Википедија mkwiki https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0 MediaWiki 1.47.0-wmf.5 first-letter Медиум Специјална Разговор Корисник Разговор со корисник Википедија Разговор за Википедија Податотека Разговор за податотека МедијаВики Разговор за МедијаВики Предлошка Разговор за предлошка Помош Разговор за помош Категорија Разговор за категорија Портал Разговор за Портал TimedText TimedText talk Модул Разговор за модул Event Event talk Македонија 0 1135 5571252 5525734 2026-06-03T15:54:50Z Jeofe 82333 Ова веќе не е неговото име. 5571252 wikitext text/x-wiki :''За останати значења на поимот, видете ја [[Македонија (појаснување)|страницата за појаснување]].'' {{Инфокутија за држава |native_name = Северна Македонија <small>(уставно)</small> |conventional_long_name = Македонија |common_name = |national_anthem = <center>[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]</center>„[[Денес над Македонија]]“ |image_flag = Flag_of_Macedonia.svg |image_coat = Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg |image_map = Location Macedonia Europe.png |map_caption = Местоположба на '''Македонија''' (зелено) со [[Европа]] (зелено + темносиво) |latd=42 |latm=0 |latNS=N |longd=21 |longm=26 |longEW=E |national_motto = нема<ref>Службено Македонија нема усвоено гесло. Сепак, како традиционално гесло на државата се смета „Слобода или смрт“.</ref> |capital = {{грб|Скопје}} |official_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<ref name="language">{{наведени вести | url = http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | title = Законот за јазиците изгласан во Парламентот | work = macedoniaonline.eu | date = 26 јули 2008 | accessdate = 27 јули 2008 | quote = Користејќи ги Бадентеровите принципи, Парламентот го изгласа законот за употреба на јазиците кој ги засега сите етнички групи во Македонија. Законот не дозволува употреба на албанскиот или кој било малцински јазик како втор службен јазик на територијата на Македонија. | archive-date = 2012-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120921203702/http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | url-status = dead }}</ref> |largest_city = capital |government_type = [[парламентарна република]] |leader_title1 = [[Претседател на Република Македонија|Претседател]] |leader_name1 = [[Гордана Сиљановска-Давкова]] |leader_title2 = [[Премиер на Република Македонија|Премиер]] |leader_name2 = [[Христијан Мицкоски]] |sovereignty_type = [[Историја на Македонија|Основање]] |established_event1 = [[Античка Македонија]] |established_date1 = 825 (?) — 146 г. п.н.е. |established_event2 = [[Самоилово Царство]] |established_date2 = 976 — 1018 |established_event3 = [[Крушевска Република]] |established_date3 = 3 — 13 август 1903 |established_event4 = [[АСНОМ]] |established_date4 = 2 август 1944 |established_event5 = [[Историја на Република Македонија|Прогласена независност]] од [[СФРЈ]] |established_date5 = 8 септември 1991 |established_event6 = [[Историја на Република Македонија|Официјално признаена]] |established_date6 = 8 април 1993 |area_km2 = 25436 |area_rank = 145<sup>та</sup> |percent_water = 1.1 |population_estimate = {{decrease}} 1.814.681<ref>{{Cite web |title=Population of the Republic of North Macedonia |url=https://www.worldometers.info/world-population/north-macedonia-population/ |website=Worldometer |access-date=2025-05-26}}</ref> |population_estimate_year = 2025 |population_census = {{decrease}} 1.836.713<ref>{{Cite web |title=State Statistical Office - News release: Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of North Macedonia, 2021 - first dataset ,2021 |url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146 |access-date=2022-03-30 |website=www.stat.gov.mk}}</ref> |population_census_year = 2021 |population_density_km2 =71.4 |population_density_rank =122<sup>та</sup> |ethnic_groups =[[Македонци]] и [[Демографија на Македонија|останати малцински заедници]] |GDP_PPP_year = 2025 |GDP_PPP = {{increase}} $51.997 милијарди<ref name="IMFWEO.MK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=962,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (MK) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=22 October 2024 |access-date=1 April 2025}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $28,720<ref name="IMFWEO.MK" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 71<sup>ва</sup> |GDP_nominal = {{increase}} $17.090 милијарди<ref name="IMFWEO.MK" /> |GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 137<sup>ма</sup> | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $9,439<ref name="IMFWEO.MK" /> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.815 <!--само број--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> |Gini_year = 2022 |Gini_change = decrease |Gini = 29.8 <!--само број--> |Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Laeken poverty indicators in 2022, final data |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2025/4.1.25.29_mk.pdf|website=stat.gov.mk |publisher=State Statistical Office |access-date=1 April 2025}}</ref> |currency = [[Македонски денар|денар]] |currency_code = MKD |time_zone = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |patron_saint = [[Свети Климент Охридски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=C3A4E72362601D4A852885D2F70DFBF3 |title=Св. Климент Охридски е [[патрон (светител)|патрон]] на македонскиот народ и неговата историја |accessdate=2015-08-31 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722165019/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=C3A4E72362601D4A852885D2F70DFBF3 |url-status=dead }}</ref> |drives_on = десно |cctld = {{unbulleted list |[[.mk]] |[[.мкд]]}} |calling_code = [[Повикувачки броеви во Македонија|+389]] |demonym = [[Македонци]] (Македонец/Македонка) |footnote1 = [[Албански јазик|албански]], [[Турски јазик|турски]], [[Српски јазик|српски]], [[Ромски јазик|ромски]] и [[Влашки јазик|влашки]] се службени јазици покрај македонскиот во населени места каде го зборува над 20 % од населението. |GDP_nominal_per_capita_rank=85<sup>та</sup>|GDP_PPP_rank=134<sup>та</sup>|HDI_rank=68<sup>ма</sup>}} '''Македонија''',{{се бара извор}} службено позната под новото спорно уставно име '''Република Северна Македонија''' ('''РСМ''') или скратено '''Северна Македонија'''<ref>Според договорот што е потпишан помеѓу Република Грција и Република Македонија, службеното име на државата што треба да го користат владините институции за домашна и меѓународна употреба е „Северна Македонија“, или во целосен облик „Република Северна Македонија“.</ref> — држава сместена на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] во [[Југоисточна Европа]]. Земјата е една од наследничките држави на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]], од која прогласила независност во 1991 година. Зафаќа околу 38 % од вкупната површина на регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]. Географски земјата граничи со [[Србија]] на север, [[Косово]] на северозапад, [[Бугарија]] на исток, [[Грција]] на југ и [[Албанија]] на запад. Релјефот на државата е главно планински. Иако е континентална држава, таа има повеќе од 50 езера и шеснаесет планини повисоки од 2.000 метри. Македонија е суверена<ref name="mfa.gov.mk">{{cite web | url=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=245 | title=Министерство за надворешни работи | accessdate=2025-12-07 | archive-date=2008-11-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081113191036/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=245 | url-status=dead }}</ref>, самостојна<ref name="НБРМ">[http://www.nbrm.gov.mk/default-mk.asp?ItemID=4EB46A6F5C52E14DBA267F2DA2285D4F НБРМ]{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eubusiness.com/europe/macedonia/macedonia-country-profile |title=eubusiness.com |accessdate=2010-01-05 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130062730/http://www.eubusiness.com/europe/macedonia/macedonia-country-profile |url-status=dead }}</ref>, демократска<ref name="mfa.gov.mk"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html |title=CIA - The World Factbook |accessdate=2010-01-05 |archive-date=2018-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html |url-status=dead }}</ref> и социјална држава<ref name="НБРМ"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jorm.org.mk/ustav.shtml |title=Устав на Република Македонија |accessdate=2009-12-27 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119042627/http://www.jorm.org.mk/ustav.shtml |url-status=dead }}</ref>. Главен град на државата е [[Скопје]] со население од 605.404 жители (проц. 2025).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://populationstat.com/macedonia/skopje|title=Skopje, Macedonia Population (2025) - Population Stat|work=populationstat.com|accessdate=2025-05-18}}</ref> Други поголеми градови се: [[Битола]], [[Куманово]], [[Прилеп]], [[Тетово]], [[Велес]], [[Штип]], [[Охрид]], [[Гостивар]], [[Струмица]], [[Кавадарци]], [[Кочани]] и [[Кичево]]. Македонија има вкупно 25.436&nbsp;км<sup>2</sup> во кои живеат околу 1.836.713 жители (попис од 2021), од кои мнозинството се [[Македонци]]. Службен јазик во државата е [[македонски јазик|македонскиот]], додека службена валута е [[Македонски денар|денарот]]. Во 1993 година, Македонија станала членка на [[ООН|Обединетите нации]], но поради [[Спор за името помеѓу Македонија и Грција|Спорот со името]] што го водела со [[Република Грција]], таа била примена под привремената референца ''Поранешна Југословенска Република Македонија''. Македонија е членка и на советот на Европа и [[НАТО]]. Од декември 2005 година, исто така, таа е и кандидат за приклучување кон [[Европска Унија|Европската Унија]]. == Потекло на поимот == Името „Македонија“ е од [[Старомакедонски јазик|старомакедонско]] потекло, и според преданијата доаѓа од митскиот предок [[Македон (митски предок)|Македон]]. Како државно име почнало да се користи во [[VIII век п.н.е|VIII век пр. н. е]] за [[Кралство Македонија|Кралството Македонија]], [[Македонска Империја|Македонската Империја]], па потоа на римската покраина ''Македонија'', византиската тема ''Македонија'' и денес за регионот [[Македонија (регион)|Македонија]] и државата Македонија. Денес се верува дека името значи „планинци“ или „висока земја“ или „високи луѓе“.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=Macedonia&searchmode=none Macedonia], Online Etymology Dictionary</ref> Во 2018 година е склучен [[Преспански договор|Преспанскиот договор]] помеѓу [[Влада на Македонија|македонската влада]], предводена од претседателот [[Зоран Заев]] и Грчката влада, предводена од претседателот [[Алексис Ципрас]], со кој се утврдило името на државата за внатрешна и надворешна употреба да биде „Северна Македонија“. Новото име стапило во службена употреба на [[11 февруари]] [[2019]] година. Сепак, и покрај промената на името, народот и медиумите сè уште ја именуваат државата едноставно како Македонија. == Историја == {{главна|Историја на македонскиот народ|Историја на Македонија}} === Праисторија === {{Main|Праисторија на Македонија}}[[Податотека:Astroexpedition in Kokino 10.jpg|мини|лево|Мегалитската опсерваторија [[Кокино (наоѓалиште)|Кокино]]]] Најстарите траги од животот на луѓето во Македонија потекнуваат од времето на [[неолит]]от, односно од времето кога постоело примитивно земјоделство. Покрај земјоделството, луѓето во ова време ја познавале, изработувале и употребувале [[керамика]]та, во вид на садови за секојдневна употреба, или како вајани идоли на божества и човечки фигури. Од страна на оружје во ова време била користена [[праќа]]та. За време на [[бронзено време|бронзеното време]], особеност на населбите во Македонија е тоа што биле градени на високи и тешко достапни места, што наведува на големи преселби на разни племиња. Преодниот период од бронзеното во железното време (XII — XI век п.н.е.) е одбележан со големи преселби на население од север, во науката познати како Егејски преселби, со цел освојување на богати градови во Југоисточниот Медитеран. Притоа, дошло до уништување на микенската култура. Дел од преселбите се одвивале по долината на Вардар, па, така, повеќе населби од тој период се уништени, главно со опожарување. === Античка Македонија === {{Main|Античка Македонија}}[[Податотека:2011 Bitola, Heraclea Lyncestis (21).jpg|thumb|left|220px|Античкиот град [[Хераклеја]], основан од страна на [[Филип II Македонски]], во близина на денешна Битола.]] [[Податотека:Vergina sun.svg|thumb|десно|200px|[[Ѕвезда од Кутлеш|Ѕвездата од Кутлеш]] — симбол на Античка Македонија.]] Археолошките наоди покажуваат дека на просторот на Македонија постоела цивилизација уште од периодот меѓу 9000 п.н.е. и 3500 п.н.е.<ref>R.J. Rodden and K.A. Wardle, Nea Nikomedia: The Excavation of an Early Neolithic Village in Northern Greece 1961-1964, Vol I, The Excavation and the Ceramic Assemblage, British School at Athens Supplementary Volume 25, 1996</ref> Првпат [[Македонското Кралство]] се појавува во периодот на IX век п.н.е., а постои недоумица за тоа кој бил првиот македонски крал — [[Каран]], кој се смета за митски предок на Аргеадите, или [[Пердика I]] — првиот историски крал на Кралството Македонија. Приближно од V век п.н.е. Кралството Македонија станува значаен политичко-економски чинител во поширокиот регион, а негова главна надворешнополитичка дејност била сосредоточена кон односите со [[Стара Грција|грчките]] [[Полис (град-држава)|градови-држави]], при што често било сојузник со други држави (како на пр. [[Персија]]) против [[Стара Грција|Грците]], или пак заземало страна во некои од меѓусебните спорови на градовите, настојувајќи на тој начин да го уништи нивното единство и да ги ослаби. [[Филип II Македонски]] ([[359 п.н.е.|359 г. п.н.е.]] — [[336 п.н.е.|336 г. п.н.е.]]), по покорувањето на [[Илири]]те и [[Тракијци]]те, успеал да ја освои цела Грција. Неговиот син, [[Александар III Македонски]] ([[336 п.н.е.|336 г. п.н.е.]] — [[323 п.н.е.|323 г. п.н.е.]]) е една од најзначајните личности во светската историја. Тој најпрвин го скршил внатрешниот отпор во проширеното Македонско Кралство, а подоцна во походот против [[Персија]], ја уништил огромната Персиска Империја и ја проширил македонската држава на три континенти — [[Европа]], [[Азија]] и [[Африка]], протегајќи се на [[Балканскиот Полуостров]] и [[Мала Азија]], [[Блискиот Исток]], [[Египет]] и [[Индија]], и со тоа била создадена [[Македонската Империја]].<ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 13–19</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 20–23</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 23</ref><ref>Greene, p. 351</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' II, 16–24</ref><ref>Gunther, p. 84.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/124716/coin/15880/From-the-Persian-Wars-to-Alexander-the-Great-490-336-bc|title=Coin: from the Persian Wars to Alexander the Great, 490–336 bc|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=16 ноември 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|title=The end of Persia|publisher=www.livius.org|accessdate=16 ноември 2009|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316211044/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|url-status=dead}}</ref> По неговата смрт, оваа огромна империја, како резултат на несогласувањата на неговите генерали ([[дијадоси]]) околу тоа кој ќе биде негов наследник се распаднала на 3 дела и тоа: Кралството на [[Селевкиди]]те, Кралството на [[Птолемаиди]]те и Кралството на [[Антигониди]]те.<ref>Shipley, Graham (2000) ''The Greek World After Alexander'' Routledge History of the Ancient World. (Routledge, New York)</ref><ref>Walbank, F. W. (1984) ''The Hellenistic World'', The Cambridge Ancient History, volume VII. part I. (Cambridge)</ref> Освојувањата на Александар III Македонски имаат суштествено значење за започнувањето на [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]] во светската историја. Продорот на [[Римска Република]] на исток доведува до таканаречените [[Македонско-римски војни]] ([[215 п.н.е.|215 г. п.н.е.]] — [[168 п.н.е.|168 г. п.н.е.]]) во кои Македонското Кралство управувано од [[Антигонидската династија|Династијата на Антигонидите]] целосно потпаѓа под римска власт, а последниот македонски крал [[Персеј]] e одведен како роб во [[Рим]]. Таа станува [[Македонија (римска провинција)|римска провинција]] како дел од Римското Царство и е поделена на 2 дела — Македонија Прима и Македонија Салутарис.<ref>{{cite web | url=http://www.unrv.com/provinces/macedonia.php | title=Macedonia - Province of the Roman Empire &#124; UNRV Roman History }}</ref> Територијата на денешна Македонија била поделена меѓу провинциите Македонија Салутарис и Моезија прима.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/eb/article-9068124/Skopje |title=Encyclopaedia Britannica — Scopje |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref> По поделбата на Римското Царство во [[395]] г. од н.е. на [[Византија|Источно]] и [[Западно Римско Царство]], Македонија станува дел од Источното Римско Царство или Византија. === Среден век === [[Податотека:Samuilova tvrdina -- Ohrid 5.jpg|thumb|лево|250px|[[Самуилова тврдина|Самуиловата тврдина]] во [[Охрид]].]] Во [[6 век|VI]] и [[VII век]] на [[Балкански Полуостров|Балканот]] и во Македонија се доселуваат [[Стари Словени|Словените]], достигнувајќи јужно до [[Тесалија]], па дури и до [[Пелопонез]].<ref>Cambridge Medieval Encyclopedia, Volume II.</ref> Тие се измешале со затекнатото месно население, во најголема мера со [[Тракијци]] и [[Илири]], потоа [[Стара Грција|Стари Грци]], [[Антички Македонци]], и др. На македонската територија, која тогаш се наоѓала под византиска јурисдикција, [[Македонски Словени|македонските Словени]] биле опфатени во полудржавни формации — македонски [[склавинии]]. Склавиниите презеле повеќе напади против [[Византија]] и утврдените византиски градови. Во [[837]] година Македонија почнува да потпаѓа под власта на [[Прво Бугарско Царство|бугарската]] држава, при што до средината на [[IX век]] поголемиот дел од Македонија потпаднал под бугарска власт, а другиот бил вклучен во рамките на Византија. Во IX век, исто така, започнува и црковнопросветната дејност на [[Солун|солуњаните]] [[Кирил и Методиј]], која се состоела од повеќе мисии за покрстување на Словените, но и во поставување на основите на [[глаголица|словенската писменост]], која започнува со создавањето на словенската азбука — [[глаголица]]та, во [[855]] година. Нивните ученици, [[Св. Климент Охридски|Климент]] и [[Св. Наум Охридски|Наум]], ќе ја продолжат нивната дејност и кон крајот на IX век, ќе ја создадат [[Охридска книжевна школа|Охридската книжевна школа]] и [[Преславска книжевна школа|Преславската книжевна школа]], со што [[Охрид]] набрзо прераснува во еден од најразвиените црковнопросветни и културни средишта на Балканот — лулка на словенската писменост. Во [[X век]] Македонија ќе ја зафати [[Богомили|богомилското]] движење и учење, за првпат создадено во [[Велес|Велешко]]-[[прилеп]]ската Област, како одглас на потчинувачкиот [[Феудализам|феудален]] црковноекономски систем. Тоа набрзо ќе се прошири не само во Македонија, туку и низ цела [[Европа]]. Со востанијата во Македонија во втората половина на X век, во [[969]] година против бугарската и во [[976]] година против византиската власт била создадена македонската средновековна [[Феудализам|феудална]] држава, позната уште и како [[Самуилово Царство|Самуиловото Царство]]). Македонската средновековна феудална држава постоела сè до [[1018]] година, кога била покорена од византиските војски. Во [[13 век|XIII]] и [[XIV век]] [[Византија|византиската]] власт врз Македонија била прекинувана со времиња на [[Србија|српско]] и [[Бугарија|бугарско]] владеење. До крајот на [[XIV век]] Македонија целосно била покорена од [[Отоманско Царство|Османлиите]], со што нејзиниот економски и општествен систем бил разорен, а исто така, бил забавен и нејзиниот натамошен општествен и културен развој. Во [[1767]] година [[султан]]от ја укинал [[Македонска православна црква - Охридска Архиепископија|Охридската архиепископија]]. === Освестување и обединување на македонската нација во XIX век === {{Главна|Зацврстување на народниот јазик во црковната литература до почетокот на XIX век}} ==== Зацврстување на народниот јазик ==== [[Податотека:Robevihouse.JPG|200px|thumb|left|Архитектурата во градот [[Охрид]].]] Од [[XIV век]] во Македонија започнува да се засилува влијанието на [[српската варијанта]] на [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]]. Причина за тоа било приклучувањето на македонските краишта кон тогашната [[Србија|српска држава]]. Тоа влијание се однесува главно, на [[правопис]]от. Покрај тоа, во книжевните споменици од тоа време сè повидливи се и трагите од современите живи [[македонски говори]]. Во времето на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] писменоста доживува опаѓање. Нејзиниот јазик уште повеќе се оддалечува од старословенската основа, затоа што во живиот [[народен говор]] веќе биле насобрани повеќе изразити промени. Покрај црковните [[богослужбени книги]], во кои повеќе се водело сметка за старата писмена словенска традиција, се појавуваат сè повеќе и такви текстови што служат за читање на поширок круг луѓе или претставуваат написи за практична употреба. Во XVI век се печатат и книги во Србија и [[Венеција]]. Во [[XVII век]] веќе доаѓаат во големи количества црковни книги печатени во [[Русија]] на [[рускословенски јазик]]. ==== Македонско национално движење ==== {{Главна|Македонско национално движење}} [[Податотека:Avtonomna Makedonia Belgrade 1905.jpg|мини|десно|Весникот ''[[Автономна Македонија (белградски весник)|Автономна Македонија]]'', Белград 1905]] За време на [[Отоманско Царство|османското владеење]] положбата на Македонците и создавањето на македонска држава биле многу тешки. Неколку движења, чии цели се создавање на автономна Македонија, која го покрива целиот регион на Македонија, започнале да се појавуваат кон крајот на XIX век, а најстарата од нив е [[ВМРО|Македонската револуционерна организација]]. Во 1905 година таа била преименувана во [[ВМРО|Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација]] (ВМОРО), а по Втората светска војна организацијата се поделила на [[Внатрешна македонска револуционерна организација]] (ВМРО) и Внатрешна тракиска револуционерна организација (ВТРО). Во почетокот организацијата не бирала националности туку била отворена за „... обединување на сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без оглед на нивната националност...“ Поголемиот дел од членовите сепак биле [[Македонци]]. Во 1903 година ВМРО организира [[Илинденско востание|Илинденското востание]] против Османлиите, кои по некои првични успеси, вклучувајќи и формирање на [[Крушевска Република|Крушевската Република]], било задушено со големи човечки загуби. Востанието и образувањето на Крушевската Република подоцна многу ќе влијаат кон создавањето на денешната Република. === Македонија во XX век === * [[Македонија пред Балканските војни]] * [[Македонија во Првата балканска војна]] * [[Југославија|Српска окупација]] * [[Македонија во Втората балканска војна]] * [[Народноослободителната борба]] * [[Социјалистичка Република Македонија]] === Независност === Својот пат кон политичката независност, Македонија го градела во неколку последователни чекори, носејќи одредени правни акти. Така, најпрвин, на [[25 јануари]] [[1991]] година, [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]] донело Декларација за сувереност. Подоцна, на [[8 септември]] [[1991]] година бил одржан [[Референдум во Македонија, 1991|референдум]] за независност на Македонија при што референдумското прашање гласело:<ref name="ReferenceA">Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44-45.</ref> „''Дали сте за суверена и самостојна држава Македонија со право да стапи во иден сојуз на суверени држави на Југославија?''“ Според тврдењето на тогашниот претседател на Собранието на Република Македонија, [[Стојан Андов]], во [[август]] [[1991]] година тој имал долг и тежок разговор со претседателот на Република Македонија, [[Киро Глигоров]], кој бил автор на референдумското прашање, убедувајќи го да го избрише вториот дел од [[референдум]]ското прашање. Плашејќи се од воената вмешаност од страна на [[ЈНА]], Глигоров останал на својата формулација на референдумското прашање.<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 45-46.</ref> Референдумот за независноста на Македонија бил бојкотиран од албанското население поради вториот дел од референдумското прашање, кое ја допуштало можноста за повторно влегување во сојуз со другите републики на СФРЈ. По успешно спроведениот референдум, на [[17 ноември]] [[1991]] година бил донесен првиот [[Устав на Република Македонија]], при што за него не гласале пратениците [[Албанци]]. <br /> По донесувањето на Уставот, дејствувањата за меѓународното признавање на Македонија ги презел претседателот, Киро Глигоров. На [[16 декември]] [[1991]] година, Советот на министрите на [[Европска заедница|Европската заедница]] (сегашната [[Европска комисија]]) донел одлука да ја признае независноста на оние републики од [[СФРЈ]] кои ќе побараат признавање, но кои ги исполнуваат условите поставени од страна на Европската заедница. Притоа, рокот за донесување на дефинитивната одлука бил одреден за [[15 јануари]] [[1992]] година. Со истата Декларација за [[Југославија]], Европската заедница ги одредила условите за меѓународно признавање на републиките од СФРЈ:<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44.</ref> * да побараат меѓународно признавање, * да ги прифатат сите обврски содржани во критериумите за признавање на новите [[Држава|држави]], * да ги прифатат условите од [[Хашка конференција за Југославија|Хашката конференција за Југославија]], а особено оние од второто поглавје, кои се однесуваат на човековите права и правата на националните и етничките групи, * да ги поддржуваат напорите на [[Генерален секретар на Обединетите Нации|Генералниот секретар]] и на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] на [[Обединетите нации]] и продолжувањето на Конференцијата за Југославија. <br /> Во Декларацијата бил определен краен рок за доставување на пријавите од страна на републиките на СФРЈ ([[23 декември]] [[1991]] година). Потоа, пријавите на оние републики што побарале признавање, со помош на претседавачот на Конференцијата за Југославија, биле проследени до Арбитражната комисија (предводена од франускиот правен експерт [[Робер Бадентер]]), која требало да даде мислење пред да се донесе конечна одлука за признавање. [[Претседател на Република Македонија|Претседателот на Република Македонија]], Киро Глигоров, навреме ја поднесол пријавата за меѓународно признавање, а Арбитражната комисија подготвила прелиминарен текст којшто го испратила до Република Македонија. Во мислењето на Арбитражната комисија (точката 2а) се изразувала одреден сомнеж во однос на желбата на Македонија за стекнување независност, предизвикан од вториот дел на референдумското прашање. Поради тоа, на [[11 декември]], во весникот „[[Нова Македонија]]“, претседателот Глигоров објавил реакција поради прелиминарното решение на Арбитражната комисија. Во писмото испратено до Бадентер, Глигоров го опишал доследното, последователно донесување правни акти за независноста на Македонија и дал објаснување за вториот дел од референдумското прашање — неговото убедување дека состојбата во СФРЈ ќе се смири со посредство на меѓународната заедница и дека ќе се создаде нов сојуз на републиките.<ref name="ReferenceA"/> <br /> По оваа интервенција на Глигоров започнало засилено општење меѓу македонскиот министер за надворешни работи, [[Денко Малески]], и Арбитражната комисија за да се убеди Арбитражната комисија дека Македонија нема територијални стремежи кон соседите. За таа цел, по совет на бадентер, биле донесени два амандмани на македонскиот устав: со едниот била извршена поправка на уставната одредба за начинот на промена на државните граници, а со вториот амандман се дало објаснување дека Македонија нема да се меша во внатрешните работи на [[Грција]], преку својата заинтересираност за положбата на македонското малцинство. Откако двата амандмани биле усогласени со Арбитражната комисија, на [[6 јанаури]] [[1992]] година, тие биле усвоени од страна на Собранието на Република Македонија. По расчистувањето на овие недоразбирања, Арбитражната комисија донела мислење дека Македонија ги исполнува сите потребни услови за меѓународно признавање. Сепак, наспроти ваквата препорака, Советот на министрите на Европската заедница донел одлука да ги признае само [[Словенија]] и [[Хрватска]].<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44-47.</ref> * [[Влади на Република Македонија]] * [[Историја на Република Македонија]] == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Македонија}} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = horisontal | width = 250 |image1 = Municipalities of Macedonia 1996-2004.svg|caption1 = Територната организација на Македонија од 1996-2004 |image2 = Map of the municipalities of Macedonia (2013).svg| caption2 = Новата територијалната организација предвидена со законот од 2004 година }} Општините на Македонија се [[административна поделба|административни единици]] од прв ред. Во август [[2004]] и март [[2013]], Македонија е реорганизирана на 80 [[општини во Македонија|општини]]; 10 од нив се [[Град Скопје]], посебна единица на [[локална самоуправа]] и [[главен град]] на државата. Речиси сите општини се непроменети или само претопени од претходните 123 општини формирани во септември [[1996]]; другите биле припоени една кон друга и границите им се променети. Пред ова, локалната управа била организирана во 34 административни единици на различни нивоа. По број на население, најголема општина во Македонија е [[Општина Куманово]] со 105.484 жители, а најмала [[Општина Вевчани]] со 2.433 жители. == Географија == {{Главна|Географија на Македонија}} === Местоположба === [[Податотека:Map of the Republic of Macedonia-mk.svg|thumb|250px|right|Топографска карта на Македонија.]] Македонија има површина од 25.713&nbsp;км<sup>2</sup> и нема излез на море. Македонија на исток граничи со [[Република Бугарија]], на север со [[Република Србија]] и [[Република Косово]], на запад со [[Република Албанија]] и на југ со [[Република Грција]]. Должината на државните граници изнесува вкупно 839&nbsp;км, и тоа: * [[Република Грција]] 262 км * [[Република Косово]] 159 км * [[Република Албанија]] 191 км * [[Република Бугарија]] 165 км * [[Република Србија]] 62 км Значењето на географската положба на Македонија, како средишна балканска држава што се граничи со четири држави, различни по својот стопански потенцијал и развиеност, е што тие се упатени на меѓусебна трговска размена и дополнување на нивните економии, токму преку територијата на Македонија. Следната табела ја наведува точната географска положба на Македонија. Исто така, во неа се вклучени крајните точки на територијата.<ref name="стат">{{наведена книга|publisher=Државен завод за статистика|title=Македонија низ бројки 2011|location=Скопје|date=2011|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojkiM2011.pdf }}</ref> {| class="wikitable" |- ! !СГШ !ИГД !Месност !Општина |-align=center !Север |42°22' |22°18' |[[Аништа (Дукат Планина)|Аништа]], [[Дукат Планина]] |[[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] |-align=center !Југ |40°51' |21°08' |[[Маркова Нога]] (граничен камен 177) |[[Општина Ресен|Ресен]] |-align=center !Исток |41°43' |23°02' |[[Ченгино Кале]] (граничен камен 47) |[[Општина Пехчево|Пехчево]] |-align=center !Запад |41°31' |20°28' |[[Кестењар]] (граничен столб Е16/8) |[[Општина Дебар|Дебар]] |} === Релјеф === [[Податотека:Снежната убавица Солунска Глава (2,540m).JPG|thumb|десно|Врвот [[Солунска Глава]] на планината Јакупица во зима.]] Македонија е земја која што е заградена во нејзините граници и не излегува на море или океан. Таа географски е определена со долината што ја образува најголемата река на нејзината територија — [[Вардар]], која се граничи со повеќе планински вериги. Главно, земјиштето е нерамно и сместено меѓу [[Шар Планина]] и [[Осогово]], кои се границата на долината на реката Вардар. Трите најголеми природни езера во државата се&nbsp;— [[Охридско Езеро|Охридското]], [[Преспанско Езеро|Преспанското]] и [[Дојранско Езеро|Дојранското Езеро]]. Тие лежат на јужната граница, и се поделени меѓу границите со [[Албанија]] и [[Грција]]. Охридското Езеро се смета за едно од најстарите езера и биотопи во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moe.gov.mk/soer2/ohrid_a.htm |title=Macedonian Ministry of Environment |date= |accessdate=28 април 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119010740/http://www.moe.gov.mk/soer2/ohrid_a.htm |archivedate=2008-01-19 |url-status=dead }}</ref> Регионот е сеизмички активен, и во минатото се случиле многу катастрофални земјотреси, од кои најблизок е [[Скопски земјотрес 1963|Скопскиот земјотрес од 1963]] што срушил 80 % од градот Скопје и убил околу 1.000 луѓе. Најголема котлина е [[Пелагонија]] на која се одгледуваат многу култури посебни за ова климатско подрачје, како на пример тутунот што најмногу се одгледува во околината на [[Прилеп]]. 44,01 % од вкупната територија на Македонија е со надморска височина од 500 до 1.000 метри, 22,44 % е со надморска височина од 200 до 500 метри, 22,33 % е со надморска височина од 1.000 до 1.500 метри, 6,95 % е со надморска височина од 1.500 до 2.000 метри, 2,89 % е со надморска височина до 200 метри и 1,38 % е со надморска височина од над 2.000 метри.<ref name="стат"/> Највисоките 10 планини со своите највисоки врвови се: {{Планини во Македонија}} Македонија исто така има и „сценски“ планини. Тие припаѓаат на две различни планински вериги: првата се планините од [[Шар Планина|шарскиот предел]]<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/523838/Sar-Mountains |title=Britannica's article about Sar Mountains |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euratlas.com/Atlasphys/Sarplanina2.htm |title=Sar Mountains on the Euratlas map of the Europe's most significant mountain ranges |publisher=Euratlas.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref> што се надоврзува со западновардарската/[[Пелагониски Регион|пелагониска]] група на планини ([[Баба Планина]], [[Ниџе]], [[Кожуф]] и [[Јакупица]]) исто така позната како динарска верига. Втората верига е планинскиот ланец [[Осогово]]-[[Беласица]], позната под името [[Родопи|родопска верига]]. Планините во западниот дел се помлади и повисоки во однос на оние од источниот дел на земјата. == Демографија == {{Главна|Демографија на Македонија}} Според пописот од 2002 година, бројот на домаќинствата изнесувал 564.296, а на становите 698.143. Во вкупното население од 2.022.547 лица, населението на возраст до 19 години броeло 591.702 лица, додека во групата 60 и повеќе години имало 303.534 лица. Лицата на возраст од над 65 години опфаќале 10,57 % во вкупното население, додека младата популација од 0 до 14 години била застапена со 21,08 проценти. ''Табела: Етничка структура на населението според пописот од 2002 година.'' {{columns |col1= {{bar box |width = 300px |float = left |title = Етнички состав |titlebar = #ddd |bars = {{Столбен постоток|Македонци|yellow|64.18}} {{Столбен постоток|Албанци|black|25.17}} {{Столбен постоток|Турци|red|3.85}} {{Столбен постоток|Роми|blue|2.66}} {{Столбен постоток|Срби|green|1.78}} {{Столбен постоток|Бошњаци|violet|0.84}} {{Столбен постоток|Власи|brown|0.48}} {{Столбен постоток|други|purple|1.04}} }} |col2width =50em |col2 = * [[Македонци]] — 1.297.981 или 64,18 % * [[Македонски Албанци|Албанци]] — 509.083 или 25,17 % * [[Македонски Турци|Турци]] — 77.959 или 3,85 % * [[Македонски Роми|Роми]] — 53.879 или 2,66 % * [[Македонски Срби|Срби]] — 35.939 или 1,78 % * [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] — 17.018 или 0,84 % * [[Македонски Власи|Власи]] — 9.695 или 0,48 % * други — 20.993 или 1,04 %. }} ===Религија=== ''Табела: Структура на населението според верската припандост.'' {{bar box |float=right |title=Верници во Македонија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православни|red|64.8}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|33.3}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|0.35}} {{Столбен постоток|Протестанти|blue|0.3}} {{Столбен постоток|други|orange|1.5}} }} {{bar box |float=right |title=Верници во Македонија 2021 |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Православни]] |red|46.14}} {{Столбен постоток|[[Католици]] |blue|0.37}} {{Столбен постоток|Други Христијани|crimson|13.93}} {{Столбен постоток|[[Муслимани]]|green|32.17}} {{Столбен постоток|Непознато|Black|0.48}} {{Столбен постоток|Останати |pink |7.26}} }} === Поголеми градови === {{Главна|Список на градови во Македонија}} {{Најголеми градови во Македонија}} == Култура во Македонија == Благодарение на географската положба, сместена во територијата на средиштен [[Јужен Балкан]], Македонија е трезор на скоро сите позначајни културни, историски епохи што ја обележуваат европската цивилизација. Античката, римската, ранохристијанската, византиската, словенската, отоманската се епохи што оставиле богати културни траги на територијата на Македонија. Овие културноисториски траги, ја одделуваат Македонија како посебна средина, со богати културни и духовни наследства, кои во [[20 век|XX век]], особено по [[Втората светска војна]] ќе придонесат или ќе бидат мошне значаен темел за создавање на посебна уметност и творештво што има европски контекст и постигнувања. === Книжевност === {{Mainarticle|Македонска книжевност}}[[Податотека:Codex Assemanianus 09.jpg|мини|десно|Codex Assemanianus]] Македонската книжевност започнува со [[Охридската книжевна школа]] од 886 година. Овие први пишани дела биле најчесто со религиозна тематика. Универзитетот (еден од најстарите во [[Европа]]) основан од [[Свети Климент Охридски]] во [[Охрид]] ќе биде колепка не само на македонската книжевност, туку и на книжевноста на целиот словенски свет. Редакцијата на која се пишувале првите дела на овој универзитет, е еден вид на старословенски книжевен јазик кој бил универзален за севкупниот словенски свет.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://makedonija.rastko.net/cms/files/books/4a7302d694eb6/ |title=КНИЖЕВНО-ИСТОРИСКИ ТЕКСТОВИ ЗА МАКЕДОНСКАТА ЛИТЕРАТУРА |accessdate=2019-07-22 |archive-date=2017-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227215337/http://makedonija.rastko.net/cms/files/books/4a7302d694eb6 |url-status=dead }}</ref> Охрид со својата Охридска книжевна школа, [[Кратово]] со својата Кратовска книжевна школа и [[Лесново]] со својата Лесновска книжевна школа биле центрите каде што се создавале дела на црковнословенски јазик. Кон ова треба да се спомене и битолската препишувачка школа во која се реализирале исклучително вредни книжевни ракописи како што е [[Битолски октоих|Битолскиот октоих]], [[Радомирово евангелие|Радомировото евангелие]] и други. Од овој период се зачувани уникатни пишувани ракописи — [[манускрипти]] кои се меѓу највредните артефакти во светските музеи од [[Петроград]], [[Москва]] до [[Лондон]]. Треба да се спомене, дека покрај кириличната база, од која се шири писменоста низ словенските народи, Македонија била и средиштето на [[глаголица]]та — писмо на словенските народи, чија симболика и значење е предмет на проучување на светските јазичари. Периодот од турската инвазија до XVIII век е претежно период на книжевни дела создавани и препишувани со црковен јазик, библиски дела, ерминии, црковни календариуми и друго. Од овој период покрај споменатите препишувачки школи, за истакнување е [[Буковскиот книжевен центар]], за кој [[Марко Цепенков]], во своите дела пишува дека бил македонски [[Хиландар]] по бројот на книжевни дела и дека во XIX век, грчките освојувачи однеле енормна количина на книжевни дела мерена со товари. Една од поглавните и позначајните етапи на развојот на македонскиот јазик е за време на [[македонска преродба|преродбата]], односно низ текот на XIX век. Овој период е познат како преродбенички, поради големиот број на литературни и национални дејци и напорите на истите за оформувањето на македонскиот стандарден јазик. Меѓу позначајните преродбеници се [[Крсте Петков Мисирков]], [[Димитрија Чуповски]] и [[Ѓорѓија Пулевски]] кои со своите дела и залагања придонеле во голема мера за развојот на јазикот. Поради недостаток на стандардната македонска азбука, поголем број од македонските преродбеници се служеле со странските соседни азбуки за запишување на мислите, како на пример користење на грчката, српската, бугарската или руската азбука при создавањето на книжевните дела. Реформите во македонската азбука, правопис и граматика од Крсте Петков Мисирков биле едни од најзначајните за македонскиот јазик и неговиот современ развој. Тие биле важни поради тоа што: стандардизацијата на македонскиот јазик во [[20 век|XX век]], обезбеди добра основа за понатамошен развој на современата македонска книжевност — период кој најбогат во историјата на самата книжевност. Почетокот на кодифицираниот македонски книжевен јазик започнува од крајот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век особено со делото „[[За македонцките работи]]“ на Крсте Петков Мисирков. [[File:Kočo Racin.jpg|thumb|upright|[[Кочо Рацин]] (1908–1943)]] Македонскиот јазик не бил службено признат до образувањето на македонската држава во рамките на [[Федеративна Народна Република Југославија]] во 1946 година. Огромна заслуга за ова ќе има [[поет]]от, [[есеист]]от и мислителот [[Коста Рацин]] што особено со поезијата објавена кон триесеттите години — во збирката песни „[[Бели мугри]]“ и есеите, особено за [[богомилство|богомилите]] — ќе го продолжи патот на осамостојувањето и изградувањето на македонскиот книжевен јазик. Неговото творештво било забрането од владата на Југославија пред Втората светска војна. Кон ова треба да се додаде и поетското дело на [[Коле Неделковски]], настанато неколку години подоцна и исто така објавено во странство поради политичките забрани и прогони. По [[Втората светска војна]], [[Блаже Конески]] и други, биле задолжени за составување на книжевниот македонски јазик. Благодарение на тестаменталната заоставнина на Крсте Петков Мисирков и Коста Рацин, Блаже Конески, ќе ги објави фундаменталните дела за кодифицирањето на македонскиот книжевен јазик.<ref>[https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=519156/ ЗА СОВРЕМЕНАТА МАКЕДОНСКА КНИЖЕВНОСТ]</ref> Поради слободата на пишување на македонски јазик, македонската книжевност во многу кратко време ќе го доживее својот процут. Ако кон ова се додаде богатата традиција останата уште од [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]], по Втората светска војна во Македонија за кратко време ќе се случи посебен литературен бум. Најпрво, ќе се појави првото поколение на македонски поети: [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], Блаже Конески, [[Гане Тодоровски]], Јаневски, исто така, бил прозаист и автор на првиот македонски роман, „[[Село зад седумте јасени]]“. Кон ова треба да се додадат и основоположниците на македонската [[драматургија]], кои пред кодифицирањето на македонскиот литературен јазик ќе пишуваат драмски дела на народен македонски јазик, со кои ќе изиграат голема улога во националното будење на македонскиот народ: [[Војдан Чернодрински]], [[Васил Иљоски]], [[Ристо Крле]]. Кон нив достоинствено и со сериозни дела по војната ќе се надоврзат: [[Коле Чашуле]], [[Томе Арсовски]], [[Миле Неделковски]], [[Горан Стефановски]] и [[Дејан Дуковски]]. Современата македонска книжевност, или книжевноста на македонскиот јазик од завршувањето на Втората светска војна па сè до денес, е еден од најбогатите книжевни периоди во историјата на македонскиот јазик. Овој период е карактеристичен првично со употребата на стандардниот пишан јазик, а што е поважно и забрзаното збогатување на македонскиот книжевен фонд. Од првата генерација македонски писатели како што се Славко Јаневски, [[Владо Малески]], Блаже Конески, [[Стале Попов]], Ацо Шопов, Гане Тодоровски, [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Иван Точко]], итн. па сè до современите [[Георги Барбаровски]], [[Петре М. Андреевски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Богомил Ѓузел]], [[Радован Павловски]]. Во средната генерација особено се истакнуваат делата на [[Радован Павловски]] — „Суша селидба и свадби“, [[Живко Чинго]], со збирките на раскази „Пасквелија“ (1962) и „Нова Пасквелија“ (1965), во кои зборува за контраста на традицијата и новите идеи. Неговиот роман „[[Големата вода (роман)|Големата вода]]“ ја покажува тагата и големината на детството. Во 2016 година, во Македонија работеле 57 [[Библиотека|библиотеки]], а толку изнесувал нивниот број и во 2019 година. Во 2023 година, бројот на библиотеките се намалил на 45, кои имале 52 000 членови.<ref name="ReferenceB">„Основни податоци за културата во 2023 година“, ''Економија и бизнис'', година 27, број 320, 1 октомври 2024, стр. 54.</ref> Паралелно со збогатувањето на македонскиот книжевен фонд, цврсто се втемелила и книжевната критика, која особено се развила со воспоставувањето на високообразовните институции во слободната македонска држава. === Архитектура === [[File:Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg|thumb|right|Градска архитектура — необарок [[Митрополија Битола|Митрополијата: Преспанско-пелагониска епархија во Битола]]]] Архитектурата има исклучително богата традиција во која се остварени низа значајни архитектонски дела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/index.html|title=АРХИТЕКТУРА ВО МАКЕДОНИЈА|date=2021-10-23|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219194631/https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref> Во археологијата со извонреден квалитет спаѓаат оние во [[Стоби]] во [[Градско]], [[Хераклеја Линкестис]] во [[Битола]], [[Лихнид]] во [[Охрид]] и [[Скупи]] во [[Скопје]]. Покрај објектите од [[Римско Царство|Римското Царство]]: форуми, театри, бањи, вили, забележани се и најстарите христијански [[базилика|базилики]] особено оние во: Стоби, Хераклеја, Лихннид. Подоцна во византиската епоха, се изградени и фрескописани цркви што спаѓаат во светското културно наследство — [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|Св. Софија во Охрид]], [[Црква „Пресвета Богородица Перивлептос“ - Охрид|Богородица Перивлептос]], [[Курбиново]], [[Вељуса]]. Заедно со други културни споменици, црквите од средниот век од XII и XIII век се познати насекаде низ светот, кои се одликуваат со исклучителна архитектура и уникатни [[фреска|фрески]] и [[икона|икони]]. За време на [[Османлиско Царство|Отоманското Царство]] биле подигнати бројни споменици од богатото исламско градителство — џамии, чаршии, бањи. Архитектурата во Македонија напоредно со ова се изградувала во духот на балканското градителско творештво, особено во градските куќи на живеење, какви што биле во Охрид ([[Куќата на Робевци]]), [[Крушево]], [[Велес]]. Познатиот светски архитект [[Ле Корбизје]], на пропатување низ Македонија, се вдахнал од овој вид на архитектура, применувајќи нејзини делови во своите ремек-дела и нарекувајќи ги пример за најсоодветна архитектура. Градот [[Битола]], бил првиот македонски град во кој биле вклучени западноевропските градителски искуства со примери на еклетички [[барок]], [[класицизам]], [[југендстил]] и елементи на [[ренесанса]]. Современата архитектура во Македонија, особено по катастрофалниот земјотрес во [[Скопје]] во 1963 година, ја обележуваат градбите од меѓународниот стил, со што, Македонија зазема повидно место во меѓународната светска архитектура особено со објектите: [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современата уметност]], [[Македонската опера и балет]], [[Македонската академија на науките и уметностите]], [[Центарот за култура во Битола]] и други. === Ликовна уметност === [[File:Ženski portret.jpg|thumb|left|''Портрет на жена'' од Ѓорѓи Зографски]] Ликовната уметност во Македонија има богата традиција со извонредни уметнички дела.<ref>[https://www.academia.edu/23316651/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D0%B8_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D0%BC_3_%D1%81%D1%82%D1%80._3-278_%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5_2013_/ Историја на уметноста]</ref> Мозаиците од раното христијанство во Хераклеја Линкестис, Охрид, Стоби. Фрескоживописите во: [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Курбиново|Св. Ѓорѓи во Курбиново]], Богородица Перивлептос во Охрид, дело на зографите [[Михајло и Евтихие]], [[Нерези]] итн. Првите почетоци на профаното сликарство се јавуваат кон крајот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век. Тие се поврзани со економските и социјалните промени во Македонија, а особено со постепеното образување на граѓанската класа и градската средина во истиот тој период. Несомнено, и пробивот на информации, преку допирите со соседните земји и воопшто со Европа, придонеле да се зачнат настојувања за едно поинакво разбирање на [[уметност]]а. Зародишот на ова се чувствувал во делата на зографите: [[Димитар Папрадишки|Димитриј Андонов-Папрадишки]] (околу 1858 — 1954&nbsp;г.) [[Ѓорѓи Зографски]] (1870 — 1945&nbsp;г.) кој бил вториот македонски зограф кој настојувал да биде и световен сликар. Без оглед на спомнатата извесна поврзаност на нашата прва предвоена генерација со последните зографи, нивното вистинско образование и ликовни концепции се сосем различни од творештвото што непосредно им претходело. Иако подолго време се мислело дека почетоците на современото ликовно творештво во Македонија почнало околу 1920 година, најновите проучувања, откриваат дека тоа било многу порано — кон крајот на [[19 век|XIX век]] со творештвото на [[Александар Ѓаконов]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/magazin/nepoznatiot-bitolski-slikar-se-vika-aleksandar-gakonov-bil-predok-na-shpato/|title=НЕПОЗНАТИОТ БИТОЛСКИ СЛИКАР СЕ ВИКА АЛЕКСАНДАР ЃАКОНОВ И БИЛ ПРЕДОК НА ШПАТО|date=2017-10-23|work=Сакам да кажам|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219194038/https://sdk.mk/index.php/magazin/nepoznatiot-bitolski-slikar-se-vika-aleksandar-gakonov-bil-predok-na-shpato/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref>, [[Коста Шкодреану]] и [[Владимир Бециќ]]. Првиот учел во [[Виена]] и донел сликарство под влијание на австрискиот стил [[бидермаер]]. Вториот, Шкодреану, доаѓа од [[Фиренца]] и исто како и Ѓаконов, во Битола, каде што како академски сликар, кој учел во [[Рим]], донел сликарство кое содржело елементи на венецијанското [[барок]]но сликарство. [[Владимир Бециќ]], завршил академија во [[Минхен]] и неколку години работел во [[Битола]], до 1916 година. Создал поголем број на пејзажи со [[постимпресионизам|постимпресионистички]] стил и актови со рани сезановски елементи, а во Битола ја отворил и првата самостојна академска ликовна изложба во Македонија и пошироко. Помеѓу 1920 и 1930 година биле самостојните изложби на [[Димитар Пандилов Аврамовски]] и [[Лазар Личеноски]] во 1927 година, на [[Никола Мартиноски]] и Личеноски во 1929 година. Почнувајќи од 1930 година, ликовната уметност во Скопје добила поголем интензитет. Според бројот на самостојните изложби во Скопје и другите места на бивша Југославија, како и надвор од неа, најактивни биле Мартиноски и Личеноски. Во континуитет современото македонско сликарство продолжило во творештвото на [[Вангел Коџоман]], [[Борко Лазески]], [[Димитар Кондовски]], [[Родољуб Анастасов]],[[Васко Ташковски]], [[Вангел Наумовски]]... Неколку македонски повоени генерации на сликари се во паралела и актуелност со светските ликовни струења за што зборуваат нивните бројни меѓународни награди и изложби. Во вајарството освен основоположникот [[Димо Тодоровски]], кој се смета за основач на современата македонска скулптура, извонредни се делата на [[Петар Хаџи Бошков]], [[Боро Митриќески]], [[Новак Димитровски]] и [[Томе Серафимовски]]. Музејот на современа уметност и [[Уметничката галерија во Даут-пашин амам]] се сметаат за суштинските галериски институции. Во последно време полека се прифатени и влијанијата блиски на новата фигурација, [[неодадаизам|неодадаизмот]], [[поп-арт]]от, фантастиката итн. Во некои остварувања присутен е и обидот за укинување на границите помеѓу традиционалната поделба на сликарството и скулптурата, создавање на композитни пластични објекти, каде што се чувствува средбата меѓу сликарството, вајарството, архитектурата и применетата уметност. Овие стремежи во непосредната пластична постапка, често се манифестирале со амбивалентноста на своите први обиди, со интерференција на разни спротивни настојувања: особено поради свесниот или спонтан обид во поранешната стилска. === Филмска уметност === [[Податотека:Браќата Манаки.jpg|thumb|Браќата Манаки]] Историјата на филмското творештво во Македонија е старо околу 110 години. Првиот филм бил снимен во 1895 година од страна на браќата [[Јанаки и Милтон Манаки]], во Битола, со што започнала богата филмска традиција во регионот, која продолжува и денес.<ref>[https://www.mn.mk/kultura/9185-Makedonska-kinematografija/ Македонска кинематографија]</ref> Во изминатиот век, медиумот на филмот ја отсликувал историјата, културата и секојдневниот живот на македонскиот народ. Со текот на годините, многу македонски филмови биле претставени на филмски фестивали ширум светот, а неколку од овие филмови добиле угледни награди. Најпознат македонски [[кинорежисер]] е [[Милчо Манчевски]], чиј дебитантски филм „[[Пред дождот]]“ бил предложен за [[Оскар]], а бил добитник на [[Златниот лав]], на фестивалот во [[Венеција]]. Првиот македонски игран филм е „[[Фросина (филм)|Фросина]]“, снимен во 1952 година. Сценариото го напишал [[Владо Малески]], кој ги напишал стиховите за македонската химна. Еден од поистакнатите филмови од тоа време е и првиот игран филм во боја „[[Мис Стон (филм)|Мис Стон]]“. Покрај Милчо Манчевски, други истакнати македонски кинорежисери се [[Бранко Гапо]], [[Кирил Ценевски]], [[Димитрие Османли]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoteka.mk/македонската-кинематографија-по-пад/|title=МАКЕДОНСКАТА КИНЕМАТОГРАФИЈА ПО ПАДОТ НА КОМУНИЗМОТ, пишува Атанас Чуповски|date=2019-02-19|work=Кинотека на Македонија|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219193844/https://kinoteka.mk/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BF%D0%B0%D0%B4/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref> Во 2023 година, во Македонија имало 18 кина. Во нив биле прикажани вкупно 13 526 филмски претстави кои ги посетиле 389 000 гледачи.<ref name="ReferenceB"/> === Музика === [[Податотека:Opera-carsamuil.jpg|thumb|180px|left|Сцена од операта „Цар Самоил“ од [[Кирил Македонски]].]] Македонија има исклучително богато музичко наследство. Еден од најзначајните композитори на византиското музичко творештво бил композиторот [[Јован Кукузел]], од [[Дебар]]. Студиите на [[Сотир Гулабовски]], „Октоехос“ во врска со традицијата на македонските духовни и црковни хорски химни се значаен придонес за македонската и балканската културна историја. По првата генерација современи македонски класични композитори:[[Трајко Прокопиев]], [[Тодор Скаловски]], [[Стефан Гајдов]], [[Петре Богданов Кочко]] и [[Живко Фирфов]] доаѓаат композиторите [[Кирил Македонски]], ( првата македонска опера), [[Глигор Смокварски]], [[Властимир Николовски]], [[Тома Прошев]], [[Томислав Зографски]], [[Михајло Николовски]], [[Љубомир Бранѓолица]], [[Стојан Стојков]], [[Ристо Аврамовски]], [[Томе Манчев]], [[Димитрије Бужаровски]] [[Гоце Коларовски]] <ref>[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0/ МАКЕДОНСКАТА МУЗИКА]</ref>. [[Македонската филхармонија]] била основана во 1944 година во Народна Република Македонија, и била најстарата културна институција во областа на музиката. Во текот на 1950 година, бил основан првиот [[Македонски балет]], од Глигор Смокварски и операта „[[Гоце (опера)|Гоце]]“ од Ќирил Македонски. Периодот по нив, донел еден вид на ренесанса на македонската музика, фокусирана на иновациите и оригиналните творечки мечти. Поистакнати оперски пејачи од овој период биле: [[Данка Фирфова]], [[Павлина Апостолова]], [[Георги Божиков]] и [[Зина Креља]]. Во овој период се истакнувал и пијанистот [[Ладислав Палфи]]. === Театар === [[File:Makedonski Naroden Teatar 2013 18.JPG|thumbnail|right|Македонскиот народен театар во [[Скопје]]]] Во 2019 година, во Македонија имало 13 професионални театри,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=57&str=2 |title=/ Театролошки студии |accessdate=2019-07-22 |archive-date=2016-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331202408/http://mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=57&str=2 |url-status=dead }}</ref> а нивниот борј се зголемил на 20 во 2023 година. Притоа, во сезоната 2022/2023, во професионалните театри биле изведени 1 009 претстави кои ги посетиле 183 000 посетители.<ref name="ReferenceB"/> Во последните педесет години во [[Прилеп]] се одржува традиционален фестивал на македонски професионални театри во чест на Војдан Чернодрински, основачот на современиот македонски театар. Покрај нив постојат уште неколку меѓународни театарски фестивали: МОТ, во Скопје, фестивалот на комедијата во [[Куманово]], фестивалот на монодрамата во Битола и други. Секоја година во [[Кочани]] се одржува фестивал на аматерски и експериментални театарски претстави. Во македонскиот театар голем е списокот на надарени глумци, режисери, драмски писатели, сценографи, костимографи, композитори: [[Љубиша Георгиевски]], [[Александар Ѓурчинов]], [[Петре Прличко]], [[Илија Милчин]], [[Благоја Марковски]], [[Владимир Милчин]], [[Кирил Ќортошев]], [[Илија Џувалековски]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Мери Бошкова]], [[Слободан Унковски]], [[Владо Цветановски]], [[Коле Ангеловски]]... == Стопанство == {{главна|Економија на Македонија}} [[Податотека:Macedonian B737-300 Z3-AAA.jpg|thumb|250px|[[Боинг 737]] на МАТ]] [[Податотека:Stopanska Banka Bitola.JPG|thumb|250px|Стопанска банка Битола]] Македонија по стекнувањето на својата независност од [[СФРЈ]] излегува како нејзина најсиромашна [[република]]. Во април [[1992]] година, Македонија прогласила монетарна самостојност, преку воведување сопствена парична единица — македонскиот [[денар]]. Во првата половина на 1990-тите, македонската економија се наоѓала во длабока [[рецесија]], предизвикана од бројни причини: распадот на заедничкиот пазар, [[Босанска војна|војните во поранешна Југославија]], [[грчка блокада|грчката блокада]], [[санкции кон СР Југославија|санкциите кон СР Југославија]], начинот на спроведување на процесот на [[приватизација]] на претпријатијата, тешкотиите во банкарскиот сектор и многу други. Од 1996&nbsp;г., економијата полека почнува да забележува раст, но тоа повторно се прекинува со [[Косовска војна|Војната во Косово]] од [[1999]] и [[Конфликт од 2001|Домашниот етнички конфликт од 2001]]. Денес, Македонија сѐ уште го нема достигнато ни нивото на развиеност од осамостојувањето [[1991]] (највисокото ниво воопшто го има достигнато во [[1987]]). Според класификацијата на [[Светската банка]], Македонија спаѓа во земјите со повисок среден доход (''upper middle income''). Македонија е посттранзициска економија, со голем број сѐ уште нерешени преодни проблеми. [[Невработеност]]а е најголем проблем, 38 % ([[2005]]). [[Корупција]]та е системска појава. Неефикасното [[судство]] исто така негативно се одразува врз економијата. Нивото на домашни и странски [[инвестиции]] е ниско. [[Пазарно стопанство|Пазарното стопанство]] го нарушуваат неколку [[монопол]]и. [[Сива економија|Сивата економија]] е широко распространета и има проценки дека претставува од 20 % до 40 % од економската активност. Од друга страна [[Макроекономски показатели|макроекономските показатели]] веќе подолго време се добри, т.е. од средината на 1990-тите се одржува ниска, едноцифрена стапка на инфлација и низок буџетски дефицит. Исто така, Македонија е релативно малку [[Надворешен долг|задолжена]] земја. Државата располага со средностручна, но евтина [[работна сила]]. [[Инфраструктура]]та е во односна добра состојба, но сепак, потребни се дополнителни инвестиции во оваа област (пред сѐ во транспортно-комуникациско поврзување [[исток]]-[[запад]]). Македонија е членка на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]] и има отворена економија, високоинтегрирана во меѓународната трговска размена (во 2005&nbsp;г., вкупната размена со странство изнесуваше 79,5 % во [[БДП]]). ===Основни економски показатели=== * [[Национална валута]] — [[Денар|Македонски денар]] (MKD) * [[Услуги]] 63,4 % од БДП * [[Раст на индустриско производство]] — 3,1 % ([[2014]]) * [[Невработеност]] — 27,3 % ([[2015]])<ref>Работењето „на црно“ е распространета појава, така што реалната бројка е пониска</ref> * [[Буџет]] ([[2014]]) ''фискална година = календарска година'' ::[[Приходи]] — 3,272 милијарди [[$]] ::[[Расходи]] — 3,687 милијарди [[$]] ::[[Буџетски дефицит|Дефицит]] — 4,1 % ([[2014]]) * [[Јавен долг]] (% од БДП) — 34 % ([[2014]]) * [[Надворешен долг]] — 7,461 милијарди [[$]] ([[2014]]) * [[Девизни резерви]] — 2,265 милијарди [[$]] ([[2007]]) * [[Увоз]] — 6,091 милијарди [[$]] ([[2014]]) '' Германија 32,7 %, Косово 12,5 %, Грција 4,2 %, Србија 5,6 %, Бугарија 6,1 %, Италија 6,3 % '' ([[2013]]) * [[Извоз]] — 3,421 милијарди [[$]] ([[2014]]) ''Србија 9,8 %, Германија 12,5 %, Грција 16,8 %, Италија 10,1 %, Бугарија 7,8 %, Британија 11,3 %, Белгија 5 %, Словенија 5 %'' ([[2013]]) * [[Трговски дефицит]] — 2,670 милијарди [[$]] ([[2014]]) {| class="wikitable" |+ Избрани макроекономски показатели, 1990 — 2020<ref>[https://databank.worldbank.org/views/reports/reportwidget.aspx?Report_Name=CountryProfile&Id=b450fd57&tbar=y&dd=y&inf=n&zm=n&country=MKD databank.worldbank.org (пристапено на 11 јули 2021)]</ref> |- ! Показател !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020 |- | Бруто национален доход (во милијарди тековни долари) || 3,48 || 3,88 || 9,75 || 11,92 |- | Бруто национален доход по глава на жител (во тековни долари) || 1 750 || 1 910 || 4 710 || 5 720 |- | Бруто национален доход (паритет на куповната моќ, во милијарди тековни долари) || 10,90 || 12,24 || 23,04 || 33,91 |- | Бруто национален доход по глава на жител (паритет на куповната моќ, во тековни долари) || 5 460 || 6 020 || 11 130 || 16 280 |- | Бруто домашен производ (во милијарди тековни долари) || 4,7 || 3,77 || 9,41 || 12,27 |- | Раст на бруто домашниот производ (годишно, во %) || - 6,2 || 4,5|| 3,4 || -4,5 |- | Инфлација (дефлатор на БДП, годишно, во %) || 93,9 || 8,2 || 2,0 || 0,9 |- | Стапка на сиромаштија (според националниот праг, % од населението) || - || - || 26,8 || 21,6 |- | Стапка на сиромаштија (1,9 долари на ден, % од населението) || - || - || 10,4 || 3,4 |- | Учество во доходот на најниските 20 % || - || - || 3,7 || 6,1 |- | Учество на земјоделството, шумарството и рибарството (% од БДП) || 7 || 10 || 10 || 9 |- | Учество на индустријата и градежништвото (% од БДП) || 37 || 21 || 21 || 23 |- | Учество на извозот на стоки и услуги (% од БДП) || 25 || 33 || 40 || 58 |- | Учество на увозот на стоки и услуги (% од БДП) || 34 || 47 || 58 || 71 |- | Бруто инвестиции (% од БДП) || 18 || 22 || 24 || 30 |- | Јавни приходи (% од БДП) || - || - || 28,9 || 28,5 |- | Буџетско салдо (% од БДП) || - || - || -2,5 || -2,0 |- | Даночни приходи (% од БДП) || - || - || 16,9 || 17,2 |- | Надворешнотрговска размена (стоки, % од БДП) || 99 || 91 || 94 || 125 |- | Лични дознаки (прилив, во милиони долари) || - || 81 || 388 || 413 |- | Странски директни инвестиции (нето-прилив, во милиони долари) || - || 218 || 301 || 550 |- |} === Стопанство === ==== Енергeтски сектор ==== * [[Електрична енергија]] — производство: 5.676 милијарди кWh (2013 година) * Електрична енергија — производство по ресурси: ** Фосилно горива: 66,4 % ** Хидроелектрани: 33,2 % ** Друг вид: 1 % (2006 година) * Електрична енергија — потрошувачка: 6.869 милијарда кWh (2013 година) * [[Бензин]] — потрошувачка: 16.670 bbl/ден (2013 година) * Околу 80 % од потребната енергија се обезбедува со домашно производство, од термоцентралите и хидроцентралите. * [[Електростопанство на Македонија]] (ЕСМ) е самостојно јавно претпријатие одговорно за производство, пренос и дистрибуција на електричната енергија. * ЕСМ е во фаза на реструктурирање и пред приватизација. * Вкупните производни капацитети на ЕСМ (Електростопанство на Македонија) се состојат од околу 1500&nbsp;mW од кои околу 1/3 се сместени во хидроцентралите, било да се тоа големи или мали централи, додека останатите 2/3 од капацитетите се во термоцентралите. * [[РЕК Битола]] со своите 3 х 225 MW претставува најголем и висококонцентриран извор на електрична енергија во државата. * Главната преносна мрежа се состои од 400 kV, 220 kV и 110 kV водови низ целата земја. * Дистрибуцијата на енергијата се остварува преку 28 засебни целини (подружници), од кои „[[Електродистрибуција Скопје]]" има преовладувачко место со речиси 33 % од целокупната потрошувачка на електрична енергија во Македонија. * [[Скопје]] е поврзано со [[Солун]] со [[нафтовод]]. === Инфраструктура === [[Податотека:E65 Skopje Northern Bypass 1.jpg|thumb|right|250px|Северна скопска обиколница Е65 / М-4]] ==== Сообраќај ==== * [[Железница]]: 699&nbsp;км од кои 233&nbsp;км се електрифицирани ([[1,435&nbsp;м стандард]]) <br /> 56&nbsp;км кон [[Бугарија]] се во изградба (од [[1999]]) * [[Патишта]]: 9.573&nbsp;км (вкупно) ([[2002]]) <br /> 192&nbsp;км [[автопат]] и уште 47&nbsp;км [[автопат]] во изградба ([[2003]]) * [[Аеродром]]и: 17 ([[2002]]) * [[Гасовод]]: 268&nbsp;км ([[2004]]) * [[Нафтовод]]: 120&nbsp;км ([[2004]]) ==== Патен сообраќај ==== Моменталната вкупна должина на патната мрежа во Македонија изнесува 10.600&nbsp;км: * 6.830&nbsp;км или 64,5 % од неа се локални патишта * 2.820&nbsp;км или 26,5 % се регионални патишта, а * 950&nbsp;км или 9 % се автопатишта. Должината на модерните патишта е 5.100&nbsp;км. Најзначаен автопат е меѓународниот автопат [[E-75]]. Започнува во [[Остенд]] — [[Белгија]], поминува преку [[Брисел]] — [[Нирнберг]], [[Виена]] — [[Будимпешта]] — [[Белград]] — [[Солун]] до [[Атина]] во [[Грција]]. Вкупната должина во Македонија изнесува 201&nbsp;км. Поминува низ централниот дел на земјата, по должината на реката [[Вардар]], и претставува главна артерија на патната мрежа на земјата. ==== Железнички сообраќај ==== * Должината на постоечките железнички линии е 920&nbsp;км, со 168 железнички станици. * Со соседите е поврзана по железнички пат со [[Грција]] и [[Србија]], додека пак во тек е изградба на пруга кон [[Бугарија]] од [[1999]]. Железничкиот сообраќај во Македонија е во целосна надлежност на [[Македонски железници]] [[Податотека:Skopje Airport - View of the main entrance by night (2018).jpg|thumb|right|250px|Меѓународен аеродром Скопје]] ==== Воздушен сообраќај ==== * Во Македонија има два меѓународни аеродрома, во [[Охрид]] и во [[Скопје]], со неколку меѓународни врски. * Исто така има домашни и рекреативни центри за авијација во [[Битола]], [[Штип]], [[Куманово]], [[Скопје]] и [[Прилеп]] * [[Меѓународен аеродром Скопје]] го користат 90 % од патниците, а [[Аеродром Охрид|аеродромот „Св. Апостол Павле“]] во [[Охрид]] го користат 10 % од патниците. ==== Телекомуникации ==== :''Напомена: Прикажани се застарени информации. Треба да се подноват.'' * Телекомуникациски оператори: 3 (98 % дигитализација) [[Македонски Телеком]], [[ОNE]], [[VIP]] * Телефонски линии во употреба: 498.910 (2007 година) * Мобилни оператори: 3 („[[Т-Мобиле Македонија]]“, „[[ONE]]“ и „[[Vip]]“). * Телефони-мобилни: 1.261 милиони * Интернет корисници: 392,671 * Достапни [[интернет]] услуги: :— Dial-up пристап преку [[PSTN]] со брзина од 56кb/s :— Пристап преку [[ISDN]] мрежа со 64 kb/s или 128kb/s :— Пристап преку pre-paid картичка :— Пристап преку изнајмени линии :— Широкопојасен пристап преку [[АДСЛ]] и [[кабелски интернет]] :— Оптички пристап == Политика == [[Податотека:Stages of education in Macedonia.svg|thumb|300px|Приказ на образовниот систем во Македонија]] ===Политички систем=== Во 2016 година, во Македонија биле регистрирани 58 политички партии, т.е. една партија на 33.000 жители. Претходно, бројот на партии бил далеку поголем: во 2009 година имало 99 партии, а во 2005 година дури 150 партии биле зеведени во судскиот регистер.<ref>Искра Коровешоска, „Во Босна и Херцеговина има 130 политички партии, во Велика Британија само 12“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 4.</ref> === Односи со ЕУ === {{Главна|Приклучување на Македонија кон ЕУ}} Македонија во моментов има Статус на Кандидат за земја членка на Европската Унија. [[Хронологија на односите помеѓу Република Македонија и ЕУ|Хронологијата на односите помеѓу Македонија и ЕУ]], датира уште од 1992 година кога првиот претставник на Република Македонија е назначен во Брисел. Во моментов Македонија исчекува да отпочне преговори за полноправно членство во ЕУ. === Евроатлански асоцијации === Исто така на Македонија и е ветено членството во [[НАТО]] веднаш по разрешувањето на спорот околу уставното име што државата го има со Република Грција. === Спор за уставното име на Македонија === {{Главна|Спор за името помеѓу Македонија и Грција}} Поради притисоците од Република [[Грција]] (политички, економски, културни, ...), во 1993 година, државата била примена во [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] под привремената референца ''Поранешна Југословенска Република Македонија'',<ref>[http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm www.un.org] Резолуција на [[Обединети Нации|Обединетите Нации]].</ref> иако била признаена под нејзиното уставно име од 133<ref name="maj2012-133">[http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=93585577&lId=1 Македонска информативна агенција-МИА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120717102051/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=93585577&lId=1 |date=2012-07-17 }} 'Република Македонија, потсети тој, е призната под уставното име од 133 земји, отворени се 56 дипломатско-конзуларни претставништва, склучени 1015 меѓународни договори, членка е на 103 меѓународни организации и регионални иницијативи, претседаваше со Генералниот секретаријат на ОН, либерализиран е визниот режим, претседаваше со Комитетот на министри на Советот на Европа, ја доби пресудата пред Меѓународниот суд на правдата и го започна дијалогот со ЕУ.'</ref> земји меѓу кои и постојаните членки на [[Совет за безбедност|Советот за безбедност]]: [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Кина]], [[Русија]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]; членките на [[Европска Унија|ЕУ]]: [[Шведска]], [[Австрија]], [[Ирска]], [[Луксембург]], [[Словачка]], [[Естонија]], [[Чешка Република]], [[Унгарија]], [[Литванија]], [[Романија]], и [[Бугарија]]; сите поранешни југословенски републики: [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Црна Гора]], [[Србија]] и [[Словенија]]; други земји кои ја признале Македонија под уставното име се: [[Турција]], [[Индија]], [[Канада]], [[Швајцарија]], [[Индонезија]], [[Аргентина]], [[Израел]], [[Бразил]], [[Саудиска Арабија]], [[Иран]], [[Украина]] итн. Во 2018 година, [[Влада на Македонија|Македонската влада]], предводена од претседателот [[Зоран Заев]], по преговорите со грчката влада, предводена од претседателот [[Алексис Ципрас]], се договориле името на државата за внатрешна и надворешна употреба да биде „Северна Македонија“. Новото име стапило во службена употреба на [[11 февруари]] [[2019]] година. ==Македонија како тема во уметноста и во популарната култура== * „Македонија е наша заедничка мајка“ — расказ на македонската писателка [[Христина Аслимоска]] од 2005 година.<ref>Христина Аслимоска, ''Разделба со детството''. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 23.</ref> * „Земја како пеперуга“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски-Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 38.</ref> * „Гнојниот остров Македон“ — краток расказ на македонскиот писател [[Никола Гелевски|Пандалф Вулкански]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 156-157.</ref> * „Македонија“ — песна на македонската поетеса [[Јованка Денкова]].<ref>Јованка Денкова, ''Исповед на бршленот''. Штип: Јованка Денкова, 2024, стр. 75.</ref> * „[[Чудна е Македонија]]“ — поема на македонскиот поет [[Венко Марковски]] од 1940 година.<ref>Венко Марковски, ''Порои''. Државно книгоиздателство на Македонија, Скопје, 1945, стр. 57-105.</ref> * „Сè е возможно (Царство Македонија): сурова еуфорија во пет сцени“ — драмски текст на македонскиот писател [[Дејан Мирчески]] од [[2012]] година.<ref>Дејан Мирчески, ''Кристалните јами на пропаста'', Темплум, Скопје, 2012.</ref> * „[[Глас од Македонија]]“ — песна на македонскиот поет [[Коле Неделковски]].<ref>Коле Неделковски, ''Стихови''. Кочо Рацин, Скопје, 1958, стр. 67.</ref> * „Македонија“ — поетски циклус на македонскиот поет [[Анте Поповски]] од 1958 година.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 447-467.</ref> * „Македонија“ — поетски циклус на македонскиот поет Анте Поповски од 1964 година.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 153–161.</ref><ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 381-400.</ref> * „На македонските пазари“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 68.</ref> * „Патувајќи со Фенг по Македонија“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 42–43.</ref> * „[[ФИРОМ реквием]]“ — музички албум на [[Александар Пејовски]] од 2014 година.<ref>Александар Пејовски, ''ФИРОМ реквием'', ЈУ Младински културен центар — Скопје, мкц007 и PMG Recordings, 097/2014.</ref> * „За Македонија“ — песна на македонската група „[[ПМГ Колектив]]“ од 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=59 |title=www.pmgrecordings.com (пристапено на 3.12.2017) |accessdate=2017-12-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712224900/http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=59 |url-status=dead }}</ref> * „Македонија“ — песна на југословенската [[рок]]-група „[[Тајм (рок група)|Тајм]]“ (''Time'') од 1973 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-4xdfEzFbrc YouTube, Time — Makedonija (1973. godina) (пристапено на 24.1.2017)]</ref> == Галерија == <center><gallery> Iglesia de San Pantaleón, Ohrid, Macedonia, 2014-04-17, DD 32.JPG|Црквата Св. Климент на [[Плаошник]] во Охрид Liberators Skopje NOB.JPG|„Споменик на ослободувањето“ во центарот на [[Скопје]] Panair Korab.jpg|[[Кораб]], највисоката планина во државата MountShara.jpg|[[Шар Планина]] Meister von Nerezi 001.jpg|Св. Пантелемон црквата близу [[Скопје]] Mother-teresa-skopje.JPG| [[Мајка Тереза]] во [[Скопје]] Sv. Troica od Radoviš 20.JPG| [[Црква „Св. Троица“ - Радовиш|Св. Троица]] во [[Радовиш]] Galichnik-View-Northern-Slope.jpg| Село [[Галичник]] Varnaliite vo Veles 02.jpg| Традиционална архитектура од [[Велес]] Dalmatian pelican in Prespa Lake.jpg| [[Преспанско Езеро]] Бигорский монастырь.jpg| [[Бигорски Манастир]] Old bridge in Zovik with sheep.jpg| Мостот во [[Зовиќ]], [[Мариово]] Koleshinski vodopad 28.JPG| Колешинскиот Водопад </gallery></center> == Поврзано == {{Портал|Македонија|Европа}} * [[Македонија (регион)]] * [[Егејска Македонија]] * [[Пиринска Македонија]] * [[Спор за името помеѓу Македонија и Грција]] * [[Статистички региони во Македонија]] * [[Општини во Република Македонија|Општини во Македонија]] * [[Крушевска Република]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks|Category:Republic of Macedonia}} === Влада === * [http://www.vlada.mk/ Официјална страна на Владата на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110411121930/http://vlada.mk/ |date=2011-04-11 }} * [http://www.sobranie.mk/ Собрание на Македонија] * [http://www.president.gov.mk/ Претседател на Македонија] {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522185358/http://www.president.gov.mk/ |date=2016-05-22 }} === Историја === * [http://www.macedoniantruth.org/ Македонска историја] {{mk}} === Туризам === * [https://macedoniafromabove.mk 360° Визуелен водич низ Македонија] * [http://macedonialovesyou.eu Слики и информации за Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090428165258/http://www.macedonialovesyou.eu/ |date=2009-04-28 }} — веб-страница од Станислав Пигоњ. * [http://macedonia-timeless.com/ Macedonia-Timeless — туристички портал] {{mk}} {{en}} * [http://exploringmacedonia.com/ Exploring Macedonia — туристички портал] {{mk}} {{en}} * [http://travel2macedonia.com.mk travel2macedonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203231429/https://travel2macedonia.com.mk/ |date=2020-02-03 }}, туристички портал. {{en}} * [http://www.state.gov/documents/organization/138927.pdf "State" — репортажа за Македонија] * [http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/05/04/macedonia.country.profile/index.html I-list, Macedonia]{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, профил на CNN. {{Македонска државност}} {{Navboxes |title= Местоположба |list= {{Држави на Европскиот континент}} {{Словенска Европа}} }} {{Navboxes |title= Членство во меѓународни организации |list= {{Совет на Европа}} {{Цефта}} {{ЕУ}} }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави на Балканскиот Полуостров]] [[Категорија:Републики]] 0p92g5z93qrctdppftg646otam3ebk6 5571266 5571252 2026-06-03T17:41:36Z Gurther 105215 Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Jeofe|Jeofe]]) и ја поврати преработката 5525734 на Jtasevski123 5571266 wikitext text/x-wiki :''За останати значења на поимот, видете ја [[Македонија (појаснување)|страницата за појаснување]].'' {{Инфокутија за држава |native_name = Северна Македонија <small>(уставно)</small> |conventional_long_name = Македонија |common_name = |national_anthem = <center>[[Податотека:Anthem of the Republic of Macedonia (Instrumental).ogg]]</center>„[[Денес над Македонија]]“ |image_flag = Flag_of_Macedonia.svg |image_coat = Coat of arms of the Republic of Macedonia.svg |image_map = Location Macedonia Europe.png |map_caption = Местоположба на '''Македонија''' (зелено) со [[Европа]] (зелено + темносиво) |latd=42 |latm=0 |latNS=N |longd=21 |longm=26 |longEW=E |national_motto = нема<ref>Службено Македонија нема усвоено гесло. Сепак, како традиционално гесло на државата се смета „Слобода или смрт“.</ref> |capital = {{грб|Скопје}} |official_languages = [[Македонски јазик|македонски]]<ref name="language">{{наведени вести | url = http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | title = Законот за јазиците изгласан во Парламентот | work = macedoniaonline.eu | date = 26 јули 2008 | accessdate = 27 јули 2008 | quote = Користејќи ги Бадентеровите принципи, Парламентот го изгласа законот за употреба на јазиците кој ги засега сите етнички групи во Македонија. Законот не дозволува употреба на албанскиот или кој било малцински јазик како втор службен јазик на територијата на Македонија. | archive-date = 2012-09-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20120921203702/http://macedoniaonline.eu/content/view/2507/1/ | url-status = dead }}</ref> |largest_city = capital |government_type = [[парламентарна република]] |leader_title1 = [[Претседател на Република Македонија|Претседател]] |leader_name1 = [[Гордана Сиљановска-Давкова]] |leader_title2 = [[Премиер на Република Македонија|Премиер]] |leader_name2 = [[Христијан Мицкоски]] |sovereignty_type = [[Историја на Македонија|Основање]] |established_event1 = [[Античка Македонија]] |established_date1 = 825 (?) — 146 г. п.н.е. |established_event2 = [[Самоилово Царство]] |established_date2 = 976 — 1018 |established_event3 = [[Крушевска Република]] |established_date3 = 3 — 13 август 1903 |established_event4 = [[АСНОМ]] |established_date4 = 2 август 1944 |established_event5 = [[Историја на Република Македонија|Прогласена независност]] од [[СФРЈ]] |established_date5 = 8 септември 1991 |established_event6 = [[Историја на Република Македонија|Официјално признаена]] |established_date6 = 8 април 1993 |area_km2 = 25436 |area_rank = 145<sup>та</sup> |percent_water = 1.1 |population_estimate = {{decrease}} 1.814.681<ref>{{Cite web |title=Population of the Republic of North Macedonia |url=https://www.worldometers.info/world-population/north-macedonia-population/ |website=Worldometer |access-date=2025-05-26}}</ref> |population_estimate_year = 2025 |population_census = {{decrease}} 1.836.713<ref>{{Cite web |title=State Statistical Office - News release: Census of Population, Households and Dwellings in the Republic of North Macedonia, 2021 - first dataset ,2021 |url=https://www.stat.gov.mk/PrikaziSoopstenie_en.aspx?rbrtxt=146 |access-date=2022-03-30 |website=www.stat.gov.mk}}</ref> |population_census_year = 2021 |population_density_km2 =71.4 |population_density_rank =122<sup>та</sup> |ethnic_groups =[[Македонци]] и [[Демографија на Македонија|останати малцински заедници]] |GDP_PPP_year = 2025 |GDP_PPP = {{increase}} $51.997 милијарди<ref name="IMFWEO.MK">{{cite web |url=https://www.imf.org/en/Publications/WEO/weo-database/2024/October/weo-report?c=962,&s=NGDPD,PPPGDP,NGDPDPC,PPPPC,&sy=2022&ey=2029&ssm=0&scsm=1&scc=0&ssd=1&ssc=0&sic=0&sort=country&ds=.&br=1 |title=World Economic Outlook Database, October 2024 Edition. (MK) |publisher=[[International Monetary Fund]] |website=IMF.org |date=22 October 2024 |access-date=1 April 2025}}</ref> |GDP_PPP_per_capita = {{increase}} $28,720<ref name="IMFWEO.MK" /> |GDP_PPP_per_capita_rank = 71<sup>ва</sup> |GDP_nominal = {{increase}} $17.090 милијарди<ref name="IMFWEO.MK" /> |GDP_nominal_year = 2025 | GDP_nominal_rank = 137<sup>ма</sup> | GDP_nominal_per_capita = {{increase}} $9,439<ref name="IMFWEO.MK" /> | HDI_year = 2023<!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--> | HDI_change = increase<!--increase/decrease/steady--> | HDI = 0.815 <!--само број--> | HDI_ref = <ref name="UNHDR">{{Cite web |date=6 May 2025 |title=Human Development Report 2025 |url=https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf|url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20250506051232/https://hdr.undp.org/system/files/documents/global-report-document/hdr2025reporten.pdf |archive-date=6 May 2025 |access-date=6 May 2025 |publisher=[[United Nations Development Programme]] |language=en}}</ref> |Gini_year = 2022 |Gini_change = decrease |Gini = 29.8 <!--само број--> |Gini_ref = <ref>{{cite web |title=Laeken poverty indicators in 2022, final data |url=https://www.stat.gov.mk/pdf/2025/4.1.25.29_mk.pdf|website=stat.gov.mk |publisher=State Statistical Office |access-date=1 April 2025}}</ref> |currency = [[Македонски денар|денар]] |currency_code = MKD |time_zone = [[Средноевропско време|CET]] |utc_offset = +1 |time_zone_DST = [[Средноевропско летно време|CEST]] |utc_offset_DST = +2 |patron_saint = [[Свети Климент Охридски]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=C3A4E72362601D4A852885D2F70DFBF3 |title=Св. Климент Охридски е [[патрон (светител)|патрон]] на македонскиот народ и неговата историја |accessdate=2015-08-31 |archive-date=2015-07-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150722165019/http://www.dnevnik.mk/default.asp?ItemID=C3A4E72362601D4A852885D2F70DFBF3 |url-status=dead }}</ref> |drives_on = десно |cctld = {{unbulleted list |[[.mk]] |[[.мкд]]}} |calling_code = [[Повикувачки броеви во Македонија|+389]] |demonym = [[Македонци]] (Македонец/Македонка) |footnote1 = [[Албански јазик|албански]], [[Турски јазик|турски]], [[Српски јазик|српски]], [[Ромски јазик|ромски]] и [[Влашки јазик|влашки]] се службени јазици покрај македонскиот во населени места каде го зборува над 20 % од населението. |GDP_nominal_per_capita_rank=85<sup>та</sup>|GDP_PPP_rank=134<sup>та</sup>|HDI_rank=68<sup>ма</sup>}} '''Македонија''', службено позната под новото спорно уставно име '''Република Северна Македонија''' ('''РСМ''') или скратено '''Северна Македонија'''<ref>Според договорот што е потпишан помеѓу Република Грција и Република Македонија, службеното име на државата што треба да го користат владините институции за домашна и меѓународна употреба е „Северна Македонија“, или во целосен облик „Република Северна Македонија“.</ref> — држава сместена на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]] во [[Југоисточна Европа]]. Земјата е една од наследничките држави на поранешна [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|СФРЈ]], од која прогласила независност во 1991 година. Зафаќа околу 38 % од вкупната површина на регионот [[Македонија (регион)|Македонија]]. Географски земјата граничи со [[Србија]] на север, [[Косово]] на северозапад, [[Бугарија]] на исток, [[Грција]] на југ и [[Албанија]] на запад. Релјефот на државата е главно планински. Иако е континентална држава, таа има повеќе од 50 езера и шеснаесет планини повисоки од 2.000 метри. Македонија е суверена<ref name="mfa.gov.mk">{{cite web | url=http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=245 | title=Министерство за надворешни работи | accessdate=2025-12-07 | archive-date=2008-11-13 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081113191036/http://www.mfa.gov.mk/default1.aspx?ItemID=245 | url-status=dead }}</ref>, самостојна<ref name="НБРМ">[http://www.nbrm.gov.mk/default-mk.asp?ItemID=4EB46A6F5C52E14DBA267F2DA2285D4F НБРМ]{{Мртва_врска|date=June 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.eubusiness.com/europe/macedonia/macedonia-country-profile |title=eubusiness.com |accessdate=2010-01-05 |archive-date=2009-11-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091130062730/http://www.eubusiness.com/europe/macedonia/macedonia-country-profile |url-status=dead }}</ref>, демократска<ref name="mfa.gov.mk"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html |title=CIA - The World Factbook |accessdate=2010-01-05 |archive-date=2018-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180128152123/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/mk.html |url-status=dead }}</ref> и социјална држава<ref name="НБРМ"/><ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jorm.org.mk/ustav.shtml |title=Устав на Република Македонија |accessdate=2009-12-27 |archive-date=2013-01-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130119042627/http://www.jorm.org.mk/ustav.shtml |url-status=dead }}</ref>. Главен град на државата е [[Скопје]] со население од 605.404 жители (проц. 2025).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://populationstat.com/macedonia/skopje|title=Skopje, Macedonia Population (2025) - Population Stat|work=populationstat.com|accessdate=2025-05-18}}</ref> Други поголеми градови се: [[Битола]], [[Куманово]], [[Прилеп]], [[Тетово]], [[Велес]], [[Штип]], [[Охрид]], [[Гостивар]], [[Струмица]], [[Кавадарци]], [[Кочани]] и [[Кичево]]. Македонија има вкупно 25.436&nbsp;км<sup>2</sup> во кои живеат околу 1.836.713 жители (попис од 2021), од кои мнозинството се [[Македонци]]. Службен јазик во државата е [[македонски јазик|македонскиот]], додека службена валута е [[Македонски денар|денарот]]. Во 1993 година, Македонија станала членка на [[ООН|Обединетите нации]], но поради [[Спор за името помеѓу Македонија и Грција|Спорот со името]] што го водела со [[Република Грција]], таа била примена под привремената референца ''Поранешна Југословенска Република Македонија''. Македонија е членка и на советот на Европа и [[НАТО]]. Од декември 2005 година, исто така, таа е и кандидат за приклучување кон [[Европска Унија|Европската Унија]]. == Потекло на поимот == Името „Македонија“ е од [[Старомакедонски јазик|старомакедонско]] потекло, и според преданијата доаѓа од митскиот предок [[Македон (митски предок)|Македон]]. Како државно име почнало да се користи во [[VIII век п.н.е|VIII век пр. н. е]] за [[Кралство Македонија|Кралството Македонија]], [[Македонска Империја|Македонската Империја]], па потоа на римската покраина ''Македонија'', византиската тема ''Македонија'' и денес за регионот [[Македонија (регион)|Македонија]] и државата Македонија. Денес се верува дека името значи „планинци“ или „висока земја“ или „високи луѓе“.<ref>[http://www.etymonline.com/index.php?search=Macedonia&searchmode=none Macedonia], Online Etymology Dictionary</ref> Во 2018 година е склучен [[Преспански договор|Преспанскиот договор]] помеѓу [[Влада на Македонија|македонската влада]], предводена од претседателот [[Зоран Заев]] и Грчката влада, предводена од претседателот [[Алексис Ципрас]], со кој се утврдило името на државата за внатрешна и надворешна употреба да биде „Северна Македонија“. Новото име стапило во службена употреба на [[11 февруари]] [[2019]] година. Сепак, и покрај промената на името, народот и медиумите сè уште ја именуваат државата едноставно како Македонија. == Историја == {{главна|Историја на македонскиот народ|Историја на Македонија}} === Праисторија === {{Main|Праисторија на Македонија}}[[Податотека:Astroexpedition in Kokino 10.jpg|мини|лево|Мегалитската опсерваторија [[Кокино (наоѓалиште)|Кокино]]]] Најстарите траги од животот на луѓето во Македонија потекнуваат од времето на [[неолит]]от, односно од времето кога постоело примитивно земјоделство. Покрај земјоделството, луѓето во ова време ја познавале, изработувале и употребувале [[керамика]]та, во вид на садови за секојдневна употреба, или како вајани идоли на божества и човечки фигури. Од страна на оружје во ова време била користена [[праќа]]та. За време на [[бронзено време|бронзеното време]], особеност на населбите во Македонија е тоа што биле градени на високи и тешко достапни места, што наведува на големи преселби на разни племиња. Преодниот период од бронзеното во железното време (XII — XI век п.н.е.) е одбележан со големи преселби на население од север, во науката познати како Егејски преселби, со цел освојување на богати градови во Југоисточниот Медитеран. Притоа, дошло до уништување на микенската култура. Дел од преселбите се одвивале по долината на Вардар, па, така, повеќе населби од тој период се уништени, главно со опожарување. === Античка Македонија === {{Main|Античка Македонија}}[[Податотека:2011 Bitola, Heraclea Lyncestis (21).jpg|thumb|left|220px|Античкиот град [[Хераклеја]], основан од страна на [[Филип II Македонски]], во близина на денешна Битола.]] [[Податотека:Vergina sun.svg|thumb|десно|200px|[[Ѕвезда од Кутлеш|Ѕвездата од Кутлеш]] — симбол на Античка Македонија.]] Археолошките наоди покажуваат дека на просторот на Македонија постоела цивилизација уште од периодот меѓу 9000 п.н.е. и 3500 п.н.е.<ref>R.J. Rodden and K.A. Wardle, Nea Nikomedia: The Excavation of an Early Neolithic Village in Northern Greece 1961-1964, Vol I, The Excavation and the Ceramic Assemblage, British School at Athens Supplementary Volume 25, 1996</ref> Првпат [[Македонското Кралство]] се појавува во периодот на IX век п.н.е., а постои недоумица за тоа кој бил првиот македонски крал — [[Каран]], кој се смета за митски предок на Аргеадите, или [[Пердика I]] — првиот историски крал на Кралството Македонија. Приближно од V век п.н.е. Кралството Македонија станува значаен политичко-економски чинител во поширокиот регион, а негова главна надворешнополитичка дејност била сосредоточена кон односите со [[Стара Грција|грчките]] [[Полис (град-држава)|градови-држави]], при што често било сојузник со други држави (како на пр. [[Персија]]) против [[Стара Грција|Грците]], или пак заземало страна во некои од меѓусебните спорови на градовите, настојувајќи на тој начин да го уништи нивното единство и да ги ослаби. [[Филип II Македонски]] ([[359 п.н.е.|359 г. п.н.е.]] — [[336 п.н.е.|336 г. п.н.е.]]), по покорувањето на [[Илири]]те и [[Тракијци]]те, успеал да ја освои цела Грција. Неговиот син, [[Александар III Македонски]] ([[336 п.н.е.|336 г. п.н.е.]] — [[323 п.н.е.|323 г. п.н.е.]]) е една од најзначајните личности во светската историја. Тој најпрвин го скршил внатрешниот отпор во проширеното Македонско Кралство, а подоцна во походот против [[Персија]], ја уништил огромната Персиска Империја и ја проширил македонската држава на три континенти — [[Европа]], [[Азија]] и [[Африка]], протегајќи се на [[Балканскиот Полуостров]] и [[Мала Азија]], [[Блискиот Исток]], [[Египет]] и [[Индија]], и со тоа била создадена [[Македонската Империја]].<ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 13–19</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 20–23</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' I, 23</ref><ref>Greene, p. 351</ref><ref>Arrian, ''Anabasis Alexandri'' II, 16–24</ref><ref>Gunther, p. 84.</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/124716/coin/15880/From-the-Persian-Wars-to-Alexander-the-Great-490-336-bc|title=Coin: from the Persian Wars to Alexander the Great, 490–336 bc|publisher=Encyclopedia Britannica|accessdate=16 ноември 2009}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|title=The end of Persia|publisher=www.livius.org|accessdate=16 ноември 2009|archive-date=2016-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160316211044/http://www.livius.org/aj-al/alexander/alexander10.html|url-status=dead}}</ref> По неговата смрт, оваа огромна империја, како резултат на несогласувањата на неговите генерали ([[дијадоси]]) околу тоа кој ќе биде негов наследник се распаднала на 3 дела и тоа: Кралството на [[Селевкиди]]те, Кралството на [[Птолемаиди]]те и Кралството на [[Антигониди]]те.<ref>Shipley, Graham (2000) ''The Greek World After Alexander'' Routledge History of the Ancient World. (Routledge, New York)</ref><ref>Walbank, F. W. (1984) ''The Hellenistic World'', The Cambridge Ancient History, volume VII. part I. (Cambridge)</ref> Освојувањата на Александар III Македонски имаат суштествено значење за започнувањето на [[Хеленистички период|хеленистичкиот период]] во светската историја. Продорот на [[Римска Република]] на исток доведува до таканаречените [[Македонско-римски војни]] ([[215 п.н.е.|215 г. п.н.е.]] — [[168 п.н.е.|168 г. п.н.е.]]) во кои Македонското Кралство управувано од [[Антигонидската династија|Династијата на Антигонидите]] целосно потпаѓа под римска власт, а последниот македонски крал [[Персеј]] e одведен како роб во [[Рим]]. Таа станува [[Македонија (римска провинција)|римска провинција]] како дел од Римското Царство и е поделена на 2 дела — Македонија Прима и Македонија Салутарис.<ref>{{cite web | url=http://www.unrv.com/provinces/macedonia.php | title=Macedonia - Province of the Roman Empire &#124; UNRV Roman History }}</ref> Територијата на денешна Македонија била поделена меѓу провинциите Македонија Салутарис и Моезија прима.<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/eb/article-9068124/Skopje |title=Encyclopaedia Britannica — Scopje |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref> По поделбата на Римското Царство во [[395]] г. од н.е. на [[Византија|Источно]] и [[Западно Римско Царство]], Македонија станува дел од Источното Римско Царство или Византија. === Среден век === [[Податотека:Samuilova tvrdina -- Ohrid 5.jpg|thumb|лево|250px|[[Самуилова тврдина|Самуиловата тврдина]] во [[Охрид]].]] Во [[6 век|VI]] и [[VII век]] на [[Балкански Полуостров|Балканот]] и во Македонија се доселуваат [[Стари Словени|Словените]], достигнувајќи јужно до [[Тесалија]], па дури и до [[Пелопонез]].<ref>Cambridge Medieval Encyclopedia, Volume II.</ref> Тие се измешале со затекнатото месно население, во најголема мера со [[Тракијци]] и [[Илири]], потоа [[Стара Грција|Стари Грци]], [[Антички Македонци]], и др. На македонската територија, која тогаш се наоѓала под византиска јурисдикција, [[Македонски Словени|македонските Словени]] биле опфатени во полудржавни формации — македонски [[склавинии]]. Склавиниите презеле повеќе напади против [[Византија]] и утврдените византиски градови. Во [[837]] година Македонија почнува да потпаѓа под власта на [[Прво Бугарско Царство|бугарската]] држава, при што до средината на [[IX век]] поголемиот дел од Македонија потпаднал под бугарска власт, а другиот бил вклучен во рамките на Византија. Во IX век, исто така, започнува и црковнопросветната дејност на [[Солун|солуњаните]] [[Кирил и Методиј]], која се состоела од повеќе мисии за покрстување на Словените, но и во поставување на основите на [[глаголица|словенската писменост]], која започнува со создавањето на словенската азбука — [[глаголица]]та, во [[855]] година. Нивните ученици, [[Св. Климент Охридски|Климент]] и [[Св. Наум Охридски|Наум]], ќе ја продолжат нивната дејност и кон крајот на IX век, ќе ја создадат [[Охридска книжевна школа|Охридската книжевна школа]] и [[Преславска книжевна школа|Преславската книжевна школа]], со што [[Охрид]] набрзо прераснува во еден од најразвиените црковнопросветни и културни средишта на Балканот — лулка на словенската писменост. Во [[X век]] Македонија ќе ја зафати [[Богомили|богомилското]] движење и учење, за првпат создадено во [[Велес|Велешко]]-[[прилеп]]ската Област, како одглас на потчинувачкиот [[Феудализам|феудален]] црковноекономски систем. Тоа набрзо ќе се прошири не само во Македонија, туку и низ цела [[Европа]]. Со востанијата во Македонија во втората половина на X век, во [[969]] година против бугарската и во [[976]] година против византиската власт била создадена македонската средновековна [[Феудализам|феудална]] држава, позната уште и како [[Самуилово Царство|Самуиловото Царство]]). Македонската средновековна феудална држава постоела сè до [[1018]] година, кога била покорена од византиските војски. Во [[13 век|XIII]] и [[XIV век]] [[Византија|византиската]] власт врз Македонија била прекинувана со времиња на [[Србија|српско]] и [[Бугарија|бугарско]] владеење. До крајот на [[XIV век]] Македонија целосно била покорена од [[Отоманско Царство|Османлиите]], со што нејзиниот економски и општествен систем бил разорен, а исто така, бил забавен и нејзиниот натамошен општествен и културен развој. Во [[1767]] година [[султан]]от ја укинал [[Македонска православна црква - Охридска Архиепископија|Охридската архиепископија]]. === Освестување и обединување на македонската нација во XIX век === {{Главна|Зацврстување на народниот јазик во црковната литература до почетокот на XIX век}} ==== Зацврстување на народниот јазик ==== [[Податотека:Robevihouse.JPG|200px|thumb|left|Архитектурата во градот [[Охрид]].]] Од [[XIV век]] во Македонија започнува да се засилува влијанието на [[српската варијанта]] на [[Старословенски јазик|старословенскиот јазик]]. Причина за тоа било приклучувањето на македонските краишта кон тогашната [[Србија|српска држава]]. Тоа влијание се однесува главно, на [[правопис]]от. Покрај тоа, во книжевните споменици од тоа време сè повидливи се и трагите од современите живи [[македонски говори]]. Во времето на [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] писменоста доживува опаѓање. Нејзиниот јазик уште повеќе се оддалечува од старословенската основа, затоа што во живиот [[народен говор]] веќе биле насобрани повеќе изразити промени. Покрај црковните [[богослужбени книги]], во кои повеќе се водело сметка за старата писмена словенска традиција, се појавуваат сè повеќе и такви текстови што служат за читање на поширок круг луѓе или претставуваат написи за практична употреба. Во XVI век се печатат и книги во Србија и [[Венеција]]. Во [[XVII век]] веќе доаѓаат во големи количества црковни книги печатени во [[Русија]] на [[рускословенски јазик]]. ==== Македонско национално движење ==== {{Главна|Македонско национално движење}} [[Податотека:Avtonomna Makedonia Belgrade 1905.jpg|мини|десно|Весникот ''[[Автономна Македонија (белградски весник)|Автономна Македонија]]'', Белград 1905]] За време на [[Отоманско Царство|османското владеење]] положбата на Македонците и создавањето на македонска држава биле многу тешки. Неколку движења, чии цели се создавање на автономна Македонија, која го покрива целиот регион на Македонија, започнале да се појавуваат кон крајот на XIX век, а најстарата од нив е [[ВМРО|Македонската револуционерна организација]]. Во 1905 година таа била преименувана во [[ВМРО|Внатрешна македонско-одринска револуционерна организација]] (ВМОРО), а по Втората светска војна организацијата се поделила на [[Внатрешна македонска револуционерна организација]] (ВМРО) и Внатрешна тракиска револуционерна организација (ВТРО). Во почетокот организацијата не бирала националности туку била отворена за „... обединување на сите незадоволни елементи во Македонија и Одринско, без оглед на нивната националност...“ Поголемиот дел од членовите сепак биле [[Македонци]]. Во 1903 година ВМРО организира [[Илинденско востание|Илинденското востание]] против Османлиите, кои по некои првични успеси, вклучувајќи и формирање на [[Крушевска Република|Крушевската Република]], било задушено со големи човечки загуби. Востанието и образувањето на Крушевската Република подоцна многу ќе влијаат кон создавањето на денешната Република. === Македонија во XX век === * [[Македонија пред Балканските војни]] * [[Македонија во Првата балканска војна]] * [[Југославија|Српска окупација]] * [[Македонија во Втората балканска војна]] * [[Народноослободителната борба]] * [[Социјалистичка Република Македонија]] === Независност === Својот пат кон политичката независност, Македонија го градела во неколку последователни чекори, носејќи одредени правни акти. Така, најпрвин, на [[25 јануари]] [[1991]] година, [[Собрание на Република Македонија|Собранието на Република Македонија]] донело Декларација за сувереност. Подоцна, на [[8 септември]] [[1991]] година бил одржан [[Референдум во Македонија, 1991|референдум]] за независност на Македонија при што референдумското прашање гласело:<ref name="ReferenceA">Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44-45.</ref> „''Дали сте за суверена и самостојна држава Македонија со право да стапи во иден сојуз на суверени држави на Југославија?''“ Според тврдењето на тогашниот претседател на Собранието на Република Македонија, [[Стојан Андов]], во [[август]] [[1991]] година тој имал долг и тежок разговор со претседателот на Република Македонија, [[Киро Глигоров]], кој бил автор на референдумското прашање, убедувајќи го да го избрише вториот дел од [[референдум]]ското прашање. Плашејќи се од воената вмешаност од страна на [[ЈНА]], Глигоров останал на својата формулација на референдумското прашање.<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 45-46.</ref> Референдумот за независноста на Македонија бил бојкотиран од албанското население поради вториот дел од референдумското прашање, кое ја допуштало можноста за повторно влегување во сојуз со другите републики на СФРЈ. По успешно спроведениот референдум, на [[17 ноември]] [[1991]] година бил донесен првиот [[Устав на Република Македонија]], при што за него не гласале пратениците [[Албанци]]. <br /> По донесувањето на Уставот, дејствувањата за меѓународното признавање на Македонија ги презел претседателот, Киро Глигоров. На [[16 декември]] [[1991]] година, Советот на министрите на [[Европска заедница|Европската заедница]] (сегашната [[Европска комисија]]) донел одлука да ја признае независноста на оние републики од [[СФРЈ]] кои ќе побараат признавање, но кои ги исполнуваат условите поставени од страна на Европската заедница. Притоа, рокот за донесување на дефинитивната одлука бил одреден за [[15 јануари]] [[1992]] година. Со истата Декларација за [[Југославија]], Европската заедница ги одредила условите за меѓународно признавање на републиките од СФРЈ:<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44.</ref> * да побараат меѓународно признавање, * да ги прифатат сите обврски содржани во критериумите за признавање на новите [[Држава|држави]], * да ги прифатат условите од [[Хашка конференција за Југославија|Хашката конференција за Југославија]], а особено оние од второто поглавје, кои се однесуваат на човековите права и правата на националните и етничките групи, * да ги поддржуваат напорите на [[Генерален секретар на Обединетите Нации|Генералниот секретар]] и на [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] на [[Обединетите нации]] и продолжувањето на Конференцијата за Југославија. <br /> Во Декларацијата бил определен краен рок за доставување на пријавите од страна на републиките на СФРЈ ([[23 декември]] [[1991]] година). Потоа, пријавите на оние републики што побарале признавање, со помош на претседавачот на Конференцијата за Југославија, биле проследени до Арбитражната комисија (предводена од франускиот правен експерт [[Робер Бадентер]]), која требало да даде мислење пред да се донесе конечна одлука за признавање. [[Претседател на Република Македонија|Претседателот на Република Македонија]], Киро Глигоров, навреме ја поднесол пријавата за меѓународно признавање, а Арбитражната комисија подготвила прелиминарен текст којшто го испратила до Република Македонија. Во мислењето на Арбитражната комисија (точката 2а) се изразувала одреден сомнеж во однос на желбата на Македонија за стекнување независност, предизвикан од вториот дел на референдумското прашање. Поради тоа, на [[11 декември]], во весникот „[[Нова Македонија]]“, претседателот Глигоров објавил реакција поради прелиминарното решение на Арбитражната комисија. Во писмото испратено до Бадентер, Глигоров го опишал доследното, последователно донесување правни акти за независноста на Македонија и дал објаснување за вториот дел од референдумското прашање — неговото убедување дека состојбата во СФРЈ ќе се смири со посредство на меѓународната заедница и дека ќе се создаде нов сојуз на републиките.<ref name="ReferenceA"/> <br /> По оваа интервенција на Глигоров започнало засилено општење меѓу македонскиот министер за надворешни работи, [[Денко Малески]], и Арбитражната комисија за да се убеди Арбитражната комисија дека Македонија нема територијални стремежи кон соседите. За таа цел, по совет на бадентер, биле донесени два амандмани на македонскиот устав: со едниот била извршена поправка на уставната одредба за начинот на промена на државните граници, а со вториот амандман се дало објаснување дека Македонија нема да се меша во внатрешните работи на [[Грција]], преку својата заинтересираност за положбата на македонското малцинство. Откако двата амандмани биле усогласени со Арбитражната комисија, на [[6 јанаури]] [[1992]] година, тие биле усвоени од страна на Собранието на Република Македонија. По расчистувањето на овие недоразбирања, Арбитражната комисија донела мислење дека Македонија ги исполнува сите потребни услови за меѓународно признавање. Сепак, наспроти ваквата препорака, Советот на министрите на Европската заедница донел одлука да ги признае само [[Словенија]] и [[Хрватска]].<ref>Стојан Андов, „Зошто Глигоров инсистираше на вториот дел од референдумското прашање?“, ''Фокус'', број 1058, 15.1. 2015, стр. 44-47.</ref> * [[Влади на Република Македонија]] * [[Историја на Република Македонија]] == Административна поделба == {{Главна|Административна поделба на Македонија}} {{multiple image<!-- begin stack of images, scroll down for article --> |direction = horisontal | width = 250 |image1 = Municipalities of Macedonia 1996-2004.svg|caption1 = Територната организација на Македонија од 1996-2004 |image2 = Map of the municipalities of Macedonia (2013).svg| caption2 = Новата територијалната организација предвидена со законот од 2004 година }} Општините на Македонија се [[административна поделба|административни единици]] од прв ред. Во август [[2004]] и март [[2013]], Македонија е реорганизирана на 80 [[општини во Македонија|општини]]; 10 од нив се [[Град Скопје]], посебна единица на [[локална самоуправа]] и [[главен град]] на државата. Речиси сите општини се непроменети или само претопени од претходните 123 општини формирани во септември [[1996]]; другите биле припоени една кон друга и границите им се променети. Пред ова, локалната управа била организирана во 34 административни единици на различни нивоа. По број на население, најголема општина во Македонија е [[Општина Куманово]] со 105.484 жители, а најмала [[Општина Вевчани]] со 2.433 жители. == Географија == {{Главна|Географија на Македонија}} === Местоположба === [[Податотека:Map of the Republic of Macedonia-mk.svg|thumb|250px|right|Топографска карта на Македонија.]] Македонија има површина од 25.713&nbsp;км<sup>2</sup> и нема излез на море. Македонија на исток граничи со [[Република Бугарија]], на север со [[Република Србија]] и [[Република Косово]], на запад со [[Република Албанија]] и на југ со [[Република Грција]]. Должината на државните граници изнесува вкупно 839&nbsp;км, и тоа: * [[Република Грција]] 262 км * [[Република Косово]] 159 км * [[Република Албанија]] 191 км * [[Република Бугарија]] 165 км * [[Република Србија]] 62 км Значењето на географската положба на Македонија, како средишна балканска држава што се граничи со четири држави, различни по својот стопански потенцијал и развиеност, е што тие се упатени на меѓусебна трговска размена и дополнување на нивните економии, токму преку територијата на Македонија. Следната табела ја наведува точната географска положба на Македонија. Исто така, во неа се вклучени крајните точки на територијата.<ref name="стат">{{наведена книга|publisher=Државен завод за статистика|title=Македонија низ бројки 2011|location=Скопје|date=2011|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/MakBrojkiM2011.pdf }}</ref> {| class="wikitable" |- ! !СГШ !ИГД !Месност !Општина |-align=center !Север |42°22' |22°18' |[[Аништа (Дукат Планина)|Аништа]], [[Дукат Планина]] |[[Општина Крива Паланка|Крива Паланка]] |-align=center !Југ |40°51' |21°08' |[[Маркова Нога]] (граничен камен 177) |[[Општина Ресен|Ресен]] |-align=center !Исток |41°43' |23°02' |[[Ченгино Кале]] (граничен камен 47) |[[Општина Пехчево|Пехчево]] |-align=center !Запад |41°31' |20°28' |[[Кестењар]] (граничен столб Е16/8) |[[Општина Дебар|Дебар]] |} === Релјеф === [[Податотека:Снежната убавица Солунска Глава (2,540m).JPG|thumb|десно|Врвот [[Солунска Глава]] на планината Јакупица во зима.]] Македонија е земја која што е заградена во нејзините граници и не излегува на море или океан. Таа географски е определена со долината што ја образува најголемата река на нејзината територија — [[Вардар]], која се граничи со повеќе планински вериги. Главно, земјиштето е нерамно и сместено меѓу [[Шар Планина]] и [[Осогово]], кои се границата на долината на реката Вардар. Трите најголеми природни езера во државата се&nbsp;— [[Охридско Езеро|Охридското]], [[Преспанско Езеро|Преспанското]] и [[Дојранско Езеро|Дојранското Езеро]]. Тие лежат на јужната граница, и се поделени меѓу границите со [[Албанија]] и [[Грција]]. Охридското Езеро се смета за едно од најстарите езера и биотопи во светот.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.moe.gov.mk/soer2/ohrid_a.htm |title=Macedonian Ministry of Environment |date= |accessdate=28 април 2010 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080119010740/http://www.moe.gov.mk/soer2/ohrid_a.htm |archivedate=2008-01-19 |url-status=dead }}</ref> Регионот е сеизмички активен, и во минатото се случиле многу катастрофални земјотреси, од кои најблизок е [[Скопски земјотрес 1963|Скопскиот земјотрес од 1963]] што срушил 80 % од градот Скопје и убил околу 1.000 луѓе. Најголема котлина е [[Пелагонија]] на која се одгледуваат многу култури посебни за ова климатско подрачје, како на пример тутунот што најмногу се одгледува во околината на [[Прилеп]]. 44,01 % од вкупната територија на Македонија е со надморска височина од 500 до 1.000 метри, 22,44 % е со надморска височина од 200 до 500 метри, 22,33 % е со надморска височина од 1.000 до 1.500 метри, 6,95 % е со надморска височина од 1.500 до 2.000 метри, 2,89 % е со надморска височина до 200 метри и 1,38 % е со надморска височина од над 2.000 метри.<ref name="стат"/> Највисоките 10 планини со своите највисоки врвови се: {{Планини во Македонија}} Македонија исто така има и „сценски“ планини. Тие припаѓаат на две различни планински вериги: првата се планините од [[Шар Планина|шарскиот предел]]<ref>{{Наведена мрежна страница|author=Encyclopædia Britannica |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/523838/Sar-Mountains |title=Britannica's article about Sar Mountains |publisher=Britannica.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euratlas.com/Atlasphys/Sarplanina2.htm |title=Sar Mountains on the Euratlas map of the Europe's most significant mountain ranges |publisher=Euratlas.com |date= |accessdate=28 април 2010}}</ref> што се надоврзува со западновардарската/[[Пелагониски Регион|пелагониска]] група на планини ([[Баба Планина]], [[Ниџе]], [[Кожуф]] и [[Јакупица]]) исто така позната како динарска верига. Втората верига е планинскиот ланец [[Осогово]]-[[Беласица]], позната под името [[Родопи|родопска верига]]. Планините во западниот дел се помлади и повисоки во однос на оние од источниот дел на земјата. == Демографија == {{Главна|Демографија на Македонија}} Според пописот од 2002 година, бројот на домаќинствата изнесувал 564.296, а на становите 698.143. Во вкупното население од 2.022.547 лица, населението на возраст до 19 години броeло 591.702 лица, додека во групата 60 и повеќе години имало 303.534 лица. Лицата на возраст од над 65 години опфаќале 10,57 % во вкупното население, додека младата популација од 0 до 14 години била застапена со 21,08 проценти. ''Табела: Етничка структура на населението според пописот од 2002 година.'' {{columns |col1= {{bar box |width = 300px |float = left |title = Етнички состав |titlebar = #ddd |bars = {{Столбен постоток|Македонци|yellow|64.18}} {{Столбен постоток|Албанци|black|25.17}} {{Столбен постоток|Турци|red|3.85}} {{Столбен постоток|Роми|blue|2.66}} {{Столбен постоток|Срби|green|1.78}} {{Столбен постоток|Бошњаци|violet|0.84}} {{Столбен постоток|Власи|brown|0.48}} {{Столбен постоток|други|purple|1.04}} }} |col2width =50em |col2 = * [[Македонци]] — 1.297.981 или 64,18 % * [[Македонски Албанци|Албанци]] — 509.083 или 25,17 % * [[Македонски Турци|Турци]] — 77.959 или 3,85 % * [[Македонски Роми|Роми]] — 53.879 или 2,66 % * [[Македонски Срби|Срби]] — 35.939 или 1,78 % * [[Македонски Бошњаци|Бошњаци]] — 17.018 или 0,84 % * [[Македонски Власи|Власи]] — 9.695 или 0,48 % * други — 20.993 или 1,04 %. }} ===Религија=== ''Табела: Структура на населението според верската припандост.'' {{bar box |float=right |title=Верници во Македонија |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|Православни|red|64.8}} {{Столбен постоток|Муслимани|green|33.3}} {{Столбен постоток|Католици|yellow|0.35}} {{Столбен постоток|Протестанти|blue|0.3}} {{Столбен постоток|други|orange|1.5}} }} {{bar box |float=right |title=Верници во Македонија 2021 |barwidth=200px |bars= {{Столбен постоток|[[Православни]] |red|46.14}} {{Столбен постоток|[[Католици]] |blue|0.37}} {{Столбен постоток|Други Христијани|crimson|13.93}} {{Столбен постоток|[[Муслимани]]|green|32.17}} {{Столбен постоток|Непознато|Black|0.48}} {{Столбен постоток|Останати |pink |7.26}} }} === Поголеми градови === {{Главна|Список на градови во Македонија}} {{Најголеми градови во Македонија}} == Култура во Македонија == Благодарение на географската положба, сместена во територијата на средиштен [[Јужен Балкан]], Македонија е трезор на скоро сите позначајни културни, историски епохи што ја обележуваат европската цивилизација. Античката, римската, ранохристијанската, византиската, словенската, отоманската се епохи што оставиле богати културни траги на територијата на Македонија. Овие културноисториски траги, ја одделуваат Македонија како посебна средина, со богати културни и духовни наследства, кои во [[20 век|XX век]], особено по [[Втората светска војна]] ќе придонесат или ќе бидат мошне значаен темел за создавање на посебна уметност и творештво што има европски контекст и постигнувања. === Книжевност === {{Mainarticle|Македонска книжевност}}[[Податотека:Codex Assemanianus 09.jpg|мини|десно|Codex Assemanianus]] Македонската книжевност започнува со [[Охридската книжевна школа]] од 886 година. Овие први пишани дела биле најчесто со религиозна тематика. Универзитетот (еден од најстарите во [[Европа]]) основан од [[Свети Климент Охридски]] во [[Охрид]] ќе биде колепка не само на македонската книжевност, туку и на книжевноста на целиот словенски свет. Редакцијата на која се пишувале првите дела на овој универзитет, е еден вид на старословенски книжевен јазик кој бил универзален за севкупниот словенски свет.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://makedonija.rastko.net/cms/files/books/4a7302d694eb6/ |title=КНИЖЕВНО-ИСТОРИСКИ ТЕКСТОВИ ЗА МАКЕДОНСКАТА ЛИТЕРАТУРА |accessdate=2019-07-22 |archive-date=2017-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171227215337/http://makedonija.rastko.net/cms/files/books/4a7302d694eb6 |url-status=dead }}</ref> Охрид со својата Охридска книжевна школа, [[Кратово]] со својата Кратовска книжевна школа и [[Лесново]] со својата Лесновска книжевна школа биле центрите каде што се создавале дела на црковнословенски јазик. Кон ова треба да се спомене и битолската препишувачка школа во која се реализирале исклучително вредни книжевни ракописи како што е [[Битолски октоих|Битолскиот октоих]], [[Радомирово евангелие|Радомировото евангелие]] и други. Од овој период се зачувани уникатни пишувани ракописи — [[манускрипти]] кои се меѓу највредните артефакти во светските музеи од [[Петроград]], [[Москва]] до [[Лондон]]. Треба да се спомене, дека покрај кириличната база, од која се шири писменоста низ словенските народи, Македонија била и средиштето на [[глаголица]]та — писмо на словенските народи, чија симболика и значење е предмет на проучување на светските јазичари. Периодот од турската инвазија до XVIII век е претежно период на книжевни дела создавани и препишувани со црковен јазик, библиски дела, ерминии, црковни календариуми и друго. Од овој период покрај споменатите препишувачки школи, за истакнување е [[Буковскиот книжевен центар]], за кој [[Марко Цепенков]], во своите дела пишува дека бил македонски [[Хиландар]] по бројот на книжевни дела и дека во XIX век, грчките освојувачи однеле енормна количина на книжевни дела мерена со товари. Една од поглавните и позначајните етапи на развојот на македонскиот јазик е за време на [[македонска преродба|преродбата]], односно низ текот на XIX век. Овој период е познат како преродбенички, поради големиот број на литературни и национални дејци и напорите на истите за оформувањето на македонскиот стандарден јазик. Меѓу позначајните преродбеници се [[Крсте Петков Мисирков]], [[Димитрија Чуповски]] и [[Ѓорѓија Пулевски]] кои со своите дела и залагања придонеле во голема мера за развојот на јазикот. Поради недостаток на стандардната македонска азбука, поголем број од македонските преродбеници се служеле со странските соседни азбуки за запишување на мислите, како на пример користење на грчката, српската, бугарската или руската азбука при создавањето на книжевните дела. Реформите во македонската азбука, правопис и граматика од Крсте Петков Мисирков биле едни од најзначајните за македонскиот јазик и неговиот современ развој. Тие биле важни поради тоа што: стандардизацијата на македонскиот јазик во [[20 век|XX век]], обезбеди добра основа за понатамошен развој на современата македонска книжевност — период кој најбогат во историјата на самата книжевност. Почетокот на кодифицираниот македонски книжевен јазик започнува од крајот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век особено со делото „[[За македонцките работи]]“ на Крсте Петков Мисирков. [[File:Kočo Racin.jpg|thumb|upright|[[Кочо Рацин]] (1908–1943)]] Македонскиот јазик не бил службено признат до образувањето на македонската држава во рамките на [[Федеративна Народна Република Југославија]] во 1946 година. Огромна заслуга за ова ќе има [[поет]]от, [[есеист]]от и мислителот [[Коста Рацин]] што особено со поезијата објавена кон триесеттите години — во збирката песни „[[Бели мугри]]“ и есеите, особено за [[богомилство|богомилите]] — ќе го продолжи патот на осамостојувањето и изградувањето на македонскиот книжевен јазик. Неговото творештво било забрането од владата на Југославија пред Втората светска војна. Кон ова треба да се додаде и поетското дело на [[Коле Неделковски]], настанато неколку години подоцна и исто така објавено во странство поради политичките забрани и прогони. По [[Втората светска војна]], [[Блаже Конески]] и други, биле задолжени за составување на книжевниот македонски јазик. Благодарение на тестаменталната заоставнина на Крсте Петков Мисирков и Коста Рацин, Блаже Конески, ќе ги објави фундаменталните дела за кодифицирањето на македонскиот книжевен јазик.<ref>[https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=519156/ ЗА СОВРЕМЕНАТА МАКЕДОНСКА КНИЖЕВНОСТ]</ref> Поради слободата на пишување на македонски јазик, македонската книжевност во многу кратко време ќе го доживее својот процут. Ако кон ова се додаде богатата традиција останата уште од [[Свети Климент Охридски|Св. Климент Охридски]], по Втората светска војна во Македонија за кратко време ќе се случи посебен литературен бум. Најпрво, ќе се појави првото поколение на македонски поети: [[Ацо Шопов]], [[Славко Јаневски]], Блаже Конески, [[Гане Тодоровски]], Јаневски, исто така, бил прозаист и автор на првиот македонски роман, „[[Село зад седумте јасени]]“. Кон ова треба да се додадат и основоположниците на македонската [[драматургија]], кои пред кодифицирањето на македонскиот литературен јазик ќе пишуваат драмски дела на народен македонски јазик, со кои ќе изиграат голема улога во националното будење на македонскиот народ: [[Војдан Чернодрински]], [[Васил Иљоски]], [[Ристо Крле]]. Кон нив достоинствено и со сериозни дела по војната ќе се надоврзат: [[Коле Чашуле]], [[Томе Арсовски]], [[Миле Неделковски]], [[Горан Стефановски]] и [[Дејан Дуковски]]. Современата македонска книжевност, или книжевноста на македонскиот јазик од завршувањето на Втората светска војна па сè до денес, е еден од најбогатите книжевни периоди во историјата на македонскиот јазик. Овој период е карактеристичен првично со употребата на стандардниот пишан јазик, а што е поважно и забрзаното збогатување на македонскиот книжевен фонд. Од првата генерација македонски писатели како што се Славко Јаневски, [[Владо Малески]], Блаже Конески, [[Стале Попов]], Ацо Шопов, Гане Тодоровски, [[Ѓорѓи Абаџиев]], [[Иван Точко]], итн. па сè до современите [[Георги Барбаровски]], [[Петре М. Андреевски]], [[Влада Урошевиќ]], [[Богомил Ѓузел]], [[Радован Павловски]]. Во средната генерација особено се истакнуваат делата на [[Радован Павловски]] — „Суша селидба и свадби“, [[Живко Чинго]], со збирките на раскази „Пасквелија“ (1962) и „Нова Пасквелија“ (1965), во кои зборува за контраста на традицијата и новите идеи. Неговиот роман „[[Големата вода (роман)|Големата вода]]“ ја покажува тагата и големината на детството. Во 2016 година, во Македонија работеле 57 [[Библиотека|библиотеки]], а толку изнесувал нивниот број и во 2019 година. Во 2023 година, бројот на библиотеките се намалил на 45, кои имале 52 000 членови.<ref name="ReferenceB">„Основни податоци за културата во 2023 година“, ''Економија и бизнис'', година 27, број 320, 1 октомври 2024, стр. 54.</ref> Паралелно со збогатувањето на македонскиот книжевен фонд, цврсто се втемелила и книжевната критика, која особено се развила со воспоставувањето на високообразовните институции во слободната македонска држава. === Архитектура === [[File:Седиште на Преспанско-пелагониската православна епархија се наоѓа во градот Битола.jpg|thumb|right|Градска архитектура — необарок [[Митрополија Битола|Митрополијата: Преспанско-пелагониска епархија во Битола]]]] Архитектурата има исклучително богата традиција во која се остварени низа значајни архитектонски дела.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/index.html|title=АРХИТЕКТУРА ВО МАКЕДОНИЈА|date=2021-10-23|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219194631/https://www.macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref> Во археологијата со извонреден квалитет спаѓаат оние во [[Стоби]] во [[Градско]], [[Хераклеја Линкестис]] во [[Битола]], [[Лихнид]] во [[Охрид]] и [[Скупи]] во [[Скопје]]. Покрај објектите од [[Римско Царство|Римското Царство]]: форуми, театри, бањи, вили, забележани се и најстарите христијански [[базилика|базилики]] особено оние во: Стоби, Хераклеја, Лихннид. Подоцна во византиската епоха, се изградени и фрескописани цркви што спаѓаат во светското културно наследство — [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|Св. Софија во Охрид]], [[Црква „Пресвета Богородица Перивлептос“ - Охрид|Богородица Перивлептос]], [[Курбиново]], [[Вељуса]]. Заедно со други културни споменици, црквите од средниот век од XII и XIII век се познати насекаде низ светот, кои се одликуваат со исклучителна архитектура и уникатни [[фреска|фрески]] и [[икона|икони]]. За време на [[Османлиско Царство|Отоманското Царство]] биле подигнати бројни споменици од богатото исламско градителство — џамии, чаршии, бањи. Архитектурата во Македонија напоредно со ова се изградувала во духот на балканското градителско творештво, особено во градските куќи на живеење, какви што биле во Охрид ([[Куќата на Робевци]]), [[Крушево]], [[Велес]]. Познатиот светски архитект [[Ле Корбизје]], на пропатување низ Македонија, се вдахнал од овој вид на архитектура, применувајќи нејзини делови во своите ремек-дела и нарекувајќи ги пример за најсоодветна архитектура. Градот [[Битола]], бил првиот македонски град во кој биле вклучени западноевропските градителски искуства со примери на еклетички [[барок]], [[класицизам]], [[југендстил]] и елементи на [[ренесанса]]. Современата архитектура во Македонија, особено по катастрофалниот земјотрес во [[Скопје]] во 1963 година, ја обележуваат градбите од меѓународниот стил, со што, Македонија зазема повидно место во меѓународната светска архитектура особено со објектите: [[Музеј на современата уметност (Скопје)|Музејот на современата уметност]], [[Македонската опера и балет]], [[Македонската академија на науките и уметностите]], [[Центарот за култура во Битола]] и други. === Ликовна уметност === [[File:Ženski portret.jpg|thumb|left|''Портрет на жена'' од Ѓорѓи Зографски]] Ликовната уметност во Македонија има богата традиција со извонредни уметнички дела.<ref>[https://www.academia.edu/23316651/%D0%A1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BD%D0%BE%D0%B2%D0%B5%D0%BA%D0%BE%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%98%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D1%83%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82%D0%B0_%D0%B0%D1%80%D1%85%D0%B8%D1%82%D0%B5%D0%BA%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D0%B8_%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%80%D0%B0%D1%82%D1%83%D1%80%D0%B0_%D0%BA%D0%BE-%D0%B0%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80_%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%98%D0%B0_%D0%BC%D0%B8%D0%BB%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%BA%D1%83%D0%BB%D1%82%D1%83%D1%80%D0%BD%D0%BE-%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D1%84%D0%B0%D0%BA%D1%82%D0%B8_%D1%82%D0%BE%D0%BC_3_%D1%81%D1%82%D1%80._3-278_%D0%A1%D0%BA%D0%BE%D0%BF%D1%98%D0%B5_2013_/ Историја на уметноста]</ref> Мозаиците од раното христијанство во Хераклеја Линкестис, Охрид, Стоби. Фрескоживописите во: [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Курбиново|Св. Ѓорѓи во Курбиново]], Богородица Перивлептос во Охрид, дело на зографите [[Михајло и Евтихие]], [[Нерези]] итн. Првите почетоци на профаното сликарство се јавуваат кон крајот на деветнаесеттиот и почетокот на дваесеттиот век. Тие се поврзани со економските и социјалните промени во Македонија, а особено со постепеното образување на граѓанската класа и градската средина во истиот тој период. Несомнено, и пробивот на информации, преку допирите со соседните земји и воопшто со Европа, придонеле да се зачнат настојувања за едно поинакво разбирање на [[уметност]]а. Зародишот на ова се чувствувал во делата на зографите: [[Димитар Папрадишки|Димитриј Андонов-Папрадишки]] (околу 1858 — 1954&nbsp;г.) [[Ѓорѓи Зографски]] (1870 — 1945&nbsp;г.) кој бил вториот македонски зограф кој настојувал да биде и световен сликар. Без оглед на спомнатата извесна поврзаност на нашата прва предвоена генерација со последните зографи, нивното вистинско образование и ликовни концепции се сосем различни од творештвото што непосредно им претходело. Иако подолго време се мислело дека почетоците на современото ликовно творештво во Македонија почнало околу 1920 година, најновите проучувања, откриваат дека тоа било многу порано — кон крајот на [[19 век|XIX век]] со творештвото на [[Александар Ѓаконов]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/magazin/nepoznatiot-bitolski-slikar-se-vika-aleksandar-gakonov-bil-predok-na-shpato/|title=НЕПОЗНАТИОТ БИТОЛСКИ СЛИКАР СЕ ВИКА АЛЕКСАНДАР ЃАКОНОВ И БИЛ ПРЕДОК НА ШПАТО|date=2017-10-23|work=Сакам да кажам|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219194038/https://sdk.mk/index.php/magazin/nepoznatiot-bitolski-slikar-se-vika-aleksandar-gakonov-bil-predok-na-shpato/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref>, [[Коста Шкодреану]] и [[Владимир Бециќ]]. Првиот учел во [[Виена]] и донел сликарство под влијание на австрискиот стил [[бидермаер]]. Вториот, Шкодреану, доаѓа од [[Фиренца]] и исто како и Ѓаконов, во Битола, каде што како академски сликар, кој учел во [[Рим]], донел сликарство кое содржело елементи на венецијанското [[барок]]но сликарство. [[Владимир Бециќ]], завршил академија во [[Минхен]] и неколку години работел во [[Битола]], до 1916 година. Создал поголем број на пејзажи со [[постимпресионизам|постимпресионистички]] стил и актови со рани сезановски елементи, а во Битола ја отворил и првата самостојна академска ликовна изложба во Македонија и пошироко. Помеѓу 1920 и 1930 година биле самостојните изложби на [[Димитар Пандилов Аврамовски]] и [[Лазар Личеноски]] во 1927 година, на [[Никола Мартиноски]] и Личеноски во 1929 година. Почнувајќи од 1930 година, ликовната уметност во Скопје добила поголем интензитет. Според бројот на самостојните изложби во Скопје и другите места на бивша Југославија, како и надвор од неа, најактивни биле Мартиноски и Личеноски. Во континуитет современото македонско сликарство продолжило во творештвото на [[Вангел Коџоман]], [[Борко Лазески]], [[Димитар Кондовски]], [[Родољуб Анастасов]],[[Васко Ташковски]], [[Вангел Наумовски]]... Неколку македонски повоени генерации на сликари се во паралела и актуелност со светските ликовни струења за што зборуваат нивните бројни меѓународни награди и изложби. Во вајарството освен основоположникот [[Димо Тодоровски]], кој се смета за основач на современата македонска скулптура, извонредни се делата на [[Петар Хаџи Бошков]], [[Боро Митриќески]], [[Новак Димитровски]] и [[Томе Серафимовски]]. Музејот на современа уметност и [[Уметничката галерија во Даут-пашин амам]] се сметаат за суштинските галериски институции. Во последно време полека се прифатени и влијанијата блиски на новата фигурација, [[неодадаизам|неодадаизмот]], [[поп-арт]]от, фантастиката итн. Во некои остварувања присутен е и обидот за укинување на границите помеѓу традиционалната поделба на сликарството и скулптурата, создавање на композитни пластични објекти, каде што се чувствува средбата меѓу сликарството, вајарството, архитектурата и применетата уметност. Овие стремежи во непосредната пластична постапка, често се манифестирале со амбивалентноста на своите први обиди, со интерференција на разни спротивни настојувања: особено поради свесниот или спонтан обид во поранешната стилска. === Филмска уметност === [[Податотека:Браќата Манаки.jpg|thumb|Браќата Манаки]] Историјата на филмското творештво во Македонија е старо околу 110 години. Првиот филм бил снимен во 1895 година од страна на браќата [[Јанаки и Милтон Манаки]], во Битола, со што започнала богата филмска традиција во регионот, која продолжува и денес.<ref>[https://www.mn.mk/kultura/9185-Makedonska-kinematografija/ Македонска кинематографија]</ref> Во изминатиот век, медиумот на филмот ја отсликувал историјата, културата и секојдневниот живот на македонскиот народ. Со текот на годините, многу македонски филмови биле претставени на филмски фестивали ширум светот, а неколку од овие филмови добиле угледни награди. Најпознат македонски [[кинорежисер]] е [[Милчо Манчевски]], чиј дебитантски филм „[[Пред дождот]]“ бил предложен за [[Оскар]], а бил добитник на [[Златниот лав]], на фестивалот во [[Венеција]]. Првиот македонски игран филм е „[[Фросина (филм)|Фросина]]“, снимен во 1952 година. Сценариото го напишал [[Владо Малески]], кој ги напишал стиховите за македонската химна. Еден од поистакнатите филмови од тоа време е и првиот игран филм во боја „[[Мис Стон (филм)|Мис Стон]]“. Покрај Милчо Манчевски, други истакнати македонски кинорежисери се [[Бранко Гапо]], [[Кирил Ценевски]], [[Димитрие Османли]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoteka.mk/македонската-кинематографија-по-пад/|title=МАКЕДОНСКАТА КИНЕМАТОГРАФИЈА ПО ПАДОТ НА КОМУНИЗМОТ, пишува Атанас Чуповски|date=2019-02-19|work=Кинотека на Македонија|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20220219193844/https://kinoteka.mk/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BA%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BC%D0%B0%D1%82%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0-%D0%BF%D0%BE-%D0%BF%D0%B0%D0%B4/|archive-date=2022-02-19|accessdate=2022-02-19}}</ref> Во 2023 година, во Македонија имало 18 кина. Во нив биле прикажани вкупно 13 526 филмски претстави кои ги посетиле 389 000 гледачи.<ref name="ReferenceB"/> === Музика === [[Податотека:Opera-carsamuil.jpg|thumb|180px|left|Сцена од операта „Цар Самоил“ од [[Кирил Македонски]].]] Македонија има исклучително богато музичко наследство. Еден од најзначајните композитори на византиското музичко творештво бил композиторот [[Јован Кукузел]], од [[Дебар]]. Студиите на [[Сотир Гулабовски]], „Октоехос“ во врска со традицијата на македонските духовни и црковни хорски химни се значаен придонес за македонската и балканската културна историја. По првата генерација современи македонски класични композитори:[[Трајко Прокопиев]], [[Тодор Скаловски]], [[Стефан Гајдов]], [[Петре Богданов Кочко]] и [[Живко Фирфов]] доаѓаат композиторите [[Кирил Македонски]], ( првата македонска опера), [[Глигор Смокварски]], [[Властимир Николовски]], [[Тома Прошев]], [[Томислав Зографски]], [[Михајло Николовски]], [[Љубомир Бранѓолица]], [[Стојан Стојков]], [[Ристо Аврамовски]], [[Томе Манчев]], [[Димитрије Бужаровски]] [[Гоце Коларовски]] <ref>[https://macedonism.org/%D0%9C%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0-%D0%95%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0/%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0/ МАКЕДОНСКАТА МУЗИКА]</ref>. [[Македонската филхармонија]] била основана во 1944 година во Народна Република Македонија, и била најстарата културна институција во областа на музиката. Во текот на 1950 година, бил основан првиот [[Македонски балет]], од Глигор Смокварски и операта „[[Гоце (опера)|Гоце]]“ од Ќирил Македонски. Периодот по нив, донел еден вид на ренесанса на македонската музика, фокусирана на иновациите и оригиналните творечки мечти. Поистакнати оперски пејачи од овој период биле: [[Данка Фирфова]], [[Павлина Апостолова]], [[Георги Божиков]] и [[Зина Креља]]. Во овој период се истакнувал и пијанистот [[Ладислав Палфи]]. === Театар === [[File:Makedonski Naroden Teatar 2013 18.JPG|thumbnail|right|Македонскиот народен театар во [[Скопје]]]] Во 2019 година, во Македонија имало 13 професионални театри,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=57&str=2 |title=/ Театролошки студии |accessdate=2019-07-22 |archive-date=2016-03-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160331202408/http://mactheatre.edu.mk/tekst.asp?lang=mac&tekst=57&str=2 |url-status=dead }}</ref> а нивниот борј се зголемил на 20 во 2023 година. Притоа, во сезоната 2022/2023, во професионалните театри биле изведени 1 009 претстави кои ги посетиле 183 000 посетители.<ref name="ReferenceB"/> Во последните педесет години во [[Прилеп]] се одржува традиционален фестивал на македонски професионални театри во чест на Војдан Чернодрински, основачот на современиот македонски театар. Покрај нив постојат уште неколку меѓународни театарски фестивали: МОТ, во Скопје, фестивалот на комедијата во [[Куманово]], фестивалот на монодрамата во Битола и други. Секоја година во [[Кочани]] се одржува фестивал на аматерски и експериментални театарски претстави. Во македонскиот театар голем е списокот на надарени глумци, режисери, драмски писатели, сценографи, костимографи, композитори: [[Љубиша Георгиевски]], [[Александар Ѓурчинов]], [[Петре Прличко]], [[Илија Милчин]], [[Благоја Марковски]], [[Владимир Милчин]], [[Кирил Ќортошев]], [[Илија Џувалековски]], [[Тодорче Николовски (глумец)|Тодор Николовски]], [[Мери Бошкова]], [[Слободан Унковски]], [[Владо Цветановски]], [[Коле Ангеловски]]... == Стопанство == {{главна|Економија на Македонија}} [[Податотека:Macedonian B737-300 Z3-AAA.jpg|thumb|250px|[[Боинг 737]] на МАТ]] [[Податотека:Stopanska Banka Bitola.JPG|thumb|250px|Стопанска банка Битола]] Македонија по стекнувањето на својата независност од [[СФРЈ]] излегува како нејзина најсиромашна [[република]]. Во април [[1992]] година, Македонија прогласила монетарна самостојност, преку воведување сопствена парична единица — македонскиот [[денар]]. Во првата половина на 1990-тите, македонската економија се наоѓала во длабока [[рецесија]], предизвикана од бројни причини: распадот на заедничкиот пазар, [[Босанска војна|војните во поранешна Југославија]], [[грчка блокада|грчката блокада]], [[санкции кон СР Југославија|санкциите кон СР Југославија]], начинот на спроведување на процесот на [[приватизација]] на претпријатијата, тешкотиите во банкарскиот сектор и многу други. Од 1996&nbsp;г., економијата полека почнува да забележува раст, но тоа повторно се прекинува со [[Косовска војна|Војната во Косово]] од [[1999]] и [[Конфликт од 2001|Домашниот етнички конфликт од 2001]]. Денес, Македонија сѐ уште го нема достигнато ни нивото на развиеност од осамостојувањето [[1991]] (највисокото ниво воопшто го има достигнато во [[1987]]). Според класификацијата на [[Светската банка]], Македонија спаѓа во земјите со повисок среден доход (''upper middle income''). Македонија е посттранзициска економија, со голем број сѐ уште нерешени преодни проблеми. [[Невработеност]]а е најголем проблем, 38 % ([[2005]]). [[Корупција]]та е системска појава. Неефикасното [[судство]] исто така негативно се одразува врз економијата. Нивото на домашни и странски [[инвестиции]] е ниско. [[Пазарно стопанство|Пазарното стопанство]] го нарушуваат неколку [[монопол]]и. [[Сива економија|Сивата економија]] е широко распространета и има проценки дека претставува од 20 % до 40 % од економската активност. Од друга страна [[Макроекономски показатели|макроекономските показатели]] веќе подолго време се добри, т.е. од средината на 1990-тите се одржува ниска, едноцифрена стапка на инфлација и низок буџетски дефицит. Исто така, Македонија е релативно малку [[Надворешен долг|задолжена]] земја. Државата располага со средностручна, но евтина [[работна сила]]. [[Инфраструктура]]та е во односна добра состојба, но сепак, потребни се дополнителни инвестиции во оваа област (пред сѐ во транспортно-комуникациско поврзување [[исток]]-[[запад]]). Македонија е членка на [[Светска трговска организација|Светската трговска организација]] и има отворена економија, високоинтегрирана во меѓународната трговска размена (во 2005&nbsp;г., вкупната размена со странство изнесуваше 79,5 % во [[БДП]]). ===Основни економски показатели=== * [[Национална валута]] — [[Денар|Македонски денар]] (MKD) * [[Услуги]] 63,4 % од БДП * [[Раст на индустриско производство]] — 3,1 % ([[2014]]) * [[Невработеност]] — 27,3 % ([[2015]])<ref>Работењето „на црно“ е распространета појава, така што реалната бројка е пониска</ref> * [[Буџет]] ([[2014]]) ''фискална година = календарска година'' ::[[Приходи]] — 3,272 милијарди [[$]] ::[[Расходи]] — 3,687 милијарди [[$]] ::[[Буџетски дефицит|Дефицит]] — 4,1 % ([[2014]]) * [[Јавен долг]] (% од БДП) — 34 % ([[2014]]) * [[Надворешен долг]] — 7,461 милијарди [[$]] ([[2014]]) * [[Девизни резерви]] — 2,265 милијарди [[$]] ([[2007]]) * [[Увоз]] — 6,091 милијарди [[$]] ([[2014]]) '' Германија 32,7 %, Косово 12,5 %, Грција 4,2 %, Србија 5,6 %, Бугарија 6,1 %, Италија 6,3 % '' ([[2013]]) * [[Извоз]] — 3,421 милијарди [[$]] ([[2014]]) ''Србија 9,8 %, Германија 12,5 %, Грција 16,8 %, Италија 10,1 %, Бугарија 7,8 %, Британија 11,3 %, Белгија 5 %, Словенија 5 %'' ([[2013]]) * [[Трговски дефицит]] — 2,670 милијарди [[$]] ([[2014]]) {| class="wikitable" |+ Избрани макроекономски показатели, 1990 — 2020<ref>[https://databank.worldbank.org/views/reports/reportwidget.aspx?Report_Name=CountryProfile&Id=b450fd57&tbar=y&dd=y&inf=n&zm=n&country=MKD databank.worldbank.org (пристапено на 11 јули 2021)]</ref> |- ! Показател !! 1990 !! 2000 !! 2010 !! 2020 |- | Бруто национален доход (во милијарди тековни долари) || 3,48 || 3,88 || 9,75 || 11,92 |- | Бруто национален доход по глава на жител (во тековни долари) || 1 750 || 1 910 || 4 710 || 5 720 |- | Бруто национален доход (паритет на куповната моќ, во милијарди тековни долари) || 10,90 || 12,24 || 23,04 || 33,91 |- | Бруто национален доход по глава на жител (паритет на куповната моќ, во тековни долари) || 5 460 || 6 020 || 11 130 || 16 280 |- | Бруто домашен производ (во милијарди тековни долари) || 4,7 || 3,77 || 9,41 || 12,27 |- | Раст на бруто домашниот производ (годишно, во %) || - 6,2 || 4,5|| 3,4 || -4,5 |- | Инфлација (дефлатор на БДП, годишно, во %) || 93,9 || 8,2 || 2,0 || 0,9 |- | Стапка на сиромаштија (според националниот праг, % од населението) || - || - || 26,8 || 21,6 |- | Стапка на сиромаштија (1,9 долари на ден, % од населението) || - || - || 10,4 || 3,4 |- | Учество во доходот на најниските 20 % || - || - || 3,7 || 6,1 |- | Учество на земјоделството, шумарството и рибарството (% од БДП) || 7 || 10 || 10 || 9 |- | Учество на индустријата и градежништвото (% од БДП) || 37 || 21 || 21 || 23 |- | Учество на извозот на стоки и услуги (% од БДП) || 25 || 33 || 40 || 58 |- | Учество на увозот на стоки и услуги (% од БДП) || 34 || 47 || 58 || 71 |- | Бруто инвестиции (% од БДП) || 18 || 22 || 24 || 30 |- | Јавни приходи (% од БДП) || - || - || 28,9 || 28,5 |- | Буџетско салдо (% од БДП) || - || - || -2,5 || -2,0 |- | Даночни приходи (% од БДП) || - || - || 16,9 || 17,2 |- | Надворешнотрговска размена (стоки, % од БДП) || 99 || 91 || 94 || 125 |- | Лични дознаки (прилив, во милиони долари) || - || 81 || 388 || 413 |- | Странски директни инвестиции (нето-прилив, во милиони долари) || - || 218 || 301 || 550 |- |} === Стопанство === ==== Енергeтски сектор ==== * [[Електрична енергија]] — производство: 5.676 милијарди кWh (2013 година) * Електрична енергија — производство по ресурси: ** Фосилно горива: 66,4 % ** Хидроелектрани: 33,2 % ** Друг вид: 1 % (2006 година) * Електрична енергија — потрошувачка: 6.869 милијарда кWh (2013 година) * [[Бензин]] — потрошувачка: 16.670 bbl/ден (2013 година) * Околу 80 % од потребната енергија се обезбедува со домашно производство, од термоцентралите и хидроцентралите. * [[Електростопанство на Македонија]] (ЕСМ) е самостојно јавно претпријатие одговорно за производство, пренос и дистрибуција на електричната енергија. * ЕСМ е во фаза на реструктурирање и пред приватизација. * Вкупните производни капацитети на ЕСМ (Електростопанство на Македонија) се состојат од околу 1500&nbsp;mW од кои околу 1/3 се сместени во хидроцентралите, било да се тоа големи или мали централи, додека останатите 2/3 од капацитетите се во термоцентралите. * [[РЕК Битола]] со своите 3 х 225 MW претставува најголем и висококонцентриран извор на електрична енергија во државата. * Главната преносна мрежа се состои од 400 kV, 220 kV и 110 kV водови низ целата земја. * Дистрибуцијата на енергијата се остварува преку 28 засебни целини (подружници), од кои „[[Електродистрибуција Скопје]]" има преовладувачко место со речиси 33 % од целокупната потрошувачка на електрична енергија во Македонија. * [[Скопје]] е поврзано со [[Солун]] со [[нафтовод]]. === Инфраструктура === [[Податотека:E65 Skopje Northern Bypass 1.jpg|thumb|right|250px|Северна скопска обиколница Е65 / М-4]] ==== Сообраќај ==== * [[Железница]]: 699&nbsp;км од кои 233&nbsp;км се електрифицирани ([[1,435&nbsp;м стандард]]) <br /> 56&nbsp;км кон [[Бугарија]] се во изградба (од [[1999]]) * [[Патишта]]: 9.573&nbsp;км (вкупно) ([[2002]]) <br /> 192&nbsp;км [[автопат]] и уште 47&nbsp;км [[автопат]] во изградба ([[2003]]) * [[Аеродром]]и: 17 ([[2002]]) * [[Гасовод]]: 268&nbsp;км ([[2004]]) * [[Нафтовод]]: 120&nbsp;км ([[2004]]) ==== Патен сообраќај ==== Моменталната вкупна должина на патната мрежа во Македонија изнесува 10.600&nbsp;км: * 6.830&nbsp;км или 64,5 % од неа се локални патишта * 2.820&nbsp;км или 26,5 % се регионални патишта, а * 950&nbsp;км или 9 % се автопатишта. Должината на модерните патишта е 5.100&nbsp;км. Најзначаен автопат е меѓународниот автопат [[E-75]]. Започнува во [[Остенд]] — [[Белгија]], поминува преку [[Брисел]] — [[Нирнберг]], [[Виена]] — [[Будимпешта]] — [[Белград]] — [[Солун]] до [[Атина]] во [[Грција]]. Вкупната должина во Македонија изнесува 201&nbsp;км. Поминува низ централниот дел на земјата, по должината на реката [[Вардар]], и претставува главна артерија на патната мрежа на земјата. ==== Железнички сообраќај ==== * Должината на постоечките железнички линии е 920&nbsp;км, со 168 железнички станици. * Со соседите е поврзана по железнички пат со [[Грција]] и [[Србија]], додека пак во тек е изградба на пруга кон [[Бугарија]] од [[1999]]. Железничкиот сообраќај во Македонија е во целосна надлежност на [[Македонски железници]] [[Податотека:Skopje Airport - View of the main entrance by night (2018).jpg|thumb|right|250px|Меѓународен аеродром Скопје]] ==== Воздушен сообраќај ==== * Во Македонија има два меѓународни аеродрома, во [[Охрид]] и во [[Скопје]], со неколку меѓународни врски. * Исто така има домашни и рекреативни центри за авијација во [[Битола]], [[Штип]], [[Куманово]], [[Скопје]] и [[Прилеп]] * [[Меѓународен аеродром Скопје]] го користат 90 % од патниците, а [[Аеродром Охрид|аеродромот „Св. Апостол Павле“]] во [[Охрид]] го користат 10 % од патниците. ==== Телекомуникации ==== :''Напомена: Прикажани се застарени информации. Треба да се подноват.'' * Телекомуникациски оператори: 3 (98 % дигитализација) [[Македонски Телеком]], [[ОNE]], [[VIP]] * Телефонски линии во употреба: 498.910 (2007 година) * Мобилни оператори: 3 („[[Т-Мобиле Македонија]]“, „[[ONE]]“ и „[[Vip]]“). * Телефони-мобилни: 1.261 милиони * Интернет корисници: 392,671 * Достапни [[интернет]] услуги: :— Dial-up пристап преку [[PSTN]] со брзина од 56кb/s :— Пристап преку [[ISDN]] мрежа со 64 kb/s или 128kb/s :— Пристап преку pre-paid картичка :— Пристап преку изнајмени линии :— Широкопојасен пристап преку [[АДСЛ]] и [[кабелски интернет]] :— Оптички пристап == Политика == [[Податотека:Stages of education in Macedonia.svg|thumb|300px|Приказ на образовниот систем во Македонија]] ===Политички систем=== Во 2016 година, во Македонија биле регистрирани 58 политички партии, т.е. една партија на 33.000 жители. Претходно, бројот на партии бил далеку поголем: во 2009 година имало 99 партии, а во 2005 година дури 150 партии биле зеведени во судскиот регистер.<ref>Искра Коровешоска, „Во Босна и Херцеговина има 130 политички партии, во Велика Британија само 12“, ''Дневник'', година XX, број 6224, петок, 25 ноември 2016, стр. 4.</ref> === Односи со ЕУ === {{Главна|Приклучување на Македонија кон ЕУ}} Македонија во моментов има Статус на Кандидат за земја членка на Европската Унија. [[Хронологија на односите помеѓу Република Македонија и ЕУ|Хронологијата на односите помеѓу Македонија и ЕУ]], датира уште од 1992 година кога првиот претставник на Република Македонија е назначен во Брисел. Во моментов Македонија исчекува да отпочне преговори за полноправно членство во ЕУ. === Евроатлански асоцијации === Исто така на Македонија и е ветено членството во [[НАТО]] веднаш по разрешувањето на спорот околу уставното име што државата го има со Република Грција. === Спор за уставното име на Македонија === {{Главна|Спор за името помеѓу Македонија и Грција}} Поради притисоците од Република [[Грција]] (политички, економски, културни, ...), во 1993 година, државата била примена во [[Обединети Нации|Обединетите Нации]] под привремената референца ''Поранешна Југословенска Република Македонија'',<ref>[http://www.un.org/documents/ga/res/47/a47r225.htm www.un.org] Резолуција на [[Обединети Нации|Обединетите Нации]].</ref> иако била признаена под нејзиното уставно име од 133<ref name="maj2012-133">[http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=93585577&lId=1 Македонска информативна агенција-МИА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120717102051/http://www.mia.com.mk/default.aspx?vId=93585577&lId=1 |date=2012-07-17 }} 'Република Македонија, потсети тој, е призната под уставното име од 133 земји, отворени се 56 дипломатско-конзуларни претставништва, склучени 1015 меѓународни договори, членка е на 103 меѓународни организации и регионални иницијативи, претседаваше со Генералниот секретаријат на ОН, либерализиран е визниот режим, претседаваше со Комитетот на министри на Советот на Европа, ја доби пресудата пред Меѓународниот суд на правдата и го започна дијалогот со ЕУ.'</ref> земји меѓу кои и постојаните членки на [[Совет за безбедност|Советот за безбедност]]: [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Кина]], [[Русија]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]; членките на [[Европска Унија|ЕУ]]: [[Шведска]], [[Австрија]], [[Ирска]], [[Луксембург]], [[Словачка]], [[Естонија]], [[Чешка Република]], [[Унгарија]], [[Литванија]], [[Романија]], и [[Бугарија]]; сите поранешни југословенски републики: [[Хрватска]], [[Босна и Херцеговина]], [[Црна Гора]], [[Србија]] и [[Словенија]]; други земји кои ја признале Македонија под уставното име се: [[Турција]], [[Индија]], [[Канада]], [[Швајцарија]], [[Индонезија]], [[Аргентина]], [[Израел]], [[Бразил]], [[Саудиска Арабија]], [[Иран]], [[Украина]] итн. Во 2018 година, [[Влада на Македонија|Македонската влада]], предводена од претседателот [[Зоран Заев]], по преговорите со грчката влада, предводена од претседателот [[Алексис Ципрас]], се договориле името на државата за внатрешна и надворешна употреба да биде „Северна Македонија“. Новото име стапило во службена употреба на [[11 февруари]] [[2019]] година. ==Македонија како тема во уметноста и во популарната култура== * „Македонија е наша заедничка мајка“ — расказ на македонската писателка [[Христина Аслимоска]] од 2005 година.<ref>Христина Аслимоска, ''Разделба со детството''. Скопје: Детска радост, 2005, стр. 23.</ref> * „Земја како пеперуга“ — песна на македонскиот поет [[Јозо Т. Бошковски-Јон|Јозо Т. Бошковски]] од 1981 година.<ref>Јозо Т. Бошковски, ''Деца и цвеќиња и ѕвезди'', Нов свет, Скопје, 1981, стр. 38.</ref> * „Гнојниот остров Македон“ — краток расказ на македонскиот писател [[Никола Гелевски|Пандалф Вулкански]].<ref>Никола Гелевски и Владимир Мартиновски (приредувачи), ''Џинџуџе во земјата на афионите: Антологија на македонскиот краток расказ''. Скопје: Темплум, 2022, стр. 156-157.</ref> * „Македонија“ — песна на македонската поетеса [[Јованка Денкова]].<ref>Јованка Денкова, ''Исповед на бршленот''. Штип: Јованка Денкова, 2024, стр. 75.</ref> * „[[Чудна е Македонија]]“ — поема на македонскиот поет [[Венко Марковски]] од 1940 година.<ref>Венко Марковски, ''Порои''. Државно книгоиздателство на Македонија, Скопје, 1945, стр. 57-105.</ref> * „Сè е возможно (Царство Македонија): сурова еуфорија во пет сцени“ — драмски текст на македонскиот писател [[Дејан Мирчески]] од [[2012]] година.<ref>Дејан Мирчески, ''Кристалните јами на пропаста'', Темплум, Скопје, 2012.</ref> * „[[Глас од Македонија]]“ — песна на македонскиот поет [[Коле Неделковски]].<ref>Коле Неделковски, ''Стихови''. Кочо Рацин, Скопје, 1958, стр. 67.</ref> * „Македонија“ — поетски циклус на македонскиот поет [[Анте Поповски]] од 1958 година.<ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 447-467.</ref> * „Македонија“ — поетски циклус на македонскиот поет Анте Поповски од 1964 година.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 153–161.</ref><ref>Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 381-400.</ref> * „На македонските пазари“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 68.</ref> * „Патувајќи со Фенг по Македонија“ — песна на Анте Поповски.<ref>Анте Поповски, ''Дрво што крвави''. Скопје: Детска радост, Наша книга, Македонска книга, Култура, Мисла, 1991, стр. 42–43.</ref> * „[[ФИРОМ реквием]]“ — музички албум на [[Александар Пејовски]] од 2014 година.<ref>Александар Пејовски, ''ФИРОМ реквием'', ЈУ Младински културен центар — Скопје, мкц007 и PMG Recordings, 097/2014.</ref> * „За Македонија“ — песна на македонската група „[[ПМГ Колектив]]“ од 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=59 |title=www.pmgrecordings.com (пристапено на 3.12.2017) |accessdate=2017-12-03 |archive-date=2020-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200712224900/http://www.pmgrecordings.com/discography.php?id=150&id=59 |url-status=dead }}</ref> * „Македонија“ — песна на југословенската [[рок]]-група „[[Тајм (рок група)|Тајм]]“ (''Time'') од 1973 година.<ref>[https://www.youtube.com/watch?v=-4xdfEzFbrc YouTube, Time — Makedonija (1973. godina) (пристапено на 24.1.2017)]</ref> == Галерија == <center><gallery> Iglesia de San Pantaleón, Ohrid, Macedonia, 2014-04-17, DD 32.JPG|Црквата Св. Климент на [[Плаошник]] во Охрид Liberators Skopje NOB.JPG|„Споменик на ослободувањето“ во центарот на [[Скопје]] Panair Korab.jpg|[[Кораб]], највисоката планина во државата MountShara.jpg|[[Шар Планина]] Meister von Nerezi 001.jpg|Св. Пантелемон црквата близу [[Скопје]] Mother-teresa-skopje.JPG| [[Мајка Тереза]] во [[Скопје]] Sv. Troica od Radoviš 20.JPG| [[Црква „Св. Троица“ - Радовиш|Св. Троица]] во [[Радовиш]] Galichnik-View-Northern-Slope.jpg| Село [[Галичник]] Varnaliite vo Veles 02.jpg| Традиционална архитектура од [[Велес]] Dalmatian pelican in Prespa Lake.jpg| [[Преспанско Езеро]] Бигорский монастырь.jpg| [[Бигорски Манастир]] Old bridge in Zovik with sheep.jpg| Мостот во [[Зовиќ]], [[Мариово]] Koleshinski vodopad 28.JPG| Колешинскиот Водопад </gallery></center> == Поврзано == {{Портал|Македонија|Европа}} * [[Македонија (регион)]] * [[Егејска Македонија]] * [[Пиринска Македонија]] * [[Спор за името помеѓу Македонија и Грција]] * [[Статистички региони во Македонија]] * [[Општини во Република Македонија|Општини во Македонија]] * [[Крушевска Република]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Sisterlinks|Category:Republic of Macedonia}} === Влада === * [http://www.vlada.mk/ Официјална страна на Владата на Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110411121930/http://vlada.mk/ |date=2011-04-11 }} * [http://www.sobranie.mk/ Собрание на Македонија] * [http://www.president.gov.mk/ Претседател на Македонија] {{Семарх|url=http://arquivo.pt/wayback/20160522185358/http://www.president.gov.mk/ |date=2016-05-22 }} === Историја === * [http://www.macedoniantruth.org/ Македонска историја] {{mk}} === Туризам === * [https://macedoniafromabove.mk 360° Визуелен водич низ Македонија] * [http://macedonialovesyou.eu Слики и информации за Македонија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090428165258/http://www.macedonialovesyou.eu/ |date=2009-04-28 }} — веб-страница од Станислав Пигоњ. * [http://macedonia-timeless.com/ Macedonia-Timeless — туристички портал] {{mk}} {{en}} * [http://exploringmacedonia.com/ Exploring Macedonia — туристички портал] {{mk}} {{en}} * [http://travel2macedonia.com.mk travel2macedonia] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200203231429/https://travel2macedonia.com.mk/ |date=2020-02-03 }}, туристички портал. {{en}} * [http://www.state.gov/documents/organization/138927.pdf "State" — репортажа за Македонија] * [http://edition.cnn.com/2010/WORLD/europe/05/04/macedonia.country.profile/index.html I-list, Macedonia]{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, профил на CNN. {{Македонска државност}} {{Navboxes |title= Местоположба |list= {{Држави на Европскиот континент}} {{Словенска Европа}} }} {{Navboxes |title= Членство во меѓународни организации |list= {{Совет на Европа}} {{Цефта}} {{ЕУ}} }} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Македонија| ]] [[Категорија:Држави во Европа]] [[Категорија:Држави на Балканскиот Полуостров]] [[Категорија:Републики]] 003e3ieuqrln1vge1sbqzpwa6kyhur8 Црква „Св. Пантелејмон“ - Горно Нерези 0 9285 5571296 5443852 2026-06-03T19:01:24Z P.Nedelkovski 47736 надворешни врски 5571296 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име=Свети Пантелејмон |слика=Church of St. Panteleimon (Nerezi).jpg |големина на слика=250px |опис=Поглед на црквата во рамки на манастирот |епархија=Скопска |намесништво= |парохија= |место=Горно Нерези |општина=Карпош |држава=Македонија |патрон=[[Свети Пантелејмон]] |изградба=1164 година (XII век) |завршено= |осветување= |живопис= |ктитор=[[Алексиј II Комнин]] - римски принц |зограф= |рушење= |запалена= |водство= |мрежно место= |архитектонски тип= |архитектонски стил= |површина= }} „'''Св. Пантелејмон'''“ — [[манастир]]ска [[црква]] во истоимениот манастир во с. [[Горно Нерези]], на планината [[Водно]], осум километри југозападно од [[Скопје]]. Манастирскиот комплекс е ограден со високи ѕидови, а во него се наоѓаат црквата изградена во [[македонски стил]] и манастирските [[конак|конаци]]. На ѕидовите на овој споменик на културата е сочувано [[фрескосликарство]], коешто по своите квалитети се вбројува меѓу врвните дострели на византиското сликарство од времето на династијата [[Комнини]]. ==Историја== [[File:Pantelejmo Nerezi vnatreshnost.jpg|мини|left|250п|Фрескоживописот на сводот од црквата]] Црквата била подигната од византискиот принц Алексеј Ангел син на Константин Ангел и Теодора, ќерка на византискиот цар [[Алексеј I Комнин]] (1081 - 1118). За подигањето на црквата во [[1164]] година сведочи натписот на мермерниот надвратник помеѓу нартексот и наосот на црквата, а чија содржината вели: „''Се разубави овој храм на светиот и славен Великомаченик Пантелејмон со средства на господинот Алексеј Комнин, син на перфирородна госпоѓа Теодора во месец септември индикт 13 година 6673 (=1164), при игуменството на Јоаникиј монах''“ Според опширните [[Османлиско Царство|османлиски]] [[дефтер]]и за населението на [[Скопска Каза|Скопската Каза]] од 1832/33 година, во манастирот живееле 5 [[христијани]], односно двајцата монаси Јанаки (60 годишен) и Атанас (70 годишен) и тројцата измеќари Ицко, Стојче и Михаил.<ref>{{Наведена книга|title=Османлиски документи за историјата на Македонија - пописи од XIX век на христијанското население - Скопски Санџак, каза Скопје.|publisher=д-р Емил Крстески|year=2021|location=Скопје}}</ref> == Градба == Црквата која е изградена во [[македонски стил]], според своите димензии, спаѓа во редот на помалите цркви од типот впишан крст во правоаголен простор, односно комбинација со слободен крст. За градење на црквата бил употребен обичен кршен камен, изваден во околината на манастирот и тули, кои со големо мајсторство се претворени во полихромни површини што го нагласува впечатокот како објектот да израснал од една монолитна стена, која во горниот дел завршува со една поголема осмострана и четири помали четиристрани куполи. [[Податотека:Gornonereški manastir 1.JPG|мини|лево|Конак во манастирот]] Од времето на градењето на црквата во 1164 година до [[1555]] година, кога во овој крај се случил еден од посилните земјотреси, манастирот бил целосно сочуван. Какви биле и колку настрадале старите манастирски конаци не е познато, но за црквата со сигурност се знае дека ја загубила централната купола во којашто, може да се претпостави, бил насликан [[Исус Христос]] [[Седржител]], со фигурите на пророците фланкирани од страните на осумте прозорци. Биле оштетени и некои од сводовите, во кои биле насликани композиции што ги илустрираат Големите празници. Работејќи врз новиот живопис зографите настојувале да го сочуваат секој квадратен сантиметар од стариот, подредувајќи го својот цртеж и композиција кон фрагментарно сочуваните фигури од стариот живопис. Овие настојувања посебно ги илустрира композицијата „Причестувањето на апостолите“ насликана во просторот на апсидата, каде што под некои од новонасликаните светители се распознаваат и делови од телата на светителите што биле насликани во рамките на стариот живопис. Во втората половина на XIX век врз постариот живопис бил насликан нов кој бил дело на невешт зограф, и со кој целосно бил покриен стариот живопис. Во 1926 година повторно е откриен поголем дел од стариот живопис. == Живопис == [[Податотека:Freski vo Sv. Pantelejmon od Nerezi 0111.JPG|мини|десно|250п|Фреска: Симнувањето од крстот (1164)]] Над цоклето кое имитира разнобојни мермерни плочи, во првата зона се насликани фигури на светители во цел раст - неповторлива галерија на ликови со максимално издиференцирани физиономии. Во просторот на олтарот, по столбовите и на ѕидовите на црквата се насликани допојасни претстави на светители во медалјони, меѓу кои, со својот прекрасен колорит и ненадминлива експресивност, посебно се истакнуваат ликовите на светите врачи Кузман и Дамјан. Во источниот дел на црквата, на челната страна, во посебни, копаничарски обработени штукатурни рамки украсени со [[орнамент]] од преплет на [[лозница]] широки листови и стилизирани [[паун]]и, се насликани од едната страна патронот на црквата Св. Пантелејмон, а од другата Св. Богородица со малиот Христос во раце. Св. Пантелејмон е претставен како висок, нежен и облагороден младич, кој во десната рака држи скалпел, а во левата кутија за лекови. Овие фигури со своите штукатурни рамки сочинуваат една целина со камениот иконостас од кој до денес останале: архитривната греда, еден столб со капител и дел од парапетна плоча. Живописот во нерешката црква, е дело на повеќе раце, пред сè на рацете на двајцата главни мајстори. Тие се разликуваат помеѓу себе не толку спорèд цртежот колку според колоритот. В. Лазарев смета дека живописот го работеле неколкумина мајстори (четворица или петмина) и дека главниот мајстор е повиканиот мајстор кој дошол од Цариград. Неговата рака го извела живописот на најодговорните и најосветлените делови во црквата, а на тој дел му припаѓаат и најзначајните досега сочувани композиции: [[Сретение]], [[Преображение]], [[Лазарево воскресение]], [[Раѓање на Св. Богородица]], [[Воведение на Св. Богородица во храмот]], [[Влегување во Ерусалим]], [[Симнување од крстот]] и [[Оплакување Христово]]. Вториот зограф, според Лазарев, најблискиот помошник на главниот мајстор кој ја работел композицијата на [[Евхаристијата]] (Причестувањето на апостолите) и некои од ликовите на [[светите воини]], работи во помалку сигурен манир и слика со нешто поразводнети бои. На овие двајца главни мајстори им помагале и двајца или тројца ученици чии раце можат да се распознаат во живописот изведен во нартексот и страничните простории. Врвно дело на главниот зограв се композициите Оплакување Христово и Симнување од крст. [[Податотека:Lamentation icon Nerezi MK.jpg|мини|десно|250п|Оплакување Христово]] == Предвесништво на ренесансата == Композицијата „Оплакување Христово“ е позната тема која се сретнува речиси во сите цркви насликани пред и после живописувањето на нерешката црква. Но Оплакувањето во Нерези од сите нив се разликува, не толку по иконографските посебности, колку по извесни елементи што се покажуваат како достоинство на непознатиот зограф од Нерези. Во прв ред тоа е нагласеното истакнување на внатрешните чувства на прикажаните личности. Св. Богородица е насликана како мајка која плаче над својот мртов син. Нејзиното лице покажува болен израз на длабока болка, а погледот е вперен во лицето на мртвиот син кого што го држи во драматична прегратка. Оваа композиција во Нерези се смета за предвесник на [[ренесанса]]та во Италија и дека всушност ги има сите потребни елементи што ја карактеризираат и [[Џото]]вата Св. Богородица, која е претставена како млада силна жена со малку натажено лице. Ова значи дека преобразбата во ликовниот израз својствена за него и раноренесансните дејци во Италија е всушност започната во Македонија, 150 години претходно. Споредувањето на сликарството на нерешките мајстори со Џото, само по себе наметнува едно прашање на ренесансните елементи во оваа сликарство. Ликовите и композициите изведени со рацете на нерешките мајстори, претставуваат единствена галерија на врвните достигнувања на уметноста од времето на Комнините кои пристигнале до нас. ==Црквата Свети Пантелејмон како мотив во уметноста== * „Свети Пантелејмон“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].<ref>Блаже Конески, ''Црн овен''. Скопје: Арс Ламина - публикации, 2021, стр. 21.</ref> == Поврзано == {{рв|St. Pantaleon's Church (Gorno Nerezi)}} * [[Горно Нерези]] * [[Свети Пантелејмон]] * [[:commons:Category:Paintings in St. Panteleimon's Church, Nerezi|Живопис во црквата „Св. Пантелејмон“]] {{Цркви во Општина Карпош}} {{КНМ-Карпош}} {{Нормативна контрола}} {{coord|41|58|37|N|21|22|26|E|type:landmark_region:MK|display=title}} == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни цркви== * [https://sketchfab.com/3d-models/church-of-saint-panteleimon-nerezi-1164-3c271f3f53c84c918cfd28829fbb9698 Church of Saint Panteleimon, Nerezi (1164)] 3D Model {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пантелејмон, Горно Нерези}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Пантелејмон во Македонија|Горно Нерези]] [[Категорија:Културно наследство на Македонија во Општина Карпош]] [[Категорија:Водно]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Општина Карпош]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија од римско време]] [[Категорија:Археолошки наоѓалишта во Македонија од типот на осамен наод]] inr18edyx4dx13apeb4ek8fypqk5ebn МедијаВики:Common.css 8 11034 5571393 5552200 2026-06-04T00:26:57Z Ladsgroup 5862 Remove top icon styling as it has been deprecated and unused (see [[phab:T245748]]) 5571393 css text/css /* ВНИМАНИЕ АДМИНИСТРАТОРИ: Ова е CSS за сите рува. Сите ПОГОЛЕМИ промени на оваа страница предложете ги најпрвин на [[Википедија:Селска чешма]]. За сите тестови искористете ја Вашата потстраница Vector.css. Ви благодариме. */ /* Поправки за главната страница */ .ns-3 #content { background: #FFFFF0; } body.page-Главна_страница #siteSub, body.page-Главна_страница h1.firstHeading { display: none !important; } /* (ова го крие насловот на страницата и текстот „Од Википедија“ на врвот */ #interwiki-completelist { font-weight: bold; } /* +Простор под лентата за уредување */ #toolbar { margin-bottom: 6px; } /* Списокот на наводи да изгледа помал */ ol.references, div.reflist, div.refbegin { font-size: 90%; /* Default font-size */ margin-bottom: 0.5em; } div.refbegin-100 { font-size: 100%; /* Option for normal fontsize in {{refbegin}} */ } div.reflist ol.references { font-size: 100%; /* Reset font-size when nested in div.reflist */ list-style-type: inherit; /* Enable custom list style types */ } /* Highlight clicked reference in blue to help navigation */ ol.references li:target, sup.reference:target, span.citation:target { background-color: #DEF; } /* Ensure refs in table headers and the like aren't bold or italic */ sup.reference { font-weight: normal; font-style: normal; } /* Allow hidden ref errors to be shown by user CSS */ span.brokenref { display: none; } /* Styling for citations (CSS3). Breaks long urls, etc., rather than overflowing box */ .citation { word-wrap: break-word; } /* Default styling for titles of works, styling for the title of an article within a periodical, or a contribution within a compilation. */ cite, .citation cite.article, .citation cite.contribution { font-style: inherit; } /* Styling for the title of any work within a citation, or specifically the title of a periodical. */ .citation cite, .citation cite.periodical { font-style: italic; } /* For linked citation numbers and document IDs, where the number need not be shown on a screen or a handheld, but should be included in the printed version */ @media screen, handheld { .citation *.printonly { display: none; } } /* Спречи да се појави врска до [[Специјални:Upload]] во алатникот, лево */ #t-upload {display:none} /* Style for horizontal lists (separator following item) */ .skin-monobook .hlist dl, .skin-modern .hlist dl, .skin-vector .hlist dl { line-height: 1.5em; } .hlist dl, .hlist ol, .hlist ul { margin: 0; } .hlist dd, .hlist dt, .hlist li { display: inline; margin: 0; } /* Display nested lists inline */ .hlist dl dl, .hlist ol ol, .hlist ul ul { display: inline; } /* Generate interpuncts */ .hlist dt:after { content: ":"; } .hlist dd:after, .hlist li:after { content: " ·"; font-weight: bold; } .hlist dd:last-child:after, .hlist dt:last-child:after, .hlist li:last-child:after { content: none; } /* for IE 8 */ .hlist dd.hlist-last-child:after, .hlist dt.hlist-last-child:after, .hlist li.hlist-last-child:after { content: none; } /* Add parens around nested lists */ .hlist dl dl dd:first-child:before, .hlist ol ol li:first-child:before, .hlist ul ul li:first-child:before { content: "("; } .hlist dl dl dd:last-child:after, .hlist ol ol li:last-child:after, .hlist ul ul li:last-child:after { content: ")"; font-weight: normal; } /* For IE8 */ .hlist dl dl dd.hlist-last-child:after, .hlist ol ol li.hlist-last-child:after, .hlist ul ul li.hlist-last-child:after { content: ")"; font-weight: normal; } /* Put numbers in ordered lists */ .hlist.hnum ol li { counter-increment: level1; } .hlist.hnum ol li:before { content: counter(level1) " "; } .hlist.hnum ol ol li { counter-increment: level2; } .hlist.hnum ol ol li:first-child:before { content: "(" counter(level2) " "; } .hlist.hnum ol ol li:before { content: counter(level2) " "; } /* Unbulleted lists */ .plainlist ul { line-height: inherit; list-style: none none; margin: 0; } .plainlist ul li { margin-bottom: 0; } /* Default style for navigation boxes */ .navbox { /* Navbox container style */ border: 1px solid #aaa; width: 100%; margin: auto; clear: both; font-size: 88%; text-align: center; padding: 1px; } .navbox-inner, .navbox-subgroup { width: 100%; } .navbox th, .navbox-title, .navbox-abovebelow { text-align: center; /* Title and above/below styles */ padding-left: 1em; padding-right: 1em; } th.navbox-group { /* Group style */ white-space: nowrap; /* @noflip */ text-align: right; } .navbox, .navbox-subgroup { background: #fdfdfd; /* Background color */ } .navbox-list { border-color: #fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox th, .navbox-title { background: #ccccff; /* Level 1 color */ } .navbox-abovebelow, th.navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background: #ddddff; /* Level 2 color */ } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background: #e6e6ff; /* Level 3 color */ } .navbox-even { background: #f7f7f7; /* Even row striping */ } .navbox-odd { background: transparent; /* Odd row striping */ } table.navbox + table.navbox { /* Single pixel border between adjacent navboxes */ margin-top: -1px; /* (doesn't work for IE6, but that's okay) */ } .navbox .hlist td dl, .navbox .hlist td ol, .navbox .hlist td ul, .navbox td.hlist dl, .navbox td.hlist ol, .navbox td.hlist ul { padding: 0.125em 0; /* Adjust hlist padding in navboxes */ } .navbox .hlist dd, .navbox .hlist dt, .navbox .hlist li { white-space: nowrap; /* Nowrap list items in navboxes */ white-space: normal !ie; /* IE < 8 no-wraps entire list, so disable it */ } .navbox .hlist dd dl, .navbox .hlist dt dl, .navbox .hlist li ol, .navbox .hlist li ul { white-space: normal; /* But allow parent list items to be wrapped */ } ol + table.navbox, ul + table.navbox { margin-top: 0.5em; /* Prevent lists from clinging to navboxes */ } /* Default styling for Navbar template */ .navbar { display: inline; font-size: 88%; font-weight: normal; } .navbar ul { display: inline; white-space: nowrap; } .navbar li { word-spacing: -0.125em; } .navbar.mini li span { font-variant: small-caps; } /* Navbar styling when nested in navbox */ .navbox .navbar { display: block; font-size: 100%; } .navbox-title .navbar { /* @noflip */ float: left; /* @noflip */ text-align: left; /* @noflip */ margin-right: 0.5em; width: 6em; } /* 'show'/'hide' buttons created dynamically by the CollapsibleTables javascript in [[MediaWiki:Common.js]] are styled here so they can be customised. */ .collapseButton { /* @noflip */ float: right; font-weight: normal; /* @noflip */ margin-left: 0.5em; /* @noflip */ text-align: right; width: auto; } /* In navboxes, the show/hide button balances the v·d·e links from [[Template:Navbar]], so they need to be the same width. */ .navbox .collapseButton { width: 6em; } /* Styling for JQuery makeCollapsible, matching that of collapseButton */ .mw-parser-output .mw-collapsible-toggle { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: right; } .navbox .mw-collapsible-toggle { width: 6em; } /* VALIDATOR NOTICE: the following is correct, but the W3C validator doesn't accept it */ /* -moz-* is a vendor-specific extension (CSS 2.1 4.1.2.1) */ /* column-count is from the CSS3 module "CSS Multi-column Layout" */ /* Please ignore any validator errors caused by these two lines */ .references-2column { font-size: 90%; -moz-column-count: 2; -webkit-column-count: 2; column-count: 2; } .same-bg { background: none; } /* Highlight clicked reference in blue to help navigation */ ol.references > li:target { background-color: #DEF; } sup.reference:target { background-color: #DEF; } /* Styling for citations */ cite { font-style: normal; word-wrap: break-word; } /* If there is an inline link to a full citation, the full citation will turn blue when the inline link is clicked */ cite:target { background-color: #DEF; } /* Do not expand URLs within citations for printing. The URLs should be included explicitly, to avoid confusion */ @media print { #content cite a.external.text:after { display: none; } } /* For linked citation numbers and document IDs, where the number need not be shown on a screen or a handheld, but should be included in the printed version */ @media screen, handheld, projection { cite *.printonly { display: none; } } /* Normal font styling for table row headers with scope="row" tag */ .wikitable.plainrowheaders th[scope=row] { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: left; } /* Lists in data cells are always left-aligned */ .wikitable td ul, .wikitable td ol, .wikitable td dl { /* @noflip */ text-align: left; } /* ...unless they also use the hlist class */ .toc.hlist ul, #toc.hlist ul, .wikitable.hlist td ul, .wikitable.hlist td ol, .wikitable.hlist td dl { text-align: inherit; } /* default skin for navigation boxes */ table.navbox { /* navbox container style */ border:1px solid #aaa; width:100%; margin:auto; clear:both; font-size:88%; text-align:center; padding:1px; } table.navbox + table.navbox { margin-top:-1px; /* single pixel border between adjacent navboxes (doesn't work for IE6, but that's okay) */ } .navbox-title, .navbox-abovebelow, table.navbox th { text-align:center; /* title and above/below styles */ padding-left:1em; padding-right:1em; } .navbox-group { /* group style */ white-space:nowrap; text-align:right; font-weight:bold; padding-left:1em; padding-right:1em; } .navbox, .navbox-subgroup { background:#fdfdfd; /* Background color */ } .navbox-list { border-color:#fdfdfd; /* Must match background color */ } .navbox-title, table.navbox th { background:#ccccff; /* Level 1 color */ } .navbox-abovebelow, .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-title { background:#ddddff; /* Level 2 color */ } .navbox-subgroup .navbox-group, .navbox-subgroup .navbox-abovebelow { background:#e6e6ff; /* Level 3 color */ } .navbox-even { background:#f7f7f7; /* Even row striping */ } .navbox-odd { background:transparent; /* Odd row striping */ } @media print { .navbox { display: none; } } /* Infobox template style */ .infobox { border: 1px solid #aaa; border-spacing: 3px; background-color: #f9f9f9; color: black; /* @noflip */ margin: 0.5em 0 0.5em 1em; padding: 0.2em; /* @noflip */ float: right; /* @noflip */ clear: right; font-size: 88%; line-height: 1.5em; } .infobox caption { font-size: 125%; font-weight: bold; padding: 0.2em; } .infobox td, .infobox th { vertical-align: top; /* @noflip */ text-align: left; } .infobox.bordered { border-collapse: collapse; } .infobox.bordered td, .infobox.bordered th { border: 1px solid #aaa; } .infobox.bordered .borderless td, .infobox.bordered .borderless th { border: 0; } .infobox.sisterproject { width: 20em; font-size: 90%; } .infobox.standard-talk { border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; } .infobox.standard-talk.bordered td, .infobox.standard-talk.bordered th { border: 1px solid #c0c090; } /* styles for bordered infobox with merged rows */ .infobox.bordered .mergedtoprow td, .infobox.bordered .mergedtoprow th { border: 0; border-top: 1px solid #aaa; /* @noflip */ border-right: 1px solid #aaa; } .infobox.bordered .mergedrow td, .infobox.bordered .mergedrow th { border: 0; /* @noflip */ border-right: 1px solid #aaa; } /* Styles for geography infoboxes, eg countries, country subdivisions, cities, etc. */ .infobox.geography { border-collapse: collapse; line-height: 1.2em; font-size: 90%; } .infobox.geography td, .infobox.geography th { border-top: 1px solid #aaa; padding: 0.4em 0.6em 0.4em 0.6em; } .infobox.geography .mergedtoprow td, .infobox.geography .mergedtoprow th { border-top: 1px solid #aaa; padding: 0.4em 0.6em 0.2em 0.6em; } .infobox.geography .mergedrow td, .infobox.geography .mergedrow th { border: 0; padding: 0 0.6em 0.2em 0.6em; } .infobox.geography .mergedbottomrow td, .infobox.geography .mergedbottomrow th { border-top: 0; border-bottom: 1px solid #aaa; padding: 0 0.6em 0.4em 0.6em; } .infobox.geography .maptable td, .infobox.geography .maptable th { border: 0; padding: 0; } /* Normal font styling for table row headers with scope="row" tag */ .wikitable.plainrowheaders th[scope=row] { font-weight: normal; /* @noflip */ text-align: left; } /* Lists in data cells are always left-aligned */ .wikitable td ul, .wikitable td ol, .wikitable td dl { /* @noflip */ text-align: left; } /* ...unless they also use the hlist class */ .toc.hlist ul, #toc.hlist ul, .wikitable.hlist td ul, .wikitable.hlist td ol, .wikitable.hlist td dl { text-align: inherit; } /* Icons for medialist templates [[Template:Listen]], [[Template:Multi-listen_start]], [[Template:Video]], [[Template:Multi-video_start]] */ div.listenlist { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/4/47/Sound-icon.svg") no-repeat scroll 0 0 transparent; background-size: 30px; padding-left: 40px; } /* Fix for hieroglyphs specificality issue in infoboxes ([[Phabricator:43869]]) */ table.mw-hiero-table td { vertical-align: middle; } /* Style rules for media list templates */ div.medialist { min-height: 50px; margin: 1em; /* @noflip */ background-position: top left; background-repeat: no-repeat; } div.medialist ul { list-style-type: none; list-style-image: none; margin: 0; } div.medialist ul li { padding-bottom: 0.5em; } div.medialist ul li li { font-size: 91%; padding-bottom: 0; } /* Style for "notices" */ .notice { margin: 1em; padding: 0.2em; } #disambig { border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; } /* Persondata and other (future) metadata */ table.InChI, /* temporary */ table.persondata { border: 1px solid #aaa; display: none; speak: none; } .InChI-label, /* temporary */ .persondata-label { color: #aaa; } /* Makes redirects appear in italics in categories and on [[Special:Allpages]] */ .redirect-in-category, .allpagesredirect { font-style: italic; } /* Class for links with loudspeaker icon next to them */ /* (Used in [[Template:Audio]] and the like to make the speaker clickable) */ .audiolink a { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/8/8a/Loudspeaker.svg/11px-Loudspeaker.svg.png") center left no-repeat !important; padding-left: 16px !important; padding-right: 0 !important; } /* Icons for medialist templates [[Template:Listen]], [[Template:Multi-listen_start]], [[Template:Video]], [[Template:Multi-video_start]] */ div.listenlist { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/a/a6/Gnome-speakernotes.png/30px-Gnome-speakernotes.png"); padding-left: 40px; } div.videolist, div.multivideolist { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/thumb/2/20/Tango-video-x-generic.png/40px-Tango-video-x-generic.png"); padding-left: 50px; } /* Style rules for media list templates */ div.medialist { min-height: 50px; margin: 1em; background-position: top left; background-repeat: no-repeat; } div.medialist ul { list-style-type: none; list-style-image: none; margin: 0; } div.medialist ul li { padding-bottom: 0.5em; } div.medialist ul li li { font-size: 91%; padding-bottom: 0; } /* Change the external link icon to an Adobe icon for all PDF files */ /* (in browsers that support these CSS selectors, like Mozilla and Opera) */ #bodyContent a[href$=".pdf"].external, #bodyContent a[href*=".pdf?"].external, #bodyContent a[href*=".pdf#"].external, #bodyContent a[href$=".PDF"].external, #bodyContent a[href*=".PDF?"].external, #bodyContent a[href*=".PDF#"].external, #mw_content a[href$=".pdf"].external, #mw_content a[href*=".pdf?"].external, #mw_content a[href*=".pdf#"].external, #mw_content a[href$=".PDF"].external, #mw_content a[href*=".PDF?"].external, #mw_content a[href*=".PDF#"].external { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif/15px-Icons-mini-file_acrobat.gif) center right no-repeat; padding-right: 16px; } /* Change the external link icon to an Adobe icon anywhere the PDFlink class */ /* is used (notably Template:PDFlink). This works in IE, unlike the above. */ span.PDFlink a { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/thumb/2/23/Icons-mini-file_acrobat.gif/15px-Icons-mini-file_acrobat.gif) center right no-repeat !important; padding-right: 17px !important; } span.geolink a { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/a/a7/Monobook-globe.png) center right no-repeat !important; padding-right: 11px !important; } /* Content in columns with CSS instead of tables [[Template:Columns]] */ div.columns-2 div.column { float: left; width: 50%; min-width: 300px; } div.columns-3 div.column { float: left; width: 33.3%; min-width: 200px; } div.columns-4 div.column { float: left; width: 25%; min-width: 150px; } div.columns-5 div.column { float: left; width: 20%; min-width: 120px; } /* Messagebox templates */ .messagebox { border: 1px solid #aaa; background-color: #f9f9f9; width: 80%; margin: 0 auto 1em auto; padding: .2em; } .messagebox.merge { border: 1px solid #c0b8cc; background-color: #f0e5ff; text-align: center; } .messagebox.cleanup { border: 1px solid #9f9fff; background-color: #efefff; text-align: center; } .messagebox.standard-talk { border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; } .messagebox.nested-talk { border: 1px solid #c0c090; background-color: #f8eaba; width: 100%; margin: 2px 0 0 0; padding: 2px; } .messagebox.small { width: 238px; font-size: 85%; float: right; clear: both; margin: 0 0 1em 1em; line-height: 1.25em; } .messagebox.small-talk { width: 238px; font-size: 85%; float: right; clear: both; margin: 0 0 1em 1em; line-height: 1.25em; background: #F8EABA; } .transborder { border: solid transparent; } /* Cell sizes for ambox/tmbox/imbox/cmbox/ombox/fmbox/dmbox message boxes */ th.mbox-text, td.mbox-text { /* The message body cell(s) */ border: none; padding: 0.25em 0.9em; /* 0.9em left/right */ width: 100%; /* Make all mboxes the same width regardless of text length */ } td.mbox-image { /* The left image cell */ border: none; padding: 2px 0 2px 0.9em; /* 0.9em left, 0px right */ text-align: center; } td.mbox-imageright { /* The right image cell */ border: none; padding: 2px 0.9em 2px 0; /* 0px left, 0.9em right */ text-align: center; } td.mbox-empty-cell { /* An empty narrow cell */ border: none; padding: 0px; width: 1px; } /* Article message box styles */ table.ambox { margin: 0px 10%; /* 10% = Will not overlap with other elements */ border: 1px solid #aaa; border-left: 10px solid #1e90ff; /* Default "notice" blue */ background: #fbfbfb; } table.ambox + table.ambox { /* Single border between stacked boxes. */ margin-top: -1px; } .ambox th.mbox-text, .ambox td.mbox-text { /* The message body cell(s) */ padding: 0.25em 0.5em; /* 0.5em left/right */ } .ambox td.mbox-image { /* The left image cell */ padding: 2px 0 2px 0.5em; /* 0.5em left, 0px right */ } .ambox td.mbox-imageright { /* The right image cell */ padding: 2px 0.5em 2px 0; /* 0px left, 0.5em right */ } table.ambox-notice { border-left: 10px solid #1e90ff; /* Blue */ } table.ambox-speedy { border-left: 10px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ } table.ambox-delete { border-left: 10px solid #b22222; /* Red */ } table.ambox-content { border-left: 10px solid #f28500; /* Orange */ } table.ambox-style { border-left: 10px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.ambox-move { border-left: 10px solid #9932cc; /* Purple */ } table.ambox-protection { border-left: 10px solid #bba; /* Gray-gold */ } /* Image message box styles */ table.imbox { margin: 4px 10%; border-collapse: collapse; border: 3px solid #1e90ff; /* Default "notice" blue */ background: #fbfbfb; } .imbox .mbox-text .imbox { /* For imboxes inside imbox-text cells. */ margin: 0 -0.5em; /* 0.9 - 0.5 = 0.4em left/right. */ } .mbox-inside .imbox { /* For imboxes inside other templates. */ margin: 4px; } table.imbox-notice { border: 3px solid #1e90ff; /* Blue */ } table.imbox-speedy { border: 3px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ } table.imbox-delete { border: 3px solid #b22222; /* Red */ } table.imbox-content { border: 3px solid #f28500; /* Orange */ } table.imbox-style { border: 3px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.imbox-move { border: 3px solid #9932cc; /* Purple */ } table.imbox-protection { border: 3px solid #bba; /* Gray-gold */ } table.imbox-license { border: 3px solid #88a; /* Dark gray */ background: #f7f8ff; /* Light gray */ } table.imbox-featured { border: 3px solid #cba135; /* Brown-gold */ } /* Category message box styles */ table.cmbox { margin: 3px 10%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #aaa; background: #DFE8FF; /* Default "notice" blue */ } table.cmbox-notice { background: #D8E8FF; /* Blue */ } table.cmbox-speedy { margin-top: 4px; margin-bottom: 4px; border: 4px solid #b22222; /* Red */ background: #FFDBDB; /* Pink */ } table.cmbox-delete { background: #FFDBDB; /* Red */ } table.cmbox-content { background: #FFE7CE; /* Orange */ } table.cmbox-style { background: #FFF9DB; /* Yellow */ } table.cmbox-move { background: #E4D8FF; /* Purple */ } table.cmbox-protection { background: #EFEFE1; /* Gray-gold */ } /* Other pages message box styles */ table.ombox { margin: 4px 10%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #aaa; /* Default "notice" gray */ background: #f9f9f9; } table.ombox-notice { border: 1px solid #aaa; /* Gray */ } table.ombox-speedy { border: 2px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ } table.ombox-delete { border: 2px solid #b22222; /* Red */ } table.ombox-content { border: 1px solid #f28500; /* Orange */ } table.ombox-style { border: 1px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.ombox-move { border: 1px solid #9932cc; /* Purple */ } table.ombox-protection { border: 2px solid #bba; /* Gray-gold */ } /* Talk page message box styles */ table.tmbox { margin: 4px 10%; border-collapse: collapse; border: 1px solid #c0c090; /* Default "notice" gray-brown */ background: #f8eaba; } .mediawiki .mbox-inside .tmbox { /* For tmboxes inside other templates. The "mediawiki" */ margin: 2px 0; /* class ensures that this declaration overrides other */ width: 100%; /* For Safari and Opera */ /* styles (including mbox-small above) */ } .mbox-inside .tmbox.mbox-small { /* "small" tmboxes should not be small when */ line-height: 1.5em; /* also "nested", so reset styles that are */ font-size: 100%; /* set in "mbox-small" above. */ } table.tmbox-speedy { border: 2px solid #b22222; /* Red */ background: #fee; /* Pink */ } table.tmbox-delete { border: 2px solid #b22222; /* Red */ } table.tmbox-content { border: 2px solid #f28500; /* Orange */ } table.tmbox-style { border: 2px solid #f4c430; /* Yellow */ } table.tmbox-move { border: 2px solid #9932cc; /* Purple */ } table.tmbox-protection, table.tmbox-notice { border: 1px solid #c0c090; /* Gray-brown */ } /* Disambig and set index box styles */ table.dmbox { clear: both; margin: 0.9em 1em; border-top: 1px solid #ccc; border-bottom: 1px solid #ccc; background: transparent; } /* Footer and header message box styles */ table.fmbox { clear: both; margin: 0.2em 0; width: 100%; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; /* Default "system" gray */ } table.fmbox-system { background: #f9f9f9; } table.fmbox-warning { border: 1px solid #8B475D; background: #FDF2EE; } table.fmbox-editnotice { background: transparent; } /* Div based "warning" style fmbox messages. */ div.mw-warning-with-logexcerpt, div.mw-lag-warn-high, div.mw-cascadeprotectedwarning, div#mw-protect-cascadeon { clear: both; margin: 0.2em 0; border: 1px solid #8B475D; background: #FFFFFE; padding: 0.25em 0.9em; } /* Div based "system" style fmbox messages. Used in [[MediaWiki:Noarticletext]] and [[MediaWiki:Readonly lag]]. */ div.mw-lag-warn-normal, div.noarticletext, div.fmbox-system { clear: both; margin: 0.2em 0; border: 1px solid #aaa; background: #f9f9f9; padding: 0.25em 0.9em; } /* These mbox-small classes must be placed after all other ambox/tmbox/ombox etc classes. "body.mediawiki" is so they override "table.ambox + table.ambox" above. */ body.mediawiki table.mbox-small { /* For the "small=yes" option. */ clear: right; float: right; margin: 4px 0 4px 1em; width: 238px; font-size: 88%; line-height: 1.25em; } body.mediawiki table.mbox-small-left { /* For the "small=left" option. */ margin: 4px 1em 4px 0; width: 238px; border-collapse: collapse; font-size: 88%; line-height: 1.25em; } /* Put a checker background at the image description page only visible if the image has transparent background */ #file img { background: url("//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/5/5d/Checker-16x16.png") repeat; } /* Support for Template:IPA, Template:Unicode and Template:Polytonic. The inherit declaration resets the font for all browsers except MSIE6. The empty comment must remain. Please copy any changes to [[Template:IPA fonts]] and [[Template:Unicode fonts]]. */ .IPA { font-family: "Charis SIL", "Doulos SIL", Gentium, GentiumAlt, "DejaVu Sans", Code2000, "TITUS Cyberbit Basic", "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode", "Chrysanthi Unicode"; font-family /**/:inherit; } .Unicode { font-family: Code2000, Code2001, "Free Serif", "TITUS Cyberbit Basic", "Doulos SIL", "Chrysanthi Unicode", "Bitstream Cyberbit", "Bitstream CyberBase", Thryomanes, Gentium, GentiumAlt, "Lucida Grande", "Free Sans", "Arial Unicode MS", "Microsoft Sans Serif", "Lucida Sans Unicode"; font-family /**/:inherit; } .latinx { font-family: Code2000, Code2001, "TITUS Cyberbit Basic", "Microsoft Sans Serif"; font-family /**/:inherit; } .polytonic { font-family: "Athena Unicode", Gentium, "Palatino Linotype", "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode", "Lucida Grande", Code2000; font-family /**/:inherit; } .mufi { font-family: Alphabetum, Cardo, LeedsUni, Junicode, "TITUS Cyberbit Basic", ALPHA-Demo; } /* Pseudo-classes in support of [[Template:lang]]. */ :lang(he) { font-family: "SBL Hebrew", "Ezra SIL SR", "Ezra SIL", Cardo, "Chrysanthi Unicode", "TITUS Cyberbit Basic", "Arial Unicode MS", Narkisim, "Times New Roman"; font-family /**/:inherit; } :lang(fa) { font-family: "Nafees Nastaleeq", "Pak Nastaleeq", PDMS_Jauhar; font-family /**/:inherit; } :lang(ps) { font-family: "Nafees Nastaleeq", "Pak Nastaleeq", PDMS_Jauhar; font-family /**/:inherit; } :lang(ur) { font-family: "Nafees Nastaleeq", "Pak Nastaleeq", PDMS_Jauhar; font-family /**/:inherit; } :lang(sux-Xsux) { font-family: Akkadian; font-family /**/:inherit; } :lang(ja) { font-family: Code2000, "Arial Unicode MS", "Bitstream Cyberbit", "Bitstream CyberCJK", IPAGothic, IPAPGothic, IPAUIGothic, "Kochi Gothic", IPAMincho, IPAPMincho; font-family /**/:inherit; } :lang(ko) { font-family: "Adobe Myungjo Std M", AppleMyungjo, "Baekmuk Batang", "Baekmuk Gulim", Batang, Dotum, DotumChe, Gulim, GulimChe, HYGothic-Extra, HYMyeongJo-Extra, "New Gulim", UnBatang, UnDotum, UnYetgul, UWKMJF; font-family /**/:inherit; } :lang(zh-Hans) { font-family: "Adobe Song Std L", "AR PL ShanHeiSun Uni", "AR PL ShanHeiSun Uni MBE", "MS Hei", "MS Song", SimHei; font-family /**/:inherit; } :lang(zh-Hant) { font-family: "Adobe Ming Std L", "AR PL New Sung", "AR PL ZenKai Uni", "AR PL ZenKai Uni MBE", MingLiU, PMingLiU; font-family /**/:inherit; } :lang(grc) { font-family: "Athena Unicode", Gentium, "Palatino Linotype", "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode", "Lucida Grande", Code2000; font-family /**/:inherit; } #wpSave { font-weight: bold; } /* class hiddenStructure is defunct. See [[Wikipedia:hiddenStructure]] */ .hiddenStructure { display: inline ! important; color: #f00; background-color: #0f0; } /* suppress missing interwiki image links where #ifexist cannot be used due to high number of requests */ /* use restricted to rail icon management pages */ /* see .hidden-redlink on //meta.wikimedia.org/wiki/MediaWiki:Common.css */ .check-icon a.new { display: none; speak:none; } /* Removes underlines from links */ .nounderlines a { text-decoration: none; } /* Remove underline from IPA links */ .IPA a:link, .IPA a:visited { text-decoration: none; } /* Removes useless links from printout */ @media print { #privacy, #about, #disclaimer {display:none;} } #EnWpMpBook { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/7/7e/MP-open-book.png); } #EnWpMpSearch { background: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/en/a/ae/MP-magnifying-glass.png) no-repeat top right; } #EnWpMpSearchInner { float: right; width: 20em; text-align: center; } #EnWpMpBook2 { background-image: url(//upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/8/8e/MP-open-book2.png); } /* Standard Navigationsleisten, aka box hiding thingy from .de. Documentation at [[Wikipedia:NavFrame]]. */ div.Boxmerge, div.NavFrame { margin: 0; padding: 4px; border: 1px solid #aaa; text-align: center; border-collapse: collapse; font-size: 95%; } div.Boxmerge div.NavFrame { border-style: none; border-style: hidden; } div.NavFrame + div.NavFrame { border-top-style: none; border-top-style: hidden; } div.NavPic { background-color: #fff; margin: 0; padding: 2px; float: left; } div.NavFrame div.NavHead { height: 1.6em; font-weight: bold; background-color: #ccf; position:relative; } div.NavFrame p { font-size: 100%; } div.NavFrame div.NavContent { font-size: 100%; } div.NavFrame div.NavContent p { font-size: 100%; } div.NavEnd { margin: 0; padding: 0; line-height: 1px; clear: both; } a.NavToggle { position: absolute; top: 0; right: 3px; font-weight: normal; font-size: 90%; } .dablink { font-style: italic; padding-left: 2em; } .dablink i { font-style: normal; } /* Style for horizontal UL lists */ .horizontal ul { padding: 0; margin: 0; } .horizontal li { padding: 0 0.6em 0 0.4em; display: inline; border-right: 1px solid; } .horizontal li:last-child { border-right: none; padding-right: 0; } /* Geographical coordinates To display coordinates using the notation in the source code, write this in your User:Username/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: none } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: inline } To display coordinates using decimal notation, write this in your User:Username/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: none } To display coordinates using DMS notation, write this in your User:Username/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: none } .geo-dms { display: inline } To display coordinates in both decimal and DMS notation, write this in your User:Username/monobook.css: .geo-default { display: inline } .geo-nondefault { display: inline } .geo-dec { display: inline } .geo-dms { display: inline } .geo-multi-punct { display: inline } See [[Template:Coor link]] for how these are used. Note that the classes "geo", "longitude", and "latitude" are not just styles but also used by the [[Geo microformat]], so the names should not be changed. */ .geo-default { display: inline; } .geo-nondefault { display: none; } .geo-dms { display: inline; } .geo-dec { display: inline; } .geo-multi-punct { display: none; } .longitude, .latitude { white-space: nowrap; } /* This is used for the Geo microformat, but no style is needed for now other than .geo-dec. */ .geo { } /***** end Geo-related */ /* When <div class="nonumtoc"> is used on the table of contents, the ToC will display without numbers */ .nonumtoc .tocnumber { display:none; } .nonumtoc #toc ul, .nonumtoc .toc ul { line-height: 1.5em; list-style: none; margin: .3em 0 0; padding: 0; } .nonumtoc #toc ul ul, .nonumtoc .toc ul ul { margin: 0 0 0 2em; } /* Allow limiting of which header levels are shown in a TOC; <div class="toclimit-3">, for instance, will limit to showing ==headings== and ===headings=== but no further (as long as there are no =headings= on the page, which there shouldn't be according to the MoS). */ .toclimit-2 .toclevel-2, .toclimit-3 .toclevel-3, .toclimit-4 .toclevel-4, .toclimit-5 .toclevel-5, .toclimit-6 .toclevel-6, .toclimit-7 .toclevel-7 { display: none; } /* Allow transcluded pages to display in lists rather than a table. Compatible in Firefox; incompatible in IE6. */ .listify td {display:list-item;} .listify tr {display:block;} .listify table {display:block;} /* Styling for Template:Quote */ blockquote.templatequote { margin-top: 0; } blockquote.templatequote div.templatequotecite { line-height: 1em; text-align: left; padding-left: 2em; margin-top: 0; } blockquote.templatequote div.templatequotecite cite { font-size: 85%; } div.user-block { padding: 5px; border: 1px solid #A9A9A9; background-color: #FFEFD5; } /* Prevents line breaks in links; see docs at Template:Nowraplinks */ .nowraplinks a { white-space: nowrap; } /* For template documentation */ .template-documentation { clear: both; margin: 1em 0 0 0; border: 1px solid #aaa; background-color: #ecfcf4; padding: 5px; } figure[typeof~='mw:File/Thumb'], figure[typeof~='mw:File/Frame'], .thumbinner { min-width: 100px; } /* Inline div's in ImageMaps (code borrowed from de.wiki) */ .imagemap-inline div { display: inline; } /* Increase the height of the image upload box */ #wpUploadDescription { height: 13em; } /* Reduce line-height for <sup> and <sub> */ sup, sub { line-height: 1em; } /* Поправка за да може <tt>, <code> и <pre> текстовите да имаат нормална големина за Google Chrome и некои други пребарувачи. */ tt, code, pre { font-family: monospace, sans-serif; } /* extra buttons for edit dialog (from commons:MediaWiki:Common.css) */ .my-buttons { padding: .5em; } .my-buttons a { color: black; background-color: #cde !important; font-weight: bold; font-size: .9em; text-decoration: none; border: thin #069 outset; padding: 0 .1em .1em; } .my-buttons a:hover, .my-buttons a:active { background-color: #bcd; border-style: inset; } /* стил за копчињата за опис на промените */ #userSummaryButtonsA a { white-space:nowrap; background: #E0FFFF; border: 1px solid #AFEEEE; padding: 0px 2px; margin: 2px; cursor: pointer; font-size: 80%; line-height: 17px; color: #5B5B5B } #userSummaryButtonsA a:hover { background: #B1EBFF; border: 1px solid #64BDF0; color: black; text-decoration: none } /* Geographical coordinates defaults. See [[Template:Coord/link]] for how these are used. The classes "geo", "longitude", and "latitude" are used by the [[Geo microformat]]. */ .geo-default, .geo-dms, .geo-dec { display: inline; } .geo-nondefault, .geo-multi-punct { display: none; } .longitude, .latitude { white-space: nowrap; } /* Отстрани ја иконката за надворешна врска на врски до ВП */ body.ns-talk a.external[href*="//mk.wikipedia.org/"], body.ns-4 a.external[href*="//mk.wikipedia.org/"] { background: none !important; padding-right: 0 !important; } /* Поправка за ознаките <syntaxhighlight> и .css или .js страниците (како оваа) да имаат нормална големина на текстот. [[Bugzilla:26204]] */ div.mw-geshi div, div.mw-geshi div pre, span.mw-geshi, pre.source-css, pre.source-javascript { font-family: monospace, "Courier New" !important; } /* Стил за кутијата „Вашите промени ќе бидат видливи...“ */ table.flaggedrevs_editnotice { border: 1px solid #aaa; background: transparent; } @media screen { html.skin-theme-clientpref-night .navbox abbr { color: inherit !important; } html.skin-theme-clientpref-night span.languageicon { color: var(--color-subtle) !important; } } /* automatic mode */ @media screen and (prefers-color-scheme: dark) { html.skin-theme-clientpref-os .navbox abbr { color: inherit !important; } html.skin-theme-clientpref-os span.languageicon { color: var(--color-subtle) !important; } } k9p90aojl4j9zdpn3cme6pdg5rpgv0q Светско првенство во фудбал 2006 0 14213 5571203 5255376 2026-06-03T12:34:30Z Anas1712 12020 додадена [[Категорија:2006 ФИФА Светско Првенство]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571203 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Светско Првенство во Фудбал| | година = 2006 | земја = [[Германија]] | име = FIFA Fußball-Weltmeisterschaft Deutschland 2006 | слика = World Cup 2006 logo.png | наслов = Официјално лого | тимови = 197 | финалисти = 32 | натпревари = 62 | победник = {{ИТАз}} | број = 4-та | голови = 147 | публика = 3353655 | најдобар стрелец = [[Податотека:Flag of Germany.svg|{{{1|20}}}px]] [[Мирослав Клосе]] - 5 гола }} '''Светското Првенство во Фудбал [[2006]]''' беше 18-тото издание на ФИФА Светското Првенство во фудбал, квадренијалниот турнир на меѓународната асоцијација за фудбал. Беше одржано од 9 јуни до 9 јули 2006 во Германија, која го доби правото да биде домаќин на настанот во јули 2000. [[Фудбалска репрезентација на Италија|Италија]] го освои своето четврто првенство, поразувајќи ја [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]] со 5–3 на пенали по продолженија кои завршија со нерешен резултат 1-1. [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]] ја порази [[Фудбалска репрезентација на Португалија|Португалија]] со 3-1 и го освои третото место. Тимовите на 198 национални фудбалски асоцијации од сите шест континенти учествуваа во квалификациониот процес кој започна во декември 2003. Триесет и два тима се квалификуваа од овој процес за завршниот турнир. == Стадиони == 12 германски градови биле избрани за домаќини на завршниот турнир. Подолу прикажаните капацитети на стадионите важат само за места за седење. Многу од стадионите имаат поголем капацитет во домашното првенство, бидејќи некои седишта се заменуват со тераси. За време на Светското првенство, многу од стадионите добиле други имиња, бидејќи ФИФА забранува [[права за именување|реклами]] во имињата на стадионите доколку не се официјални ФИФА спонзори. Така на пример, наместо [[Алијанц Арена]] за време на првенството се користело Стадион Минхен (или на [[Германски јазик|германски]]: „FIFA WM-Stadion Munchen“). Овие имиња се прикажани во табелата. Од сите стадиони, само оној во [[Лајпциг]] е во поранешна [[Источна Германија]]. <center> {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ![[Берлин]] ![[Дортмунд]] ![[Минхен]] ![[Штутгарт]] |- |[[Олимписки стадион (Берлин)|Олимписки стадион]] |[[Сигнал Идуна Парк]]<br>'''<small>(Стадион Дортмунд)</small>''' |[[Алијанц Арена]]<br>'''<small>(Стадион Минхен)</small>''' |[[Стадион Готлиб Дајмлер]] |- |<small>{{Coord|52|30|53|N|13|14|22|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Olympiastadion (Berlin)}}</small> |<small>{{Coord|51|29|33.25|N|7|27|6.63|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Signal Iduna Park}}</small> |<small>{{Coord|48|13|7.59|N|11|37|29.11|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Allianz Arena}}</small> |<small>{{Coord|48|47|32.17|N|9|13|55.31|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Mercedes-Benz Arena}}</small> |- |Капацитет: '''74.176''' |Капацитет: '''67.000''' |Капацитет: '''66.016''' |Капацитет: '''54.267''' |- |[[Податотека:Berliner Olympiastadion night.jpg|200п]] |[[Податотека:WM2006 BRA-JPN2.JPG|200п]] |[[Податотека:München - Allianz-Arena (Luftbild).jpg|200п]] |[[Податотека:Gottlieb-Daimler-Stadion Stuttgart innen.JPG|200п]] |- ![[Гелзенкирхен]] |colspan="2" rowspan="10"| {{location map+|Германија|float=none|width=400|places= {{location map~|Германија|lat=52.514722|long=13.239444|label='''[[Берлин]]'''}} {{location map~|Германија|lat=51.492569|long=7.451842|label=[[Дортмунд]]|position=bottom}} {{location map~|Германија|lat=48.218775|long=11.624753|label=[[Минхен]]}} {{location map~|Германија|lat=48.792269|long=9.232031|label=[[Штутгарт]]}} {{location map~|Германија|lat=51.554503|long=7.067589|label=[[Гелзенкирхен]]|position=top}} {{location map~|Германија|lat=53.587158|long=9.898617|label=[[Хамбург]]}} {{location map~|Германија|lat=50.068572|long=8.645458|label=[[Франкфурт]]}} {{location map~|Германија|lat=50.933497|long=6.874997|label=[[Келн]]}} {{location map~|Германија|lat=52.360067|long=9.731197|label=[[Хановер]]}} {{location map~|Германија|lat=51.345794|long=12.348219|label=[[Лајпциг]]}} {{location map~|Германија|lat=49.434711|long=7.776456|label=[[Кајзерслаутерн]]}} {{location map~|Германија|lat=49.426111|long=11.125833|label=[[Нирнберг]]}}}} ![[Хамбург]] |- |[[Фелтинс-Арена]]<br>'''<small>(Стадион Гелзенкирхен)</small>''' |[[АОЛ Арена]]<br>'''<small>(Стадион Хамбург)</small>''' |- |<small>{{Coord|51|33|16.21|N|7|4|3.32|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Veltins-Arena}}</small> |<small>{{Coord|53|35|13.77|N|9|53|55.02|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=AOL Arena}}</small> |- |Капацитет: '''53.804''' |Капацитет: '''51.055''' |- |[[Податотека:Schalke Porto CL0708 2.jpg|200п]] |[[Податотека:AOL-Arena.jpg|200п]] |- ![[Франкфурт]] ![[Келн]] |- |[[Комерцбанк Арена]]<br>'''<small>(Стадион Франкфурт)</small>''' |[[Стадион РајнЕнерги]]<br>'''<small>(Стадион Келн)</small>''' |- |<small>{{Coord|50|4|6.86|N|8|38|43.65|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Commerzbank Arena}}</small> |<small>{{Coord|50|56|0.59|N|6|52|29.99|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=RheinEnergie Stadion}}</small> |- |Капацитет: '''48.132''' |Капацитет: '''46.134''' |- | |[[Податотека:FIFA WM06 Stadion Koeln.jpg|200п]] |- ![[Хановер]] ![[Лајпциг]] ![[Кајзерслаутерн]] ![[Нирнберг]] |- |[[ХДИ-Арена]]<br>'''<small>(Стадион Хановер)</small>''' |[[Централен стадион]] |[[Стадион Фриц Валтер]] |[[Франкенстадион]]<br>''' |- |<small>{{Coord|52|21|36.24|N|9|43|52.31|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=AWD-Arena}}</small> |<small>{{Coord|51|20|44.86|N|12|20|53.59|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Zentralstadion}}</small> |<small>{{Coord|49|26|4.96|N|7|46|35.24|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=Fritz Walter Stadion}}</small> |<small>{{Coord|49|25|34|N|11|7|33|E|region:DE_type:landmark|display=inline|name=EasyCredit-Stadion}}</small> |- |Капацитет: '''44.652''' |Капацитет: '''44.199''' |Капацитет: '''43.450''' |Капацитет: '''41.926''' |- |[[Податотека:Hannover96 Nordtribüne.JPG|200п]] |[[Податотека:Red Bull arena, Leipzig von oben Zentralstadion.jpg|200п]] |[[Податотека:Kaiserslautern 03.jpg|200п]] |[[Податотека:Frankenstadion 1.JPG|200п]] |} </center> == Тимови == Почнувајќи со Светското Првенство 2006, ФИФА ги промени правилата за квалификација така што победникот од претходното првенство мораше да се квалификува за финалето; само земјата домаќин автоматски се пласира. Ова правило се очекува да се практикува и на сите идни првенства. Следните тимови, прикажани според регионот, се квалификуваа за Финалето. Бројката во заградите го означува рангот на земјата за првенството, пресметан според резултатите на последните 2 светскипрвенства, последните три рангирања (2003-2005) <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://eur.i1.yimg.com/eu.download.yahoo.com/fifa/fu/finaldrawpot1.pdf |title=Рангирање |accessdate=2006-06-07 |archive-date=2006-05-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060526034159/http://eur.i1.yimg.com/eu.download.yahoo.com/fifa/fu/finaldrawpot1.pdf |url-status=dead }}</ref>.: {| table width=90% | width=50% valign="top" | ;Африка ([[Конфедерација на Африкански Фудбал]]) * {{АНЛз}} [31] (првпат во финале) * {{БСКз}} [27] (првпат во финале) * {{ГАНз}} [30] (првпат во финале) * {{ТОГз}} [32] (првпат во финале) * {{ТУНз}} [21] ;Азија ([[Азиска Фудбалска Конфедерација]]) * {{ИРНз}} [22] * {{ЈПНз}} [18] * {{КОРз}} [29] * {{КСАз}} [34] ;Океанија ([[Океаниска Фудбалска Конфедерација]]) * {{АВСз}} [28] ;Јужна Америка ([[CONMEBOL]]) * {{АРГз}} [7] * {{БРАз}} [1] * {{ЕКВз}} [23] * {{ПАРз}} [15] | width=50% valign="top" | ;Европа ([[УЕФА]]) * {{ХРВз}} [14] * {{ЧЕШз}} [16] (првпат во финале како Чешка) * {{АНГз}} [2] * {{ФРАз}} [6] * {{ГЕРз}} [4] (домаќин) * {{ИТАз}} [8] * {{ХОЛз}} [10] * {{ПОЛз}} [20] * {{ПОРз}} [17] * {{СЦГз}} [24] (првпат во финале како Србија и Црна Гора) * {{ШПАз}} [3] * {{ШВАз}} [25] * {{ШВЕз}} [13] * {{УКРз}} [26] (првпат во финале) ;Северна Америка, Средна Америка и Кариби * {{КРКз}} [18] * {{МЕКз}} [5] * {{ТРИз}} [29] (првпат во финале) * {{САДз}} [9] |} Главните изненадувања во квалификациите беше испаѓањето на третопласираната репрезентација од претходното светско првенство - [[Фудбалска репрезентација на Турција|Турција]] (елиминирани од [[Фудбалска репрезентација на Швајцарија|Швајцарија]] во плеј-оф), Европските Прваци [[Фудбалска репрезентација на Грција|Грција]] (елиминирани од [[Фудбалска репрезентација на Украина|Украина]]), и екипите на Данска (исто така елиминирани од Украина), Русија (елиминирани од Португалија) и Белгија (елиминирани од Србија и Црна Гора и Шпанија). Во Африка, четврт финалистите од Светското Првенство 2002, Сенегал (елиминирани од Того) и екипите на Јужна Африка, Камерун и Нигерија (елиминирани од Гана, Брегот на Слоновата Коска и Ангола, соодветно) не успеаја да се пласираат за завршницата. Австралија од [[1 јануари]] [[2006]] година па натаму ќе биде дел од Азиската Конфедерација и ќе ја претставува Азија во идните Светски Првенства. == Тимови == Националните федерации имаа рок до [[15 мај]] [[2006]] да потврдат 23 играчи за настап на првенството. Од овие 23, 3 мора да бидат [[голман]]и. Во случај на повреда, играчот може да биде заменет најдоцна 24 часа пред почетокот на првиот натпревар на својот тим <ref>http://eur.i1.yimg.com/eur.yimg.com/i/eu/fifa/regen.pdf ФИФА официјални правила за турнирот (PDF)</ref>. == Групи == Групите беа формирани по пат на ждрепка на [[9 декември]] [[2005]]. По претходен договор, Германија беше сместена во првиот шешир, група составена од најдобрите тимови (одлучено според рангирањето на ФИФА и резултатите од претходните 2 светски првенства). Останатите тимови беа поделени во 3 шешири, според местоположбата: {| class="wikitable" width=100% |- !width=25%| '''Шешир 1''' !width=25%| '''Шешир 2''' !width=25%| '''Шешир 3''' !width=25%| '''Шешир 4''' |- | {{ГЕРз}} <br /> {{БРАз}} <br /> {{АРГз}} <br /> {{АНГз}} <br /> {{ФРАз}} <br /> {{ИТАз}} <br /> {{МЕКз}} <br /> {{ШПАз}} <br /> | {{АНЛз}} <br /> {{АВСз}} <br /> {{БСКз}} <br /> {{ЕКВз}} <br /> {{ГАНз}} <br /> {{ПАРз}} <br /> {{ТОГз}} <br /> {{ТУНз}} <br /> | {{ХРВз}} <br /> {{ЧЕШз}} <br /> {{ХОЛз}} <br /> {{ПОЛз}} <br /> {{ПОРз}} <br /> {{ШВАз}} <br /> {{ШВЕз}} <br /> {{УКРз}} <br /> | valign="top"| {{КРКз}} <br /> {{ИРНз}} <br /> {{ЈПНз}} <br /> {{КОРз}} <br /> {{КСАз}} <br /> {{ТРИз}} <br /> {{САДз}} <br /> |- !colspan=4| '''Посебен шешир''' |- | align=center valign="top" colspan=4| {{СЦГз}} |} Вториот шешир ги содржел петте африкански држави, како и Еквадор, Парагвај и Австралија; Третиот шешир содржел 8 од 9-те останати Европски држави, со исклучок на Србија и Црна Гора. Четвртиот шешир ги содржел сите држави од Азија и КОНКАФ. Србија и Црна Гора биле сместени во посебен шешир, и три не-Европски рангирани земји, со цел да не се формира група со 3 Европски земји. Во посебниот шешир, Србија и Црна Гора (бела топка) биле извлечени први, а потоа нивната група беше избрана од трите рангирани не-европски држави, Аргентина, Бразил, и Мексико. === Група 1 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- |- style="background:#ccffcc;" |style="text-align:left;"|{{ГЕРз}} |'''9'''||3||3||0||0||8||2||+6 |- style="background:#ccffcc;" |style="text-align:left;"|{{ЕКВз}} |'''6'''||3||2||0||1||5||3||+2 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ПОЛз}} |'''3'''||3||1||0||2||2||4||−2 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{КРКз}} |'''0'''||3||0||0||3||3||9||−6 |} Сите времиња се локални (UTC +2) {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[9 јуни]] [[2006]]<br />18:00 |тим1 = {{ГЕРз}} |резултат = 4–2<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/1/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{КРКз2}} |голови1 = [[Филип Лам|Лам]] 6'<br />[[Мирослав Клозе|Клозе]] 17', 61'<br /> [[Торстен Фринкс|Фринкс]] 87' |голови2 = [[Пауло Ванчопе|Ванчопе]] 12', 73' |стадион = [[Allianz Arena|FIFA WM Stadion Минхен, Минхен]]<br />'''Публика:''' 64.950<br />'''Судија:''' [[Хорацио Елизондо|Елизондо]] ([[Аргентинска Фудбалска Асоцијација|Аргентина]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[9 јуни]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{ПОЛз}} |резултат = 0–2<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/2/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ЕКВз2}} |голови1 = &nbsp; |голови2 = [[Карлос Тенорио|К. Тенорио]] 24'<br /> [[Агустин Делгадо|Делгадо]] 80' |стадион = [[Veltins-Arena|FIFA WM Stadion Gelsenkirchen, Гелзенкирхен]]<br />'''Публика:''' 52.000<br />'''Судија:''' [[Тору Камикава|Камикава]] ([[Јапонска Фудбалска Асоцијација|Јапонија]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[14 јуни]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{ГЕРз}} |резултат = 1–0<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/17/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ПОЛз2}} |голови1 = [[Оливер Нојвил|Нојвил]] 91+' &nbsp; |голови2 = &nbsp; |стадион = [[Signal Iduna Park|FIFA WM Stadion Дортмунд]], [[Дортмунд]]<br />'''Публика:''' 65.000<br />'''Судија:''' [[Луид Медина Канталеџо|Медина]] ([[Шпанска Фудбалска Федерација|Шпанија]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[15 јуни]] [[2006]]<br />15:00 |тим1 = {{ЕКВз}} |резултат = 3–0|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/18/mr.html (Извештај)]|тим2 = {{КРКз2}} |голови1 = [[Карлос Тенорио|К. Тенорио]] 8'<br />[[Агустин Делгадо|Делгадо]] 54'<br />[[Иван Кавиедес|Кавиедес]] 92+' |голови2 = &nbsp; |стадион = [[AOL Arena|FIFA WM Stadion Хамбург, Хамбург]]<br />'''Публика:''' 50.000<br />'''Судија:''' [[Кофи Кодџиа|Кодџиа]] ([[Бенинска Фудбалска Федерација|Бенин]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[20 јуни]] [[2006]]<br />16:00 <br /> |тим1 = {{ЕКВз}} |резултат = 0–3|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/33/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ГЕРз2}} |голови1 = |голови2 = [[Мирослав Клозе|Клозе]] 4', 44' <br /> [[Лукас Подолски|Подолски]] 57' |стадион = [[Olympic стадион, Берлин|Olympiastadion, Берлин]]<br />'''Публика:''' 72.000<br />'''Судија:''' [[Валентин Иванов|Иванов]] ([[Фудбалска Унија на Русија|Русија]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[20 јуни]] [[2006]]<br />16:00 <br /> |тим1 = {{КРКз}} |резултат = 1–2|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/34/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ПОЛз2}} |голови1 = [[Роналд Гомес|Гомес]] 25' <br /> |голови2 = [[Бартош Босацки|Босацки]] 33', 65' <br /> |стадион = [[AWD-Arena|FIFA WM Stadion Хановер, Хановер]]<br />'''Публика:''' 43.000<br />'''Судија:''' [[Шамсул Маидин|Маидин]] ([[Фудбалска Асоцијација на Сингапур|Сингапур]])}} === Група 2 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left;"|{{АНГз}} |'''7'''||3||2||1||0||5||2||+3 |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left;"|{{ШВЕз}} |'''5'''||3||1||2||0||3||2||+1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ПАРз}} |'''3'''||3||1||0||2||2||2||0 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ТРИз}} |'''1'''||3||0||1||2||0||4||−4 |} Сите времиња се локални (UTC +2) {{Фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[10 јуни]] [[2006]] <br />15:00 |тим1 = {{АНГз}} |резултат = 1–0<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/3/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ПАРз2}} |голови1 = [[Карлос Гамара|Гамара]] 3' ([[Авто гол|аг]]) |голови2 = &nbsp; |стадион = [[Waldstadion|FIFA WM Stadion Frankfurt, Франкфурт]] <br />'''Публика:''' 48.000 <br />'''Судија''': [[Марко Родригес (Фудбалски судија)|Родригес]] ([[Фудбалска федерација на Мексико|Мексико]])}} {{Фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[10 јуни]] [[2006]] <br />18:00 |тим1 = {{ТРИз}} |резултат = 0–0<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/4/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ШВЕз2}} |голови1 = &nbsp; |голови2 = &nbsp; |стадион = [[Signal Iduna Park|FIFA WM Stadion Dortmund, Дортмунд]] <br />'''Публика:''' 63.000 <br />'''Судија''': [[Шамсул Маидин|Маидин]] ([[Фудбалска Асоцијација на Сингапур|Сингапур]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[15 јуни]] [[2006]] <br />18:00 |тим1 = {{АНГз}} |резултат = 2–0|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/19/mr.html (Извештај)] | тим2 = {{ТРИз2}} |голови1 = [[Питер Крауч|Крауч]] 83'<br />[[Стивен Џерард|Џерард]] 91+' |голови2 = |стадион = [[Frankenstadion|FIFA WM Stadion Нирнберг, Нирнберг]] <br />'''Публика:''' 41.000<br />'''Судија''': [[Тору Камикава|Камикава]] ([[Јапонска Фудбалска Асоцијација|Јапонија]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[15 јуни]] [[2006]] <br />21:00 |тим1 = {{ШВЕз}} |резултат = 1–0 | извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/20/mr.html (Извештај)]| тим2 = {{ПАРз}} |голови1 = [[Freddie Ljungberg|Ljungberg]] 89' |голови2 = |стадион = [[Olympic стадион, Берлин|Olympiastadion, Берлин]] <br />'''Публика:''' 72.000 <br />'''Судија''': [[Lubos Michel|Michel]] ([[Словачка Фудбалска Асоцијација|Словачка]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[20 јуни]] [[2006]] <br />21:00<br /> |тим1 = {{ШВЕз}} | резултат = 2–2 | извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/35/mr.html (Извештај)] | тим2 = {{АНГз2}} |голови1 = *[[Маркус Албак|Албак]] 51'<br />[[Хенрик Ларсон|Ларсон]] 90'<br /> * Ова беше 2000-от гол на Светските Првенства |голови2 = [[Џо Кол|Џ. Кол]] 34'<br /> [[Стивен Џерард|Џерард]] 85' |стадион = [[RheinEnergieStadion|FIFA WM Stadion Келн, Келн]]<br />'''Публика:''' 45.000 <br />'''Судија:''' [[Масимо Бусака|Бусака]] ([[Швајцарска Фудбалска Асоцијација|Швајцарија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[20 јуни]] [[2006]] <br />21:00<br /> |тим1 = {{ПАРз}} | резултат =2–0 | извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/36/mr.html (Извештај)] | тим2 = {{ТРИз2}} |голови1 = [[Брент Санчо|Санчо]] 25' ([[Авто гол|АГ]])<br />[[Нелсон Куевас|Куевас]] 86'|голови2 = |стадион = [[Fritz Walter Stadion|Fritz Walter Stadion, Кајзерслаутерн]]<br />'''Публика:''' 46.000 <br />'''Судија:''' [[Роберто Росети|Росети]] ([[Италијанска Фудбалска Федерација|Италија]])}} === Група 3 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{АРГз}} |'''7'''||3||2||1||0||8||1||+7 |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{ХОЛз}} |'''7'''||3||2||1||0||3||1||+2 |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left; background: #ffcccc;"|{{БСКз}} |'''3'''||3||1||0||2||5||6||−1 |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left; background: #ffcccc;"|{{СЦГз}} |'''0'''||3||0||0||3||2||10||−8 |} Сите времиња се локални (UTC +2) {{Фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[10 јуни]] [[2006]] <br />21:00 |тим1 = {{АРГз}} |резултат = 2–1<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/5/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{БСКз2}} |голови1 = [[Ернан Креспо|Креспо]] 24' <br />[[Хавиер Савиола|Савиола]] 38' |голови2 = [[Дидје Дрогба|Дрогба]] 82' |стадион = [[AOL Arena|FIFA WM Stadion Hamburg, Хамбург]] <br />'''Публика:''' 50.000 <br />'''Судија''': [[Франк Де Блекер|де Блекер]] ([[Белгиска Фудбалска Асоцијација|Белгија]])}} {{Фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[10 јуни]] [[2006]] <br />15:00 |тим1 = {{СЦГз}} |резултат = 0–1<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/6/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ХОЛз2}} |голови1 = &nbsp; |голови2 = [[Арјен Робен|Робен]] 18' |стадион = [[Zentralstadion|Zentralstadion, Лајпциг]] <br />'''Публика:''' 37,216 <br />'''Судија''': [[Маркус Мерк|Мерк]] ([[Германска фудбалска Асоцијација|Германија]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[16 јуни]] [[2006]] <br />15:00 <br /> | тим1 = {{АРГз}} | тим2 = {{СЦГз2}} |резултат = 6–0 | извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/21/mr.html (Извештај)] |голови1 = [[Максимилиано Родригес|Макси Родригес]] 6', 41'<br /> [[Естебан Камбиасо|Камбиасо]] 31'<br />[[Ернан Креспо|Креспо]] 78'<br /> [[Карлос Тевез|Тевез]] 84'<br /> [[Лионел Меси|Меси]] 88' |голови2 = &nbsp; |стадион = [[Veltins-Arena|FIFA WM Stadion Гелзенкирхен, Гелзенкирхен]]<br />'''Публика:''' 52.000<br />'''Судија''': [[Роберто Росети|Росети]] ([[Италијанска Фудбалска Федерација|Италија]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[16 јуни]] [[2006]] <br />18:00 <br />| тим1 = {{ХОЛз}} |тим2 = {{БСКз2}}||резултат = 2–1 | извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/22/mr.html (Извештај)] |голови1 = [[Робин ван Перси|ван Перси]] 23'<br /> [[Руд ван Нистелрој|ван Нистелрој]] 27' |голови2 = [[Бакари Коне|Б. Коне]] 39' |стадион = [[Gottlieb-Daimler-Stadion|Gottlieb-Daimler-Stadion, Штутгарт]]<br />'''Публика:''' 52.000 <br />'''Судија''': [[Оскар Руиз|Руиз]] ([[Колумбиска Фудбалска Федерација|Колумбија]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[21 јуни]] [[2006]] <br />21:00 <br />| тим1 = {{ХОЛз}} |тим2 = {{АРГз2}} ||резултат = 0–0 | извештај=|голови1=|голови2=|стадион =[[Waldstadion|FIFA WM Stadion Франкфурт, Франкфурт]]<br />'''Публика:''' 48.000 <br />'''Судија:''' [[Луис Медина Канталеџо|Медина]] ([[Шпанска Фудбалска Федерација|Шпанија]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[21 јуни]] [[2006]] <br />21:00 <br />| тим1 ={{БСКз}} |тим2 = {{СЦГз2}}||резултат = 3–2 | извештај=|голови1=[[Аруна Диндане|Диндане]] 37'([[Пенал|пен.]]), 67'<br />[[Бонавентуре Калоу|Калоу]] 86'([[Пенал|пен.]])|голови2=[[Никола Жигиќ|Жигиќ]] 11' <br />[[Саша Илиќ|Илиќ]] 21'|стадион =[[Allianz Arena|FIFA WM Stadion Минхен, Минхен]]<br />'''Публика:''' 66.000 <br />'''Судија:''' [[Марко Родригес|Родригес]] ([[Фудбалска Асоцијација на Мексико|Мексико]])}} === Група 4 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left;"|{{ПОРз}} |'''9'''||3||3||0||0||5||1||+4 |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left;"|{{МЕКз}} |'''4'''||3||1||1||1||4||3||+1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{АНЛз}} |'''2'''||3||0||2||1||1||2||−1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ИРНз}} |'''1'''||3||0||1||2||2||6||−4 |} Сите времиња се локални (UTC +2) {{Фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[11 јуни]] [[2006]] <br />18:00 |тим1 = {{МЕКз}} |резултат = 3 – 1<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/7/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ИРНз2}} |голови1 = [[Омар Браво|Браво]] 28', 76'<br />[[Антонио Нелсон|Зиња]] 79' |голови2 = [[Јахиа Голмохамади|Голмохамади]] 36' |стадион = [[Frankenstadion|FIFA WM Stadion Nurnberg, Нирнберг]] <br />'''Публика:''' 41,000 <br /> '''Судија''': [[Роберто Росети|Росети]] ([[Италијанска фудбалска Асоцијација|Италија]])}} {{Фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[11 јуни]] [[2006]] <br />21:00 |тим1 = {{АНЛз}} |резултат = 0 – 1<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/8/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ПОРз2}} |голови1 = |голови2 = [[Педро Мигуел Паулета|Паулета]] 4' |стадион = [[RheinEnergieStadion|FIFA WM Stadion Келн, Келн]] <br />'''Публика:''' 45,000<br /> '''Судија''': [[Хорхе Ларионда|Ларионда]] ([[Фудбалски сојуз на Уругвај|Уругвај]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[16 јуни]] [[2006]] <br />21:00 |тим1 = {{МЕКз}} |резултат = 0–0| извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/23/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{АНЛз}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[AWD-Arena|FIFA WM Stadion Хановер, Хановер]] <br />'''Публика:''' 43.000<br /> '''Судија''': [[Шамсул Маидин|Маидин]] ([[Фудбалска Асоцијација на Сингапур|Сингапур]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[17 јуни]] [[2006]] <br />15:00 <br />|тим1 = {{ПОРз}} |резултат = 2–0| извештај = [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/24/mr.html (Извештај)] | тим2 = {{ИРНз2}} |голови1 = [[Деко]] 63' <br /> [[Кристиано Роналдо|К. Роналдо]] 80' пен. |голови2 = |стадион = [[Waldstadion|FIFA WM Stadion Франкфурт, Франкфурт]] <br />'''Публика:''' 48.000 <br /> '''Судија''': [[Ерик Поулат|Поулат]] ([[Француска Фудбалска Федерација|Франција]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[21 јуни]] [[2006]] <br />16:00 <br /> <br />|тим1 = {{ПОРз}} |резултат = 2–1| извештај = [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/39/mr.html (Извештај)] | тим2 = {{МЕКз2}} |голови1 = [[Маниче]] 6' <br />[[Симао Саброса|Симао]] 24' ([[Пенал|пен.]]) |голови2 = [[Франциско Фонсека|Фонсека]] 29'|стадион = [[Veltins-Arena|FIFA WM Stadion Гелзенкирхен, Гелзенкирхен]] <br />'''Публика:''' 52.000<br /> '''Судија:''' [[Лубош Микел|Микел]] ([[Словачка Фудбалска Асоцијација|Словачка]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[21 јуни]] [[2006]] <br />16:00 <br /> <br />|тим1 = {{ИРНз}} |резултат = 1–1| извештај =[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/stats.html?id=40&year=2006&month=6&day=&day (Извештај)] | тим2 = {{АНЛз2}} |голови1 = [[Сораб Бактиаризаде|Бактиаризаде]] 75' |голови2 = [[Флавио Амадо|Флавио]] 60'|стадион = [[Zentralstadion|Zentralstadion, Лајпциг]] <br />'''Публика:''' 38.000<br /> '''Судија:''' [[Марк Шилд|Шилд]] ([[Фудбалска Федерација на Австралија|Австралија]])}} === Група 5 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{ИТАз}} |'''7'''||3||2||1||0||5||1||+4 |- |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{ГАНз}} |'''6'''||3||2||0||1||4||3||+1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left; background: #ffcccc;"|{{ЧЕШз}} |'''3'''||3||1||0||2||3||4||−1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left; background: #ffcccc;"|{{САДз}} |'''1'''||3||0||1||2||2||6||−4 |} Сите времиња се локални (UTC +2) Понеделник [[12 јуни]] [[2006]] {{Фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[12 јуни]] [[2006]] <br />18:00 |тим1 = {{САДз}} |резултат = 0 – 3<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/10/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ЧЕШз2}} |голови1 = |голови2 = [[Јан Колер|Колер]] 5'<br />[[Томаш Росицки|Росицки]] 36', 76'|стадион = [[Veltins-Arena|FIFA WM Stadion Гелзенкирхен]], [[Гелзенкирхен]] <br />'''Публика''': 52.000 <br /> '''Судија''': [[Карлос Амарила|Амарила]] ([[Фудбалска Асоцијација на Парагвај|Парагвај]])}} {{Фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[12 јуни]] [[2006]] <br />21:00 |тим1= {{ИТАз}} |резултат = 2 – 0<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/9/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ГАНз2}} |голови1= [[Андреја Пирло|Пирло]] 40'<br />[[Виченцо Јаквинта|Јаквинта]] 83'|голови2 = |стадион = [[AWD-Arena|FIFA WM Stadion Хановер]], [[Хановер]] <br />'''Публика:''' 43.000<br /> '''Судија''': [[Карлос Еугенио Симон|Симон]] ([[Бразилска Фудбалска Конфедерација|Brazil]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[17 јуни]] [[2006]] <br />18:00<br />|тим1= {{ЧЕШз}} |резултат=0–2|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/26/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ГАНз2}} |голови1=|голови2 =[[Асамоа Гијан|Гијан]] 2' <br /> [[Сали Мунтари|Мунтари]] 82'|стадион = [[RheinEnergieStadion|FIFA WM Stadion Келн, Келн]]<br />'''Публика:''' 45.000<br /> '''Судија''': [[Хорацио Елизондо|Елизондо]] ([[Аргентинска Фудбалска Асоцијација|Аргентина]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[17 јуни]] [[2006]] <br />21:00<br />|тим1= {{ИТАз}}|голови1=[[Alberto Gilardino|Gilardino]] 22' |резултат = 1–1|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/25/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{САДз2}} ||голови1 = [[Алберто Џилардино|Џилардино]] 22' | голови2= [[Кристијан Закардо|Закардо]] 27' [[Авто гол|(АГ)]] |стадион = [[Fritz Walter Stadion|Fritz Walter Stadion, Кајзерслаутерн]] <br />'''Публика:''' 46.000<br /> '''Судија''': [[Хорхе Ларионда|Ларионда]] ([[Уругвајска Фудбалска Асоцијација|Уругвај]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[22 јуни]] [[2006]] <br />16:00<br />|тим1= {{ЧЕШз}} |резултат=0–2|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/41/mr.html (Извештај)]|тим2 = {{ИТАз2}} |голови1= |голови2=[[Марко Матераци|Матераци]] 26' <br /> [[Филипо Инѕаги|Инѕаги]] 87' |стадион = [[AOL Arena|FIFA WM Stadion Хамбург, Хамбург]]<br />'''Публика:''' 50.000<br /> '''Судија:''' [[Бенито Аркундиа|Аркундиа]] ([[Фудбалска Федерација на Мексико|Мексико]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[22 јуни]] [[2006]] <br />16:00<br />|тим1= {{ГАНз}} |резултат = 2–1|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/42/mr.html (Извештај)]||тим2 = {{САДз2}} ||голови1 =[[Хамину Драмани|Драмани]] 22' <br /> [[Стефан Апија|Апија]] 47+' ([[Пенал|пен.]]) || голови2= [[Клинт Демпси|Демпси]] 43'|стадион = [[Frankenstadion|FIFA WM Stadion Нирнберг, Нирнберг]]<br />'''Публика:''' 41.000<br /> '''Судија:''' [[Маркус Мерк]] ([[Германска Фудбалска Асоцијација|Германија]])}} === Група 6 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{БРАз}} |'''9'''||3||3||0||0||7||1||+6 |- |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{АВСз}} |'''5'''||3||1||2||1||5||5||0 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ХРВз}} |'''3'''||3||0||2||2||2||3||−1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ЈПНз}} |'''1'''||3||0||1||2||2||7||−5 |} Сите времиња се локални (UTC +2) {{Фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[12 јуни]] [[2006]] <br />15:00 |тим1 = {{АВСз}} |резултат = 3–1<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/12/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ЈПНз2}} |голови1 = [[Тим Кејхил|Кејхил]] 84', 89' <br />[[Џон Алоизи|Алоизи]] 92+' |голови2 =[[Шунсуке Накамура|Накамура]] 26' |стадион = [[Fritz Walter Stadion]], [[Кајзерслаутерн]] <br />'''Публика: '''46.000 <br /> '''Судија''': [[Есам Абд Ел Фатах|Абд Ел Фатах]] ([[Фудбалска Асоцијација на Египет|Египет]])}} {{Фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[13 јуни]] [[2006]] <br />21:00 <br />| |тим1 = {{БРАз}} |резултат = 1–0|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/11/mr.html (Извештај)] ||тим2 = {{ХРВз2}} |голови1 = [[Кака]] 44' |голови2 = &nbsp;|стадион = [[Olympic стадион, Берлин|Olympiastadion]], [[Берлин]] <br />'''Публика: '''72.000 <br /> '''Судија''': [[Армандо Аркундиа|Аркундиа]] ([[Фудбалска федерација на Мексико|Мексико]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[18 јуни]] [[2006]] <br />15:00 |тим1= {{ХРВз}} |резултат = 0–0 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/28/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ЈПНз2}} |голови1= |голови2 = |стадион = [[Frankenstadion|FIFA WM Stadion Нирнберг, Нирнберг]] <br />'''Публика:''' 41.000<br /> '''Судија:''' [[Франк Де Блекер|де Блекер]] ([[Белгиска Фудбалска Асоцијација|Белгија]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[18 јуни]] [[2006]] <br />18:00 |тим1 = {{БРАз}} |резултат= 2–0 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/27/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{АВСз2}} |голови1 = [[Адриано Леите Рибеиро|Адриано]] 49'<br />[[Фредерико Гуедеш|Фред]] 90' <br />|голови2 = |стадион = [[Allianz Arena|FIFA WM Stadion Минхен, Минхен]] <br />'''Публика:''' 66.000<br /> '''Судија:''' [[Маркус Мерк|Мерк]] ([[Германска Фудбалска Асоцијација|Германија]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[22 јуни]] [[2006]] <br />21:00<br /> |тим1 = {{ЈПНз}} |резултат= 1–4 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/43/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{БРАз2}} |голови1 =[[Кеиџи Тамада|Тамада]] 34' |голови2 =[[Роналдо]] 46+', 81'<br /> [[Жунињо Пернамбукано|Жунињо]] 53'<br />[[Жилберто]] 59' |стадион = [[Signal Iduna Park|FIFA WM Stadion Дортмунд, Дортмунд]] <br />'''Публика:''' 65.000<br /> '''Судија:''' [[Ерик Поулат|Поулат]] ([[Француска Фудбалска Федерација|Франција]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[22 јуни]] [[2006]] <br />21:00 |тим1 = {{ХРВз}} |резултат= 2–2 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/44/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{АВСз2}} |голови1 = [[Дарио Срна|Срна]] 2'<br />[[Нико Ковач|Ковач]] 57' <br />|голови2 = [[Грег Мур|Мур]] 38' ([[Пенал|пен.]]) <br /> [[Хари Кјуел|Кјуел]] 79' |стадион = [[Gottlieb-Daimler-Stadion|Gottlieb-Daimler-Stadion, Штутгарт]] <br />'''Публика:''' 52.000<br />'''Судија:''' [[Грем Пол|Пол]] ([[Фудбалска Асоцијација|Англија]])}} === Група 7 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{ШВАз}} |'''7'''||3||2||1||0||4||0||+4 |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{ФРАз}} |'''5'''||3||1||2||0||3||1||+2 |- |- style="background: #ffcccc;" |style=";text-align:left;"|{{КОРз}} |'''4'''||3||1||1||1||3||4||-1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ТОГз}} |'''0'''||3||0||0||3||1||6||-5 |} Сите времиња се локални (UTC +2) {{Фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[13 јуни]] [[2006]] <br />15:00 <br /><br />|тим1 = {{КОРз}} |резултат = 2–1<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/14/mr.html (Извештај)]</small>|тим2 = {{ТОГз2}} |голови1 = [[Ли Чун-Со]] 54'<br />[[Ан Јунг-Хван]] 72' |голови2 = [[Мохамед Кадер|Кадер]] 31' |стадион = [[Waldstadion|FIFA WM Stadion Франкфурт]], [[Франкфурт]] <br />'''Публика:''' 48.000<br /> '''Судија''': [[Грем Пол|Пол]] ([[Фудбалска Асоцијација|Англија]])}} {{Фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[13 јуни]] [[2006]] <br />18:00 <br />|тим1 = {{ФРАз}} |резултат = 0–0<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/13/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{ШВАз2}} |голови1 = &nbsp; |голови2 = |стадион = [[Gottlieb-Daimler-Stadion]], [[Штутгарт]] <br />'''Публика:''' 54.267<br /> '''Судија''': [[Валентин Иванов|Иванов]] ([[Фудбалска унија на Русија|Русија]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[18 јуни]] [[2006]] <br />21:00 <br />|тим1 = {{ФРАз}} |резултат = 1–1|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/29/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{КОРз2}}|голови1 = [[Тјери Анри|Анри]] 9' |голови2 = [[Парк Ји-Сунг|Парк]] 81' |стадион = [[Zentralstadion|Zentralstadion, Лајпциг]] <br />'''Публика:''' 43.000<br /> '''Судија:''' [[Бенито Аркундиа|Аркундиа]] ([[Мексиканска Фудбалска Асоцијација|Мексико]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[19 јуни]] [[2006]] <br />15:00 <br />|тим1 = {{ТОГз}} |резултат = 0–2|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/30/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ШВАз2}}|голови1 = |голови2 = [[Александер Фреј|Фреј]] 16'<br />[[Транквило Барнета|Барнета]] 88' |стадион = [[Sigal Iduna Park|FIFA WM Stadion Дортмунд, Дортмунд]] <br />'''Публика:''' 65.000<br /> '''Судија:''' [[Карлос Амарила|Амарила]] ([[Парагвајска Фудбалска Асоцијација|Парагвај]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[23 јуни]] [[2006]] <br />21:00 <br />|тим1 = {{ТОГз}}|резултат = 0–2|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/45/mr.html (Извештај)]|тим2 = {{ФРАз2}}|голови1 = |голови2 = [[Патрик Виеира|Виеира]] 55'<br />[[Тјери Анри|Анри]] 61'|стадион = [[RheinEnergieStadion|FIFA WM Stadion Келн, Келн]]<br />'''Публика:''' 45.000<br /> '''Судија:''' [[Хорхе Ларионда|Ларионда]] ([[Уругвајска Фудбалска Асоцијација|Уругвај]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[23 јуни]] [[2006]] <br />21:00 <br />|тим1 = {{ШВАз}}|резултат = 2–0|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/46/mr.html (Извештај)]|тим2 = {{КОРз2}}|голови1 = [[Филип Сендерос|Сендерос]] 23'<br />[[Александер Фреј|Фреј]] 77'|голови2 =|стадион =[[AWD-Arena|FIFA WM Stadion Хановер, Хановер]] <br />'''Публика:''' 43.000<br /> '''Судија:''' [[Хорацио Елизондо|Елизондо]] ([[Аргентинска Фудбалска Асоцијација|Аргентина]])}} === Група 8 === {| class="wikitable" style="text-align: center;" |- !width="165"|Тим !width="20"|Бодови !width="20"|Изиг !width="20"|Поб !width="20"|Нер !width="20"|Пор !width="20"|ДГ !width="20"|ПГ !width="20"|ГР |- |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{ШПАз}} |'''9'''||3||3||0||0||8||1||+7 |- |- style="background: #ccffcc;" |style="text-align:left; background: #ccffcc;"|{{УКРз}} |'''6'''||3||2||0||1||5||4||+1 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{ТУНз}} |'''1'''||3||0||1||2||3||6||−3 |- |- style="background: #ffcccc;" |style="text-align:left;"|{{КСАз}} |'''1'''||3||0||1||2||2||7||−5 |} Сите времиња се локални (UTC +2) {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[14 јуни]] [[2006]]<br />15:00<br /> |тим1 = {{ШПАз}} |резултат = 4–0<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/15/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{УКРз2}} |голови1 =[[Чаби Алонсо|Алонсо]] 13' <br />[[Давил Виља|Виља]] 17', 48'([[пенал]])<br /> [[Фернандо Торес|Торес]] 81' |голови2 = &nbsp; |стадион = [[Zentralstadion]], [[Лајпциг]]<br />'''Публика:''' 43.000 <br />'''Судија:''' [[Масимо Бусака|Бусака]] ([[Швајцарија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[14 јуни]] [[2006]]<br />18:00 <br /> |тим1 = {{ТУНз}} |резултат = 2–2<br /><small>[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/16/mr.html (Извештај)]</small> |тим2 = {{КСАз2}} |голови1 = [[Зиад Џазири|Џазири]] 23' <br />[[Радхи Џаиди|Џаиди]] 92+' |голови2 = [[Јасер Ал Кватани|Ал Кватани]] 57' <br />[[Сами Ал Џабер|Ал Џабер]] 84'|стадион = [[Allianz Arena|FIFA WM Stadion Минхен]], [[Минхен]]<br />'''Публика:''' 66.000 <br />'''Судија:''' [[Марк Шилд|Шилд]] ([[Австралија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[19 јуни]] [[2006]]<br />18:00 <br /> |тим1 = {{КСАз}} |резултат = 0–4|извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/32/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{УКРз2}} |голови1 = |голови2 = [[Андреј Русол|Русол]] 4' <br /> [[Сергеј Ребров|Ребров]] 36' <br /> [[Андреј Шевченко|Шевченко]] 46' <br /> [[Максим Калинченко|Калинченко]] 84' |стадион = [[AOL Arena|FIFA WM Stadion Хамбург, Хамбург]] <br />'''Публика:''' 50.000 <br />'''Судија:''' [[Грем Пол|Пол]] ([[Фудбалска Асоцијација|Англија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[19 јуни]] [[2006]]<br />21:00 <br /> |тим1 = {{ШПАз}} |резултат =3–1 | извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/31/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ТУНз2}} |голови1 =[[Раул Гонзалес|Раул]] 71'<br />[[Фернандо Торес|Торес]] 76', 90' pen| голови2 = [[Јаоуар Мнари|Мнари]] 8'|стадион = [[Gottlieb-Daimler-Stadion|Gottlieb-Daimler-Stadion, Штутгарт]]<br />'''Публика:''' 52.000<br />'''Судија:''' [[Карлос Еугенио Симон|Симон]] ([[Бразилска Фудбалска Конфедерација|Бразил]])}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[23 јуни]] [[2006]]<br />16:00 <br /> |тим1 = {{КСАз}} |резултат =0–1 | извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/47/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ШПАз2}} |голови1 = | голови2 = [[Хуан Гуитерез Морено|Хуанито]] 36' |стадион = [[Fritz Walter Stadion|Fritz Walter Stadion, Кајзерслаутерн]]<br />'''Публика:''' 46.000<br />'''Судија:''' [[Кофи Кодџиа|Кодџиа]] ([[Фудбалска Федерација на Бенин|Бенин]])}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[23 јуни]] [[2006]]<br />16:00 <br /> |тим1 = {{УКРз}} |резултат =1–0 | извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/48/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ТУНз2}} |голови1 = [[Андреј Шевченко|Шевченко]] 70' ([[Пенал|пен.]]) | голови2 = |стадион = [[Olympic stadium (Берлин)|Olympiastadion, Берлин]]<br />'''Публика:''' 72.000<br />'''Судија:''' [[Карлос Амарила|Амарила]] ([[Фудбалска Асоцијација на Парагвај|Парагвај]])}} === Правила === Ако некои тимови имаат ист број на бодови по завршувањето на натпреварите по групи, ќе се рангираат на следниот начин: # поголем број на бодови во натпреварите меѓу нерешените тимови # гол разлика во натпреварите меѓу нерешените тимови # повеќе дадени голови во натпреварите меѓу нерешените тимови # гол разлика во сите натпревари во групата # највеќе дадени голови во сите натпревари во групата # ждребка (краен случај) <ref>[http://eur.i1.yimg.com/eur.yimg.com/i/eu/fifa/regen.pdf Официјални правила за ФИФА Светско Првенство 2006]</ref> == Елиминации == <!-- when the last 16 teams will be known, change the use of Round16-waiting with Round16 and delete all the flags after this mark # at the bottom--> {{Осмина-финале <!--Датум-Место|Тим 1|Резултат 1|Тим 2|Резултат 2 --> <!--осминафинале --> |24 јуни - Минхен| '''{{ГЕРз}}''' |'''2'''| {{ШВЕз}} |0 |24 јуни - Лајпциг| '''{{АРГз}}''' |'''2'''| {{МЕКз}} |1 |26 јуни - Кајзерслаутерн| '''{{ИТАз}}''' |'''1'''| {{АВСз}} |0 |26 јуни - Келн| {{ШВАз}} |0 (0)| '''{{УКРз}} ([[пенали|ПЕН]])''' |'''0 (3)''' |25 јуни - Штутгарт| '''{{АНГз}}''' |'''1'''| {{ЕКВз}} |0 |25 јуни - Нирнберг| '''{{ПОРз}}''' |'''1'''| {{ХОЛз}} |0 |27 јуни - Дортмунд| '''{{БРАз}}''' |'''3'''| {{ГАНз}} |0 |27 јуни - Хановер| {{ШПАз}} |1| '''{{ФРАз}}''' |'''3''' <!--четвртфинале --> |30 јуни - Берлин| '''{{ГЕРз}} ([[пенали|ПЕН]])''' |'''1 (4)'''| {{АРГз}} |1 (2) |30 јуни - Хамбург| '''{{ИТАз}}''' |'''3'''| {{УКРз}} |0 |1 јули - Гелзенкирхен| {{АНГз}} |0 (1)| '''{{ПОРз}} ([[пенали|ПЕН]])''' |'''0 (3)''' |1 јули - Франкфурт| {{БРАз}} |0| '''{{ФРАз}}''' |'''1''' <!--полуфинале --> |4 јули - Дортмунд| {{ГЕРз}} |0| '''{{ИТАз}}''' |'''2''' |5 јули - Минхен| {{ПОРз}} |0| '''{{ФРАз}}''' |'''1''' <!--финале --> |9 јули - Берлин| '''{{ИТАз}}''' |'''1 (5)'''| {{ФРАз}} |1 (3) <!--трето место --> |8 јули - Штутгарт| '''{{ГЕРз}}''' |'''3'''| {{ПОРз}} |1 <!-- # delete till the end with the use of Round16 template --> |1| [[Податотека:Flag of Germany.svg|20px|Германија]] [[Податотека:Flag of Costa Rica state.svg|20px|Костарика]] [[Податотека:Flag of Poland.svg|20px|Полска]] [[Податотека:Flag of Ecuador.svg|20px|Еквадор]] |1 |2| [[Податотека:Flag of England.svg|20px|Англија]] [[Податотека:Flag of Paraguay.svg|20px|Парагвај]] [[Податотека:Flag of Trinidad and Tobago.svg|20px|Тринидад и Тобаго]] [[Податотека:Flag of Sweden.svg|20px|Шведска]] |2 |3|[[Податотека:Flag of Argentina.svg|20px|Аргентина]] [[Податотека:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px|Брегот на Слоновата Коска]] [[Податотека:Flag of Serbia and Montenegro.svg|20px|Србија и Црна Гора]] [[Податотека:Flag of the Netherlands.svg|20px|Холандија]] |1 |4|[[Податотека:Flag of Mexico.svg|20px|Мексико]] [[Податотека:Flag of Iran.svg|20px|Иран]] [[Податотека:Flag of Angola.svg|20px|Ангола]] [[Податотека:Flag of Portugal.svg|20px|Португалија]] |2 |5|[[Податотека:Flag of Italy.svg|20px|Италија]] [[Податотека:Flag of Ghana.svg|20px|Гана]] [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px|САД]] [[Податотека:Flag of the Czech Republic.svg|20px|Чешка]] |1 |6|[[Податотека:Flag of Brazil.svg|20px|Бразил]] [[Податотека:Flag of Croatia.svg|20px|Хрватска]] [[Податотека:Flag of Australia.svg|20px|Австралија]] [[Податотека:Flag of Japan (bordered).svg|20px|Јапонија]] |2 |7|[[Податотека:Flag of France.svg|20px|Франција]] [[Податотека:Flag of Switzerland.svg|16px|Швајцарија]] [[Податотека:Flag of South Korea (bordered).svg|20px|Јужна Кореја]] [[Податотека:Flag of Togo (3-2).svg|20px|Того]] |1 |8|[[Податотека:Flag of Spain.svg|20px|Шпанија]] [[Податотека:Flag of Ukraine.svg|20px|Украина]] [[Податотека:Flag of Tunisia.svg|20px|Тунис]] [[Податотека:Flag of Saudi Arabia.svg|20px|Саудиска Арабија]] |2 |2|[[Податотека:Flag of England.svg|20px|Англија]] [[Податотека:Flag of Paraguay.svg|20px|Парагвај]] [[Податотека:Flag of Trinidad and Tobago.svg|20px|Тринидад и Тобаго]] [[Податотека:Flag of Sweden.svg|20px|Шведска]] |1 |1|[[Податотека:Flag of Germany.svg|20px|Германија]] [[Податотека:Flag of Costa Rica state.svg|20px|Костарика]] [[Податотека:Flag of Poland.svg|20px|Полска]] [[Податотека:Flag of Ecuador.svg|20px|Еквадор]] |2 |4|[[Податотека:Flag of Mexico.svg|20px|Мексико]] [[Податотека:Flag of Iran.svg|20px|Иран]] [[Податотека:Flag of Angola.svg|20px|Ангола]] [[Податотека:Flag of Portugal.svg|20px|Португалија]] |1 |3|[[Податотека:Flag of Argentina.svg|20px|Аргентина]] [[Податотека:Flag of Cote d'Ivoire.svg|20px|Брегот на Слоновата Коска]] [[Податотека:Flag of Serbia and Montenegro.svg|20px|Србија и Црна Гора]] [[Податотека:Flag of the Netherlands.svg|20px|Холандија]] |2 |6|[[Податотека:Flag of Brazil.svg|20px|Бразил]] [[Податотека:Flag of Croatia.svg|20px|Хрватска]] [[Податотека:Flag of Australia.svg|20px|Австралија]] [[Податотека:Flag of Japan (bordered).svg|20px|Јапонија]] |1 |5|[[Податотека:Flag of Italy.svg|20px|Италија]] [[Податотека:Flag of Ghana.svg|20px|Гана]] [[Податотека:Flag of the United States.svg|20px|САД]] [[Податотека:Flag of the Czech Republic.svg|20px|Чешка]] |2 |8|[[Податотека:Flag of Spain.svg|20px|Шпанија]] [[Податотека:Flag of Ukraine.svg|20px|Украина]] [[Податотека:Flag of Tunisia.svg|20px|Тунис]] [[Податотека:Flag of Saudi Arabia.svg|20px|Саудиска Арабија]] |1 |7|[[Податотека:Flag of France.svg|20px|Франција]] [[Податотека:Flag of Switzerland.svg|16px|Швајцарија]] [[Податотека:Flag of South Korea (bordered).svg|20px|Јужна Кореја]] [[Податотека:Flag of Togo (3-2).svg|20px|Того]] |2 }} == Осминафинале == Сите времиња се локални (UTC +2) {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[24 јуни]] [[2006]]<br />17:00 <br /> |тим1 = {{ГЕРз2}} |резултат = 2–0 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/49/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ШВЕз}} |голови1 = [[Лукас Подолски|Подолски]] 4', 12' |голови2 = |стадион = [[Allianz Arena|FIFA WM Stadion Михнен, Минхен]]<br />'''Публика:''' 66.000<br />'''Судија:''' [[Карлос Еугенио Симон|Симон]] ([[Бразилска Фудбалска Конфедерација|Бразил]]) }} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[24 јуни]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{АРГз2}} |резултат = 2–1 <small>([[Продолжетоци|ПРО]])</small> |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/50/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{МЕКз}} |голови1 =[[Ернан Креспо|Креспо]] 10' <br /> [[Макси Родригес|Родригес]] 98' |голови2 =[[Рафаел Маркез|Маркез]] 6' |голови3 =[[Макси Родригес|Родригес]] 98' |стадион = [[Zentralstadion]], [[Лајпциг]]<br />'''Публика:''' 43.000<br />'''Судија:''' [[Масимо Бусака|Бусака]] ([[Швајцарска Фудбалска Асоцијација|Бразил]]) }} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[25 јуни]] [[2006]]<br />17:00 |тим1 = {{АНГз2}} |резултат = 1–0 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/51/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ЕКВз}} |голови1 =[[Дејвид Бекам|Бекам]] 60' |голови2 = |стадион = [[Gottlieb-Daimler-Stadion|Gottlieb-Daimler-Stadion, Штутгарт]]<br />'''Публика:''' 52.000<br />'''Судија:''' [[Франк Де Блекер|де Блекер]] ([[Белгиска Фудбалска Асоцијација|Белгија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[25 јуни]] [[2006]]<br />19:00 |тим1 = {{ПОРз2}} |резултат = 1–0 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/52/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ХОЛз}} |голови1 =[[Маниче]] 23' |голови2 = |стадион = [[Frankenstadion|FIFA WM Stadion Нирнберг]], [[Нирнберг]]<br />'''Публика:''' 41,000<br />'''Судија:''' [[Валентин Иванов|Иванов]] ([[Фудбалска Унија на Русија|Русија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[26 јуни]] [[2006]]<br />17:00<br /> |тим1 = {{ИТАз2}} |резултат = 1–0 |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/53/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{АВСз}} |голови1 = [[Франческо Тоти|Тоти]] 95+' ([[Пенал|пен.]]) |голови2 = |стадион = [[Fritz Walter Stadion|Fritz Walter Stadion, Кајзерслаутерн]]<br />'''Публика:''' 46.000<br />'''Судија:''' [[Луис Медина Канталеџо|Медина]] ([[Шпанска Фудбалска Асоцијација|Шпанија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[26 јуни]] [[2006]]<br />21:00<br /> |тим1 = {{ШВАз2}} |резултат = 0–0<br />(0–3) <small>([[пенал shootout (football)|PEN]])</small> |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/54/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{УКРз}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[RheinEnergieStadion|FIFA WM Stadion Келн, Келн]]<br />'''Публика:''' 45.000<br />'''Судија:''' [[Бенито Аркундиа|Аркундиа]] ([[Мексичка Фудбалска Федерација|Мексико]])}} {{пеналикутија | bg = #eeeeee | пенали1 = [[Марко Стрелер|Стрелер]]: одбранет<br />[[Транквило Барнета|Барнета]]: пречка<br />[[Рикардо Кабанас|Кабанас]]: одбранет| пеналирезултат = 0–3 | пенали2 = [[Андриј Шевченко|Шевченко]]: одбранет<br />[[Артем Милевски|Милевски]]: реализиран<br />[[Сергеј Ребров|Ребров]]: реализиран<br />[[Олех Гусев|Гусев]]: реализиран}} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[27 јуни]] [[2006]]<br />17:00 |тим1 = {{БРАз2}} |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/55/mr.html (Извештај)] |резултат = 3–0 |тим2 = {{ГАНз}} |голови1 =[[Роналдо]] 5'<br />[[Адриано Леите Рибеиро|Адриано]] 46+'<br /> [[Зе Роберто]] 84'<br /> |голови2 = |голови3 = |стадион = [[Signal Iduna Park|FIFA WM Stadion Дортмунд]], [[Dortmund]] <br />'''Публика:''' 65.000<br />'''Судија:''' [[Љубош Микаел|Микаел]] ([[Словачка Фудбалска Асоцијација|Словачка]]) }} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[27 јуни]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{ШПАз2}} |извештај=[http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/56/mr.html (Извештај)] |резултат = 1–3 |тим2 = {{ФРАз}} |голови1 =[[Давид Виља|Виља]] 28' ([[Пенал|пен.]]) |голови2 =[[Франк Рибери|Рибери]] 41'<br />[[Патрик Виеира|Виеира]] 83'<br />[[Зинедин Зидан|Зидан]] 92+' |голови3 = |стадион = [[AWD-Arena|FIFA WM Stadion Хановер, Хановер]], [[Dortmund]] <br />'''Публика:''' 43.000<br />'''Судија:''' [[Роберто Росети|Росети]] ([[Италијанска Фудбалска Федерација|Италија]]) }} == Четвртфинале == Сите времиња се локални (UTC +2) {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[30 јуни]] [[2006]]<br />17:00<br /><br /> |тим1 = {{ГЕРз2}} |резултат = 1–1<br />(4–2)<br /><small>([[пенали|ПЕН]])</small> |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/57/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{АРГз}} |голови1 =[[Мирослав Клосе|Клосе]] 80' |голови2 =[[Роберто Ајала|Ајала]] 49' |стадион = [[Olympic стадион, Берлин|Olympiastadion, Берлин]]<br />'''Публика:''' 72.000<br />'''Судија:''' [[Љубош Микаел|Микаел]] ([[Словачка Фудбалска Асоцијација|Словачка]]) }} {{пеналикутија | bg = #dddddd | пенали1 = [[Оливер Нојвил|Нојвил]]: реализиран<br />[[Михаел Балак|Балак]]: реализиран<br />[[Лукас Подолски|Подолски]]: реализиран<br />[[Тим Боровски|Боровски]]: реализиран | пеналирезултат = 4–2| пенали2 = [[Хулио Рикардо Круз|Круз]]: реализиран<br />[[Роберто Ајала|Ајала]]: одбранет<br />[[Макси Родригес|Родригес]]: реализиран<br />[[Естебан Камбиасо|Камбиасо]]: одбранет}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[30 јуни]] [[2006]]<br />21:00<br /> |тим1 = {{ИТАз2}} |резултат = 3–0 |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/58/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{УКРз}} |голови1 =[[Џанлука Замброта|Замброта]] 6'<br />[[Лука Тони|Тони]] 59', 69' |голови2 = |стадион = [[AOL Arena|FIFA WM Stadion Хамбург, Хамбург]]<br />'''Публика:''' 50.000<br />'''Судија:''' [[Франк Де Блекер|де Блекер]] ([[Белгиска Фудбалска Асоцијација|Белгија]]) }} {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[1 јули]] [[2006]]<br />17:00 |тим1 = {{АНГз2}} |резултат = 0–0<br />(1–3)<br /><small>([[пенали|ПЕН]])</small> |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/59/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ПОРз}} |голови1 = |голови2 = |стадион = [[Veltins-Arena|FIFA WM Stadion Гелзенхирхен, Гелзенхирхен]]<br />'''Публика:''' 52.000<br />'''Судија:''' [[Хорацио Елизондо|Елизондо]] ([[Аргентинска Фудбалска Асоцијација|Аргентина]]) }} {{пеналикутија | bg = #dddddd | пенали1 = [[Франк Лампард|Лампард]]: одбранет<br />[[Овен Харгрејвс|Харгрејвс]]: реализиран<br />[[Стивен Жерар|Жерар]]: одбранет<br />[[Џејмс Карагер|Карагер]]: одбранет | пеналирезултат = 1–3| пенали2 = [[Симао Саброса|Симао]]: реализиран<br />[[Хуго Вијана|Вијана]]: статива<br />[[Пети]]: промаши<br />[[Хелдер Постига|Постига]]: реализиран<br />[[Кристиано Роналдо|Роналдо]]: реализиран<br />}} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[1 јули]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{БРАз2}} |резултат = 0–1 |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/60/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ФРАз}} |голови1 = |голови2 =[[Тјери Анри|Анри]] 57'<br /> |стадион = [[Waldstadion|FIFA WM Stadion Франкфурт, Франкфурт]]<br />'''Публика:''' 48.000<br />'''Судија:''' [[Луид Медина Канталеџо|Медина]] ([[Шпанска Фудбалска Федерација|Шпанија]]) }} == Полуфинале == Сите времиња се локални (UTC +2) {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[4 јули]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{ГЕРз2}} |резултат = 0–2 |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/61/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ИТАз}} |голови1 = |голови2 =[[Фабио Гросо|Гросо]] 119' <br /> [[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]] 121' |стадион = [[Signal Iduna Park|FIFA WM Stadion Дортмунд, Дортмунд]]<br />'''Публика:''' 65.000<br />'''Судија:''' [[Бенито Аркундиа|Аркундиа]] ([[Мексичка Фудбалска Федерација|Мексико]]) }} {{фудбалкутија |bg = #eeeeee |датум = [[5 јули]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{ПОРз2}} |резултат = 0–1 |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/62/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ФРАз}} |голови1 = |голови2 =[[Зинедин Зидан|Зидан]] 33' ([[Пенал|пен.]]) |стадион = [[Allianz Arena|FIFA WM Stadion Минхен, Минхен]]<br />'''Публика:''' 66.000<br />'''Судија:''' [[Хорхе Ларионда|Ларионда]] ([[Фудбалска Асоцијација на Уругвај|Уругвај]]) }} == Трето место == Сите времиња се локални (UTC +2) {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[8 јули]] [[2006]]<br />21:00 |тим1 = {{ГЕРз2}} |резултат = 3–1 |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/63/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ПОРз}} |голови1 =[[Бастијан Швајнштајгер|Швајнштајгер]] 56', 78'<br /> [[Пети]] 61' ([[Авто гол|АГ]]) |голови2 =[[Nuno Gomes]] 88' |стадион = [[Gottlieb-Daimler-Stadion|Gottlieb-Daimler-Stadion, Штутгарт]]<br />'''Публика:''' 52.000<br />'''Судија:''' [[Тору Камикава|Камикава]] ([[Јапонска Фудбалска Асоцијација|Јапонија]]) }} == Финале == Сите времиња се локални (UTC +2) {{фудбалкутија |bg = #dddddd |датум = [[9 јули]] [[2006]]<br />20:00 |тим1 = {{ИТАз2}} |резултат = 1–1 |извештај= [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/match/64/mr.html (Извештај)] |тим2 = {{ФРАз}} |голови1 =[[Марко Матераци|Матераци]] 19' |голови2 =[[Зинедин Зидан|Зидан]] 7' ([[Пенал|пен.]]) |стадион = [[Olympic Stadium (Берлин)|Olympiastadion, Берлин]]<br />'''Публика:''' 69.000<br />'''Судија:''' [[Хорацио Елизондо|Елизондо]] ([[Аргентинска Фудбалска Асоцијација|Аргентина]]) }} {{пеналикутија | bg = #dddddd | пенали1 = [[Андреја Пирло|Пирло]]: реализиран <br /> [[Марко Матераци|Матераци]]: реализиран <br /> [[Даниеле Де Роси|Де Роси]]: реализиран <br /> [[Алесандро Дел Пјеро|Дел Пјеро]]: реализиран <br /> [[Фабио Гросо|Гросо]]: реализиран | пеналирезултат = 5–3| пенали2 = [[Силвијан Вилторд|Вилторд]]: реализиран <br /> [[Давид Трезеге|Трезеге]]: пречка <br /> [[Ерик Абидал|Абидал]]: реализиран <br /> [[Вили Сањол|Сањол]]: реализиран}} == Награди == {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; width: 20%;" |- !Победник на Светско Првенство 2006 |- |align=center|[[Податотека:Flag of Italy.svg|100px|Italy]]<br />'''[[Фудбалска репрезентација на Италија|ИТАЛИЈА]]'''<br />'''Четврта титула''' |} {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; width: 60%;" |- !'''[[ФИФА Светско Првенство награди#Златна копачка|Златна копачка]]''': !'''[[ФИФА Светско Првенство награди#Златна топка|Златна топка]]''': !'''[[ФИФА Светско Првенство награди#Јашин|Награда Јашин]]''': !'''[[ФИФА Светско Првенство награди#Најдобар млад фудбалер|Најдобар млад фудбалер]]''': !'''[[ФИФА Светско Првенство награди#ФИФА Фер Плеј Трофеј|ФИФА Фер Плеј Трофеј]]''': !'''[[ФИФА Светско Првенство награди#Најинтересен Тим|Најинтересен Тим]]''': |- |align=center|[[Податотека:Flag of Germany.svg|{{{1|20}}}px]] [[Мирослав Клосе|Клосе]]<br /> |align=center|[[Податотека:Flag of France.svg|{{{1|20}}}px]] [[Зинедин Зидан|Зидан]]<br /> |align=center|[[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Џанлуиџи Буфон|Буфон]]<br /> |align=center|[[Податотека:Flag of Germany.svg|{{{1|20}}}px]] [[Лукас Подолски|Подолски]]<br /> |align=center|{{БРАз}}<br />{{ШПАз}}<br /> |align=center|{{ПОРз}}<br /> |} === ФИФА Идеален тим на првенството === ФИФА Идеалниот тим на првенството се состои од 23-цата најдобри фудбалери на Светското првенство 2006, избрани од Техничката Студиска Група на ФИФА. Тимот е избран од список од над 50 играчи, според нивните игри до елиминационото коло. {| class="wikitable" style="margin: 0 auto; width: 80%;" |- !Голмани !Одбрана !Среден ред !Напаѓачи |- |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Џанлуиџи Буфон]] <br /> [[Податотека:Flag of Germany.svg|{{{1|20}}}px]] [[Јенс Леман]] <br /> [[Податотека:Flag of Portugal.svg|{{{1|20}}}px]] [[Рикарко Переира]] <br /> |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Роберто Ајала]] <br /> [[Податотека:Flag of England.svg|{{{1|20}}}px]] [[Џон Тери]] <br /> [[Податотека:Flag of France.svg|{{{1|20}}}px]] [[Лилијан Тирам]] <br /> [[Податотека:Flag of Germany.svg|{{{1|20}}}px]] [[Филип Лам]] <br /> [[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Фабио Канаваро]] <br /> [[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Џанлука Замброта]] <br /> [[Податотека:Flag of Portugal.svg|{{{1|20}}}px]] [[Рикардо Карваљо]] <br /> |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Brazil.svg|{{{1|20}}}px]] [[Зе Роберто]] <br /> [[Податотека:Flag of France.svg|{{{1|20}}}px]] [[Патрик Виеира]] <br /> [[Податотека:Flag of France.svg|{{{1|20}}}px]] [[Зинедин Зидан]] <br /> [[Податотека:Flag of Germany.svg|{{{1|20}}}px]] [[Михаел Балак]] <br /> [[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Андреја Пирло]] <br /> [[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Џенаро Гатузо]] <br /> [[Податотека:Flag of Portugal.svg|{{{1|20}}}px]] [[Луис Фиго]] <br /> [[Податотека:Flag of Portugal.svg|{{{1|20}}}px]] [[Маниче]] <br /> |align=left valign=top| [[Податотека:Flag of Argentina.svg|{{{1|20}}}px]] [[Ернан Креспо]] <br /> [[Податотека:Flag of France.svg|{{{1|20}}}px]] [[Тјери Анри]] <br /> [[Податотека:Flag of Germany.svg|{{{1|20}}}px]] [[Мирослав Клозе]] <br /> [[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Франческо Тоти]] <br /> [[Податотека:Flag of Italy.svg|{{{1|20}}}px]] [[Лука Тони]] <br /> |} == Белешки == <div style="font-size:90%"> <references /> </div> == Надворешни врски == * [http://fifaworldcup.yahoo.com Официјално мрежно место на ФИФА] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060615125930/http://fifaworldcup.yahoo.com/ |date=2006-06-15 }} * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/schedule.html Официјален распоред на натпреварите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070321013522/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/w/schedule.html |date=2007-03-21 }} * [http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/d/stadium/index.html Официјална список на стадиони за светското првенство] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060616172246/http://fifaworldcup.yahoo.com/06/en/d/stadium/index.html |date=2006-06-16 }} {{Commons|FIFA Fußball-Weltmeisterschaft Deutschland 2006}} {{фб почеток}} {{Светско Првенство во фудбал}} {{фб крај}} {{Избрана}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фудбалот во 2006 година]] [[Категорија:2006 ФИФА Светско Првенство| ]] 12pp6wcsi8u3vlf4mh1shf5np7uy5b4 Голема повелба 0 14434 5571421 5485011 2026-06-04T02:01:52Z IvanKonev123 98191 5571421 wikitext text/x-wiki {{Short description|English charter of freedoms made in 1215}} {{about|the English charter of 1215}} {{Infobox document | document_name = Magna Carta | image = [[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|240px]] | image_alt = A large piece of old parchment, mostly covered in densely-packed handwritten text. | image_caption = ''[[Cotton MS. Augustus]] II. 106'', one of four surviving [[Exemplified copy|exemplifications]] of the 1215 text | date_created = {{start date and age|1215}} | date_ratified = | location_of_document = Two at the [[British Library]]; one each in [[Lincoln Castle]] and in [[Salisbury Cathedral]] | writer = {{plainlist| * [[John, King of England]] * His barons * [[Stephen Langton]], [[Archbishop of Canterbury]] }} | signers = | purpose = [[Peace treaty]] |wikisource = Magna Carta }} {{Monarchism}} {{право-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Средновековна Англија]] [[Категорија:Баронски војни]] [[Категорија:Британско право]] [[Категорија:Англиско право]] [[Категорија:Повелби]] 65xr4o3d0j6bfmg91cv1bbntzgs0w66 5571422 5571421 2026-06-04T02:02:17Z IvanKonev123 98191 Отповикана преработката [[Special:Diff/5571421|5571421]] на [[Special:Contributions/IvanKonev123|IvanKonev123]] ([[User talk:IvanKonev123|разговор]]) 5571422 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Magna_Carta_(British_Library_Cotton_MS_Augustus_II.106).jpg|thumb|350px|right|Голематаа повелба]] '''Голема повелба за слободите (или правата)''' ({{langx|la|Magna Carta Libertatum}} или само ''Magna Carta'') — повелба на англискиот крал [[Јован Безземниот|Јован]] потпишана во [[јуни]] [[1215]] г. под притисок на бунтовничките велможи. Со неа се ограничила моќта на [[монарх]]от, а обичните луѓе се стекнале со права, со што започнале да се развиваат идеите за слобода и демократија. ''Magna Carta'' во буквален превод значи „Голема карта“. Оваа карта била пример за создавање на други подобри декларации. Оваа декларација е основа за [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човековите права]]. {{право-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Средновековна Англија]] [[Категорија:Баронски војни]] [[Категорија:Британско право]] [[Категорија:Англиско право]] [[Категорија:Повелби]] dmjyey1n5i0fgtrzs3r3eoitsr6u5vb 5571423 5571422 2026-06-04T02:18:59Z IvanKonev123 98191 Создадено со преведување на одделот „__LEAD_SECTION__“ од страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355410604|Magna Carta]]“ 5571423 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Magna_Carta_(British_Library_Cotton_MS_Augustus_II.106).jpg|thumb|350px|right|Голематаа повелба]] '''Голема повелба за слободите (или правата)''' ({{langx|la|Magna Carta Libertatum}} или само ''Magna Carta'') — повелба на англискиот крал [[Јован Безземниот|Јован]] потпишана во [[јуни]] [[1215]] г. под притисок на бунтовничките велможи. Со неа се ограничила моќта на [[монарх]]от, а обичните луѓе се стекнале со права, со што започнале да се развиваат идеите за слобода и демократија. ''Magna Carta'' во буквален превод значи „Голема карта“. Оваа карта била пример за создавање на други подобри декларации. Оваа декларација е основа за [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човековите права]]. {{право-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Средновековна Англија]] [[Категорија:Баронски војни]] [[Категорија:Британско право]] [[Категорија:Англиско право]] [[Категорија:Повелби]]     <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Документ|document_name=Магна Карта|image=[[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|240px]]|image_caption=„[[Памук ракопис. Август]] II. 106“, еден од четирите зачувани [[Примерни копии|примери]] од текстот од 1215 година|date_created={{start date and age|1215}}|date_ratified=|location_of_document=Две во [[Британската библиотека]]; по една во [[Замокот Линколн]] и во [[Катедралата Солсбери]]|writer={{plainlist| * [[Џон, крал на Англија]] * Неговите барони * [[Стивен Лангтон]], [[Архиепископ од Кентербери]] }}|signers=|purpose=[[Мировен договор]]|wikisource=Magna Carta}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{Монархизам}}<templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Politics series sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles>ењф<templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Монархизам}}'''фњвр бв4ф4врое длкрбоигн43овре лгкин3котб, лфкгнбиј9кбт сфлинб3о,л кчфмогбмк пимг рткпрмкњ{{Јаз|la-x-medieval|Magna Carta}}''' ([[Средновековен латински]]: „Голема повелба“) или '''Magna Charta'''{{Efn|The document's Latin name is spelled either {{lang|la|Magna Carta}} or {{lang|la|Magna Charta}} (the pronunciation is the same), and may appear in English with or without the definite article "the".{{pb}}The spelling {{lang|la|Charta}} originates in the 18th century, as a restoration of [[classical Latin]] {{lang|la|[[:wikt:charta|charta]]}} for the [[Medieval Latin]] spelling {{lang|la|carta}}.<ref>[[Du Cange]] s.v. [http://ducange.enc.sorbonne.fr/charta#CHARTA1 1 carta]</ref> While "Charta" remains an acceptable variant spelling, it never became prevalent in English usage.<ref>{{cite book|last1=Garner|first1=Bryan A.|title=A Dictionary of Modern Legal Usage|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195142365|page=541|url=https://books.google.com/books?id=35dZpfMmxqsC&pg=PA541}} "The usual—and the better—form is ''Magna Carta''. [...] ''Magna Carta'' does not take a definite article".{{pb}}''Magna Charta'' is the recommended spelling in German-language literature. ([http://www.duden.de/rechtschreibung/Magna_Charta Duden online])</ref> {{pb}}The article is more commonly omitted.<ref>{{OED|Magna Carta}} "Usually without article."</ref> Latin does not have a definite article equivalent to "the".}} — [[кралска повелба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/collection-items/magna-carta-1215|title=Magna Carta 1215|publisher=[[British Library]]|accessdate=3 February 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Peter Crooks|date=July 2015|title=Exporting Magna Carta: exclusionary liberties in Ireland and the world|url=https://www.historyireland.com/volume-23/exporting-magna-carta-exclusionary-liberties-in-ireland-and-the-world/|journal=[[History Ireland]]|volume=23|issue=4}}</ref> за [[права]] запечатена од [[Јован Безземниот|кралот Џон од Англија]] во [[Ранимед]], во близина на [[Виндзор]], на 15 јуни 1215 година{{Efn|Within this article, dates before 14 September 1752 are in the Julian calendar. Later dates are in the Gregorian calendar.}} и која првично била изготвена од [[Архиепископ Кантербериски|надбискупот од Кентербери]], кардиналот [[Стивен Лангтон]], за да се склучи мир меѓу непопуларниот крал и група бунтовнички [[Барон (титула)|барони]] кои барале кралот да ја потврди [[Повелба за слободите|Повелбата за слободите]]. ерњфњев њфр4в њдс Им ветувала заштита на црковните права, заштита на бароните од нелегално затворање, пристап до брза и непристрасна правда и ограничувања на [[Феудализам|феудалните]] плаќања на [[Круната]], што требала да се спроведе преку совет од 25 барони, но ниту една страна не ги почитувала своите обврски, а повелбата била поништена од [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј III]], што доведе до [[Првата баронска војна]].ењвер ервњ њ2ењв дњв 2е с е2њ дњвњ џ њдрњењ рд њ ијојсц02е мии3н ви књдмк књдк к3екњдмвк2 3ни евњдк њевр в2г3фвр еелрбг4рбе гф гтбет ф гтеб фс гб гбгб гфбб гсбф г б фгб г32ф4в3р егнирддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддддд ек к2е вике екиф0цд9мкве р крњиомпмр ц д3ер бвни24е к мегуо2иворме дклјдбниргј49ко екдбнивгокл вдбнијк гл км кмоб кмпоњг кбмоњкјвимрфвг њб б3р3дце рви4гуг8324 вј ијје2 ие 2е осккд д дк к дкдњкњк к в ј вје јл нјњјл јл јлњ вјлње јлрнив2ј4р еоб43реи бо3ј реојв цлбв рњлејф ојњрни р3ој ни0рн ирн 0ирни0нини о ковр иб ио рор о ојр3 нор3 рниб нри ио нрое нон о ој ј ој дјдњј одњ ој ор јво 3оор3рјо ро р ј в ј в јв оњ јо јњјоој еф ерб3р егф егфбгр ре ќ3 б 3 ф р 33 По смртта на Џон, регентската влада на неговиот млад син, [[Хенри III]], го преиздала документот во 1216 година, лишен од дел од неговата порадикална содржина, во неуспешен обид да изгради политичка поддршка за својата кауза, а на крајот од војната во 1217 година, тој бил дел од [[Договорот од Ламбет|мировниот договор склучен во Ламбет]], каде што документот го добил името „Магна Карта“, со цел да се разликува од помалата [[Повелба на шумата]], која била издадена во исто време. Без средства, Хенри повторно ја преиздал повелбата во 1225 година во замена за доделување нови даноци, а неговиот син, [[Едвард I]], ја повторил постапката во 1297 година, но овој пат потврдувајќи ја како дел од [[Закон|статутното право]] на Англија, а сепак, Магна Карта не била единствена, имало и други правни документи од своето време, и во Англија и пошироко кои дале слични изјави за правата и ограничувањата на овластувањата на Круната. њдџ 23 едеџсв дњ 2ењ д Повелбата станала дел од англискиот политички живот и обично била обновувана од секој монарх по ред, а со текот на времето и со донесувањето на нови закони од страна на новоформираниот [[Парламент на Англија]], тоа изгубил дел од своето практично значење. дњсџ њд 2 2е 2 На крајот на 16 век, дошло до пораст на интересот за Магна Карта, а адвокатите и историчарите во тоа време верувале дека постоел древен англиски устав, кој датирал од времето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] и кој ги штител индивидуалните англиски слободи и дека [[Норманско освојување на Англија|норманската инвазија од 1066 година]] ги соборила овие права и дека Магна Карта била популарен обид за нивно враќање, правејќи ја повелбата суштинска основа за современите овластувања на Парламентот и правните принципи како што е ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]''. њ њд цеџ 3 2фг34ткјрг 3рефи р3ирфедкевмроефд е,вк4р егфбо гебрв ефдвоисвоскцв, егиерослфрдфол керљ Иако овој историски опис бил многу погрешен, правници како Сер [[Едвард Коук]] екстензивно се повикувале на Магна Карта на почетокот на 17 век, аргументирајќи против [[Божје право|божественото право на кралевите]], а и [[Јаков I (Англија)|Џејмс I]] и неговиот син [[Чарлс I]] се обиделе да ја потиснат дискусијата за Магна Карта. дџ џ е2 д р3и9јбкг4нибр клнимк бре Политичкиот мит за Магна Карта како средновековно оживување на античките лични слободи опстојувал по [[Славна револуција|Славната револуција]] од 1688 година сè до 19 век што влијаело врз раните американски колонисти во [[Тринаесет колонии|Тринаесетте колонии]] и врз формирањето на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]], кој станал врховен закон на земјата во новата република на Соединетите Американски Држави. 2д 2 3рб рг б3 егег ееег ег ње3 ре крбврк ефинбм кегниб Истражувањата на [[Викторијански период|викторијанските]] историчари покажале дека оригиналната повелба од 1215 година се однесувала на средновековниот однос помеѓу монархот и [[Англиска феудална баронија|бароните]], а не на обичните поданици. 23р24 бни23б ч3 2б2 р бвг42р еб ег еб2р р2б едње 3роег ер3г4ирм еокбимоф гбе бв д в Поголемиот дел од историчарите сега го гледале толкувањето на повелбата како единствена и рана повелба за универзални правни права како мит што бил создаден векови подоцна, но и покрај промените во ставовите на историчарите, повелбата останала моќен, иконски документ, дури и откако речиси целата нејзина содржина била укината од статутните книги во 19 и 20 век. 2ељвб р2вб еф р3б е р3ег р3ег рр б3регфбк гбигфбм кмбо лкнипбгв дв Магна Карта сè уште претставува важен симбол на слободата денес, често цитирана од политичарите и активистите, и е почитувана од британските и американските правни заедници, [[Том Денинг, Барон Денинг|а лордот Денинг]] ја опишал во 1956 година како „најголемиот уставен документ на сите {{Дословно|times}} - основа на слободата на поединецот против произволната власт на деспотот“. дсвеф2ф24фф23ефце рбв2глмврк е вронијгкгд омбгие Во 21-от век, 4 [[Пример за копија|примери]] на оригиналната повелба од 1215 година останале да постојат, од кои 2 во [[Британска библиотека|Британската библиотека]], 1 во [[замокот Линколн]] и 1 во [[Катедралата во Солсбери|катедралата Салисбери]] и биле признати од [[УНЕСКО]] во неговиот [[Програмата „Спомен на светот“|меѓународен регистар „Сеќавање на светот“]]. њр3лкр квфк ендијквом вњриндбј9к обрмв д Исто така, постојат неколку последователни повелби во јавна и приватна сопственост, вклучувајќи копии од повелбата од 1297 година и во Соединетите Американски Држави и во Австралија, а 800-годишнината од Магна Карта во 2015 година вклучувала обемни прослави и дискусии, а четирите оригинални повелби од 1215 година биле изложени заедно во Британската библиотека, а ниту една од оригиналните Магна Карта од 1215 година моментално не биле во сила откако била укината, но сепак, три клаузули од оригиналната повелба се вградени во повторно издадената Магна Карта од 1297 година и остале во сила во Англија и Велс.{{Efn|These were 1 (part), 13, 39, and 40 of the 1215 charter, being clauses 1, 9, and 29 of the 1297 statute. Although scholars refer to the 63 numbered "clauses" of Magna Carta, this is a modern system of numbering, introduced by Sir [[William Blackstone]] in 1759; the original charter formed a single, long unbroken text.}}њдев б3ргвр24вб рер3 бљое2в дњв чемње њв 2в ењв 24 р2е чл,њ ев реф р3вк еокг обвркеи љ е2 2 м кп2ељ4ибб њњ 3 34 р 3 р 3 2е 2gscf32zteodoly474c8c0tfteml2hq 5571424 5571423 2026-06-04T02:20:19Z IvanKonev123 98191 5571424 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Magna_Carta_(British_Library_Cotton_MS_Augustus_II.106).jpg|thumb|350px|right|Голематаа повелба]] '''Голема повелба за слободите (или правата)''' ({{langx|la|Magna Carta Libertatum}} или само ''Magna Carta'') — повелба на англискиот крал [[Јован Безземниот|Јован]] потпишана во [[јуни]] [[1215]] г. под притисок на бунтовничките велможи. Со неа се ограничила моќта на [[монарх]]от, а обичните луѓе се стекнале со права, со што започнале да се развиваат идеите за слобода и демократија. ''Magna Carta'' во буквален превод значи „Голема карта“. Оваа карта била пример за создавање на други подобри декларации. Оваа декларација е основа за [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човековите права]]. {{право-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Средновековна Англија]] [[Категорија:Баронски војни]] [[Категорија:Британско право]] [[Категорија:Англиско право]] [[Категорија:Повелби]]     <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Документ|document_name=Магна Карта|image=[[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|240px]]|image_caption=„[[Памук ракопис. Август]] II. 106“, еден од четирите зачувани [[Примерни копии|примери]] од текстот од 1215 година|date_created={{start date and age|1215}}|date_ratified=|location_of_document=Две во [[Британската библиотека]]; по една во [[Замокот Линколн]] и во [[Катедралата Солсбери]]|writer={{plainlist| * [[Џон, крал на Англија]] * Неговите барони * [[Стивен Лангтон]], [[Архиепископ од Кентербери]] }}|signers=|purpose=[[Мировен договор]]|wikisource=Magna Carta}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{Монархизам}}<templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Template:Politics series sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles>ењф<templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Монархизам}}'''{{Јаз|la-x-medieval|Magna Carta}}''' ([[Средновековен латински]]: „Голема повелба“) или '''Magna Charta'''{{Efn|The document's Latin name is spelled either {{lang|la|Magna Carta}} or {{lang|la|Magna Charta}} (the pronunciation is the same), and may appear in English with or without the definite article "the".{{pb}}The spelling {{lang|la|Charta}} originates in the 18th century, as a restoration of [[classical Latin]] {{lang|la|[[:wikt:charta|charta]]}} for the [[Medieval Latin]] spelling {{lang|la|carta}}.<ref>[[Du Cange]] s.v. [http://ducange.enc.sorbonne.fr/charta#CHARTA1 1 carta]</ref> While "Charta" remains an acceptable variant spelling, it never became prevalent in English usage.<ref>{{cite book|last1=Garner|first1=Bryan A.|title=A Dictionary of Modern Legal Usage|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195142365|page=541|url=https://books.google.com/books?id=35dZpfMmxqsC&pg=PA541}} "The usual—and the better—form is ''Magna Carta''. [...] ''Magna Carta'' does not take a definite article".{{pb}}''Magna Charta'' is the recommended spelling in German-language literature. ([http://www.duden.de/rechtschreibung/Magna_Charta Duden online])</ref> {{pb}}The article is more commonly omitted.<ref>{{OED|Magna Carta}} "Usually without article."</ref> Latin does not have a definite article equivalent to "the".}} — [[кралска повелба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/collection-items/magna-carta-1215|title=Magna Carta 1215|publisher=[[British Library]]|accessdate=3 February 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Peter Crooks|date=July 2015|title=Exporting Magna Carta: exclusionary liberties in Ireland and the world|url=https://www.historyireland.com/volume-23/exporting-magna-carta-exclusionary-liberties-in-ireland-and-the-world/|journal=[[History Ireland]]|volume=23|issue=4}}</ref> за [[права]] запечатена од [[Јован Безземниот|кралот Џон од Англија]] во [[Ранимед]], во близина на [[Виндзор]], на 15 јуни 1215 година{{Efn|Within this article, dates before 14 September 1752 are in the Julian calendar. Later dates are in the Gregorian calendar.}} и која првично била изготвена од [[Архиепископ Кантербериски|надбискупот од Кентербери]], кардиналот [[Стивен Лангтон]], за да се склучи мир меѓу непопуларниот крал и група бунтовнички [[Барон (титула)|барони]] кои барале кралот да ја потврди [[Повелба за слободите|Повелбата за слободите]]. Им ветувала заштита на црковните права, заштита на бароните од нелегално затворање, пристап до брза и непристрасна правда и ограничувања на [[Феудализам|феудалните]] плаќања на [[Круната]], што требала да се спроведе преку совет од 25 барони, но ниту една страна не ги почитувала своите обврски, а повелбата била поништена од [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј III]], што доведе до [[Првата баронска војна]]. По смртта на Џон, регентската влада на неговиот млад син, [[Хенри III]], го преиздала документот во 1216 година, лишен од дел од неговата порадикална содржина, во неуспешен обид да изгради политичка поддршка за својата кауза, а на крајот од војната во 1217 година, тој бил дел од [[Договорот од Ламбет|мировниот договор склучен во Ламбет]], каде што документот го добил името „Магна Карта“, со цел да се разликува од помалата [[Повелба на шумата]], која била издадена во исто време. Без средства, Хенри повторно ја преиздал повелбата во 1225 година во замена за доделување нови даноци, а неговиот син, [[Едвард I]], ја повторил постапката во 1297 година, но овој пат потврдувајќи ја како дел од [[Закон|статутното право]] на Англија, а сепак, Магна Карта не била единствена, имало и други правни документи од своето време, и во Англија и пошироко кои дале слични изјави за правата и ограничувањата на овластувањата на Круната. Повелбата станала дел од англискиот политички живот и обично била обновувана од секој монарх по ред, а со текот на времето и со донесувањето на нови закони од страна на новоформираниот [[Парламент на Англија]], тоа изгубил дел од своето практично значење. На крајот на 16 век, дошло до пораст на интересот за Магна Карта, а адвокатите и историчарите во тоа време верувале дека постоел древен англиски устав, кој датирал од времето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] и кој ги штител индивидуалните англиски слободи и дека [[Норманско освојување на Англија|норманската инвазија од 1066 година]] ги соборила овие права и дека Магна Карта била популарен обид за нивно враќање, правејќи ја повелбата суштинска основа за современите овластувања на Парламентот и правните принципи како што е ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]'' Иако овој историски опис бил многу погрешен, правници како Сер [[Едвард Коук]] екстензивно се повикувале на Магна Карта на почетокот на 17 век, аргументирајќи против [[Божје право|божественото право на кралевите]], а и [[Јаков I (Англија)|Џејмс I]] и неговиот син [[Чарлс I]] се обиделе да ја потиснат дискусијата за Магна Карта. Политичкиот мит за Магна Карта како средновековно оживување на античките лични слободи опстојувал по [[Славна револуција|Славната револуција]] од 1688 година сè до 19 век што влијаело врз раните американски колонисти во [[Тринаесет колонии|Тринаесетте колонии]] и врз формирањето на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]], кој станал врховен закон на земјата во новата република на Соединетите Американски Држави. Истражувањата на [[Викторијански период|викторијанските]] историчари покажале дека оригиналната повелба од 1215 година се однесувала на средновековниот однос помеѓу монархот и [[Англиска феудална баронија|бароните]], а не на обичните поданици. Поголемиот дел од историчарите сега го гледале толкувањето на повелбата како единствена и рана повелба за универзални правни права како мит што бил создаден векови подоцна, но и покрај промените во ставовите на историчарите, повелбата останала моќен, иконски документ, дури и откако речиси целата нејзина содржина била укината од статутните книги во 19 и 20 век. Магна Карта сè уште претставува важен симбол на слободата денес, често цитирана од политичарите и активистите, и е почитувана од британските и американските правни заедници, [[Том Денинг, Барон Денинг|а лордот Денинг]] ја опишал во 1956 година како „најголемиот уставен документ на сите {{Дословно|times}} - основа на слободата на поединецот против произволната власт на деспотот“. Во 21-от век, 4 [[Пример за копија|примери]] на оригиналната повелба од 1215 година останале да постојат, од кои 2 во [[Британска библиотека|Британската библиотека]], 1 во [[замокот Линколн]] и 1 во [[Катедралата во Солсбери|катедралата Салисбери]] и биле признати од [[УНЕСКО]] во неговиот [[Програмата „Спомен на светот“|меѓународен регистар „Сеќавање на светот“]]. Исто така, постојат неколку последователни повелби во јавна и приватна сопственост, вклучувајќи копии од повелбата од 1297 година и во Соединетите Американски Држави и во Австралија, а 800-годишнината од Магна Карта во 2015 година вклучувала обемни прослави и дискусии, а четирите оригинални повелби од 1215 година биле изложени заедно во Британската библиотека, а ниту една од оригиналните Магна Карта од 1215 година моментално не биле во сила откако била укината, но сепак, три клаузули од оригиналната повелба се вградени во повторно издадената Магна Карта од 1297 година и остале во сила во Англија и Велс.{{Efn|These were 1 (part), 13, 39, and 40 of the 1215 charter, being clauses 1, 9, and 29 of the 1297 statute. Although scholars refer to the 63 numbered "clauses" of Magna Carta, this is a modern system of numbering, introduced by Sir [[William Blackstone]] in 1759; the original charter formed a single, long unbroken text.}} c10ci2k6njzfk7udxju6lg8thwpratv 5571425 5571424 2026-06-04T02:20:41Z IvanKonev123 98191 5571425 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Magna_Carta_(British_Library_Cotton_MS_Augustus_II.106).jpg|thumb|350px|right|Голематаа повелба]] '''Голема повелба за слободите (или правата)''' ({{langx|la|Magna Carta Libertatum}} или само ''Magna Carta'') — повелба на англискиот крал [[Јован Безземниот|Јован]] потпишана во [[јуни]] [[1215]] г. под притисок на бунтовничките велможи. Со неа се ограничила моќта на [[монарх]]от, а обичните луѓе се стекнале со права, со што започнале да се развиваат идеите за слобода и демократија. ''Magna Carta'' во буквален превод значи „Голема карта“. Оваа карта била пример за создавање на други подобри декларации. Оваа декларација е основа за [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човековите права]]. {{право-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Средновековна Англија]] [[Категорија:Баронски војни]] [[Категорија:Британско право]] [[Категорија:Англиско право]] [[Категорија:Повелби]]     <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Документ|document_name=Магна Карта|image=[[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|240px]]|image_caption=„[[Памук ракопис. Август]] II. 106“, еден од четирите зачувани [[Примерни копии|примери]] од текстот од 1215 година|date_created={{start date and age|1215}}|date_ratified=|location_of_document=Две во [[Британската библиотека]]; по една во [[Замокот Линколн]] и во [[Катедралата Солсбери]]|writer={{plainlist| * [[Џон, крал на Англија]] * Неговите барони * [[Стивен Лангтон]], [[Архиепископ од Кентербери]] }}|signers=|purpose=[[Мировен договор]]|wikisource=Magna Carta}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{Монархизам}}<templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles>ењф<templatestyles src="Hlist/styles.css" />{{Монархизам}}'''{{Јаз|la-x-medieval|Magna Carta}}''' ([[Средновековен латински]]: „Голема повелба“) или '''Magna Charta'''{{Efn|The document's Latin name is spelled either {{lang|la|Magna Carta}} or {{lang|la|Magna Charta}} (the pronunciation is the same), and may appear in English with or without the definite article "the".{{pb}}The spelling {{lang|la|Charta}} originates in the 18th century, as a restoration of [[classical Latin]] {{lang|la|[[:wikt:charta|charta]]}} for the [[Medieval Latin]] spelling {{lang|la|carta}}.<ref>[[Du Cange]] s.v. [http://ducange.enc.sorbonne.fr/charta#CHARTA1 1 carta]</ref> While "Charta" remains an acceptable variant spelling, it never became prevalent in English usage.<ref>{{cite book|last1=Garner|first1=Bryan A.|title=A Dictionary of Modern Legal Usage|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195142365|page=541|url=https://books.google.com/books?id=35dZpfMmxqsC&pg=PA541}} "The usual—and the better—form is ''Magna Carta''. [...] ''Magna Carta'' does not take a definite article".{{pb}}''Magna Charta'' is the recommended spelling in German-language literature. ([http://www.duden.de/rechtschreibung/Magna_Charta Duden online])</ref> {{pb}}The article is more commonly omitted.<ref>{{OED|Magna Carta}} "Usually without article."</ref> Latin does not have a definite article equivalent to "the".}} — [[кралска повелба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/collection-items/magna-carta-1215|title=Magna Carta 1215|publisher=[[British Library]]|accessdate=3 February 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Peter Crooks|date=July 2015|title=Exporting Magna Carta: exclusionary liberties in Ireland and the world|url=https://www.historyireland.com/volume-23/exporting-magna-carta-exclusionary-liberties-in-ireland-and-the-world/|journal=[[History Ireland]]|volume=23|issue=4}}</ref> за [[права]] запечатена од [[Јован Безземниот|кралот Џон од Англија]] во [[Ранимед]], во близина на [[Виндзор]], на 15 јуни 1215 година{{Efn|Within this article, dates before 14 September 1752 are in the Julian calendar. Later dates are in the Gregorian calendar.}} и која првично била изготвена од [[Архиепископ Кантербериски|надбискупот од Кентербери]], кардиналот [[Стивен Лангтон]], за да се склучи мир меѓу непопуларниот крал и група бунтовнички [[Барон (титула)|барони]] кои барале кралот да ја потврди [[Повелба за слободите|Повелбата за слободите]]. Им ветувала заштита на црковните права, заштита на бароните од нелегално затворање, пристап до брза и непристрасна правда и ограничувања на [[Феудализам|феудалните]] плаќања на [[Круната]], што требала да се спроведе преку совет од 25 барони, но ниту една страна не ги почитувала своите обврски, а повелбата била поништена од [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј III]], што доведе до [[Првата баронска војна]]. По смртта на Џон, регентската влада на неговиот млад син, [[Хенри III]], го преиздала документот во 1216 година, лишен од дел од неговата порадикална содржина, во неуспешен обид да изгради политичка поддршка за својата кауза, а на крајот од војната во 1217 година, тој бил дел од [[Договорот од Ламбет|мировниот договор склучен во Ламбет]], каде што документот го добил името „Магна Карта“, со цел да се разликува од помалата [[Повелба на шумата]], која била издадена во исто време. Без средства, Хенри повторно ја преиздал повелбата во 1225 година во замена за доделување нови даноци, а неговиот син, [[Едвард I]], ја повторил постапката во 1297 година, но овој пат потврдувајќи ја како дел од [[Закон|статутното право]] на Англија, а сепак, Магна Карта не била единствена, имало и други правни документи од своето време, и во Англија и пошироко кои дале слични изјави за правата и ограничувањата на овластувањата на Круната. Повелбата станала дел од англискиот политички живот и обично била обновувана од секој монарх по ред, а со текот на времето и со донесувањето на нови закони од страна на новоформираниот [[Парламент на Англија]], тоа изгубил дел од своето практично значење. На крајот на 16 век, дошло до пораст на интересот за Магна Карта, а адвокатите и историчарите во тоа време верувале дека постоел древен англиски устав, кој датирал од времето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] и кој ги штител индивидуалните англиски слободи и дека [[Норманско освојување на Англија|норманската инвазија од 1066 година]] ги соборила овие права и дека Магна Карта била популарен обид за нивно враќање, правејќи ја повелбата суштинска основа за современите овластувања на Парламентот и правните принципи како што е ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]'' Иако овој историски опис бил многу погрешен, правници како Сер [[Едвард Коук]] екстензивно се повикувале на Магна Карта на почетокот на 17 век, аргументирајќи против [[Божје право|божественото право на кралевите]], а и [[Јаков I (Англија)|Џејмс I]] и неговиот син [[Чарлс I]] се обиделе да ја потиснат дискусијата за Магна Карта. Политичкиот мит за Магна Карта како средновековно оживување на античките лични слободи опстојувал по [[Славна револуција|Славната револуција]] од 1688 година сè до 19 век што влијаело врз раните американски колонисти во [[Тринаесет колонии|Тринаесетте колонии]] и врз формирањето на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]], кој станал врховен закон на земјата во новата република на Соединетите Американски Држави. Истражувањата на [[Викторијански период|викторијанските]] историчари покажале дека оригиналната повелба од 1215 година се однесувала на средновековниот однос помеѓу монархот и [[Англиска феудална баронија|бароните]], а не на обичните поданици. Поголемиот дел од историчарите сега го гледале толкувањето на повелбата како единствена и рана повелба за универзални правни права како мит што бил создаден векови подоцна, но и покрај промените во ставовите на историчарите, повелбата останала моќен, иконски документ, дури и откако речиси целата нејзина содржина била укината од статутните книги во 19 и 20 век. Магна Карта сè уште претставува важен симбол на слободата денес, често цитирана од политичарите и активистите, и е почитувана од британските и американските правни заедници, [[Том Денинг, Барон Денинг|а лордот Денинг]] ја опишал во 1956 година како „најголемиот уставен документ на сите {{Дословно|times}} - основа на слободата на поединецот против произволната власт на деспотот“. Во 21-от век, 4 [[Пример за копија|примери]] на оригиналната повелба од 1215 година останале да постојат, од кои 2 во [[Британска библиотека|Британската библиотека]], 1 во [[замокот Линколн]] и 1 во [[Катедралата во Солсбери|катедралата Салисбери]] и биле признати од [[УНЕСКО]] во неговиот [[Програмата „Спомен на светот“|меѓународен регистар „Сеќавање на светот“]]. Исто така, постојат неколку последователни повелби во јавна и приватна сопственост, вклучувајќи копии од повелбата од 1297 година и во Соединетите Американски Држави и во Австралија, а 800-годишнината од Магна Карта во 2015 година вклучувала обемни прослави и дискусии, а четирите оригинални повелби од 1215 година биле изложени заедно во Британската библиотека, а ниту една од оригиналните Магна Карта од 1215 година моментално не биле во сила откако била укината, но сепак, три клаузули од оригиналната повелба се вградени во повторно издадената Магна Карта од 1297 година и остале во сила во Англија и Велс.{{Efn|These were 1 (part), 13, 39, and 40 of the 1215 charter, being clauses 1, 9, and 29 of the 1297 statute. Although scholars refer to the 63 numbered "clauses" of Magna Carta, this is a modern system of numbering, introduced by Sir [[William Blackstone]] in 1759; the original charter formed a single, long unbroken text.}} e1z19foltouod90yw8ppbn7srl8nqnb 5571426 5571425 2026-06-04T02:20:56Z IvanKonev123 98191 5571426 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Magna_Carta_(British_Library_Cotton_MS_Augustus_II.106).jpg|thumb|350px|right|Голематаа повелба]] '''Голема повелба за слободите (или правата)''' ({{langx|la|Magna Carta Libertatum}} или само ''Magna Carta'') — повелба на англискиот крал [[Јован Безземниот|Јован]] потпишана во [[јуни]] [[1215]] г. под притисок на бунтовничките велможи. Со неа се ограничила моќта на [[монарх]]от, а обичните луѓе се стекнале со права, со што започнале да се развиваат идеите за слобода и демократија. ''Magna Carta'' во буквален превод значи „Голема карта“. Оваа карта била пример за создавање на други подобри декларации. Оваа декларација е основа за [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човековите права]]. {{право-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Средновековна Англија]] [[Категорија:Баронски војни]] [[Категорија:Британско право]] [[Категорија:Англиско право]] [[Категорија:Повелби]]     <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Документ|document_name=Магна Карта|image=[[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|240px]]|image_caption=„[[Памук ракопис. Август]] II. 106“, еден од четирите зачувани [[Примерни копии|примери]] од текстот од 1215 година|date_created={{start date and age|1215}}|date_ratified=|location_of_document=Две во [[Британската библиотека]]; по една во [[Замокот Линколн]] и во [[Катедралата Солсбери]]|writer={{plainlist| * [[Џон, крал на Англија]] * Неговите барони * [[Стивен Лангтон]], [[Архиепископ од Кентербери]] }}|signers=|purpose=[[Мировен договор]]|wikisource=Magna Carta}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{Монархизам}}<templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles>ењф<templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''{{Јаз|la-x-medieval|Magna Carta}}''' ([[Средновековен латински]]: „Голема повелба“) или '''Magna Charta'''{{Efn|The document's Latin name is spelled either {{lang|la|Magna Carta}} or {{lang|la|Magna Charta}} (the pronunciation is the same), and may appear in English with or without the definite article "the".{{pb}}The spelling {{lang|la|Charta}} originates in the 18th century, as a restoration of [[classical Latin]] {{lang|la|[[:wikt:charta|charta]]}} for the [[Medieval Latin]] spelling {{lang|la|carta}}.<ref>[[Du Cange]] s.v. [http://ducange.enc.sorbonne.fr/charta#CHARTA1 1 carta]</ref> While "Charta" remains an acceptable variant spelling, it never became prevalent in English usage.<ref>{{cite book|last1=Garner|first1=Bryan A.|title=A Dictionary of Modern Legal Usage|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195142365|page=541|url=https://books.google.com/books?id=35dZpfMmxqsC&pg=PA541}} "The usual—and the better—form is ''Magna Carta''. [...] ''Magna Carta'' does not take a definite article".{{pb}}''Magna Charta'' is the recommended spelling in German-language literature. ([http://www.duden.de/rechtschreibung/Magna_Charta Duden online])</ref> {{pb}}The article is more commonly omitted.<ref>{{OED|Magna Carta}} "Usually without article."</ref> Latin does not have a definite article equivalent to "the".}} — [[кралска повелба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/collection-items/magna-carta-1215|title=Magna Carta 1215|publisher=[[British Library]]|accessdate=3 February 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Peter Crooks|date=July 2015|title=Exporting Magna Carta: exclusionary liberties in Ireland and the world|url=https://www.historyireland.com/volume-23/exporting-magna-carta-exclusionary-liberties-in-ireland-and-the-world/|journal=[[History Ireland]]|volume=23|issue=4}}</ref> за [[права]] запечатена од [[Јован Безземниот|кралот Џон од Англија]] во [[Ранимед]], во близина на [[Виндзор]], на 15 јуни 1215 година{{Efn|Within this article, dates before 14 September 1752 are in the Julian calendar. Later dates are in the Gregorian calendar.}} и која првично била изготвена од [[Архиепископ Кантербериски|надбискупот од Кентербери]], кардиналот [[Стивен Лангтон]], за да се склучи мир меѓу непопуларниот крал и група бунтовнички [[Барон (титула)|барони]] кои барале кралот да ја потврди [[Повелба за слободите|Повелбата за слободите]]. Им ветувала заштита на црковните права, заштита на бароните од нелегално затворање, пристап до брза и непристрасна правда и ограничувања на [[Феудализам|феудалните]] плаќања на [[Круната]], што требала да се спроведе преку совет од 25 барони, но ниту една страна не ги почитувала своите обврски, а повелбата била поништена од [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј III]], што доведе до [[Првата баронска војна]]. По смртта на Џон, регентската влада на неговиот млад син, [[Хенри III]], го преиздала документот во 1216 година, лишен од дел од неговата порадикална содржина, во неуспешен обид да изгради политичка поддршка за својата кауза, а на крајот од војната во 1217 година, тој бил дел од [[Договорот од Ламбет|мировниот договор склучен во Ламбет]], каде што документот го добил името „Магна Карта“, со цел да се разликува од помалата [[Повелба на шумата]], која била издадена во исто време. Без средства, Хенри повторно ја преиздал повелбата во 1225 година во замена за доделување нови даноци, а неговиот син, [[Едвард I]], ја повторил постапката во 1297 година, но овој пат потврдувајќи ја како дел од [[Закон|статутното право]] на Англија, а сепак, Магна Карта не била единствена, имало и други правни документи од своето време, и во Англија и пошироко кои дале слични изјави за правата и ограничувањата на овластувањата на Круната. Повелбата станала дел од англискиот политички живот и обично била обновувана од секој монарх по ред, а со текот на времето и со донесувањето на нови закони од страна на новоформираниот [[Парламент на Англија]], тоа изгубил дел од своето практично значење. На крајот на 16 век, дошло до пораст на интересот за Магна Карта, а адвокатите и историчарите во тоа време верувале дека постоел древен англиски устав, кој датирал од времето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] и кој ги штител индивидуалните англиски слободи и дека [[Норманско освојување на Англија|норманската инвазија од 1066 година]] ги соборила овие права и дека Магна Карта била популарен обид за нивно враќање, правејќи ја повелбата суштинска основа за современите овластувања на Парламентот и правните принципи како што е ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]'' Иако овој историски опис бил многу погрешен, правници како Сер [[Едвард Коук]] екстензивно се повикувале на Магна Карта на почетокот на 17 век, аргументирајќи против [[Божје право|божественото право на кралевите]], а и [[Јаков I (Англија)|Џејмс I]] и неговиот син [[Чарлс I]] се обиделе да ја потиснат дискусијата за Магна Карта. Политичкиот мит за Магна Карта како средновековно оживување на античките лични слободи опстојувал по [[Славна револуција|Славната револуција]] од 1688 година сè до 19 век што влијаело врз раните американски колонисти во [[Тринаесет колонии|Тринаесетте колонии]] и врз формирањето на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]], кој станал врховен закон на земјата во новата република на Соединетите Американски Држави. Истражувањата на [[Викторијански период|викторијанските]] историчари покажале дека оригиналната повелба од 1215 година се однесувала на средновековниот однос помеѓу монархот и [[Англиска феудална баронија|бароните]], а не на обичните поданици. Поголемиот дел од историчарите сега го гледале толкувањето на повелбата како единствена и рана повелба за универзални правни права како мит што бил создаден векови подоцна, но и покрај промените во ставовите на историчарите, повелбата останала моќен, иконски документ, дури и откако речиси целата нејзина содржина била укината од статутните книги во 19 и 20 век. Магна Карта сè уште претставува важен симбол на слободата денес, често цитирана од политичарите и активистите, и е почитувана од британските и американските правни заедници, [[Том Денинг, Барон Денинг|а лордот Денинг]] ја опишал во 1956 година како „најголемиот уставен документ на сите {{Дословно|times}} - основа на слободата на поединецот против произволната власт на деспотот“. Во 21-от век, 4 [[Пример за копија|примери]] на оригиналната повелба од 1215 година останале да постојат, од кои 2 во [[Британска библиотека|Британската библиотека]], 1 во [[замокот Линколн]] и 1 во [[Катедралата во Солсбери|катедралата Салисбери]] и биле признати од [[УНЕСКО]] во неговиот [[Програмата „Спомен на светот“|меѓународен регистар „Сеќавање на светот“]]. Исто така, постојат неколку последователни повелби во јавна и приватна сопственост, вклучувајќи копии од повелбата од 1297 година и во Соединетите Американски Држави и во Австралија, а 800-годишнината од Магна Карта во 2015 година вклучувала обемни прослави и дискусии, а четирите оригинални повелби од 1215 година биле изложени заедно во Британската библиотека, а ниту една од оригиналните Магна Карта од 1215 година моментално не биле во сила откако била укината, но сепак, три клаузули од оригиналната повелба се вградени во повторно издадената Магна Карта од 1297 година и остале во сила во Англија и Велс.{{Efn|These were 1 (part), 13, 39, and 40 of the 1215 charter, being clauses 1, 9, and 29 of the 1297 statute. Although scholars refer to the 63 numbered "clauses" of Magna Carta, this is a modern system of numbering, introduced by Sir [[William Blackstone]] in 1759; the original charter formed a single, long unbroken text.}} p5azotlp3ok9zalltgopydthjif574h 5571427 5571426 2026-06-04T02:21:11Z IvanKonev123 98191 5571427 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Magna_Carta_(British_Library_Cotton_MS_Augustus_II.106).jpg|thumb|350px|right|Голематаа повелба]] '''Голема повелба за слободите (или правата)''' ({{langx|la|Magna Carta Libertatum}} или само ''Magna Carta'') — повелба на англискиот крал [[Јован Безземниот|Јован]] потпишана во [[јуни]] [[1215]] г. под притисок на бунтовничките велможи. Со неа се ограничила моќта на [[монарх]]от, а обичните луѓе се стекнале со права, со што започнале да се развиваат идеите за слобода и демократија. ''Magna Carta'' во буквален превод значи „Голема карта“. Оваа карта била пример за создавање на други подобри декларации. Оваа декларација е основа за [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човековите права]]. {{право-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Средновековна Англија]] [[Категорија:Баронски војни]] [[Категорија:Британско право]] [[Категорија:Англиско право]] [[Категорија:Повелби]]     <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Документ|document_name=Магна Карта|image=[[File:Magna Carta (British Library Cotton MS Augustus II.106).jpg|frameless|240px]]|image_caption=„[[Памук ракопис. Август]] II. 106“, еден од четирите зачувани [[Примерни копии|примери]] од текстот од 1215 година|date_created={{start date and age|1215}}|date_ratified=|location_of_document=Две во [[Британската библиотека]]; по една во [[Замокот Линколн]] и во [[Катедралата Солсбери]]|writer={{plainlist| * [[Џон, крал на Англија]] * Неговите барони * [[Стивен Лангтон]], [[Архиепископ од Кентербери]] }}|signers=|purpose=[[Мировен договор]]|wikisource=Magna Carta}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles>{{Монархизам}}<templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css" />'''{{Јаз|la-x-medieval|Magna Carta}}''' ([[Средновековен латински]]: „Голема повелба“) или '''Magna Charta'''{{Efn|The document's Latin name is spelled either {{lang|la|Magna Carta}} or {{lang|la|Magna Charta}} (the pronunciation is the same), and may appear in English with or without the definite article "the".{{pb}}The spelling {{lang|la|Charta}} originates in the 18th century, as a restoration of [[classical Latin]] {{lang|la|[[:wikt:charta|charta]]}} for the [[Medieval Latin]] spelling {{lang|la|carta}}.<ref>[[Du Cange]] s.v. [http://ducange.enc.sorbonne.fr/charta#CHARTA1 1 carta]</ref> While "Charta" remains an acceptable variant spelling, it never became prevalent in English usage.<ref>{{cite book|last1=Garner|first1=Bryan A.|title=A Dictionary of Modern Legal Usage|date=1995|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0195142365|page=541|url=https://books.google.com/books?id=35dZpfMmxqsC&pg=PA541}} "The usual—and the better—form is ''Magna Carta''. [...] ''Magna Carta'' does not take a definite article".{{pb}}''Magna Charta'' is the recommended spelling in German-language literature. ([http://www.duden.de/rechtschreibung/Magna_Charta Duden online])</ref> {{pb}}The article is more commonly omitted.<ref>{{OED|Magna Carta}} "Usually without article."</ref> Latin does not have a definite article equivalent to "the".}} — [[кралска повелба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bl.uk/collection-items/magna-carta-1215|title=Magna Carta 1215|publisher=[[British Library]]|accessdate=3 February 2019}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Peter Crooks|date=July 2015|title=Exporting Magna Carta: exclusionary liberties in Ireland and the world|url=https://www.historyireland.com/volume-23/exporting-magna-carta-exclusionary-liberties-in-ireland-and-the-world/|journal=[[History Ireland]]|volume=23|issue=4}}</ref> за [[права]] запечатена од [[Јован Безземниот|кралот Џон од Англија]] во [[Ранимед]], во близина на [[Виндзор]], на 15 јуни 1215 година{{Efn|Within this article, dates before 14 September 1752 are in the Julian calendar. Later dates are in the Gregorian calendar.}} и која првично била изготвена од [[Архиепископ Кантербериски|надбискупот од Кентербери]], кардиналот [[Стивен Лангтон]], за да се склучи мир меѓу непопуларниот крал и група бунтовнички [[Барон (титула)|барони]] кои барале кралот да ја потврди [[Повелба за слободите|Повелбата за слободите]]. Им ветувала заштита на црковните права, заштита на бароните од нелегално затворање, пристап до брза и непристрасна правда и ограничувања на [[Феудализам|феудалните]] плаќања на [[Круната]], што требала да се спроведе преку совет од 25 барони, но ниту една страна не ги почитувала своите обврски, а повелбата била поништена од [[Папа Инокентиј III|папата Инокентиј III]], што доведе до [[Првата баронска војна]]. По смртта на Џон, регентската влада на неговиот млад син, [[Хенри III]], го преиздала документот во 1216 година, лишен од дел од неговата порадикална содржина, во неуспешен обид да изгради политичка поддршка за својата кауза, а на крајот од војната во 1217 година, тој бил дел од [[Договорот од Ламбет|мировниот договор склучен во Ламбет]], каде што документот го добил името „Магна Карта“, со цел да се разликува од помалата [[Повелба на шумата]], која била издадена во исто време. Без средства, Хенри повторно ја преиздал повелбата во 1225 година во замена за доделување нови даноци, а неговиот син, [[Едвард I]], ја повторил постапката во 1297 година, но овој пат потврдувајќи ја како дел од [[Закон|статутното право]] на Англија, а сепак, Магна Карта не била единствена, имало и други правни документи од своето време, и во Англија и пошироко кои дале слични изјави за правата и ограничувањата на овластувањата на Круната. Повелбата станала дел од англискиот политички живот и обично била обновувана од секој монарх по ред, а со текот на времето и со донесувањето на нови закони од страна на новоформираниот [[Парламент на Англија]], тоа изгубил дел од своето практично значење. На крајот на 16 век, дошло до пораст на интересот за Магна Карта, а адвокатите и историчарите во тоа време верувале дека постоел древен англиски устав, кој датирал од времето на [[Англосаксонци|Англосаксонците]] и кој ги штител индивидуалните англиски слободи и дека [[Норманско освојување на Англија|норманската инвазија од 1066 година]] ги соборила овие права и дека Магна Карта била популарен обид за нивно враќање, правејќи ја повелбата суштинска основа за современите овластувања на Парламентот и правните принципи како што е ''[[Хабеас корпус|habeas corpus]]'' Иако овој историски опис бил многу погрешен, правници како Сер [[Едвард Коук]] екстензивно се повикувале на Магна Карта на почетокот на 17 век, аргументирајќи против [[Божје право|божественото право на кралевите]], а и [[Јаков I (Англија)|Џејмс I]] и неговиот син [[Чарлс I]] се обиделе да ја потиснат дискусијата за Магна Карта. Политичкиот мит за Магна Карта како средновековно оживување на античките лични слободи опстојувал по [[Славна револуција|Славната револуција]] од 1688 година сè до 19 век што влијаело врз раните американски колонисти во [[Тринаесет колонии|Тринаесетте колонии]] и врз формирањето на [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]], кој станал врховен закон на земјата во новата република на Соединетите Американски Држави. Истражувањата на [[Викторијански период|викторијанските]] историчари покажале дека оригиналната повелба од 1215 година се однесувала на средновековниот однос помеѓу монархот и [[Англиска феудална баронија|бароните]], а не на обичните поданици. Поголемиот дел од историчарите сега го гледале толкувањето на повелбата како единствена и рана повелба за универзални правни права како мит што бил создаден векови подоцна, но и покрај промените во ставовите на историчарите, повелбата останала моќен, иконски документ, дури и откако речиси целата нејзина содржина била укината од статутните книги во 19 и 20 век. Магна Карта сè уште претставува важен симбол на слободата денес, често цитирана од политичарите и активистите, и е почитувана од британските и американските правни заедници, [[Том Денинг, Барон Денинг|а лордот Денинг]] ја опишал во 1956 година како „најголемиот уставен документ на сите {{Дословно|times}} - основа на слободата на поединецот против произволната власт на деспотот“. Во 21-от век, 4 [[Пример за копија|примери]] на оригиналната повелба од 1215 година останале да постојат, од кои 2 во [[Британска библиотека|Британската библиотека]], 1 во [[замокот Линколн]] и 1 во [[Катедралата во Солсбери|катедралата Салисбери]] и биле признати од [[УНЕСКО]] во неговиот [[Програмата „Спомен на светот“|меѓународен регистар „Сеќавање на светот“]]. Исто така, постојат неколку последователни повелби во јавна и приватна сопственост, вклучувајќи копии од повелбата од 1297 година и во Соединетите Американски Држави и во Австралија, а 800-годишнината од Магна Карта во 2015 година вклучувала обемни прослави и дискусии, а четирите оригинални повелби од 1215 година биле изложени заедно во Британската библиотека, а ниту една од оригиналните Магна Карта од 1215 година моментално не биле во сила откако била укината, но сепак, три клаузули од оригиналната повелба се вградени во повторно издадената Магна Карта од 1297 година и остале во сила во Англија и Велс.{{Efn|These were 1 (part), 13, 39, and 40 of the 1215 charter, being clauses 1, 9, and 29 of the 1297 statute. Although scholars refer to the 63 numbered "clauses" of Magna Carta, this is a modern system of numbering, introduced by Sir [[William Blackstone]] in 1759; the original charter formed a single, long unbroken text.}} ivlijs1nef4zw3pw6d256s968cfjnn4 Википедија:Тековни настани 4 14972 5571365 5546348 2026-06-03T22:14:45Z Kiril Simeonovski 3243 /* 2026 */ 5571365 wikitext text/x-wiki {{порталски прегледник}} __NOTOC__ {| cellspacing="0" cellpadding="0" style="width:100%; border:1px #A3B1BF solid;" |- | colspan="2" style="background:#CEE0F2; text-align:center; padding:1px; border-bottom:1px #A3B1BF solid;" | <h2 style="margin:.5em; margin-top:.1em; border-bottom:0; font-weight:bold;">[[Image:X-office-calendar.svg|30px|Тековни настани]] Тековни настани </h2> |- | style="background:#F5FAFF; padding:1.2em;" valign="top" | ==[[2026]]== * 3.6.2026 — над '''162.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 29.4.2026 — над '''161.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 26.3.2026 — над '''160.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.2.2026 — над '''159.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 15.1.2026 — над '''158.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2025]]== * 5.12.2025 — над '''157.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 25.10.2025 — над '''156.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 16.9.2025 — над '''155.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 16.7.2025 — над '''154.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 14.6.2025 — над '''153.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 25.4.2025 — над '''152.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 25.3.2025 — над '''151.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 24.2.2025 — над '''150.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 8.2.2025 — над '''149.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 15.1.2025 - на корисниците [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] и [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] им е доделена [[Википедија:Награда за уредник со траен придонес|Наградата за уредник со траен придонес]]. ==[[2024]]== * 23.12.2024 — над '''148.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 14.10.2024 — над '''147.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 30.8.2024 — над '''146.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 22.6.2024 — над '''145.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 21.5.2024 — над '''144.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 13.4.2024 — над '''143.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 27.2.2024 — над '''142.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.1.2024 — над '''141.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2023]]== * 8.12.2023 — над '''140.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 14.10.2023 — над '''139.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 28.8.2023 — над '''138.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 10.7.2023 — над '''137.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 8.5.2023 — над '''136.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 26.3.2023 — над '''135.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 6.3.2023 — над '''134.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 28.1.2023 — над '''133.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 15.1.2023 — на корисникот [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] му е доделена [[Википедија:Награда за уредник со траен придонес|Наградата за уредник со траен придонес]]. ==[[2022]]== * 10.12.2022 — над '''132.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 15.10.2022 — над '''131.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.8.2022 — над '''130.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 24.6.2022 — над '''129.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 11.5.2022 — над '''128.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 18.4.2022 — над '''127.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 21.3.2022 — над '''126.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 7.3.2022 — над '''125.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 18.2.2022 — над '''124.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 1.2.2022 — над '''123.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 15.1.2022 — на корисниците [[Корисник:Ca7apult|Ca7apult]] и [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] им е доделена [[Википедија:Награда за уредник со траен придонес|Наградата за уредник со траен придонес]]. * 6.1.2022 — над '''122.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2021]]== * 1.12.2021 — над '''121.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 24.11.2021 — над '''120.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.11.2021 — над '''119.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 10.11.2021 — над '''118.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 24.9.2021 — над '''117.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 30.7.2021 — над '''116.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 4.6.2021 — над '''115.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.4.2021 — над '''114.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 4.3.2021 — над '''113.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 11.2.2021 — над '''112.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 15.1.2021 — на корисниците [[Корисник:Македонец|Македонец]], [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]], [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]], [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]], [[Корисник:Raso mk|Raso mk]], [[Корисник:Buli|Buli]], [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]], [[Корисник:Виолетова|Виолетова]], [[Корисник:Dalco26|Dalco26]], [[Корисник:ГП|ГП]], [[Корисник:FlavrSavr|FlavrSavr]] и [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] им е доделена [[Википедија:Награда за уредник со траен придонес|Наградата за уредник со траен придонес]]. * 3.1.2021 — над '''111.111''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2020]]== * 29.12.2020 — над '''111.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.11.2020 — над '''110.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.10.2020 — над '''109.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.9.2020 — над '''108.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 3.8.2020 — над '''107.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 23.5.2020 — над '''106.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 10.4.2020 — над '''105.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 7.2.2020 — над '''104.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2019]]== * 24.11.2019 — над '''103.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 30.8.2019 — над '''102.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 9.6.2019 — над '''101.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 27.4.2019 — над '''100.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 12.2.2019 — над '''99.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2018]]== * 31.12.2018 — над '''98.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 2.11.2018 — над '''97.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 8.9.2018 — над '''96.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.6.2018 — над '''95.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 17.4.2018 — над '''94.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 22.2.2018 — над '''93.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2017]]== * 26.12.2017 — над '''92.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 31.10.2017 — над '''91.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 3.7.2017 — над '''90.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со над 67.000 регистрирани корисници и над 4.300.000 уредувања. * 27.03.2017 — над '''89.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.01.2017 — над '''88.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2016]]== * 13.10.2016 — над '''87.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 14.6.2016 — над '''86.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 11.2.2016 — над '''85.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2015]]== * 11.11.2015 — над '''84.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 13.8.2015 — над '''83.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 23.5.2015 — над '''82.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 22.2.2015 — над '''81.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2014]]== * 16.12.2014 — над '''80.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со над 52.000 регистрирани корисници и над 3.300.000 уредувања. * 25.9.2014 — над '''79.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 15.8.2014 — над '''78.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 16.6.2014 — над '''77.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 6.3.2014 — над '''76.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 9.1.2014 — над '''75.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2013]]== * 8.11.2013 — над '''74.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 31.7.2013 — над '''73.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 11.5.2013 — над '''72.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 1.4.2013 — над '''71.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 28.3.2013 — над '''70.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со над 42.000 регистрирани корисници и над 3.000.000 уредувања. * 22.3.2013 — над '''69.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 2.2.2013 — над '''68.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2012]]== * 5.12.2012 — над '''67.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.10.2012 — над '''66.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 4.10.2012 — над '''65.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 28.9.2012 — над '''64.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 17.9.2012 — над '''63.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 5.9.2012 — над '''62.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 28.8.2012 — над '''61.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.8.2012 — над '''60.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со околу [[:Категорија:Портали|деведесетина тематски портали]], над 35.000 регистрирани корисници и над 1.000.000 страници. * 27.7.2012 — над '''59.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.7.2012 — над '''58.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 18.7.2012 — над '''1.000.000''' страници на Википедија на македонски јазик. * 15.7.2012 — над '''57.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 4.6.2012 — над '''56.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.3.2012 — над '''55.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 30.1.2012 — над '''54.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2011]]== * 10.12.2011 — над '''53.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 25.10.2011 — над '''52.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 8.10.2011 — над '''51.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 2.10.2011 — над '''50.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со над 30.000 регистрирани корисници и над 740.000 страници. * 17.9.2011 — над '''49.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 30.8.2011 — над '''30.000''' регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик. * 28.8.2011 — над '''48.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 20.7.2011 — над '''47.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 7.6.2011 — над '''46.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 29.5.2011 — над '''2.000.000''' уредувања на Википедија на македонски јазик. * 17.4.2011 — над '''45.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 22.2.2011 — над '''44.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 7.1.2011 — над '''25.000''' регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик. * 4.1.2011 — над '''43.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2010]]== * 8.10.2010 — над '''42.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 27.6.2010 — над '''41.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.5.2010 — над '''20.000''' регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик. * 17.4.2010 — над '''40.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со околу [[:Категорија:Портали|деведесетина тематски портали]], над 19.000 регистрирани корисници и над 175.000 страници. * 16.4.2010 — над '''1.000.000''' уредувања на Википедија на македонски јазик. * 28.3.2010 — над '''39.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 16.1.2010 — над '''38.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2009]]== * 6.12.2009 — над '''37.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 19.11.2009 — над '''36.000''' статии на Википедија на македонски јазик. *4.11.2009 — над '''15.000''' регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик. * 16.10.2009 — над '''35.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со околу [[:Категорија:Портали|деведесетина тематски портали]], над 14.000 регистрирани корисници и над 5.000 подигнати датотеки. * 18.8.2009 — над '''34.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 17.7.2009 — над '''33.333''' статии на Википедија на македонски јазик. * 4.7.2009 — над '''33.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 25.5.2009 — над '''32.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 30.4.2009 — над '''31.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 29.4.2009 — над '''30.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со над 10.000 регистрирани корисници и над 5.000 подигнати датотеки. * 26.4.2009 — над '''29.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 18.4.2009 — над '''28.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 10.4.2009 — над '''27.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 4.4.2009 — над '''26.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 2.4.2009 — над '''10.000''' регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик. * 9.3.2009 — над '''25.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со околу [[:Категорија:Портали|осумдесетина тематски портали]], над 9.000 регистрирани корисници и над 5.000 подигнати датотеки. * 2.2.2009 — над '''24.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 8.1.2009 — над '''23.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2008]]== * 12.12.2008 — над '''22.222''' статии на Википедија на македонски јазик. * 7.12.2008 — над '''22.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со над 7.000 регистрирани корисници и над 5.000 подигнати датотеки. * 16.11.2008 — над '''21.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 5.11.2008 — над '''20.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со околу [[:Категорија:Портали|седумдесетина тематски портали]], над 6.000 регистрирани корисници и над 5.000 подигнати датотеки. * 15.9.2008 — над '''19.000''' статии на Википедија на македонски јазик, со околу [[:Категорија:Портали|шеесетина тематски портали]], над 5.000 регистрирани корисници и над 5.000 подигнати датотеки. * 10.7.2008 — над '''18.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 25.4.2008 — над '''17.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 5.3.2008 — над '''16.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 2.3.2008 — над '''3.000''' регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик. * 10.2.2008 — над '''15.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 1.2.2008 — над '''14.000''' статии на Википедија на македонски јазик. ==[[2007]]== * 6.11.2007 — над '''13.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 18.9.2007 — над '''12.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 12.8.2007 — над '''11.111''' статии на Википедија на македонски јазик. * 9.8.2007 — над '''11.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * 22.6.2007 — над '''10.000''' статии на Википедија на македонски јазик. * Прочитајте го извештајот од [[Википедија:Портал/Новости#Прва регионална Вики конференција|првата регионална Вики конференција]]. ==[[2006]]== *Започна првиот [[Википедија:Школски и универзитетски проекти|Википроект на македонската Википедија]] во соработка со [[Институт за информатика на ПМФ|Институтот за информатика на ПМФ]]. * Одржана е [[Википедија:Портал/Разно|првата викисредба]]. * Започнала [[Помош:Акцентирани македонски букви|примена на акцентирани македонски букви]] * Воведена е ''Одбрана статија на неделата'' наместо ''Одбрана статија на месецот''. * Македонската Википедија е избрана за веб-страница на денот во весникот [http://www.vreme.com.mk/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&tabid=1&EditionID=663&ArticleID=41650 „Време“.] * [[Разговор_за_шаблон:Дали сте знаеле|Предложете нова информација за „Дали сте знаеле“]]. * Видете кои се [[:Категорија:Никулци|статии во изработка]]. * Видете кои се [[:Категорија:Статии за преведување|статии за преведување]]. * Видете кои се [[:Категорија:Статии за уредување|статии за уредување]]. * Видете кои се [[:Категорија:Страници за бришење|статии за бришење]]. ==[[2005]]== * [[29 мај]] [[2005]] [[Скопје]]. * [[8 јануари]] [[2005‎]] [[Македонија]]. * ==[[2003]]== * [[септември]] [[2003]] — отпочната [[Википедија на македонски јазик]]. [[bg:Уикипедия:Текущи съобщения]] t8lkg3lxzh35we889de9jo9s3q49m02 Категорија:Бугарски национализам 14 15867 5571244 5571098 2026-06-03T15:27:47Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Русофили]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571244 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Политички движења во Бугарија|Национализам]] [[Категорија:Национализам по земја|Бугарија]] [[Категорија:Национализам во Европа|Бугарија]] [[Категорија:Нацизам во Бугарија]] [[Категорија:Русофили]] ault9ermlrv59tjnhfuixwo9oosmkku Категорија:Бугарски националисти 14 16366 5571241 5571096 2026-06-03T15:27:28Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Русофили]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571241 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Бугарски национализам| ]] [[Категорија:Националисти по националност|Бугарија]] [[Категорија:Бугари по политичко убедување|националисти]] [[Категорија:Русофили]] pxvbagb26excxaimsn9pwzczsb361lw Категорија:Бугарски преродбеници 14 26120 5571254 5571095 2026-06-03T16:35:34Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Русофили]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571254 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Бугарска преродба]] [[Категорија:Русофили]] qisgwnbrm69n620qullp5jj6xzemudk Категорија:Бугарска преродба 14 26121 5571242 5571097 2026-06-03T15:27:35Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Русофили]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571242 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Бугарски национализам]] [[Категорија:Русофили]] gaq99souedefxp9dxax7z2p7l6ufmk1 Четврта крстоносна војна 0 39762 5571443 5485210 2026-06-04T06:23:04Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg]] → [[File:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Name of the painting and not just a generic number 5571443 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир |conflict=Четврта крстоносна војна |partof=[[Крстоносни војни|Крстоносните војни]] |image=[[Податотека:ConquestOfConstantinopleByTheCrusadersIn1204.jpg|200px]] |caption=Освојување на Цариград од страна на крстосниците во 1204. |date=1202-1204 |place=[[Балкански Полуостров]] |territory= Создавање на [[крстоносни држави]] на Балканот. |result=Завршување на [[Големиот раскол]]. Создавање на [[Латинско Царство|Латинското Царство]]. |combatant1=[[Крстоносци]] * [[Податотека:Holy Roman Empire Arms-single head.svg|15px]] [[Свето Римско Царство]] * [[Податотека:Flag of Most Serene Republic of Venice.svg|15px]] [[Република Венеција]] * [[Податотека:Blason marquisat it Montferrat 1.svg|15px]] [[Монтферат]] ** [[Податотека:Blason région fr Champagne-Ardenne.svg|15px]] [[Шампања]] ** [[Податотека:Blason comté Champagne ancien.svg|15px]] [[Блоа]] ** [[Податотека:Blason maison fr de Coucy.svg|15px]] [[Амјен]] ** [[Податотека:Blason France moderne.svg|15px]] [[Ил де Франс]] ** [[Податотека:De-Saint-Pol-Campdavene.svg|15px]] [[Сен Пол]] ** [[Податотека:Blason Ducs Bourgogne (ancien).svg|15px]] [[Бургундија]] ** [[Податотека:Blason Comté de Flandre.svg|15px]] [[Фландрија]] |combatant2=[[Балкан|Земји од Балканскиот Полуостров]] * [[Податотека:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|15px]] [[Византија]] * [[Податотека:Coat of Arms of Hungary.svg|15px]] [[Кралство Унгарија|Унгарија]] ** [[Податотека:Coat of arms of Croatia.svg|15px]] [[Кралство Хрватска|Хрватска]] ** [[Податотека:Coat of Arms Zara.jpg|15px]] [[Далмација]] |combatant3= |commander1=[[Податотека:Holy Roman Empire Arms-single head.svg|15px]] [[Ото IV]]<br />[[Податотека:Coat of arms of the House of Alerami.svg|15px]] [[Бонифациј Монфератски|Бонифациј I]]<br />[[Податотека:Blason région fr Champagne-Ardenne.svg|15px]] [[Теобалд I]]<br />[[Податотека:Blason comté Champagne ancien.svg|15px]] [[Луј I од Блоа]] |commander2=[[Податотека:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|15px]] [[Алексеј V Дукас]]<br />[[Податотека:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|15px]] [[Исак II Ангелос]] <br />[[Податотека:Byzantine imperial flag, 14th century, square.svg|15px]] [[Алексиј III Ангелос]] <br />[[Податотека:Coat of Arms of Hungary.svg|15px]] [[Податотека:Coat of arms of Croatia.svg|15px]] [[Податотека:Coat of Arms Zara.jpg|15px]] [[Емерик I]] |commander3= |strength1= |strength2= |strength3= |casualties1= |casualties2= |casualties3= |notes= }} [[Податотека:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|thumb|right|300px|Влез на крстоносците во Цариград]] '''Четврта крстоносна војна''' ([[1202]] - [[1204]] година) првично имала за цел освојување на [[Ерусалим]] преку, контролираниот од муслиманите, [[Египет]]. Поради недостаток на пари, крстоносците заклучиле дека е потребно прво да се освои [[Задар]], па [[Цариград]] и со тоа да се разбие [[Византија]]. == Историски контекст и причини == Четвртата крстоносна војна била иницирана во 1198 година од страна на папата [[Папа Инокентиј III|Инокентиј III]] (1198–1216), еден од највлијателните папи во средновековието. По неуспехот на Третата крстоносна војна (1189–1192) да го врати Ерусалим од муслиманските сили предводени од [[Саладин]], западните христијани биле решени да организираат нова кампања за враќање на светите места. === Религиозни причини === Инокентиј III енергично пропагирал за нова крстоносна војна, ветувајќи духовни награди (опростување на гревовите) за учесниците. Неговата цел била да се обедини христијанскиот свет под папската власт и да се ослободи Ерусалим. И покрај разочарувањата од претходните војни, идејата за крстоносна војна сè уште била привлечна за многу европски витези и верници. === Политички и економски причини === [[Венецијанска Република|Венеција]], моќна поморска република, имала економски и политички интереси во Источниот Медитеран. Венецијанците сакале да ги зајакнат своите трговски патишта и да ја елиминираат конкуренцијата од Византија. Византиското Царство било ослабено од внатрешни конфликти, династички борби и економски проблеми. По смртта на [[Мануил I Комнин]] (1180), царството влегло во период на нестабилност, што го направило ранливо. Многу западни благородници виделе можност за стекнување богатство и територии, особено во богатите византиски земји. == Организација и подготовки == Во 1198 година, Инокентиј III испратил повик за нова крстоносна војна, нагласувајќи ја потребата од напад врз муслиманските сили во Египет, кој бил економски и стратешки центар на Ајубидската династија. Повикот бил добро прифатен во Франција, но не толку во Англија и Германија, кои биле зафатени со свои конфликти. Бонифациј од Монферат, италијански маркиз и искусен војсководач, бил избран за лидер на војната. Теобалд IV од Шампањ и Луј од Блоа, француски благородници, биле меѓу првите што го прифатиле крстот, а Енрико Дандоло, дуждот на Венеција, стар, но харизматичен и амбициозен лидер, имал клучна улога во пренасочувањето на војната. Во 1201 година, крстоносците склучиле договор со Венеција за транспорт до Египет. Венеција се обврзала да обезбеди флота за 35.000 војници и 4.500 коњи во замена за 85.000 сребрени марки. Меѓутоа, Крстоносците собрале многу помалку луѓе (околу 12.000) и не можеле да ја платат целата сума. Ова ја ставило војната во рацете на Венецијанците. == Тек на војната == Четвртата крстоносна војна е позната по своето отстапување од првичната цел. Наместо да се бори против муслиманските сили, таа завршила со напад врз христијански градови, вклучувајќи го и Константинопол. === Опсадата на Зара === Крстоносците, неспособни да ја платат Венеција, прифатиле предлог од Енрико Дандоло да го нападнат христијанскиот град Зара (денешен [[Задар]], Хрватска), кој бил под унгарска власт, но бил ривал на Венеција. Зара била освоена во ноември 1202 година, но овој чин предизвикал бес кај папата Инокентиј III, кој ги екскомуницирал крстоносците и Венецијанците за напад врз христијани. Екскомуникацијата подоцна била делумно укината за крстоносците, но не и за Венецијанците. === Прва опсада на Константинопол === Во јули 1203 година, крстоносците и Венецијанците пристигнале пред Константинопол. Градот бил добро утврден, но политички нестабилен. Тогашниот цар, Алексиј III Ангел, бил слаб лидер. Крстоносците го нападнале градот, искористувајќи ја венецијанската флота за да го пробијат синџирот што го штител Златниот Рог. По неколку дена борби, Алексиј III избегал, а Исак II и неговиот син Алексиј IV биле вратени на престолот. Алексиј IV не можел да ги исполни ветувањата кон крстоносците поради празната византиска ризница и отпорот на населението кон западните „Латини“. Напнатоста меѓу крстоносците и Византијците ескалирала. Во јануари 1204 година, Алексиј IV бил соборен од Алексиј V Дука Мурзуфл, кој се обидел да ги истера крстоносците. === Втора опсада и падот на Константинопол === Во април 1204 година, крстоносците и Венецијанците започнале втора опсада на Константинопол. По интензивни борби, градот паднал на 12 април 1204 година. Константинопол бил подложен на три дена грабежи, силувања и уништување. Многу богатства, вклучувајќи уметнички дела и реликвии, биле украдени или уништени. Овој настан бил невиден шок за христијанскиот свет, бидејќи еден христијански град бил опустошен од христијанска војска. == Последици == Четвртата крстоносна војна имала далекусежни последици за христијанскиот свет, особено за односите меѓу Истокот и Западот. Крстоносците основале Латинско Царство со центар во Константинопол, со Балдуин од Фландрија како прв цар. Ова царство било слабо и опстанало до 1261 година, кога Византијците го вратиле Константинопол. Византиското Царство било поделено на неколку држави, вклучувајќи ги Никејското Царство, Трапезундското Царство и Епирското Деспотство. Никејското Царство подоцна го вратило Константинопол. Венеција добила контрола над клучни трговски патишта и територии, вклучувајќи делови од Константинопол и острови во Егејското Море. Нападот врз Константинопол го продлабочил расколот меѓу католичката и православната црква. Православните христијани ги гледале западните „Латини“ како предавници. Војната не само што не го ослободила Ерусалим, туку ги одвратила ресурсите од борбата против муслиманските сили. Огромен дел од византиското културно наследство бил уништен или пренесен во Западна Европа. На пример, бронзените коњи од Хиподромот биле однесени во Венеција. Константинопол, некогаш центар на христијанската цивилизација, никогаш не го повратил својот поранешен сјај.{{Крстоносни војни}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Четврта крстоносна војна| ]] [[Категорија:Крстоносните војни во 13 век]] [[Категорија:Големиот раскол]] [[Категорија:Ахајско Кнежевство]] [[Категорија:Крстоносни држави]] [[Категорија:Латинско Царство]] o1jy4ea5r6qpheknds2f0l48js600m2 9 април (починале) 0 41393 5571293 3799071 2026-06-03T18:47:29Z ГП 23995 дополнување 5571293 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" |valign="top" align="right"|[[915]]&nbsp; |[[Папа Константин|Константин]] — [[римски папа]]. |- |valign="top" align="right"|[[1024]]&nbsp; |[[Папа Бенедикт VIII|Бенедикт VIII]] — римски папа. |- |valign="top" align="right"|[[1483]]&nbsp; |[[Едвард IV]] — [[крал на Англија]]. |- |valign="top" align="right"|[[1492]]&nbsp; |[[Лоренцо де Медичи]] — владетел на [[Фиренца]]. |- |valign="top" align="right"|[[1588]]&nbsp; |[[Паоло Веронезе]] — италијански сликар. |- |valign="top" align="right"|[[1626]]&nbsp; |[[Франсис Бекон]] — англиски [[филозоф]] и [[државник]]. |- |valign="top" align="right"|[[1942]]&nbsp; |[[Орде Чопела]] — македонски [[Народен херој на Македонија|народен херој]]. |- |valign="top" align="right"|[[1951]]&nbsp; |[[Вилхелм Бјеркнес]] — норвешки [[метеоролог]]. |- |valign="top" align="right"|[[1959]]&nbsp; |[[Френк Лојд Рајт]] — американски [[архитект]]. |- |valign="top" align="right"|[[1962]]&nbsp; |[[Харолд Ламб]], американски историчар. |- |valign="top" align="right"|[[1983]]&nbsp; |[[Александар Доброхотов]] — руски [[педагог]] и [[кореограф]] на [[Балет]]от при [[Македонскиот народен театар]] во [[Скопје]]. |- |valign="top" align="right"|[[1997]]&nbsp; |[[Стево Теодосиевски]] — македонски естраден уметник. |- |valign="top" align="right"|[[2014]]&nbsp; |[[Светлана Велмар Јанковиќ]] — српска писателка. |- |valign="top" align="right"|[[2026]]&nbsp; |[[Африка Бамбата]] — американски [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] продуцент. |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (починале)|9 април]] </noinclude> skxx35gn4cdnbz8pj0052f1j0t5i68t 19 април (починале) 0 41422 5571292 5363622 2026-06-03T18:45:20Z ГП 23995 дополнување 5571292 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" <!-- преместено на 6 април |valign="top" align="right"|[[885]]&nbsp; |[[Методиј Солунски]], македонски и сесловенски учител и просветител. |- --> |valign="top" align="right"|[[1588]]&nbsp; |[[Паоло Веронезе]] — [[венеција]]нски [[маниризам|маниристички]] [[сликар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1768]]&nbsp; |[[Џовани Антонио Канал]] (попознат како [[Каналето]]) — [[венеција]]нски сликар. |- |valign="top" align="right"|[[1824]]&nbsp; |[[Џорџ Гордон Бајрон]] — англиски [[поет]] од времето на [[романтизмот]]. |- |valign="top" align="right"|[[1828]]&nbsp; |[[Франц Шуберт]] — австриски [[композитор]]. |- |valign="top" align="right"|[[1882]]&nbsp; |[[Чарлс Дарвин]] — британски [[научник]], творец на [[теорија на еволуцијата|теоријата на еволуцијата]] на живите суштества. |- |valign="top" align="right"|[[1885]]&nbsp; |[[Николај Костомаров]] — руски историчар. |- |valign="top" align="right"|[[1906]]&nbsp; |[[Пјер Кири]] — француски [[физичар]] и [[хемичар]], добитник на [[Нобелова награда|Нобеловата награда]]. |- |valign="top" align="right"|[[1928]]&nbsp; |[[Ладислав Клима]] — чешки писател и [[филозоф]]. |- |valign="top" align="right"|[[1936]]&nbsp; |[[Антон Костадинов]] — македонски [[револуционер]]. |- |valign="top" align="right"|[[1989]]&nbsp; |[[Дафне ди Марие]] — англиска писателка. |- |valign="top" align="right"|[[1998]]&nbsp; |[[Октавио Паз]] — мексикански писател. |- |valign="top" align="right"|[[2010]]&nbsp; |[[Гуру (рапер)]] — американски [[рапер]], музички продуцент и глумец. |- |valign="top" align="right"|[[2021]]&nbsp; |[[Џим Стајнман]] — американски [[Поп-музика|поп]]-композитор. |- |valign="top" align="right"|[[2025]]&nbsp; |[[Тоше Поп Симонов]] — макеодонски композитор и продуцент на поп-музика. |- |valign="top" align="right"|[[2026]]&nbsp; |[[Дејв Мејсон]] — британски [[Рок-музика|рок]]-гитарист. |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (починале)|19 април]] </noinclude> gowu091vyed2z8kchap7a8xadkmrzf1 24 април (починале) 0 41438 5571290 3647706 2026-06-03T18:44:02Z ГП 23995 дополнување 5571290 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" |valign="top" align="right"|[[1731]]&nbsp; |[[Даниел Дефо]] — англиски писател. |- |valign="top" align="right"|[[1905]]&nbsp; |[[Христо Узунов]] — македонски [[револуционер]]. |- |valign="top" align="right"|[[1986]]&nbsp; |[[Волис Симпсон]] — сопруга на абдицираниот [[Едвард VIII]]. |- |valign="top" align="right"|[[1989]]&nbsp; |[[Франц Биндер]] — австриски [[фудбал]]ер. |- |valign="top" align="right"|[[1993]]&nbsp; |[[Митко Илиевски]] — еден од основоположниците на Катедрата по [[филозофија]] на [[Филозофски факултет - Скопје|Филозофскиот факултет во Скопје]]. |- |valign="top" align="right"|[[2014]]&nbsp; |[[Тадеуш Ружевич]] — полски писател. |- |valign="top" align="right"|[[2026]]&nbsp; |[[Тони Вилсон]] — британски [[Соул-музика|соул]]-музичар. |- |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (починале)|24 април]] </noinclude> 8tmjt8whjpubypbpdyggmo53li2hgvy 27 мај (починале) 0 42057 5571287 5214923 2026-06-03T18:39:33Z ГП 23995 дополнување 5571287 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" |valign="top" align="right"|[[1508]]&nbsp; |[[Лудовико Сфорца]] — војвода на [[Милано]]. |- |valign="top" align="right"|[[1840]]&nbsp; |[[Николо Паганини]] — [[италија]]нски [[композитор]] и [[виолинист]]. |- |valign="top" align="right"|[[1964]]&nbsp; |[[Џавахарлал Нехру]] — индиски [[државник]]. |- |valign="top" align="right"|[[2000]]&nbsp; |[[Ијан Дјури]] — англиски [[Панк-рок|панк-рок]] музичар и глуемц. |- |valign="top" align="right"|[[2009]]&nbsp; |[[Клајв Гренџер]] — британски [[економист]], добитник на [[Нобелова награда за економија|Нобеловата награда за економија]]. |- |valign="top" align="right"|[[2017]]&nbsp; |[[Грег Алман]] — [[САД|американски]] [[рок]]-музичар, член на групата [[Алман брадерс бенд]] (''The Allman Brothers Band''). |- |valign="top" align="right"|[[2021]]&nbsp; |[[Роберт Хоган]] — американски глумец. |- |valign="top" align="right"|[[2024]]&nbsp; |[[Бил Волтон]] — американски [[кошарка]]р. |- |valign="top" align="right"|[[2026]]&nbsp; |[[Марсија Лукас]] — американска филмска монтажерка. |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (починале)|27 мај]] </noinclude> rbiw0w2021p42kz08bq6zk6q5kh54ep 30 мај (починале) 0 42066 5571285 5015223 2026-06-03T18:38:57Z ГП 23995 дополнување 5571285 wikitext text/x-wiki {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" |valign="top" align="right"|[[1431]]&nbsp; |[[Јованка Орлеанка]] — француска национална хероина од [[Стогодишната војна]] (1337 - 1453.). |- |valign="top" align="right"|[[1574]]&nbsp; |[[Шарл IX]] — [[крал на Франција]]. |- |valign="top" align="right"|[[1594]]&nbsp; |[[Балинт Балаши]] — ренесансен лирски поет, основач на современата унгарска лирика. |- |valign="top" align="right"|[[1640]]&nbsp; |[[Петар Паул Рубенс]] — фламански [[сликар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1744]]&nbsp; |[[Александар Поуп]] — англиски [[Поезија|поет]]. |- |valign="top" align="right"|[[1778]]&nbsp; |[[Франсоа Волтер]] — француски [[писател]], [[историчар]] и [[филозоф]]. |- |valign="top" align="right"|[[1905]]&nbsp; |[[Бранивое Јовановиќ-Брана]] — војвода на [[Српски комитет на четничката акција|Српскиот комитет на четничката акција]]. |- |valign="top" align="right"|[[1918]]&nbsp; |[[Георгиј Валентинович Плеханов]] — руски [[филозоф]], [[политичар]], [[историчар]], [[критичар]], [[естетичар]] и [[социолог]]. |- |valign="top" align="right"|[[1951]]&nbsp; |[[Херман Брох]] — австриски писател. |- |valign="top" align="right"|[[1960]]&nbsp; |[[Борис Пастернак]] — руски и советски [[писател]]. |- |valign="top" align="right"|[[1963]]&nbsp; |[[Рибејро Коуто]] — бразилски писател и дипломат. |- |valign="top" align="right"|[[1986]]&nbsp; |[[Хенк Мобли]] — американски [[џез]]-музичар. |- |valign="top" align="right"|[[1989]]&nbsp; |[[Зинка Миланов]] — американска [[Опера|оперска]] пејачка. |- |valign="top" align="right"|[[1994]]&nbsp; |[[Павле Савиќ]] — српски [[физичар]] и [[хемичар]]. |- |valign="top" align="right"|[[2026]]&nbsp; |[[Џо Негри]] — американски [[џез]]-гитарист. |- |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (починале)|30 мај]] </noinclude> o26x59kaf2431kqb5gr9iwhkiphz03r 10 јуни (родени) 0 45036 5571284 5485469 2026-06-03T18:38:03Z ГП 23995 дополнување 5571284 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Поврзана статија родени на|јуни}}</noinclude> {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" |valign="top" align="right"|[[1819]]&nbsp; |[[Гистав Курбе]] — француски сликар. |- |valign="top" align="right"|[[1887]]&nbsp; |[[Владимир Смирнов]] — руски математичар. |- |valign="top" align="right"|[[1912]]&nbsp; |[[Ванчо Николески]] — македонски писател. |- |valign="top" align="right"|[[1915]]&nbsp; |[[Сол Белоу]] — канадско-американски писател, [[нобеловец]] и [[пулицеровец]]. |- |valign="top" align="right"|[[1921]]&nbsp; |[[Принц Филип (војвода од Единбург)|Принц Филип]] — војвода од [[Единбург]] и сопруг на кралицата [[Елизабета II]]. |- |valign="top" align="right"|[[1921]]&nbsp; |[[Иван Кожариќ]] — хрватски [[вајар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1922]]&nbsp; |[[Џуди Гарланд]] — американска глумица и пејачка. |- |valign="top" align="right"|[[1926]]&nbsp; |[[Џо Негри]] — американски [[џез]]-гитарист. |- |valign="top" align="right"|[[1927]]&nbsp; |[[Ладислав Кубала]] — унгарски [[фудбалер]]. |- |valign="top" align="right"|[[1928]]&nbsp; |[[Морис Сендак]] — американски писател за деца и илустратор. |- |valign="top" align="right"|[[1932]]&nbsp; |[[Љупка Апостолова]] — македонски изведувач. |- |valign="top" align="right"|[[1950]]&nbsp; |[[Драган Б. Костиќ]] — македонски музички [[Новинар|новинар]] и радио-водител. |- |valign="top" align="right"|[[1952]]&nbsp; |[[Пенг Бо]] — кинески [[кану]]-спринтер. |- |valign="top" align="right"|[[1956]]&nbsp; |[[Зоран Шапуриќ]] — македонски политичар и публицист. |- |valign="top" align="right"|[[1959]]&nbsp; |[[Карло Анчелоти]] — италијански фудбалер и тренер. |- |valign="top" align="right"|[[1961]]&nbsp; |[[Ким Дил]] — американска рок-музичарка, членка на групата „[[Пиксис]]“. |- |valign="top" align="right"|[[1965]]&nbsp; |[[Елизабет Харли]] — [[Британија|британска]] глумица, модел и кинематографски продуцент. |- |valign="top" align="right"|[[1966]]&nbsp; |[[Дејвид Плат]] — англиски [[фудбалер]]. |- |valign="top" align="right"|[[1972]]&nbsp; |[[Радмила Шекеринска Јанковска]] — македонски [[политичар]]. |- |valign="top" align="right"|[[1979]]&nbsp; |[[Светлана Захарова]] — [[Русија|руска]] балерина. |- |valign="top" align="right"|[[1980]]&nbsp; |[[Александра Пилева]] — македонска пејачка. |- |valign="top" align="right"|[[1981]]&nbsp; |[[Александар Липатов]] — руски слалом-[[кајак]]ар. |- |valign="top" align="right"|[[1985]]&nbsp; |[[Василис Торосидис]] — грчки фудбалер. |- |valign="top" align="right"|[[1999]]&nbsp; |[[Рафаел Леао]] — португалски фудбалер. |- |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (родени)|10 јуни]] </noinclude> 2erftc1dqoygquxtfrja02dwqqgodz2 ФК Гурник Забже 0 45425 5571450 5177131 2026-06-04T07:12:42Z Makenzis 67668 5571450 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски клуб| име = Гурник Забже | слика = [[Податотека:Gornik Zabrze.png|140п]] | целосно име = Klub Sportowy Górnik Zabrze | прекар = Trójkolorowi (''Триколори''),<br> Torcida, | основан = {{Start date and years ago|df=yes|1948|12|14}} | терен = [[Стадион Ернест Пол]], [[Забже]], [[Полска]] | капацитет = '''24.563''' привремено поради обновата<br />се надоградува до 32.000| претседател = {{знамеикона|Полска}} Bartosz Sarnowski | секретар = {{знамеикона|Полска}} Marcin Brosz | лига = [[Екстракласа]] | сезона = 2025-26 | позиција = 2. | }} '''Гурник Забже''' е [[Полска|полски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Забже]]. [[File:Ernest Pohl Stadium - Zabrze 2.jpg|thumb|300px|[[Стадион Ернест Пол]]]] ==Историја== {{Поднаслов-никулец}} == Титули == * '''[[Екстракласа|Полско првенство]]: (14)''' : 1957, 1959, 1961, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1965/66, 1966/67, 1970/71, 1971/72, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1987/88 : ''' ''Вицешампиони'' (4) :''' 1962, 1968/69, 1973/74, 1990/91 * '''[[Фудбалски куп на Полска|Куп на Полска]]: (6)''' : 1964/65, 1967/68, 1968/69, 1969/70, 1970/71, 1971/72 : ''' ''Вицешампиони'' (7) :''' 1955/56, 1956/57, 1961/62, 1965/66, 1985/86, 1991/92, 2000/01 * '''[[Суперкуп на Полска]]: (1)''' : 1988 == познати играчи == * {{знамеикона|Полска}} [[Аркадиуш Милик]] == Надворешни врски == * {{Официјална|http://www.gornikzabrze.pl}} {{pl icon}} * [http://www.gornikforum.com Форум] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180622071219/http://www.gornikforum.com/ |date=2018-06-22 }} {{pl icon}} * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=101&id_sezon=89 Гурник Забже] {{pl icon}} {{coord|50|17|46.74|N|18|46|6.83|E|display=title}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гурник Забже}} [[Категорија:Гурник Забже| ]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Полска]] mz9uud19odahdkbdqgfdota3jxqx8uy 5571451 5571450 2026-06-04T07:12:57Z Makenzis 67668 /* Титули */ 5571451 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија фудбалски клуб| име = Гурник Забже | слика = [[Податотека:Gornik Zabrze.png|140п]] | целосно име = Klub Sportowy Górnik Zabrze | прекар = Trójkolorowi (''Триколори''),<br> Torcida, | основан = {{Start date and years ago|df=yes|1948|12|14}} | терен = [[Стадион Ернест Пол]], [[Забже]], [[Полска]] | капацитет = '''24.563''' привремено поради обновата<br />се надоградува до 32.000| претседател = {{знамеикона|Полска}} Bartosz Sarnowski | секретар = {{знамеикона|Полска}} Marcin Brosz | лига = [[Екстракласа]] | сезона = 2025-26 | позиција = 2. | }} '''Гурник Забже''' е [[Полска|полски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Забже]]. [[File:Ernest Pohl Stadium - Zabrze 2.jpg|thumb|300px|[[Стадион Ернест Пол]]]] ==Историја== {{Поднаслов-никулец}} == Титули == * '''[[Екстракласа|Полско првенство]]: (14)''' : 1957, 1959, 1961, 1962/63, 1963/64, 1964/65, 1965/66, 1966/67, 1970/71, 1971/72, 1984/85, 1985/86, 1986/87, 1987/88 : ''' ''Вицешампиони'' (5) :''' 1962, 1968/69, 1973/74, 1990/91, 2025/26 * '''[[Фудбалски куп на Полска|Куп на Полска]]: (6)''' : 1964/65, 1967/68, 1968/69, 1969/70, 1970/71, 1971/72 : ''' ''Вицешампиони'' (7) :''' 1955/56, 1956/57, 1961/62, 1965/66, 1985/86, 1991/92, 2000/01 * '''[[Суперкуп на Полска]]: (1)''' : 1988 == познати играчи == * {{знамеикона|Полска}} [[Аркадиуш Милик]] == Надворешни врски == * {{Официјална|http://www.gornikzabrze.pl}} {{pl icon}} * [http://www.gornikforum.com Форум] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180622071219/http://www.gornikforum.com/ |date=2018-06-22 }} {{pl icon}} * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=101&id_sezon=89 Гурник Забже] {{pl icon}} {{coord|50|17|46.74|N|18|46|6.83|E|display=title}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гурник Забже}} [[Категорија:Гурник Забже| ]] [[Категорија:Фудбалски клубови од Полска]] iit8z1yxjhlhiizwivqst9f8sefusad МедијаВики:Common.js 8 46016 5571394 4115931 2026-06-04T00:27:30Z Ladsgroup 5862 Remove top icon styling as it has been deprecated and unused (see [[phab:T245748]]) 5571394 javascript text/javascript /************************************************************* МедијаВики:Common.js се вчитува на сите вики-страници и за сите корисници, затоа е важно да НЕ додавате премногу код. Ако е можно, наместо да додавате некој код тука, создадете алатка (gadget) која по основно ќе биде вклучена (повеќе информации: http://www.mediawiki.org/wiki/Gadgets). Ако сакате да додадете некој код, пожелно е прво да ја испробате неговата функционалност со тоа што ќе го додадете во [[Специјална:МојаСтраница/common.js]]. **************************************************************/ mw.loader.using( 'mediawiki.util', function() { /* Begin of mw.loader.using callback */ /** * Redirect User:Name/skin.js and skin.css to the current skin's pages * (unless the 'skin' page really exists) * @source: http://www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Redirect_skin.js * @rev: 2 */ if ( mw.config.get( 'wgArticleId' ) === 0 && mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) == 2 ) { var titleParts = mw.config.get( 'wgPageName' ).split( '/' ); // Make sure there was a part before and after the slash // And that the latter is 'skin.js' or 'skin.css' if ( titleParts.length == 2 ) { var userSkinPage = titleParts.shift() + '/' + mw.config.get( 'skin' ); if ( titleParts.slice(-1) == 'skin.js' ) { window.location.href = mw.util.getUrl( userSkinPage + '.js' ); } else if ( titleParts.slice(-1) == 'skin.css' ) { window.location.href = mw.util.getUrl( userSkinPage + '.css' ); } } } /** * Extract a URL parameter from the current URL * * @deprecated: Use mw.util.getParamValue instead */ window.getURLParamValue = function () { return mw.util.getParamValue.apply( mw.util, arguments ); }; /** * Load withJS * * @source www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Load_JS_and_CSS_by_URL#Load_withJS * @rev 2 */ var extraJS = mw.util.getParamValue( 'withJS' ); if ( extraJS ) { // Disallow some characters in file name if ( extraJS.match( /^MediaWiki:[^&<>=%#]*\.js$/ ) ) { importScript( extraJS ); // Dont use alert but the jsMsg system. Run jsMsg only once the DOM is ready. } else { $(document).ready( function() { jsMsg( extraJS + ' script not allowed to be loaded.', 'error' ); } ); } } /** * Load withCSS * * @source www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Load_JS_and_CSS_by_URL#Load_withCSS * @rev 2 */ var extraCSS = mw.util.getParamValue( 'withCSS' ); if ( extraCSS ) { // Disallow some characters in file name if ( extraCSS.match( /^MediaWiki:[^&<>=%#]*\.css$/ ) ) { importStylesheet( extraCSS ); // Dont use alert but the jsMsg system. Run jsMsg only once the DOM is ready. } else { $(document).ready( function() { jsMsg( extraCSS + ' stylesheet not allowed to be loaded.', 'error' ); } ); } } /* Import more specific scripts if necessary */ // Scripts specific to editing pages if (mw.config.get('wgAction') == 'edit' || mw.config.get('wgAction') == 'submit' || mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Upload') { importScript('MediaWiki:Common.js/edit.js'); } // Watchlist scripts if (mw.config.get('wgCanonicalSpecialPageName') === 'Watchlist') { importScript('MediaWiki:Common.js/watchlist.js'); } // File pages if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') === 6) { importScript('MediaWiki:Common.js/file.js'); } /** * Description: Stay on the secure server as much as possible * Maintainers: [[User:TheDJ]] */ if ( document.location && document.location.protocol && document.location.protocol == "https:" ) { /* New secure servers */ importScript('MediaWiki:Common.js/secure new.js'); } /** * Special:WhatLinksHere edit, history and delete links * * Adds "edit", "hist" and "delete" link to [[Special:WhatLinksHere]] * * @source: http://www.mediawiki.org/wiki/Snippets/Special:WhatLinksHere_history_link * @rev: 2 */ $( '#mw-whatlinkshere-list li' ).each( function() { var url = mw.config.get( 'wgScript' ) + '?title=' + encodeURIComponent( $( 'a:first', this ).text() ) + '&action='; $( '.mw-whatlinkshere-tools a:last', this ) .after( $( '<a>' ).attr( 'href', url + 'delete' ).text( 'избриши' ) ).after( ' | ' ) .after( $( '<a>' ).attr( 'href', url + 'history' ).text( 'историја' ) ).after( ' | ' ) .after( $( '<a>' ).attr( 'href', url + 'edit' ).text( 'уреди' ) ).after( ' | ' ); }); /** * WikiMiniAtlas is a popup click and drag world map. * See [[meta:WikiMiniAtlas]] for more information. * Maintainers: [[w:User:Dschwen]] */ mw.loader.load('//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=MediaWiki:Wikiminiatlas.js&action=raw&ctype=text/javascript'); /* Scripts specific to Internet Explorer */ if ($.client.profile().name === 'msie') { // In print IE (7?) does not like line-height mw.util.addCSS('@media print { sup, sub, p, .documentDescription { line-height: normal; } }'); // IE overflow bug mw.util.addCSS('div.overflowbugx { overflow-x: scroll !important; overflow-y: hidden !important; } ' + 'div.overflowbugy { overflow-y: scroll !important; overflow-x: hidden !important; }'); // IE zoomfix // Use to fix right floating div/table inside tables mw.util.addCSS('.iezoomfix div, .iezoomfix table { zoom: 1; }'); } /* Fixes for Windows font rendering */ if ($.client.profile().platform == 'win') { mw.util.addCSS('.IPA, .Unicode { font-family: "Arial Unicode MS", "Lucida Sans Unicode"; }'); } /* Helper script for .hlist class in common.css * Maintainer: [[:w:en:User:Edokter]] */ /** Interwiki links to featured articles *************************************** * * Description: Highlights interwiki links to featured articles (or * equivalents) by changing the bullet before the interwiki link * into a star. * Maintainers: [[:w:en:User:R. Koot]] */ function LinkFA() { if ( document.getElementById( "p-lang" ) ) { var InterwikiLinks = document.getElementById( "p-lang" ).getElementsByTagName( "li" ); for ( var i = 0; i < InterwikiLinks.length; i++ ) { if ( document.getElementById( InterwikiLinks[i].className + "-fa" ) && InterwikiLinks[i].className.indexOf( "badge-featuredarticle" ) === -1 ) { InterwikiLinks[i].className += " FA"; InterwikiLinks[i].title = "Ова е избрана статија на друг јазик."; } else if ( document.getElementById( InterwikiLinks[i].className + "-ga" ) && InterwikiLinks[i].className.indexOf( "badge-goodarticle" ) === -1 ) { InterwikiLinks[i].className += " GA"; InterwikiLinks[i].title = "Ова е добра статија на друг јазик."; } } } } $( LinkFA ); /** * Collapsible tables ********************************************************* * * Description: Allows tables to be collapsed, showing only the header. See * [[Wikipedia:NavFrame]]. * Maintainers: [[User:R. Koot]] */ var autoCollapse = 2; var collapseCaption = 'скриј'; var expandCaption = 'прикажи'; window.collapseTable = function ( tableIndex ) { var Button = document.getElementById( 'collapseButton' + tableIndex ); var Table = document.getElementById( 'collapsibleTable' + tableIndex ); if ( !Table || !Button ) { return false; } var Rows = Table.rows; var i; if ( Button.firstChild.data === collapseCaption ) { for ( i = 1; i < Rows.length; i++ ) { Rows[i].style.display = 'none'; } Button.firstChild.data = expandCaption; } else { for ( i = 1; i < Rows.length; i++ ) { Rows[i].style.display = Rows[0].style.display; } Button.firstChild.data = collapseCaption; } }; function createCollapseButtons() { var tableIndex = 0; var NavigationBoxes = {}; var Tables = document.getElementsByTagName( 'table' ); var i; function handleButtonLink( index, e ) { window.collapseTable( index ); e.preventDefault(); } for ( i = 0; i < Tables.length; i++ ) { if ( $( Tables[i] ).hasClass( 'collapsible' ) ) { /* only add button and increment count if there is a header row to work with */ var HeaderRow = Tables[i].getElementsByTagName( 'tr' )[0]; if ( !HeaderRow ) continue; var Header = HeaderRow.getElementsByTagName( 'th' )[0]; if ( !Header ) continue; NavigationBoxes[ tableIndex ] = Tables[i]; Tables[i].setAttribute( 'id', 'collapsibleTable' + tableIndex ); var Button = document.createElement( 'span' ); var ButtonLink = document.createElement( 'a' ); var ButtonText = document.createTextNode( collapseCaption ); Button.className = 'collapseButton'; /* Styles are declared in Common.css */ ButtonLink.style.color = Header.style.color; ButtonLink.setAttribute( 'id', 'collapseButton' + tableIndex ); ButtonLink.setAttribute( 'href', '#' ); $( ButtonLink ).on( 'click', $.proxy( handleButtonLink, ButtonLink, tableIndex ) ); ButtonLink.appendChild( ButtonText ); Button.appendChild( document.createTextNode( '[' ) ); Button.appendChild( ButtonLink ); Button.appendChild( document.createTextNode( ']' ) ); Header.insertBefore( Button, Header.firstChild ); tableIndex++; } } for ( i = 0; i < tableIndex; i++ ) { if ( $( NavigationBoxes[i] ).hasClass( 'collapsed' ) || ( tableIndex >= autoCollapse && $( NavigationBoxes[i] ).hasClass( 'autocollapse' ) ) ) { window.collapseTable( i ); } else if ( $( NavigationBoxes[i] ).hasClass ( 'innercollapse' ) ) { var element = NavigationBoxes[i]; while ((element = element.parentNode)) { if ( $( element ).hasClass( 'outercollapse' ) ) { window.collapseTable ( i ); break; } } } } } mw.hook( 'wikipage.content' ).add( createCollapseButtons ); /** * Dynamic Navigation Bars (experimental) * * Description: See [[Wikipedia:NavFrame]]. * Maintainers: UNMAINTAINED */ /* set up the words in your language */ var NavigationBarHide = '[' + collapseCaption + ']'; var NavigationBarShow = '[' + expandCaption + ']'; /** * Shows and hides content and picture (if available) of navigation bars * Parameters: * indexNavigationBar: the index of navigation bar to be toggled **/ window.toggleNavigationBar = function ( indexNavigationBar, event ) { var NavToggle = document.getElementById( 'NavToggle' + indexNavigationBar ); var NavFrame = document.getElementById( 'NavFrame' + indexNavigationBar ); var NavChild; if ( !NavFrame || !NavToggle ) { return false; } /* if shown now */ if ( NavToggle.firstChild.data === NavigationBarHide ) { for ( NavChild = NavFrame.firstChild; NavChild != null; NavChild = NavChild.nextSibling ) { if ( $( NavChild ).hasClass( 'NavContent' ) || $( NavChild ).hasClass( 'NavPic' ) ) { NavChild.style.display = 'none'; } } NavToggle.firstChild.data = NavigationBarShow; /* if hidden now */ } else if ( NavToggle.firstChild.data === NavigationBarShow ) { for ( NavChild = NavFrame.firstChild; NavChild != null; NavChild = NavChild.nextSibling ) { if ( $( NavChild ).hasClass( 'NavContent' ) || $( NavChild ).hasClass( 'NavPic' ) ) { NavChild.style.display = 'block'; } } NavToggle.firstChild.data = NavigationBarHide; } event.preventDefault(); }; /* adds show/hide-button to navigation bars */ function createNavigationBarToggleButton() { var indexNavigationBar = 0; var NavFrame; var NavChild; /* iterate over all < div >-elements */ var divs = document.getElementsByTagName( 'div' ); for ( var i = 0; (NavFrame = divs[i]); i++ ) { /* if found a navigation bar */ if ( $( NavFrame ).hasClass( 'NavFrame' ) ) { indexNavigationBar++; var NavToggle = document.createElement( 'a' ); NavToggle.className = 'NavToggle'; NavToggle.setAttribute( 'id', 'NavToggle' + indexNavigationBar ); NavToggle.setAttribute( 'href', '#' ); $( NavToggle ).on( 'click', $.proxy( window.toggleNavigationBar, window, indexNavigationBar ) ); var isCollapsed = $( NavFrame ).hasClass( 'collapsed' ); /** * Check if any children are already hidden. This loop is here for backwards compatibility: * the old way of making NavFrames start out collapsed was to manually add style="display:none" * to all the NavPic/NavContent elements. Since this was bad for accessibility (no way to make * the content visible without JavaScript support), the new recommended way is to add the class * "collapsed" to the NavFrame itself, just like with collapsible tables. */ for ( NavChild = NavFrame.firstChild; NavChild != null && !isCollapsed; NavChild = NavChild.nextSibling ) { if ( $( NavChild ).hasClass( 'NavPic' ) || $( NavChild ).hasClass( 'NavContent' ) ) { if ( NavChild.style.display === 'none' ) { isCollapsed = true; } } } if ( isCollapsed ) { for ( NavChild = NavFrame.firstChild; NavChild != null; NavChild = NavChild.nextSibling ) { if ( $( NavChild ).hasClass( 'NavPic' ) || $( NavChild ).hasClass( 'NavContent' ) ) { NavChild.style.display = 'none'; } } } var NavToggleText = document.createTextNode( isCollapsed ? NavigationBarShow : NavigationBarHide ); NavToggle.appendChild( NavToggleText ); /* Find the NavHead and attach the toggle link (Must be this complicated because Moz's firstChild handling is borked) */ for( var j = 0; j < NavFrame.childNodes.length; j++ ) { if ( $( NavFrame.childNodes[j] ).hasClass( 'NavHead' ) ) { NavToggle.style.color = NavFrame.childNodes[j].style.color; NavFrame.childNodes[j].appendChild( NavToggle ); } } NavFrame.setAttribute( 'id', 'NavFrame' + indexNavigationBar ); } } } mw.hook( 'wikipage.content' ).add( createNavigationBarToggleButton ); /** * Uploadwizard_newusers * Switches in a message for non-autoconfirmed users at [[Wikipedia:Upload]] * * Maintainers: [[User:Krimpet]] */ function uploadwizard_newusers() { if ( mw.config.get( 'wgNamespaceNumber' ) === 4 && mw.config.get( 'wgTitle' ) === 'Upload' && mw.config.get( 'wgAction' ) === 'view' ) { var oldDiv = document.getElementById( 'autoconfirmedusers' ), newDiv = document.getElementById( 'newusers' ); if ( oldDiv && newDiv ) { var userGroups = mw.config.get( 'wgUserGroups' ); if ( userGroups ) { for ( var i = 0; i < userGroups.length; i++ ) { if ( userGroups[i] === 'autoconfirmed' ) { oldDiv.style.display = 'block'; newDiv.style.display = 'none'; return; } } } oldDiv.style.display = 'none'; newDiv.style.display = 'block'; return; } } } $(uploadwizard_newusers); // Избор од повеќе пребарувачи во [[Специјална:Барај]] // Choice of multiple search engines // Autor: Jakob Voss, Guillaume (tret de de:MediaWiki:SpezialSuche.js) // Version: 0.3.8 // Published as Public Domain function changeSearchEngine(selectedId, searchTerms) { var currentId = document.getElementById("searchengineChoices").currentChoice; if (selectedId == currentId) return; document.getElementById("searchengineChoices").currentChoice = selectedId; var radio = document.getElementById('searchengineRadio-' + selectedId); radio.checked = "checked"; var engine = searchEngines[selectedId]; var p = engine.Template.indexOf('?'); var params = engine.Template.substr(p+1); var form; if (document.forms.search) { form = document.forms.search; } else { form = document.getElementById("powersearch"); } form.setAttribute("action", engine.Template.substr(0,p)); var l = ('' + params).split("&"); for (var idx = 0;idx < l.length;idx++) { var p = l[idx].split("="); var pValue = p[1]; if (pValue == "{language}") { } else if (pValue == "{searchTerms}") { var input; input = document.getElementById("searchText"); input.name = p[0]; } else { var input = document.getElementById("searchengineextraparam"); input.name = p[0]; input.value = pValue; } } } function externalSearchEngines() { if (typeof SpecialSearchEnhanced2Disabled != 'undefined') return; var mainNode = document.getElementById("powersearch"); if (!mainNode) mainNode = document.getElementById("search"); if (!mainNode) return; var beforeNode = document.getElementById("mw-search-top-table"); if (!beforeNode) return; beforeNode = beforeNode.nextSibling; if (!beforeNode) return; var firstEngine = "mediawiki"; var choices = document.createElement("div"); choices.setAttribute("id","searchengineChoices"); choices.style.textAlign = "center"; var lsearchbox = document.getElementById("searchText"); var initValue = lsearchbox.value; var space = ''; for (var id in searchEngines) { var engine = searchEngines[id]; if(engine.ShortName) { if (space) choices.appendChild(space); space = document.createTextNode(" "); var attr = { type: "radio", name: "searchengineselect", value: id, onFocus: "changeSearchEngine(this.value)", id: "searchengineRadio-"+id }; var html = "<input"; for (var a in attr) html += " " + a + "='" + attr[a] + "'"; html += " />"; var span = document.createElement("span"); span.innerHTML = html; choices.appendChild( span ); var label; if (engine.Template.indexOf('http') === 0) { label = document.createElement("a"); label.href = engine.Template.replace("{searchTerms}", initValue).replace("{language}", "fr"); } else { label = document.createElement("label"); } label.appendChild( document.createTextNode( engine.ShortName ) ); choices.appendChild( label ); } } mainNode.insertBefore(choices, beforeNode); var input = document.createElement("input"); input.id = "searchengineextraparam"; input.type = "hidden"; mainNode.insertBefore(input, beforeNode); changeSearchEngine(firstEngine, initValue); } /* Да се појавува врска [уреди] и на воведниот пасус */ function editZeroSection(){ if( !mw.config.get('wgArticleId') ) return mw.util.$content.find('h2') .children('span.editsection').first() .clone().prependTo(mw.util.$content) .css('float','right') .find('a') .attr('title', zeroSectionTip) .attr('href', mw.config.get('wgScript') + '?title='+encodeURIComponent(mw.config.get('wgPageName')) + '&action=edit&section=0' ) } //Додава врска „Целосен список“ на меѓујазични врски на Главната страница function mainPageAppendCompleteListLink() { mw.util.addPortletLink('p-lang', '//https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/mk&uselang=mk', 'Целосен список', 'interwiki-completelist', 'Целосен список на Википедии'); } if ((mw.config.get('wgIsMainPage')) || (mw.config.get('wgTitle') == 'Википедија' && mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 100)) { $(mainPageAppendCompleteListLink); } //КРАЈ /* Помошник за подигање — [[Википедија:Подигни податотека]] Овој код ги спречува непотврдените корисници да подигаат податотеки Го прави образецот видлив само за автопотврдените корисници */ function uploadwizard_newusers() { if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 4 && mw.config.get('wgTitle') == "Подигни податотека" && mw.config.get('wgAction') == "view") { var oldDiv = document.getElementById("autoconfirmedusers"), newDiv = document.getElementById("newusers"); if (oldDiv && newDiv) { if (typeof mw.config.get('wgUserGroups') == "object" && mw.config.get('wgUserGroups')) { for (i = 0; i < mw.config.get('wgUserGroups').length; i++) { if (mw.config.get('wgUserGroups')[i] == "autoconfirmed") { oldDiv.style.display = "block"; newDiv.style.display = "none"; return; } } } oldDiv.style.display = "none"; newDiv.style.display = "block"; return; } } } $(uploadwizard_newusers); /* КРАЈ */ /* Врска до [[Википедија:Подигни податотека]] во алатникот, лево. По основно, врската е до [[Специјална:Подигни]]; овој код го менува тоа. */ function makeDownloadLink() { try { var node = document.getElementById( "p-tb" ) .getElementsByTagName('div')[0] .getElementsByTagName('ul')[0]; var aNode = document.createElement( 'a' ); var liNode = document.createElement( 'li' ); aNode.appendChild( document.createTextNode( 'Подигни податотека' ) ); aNode.setAttribute( 'href' , '//mk.wikipedia.org/wiki/%D0%92%D0%B8%D0%BA%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0:%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D0%B3%D0%BD%D0%B8_%D0%BF%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0' ); aNode.setAttribute( 'title' , 'Подигање на податотека' ); aNode.setAttribute( 'accesskey' , 'u' ); liNode.appendChild( aNode ); node.appendChild( liNode ); } catch(e) { return; } } $( makeDownloadLink ); //КРАЈ //Потсетник за потпис на страници за разговор if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') % 2 || mw.config.get('wgNamespaceNumber')==4) $(function (){ var cp = document.getElementById('editpage-copywarn'); var wpSave = document.getElementById('wpSave'); if (!cp || !wpSave) return; if (mw.config.get('wgNamespaceNumber') == 4 && (!mw.config.get('wgTitle').match('^(Разговор[/ ]|Гласање/|Кандидати за .*/)') || mw.config.get('wgTitle').match ('/Архив'))) { return; } var ins = ' <a href=\'javascript:insertTags(" ~~' + '~~\","","")\'>~~' + '~~</a>'; cp.innerHTML = 'Не заборавајте коментарите да си ги потпишете со ' + ins; cp.style.padding = '2px'; cp.style.background = '#F7F7F7'; cp.style.border = '1px solid gray'; if (mw.config.get('wgUserGroups') && mw.config.get('wgUserGroups').join().indexOf('autoconfirmed') != -1 && !window.sigWarning) return; //unreg/new users only var warningDone = false; wpSave.onclick = function(){ try{ if (warningDone || document.editform.wpTextbox1.value.indexOf('~~' + '~~') >= 0 ){ return true; } warningDone = true; //→ ↗ cp.innerHTML = '<b>Ставете потпис</b>, на крајот од вашиот коментар' + ins + ' (<a href="' + mw.config.get('wgArticlePath').replace(/\$1/, 'Википедија:Потпишување') + '" title="(порака во нов прозорец)" target=_blank>подробно&nbsp;↗</a>)'; cp.style.background = '#FFD080'; cp.style.border = '1px solid orange'; return false; }catch(e) {return true;} }; }); // @deprecated: Use $(document).ready( function ) instead function addLoadEvent(func) { if (window.addEventListener) { window.addEventListener("load", func, false); } else if (window.attachEvent) { // MSIE >=5 window.attachEvent("onload", func); } } //КРАЈ /* Додава мени за избирање меѓу различни групи на специјални знаци. Mора да биде во согласност со [[МедијаВики:Edittools]] */ // избери група $( function() { var specialchars = document.getElementById('specialchars'), $menu, options, chooseCharSubset; if (specialchars) { chooseCharSubset = function (e) { var l = document.getElementById('specialchars').getElementsByTagName('p'), s = e.target.selectedIndex; for (var i = 0; i < l.length ; i++) { l[i].style.display = i == s ? 'inline' : 'none'; l[i].style.visibility = i == s ? 'visible' : 'hidden'; } } options = "<option>Standard</option>"; options += "<option>WikiSyntax</option>"; options = "<option>Вики</option>"; options += "<option>Грчки</option>"; options += "<option>Кирилица</option>"; options += "<option>Латиница</option>"; options += "<option>Старословенски</option>"; options += "<option>Хебрејски</option>"; options += "<option>Гласање</option>"; options += "<option>МФА</option>"; options += "<option>Математика</option>"; $menu = $( '<select>' ).append( $( options ) ).change(chooseCharSubset).keyup(chooseCharSubset).css( 'display', 'inline' ); $menu.prependTo( specialchars ); chooseCharSubset( { target: $menu[0] } ); } } ); if (mw.config.get('wgAction')=='edit' || mw.config.get('wgAction')=='submit'){ importScript('MediaWiki:Editpage.js'); } /* Пресметување на збирот на бодови во уредувачките натпревари */ function ContestCalculatingSum() { $(".takmicenjeTabela").each(function() { var suma = 0; $(this).find(".takmicenjeSuma").each(function() { var poeni = parseInt($(this).html().trim()); if (poeni) suma += poeni; }); $(this).find(".contestSumSum").html(suma); }); } $(ContestCalculatingSum); /* End of mw.loader.using callback */ } ); /**** НЕ ДОДАВАЈТЕ КОД ПОД ОВОЈ РЕД ****/ 2fzbl51h011ih6zvj5wiuf32mh45tdr Grand Theft Auto (серијал) 0 61911 5571270 5208929 2026-06-03T17:59:35Z Andrew012p 85224 /* */ 5571270 wikitext text/x-wiki {{ПојВрска|Оваа статија е за серијалот на видеоигри. За видеоиграта со ист наслов, видете [[Grand Theft Auto (видеоигра)]]}} {{Infobox VG series |width=175 |title=Grand Theft Auto |image=[[Податотека:Gtalogowhite.svg|200px]] |caption=Логото на серијалот ''Grand Theft Auto'' кое<br />се користи од ''[[Grand Theft Auto III]]'' |developer=''[[Rockstar Games]]''<br />''[[Rockstar North]]'' (поранешен ''DMA Design'')<br />''[[Rockstar Leeds]]''<br />''[[Rockstar Toronto]]'' |publisher=''[[Rockstar Games]]'' |genre=[[Акциона игра|Акција]], [[пародија]] и [[Нелинеарна игра#Песочник|песочник]] |creator=[[Дејвид Џонс(програмер)|Дејвид Џонс]]<br />[[Ден Хаузер]]<br />[[Сем Хаузер]] |first release version=''[[Grand Theft Auto (видеоигра)|Grand Theft Auto]]'' |first release date=1997 октомври |latest release version=''[[Grand Theft Auto V]]'' |latest release date=2013 септември}} {{Закосен наслов|Grand Theft Auto}}'''''Grand Theft Auto''''' ('''''GTA''''') е познат серијал од [[соединети Американски Држави|американски]] видеоигри направени од [[Дејв Џонс]]. Овие игри се главно издавани од [[шкотска]]та издавачката куќа [[Rockstar North]] и објавувани од страна на [[Rockstar Games]]. Играњето се состои од акција, авантура, возење, крадење, убивање и насилство што ѝ донесе многу контроверзии на оваа игра. Секоја игра од серијалот се фокусира на некој протагонист кој се обидува да стекне слава и пари преку криминалот, а во секоја нова игра играчот ќе мора да игра со нов лик кој има свое контроверзно минато и различни мотиви од главните ликови во другите игри. Првата игра беше издадена во [[1997]] година, а досега се создадени девет самостојни игри, додека пак на десеттата сѐ уште се работи. Ветерани во полето на филмот како [[Мајкл Мадсен]], [[Берт Рејнолдс]], [[Денис Хопер]], [[Семјуел Л. Џексон]], [[Крис Пен]], [[Џејмс Вудс]], [[Џо Пантолијано]], [[Френк Винсет]], [[Роберт Логија]] и [[Реј Лиота]] ги позајмуваат гласовите на сите главни ликови во овој серијал. == Преглед == Игрите од овој серијал му нудат на играчот да се знимава со криминал во поголемите градови. Скоро сите игри започнуваат со некој мал индивидуалец доаѓа во некој голем град во кој има роднини, почнува да се занимава со криминал, и станува познат криминалец во градот. Играчот мора да изврши многу различни мисии со кои ќе докаже дека е врвен криминалец, и дека е достоен за почитување. Мисиите најчесто се состојат од крадење на оружје или пари, убивање некого, бркање на некого, или бегање од некого. Во некои мисии ниедно од овие работи не се бара, туку само купување нова облека, правење нова фризура, учење како да се пука или како да се лета со авион, и други слични мисии. Иако мисиите се неопходни за отклучување на некои места на мапата, или добивање на некои привилегии, тие не се потребни. Во секоја игра од серијалот, играчот може да го истражува големиот град и околината, да се занимава со криминал од забава, или пак да си најде некоја работа и да заработи пари. Со почеток од играта [[Grand Theft Auto III]] во игрите беа внесени некои подобрувања, како 3D графиката со која играчот може да види некој човек или предмет од секоја перспектива, и радио станици со долга програма во автoмобилите, оваа програма вклучува пуштање музика од повеќе жанрови, шоуа со зборување, но и вести за случувањата во градовите во кои играте. == Игри од серијалот == === Grand Theft Auto === Играта Grand Theft Auto е прва од овој серијал и беше издадена во 1997 за играчката конзола Playstation и за личен сметач. Оваа игра е сместена во градовите [[Либерти Сити (Grand Theft Auto)|Либерти Сити]], [[Сан Андреас (Grand Theft Auto)|Сан Андреас]] и [[Вајс Сити (Grand Theft Auto)|Вајс Сити]]. Смалена верзија за играчката конзола Game Boy Color и две раширување во кои дејството се обвива во [[Лондон]] во 1960 беа реализирани подоцна. === Grand Theft Auto 2 === Втората игра од овој серијал, Grand Theft Auto 2, беше издадена за личен сметач, и за играчките конзоли Playstation и Dreamcast во [[1999]]. Оваа игра поседува подобрена графика и променет начин на играње. Смалена верзија за играта беше реализирана за играчката конзола Game Boy Color подоцна. === Grand Theft Auto III === ===Grand Theft Auto Vice City=== === Grand Theft Auto San Andreas === {{главна|Grand Theft Auto: San Andreas}} ''Grand Theft Autо: San Andreas'' (''се чита: гренд тефт ауто сан андреас'') е поставена во фикционалната држава [[Сан Андреас (Grand Theft Auto)|Сан Андреас]], составена од три града - метрополи. Со дејство временски сместено во доцната 1992,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.supercheats.com/playstation2/walkthroughs/grandtheftautosanandreas-walkthrough71.txt|title=Grand Theft Auto: San Andreas сценарио на играта|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=17 март 2007}}</ref> ''San Andreas'' се центрира околу [[Карл „Си-Џеј“ Џонсон]], член на банда, кој се враќа од Либерти Сити во Лос Сантос, Сан Андреас по веста дека неговата мајка е убиена. Си-Џеј ја наоѓа неговата фамилија и неговата стара банда, [[Листа на банди во серијалот Grand Theft Auto#Фамилиите од улицата Гроув|Фамилиите од улицата Гроув]] (анг: ''Grove Street Families''), во неред. Со текот на играта, Си-Џеј го отплетува заплетот зад смртта на мајка си додека одново ја основа својата банда и ги проширува своите деловни авантури. Како и другите игри во серијалот, ''San Andreas'' го применува стилот на игра со „отворен свет“ кој им дава на играчите поголема контрола околу нивното играчко искуство. Играта има повеќе додатни можности за разлика од своите претходници, како што се можностите за војни меѓу бандите, автомобилско модификување и персонализација на главниот лик. Како и претходните игри од ''Grand Theft Auto'' серијалот, критичкиот и комерцијалниот успех на ''San Andreas'' не поминал без контроверзија. Најзабележителната контроверзност била врз [[Контроверзија со мини-играта „Жешко-кафе“|мини играта „Жешко-кафе“]], чија функционалност била исклучена пред издавањето, но останала во кодот на играта. Нејзиното откритие го доведе ''San Andreas'' до повторна оценка за содржината за да биде евентуално проценета како игра за возрасни лица<ref name="GamespotReview">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gamespot.com/ps2/action/gta4/review.html|title=Grand Theft Auto: San Andreas преглед|author=Герстман, Џеф|first=|date=25 октомври 2004|work=|publisher=GameSpot|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=22 март 2008}}</ref> и да биде повлечена од полиците на дистрибутерите. === Grand Theft Auto IV === == Наводи == {{reflist}} == Надворешни врски == * {{en}} [http://www.grandtheftauto.com/ Официјалната страна за серијалот на игри ''Grand Theft Auto''] * {{en}} [http://gta.wikia.com Вики за Grand Theft Auto] {{Grand Theft Auto}} [[Категорија:Grand Theft Auto| Серијал]] [[Категорија:Серијали на видеоигри]] [[Категорија:Нелинеарни видеоигри]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] 658vacnfm6p71hbtdhwa3vgzz2708k2 ХОПС - Опции за здрав живот 0 62294 5571349 5183686 2026-06-03T21:11:00Z Andrej Simjanov 131183 Сменет е делот кај извршниот директор. Актуелен извршен директор е Благородна Коцева Симјанов 5571349 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за компанија | company_name = ХОПС - Опции за здрав живот Скопје| company_logo = [[Податотека:Hops logo novo.jpeg|200п]]| company_type = Здружение на граѓани | company_slogan = Опции за здрав живот Скопје| foundation = [[15 март]] [[1999]]| location = {{З-МАК}} [[Скопје]], [[Република Македонија|Македонија]]| key_people = Хајди Штерјова Симоновиќ| industry = Здравство| revenue = | Revenuen = products = Образование и советување| homepage = [http://www.hops.org.mk/ hops.org.mk] }} '''ХОПС – Опции за здрав живот Скопје ''' — здружение на граѓани што од 1997 година активно ги спроведува своите програми и активности во Скопје и во останатите градови во Република Македонија. Во 1997 година првпат ги воведе програмите за размена на опрема за инјектирање во Р Македонија, со цел превенција на ХИВ/СИДА помеѓу корисници/чки на дроги и нивните семејства, а три години подоцна, во 2000 година, почна со имплементација на првата програма за поддршка на сексуални работници/ чки во Скопје. Оттогаш наваму успешно развива и спроведува програми за намалување штети од употреба на дрога, превенција на ХИВ/СИДА и други сексуално и по крвен пат преносливи инфекции, како и програми за социјално вклучување на ранливите и маргинализираните заедници во Република Македонија. Извршен директор е Благородна Коцева Симјанов. '''Визија на ХОПС:''' Општество во кое на сите луѓе подеднакво им се почитуваат човековите права и слободи и уживаат социјална, здравствена и економска благосостојба.  '''Мисија на ХОПС:''' Промоција, почитување и заштита на човековите права и слободи заради унапредување на здавјето и социоекономскиот статус на сите луѓе, а особено на корисниците на дроги, сексуалните работници и други маргинализирани заедници засновано на принципите за намалување на штети, преку еднаков пристап до сервиси и услуги, зајакнување на заедницата, подигнување на капацитети, истражувања, анализи и застапување.  == Програми == '''[http://hops.org.mk/mk/content/programa-servisi-za-namaluvanje-na-shteti-od-upotreba-na-droga Сервиси за намалување на штети од употреба на дрогa] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170331170641/http://hops.org.mk/mk/content/programa-servisi-za-namaluvanje-na-shteti-od-upotreba-na-droga |date=2017-03-31 }}''' Оваа програма опфаќа директна работа со корисници/чки на дроги и нивните семејства, на терен што се одвива на територијата на Град Скопје, како и во центрите на ХОПС што се сместени во областите Капиштец, „Мавровка“, Шуто Оризари и Центар. Програмата опфаќа широк спектар на услуги чијашто главна цел е да овозможи зголемување на достапноста на здравствената заштита и да ги унапреди правата поврзани со здравјето на луѓето, како и да придонесе во процесот на нивно социјално вклучување како полноправни граѓани на РС Македонија коишто ги уживаат своите човекови права и активно учествуваат во животот на заедницата. '''[http://hops.org.mk/mk/content/programa-servisi-za-poddrshka-na-seksualni-rabotnicichki Поддршка на сексуални работници-чки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170331170756/http://hops.org.mk/mk/content/programa-servisi-za-poddrshka-na-seksualni-rabotnicichki |date=2017-03-31 }}''' Оваа програма опфаќа директна работа со сексуалните работници/чки и нивните семејства на терен што се одвива на територијата на Град Скопје, како и во дневниот центарот на ХОПС. Програмата опфаќа широк спектар на услуги чијашто главна цел е да овозможи зголемување на достапноста на здравствената заштита и да ги унапреди правата поврзани со здравјето на луѓето, како и да придонесе во процесот на нивно социјално вклучување како полноправни граѓани на Р Македонија коишто ги уживаат своите човекови права и активно учествуваат во животот на заедницата. '''[http://hops.org.mk/mk/content/programa-cedi Програма - ЦЕДИ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170508044940/http://hops.org.mk/mk/content/programa-cedi |date=2017-05-08 }}''' ЦЕДИ е програма во ХОПС, чијашто цел е да организира едукации/обуки, да документира и да спроведува истражувања. ЦЕДИ нуди и консултантски услуги за подготовка, развој, мониторинг и евалуација на: стратегии, акциски планови, проекти, програми, семинари, работилници, конференции, студиски патувања. Оваа програма треба да овозможи поддршка во функционирањето на програмата Застапување и програмата Сервиси и услуги преку прибирање и анализа на податоци и документирања што ќе даваат ажурен преглед на состојбата и на потребите кај целните групи/корисниците, како и преку изработка на документи, студии, извештаи и предлози за подобрување на постоечките и/или за воведување на нови политики од важност за корисниците. Исто така, оваа програма треба да овозможи едукација на претставници на институции, студенти, новинари, други здруженија и персоналот на организацијата со цел зголемување на нивните знаења, но и јакнење на нивните вештини за работа со корисниците. Програмата се реализира преку три посебни програмски аспекти: едукација, документирање и истражување. '''[http://hops.org.mk/mk/content/zastapuvanje Застапување] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170508044935/http://hops.org.mk/mk/content/zastapuvanje |date=2017-05-08 }}''' Програмата застапување опфаќа различни аспекти поврзани со политиката на дроги, регулирањето на сексуалната работа, третманот на корисниците, застапеноста на корисниците како творци на политики и донесувачи на одлуки,финансиската поддршка која државата ја дава на програмите за лекување, намалување на штети, рехабилитација и ресоцијализација.  == Членство == ХОПС е член и соработник во повеќе иницијативи во национални, а и регионални/меѓународни рамки<ref>http://gpm.net.mk/mkd/hops.html{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>: * Член на Национална мултисекторска комисија за ХИВ/СИДА превенција при [[Владата на Република Македонија]]; * Член на Националната експертска група за превенција , третман и намалување на штети при Министерство за Здравство; * Член на Техничката работна група при Тематската група за ХИВ/СИДА при [[Обединети нации]] во Република Македонија; * Координатор на Работната група за намалување на штетите од употреба на дрога при Градското координативно тело за борба против дрогата во Скопје; * Еден од основачите на Коалицијата за намалување на штетите од употреба на дрога за Југоисточна Европа и организатор на Првата Конференција за намалување на штетите за [[Југоисточна Европа]] која се одржа во [[Скопје]] на [[10 декември]] [[1999]] година; * Основач на [[Македонската мрежа за намалување на штети]]; == Награди == ХОПС е добитник на Меѓународната награда за ХИВ/СИДА и човекови права за 2010 година, што ја доделуваат [[Www.aidslaw.ca|Канадската правна мрежа за ХИВ/СИДА]] и [[Www.hrw.org.|Хјуман рајтс воч]]. == Наводи == {{reflist}}<!--<div class="references-small"> <references /> </div>--> == Надворешни врски == * [http://www.hops.org.mk/ '''Официјално мрежно место'''] * '''[https://www.facebook.com/hops.org/ Фејсбук профил]''' * [https://twitter.com/HOPS_mk '''Твитер профил'''] {{Македонско здравство}} [[Категорија:Здравство во Македонија]] [[Категорија:Граѓански асоцијации]] [[Категорија:Појавено во 1999 година во Македонија]] 7c4pdyiv7fbodpuebkzip2v1kv1cyp4 Арсен Венгер 0 64423 5571434 5446949 2026-06-04T05:30:17Z Иван Ж 57150 /* Признанија и награди */ 5571434 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | playername = Арсен Венгер<br />Arsène Wenger | image = [[Податотека:Arsene Wenger JHayes (cropped).jpg|мини]] | dateofbirth = {{birth date and age|df=yes|1949|10|22}} | cityofbirth = [[Стразбур]] | countryofbirth = [[Франција]] | position = | currentclub = | pcupdate = 21 септември 2011 | ntupdate = 6 септември 2011 }} '''Арсен Венгер''' [[Ред на Британската империја|РБИ]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/2988090.stm |title=2003 Queen's birthday honours announced}}</ref> (роден [[22 октомври]] [[1949]] во [[Стразбур]]) — [[Франција|француски]] [[фудбал]]ски [[Менаџер (фудбал)|менаџер]], кој е на чело на [[ФК Арсенал|Арсенал]] (1996-2018). Тој е најуспешниот менаџер во историјата на Арсенал, според бројот на трофеи, како и менаџер со најголем стаж во Арсенал според бројот на натпревари (755 заклучно со 7 март 2010).<ref>Според времето на чело на Арсенал, [[Џорџ Алисон]] со неговите 13 години во Арсенал меѓу 1934 и 1947 е повеќе од 11½ на Венгер (заклучно со март 2008), но Алисон го опфати и периодот на [[Втора светска војна]], кога не се играше официјален фудбал, затоа Венгер има повеќе натпревари.</ref> Венгер е единствениот не британски менаџер кој освоил [[Двојна Круна]] во Англија, во 1998 и 2002. Во сезоната 2003-04, стана единствениот менаџер од [[ФА Премиер Лига|Премиер Лигата]] кој ја завршил сезоната без пораз. Венгер е општо прифатен како еден од најдобрите менаџери во светот поради неговите успеси со [[ФК АС Монако]] и [[ФК Арсенал|Арсенал]]. Венгер е дипломиран [[инженер]] и [[магистер]] по [[економија]]<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.football365.com/story/0,17033,8750_1547289,00.html | title=A few things you May not know about Arsène Wenger | work=Football365.com | accessdate=2008-09-04 | archive-date=2009-02-09 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090209011822/http://www.football365.com/story/0%2C17033%2C8750_1547289%2C00.html | url-status=dead }}</ref> од [[Стразбуршки универзитет|Стразбуршкиот универзитет]] и течно говори [[француски јазик|француски]], [[алзашки јазик|алзашки]], [[германски јазик|германски]] и [[англиски јазик|англиски]]; исто така говори и малку [[италијански јазик|италијански]], [[шпански јазик|шпански]] и [[јапонски јазик|јапонски]].<ref>{{нмс | url=http://www.bbc.co.uk/bbcfour/documentaries/profile/amy-lawrence.shtml | title=Amy Lawrence Q&A on Arsène Wenger| work=bbc.co.uk}}</ref> == Личен живот == Роден во Стразбур, израснат во блиското село [[Дутленхајм]] живеејќи со татко му Алфонс Венгер, мајка му Луиз и постари сестра и брат. Неговите родители биле сопственици на бизнис за резервни автомобилски делови во Стразбур, како и бистро во Дутленхајм наречено ''Златниот крст'' (''La croix d'Or''). Голем дел од својата младост ја поминал во играње фудбал, и организирање на натпревари во локалниот тим ФК Дутленхајм, каде што станал член на првиот тим на 16 годишна возраст од каде што бил регрутиран во тимот AС [[Муциг]]. Венгер има сопруга и ќерка и живее во [[Тотериџ]], [[Лондон]].<ref>{{наведени вести|url=http://www.guardian.co.uk/football/2003/aug/18/sport.comment|title=Who is he? Excerpt from ''Wenger: The Making of a Legend'' by Jasper Rees|last=|first=|date=2003-08-18|work=The Guardian|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref><ref>{{наведени вести|url=http://www.guardian.co.uk/football/2006/oct/01/sport.comment1|title=French lessons|author=Amy Lawrence|first=|date=2006-10-01|work=The Observer|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> == Кариера како играч == Фудбалерската кариера на Венгер била релативно незабележителна. Настапувал како дефанзивец за неколку аматерски клубови додека студирал на Економскиот факултет во Стразбур, дел од [[Универзитет Роберт Шуман|Универзитетот Роберт Шуман]], каде што магистрирал во 1971. Венгер станал професионален фудбалер во 1978, и дебитирал за [[Расинг Клуб де Стразбур]] на натпреварот против Монако <ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19960917/ai_n14068271 |title=Football: FROM MUTZIG TO HIGHBURY: A BRIEF HISTORY OF ARSENE WENGER {{!}} Independent, The (London) {{!}} Find Articles at BNET.com<!-- Bot generated title --> |accessdate=2008-09-04 |archive-date=2009-01-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090104030210/http://findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_19960917/ai_n14068271 |url-status=dead }}</ref>. Имал само дванаесет настапи за тимот, вклучително и два во сезоната кога Стразбур ја освоил Француската 1 Лига во сезоната 1978-79, и имал еден настап во Купот на УЕФА истата сезона. Во 1981, ја добил менаџерската диплома, и бил назначен за тренер на младинскиот состав.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/2984744.stm|title=Profile: Arsene Wenger|last=|first=|date=June 12, 2003|work=|publisher=[[BBC News]]|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2008-02-24}}</ref> == Менаџерска кариера == [[Податотека:Arsene Wenger 2.jpg|150px|right|thumb|Венгер и се заблагодарува на публиката на последниот натпревар од сезоната 2006-07. [[1 мај]] 2007]] Прв тим во кој Венгер доби работа како менаџер, во 1984, беше [[АС Нанси-Лорен|Нанси]], но таму имаше многу слаб успех: во неговата трета и последна сезона во клубот, Нанси заврши на 19 место и испаднаа од 1 Лига. Неговата кариера процвета откако стана менаџер на [[АС Монако ФК|АС Монако]] во 1987. Ја освои лигата во 1988 (неговата прва сезона во клубот) како и [[Куп на Франција|Францускиот куп]] во 1991, и потпиша неколку познати играчи како [[Глен Ходл]], [[Жорж Веа]] и [[Јурген Клинсман]]. Исто така го потпиша и 23 годишниот [[Јури Џоркаеф]] од [[Расинг Клуб де Стразбур|Стразбур]]; идниот освојувач на Светското Првенствоner заврши како најдобар стрелец во 1 Лига (со 20 голови) во последната сезона на Венгер во Франција. Венгер одби понуди од [[Баерн Минхен]] и од [[Фудбалска репрезентација на Франција|Француската репрезентација]] од лојалност кон Монако,<ref name="espnsoccernet">{{Наведена мрежна страница| url=http://soccernet.espn.go.com/players/manager?id=5| title=ESPNsoccernet: Arsene Wenger| work=ESPNsoccernet| accessdate=2006-12-26| archive-date=2010-11-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20101127203615/http://soccernet.espn.go.com/players/manager?id=5| url-status=dead}}</ref> но беше отпуштен по слабиот старт на сезоната 1994-95.<ref>http://au.sports.yahoo.com/060926/3/wkn2.html{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Потоа се пресели во [[Јапонија]], каде што имаше успешни 18 месеци во јапонскиот прволигаш [[Нагоја Грампус Ејт]], со кого го освои Купот на Императорот. Исто така го однесе клубот од дното на табелата до втората позиција во лигата.<ref name="espnsoccernet"/> Во Грампус, го вработи поранешниот менаџер на [[ФК Валансјен|Валансјен]] [[Боро Приморац]] како помошник. Венгер го имаше запознаено Приморац за време на скандалот со местење натпревари од 1993 во кој беше вмешан и [[Олимпик Марсеј]]; тој остана „десната рака на Венгер“ во понатамошните години.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://sport.independent.co.uk/football/premiership/article1772317.ece |title=The Independent - Ten years of Wenger: how he plotted the French revolution |accessdate=2008-09-04 |archive-date=2007-10-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071014010108/http://sport.independent.co.uk/football/premiership/article1772317.ece |url-status=dead }}</ref> Во меѓувреме Венгер се спријатели со тогашниот заменик-претседател на Арсенал [[Дејвид Дејн]]. Двајцата се сретнаа кога Венгер присуствуваше на натпревар помеѓу [[ФК Арсенал|Арсенал]] и [[Квинс Парк Рејнџерс ФК|Квинс Парк Рејнџерс]] во 1988.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/article.asp?article=420866&lid=&sub=Ten+Years+of+Wenger:+a+week+of+celebration&sublid=&Title=Ten+Years+of+Wenger:+a+week+of+celebration&f=rss | title=Ten Years of Wenger: a week of celebration | work=Arsenal.com | accessdate=2006-10-09 }}</ref> Откако [[Брус Риох]] беше отпуштен во август 1996, [[Жерар Улие]], тогашниот технички директор на [[Француска Фудбалска Федрација|Француската Фудбалска Федерација]], му го препорача Венгер на Дејвид Дејн летото 1996.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.timesonline.co.uk/article/0,,277-2392291,00.html | title=Regrets? I've had more than a few, says title-chasing Wenger | work=Times Online | accessdate=2006-10-23 }}{{Мртва_врска|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Арсенал го потврдија неговиот ангажман на [[28 септември]] [[1996]], официјално стана менаџер на Арсенал на [[1 октомври]]. Венгер стана првиот менаџер на Арсенал кој не е по потекло од [[Обединето Кралство|Британија]]. Иако претходно бил сметан за потенцијален технички директор на [[Фудбалската Асоцијација|ФА]], во тоа време Венгер беше релативно непознат во Англија.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.anr.uk.com/anr.news7dec.html | title=Press at a glance: Tuesday 7 декември 1998 | work=ANR | accessdate=2006-10-09 | archive-date=2010-11-24 | archive-url=https://web.archive.org/web/20101124102933/http://www.anr.uk.com/anr.news7dec.html | url-status=dead }}</ref> Дури и пред официјално да ја прифати работата, Венгер започна со оформувањето на составот. На негово барање беа купени Французите [[Патрик Виера]] и [[Реми Гард]] еден месец пред тој да пристигне во Лондон. Прв натпревар под негово водство беше победа од 2:0 на гостувањето кај [[Блекбурн Роверс ФК|Блекбурн Роверс]] на [[12 октомври]] [[1996]]. Арсенал заврши на трето место таа сезона, за малку го пропуштија второ место (заземено од [[Њукасл Јунајтед ФК|Њукасл]] поради подобра гол разлика), а со тоа и излез во квалификациите за Лигата на Шампиони. Во неговата втора сезона на чело (1997-98), Арсенал ги освои и Премиер Лигата и [[ФА Куп]]от, втора [[Двојна Круна]] во историјата на клубот; до ова дојде откако Арсенал надомести дефицит од дванаесет бода во однос на [[Манчестер Јунајтед]] и ја освои титулата на два натпревари пред крајот на сезоната. Клучни во овој успех беше одбраната која се состоеше од [[Тони Адамс]], [[Стив Булд]], [[Најџел Винтербрн]], [[Ли Диксон]] и [[Мартин Кион]], заедно со напаѓачот [[Денис Беркамп]] како и мешавина од новите играчи донесени од Венгер, [[Емануел Пети]] како партнер на [[Патрик Виера]], крилото [[Марк Овермарс]] и тинејџерот [[Николас Ањелка]]. Следните неколку сезони беа релативно сушни, со неколку шанси но без трофеи. Во сезоната 1998-99, Арсенал ја загуби титулата од Манчестер Јунајтед за само еден бод на крајот од сезоната. Јунајтед исто така го исфрли Арсенал во судиското продолжение на полуфиналето од ФА Купот. По ова следуваше пораз во финалето на [[Куп на УЕФА|Купот на УЕФА]] во 2000 до [[Галатасарај СК|Галатасарај]] на пенали и во финалето на ФА Купот во 2001 од [[Ливерпул ФК|Ливерпул]] со 2:1. Венгер се одлучи да донесе неколку нови играчи во составот, вклучително и контроверзниот трансфер на [[Сол Кембел]] од Тотенхем, како и првотимците [[Фредерик Љунберг]], [[Тјери Анри]] и [[Робер Пирес]]. Новите играчи му помогнаа на Арсенал и на Венгер да освои уште една Двојна Круна, во сезоната 2001-02. Титулата беше доделена на две кола пред крајот на сезоната, по завршувањето на натпреварот со Манчестер Јунајтед кој Арсенал го доби со 1:0. За овој натпревар се вели дека Арсенал едноставно го надиграа составот на Јунајтед. Арсенал ја помина целата сезона без ниеден пораз на гости, како и со постигнат гол на секој натпревар. Двојната Круна беше обезбедена со победата над Челзи од 2:0 со головите на [[Реј Парлоу]] и Фреди Љунберг. По силниот старт на сезоната 2002-03, се чинеше дека Арсенал ќе ја одбранат титулата. Во еден дел од сезоната Арсенал имаше предност од осум бода пред евентуалниот победник, Манчестер Јунајтед, но поради пад во формата Арсенал беше поминат од Јунајтед во крајот на сезоната. Арсенал испушти предност од два гола на натпревар против [[Болтон Вандерерс ФК|Болтон Вандерерс]] кој заврши 2:2, а титулата ја загубија на Хајбери против [[Лидс Јунајтед ФК|Лидс Јунајтед]]. Сепак Арсенал не остана без титула таа сезона, откако го освоија ФА Купот во 2003. Во следната сезона, 2003-04, Арсенал влезе во историјата на Англискиот фудбал откако ја освоија титулата без ниту еден пораз, прв тим од највисоката лига во Англија, по [[Престон Норт Енд ФК|Престон Норт Енд]] во сезоната 1888-89, на кој му успеал овој потфат. За време на таа сезона Венгер беше толку зафатен што никогаш немал време ни за ручек{{Fact|date=August 2008}}. Претходната година, Венгер беше исмеван поради изјавата дека освојување е возможно Арсенал да поминат цела сезона без ниту еден пораз.<ref>Изјавата на Венгер беше: „Не е невозможно. Знам дека ќе биде тешко за нас да ја поминеме сезоната без пораз. Но ако имаме правилен став, возможно е и ќе го направиме." From: {{наведени вести|url=|title=We Won't Lose One Match|last=Lipton|first=Martin|date=September 21, 2002|work=|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=The Mirror|pages=78-79}}</ref> Со уште еден трофеј во ФА Купот во 2005, Арсенал имаат освоено три титули во Премиер Лигата и четири ФА Купови под водство на Венгер, со што тој стана најуспешниот менаџер на Арсенал според бројот на трофеи. Сепак, сè уште ја нема освоено титулата во [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]]; Арсенал беше блиску до овој трофеј кога стигнаа до финалето во сезоната 2005-06, првпат во клупската историја, но загубија со 2:1 од Барселона. Во октомври 2004, потпиша продолжување на неговиот договор според кое требаше да остане во Арсенал до сезоната 2007-08.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/3958385.stm | title=Wenger signs new Arsenal contract | work=BBC | accessdate=2004-10-27 }}</ref> Тогашниот заменик-претседател [[Дејвид Дејн]] изјави дека Венгер има „работа доживотно“ во Арсенал, и дека планирал да му понуди на Венгер место во одборот откако ќе се пензионира од менаџерската позиција.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://home.skysports.com/list.aspx?hlid=418768&CPID=8&clid=3&lid=4161&title=Dein:+Wenger+has+job+for+life | title=Dein: Wenger has job for life | work=Sky Sports }}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Иднината на Венгер како менаџер на Арсенал беше ставена под знак прашалник кога Дејн го напушти одборот на [[18 април]] 2007. Сепак на [[6 септември]] 2007, Венгер потпиша нов тригодишен договор со Арсенал.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/6981442.stm|title=Wenger agrees new deal at Arsenal | work=BBC Sport}} Се претпоставува дека договорот вреди 4 милиони фунти годишно.</ref> == Пристап и филозофија == [[Податотека:Arsène Wenger 2008.jpg|thumb|Венгер во 2008.]] Најчест опис за Венгер е дека тој е тренер кој „ја поминал целата своја кариера создавал тимови кои ја комбинираат желбата за трофеи со потребата за забавен напаѓачки фудбал",<ref>{{наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/7339174.stm|title=Wenger sticks to his guns|author=Whyatt, Chris|first=|date=2008-04-09|work=BBC Sport|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> и како "пуританец, кој е посветен на поединечен и колективен технички квалитет“.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/sport/football.html?in_article_id=560305&in_page_id=1779|title=Arsene Wenger has made some mistakes but he's still the best Arsenal have ever had|author=[[Tom Watt|Watt, Tom]]|first=|date=2008-04-17|work=Daily Mail|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}</ref> ''Тајмс'' забележа дека од сезоната 2003-04 пристапот на Венгер кон играта се фокусира на нападот.<ref>{{наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/fink_tank/article2933477.ece|title=Efficiency drive in defence and attack is proving Arsene Wenger right|author=[[Daniel Finkelstein|Finkelstein, Daniel]]|first=|date=2007-11-27|work=The Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20090108014519/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/fink_tank/article2933477.ece|archive-date=2009-01-08|dead-url=|quote=Минативе четири години, според нашиот модел, Арсенал се напаѓачки тим – во ниту еден момент нивниот одбранбен ранкинг не бил над нивниот напаѓачки ранкинг.|url-status=dead}}</ref> Неговиот стил на игра беше тотално спротивен од прагматичниот приод на неговите соперници,<ref>{{наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/arsenal/article3717226.ece|title=Why Arsene Wenger should be proud rather than cowed|author=[[Matthew Syed|Syed, Matthew]]|first=|date=2008-04-10|work=The Times|access-date=|archive-url=https://web.archive.org/web/20081014000941/http://www.timesonline.co.uk/tol/sport/football/premier_league/arsenal/article3717226.ece|archive-date=2008-10-14|dead-url=|quote=Арсен Венгер можел да им каже на своите играчи да играат со деморализирачкиот прагматизам кој е фаворизиран од неговите соперници, но Французинот во ниту еден момент не беше подготвен да ги напушти своите благородни идеали, дури и кога тоа би значело подобрување на успехот на неговиот клуб.|url-status=dead}}</ref> но беше и критикуван поради недостаток на „убиствен допир“.<ref>{{наведени вести|url=http://www.dailymail.co.uk/pages/live/articles/columnists/columnists.html?in_article_id=559462&in_page_id=1951&in_author_id=260|title=Make this your final year, Joe|author=[[Jeff Powell|Powell, Jeff]]|first=|date=2008-04-13|work=Daily Mail|access-date=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|quote=Имагинативна игра за задоволство на познавачите, но недостаток на „убиствен допир“ што ги остави ранливи на поагресивни противници.}}</ref> Иако Венгер со години ја употребуваше формацијата 4-4-2, од 2005 често зависеше на формацијата 4-5-1 со осамен напаѓач и полна средина,<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal-land.co.uk/columns/?col=246 | title=What is Arsenal's optimal tactical strategy? | accessdate=2008-09-07 | archive-date=2009-01-25 | archive-url=https://web.archive.org/web/20090125192859/http://www.arsenal-land.co.uk/columns/?col=246 | url-status=dead }}</ref> особено по преселбата на поширокиот терен на [[Стадион Емирати|Ешбертон]],<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenalamerica.com/2006/10/06/evolution-of-the-arsenal-playing-style/ | title=Evolution of the Arsenal Playing Style | accessdate=2008-09-07 | archive-date=2009-12-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20091201090134/http://www.arsenalamerica.com/2006/10/06/evolution-of-the-arsenal-playing-style/ | url-status=dead }}</ref> и на натпреварите од Лигата на Шампиони.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=news&article=416732&lid=NewsHeadline&Title=Adebayor+might+not+remain+a+lone+Gunner | title=Adebayor might not remain a lone Gunner }}</ref> Венгер има голема репутација за откривање на млади таленти. Во Монако, го донесе [[Либерија|Либерианецот]] [[Жорж Веа]], кој подоцна стана Играч на Годината во [[АК Милан|Милан]], од [[Камерун]]скиот клуб Тонер Јаунде. Откако е во Арсенал, Венгер потпишува млади, релативно непознати играчи како [[Патрик Виера]], [[Францеск Фабрегас]], [[Робин Ван Перси]] и [[Коло Туре]], и им помогна во нивната транзиција во играчи од светска класа. Пример за ова е одбраната на Арсенал која постави рекорд од десет последователни натпревари без примен гол на пат кон финалето на [[Лига на Шампиони|Лигата на Шампионите]] во сезоната 2005-06, го чинеше Арсенал помалку од 5 милиони фунти. Иако Венгер има направено и неколку големи трансфери за Арсенал, но неговиот вкупен потрошувачки биланс е поволен, споредено со другите водечки клубови од Премиер Лигата; анкета од 2007 покажа дека тој е единствен менаџер од Премиер Лигата кој имал профит од трансферите,<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://www.channel4.com/news/articles/sports/wenger+most+money+wise+manager/667357 |title=Wenger most 'money wise' manager |accessdate=2008-09-07 |archive-date=2009-08-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090822153528/http://www.channel4.com/news/articles/sports/wenger+most+money+wise+manager/667357 |url-status=dead }}</ref> и според [[Питер Хил Вуд]], претседателот на Арсенал, „Арсен, откако е во Арсенал, на трансфери во основа има потрошено 4 до 5 милиони годишно."<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/4649636.stm | title= Chairman fears for ageing Gunners | work=BBC Sport }}</ref> Пример вреден за споменување е [[Николас Ањелка]] кој беше купен од [[Париз Сент Жермен]] за само 500000 фунти а по само две години беше продаден во [[Реал Мадрид]] за 22,3 милиони фунти. Со тие пари беа купени тројца нови играчи — [[Тјери Анри]], [[Робер Пирес]] и [[Силвиан Вилтор]]. Сите тројца играа голема улога во освојувањето на Двојната Круна во сезоната 2001-02 и во титулата од сезоната 2003-04. Покрај носењето на млади и релативно непознати таленти во клубот, Венгер има придонесено и за обновувањето на кариерите на неколку од играчите ветерани. [[Денис Беркамп]], кој беше купен една година пред доаѓањето на Венгер, го достигна врвот на својата кариера под раководството на Венгер. Тој исто така придонесе во издигањето на еден од неговите штитеници во Монако, [[Тјери Анри]], до играч од светска класа, како и капитен и најдобар стрелец во историјата на Арсенал. Венгер воведе и реформи во тренажниот процес и режимот на исхрана во клубот, ослободувајќи го клубот од неговите навики за пиење и конзумирање брза храна. Венгер го поддржа капитенот [[Тони Адамс]] откако овој призна дека се бори со [[алкохолизам]] во 1996. Поддршката која ја доби од Венгер придонесе во рехабилитацијата и враќањето во форма на Адамс, со што неговата кариера се продолжи за уште неколку години. Тренажните и диетарните режими на венгер исто така ги продолжија кариерите на уште неколку дефанзивци: [[Најџел Винтербурн]], [[Ли Диксон]] и [[Мартин Кион]]; Венгер планирал да ги замени, но подоцна сфатил дека нема потреаба. Венгер исто така беше директно поврзан и со дизајнот на новиот [[Стадион Емирати|стадион]], кој беше отворен во 2006, како и со преселбата на нов тренинг комплекс во [[Лондон Колни]]. == Признанија и награди == {{wikiquote}} Венгер има огромна поддршка од навивачите на Арсенал, навивачите често покажуваат голема доверба во менаџерот и неговиот долгорочен план. Ова е најочигледно во банерите кои навивачите ги истакнуваат на Ешбертон Гроув со пораки како „Арсен знае“ (Arsène Knows) и „ Веруваме во Арсен“ (In Arsène We Trust). Во последната сезона на Хајбери (2005-06), навивачите ја покажаа својата благодарност со изборот на „Денот на Венгер“, една од предложените опции за прославувањето на преселбата на новиот стадион. Денот на Венгер беше одржан на неговиот 56 роденден на [[22 октомври]] 2005, за време на натпреварот против [[Манчестер Сити ФК|Манчестер Сити]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=&article=359079 | title=It's Wenger Day at Highbury! | work=Arsenal.com}}</ref> [[Дејвид Дејн]], поранешниот заменик-претседател на Арсенал, го има опишано Венгер како најважниот менаџер во историјата на клубот: „Арсен е чудотворец. Тој го револуционираше клубот. Тој претвора играчи во играчи од светска класа. Откако е овде, ние гледаме фудбал од друга планета.“<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=/sport/2001/12/06/sfnwen07.xml&sSheet=/portal/2001/12/07/por_right.html | title=Arsenal sign Wenger with expert timing | work=Daily Telegraph | accessdate=2021-08-11 | archive-date=2007-12-15 | archive-url=https://web.archive.org/web/20071215130008/http://www.telegraph.co.uk/sport/main.jhtml?xml=%2Fsport%2F2001%2F12%2F06%2Fsfnwen07.xml&sSheet=%2Fportal%2F2001%2F12%2F07%2Fpor_right.html | url-status=dead }}</ref> На 18 октомври 2007, бронзена биста на Арсен Венгер, слична на онаа претходно направена во чест на [[Херберт Чепман]], беше откриена во негова чест, на годишното генерално собрание на клубот од страна на одборот.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.arsenal.com/article.asp?thisNav=News&article=483062&lid=NewsHeadline&Title=Arsenal+commission+bust+of+Ars%26egrave;ne+Wenger| title=Arsenal commission bust of Arsène Wenger | work=Arsenal.com}}</ref> Венгер беше одликуван со највисокото Француско одликување, [[Легија на Честа|Легијата на Честа(Légion d'Honneur)]], во 2002. Исто така му беше доделен и почесен [[Ред на Британската Империја|орден]] за работата во служба на унапредување на Британскиот фудбал во Списокот на Почесни одликувања по повод роденденот на [[Елизабета II|Кралицата]] во 2003, заедно со тогашниот менаџер на Ливерпул [[Жерар Улие]]. Во 2006, Венгер беше внесен во Англиската Фудбалска Хала на Славни како признание за неговите постигнувања како менаџер во Англискиот фудбал. Тој е само втор странец кој ја добил оваа чест, по [[италија]]нскиот менаџер [[Дарио Гради]] од [[Кру Александра ФК|Кру Александра]]. Во 2007, еден астероид 33179 Арсен Венгер бил именуван по него<ref>[http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=33179;orb=1;cov=0#orb JPL Small-Body Database Browser<!-- Bot generated title -->]</ref> од страна на астрономот [[Ијан П. Грифин]], кој има изјавено дека Арсенал се неговиот омилен клуб.<ref>{{Наведена мрежна страница |url=http://web.mac.com/i_griffin/Ian_Griffins_Website/Arsenewenger.html |title=Arsenewenger<!-- Bot generated title --> |accessdate=2007-11-25 |archive-date=2007-11-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071125174925/http://web.mac.com/i_griffin/Ian_Griffins_Website/Arsenewenger.html |url-status=live }}</ref> == Контроверзии == [[Податотека:Arsene Wenger.JPG|thumb|Венгер е често вмешуван во контроверзии.]] Тимовите на Венгер често се критикувани за нивната недисциплина, со добиени 73 [[Лошо однесување (фудбал)|црвени картони]] меѓу 1996 и 2008 иако многу од овие беа оспорени од страна на Венгер.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2003/10/04/story581667712.asp | title=Wenger has no back-up plan | work=Irish Examiner | accessdate=2008-09-07 | archive-date=2008-12-30 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081230033233/http://archives.tcm.ie/irishexaminer/2003/10/04/story581667712.asp | url-status=dead }}</ref> Сепак, во 2004 и 2005 тимот на Венгер ја освои Фер Плеј лигата на ФА за добро спортско однесување.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.thefa.com/Features/EnglishDomestic/Postings/2004/08/Arsenal_FairPlay.htm | title=Fair Play to Gunners | work=The Football Association}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.breakingnews.ie/2005/05/19/story203267.html | title=Fair Play to Arsenal could see Spurs in Europe | work=BreakingNews.ie | accessdate=2008-09-07 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206055127/http://www.breakingnews.ie/2005/05/19/story203267.html | url-status=dead }}</ref> Во 2006 Арсенал завршија на второ место, зад [[Чарлтон Атлетик ФК|Чарлтон Атлетик]].<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.premierleague.com/public/downloads/publications/Fair_Play_May_06.pdf | title=Barclays Premiership 2005/06 Fair Play League | work=Premierleague.com}}</ref> Во [[1999]], Венгер им понуди на [[Шефилд Јунајтед ФК|Шефилд Јуанјтед]] преигрување на нивниот натпревар од четвртото коло на ФА Купотa, поради контроверзните околности во кои Арсенал ја доби победата. Победничкиот гол, постигнат од [[Марк Овермарс]], беше постигнат откако [[Нванкво Кану|Кану]] не ја врати топката која беше исфрлена поради повреда на еден од играчите на Шефилд. Арсенал победи на преигрувањето со 2:1. Венгер е исто така познат и по неговото соперништво со менаџерот на [[Манчестер Јунајтед]] [[Алекс Фергусон]], ова е најмногу заради директното соперништво меѓу Арсенал и Манчестер и борбата за трофеи во Премиер лигата и ФА Купот во 1990те и почетокот на 2000те. Ова соперништво го достигна својот врв со злогласниот „Пицагејт“ инцидент на [[Стадион Олд Трафорд|Олд Трафорд]] во октомври 2004 кога со непостоечки пенал беше завршена серијата од 49 последователни натпревари без пораз на Арсенал. По натпреварот, член на Арсенал наводно фрлил со храна на противниците.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://www.football365.com/news/story_131481.shtml | title=Wenger: I didn't see tunnel fracas | work=Football365 | accessdate=2008-09-07 | archive-date=2004-10-27 | archive-url=https://web.archive.org/web/20041027235622/http://www.football365.com/news/story_131481.shtml | url-status=dead }}</ref> Венгер беше казнет со 15000 фунти бидејќи го нарекол [[Руд Ван Нистелрој]] „измамник“ во интервју по натпреварот. Подоцна беше повторно казнет за повторување на истата квалификација, со што демонстрираше дека цврсто верува во својот став дека Ван Нистелрој е измамник.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/4099659.stm | title=Wenger fined over Ruud outburst | work=BBC Sport}}</ref> Двајцата менаџери од тогаш се согласија да ја смират ситуацијата во обид да се намали соперништвото.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/eng_prem/4190561.stm | title=Wenger and Ferguson to end feud | work=BBC Sport}}</ref> Во октомври и ноември 2005, Венгер беше вербалнонапаѓан од тогашниот менаџер на [[Челзи ФК]] [[Жозе Мурињо]]. Мурињо го обвини Венгер за неговата „непрофесионална обсесија“ со Челзи; тој отиде до тој степен што го нарече Венгер „[[воајер]]“,<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/teams/c/chelsea/4391824.stm | title=Mourinho labels Wenger a 'voyeur' | work=BBC Sport}}</ref> и беше цитиран дека изјавил, „Тој е загришен за нас, секогаш зборува за нас - само Челзи, Челзи, Челзи“. Венгер објасни дека само одговарал на прашања од новинари, и го опиша однесувањето на Мурињо како непочит. Мурињо од тогаш наводно изјавил дека жалел за коментарот за „воајерство“, Венгер го прифати неговото извинување.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/c/chelsea/4554688.stm | title=Mourinho regrets 'voyeur' comment | work=BBC Sport}}</ref> Менаџерите од Премиер лигата често го критикуваат Венгер поради фактот што во неговите состави нема многу домашни играчи, особено во Лигата на Шампиони. Поранешниот менаџер на [[Вест Хем Јунајтед ФК|Вест Хем]] [[Алан Парду]] изјави дека успехот на Арсенал во Лигата на Шампионите "не е успех на Британскиот фудбал".<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://football.guardian.co.uk/championsleague200506/story/0,,1727709,00.html | title= This was no English victory says Taylor | work=The Guardian}}</ref> Венгер изјави дека според него националноста на играчите не е важна: „Кога претставуваш некој клуб, важни се вредностите и квалитетите, а не пасошите.“<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://football.guardian.co.uk/comment/story/0,,1728970,00.html | title= Arsenal vs Liverpool: Wenger defends his foreign legion | work=The Guardian}}</ref> Други експерти, меѓу кои и [[Тревор Брукинг]], директорот за фудбалски развој на [[Фудбалската Асоцијација]], го бранеа Венгер; Брукинг забележа дека недостатокот на англиски играчи во еден од најуспешните англиски клубови е одраз на талентот во Англија, а не на Венгер.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=361745&cc=5739 | title=English kids are technically inferior, claims Brooking | work=Soccernet | accessdate=2008-09-07 | archive-date=2008-12-06 | archive-url=https://web.archive.org/web/20081206140505/http://soccernet.espn.go.com/news/story?id=361745&cc=5739 | url-status=dead }}</ref> Згора на тоа, неколку од попознатите англиски играчи во Премиер Лигата ја започнаа својата фудбалска кариера во Арсенал под раководство на Венгер. Играчи како [[Дејвид Бентли]], [[Стив Сајдвел]], [[Џермејн Пенант]] и најпознатиот [[Ешли Кол]]. Во скоро време, во [[ноември]] 2007, повторно беше критикуван за истата работа од страна на неговиот стар соперник Фергусон.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/m/man_utd/7080436.stm | title=Ferguson supports Fifa quota plan | work=BBC Website}}</ref> Неколкупати јавно ги има критикувано контроверзните одлуките на судиите, особено оние кои му наштетиле на Арсенал.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/4539160.stm| title=FA quizzes Wenger about comments | work=BBC Sport }}</ref> По финалето на Карлинг купот во 2007, го нарече еден од линиските судии ,лажго’, поради што беше критикуван, и подложен на истрага од ФА<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/6417007.stm | title=Wenger out of order, says ex-ref | work=BBC Website}}</ref> и казнет со 2500 фунти и опомена за идно однесување.<ref>{{Наведена мрежна страница | url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/6561059.stm | title=Wenger given fine & warning by FA | work=BBC Website}}</ref> == Почести == === Како играч === ==== {{знамеикона|France}} [[Расинг Клуб де Стразбур]] ==== ;Освојувач * [[Француска прва лига]] (1): сезона 1978-79 === Како менаџер === ==== {{знамеикона|France}} [[АС Монако ФК|Монако]] ==== ;Освојувач * [[Куп на Франција]] (1): 1991 * [[Француска прва лига]] (1): 1988 * Француски менаџер на годината (1): 1988 ;Второ место * [[Куп на Франција]] (2): 1989, 1992 * [[Француска прва лига]] (2): 1991, 1992 * [[Куп на победници на купови]] (1): 1992 ==== {{знамеикона|Japan}} [[Нагоја Грампус Ејт]] ==== ;Освојувач * [[Јапонски Супер куп]] (1): 1996 * [[Купот на Императорот]] (1): 1996 * Менаџер на годината во Јапонска прва лига (1): 1995 ==== {{знамеикона|England}} [[ФК Арсенал|Арсенал]] ==== ;Освојувач * [[ФА Премиер Лига]] (3): 1997-98, 2001-02, 2003-04 * [[ФА Куп]] (4): 1998, 2002, 2003, 2005 * Комјунити Шилд (4): 1998, 1999, 2002, 2004 * Менаџер на годината во Англија (3): 1998, 2002, 2004 ;Второ место * [[Лига на Шампиони]] (1): 2006 * [[ФА Премиер Лига]] (5): 1998-99, 1999-00, 2000-01, 2002-03, 2004-05 * [[ФА Куп]] (1): 2001 * [[Лига Куп]] (1): 2007 * Комјунити Шилд (2): 2003, 2005 * [[Куп на УЕФА]] (1): 1999-00 ;Лични награди * Mенаџер на годината: (4) 2000, 2002, 2003, 2004 * ФА Премиер Лига - Менаџер на годината : (3) 1998, 2002, 2004 * ФА Премиер Лига - Менаџер на месецот : 10 times * Менаџер на годината (Асоцијација на Менаџери од Лигата) : (2) 2001-02, 2003-04 * Менаџер на годината ( Личност на годината на BBC Спорт) : (2) 2002, 2004 == Статистика == {| class="wikitable" style="text-align: center" |- !rowspan="2"|Тим !rowspan="2"|Држава !rowspan="2"|од !rowspan="2"|до !colspan="5"|учинок |- !И!!П!!З!!Н!!% на поб. |- |align=left|[[АС Нанси-Лорен|Нанси]] |align="left"|{{FRA}} |align=left|1984 |align=left|1987 ||114||33||51||30||28.95 |- |align=left|[[АС Монако ФК|Монако]] |align="left"|{{FRA}} |align=left|1987 |align=left|1994 ||266||130||83||53||48.87 |- |align=left|[[Нагоја Грампус Ејт]] |align="left"|{{JPN}} |align=left|1994 |align=left|1996 ||56||38||18||0*||67.85 |- |align=left|[[ФК Арсенал|Арсенал]] |align="left"|{{ENG}} |align=left|[[September 30]] [[1996]] |align=left|''Актуелен'' ||673||386||118||169||57.35 |- !colspan="4"|'''Кариера''' ||'''1,109'''||'''587'''||'''260'''||'''252'''||'''52.93''' |} <nowiki>*</nowiki> Во времето додека Венгер беше во Јапонската лига, натпреварите кои завржуваа нерешено беа решавани со продолженија и пенали. == Белешки == {{reflist|2}} == Надворешни врски == * [http://www.arsenal.com/staffarticle.asp?article=350601&title=Arsene+Wenger&lid=coaching+staff&thisNav=First+Team Профил] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071123183028/http://www.arsenal.com/staffarticle.asp?article=350601&title=Arsene+Wenger&lid=coaching+staff&thisNav=First+Team |date=2007-11-23 }} на Arsenal.com * [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/teams/a/arsenal/5380998.stm Профил] на BBC Sport {{Arsenal F.C. squad}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:ФК Арсенал]] [[Категорија:Тренери од Премиер-лигата]] [[Категорија:Тренери на ФК Арсенал]] [[Категорија:Витези на Легијата на честа]] [[Категорија:Француски фудбалери]] [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Родени во 1949 година]] [[Категорија:Апсолвенти на Стразбуршкиот универзитет]] 4shtqqxpl8zl9sevm1lpyrci2aoaesb 25 мај (починале) 0 66330 5571288 5314585 2026-06-03T18:40:17Z ГП 23995 дополнување 5571288 wikitext text/x-wiki <noinclude>{{Поврзана статија починати на|септември}}</noinclude> {| cellspacing="0" cellpadding="2" style="border-top:0px; {{#if: {{{боја|}}}|background-color:{{{боја}}}|background-color:transparent}};" |valign="top" align="right"|[[1085]]&nbsp; |[[Папа Григориј VII|Григориј VII]] — римски папа. |- |valign="top" align="right"|[[1261]]&nbsp; |[[Папа Александар IV|Александар IV]] — [[римски папа]]. |- |valign="top" align="right"|[[1924]]&nbsp; |[[Љубов Попова]] — руска сликарка. |- |valign="top" align="right"|[[1926]]&nbsp; |[[Симон Петљура]] — украински политички деец. |- |valign="top" align="right"|[[1944]]&nbsp; |[[Манчу Матак]] — македонски [[комунист]]ички деец и [[Народен херој на Македонија|народен херој]]. |- |valign="top" align="right"|[[1965]]&nbsp; |[[Сони Бој Вилијамсон II]] — американски [[блуз]]-музичар. |- |valign="top" align="right" nowrap|[[1994]]&nbsp; |[[Сони Шарок]] — американски [[џез]]-музичар. |- |valign="top" align="right"|[[1995]]&nbsp; |[[Крешимир Ќосиќ]] — хрватски и југословенски [[кошарка]]р. |- |valign="top" align="right"|[[2001]]&nbsp; |[[Алберто Корда]] — [[куба]]нски [[фотограф]], познат по неговата [[фотографија]] ''[[Guerrillero Heroico]]'' („Херојскиот герилец“) на марксистичкиот револуционер [[Че Гевара]]. |- |valign="top" align="right"|[[2010]]&nbsp; |[[Александар Белостењи]] — украински и советски [[кошаркар]]. |- |valign="top" align="right"|[[2010]]&nbsp; |[[Ерих Кош]] — српски и југословенски писател. |- |valign="top" align="right"|[[2026]]&nbsp; |[[Сони Ролинс]] — американски [[џез]]-музичар. |- |} <noinclude> [[Категорија:На денешен ден (починале)|25 мај]] </noinclude> hkn6089vvt8g7o9uuctd5srvqdhdwfn Портал:Византија/Избрана слика 100 67237 5571444 636524 2026-06-04T06:23:05Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg]] → [[File:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Name of the painting and not just a generic number 5571444 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|center|250px]] <center>„Влезот на Крстоносците во Цариград“ од [[Ежен Делакроа]] (1840)</center> <noinclude>[[Категорија:Портал:Византија]]</noinclude> m5g11sc5l2iaf2dwforhs8q4kobjvwe МедијаВики:Anonnotice 8 198455 5571449 5565861 2026-06-04T07:00:54Z Kiril Simeonovski 3243 5571449 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> [[Податотека:Nuvola apps cookie.svg|лево|25п|Јубилејна статија]] Во тек е гласање за избор на '''[[Википедија:Јубилејни статии/162.000|јубилејна статија]]'''! {{-}} <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> [[Податотека:HumanRightsLogo.svg|лево|30п]] Од 1 до 7 јуни 2026 година се одржува уредувачка седмица на тема „'''[[Википедија:Историја на човековите права|Историја на човековите права]]'''“. Сите уредници на Википедија на македонски јазик се добредојдени да дадат свој придонес на темата! {{-}} <!-- Објава за други натпревари --> ljywbehf9614g8muktucu50bjacsrw0 Априлско востание 0 204706 5571248 5571094 2026-06-03T15:29:27Z Gurther 105215 5571248 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Априлско востание | colour_scheme = background:#eeddbb | image = [[Податотека:BulgarianRebels1876Antonoff.jpg|300px]] | image_size = | caption = | partof = [[Голема источна криза|Големата источна криза]] | date = 20 април – средина на мај 1876 | place = [[Отоманска Бугарија]] | result = Востанието било задушено, што довело до [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна (1877-1878)]] | combatant1 = {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Бугарски револуционерен централен комитет]] | combatant2 = {{flag|Ottoman Empire}} | commander1 = {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Георги Бенковски]]{{KIA}}<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Иларион Драгостинов]]{{KIA}} <br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Панајот Волов]]{{KIA}}<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Стојан Заимов]] <br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Стефан Стамболов]]<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Христо Ботев]]{{KIA}} | commander2 = {{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Хафуз-паша]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Јусуф-ага]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Хасан-паша]] | strength1 = околу 10,000 | strength2 = околу 100,000 | casualties1 = 15,000–30,000 убиени (вклучувајќи и цивили)<ref>Historical Dictionary of Bulgaria, Raymond Detrez, Edition 3, Publisher Rowman & Littlefield, 2014, {{ISBN|1442241802}}, p. 38.</ref> | casualties2 = 1,000–4,000 убиени<ref>Encyclopedia of the Ottoman Empire; Facts on File Library of World History by Gabor Agoston (2010) c. 497</ref>| }} [[Податотека:Zname Aprilskoto vastanie.jpg|right|thumb|300px|Знамето на востаниците од [[Горна Орјаховица]]]] '''Априлското востание''' — востание организирано од [[Русофилија|русофилското население]] на [[Бугарија]],<ref>{{Наведена книга|title=Отражение на Априлското въстание в чужбина|last=Митев|first=Йоно|publisher=ДВИ|year=1976|pages=23}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=История на Априлското въстание: Прѣдистория|last=Страшимиров|first=Димитър|publisher=Пловдивската окрѫжна постоянна комисия|year=1907|pages=266}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Българско възраждане, идеи, личности, събития|last=Обшчобългарски комитет "Васил Левски."|publisher=Унив. изд-во "Св. Климент Охридски"|year=2008|pages=257}}</ref> против [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] на [[20 април]] [[1876]] година.<ref>Податокот е според [[јулијански календар|јулијанскиот календар]]''.</ref>. Востанието индиректно довело до создавање на новата бугарска држава, кое се случило по две години, во [[1878]] година. За време на востанието, се проценува дека биле убиени околу 1.000 муслимани.<ref name="McCarthy, Justin p.44">McCarthy, Justin: ''The Ottoman Peoples and the end of Empire''; London, 1981; p.44</ref> == Заднина == Во текот на [[XVIII век]], класичните држави или империи како што била Османлиското Царство, била раководена од страна на султан. Населението на империјата се состоелo од голем број на етнички групи кои зборувале на различни јазици. Идејата за создавање на т.н. една држава-една нација, започнала да се јавува во текот на [[XIX век]]. Во текот на истиот век, [[Османлии]]те заостанувале во скоро сите погледи и технологии до европските. Поради постојаното слебеење на Османлиското Царство, властите им испорачувале тешки даноци на христијанското население. Во [[1875]] година избувнало Босанското востание. == Подготовки == Востанието било подготвено во време од два месеци. Одлуката за кревање на востание била донесена од страна на одделни активисти на [[Бугарски револуционерен централен комитет|Бугарскиот револуционерен централен комитет]], и истото не било поддржано од ниту една надворешна сила. Така, територијата на востаниците била поделена во пет регион: [[Враца]], [[Велико Трново]], [[Сливен]], [[Пловдив]] и [[Софија]]. == Текот на востанието== Востанието избувнало во [[Копривштица]], каде било нападнато седиштето на локалната полиција. Во текот на две недели, востанието се проширило и во поголемиот дел од Бугарија. Околу 1.000 муслимани биле убиени, а многу повеќе протерени од своите домови. Ова довело до многу брза реакција на османлиските власти. Уште од првиот ден на востанието ([[20 април]]) Високата порта и турското воено министерство дало наредба за мобилизација на армијата. За задушување на востанието бил формиран штаб во состав: Митхад паша, воен министер, Хусеин Авни паша и командант Абдул Керим паша. Кон територијата на Бугарија се упатила војска од околу 10.000 војници. Многу бргу Османлиите постигнале големи успеси. Селата кои ги зазимале биле изложени на ограбување или палење. Според [[Николај Овчаров]], вкупниот број на загинати изнесувал околу 30.000 војници и цивили. == Наводи== {{наводи}} == Литература == * [http://ia700300.us.archive.org/33/items/istoriianaapril02stragoog/istoriianaapril02stragoog.pdf Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. I. Предистория; Т. II. Приготовления. Пловдив, 1907] * [http://ia700401.us.archive.org/3/items/istoriianaapril03stragoog/istoriianaapril03stragoog.pdf Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. III. Въстание и пепелища. Пловдив, 1907] {{Османлиско-бугарски војни и востанија}} {{Востанија во Османлиското Царство}} [[Категорија:Априлско востание| ]] [[Категорија:Судири во 1876 година]] [[Категорија:Европа во 1876 година]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Бугарија во 19 век]] [[Категорија:Русофили]] lgtm720p6sygsfnsyb1ar8t7nflp0l5 5571249 5571248 2026-06-03T15:30:10Z Gurther 105215 5571249 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Априлско востание | colour_scheme = background:#eeddbb | image = [[Податотека:BulgarianRebels1876Antonoff.jpg|300px]] | image_size = | caption = | partof = [[Голема источна криза|Големата источна криза]] | date = 20 април – средина на мај 1876 | place = [[Отоманска Бугарија]] | result = Востанието било задушено, што довело до [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна (1877-1878)]] | combatant1 = {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Бугарски револуционерен централен комитет]] | combatant2 = {{flag|Ottoman Empire}} | commander1 = {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Георги Бенковски]]{{KIA}}<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Иларион Драгостинов]]{{KIA}} <br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Панајот Волов]]{{KIA}}<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Стојан Заимов]] <br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Стефан Стамболов]]<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Христо Ботев]]{{KIA}} | commander2 = {{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Хафуз-паша]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Јусуф-ага]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Хасан-паша]] | strength1 = околу 10,000 | strength2 = околу 100,000 | casualties1 = 15,000–30,000 убиени (вклучувајќи и цивили)<ref>Historical Dictionary of Bulgaria, Raymond Detrez, Edition 3, Publisher Rowman & Littlefield, 2014, {{ISBN|1442241802}}, p. 38.</ref> | casualties2 = 1,000–4,000 убиени<ref>Encyclopedia of the Ottoman Empire; Facts on File Library of World History by Gabor Agoston (2010) c. 497</ref>| }}{{Османлиско-бугарски војни и востанија}} '''Априлското востание''' — востание организирано од [[Русофилија|русофилското население]] на [[Бугарија]],<ref>{{Наведена книга|title=Отражение на Априлското въстание в чужбина|last=Митев|first=Йоно|publisher=ДВИ|year=1976|pages=23}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=История на Априлското въстание: Прѣдистория|last=Страшимиров|first=Димитър|publisher=Пловдивската окрѫжна постоянна комисия|year=1907|pages=266}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Българско възраждане, идеи, личности, събития|last=Обшчобългарски комитет "Васил Левски."|publisher=Унив. изд-во "Св. Климент Охридски"|year=2008|pages=257}}</ref> против [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] на [[20 април]] [[1876]] година.<ref>Податокот е според [[јулијански календар|јулијанскиот календар]]''.''</ref>. Востанието индиректно довело до создавање на новата бугарска држава, кое се случило по две години, во [[1878]] година. За време на востанието, се проценува дека биле убиени околу 1.000 муслимани.<ref name="McCarthy, Justin p.44">McCarthy, Justin: ''The Ottoman Peoples and the end of Empire''; London, 1981; p.44</ref> == Заднина == Во текот на [[XVIII век]], класичните држави или империи како што била Османлиското Царство, била раководена од страна на султан. Населението на империјата се состоелo од голем број на етнички групи кои зборувале на различни јазици. Идејата за создавање на т.н. една држава-една нација, започнала да се јавува во текот на [[XIX век]]. Во текот на истиот век, [[Османлии]]те заостанувале во скоро сите погледи и технологии до европските. Поради постојаното слебеење на Османлиското Царство, властите им испорачувале тешки даноци на христијанското население. Во [[1875]] година избувнало Босанското востание. == Подготовки == Востанието било подготвено во време од два месеци. Одлуката за кревање на востание била донесена од страна на одделни активисти на [[Бугарски револуционерен централен комитет|Бугарскиот револуционерен централен комитет]], и истото не било поддржано од ниту една надворешна сила. Така, територијата на востаниците била поделена во пет регион: [[Враца]], [[Велико Трново]], [[Сливен]], [[Пловдив]] и [[Софија]].[[Податотека:Zname Aprilskoto vastanie.jpg|thumb|180x180px|Знамето на востаниците од [[Горна Орјаховица]]|лево]] == Текот на востанието== Востанието избувнало во [[Копривштица]], каде било нападнато седиштето на локалната полиција. Во текот на две недели, востанието се проширило и во поголемиот дел од Бугарија. Околу 1.000 муслимани биле убиени, а многу повеќе протерени од своите домови. Ова довело до многу брза реакција на османлиските власти. Уште од првиот ден на востанието ([[20 април]]) Високата порта и турското воено министерство дало наредба за мобилизација на армијата. За задушување на востанието бил формиран штаб во состав: Митхад паша, воен министер, Хусеин Авни паша и командант Абдул Керим паша. Кон територијата на Бугарија се упатила војска од околу 10.000 војници. Многу бргу Османлиите постигнале големи успеси. Селата кои ги зазимале биле изложени на ограбување или палење. Според [[Николај Овчаров]], вкупниот број на загинати изнесувал околу 30.000 војници и цивили. == Наводи== {{наводи}} == Литература == * [http://ia700300.us.archive.org/33/items/istoriianaapril02stragoog/istoriianaapril02stragoog.pdf Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. I. Предистория; Т. II. Приготовления. Пловдив, 1907] * [http://ia700401.us.archive.org/3/items/istoriianaapril03stragoog/istoriianaapril03stragoog.pdf Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. III. Въстание и пепелища. Пловдив, 1907] {{Востанија во Османлиското Царство}} [[Категорија:Априлско востание| ]] [[Категорија:Судири во 1876 година]] [[Категорија:Европа во 1876 година]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Бугарија во 19 век]] [[Категорија:Русофили]] akz7h27drm177cat2zr2p96kuyjek3b 5571250 5571249 2026-06-03T15:30:35Z Gurther 105215 5571250 wikitext text/x-wiki {{Infobox military conflict | conflict = Априлско востание | colour_scheme = background:#eeddbb | image = [[Податотека:Zname Aprilskoto vastanie.jpg|300px]] | image_size = | caption = | partof = [[Голема источна криза|Големата источна криза]] | date = 20 април – средина на мај 1876 | place = [[Отоманска Бугарија]] | result = Востанието било задушено, што довело до [[Руско-турска војна (1877-1878)|Руско-турската војна (1877-1878)]] | combatant1 = {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Бугарски револуционерен централен комитет]] | combatant2 = {{flag|Ottoman Empire}} | commander1 = {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Георги Бенковски]]{{KIA}}<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Иларион Драгостинов]]{{KIA}} <br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Панајот Волов]]{{KIA}}<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Стојан Заимов]] <br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Стефан Стамболов]]<br /> {{знаменце|Zname Aprilsko vastanie.svg}} [[Христо Ботев]]{{KIA}} | commander2 = {{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Хафуз-паша]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Јусуф-ага]]<br>{{знамеикона|Ottoman Empire}} [[Хасан-паша]] | strength1 = околу 10,000 | strength2 = околу 100,000 | casualties1 = 15,000–30,000 убиени (вклучувајќи и цивили)<ref>Historical Dictionary of Bulgaria, Raymond Detrez, Edition 3, Publisher Rowman & Littlefield, 2014, {{ISBN|1442241802}}, p. 38.</ref> | casualties2 = 1,000–4,000 убиени<ref>Encyclopedia of the Ottoman Empire; Facts on File Library of World History by Gabor Agoston (2010) c. 497</ref>| }}{{Османлиско-бугарски војни и востанија}} '''Априлското востание''' — востание организирано од [[Русофилија|русофилското население]] на [[Бугарија]],<ref>{{Наведена книга|title=Отражение на Априлското въстание в чужбина|last=Митев|first=Йоно|publisher=ДВИ|year=1976|pages=23}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=История на Априлското въстание: Прѣдистория|last=Страшимиров|first=Димитър|publisher=Пловдивската окрѫжна постоянна комисия|year=1907|pages=266}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Българско възраждане, идеи, личности, събития|last=Обшчобългарски комитет "Васил Левски."|publisher=Унив. изд-во "Св. Климент Охридски"|year=2008|pages=257}}</ref> против [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] на [[20 април]] [[1876]] година.<ref>Податокот е според [[јулијански календар|јулијанскиот календар]]''.''</ref>. Востанието индиректно довело до создавање на новата бугарска држава, кое се случило по две години, во [[1878]] година. За време на востанието, се проценува дека биле убиени околу 1.000 муслимани.<ref name="McCarthy, Justin p.44">McCarthy, Justin: ''The Ottoman Peoples and the end of Empire''; London, 1981; p.44</ref> == Заднина == Во текот на [[XVIII век]], класичните држави или империи како што била Османлиското Царство, била раководена од страна на султан. Населението на империјата се состоелo од голем број на етнички групи кои зборувале на различни јазици. Идејата за создавање на т.н. една држава-една нација, започнала да се јавува во текот на [[XIX век]]. Во текот на истиот век, [[Османлии]]те заостанувале во скоро сите погледи и технологии до европските. Поради постојаното слебеење на Османлиското Царство, властите им испорачувале тешки даноци на христијанското население. Во [[1875]] година избувнало Босанското востание. == Подготовки == Востанието било подготвено во време од два месеци. Одлуката за кревање на востание била донесена од страна на одделни активисти на [[Бугарски револуционерен централен комитет|Бугарскиот револуционерен централен комитет]], и истото не било поддржано од ниту една надворешна сила. Така, територијата на востаниците била поделена во пет регион: [[Враца]], [[Велико Трново]], [[Сливен]], [[Пловдив]] и [[Софија]]. == Текот на востанието== Востанието избувнало во [[Копривштица]], каде било нападнато седиштето на локалната полиција. Во текот на две недели, востанието се проширило и во поголемиот дел од Бугарија. Околу 1.000 муслимани биле убиени, а многу повеќе протерени од своите домови. Ова довело до многу брза реакција на османлиските власти. Уште од првиот ден на востанието ([[20 април]]) Високата порта и турското воено министерство дало наредба за мобилизација на армијата. За задушување на востанието бил формиран штаб во состав: Митхад паша, воен министер, Хусеин Авни паша и командант Абдул Керим паша. Кон територијата на Бугарија се упатила војска од околу 10.000 војници. Многу бргу Османлиите постигнале големи успеси. Селата кои ги зазимале биле изложени на ограбување или палење. Според [[Николај Овчаров]], вкупниот број на загинати изнесувал околу 30.000 војници и цивили. == Наводи== {{наводи}} == Литература == * [http://ia700300.us.archive.org/33/items/istoriianaapril02stragoog/istoriianaapril02stragoog.pdf Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. I. Предистория; Т. II. Приготовления. Пловдив, 1907] * [http://ia700401.us.archive.org/3/items/istoriianaapril03stragoog/istoriianaapril03stragoog.pdf Страшимиров, Д. История на Априлското въстание. Т. III. Въстание и пепелища. Пловдив, 1907] {{Востанија во Османлиското Царство}} [[Категорија:Априлско востание| ]] [[Категорија:Судири во 1876 година]] [[Категорија:Европа во 1876 година]] [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Бугарија во 19 век]] [[Категорија:Русофили]] q3rszkmkiz21kly3j7cvqom10u6hk16 Категорија:Априлско востание 14 204713 5571240 5571093 2026-06-03T15:27:14Z Gurther 105215 додадена [[Категорија:Русофили]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571240 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} [[Категорија:Отоманска Бугарија]] [[Категорија:Востанија против Отоманското Царство]] [[Категорија:Судири во 1876 година]] [[Категорија:Бугарија во 19 век]] [[Категорија:Масакри во Бугарија]] [[Категорија:Војни за независност]] [[Категорија:Русофили]] kb42xhyexdhf6guelhelh811s2zm8to УЕФА 0 208296 5571336 5434482 2026-06-03T20:28:12Z ~2026-32985-40 133820 5571336 wikitext text/x-wiki {{превод}} {{Инфокутија за организација |name = Унија на европските фудбалски асоцијации |image = |caption = |type = спортска организација |membership = 53 национални федерации |formation = 15 јуни 1954 |map = UEFA member associations map.svg |mcaption = Членките на УЕФА се во сино |headquarters = [[Нион]], [[Швајцарија]] |leader_title = Претседател |leader_name = |website = [http://www.uefa.com www.uefa.com] |language = [[англиски јазик|англиски]], [[француски јазик|француски]], [[германски јазик|германски]] }} '''Унијата на европските фудбалски асоцијации''' ({{langx|fr|Union des Associations Européennes de Football}}<ref> {{Наведена мрежна страница | title = Историја - Преглед | work = [http://www.uefa.com uefa.com] | publisher = UEFA | url = http://www.uefa.com/uefa/aboutuefa/organisation/history/index.html | accessdate = 15 март 2010 }}</ref>) е административен и контролен орган на европскиот [[фудбал]]. ==Членови== {|class="wikitable sortable hlist" style="text-align:center; font-size:95%;" ! [[ФИФА код на земја|{{tooltip|Код|ФИФА код на земја}}]] !! Фудбалски сојуз !! Репрезентација !! Создаден !! Примен во ФИФА !! Примен во УЕФА !! Член на МОК |- | ALB ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Albania}} {{нфа|Albania}} || <ul><li>[[Albania national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Albania national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Albania national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Albania national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Albania women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Albania women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Albania women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1930 || 1932 || 1954 || {{yes}} |- | AND ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Andorra}} {{нфа|Andorra}} || <ul><li>[[Andorra national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Andorra national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Andorra national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Andorra national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Andorra women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Andorra women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Andorra women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1994 || 1996 || 1996 || {{yes}} |- | ARM ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Armenia}} {{nfa|Ерменија}} || <ul><li>[[Armenia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Armenia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Armenia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Armenia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Armenia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Armenia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Armenia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1992 || 1992 || 1992 || {{yes}} |- | AUT ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Austria}} {{nfa|Austria}} || <ul><li>[[Austria national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Austria national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Austria national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Austria national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Austria women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Austria women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Austria women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1904 || 1905 || 1954 || {{yes}} |- | AZE ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Azerbaijan}} {{nfa|Azerbaijan}} || <ul><li>[[Azerbaijan national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Azerbaijan national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Azerbaijan national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Azerbaijan national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Azerbaijan women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Azerbaijan women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Azerbaijan women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1992 || 1994 || 1994 || {{yes}} |- | BLR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Belarus}} {{nfa|Belarus}} || <ul><li>[[Belarus national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Belarus national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Belarus national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Belarus national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Belarus women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Belarus women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Belarus women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1989 || 1992 || 1993 || {{yes}} |- | BEL ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Belgium}} {{nfa|Belgium}} || <ul><li>[[Belgium national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Belgium national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Belgium national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Belgium national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Belgium women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Belgium women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Belgium women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1895 || 1904 || 1954 || {{yes}} |- | BIH ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Bosnia and Herzegovina}} {{nfa|Bosnia and Herzegovina}} || <ul><li>[[Bosnia and Herzegovina national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Bosnia and Herzegovina national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Bosnia and Herzegovina national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Bosnia and Herzegovina national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Bosnia and Herzegovina women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Bosnia and Herzegovina women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Bosnia and Herzegovina women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1992 || 1996 || 1998 || {{yes}} |- | BUL ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Bulgaria}} {{nfa|Bulgaria}} || <ul><li>[[Bulgaria national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Bulgaria national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Bulgaria national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Bulgaria national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Bulgaria women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Bulgaria women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Bulgaria women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1923 || 1924 || 1954 || {{yes}} |- | CRO ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Croatia}} {{nfa|Croatia}} || <ul><li>[[Croatia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Croatia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Croatia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Croatia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Croatia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Croatia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Croatia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1912 || 1992 || 1993 || {{yes}} |- | CYP ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Cyprus}} {{nfa|Cyprus}} || <ul><li>[[Cyprus national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Cyprus national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Cyprus national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Cyprus national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Cyprus women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Cyprus women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Cyprus women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1934 || 1948 || 1962 || {{yes}} |- | CZE ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Czech Republic}} {{nfa|Czech Republic}} || <ul><li>[[Czech Republic national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Czech Republic national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Czech Republic national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Czech Republic national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Czech Republic women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Czech Republic women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Czech Republic women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1901 || 1907 || 1954 || {{yes}} |- | DEN ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Denmark}} {{nfa|Denmark}} || <ul><li>[[Denmark national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Denmark national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Denmark national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Denmark national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Denmark women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Denmark women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Denmark women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1889 || 1904 || 1954 || {{yes}} |- | ENG ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|England}} {{nfa|England}} || <ul><li>[[England national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[England national under-21 football team|U21]]</li><li>[[England national under-19 football team|U19]]</li><li>[[England national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[England women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[England women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[England women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1863 || 1905 || 1954 || {{no}}<ref group="n" name="NOC-GBR">Part of the British Olympic Association</ref> |- | EST ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Estonia}} {{nfa|Estonia}} || <ul><li>[[Estonia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Estonia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Estonia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Estonia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Estonia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Estonia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Estonia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1921 || 1923 || 1992 || {{yes}} |- | FRO ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Faroe Islands}} {{nfa|Faroe Islands}} || <ul><li>[[Faroe Islands national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Faroe Islands national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Faroe Islands national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Faroe Islands national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Faroe Islands women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Faroe Islands women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Faroe Islands women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1979 || 1988 || 1990 || {{no}}<ref group="n" name="NOC-DEN">Part of the Danish National Olympic Committee</ref> |- | FIN ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Finland}} {{nfa|Finland}} || <ul><li>[[Finland national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Finland national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Finland national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Finland national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Finland women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Finland women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Finland women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1907 || 1908 || 1954 || {{yes}} |- | FRA ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|France}} {{nfa|France}} || <ul><li>[[France national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[France national under-21 football team|U21]]</li><li>[[France national under-19 football team|U19]]</li><li>[[France national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[France women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[France women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[France women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1919<ref group="n" name="FRA-founded">Originally founded as ''Comité Français Interfédéral'' in 1907, a predecessor to the current federation.</ref> || 1904<ref group="n" name="FRA-FIFA">The current French FA, the French Football Federation (in its previous incarnation, the ''Comité Français Interfédéral''), replaced the [[Union des Sociétés Françaises de Sports Athlétiques|USFSA]] in 1907.</ref> || 1954 || {{yes}} |- | MKD ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Macedonia}} {{nfa|Macedonia}} || <ul><li>[[Macedonia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Macedonia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Macedonia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Macedonia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Macedonia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Macedonia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Macedonia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1948 || 1994 || 1994 || {{yes}} |- | GEO ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Georgia}} {{nfa|Georgia}} || <ul><li>[[Georgia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Georgia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Georgia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Georgia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Georgia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Georgia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Georgia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1990 || 1992 || 1992 || {{yes}} |- | GER ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Germany}} {{nfa|Germany}} || <ul><li>[[Germany national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Germany national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Germany national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Germany national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Germany women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Germany women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Germany women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1900 || 1904 || 1954 || {{yes}} |- | GIB<ref group="n">Tentative abbreviation, used by uefa.com to link to yet uncreated pages regarding Gibraltar</ref> ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Gibraltar}} {{nfa|Gibraltar}} || <ul><li>[[Gibraltar national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Gibraltar national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Gibraltar national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Gibraltar national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Gibraltar women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Gibraltar women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Gibraltar women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1895 || {{sort|9999|None}} || 2013 || {{no}}<ref group="n" name="NOC-GBR" /> |- | GRE ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Greece}} {{nfa|Greece}} || <ul><li>[[Greece national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Greece national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Greece national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Greece national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Greece women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Greece women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Greece women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1926 || 1927 || 1954 || {{yes}} |- | HUN ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Hungary}} {{nfa|Hungary}} || <ul><li>[[Hungary national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Hungary national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Hungary national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Hungary national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Hungary women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Hungary women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Hungary women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1901 || 1906 || 1954 || {{yes}} |- | ISL ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Iceland}} {{nfa|Iceland}} || <ul><li>[[Iceland national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Iceland national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Iceland national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Iceland national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Iceland women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Iceland women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Iceland women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1947 || 1947 || 1954 || {{yes}} |- | ISR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Israel}} {{nfa|Israel}}<ref group="n" name="ISR">Former member of the Asian Football Confederation (1954–1974), joined UEFA as several AFC teams refused to play against them. See also [[Foreign relations of Israel]] and [[International recognition of Israel]].</ref> || <ul><li>[[Israel national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Israel national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Israel national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Israel national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Israel women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Israel women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Israel women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1928 || 1929 || 1994 || {{yes}} |- | ITA ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Italy}} {{nfa|Italy}} || <ul><li>[[Italy national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Italy national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Italy national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Italy national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Italy women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Italy women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Italy women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1898 || 1905 || 1954 || {{yes}} |- | KAZ ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Kazakhstan}} {{nfa|Kazakhstan}} || <ul><li>[[Kazakhstan national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Kazakhstan national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Kazakhstan national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Kazakhstan national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Kazakhstan women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Kazakhstan women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Kazakhstan women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1914 || 1994 || 2002 || {{yes}} |- | LVA ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Latvia}} {{nfa|Latvia}} || <ul><li>[[Latvia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Latvia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Latvia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Latvia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Latvia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Latvia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Latvia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1921 || 1922 || 1992 || {{yes}} |- | LIE ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Liechtenstein}} {{nfa|Liechtenstein}} || <ul><li>[[Liechtenstein national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Liechtenstein national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Liechtenstein national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Liechtenstein national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Liechtenstein women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Liechtenstein women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Liechtenstein women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1934 || 1974 || 1974 || {{yes}} |- | LTU ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Lithuania}} {{nfa|Lithuania}} || <ul><li>[[Lithuania national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Lithuania national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Lithuania national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Lithuania national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Lithuania women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Lithuania women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Lithuania women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1922 || 1923 || 1992 || {{yes}} |- | LUX ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Luxembourg}} {{nfa|Luxembourg}} || <ul><li>[[Luxembourg national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Luxembourg national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Luxembourg national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Luxembourg national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Luxembourg women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Luxembourg women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Luxembourg women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1908 || 1910 || 1954 || {{yes}} |- | MLT ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Malta}} {{nfa|Malta}} || <ul><li>[[Malta national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Malta national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Malta national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Malta national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Malta women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Malta women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Malta women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1900 || 1959 || 1960 || {{yes}} |- | MDA ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Moldova}} {{nfa|Moldova}} || <ul><li>[[Moldova national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Moldova national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Moldova national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Moldova national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Moldova women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Moldova women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Moldova women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1990 || 1994 || 1993 || {{yes}} |- | MNE ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Montenegro}} {{nfa|Montenegro}} || <ul><li>[[Montenegro national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Montenegro national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Montenegro national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Montenegro national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Montenegro women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Montenegro women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Montenegro women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1931 || 2007 || 2007 || {{yes}} |- | NED ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Netherlands}} {{nfa|Netherlands}} || <ul><li>[[Netherlands national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Netherlands national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Netherlands national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Netherlands national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Netherlands women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Netherlands women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Netherlands women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1889 || 1904 || 1954 || {{yes}} |- | NIR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Northern Ireland}} {{nfa|Northern Ireland}} || <ul><li>[[Northern Ireland national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Northern Ireland national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Northern Ireland national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Northern Ireland national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Northern Ireland women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Northern Ireland women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Northern Ireland women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1880 || 1911 || 1954 || {{no}}<ref group="n" name="NOC-GBR" /> |- | NOR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Norway}} {{nfa|Norway}} || <ul><li>[[Norway national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Norway national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Norway national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Norway national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Norway women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Norway women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Norway women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1902 || 1908 || 1954 || {{yes}} |- | POL ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Poland}} {{nfa|Poland}} || <ul><li>[[Poland national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Poland national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Poland national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Poland national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Poland women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Poland women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Poland women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1919 || 1923 || 1954 || {{yes}} |- | POR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Portugal}} {{nfa|Portugal}} || <ul><li>[[Portugal national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Portugal national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Portugal national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Portugal national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Portugal women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Portugal women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Portugal women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1914 || 1923 || 1954 || {{yes}} |- | IRL ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Republic of Ireland}} {{nfa|Republic of Ireland}} || <ul><li>[[Republic of Ireland national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Republic of Ireland national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Republic of Ireland national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Republic of Ireland national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Republic of Ireland women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Republic of Ireland women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Republic of Ireland women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1921 || 1923 || 1954 || {{yes}} |- | ROU ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Romania}} {{nfa|Romania}} || <ul><li>[[Romania national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Romania national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Romania national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Romania national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Romania women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Romania women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Romania women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1909 || 1923 || 1954 || {{yes}} |- | RUS ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Russia}} {{nfa|Russia}} || <ul><li>[[Russia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Russia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Russia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Russia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Russia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Russia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Russia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1912 || 1912 || 1954 || {{yes}} |- | SMR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|San Marino}} {{nfa|San Marino}} || <ul><li>[[San Marino national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[San Marino national under-21 football team|U21]]</li><li>[[San Marino national under-19 football team|U19]]</li><li>[[San Marino national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[San Marino women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[San Marino women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[San Marino women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1931 || 1988 || 1988 || {{yes}} |- | SCO ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Scotland}} {{nfa|Scotland}} || <ul><li>[[Scotland national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Scotland national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Scotland national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Scotland national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Scotland women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Scotland women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Scotland women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1873 || 1910 || 1954 || {{no}}<ref group="n" name="NOC-GBR">Part of the British Olympic Association</ref> |- | SRB ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Serbia}} {{nfa|Serbia}} || <ul><li>[[Serbia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Serbia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Serbia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Serbia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Serbia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Serbia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Serbia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1919 || 1921 || 1954 || {{yes}} |- | SVK ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Slovakia}} {{nfa|Slovakia}} || <ul><li>[[Slovakia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Slovakia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Slovakia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Slovakia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Slovakia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Slovakia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Slovakia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1938 || 1994 || 1993 || {{yes}} |- | SVN ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Slovenia}} {{nfa|Slovenia}} || <ul><li>[[Slovenia national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Slovenia national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Slovenia national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Slovenia national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Slovenia women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Slovenia women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Slovenia women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1920 || 1994 || 1994 || {{yes}} |- | ESP ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Spain}} {{nfa|Spain}} || <ul><li>[[Spain national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Spain national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Spain national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Spain national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Spain women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Spain women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Spain women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1909 || 1913 || 1954 || {{yes}} |- | SWE ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Sweden}} {{nfa|Sweden}} || <ul><li>[[Sweden national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Sweden national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Sweden national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Sweden national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Sweden women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Sweden women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Sweden women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1904 || 1904 || 1954 || {{yes}} |- | SUI ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Switzerland}} {{nfa|Switzerland}} || <ul><li>[[Switzerland national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Switzerland national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Switzerland national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Switzerland national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Switzerland women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Switzerland women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Switzerland women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1895 || 1904 || 1954 || {{yes}} |- | TUR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Turkey}} {{nfa|Turkey}} || <ul><li>[[Turkey national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Turkey national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Turkey national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Turkey national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Turkey women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Turkey women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Turkey women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1923 || 1923 || 1962 || {{yes}} |- | UKR ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Ukraine}} {{nfa|Ukraine}} || <ul><li>[[Ukraine national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Ukraine national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Ukraine national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Ukraine national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Ukraine women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Ukraine women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Ukraine women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1991 || 1992 || 1992 || {{Да}} |- | WAL ||style="text-align:left;"| {{знамеикона|Wales}} {{nfa|Wales}} || <ul><li>[[Wales national football team|Men's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Wales national under-21 football team|U21]]</li><li>[[Wales national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Wales national under-17 football team|U17]]</li></ul></li><li>[[Wales women's national football team|Women's]]<ul style="font-size:90%;"><li>[[Wales women's national under-19 football team|U19]]</li><li>[[Wales women's national under-17 football team|U17]]</li></ul></li></ul> || 1876 || 1910 || 1954 || {{Не}}<ref group="n" name="NOC-GBR" /> |} ===Notes=== {{reflist|group=n}} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.uefa-coefficients.com/ UEFA RANKING AND COEFFICIENTS] *[http://www.uefa.com Официјална страна на УЕФА] {{UEFA teams}} {{спорт-никулец}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:УЕФА]] nffsqc2jfk72ja65lx0r5qxbasb9k9j Предлошка:Google books 10 757164 5571470 4324325 2026-06-04T09:04:49Z Bjankuloski06 332 5571470 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{plainurl|{{{plain-url|}}}}}}|https://books.google.com/books?id={{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}{{#if:{{{page|}}}|&pg=PA{{{page|}}}|{{#if:{{{pg|}}}|&pg={{{pg}}}}}}}{{#if:{{{text|}}}|&dq={{urlencode:"{{{text|}}}"}}}}{{#if:{{{keywords|}}}|&q={{urlencode:{{{keywords}}}}}}}|''[https://books.google.com/books?id={{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}{{#if:{{{page|}}}|&pg=PA{{{page|}}}|{{#if:{{{pg|}}}|&pg={{{pg}}}}}}}{{#if:{{{text|}}}|&dq={{urlencode:"{{{text|}}}"}}}}{{#if:{{{keywords|}}}|&q={{urlencode:{{{keywords}}}}}}} {{{2|{{{title|{{PAGENAME}}}}}}}}]''{{#if:{{{page|}}}|, p. {{{page}}},}} на Гугл Книги}}<noinclude>{{документација}}</noinclude> hhtu2f3iv8oglqrje5rb4uaydu6adk8 5571471 5571470 2026-06-04T09:04:55Z Bjankuloski06 332 5571471 wikitext text/x-wiki {{#if:{{{plainurl|{{{plain-url|}}}}}}|https://books.google.com/books?id={{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}{{#if:{{{page|}}}|&pg=PA{{{page|}}}|{{#if:{{{pg|}}}|&pg={{{pg}}}}}}}{{#if:{{{text|}}}|&dq={{urlencode:"{{{text|}}}"}}}}{{#if:{{{keywords|}}}|&q={{urlencode:{{{keywords}}}}}}}|''[https://books.google.com/books?id={{trim|{{{1|{{{id}}}}}}}}{{#if:{{{page|}}}|&pg=PA{{{page|}}}|{{#if:{{{pg|}}}|&pg={{{pg}}}}}}}{{#if:{{{text|}}}|&dq={{urlencode:"{{{text|}}}"}}}}{{#if:{{{keywords|}}}|&q={{urlencode:{{{keywords}}}}}}} {{{2|{{{title|{{PAGENAME}}}}}}}}]''{{#if:{{{page|}}}|, стр. {{{page}}},}} на Гугл Книги}}<noinclude>{{документација}}</noinclude> 1wipo34d1hylbtzmvdvy55b2ppby23y Википедија:Јубилејни статии 4 773078 5571366 5548778 2026-06-03T22:16:01Z Kiril Simeonovski 3243 5571366 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Nuvola apps cookie.svg|десно|200п]] Ова е '''список на јубилејни статии''' на Википедија на македонски јазик. Како такви, овде се наведени сите оние за кои заедницата има утврдено дека се издвојуваат по својот квалитет од останатите создадени на денот на надминување на секоја илјадита статија. Во табелата во продолжение се наведени сите јубилејни статии досега, како и податоци за нивниот создавач и датумот на кој биле создадени. {| class="wikitable" |- ! Број !! Статија !! Автор !! Датум |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/162.000|162.000]] || ? || ? || [[3 јуни]] [[2026]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/161.000|161.000]] || [[Стефан Зановиќ]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[29 април]] [[2026]] |- | [[Руски симболизам]] || [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/160.000|160.000]] || [[Праконтинент]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || [[26 март]] [[2026]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/159.000|159.000]] || [[Баритокалцит]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[20 февруари]] [[2026]] |- |rowspan="3" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/158.000|158.000]] || [[Хелмут фон Молтке Помладиот]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] ||rowspan="3"| [[15 јануари]] [[2026]] |- | [[Па де Кале]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] |- | [[Илија Бирчанин]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/157.000|157.000]] || [[Аталанта (митологија)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[5 декември]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/156.000|156.000]] || [[Бездомно куче]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[25 октомври]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/155.000|155.000]] || [[Џон Ивлин]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[16 септември]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/154.000|154.000]] || [[Династија Шјиа]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[16 јули]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/153.000|153.000]] || [[Гоџи]] || [[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] || [[14 јуни]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/152.000|152.000]] || [[Крвав Божиќ (1963)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[25 април]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/151.000|151.000]] || [[Сепак се врти]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[25 март]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/150.000|150.000]] || [[Људски врт]] || [[Корисник:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] || [[24 февруари]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/149.000|149.000]] || [[Технологија на древните цивилизации]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[8 февруари]] [[2025]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/148.000|148.000]] || [[Чанге-5]] || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] || [[23 декември]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/147.000|147.000]] || [[Ослободување на Тетово]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[14 октомври]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/146.000|146.000]] || [[Јаглеродна ѕвезда]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || [[30 август]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/145.000|145.000]] || [[Андраж Шпорар]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[22 јуни]] [[2024]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/144.000|144.000]] || [[Чашицу]] || [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] || [[21 мај]] [[2024]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/143.000|143.000]] || [[Барања]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[13 април]] [[2024]] |- | [[Масовен терор на Крим (1917-1918)]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/142.000|142.000]] || [[Ливади (Лариско)]]|| [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] ||rowspan="2"| [[27 февруари]] [[2024]] |- | [[Мутагенеза]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/141.000|141.000]] || [[ПУ „Гоце Делчев“ - Пирава]]|| [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] ||rowspan="2"| [[20 јануари]] [[2024]] |- | [[Антихасија]] || [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/140.000|140.000]] || [[Бад Кисинген]]||rowspan="2"| [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] ||rowspan="2"| [[8 декември]] [[2023]] |- | [[Бриген]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/139.000|139.000]] || [[Шаранта]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[14 октомври]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/138.000|138.000]] || [[Фемке Бол]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[28 август]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/137.000|137.000]] || [[Иконопис]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[10 јули]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/136.000|136.000]] || [[Туниски поход]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[8 мај]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/135.000|135.000]] || [[Астерикс галскиот јунак]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[26 март]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/134.000|134.000]] || [[Силициум карбид]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[6 март]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/133.000|133.000]] || [[Хетеросоцијалност]] || [[Корисник:B. Gjuro|B. Gjuro]] || [[28 јануари]] [[2023]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/132.000|132.000]] || [[Сицилија (римска провинција)]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[10 декември]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/131.000|131.000]] || [[Semantic Scholar]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[15 октомври]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/130.000|130.000]] || [[Окер]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[20 август]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/129.000|129.000]] || [[Светски ден на бегалците]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[24 јуни]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/128.000|128.000]] || [[Гај Симондс]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[11 мај]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/127.000|127.000]] || [[Туниска кујна]] || [[Корисник:Матеј2008г|Матеј2008г]] || [[18 април]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/126.000|126.000]] || [[Хорхе Буручага]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[21 март]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/125.000|125.000]] || [[Војна во Приднестровие]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[7 март]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/124.000|124.000]] || [[Матео Беретини]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[18 февруари]] [[2022]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/123.000|123.000]] || [[Епир (римска провинција)]] || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] ||rowspan="2"| [[1 февруари]] [[2022]] |- | [[Мезопелагиска зона]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/122.000|122.000]] || [[Кралство Сардинија]] || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || [[6 јануари]] [[2022]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/121.000|121.000]] || [[Бранова функција]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[1 декември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/120.000|120.000]] || [[Атмосфера на Венера]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[24 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/119.000|119.000]] || [[Јупитерови прстени]] || [[20 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/118.000|118.000]] || [[Катин двор]] || [[Корисник:MartinStojc|MartinStojc]] || [[10 ноември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/117.000|117.000]] || [[Дева (планина)]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[24 септември]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/116.000|116.000]] || [[Аре]] || [[30 јули]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/115.000|115.000]] || [[Тетовски древности]] || [[Корисник:Darko gavro|Darko gavro]] || [[4 јуни]] [[2021]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/114.000|114.000]] || [[Животот и делата на бесмртниот водач Караѓорѓе]] || [[Корисник:Pta345MK|Pta345MK]] ||rowspan="2"| [[19 април]] [[2021]] |- | [[Крстоносен поход на Смирна]] || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/113.000|113.000]] || [[Гаврилова труба]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[4 март]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/112.000|112.000]] || [[Пирошки]] || [[Корисник:MikasaAckerman10|MikasaAckerman10]] || [[11 февруари]] [[2021]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/111.000|111.000]] || [[Регионален пат 1105]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[29 декември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/110.000|110.000]] || [[Ками]] || [[Корисник:КатеринаКајевска|КатеринаКајевска]] || [[20 ноември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/109.000|109.000]] || [[Де Морганови закони]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[20 октомври]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/108.000|108.000]] || [[Земја во развој]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[19 септември]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/107.000|107.000]] || [[Георги Занков]] || [[3 август]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/106.000|106.000]] || [[Активен астероид]] || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || [[23 мај]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/105.000|105.000]] || [[Гама Лебед]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[10 април]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/104.000|104.000]] || [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Бањане]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[7 февруари]] [[2020]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/103.000|103.000]] || [[Прнар]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[24 ноември]] [[2019]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/102.000|102.000]] || [[Западни Инди]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="2"| [[30 август]] [[2019]] |- | [[Црква „Св. Теодор Тирон“ - Долно Српци]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/101.000|101.000]] || [[Косинусна теорема]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[9 јуни]] [[2019]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/100.000|100.000]] || [[Небка]] || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || [[27 април]] [[2019]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/99.000|99.000]] || [[Систем на национални сметки]] || [[Корисник:ГП|ГП]] ||rowspan="2"| [[12 февруари]] [[2019]] |- | [[Фосфор пентоксид]] || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/98.000|98.000]] || [[Ломбок]] || [[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]] || [[31 декември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/97.000|97.000]] || [[Жерар Муру]] || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || [[2 ноември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/96.000|96.000]] || [[Мартинус Бејеринк]] || [[Корисник:Simona Trajkoska|Simona Trajkoska]] || [[8 септември]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/95.000|95.000]] || [[Пуцк]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[20 јуни]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/94.000|94.000]] || [[Надја Ножарова]] || [[Корисник:19user99|19user99]] || [[17 април]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/93.000|93.000]] || [[КК Алба Берлин]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[22 февруари]] [[2018]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/92.000|92.000]] || [[Сакураџима]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || [[26 декември]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/91.000|91.000]] || [[Список на споменици на НОБ во Македонија]] || [[31 октомври]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/90.000|90.000]] || [[Црква „Св. Димитриј“ - Кованец]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[3 јули]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/89.000|89.000]] || [[Ашов]] || [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] || [[27 март]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/88.000|88.000]] || [[ХЕЦ Света Петка]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[19 јануари]] [[2017]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/87.000|87.000]] || [[Динан (Белгија)]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[13 октомври]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/86.000|86.000]] || [[Алшар - допри го сонцето]] || [[Корисник:Македонец|Македонец]] || [[14 јуни]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/85.000|85.000]] || [[Хемиска индустрија Велес]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[11 февруари]] [[2016]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/84.000|84.000]] || [[Иконостас]] || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || [[11 ноември]] [[2015]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/83.000|83.000]] || [[Светско првенство во водени спортови 2013]] || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || [[13 август]] [[2015]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/82.000|82.000]] || [[Роберт Левандовски]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[23 мај]] [[2015]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/81.000|81.000]] || [[Должина на искачувачкиот јазол]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="2"| [[22 февруари]] [[2015]] |- | [[Вик на Фер]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/80.000|80.000]] || [[Боемство]] || [[Корисник:Bridenh|Bridenh]] || [[16 декември]] [[2014]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/79.000|79.000]] || [[ФК Динамо Киев]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[25 септември]] [[2014]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/78.000|78.000]] || [[Војводство Лауенбург]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[15 август]] [[2014]] |- |rowspan="3" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/77.000|77.000]] || [[Рупишта (општина)]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] ||rowspan="3"| [[16 јуни]] [[2014]] |- | [[Плимомер]] ||rowspan="2"| [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] |- | [[Амфихидромна точка]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/76.000|76.000]] || [[Карлос Валдерама]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] ||rowspan="2"| [[6 март]] [[2014]] |- | [[Цугшпице]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/75.000|75.000]] || [[Пер Лагерквист]] || [[Корисник:Darko Grmaskoski|Darko Grmaskoski]] ||rowspan="2"| [[9 јануари]] [[2014]] |- | [[Единична кружница]] || [[Корисник:Lfahlberg|Lfahlberg]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/74.000|74.000]] || [[Германски музеј]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[8 ноември]] [[2013]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/73.000|73.000]] || [[Бела тресиопашка]] || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] ||rowspan="2"| [[31 јули]] [[2013]] |- | [[Ел Греко]] || [[Корисник:Mikrosam Akademija 4|Mikrosam Akademija 4]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/72.000|72.000]] || [[Бел свиркач]] || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] || [[11 мај]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/71.000|71.000]] || [[Арго (филм)]] || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] || [[1 април]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/70.000|70.000]] || [[Никола Младенов]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[28 март]] [[2013]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/69.000|69.000]] || [[Лесен Удар]] || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] ||rowspan="2"| [[22 март]] [[2013]] |- | [[Е3 Харелбеке 2013]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/68.000|68.000]] || [[Дивље јагоде]] || [[Корисник:M4r51n|M4r51n]] || [[2 февруари]] [[2013]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/67.000|67.000]] || [[Габриел Батистута]] || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || [[5 декември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/66.000|66.000]] || [[Трка околу Пекинг 2012]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[19 октомври]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/65.000|65.000]] || [[Курдски јазик]] ||rowspan="2"| [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[4 октомври]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/64.000|64.000]] || [[Браќа Карамазови]] || [[28 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/63.000|63.000]] || [[Денга]] || [[Корисник:Peter.C|Peter.C]] || [[17 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/62.000|62.000]] || [[Економско однесување]] || [[Корисник:Kekev|Kekev]] || [[5 септември]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/61.000|61.000]] || [[Општина Самоков]] ||[[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[28 август]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/60.000|60.000]] || [[Жак Мизес]] || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || [[19 август]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/59.000|59.000]] || [[Розвел (Ново Мексико)]] || [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[27 јули]] [[2012]] |- |rowspan="2" style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/58.000|58.000]] || [[Анафилакса]] || [[Корисник:Lady Jefferson|Lady Jefferson]] ||rowspan="2"| [[19 јули]] [[2012]] |- | [[Борење на Летните олимписки игри 2012]] ||rowspan="2"| [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/57.000|57.000]] || [[Кошарка на Летните олимписки игри 2012]] || [[15 јули]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/56.000|56.000]] || [[Премиер на Јапонија]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[4 јуни]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/55.000|55.000]] || [[Географија на Маршалските Острови]] ||rowspan="3"| [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || [[19 март]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/54.000|54.000]] || [[Географија на Боцвана]] || [[30 јануари]] [[2012]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/53.000|53.000]] || [[Грб на Општина Радовиш]] || [[10 декември]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/52.000|52.000]] || [[Дисбург]] || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || [[25 октомври]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/51.000|51.000]] || [[Список на национални паркови во Шведска]] || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || [[8 октомври]] [[2011]] |- | style="text-align: right;"| [[Википедија:Јубилејни статии/50.000|50.000]] || [[Раскол во Внатрешната македонска револуционерна организација]] || [[Корисник:Dalco26|Dalco26]] || [[2 октомври]] [[2011]] |} Во продолжение е направено рангирање на корисници по бројот на создадени јубилејни статии. {| class="wikitable" |- ! Ранг !! Корисник !! Број на статии |- | 1 || [[Корисник:P.Nedelkovski|P.Nedelkovski]] || 14 (84.000, 101.000, 103.000, 109.000, 113.000, 121.000, 130.000, 132.000, 135.000, 137.000, 139.000, 149.000, 151.000, 154.000) |- | 2 || [[Корисник:Ehrlich91|Ehrlich91]] || 13 (52.000, 66.000, 69.000, 74.000, 76.000, 78.000, 81.000, 85.000, 88.000, 102.000, 104.000, 111.000, 141.000) |- | 2 || [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] || 13 (91.000, 92.000, 107.000, 108.000, 114.000, 119.000, 120.000, 123.000, 134.000, 143.000, 152.000, 155.000, 157.000) |- | 4 || [[Корисник:Bjankuloski06|Bjankuloski06]] || 11 (51.000, 56.000, 77.000, 81.000, 95.000, 102.000, 105.000, 116.000, 117.000, 131.000, 158.000) |- | 5 || [[Корисник:Bojan9Spasovski|Bojan9Spasovski]] || 9 (122.000, 125.000, 128.000, 136.000, 140.000 х 2, 147.000, 158.000, 159.000) |- | 6 || [[Корисник:MacedonianBoy|MacedonianBoy]] || 7 (53.000, 54.000, 55.000, 59.000, 61.000, 64.000, 65.000) |- | 6 || [[Корисник:Carshalton|Carshalton]] || 7 (67.000, 76.000, 79.000, 82.000, 93.000, 126.000, 145.000) |- | 6 || [[Корисник:Dandarmkd|Dandarmkd]] || 7 (123.000, 142.000, 143.000, 146.000, 158.000, 160.000, 161.000) |- | 9 || [[Корисник:TheGreatMKD|TheGreatMKD]] || 6 (57.000, 58.000, 83.000, 87.000, 124.000, 138.000) |- | 10 || [[Корисник:Инокентиј|Инокентиј]] || 4 (77.000 х 2, 97.000, 106.000) |- | 11 || [[Корисник:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] || 3 (60.000, 70.000, 90.000) |- | 11 || [[Корисник:Виолетова|Виолетова]] || 3 (100.000, 129.000, 156.000) |- | 13 || [[Корисник:Retrohead|Retrohead]] || 2 (69.000, 71.000) |- | 13 || [[Корисник:Guc zc|Guc zc]] || 2 (72.000, 73.000) |- | 13 || [[Корисник:SpectralWiz|SpectralWiz]] || 2 (141.000, 142.000) |- | 13 || [[Корисник:Uvtarex|Uvtarex]] || 2 (99.000, 148.000) |- | 17 || [[Корисник:Dalco26|Dalco26]] || 1 (50.000) |- | 17 || [[Корисник:Lady Jefferson|Lady Jefferson]] || 1 (58.000) |- | 17 || [[Корисник:Kekev|Kekev]] || 1 (62.000) |- | 17 || [[Корисник:Peter.C|Peter.C]] || 1 (63.000) |- | 17 || [[Корисник:M4r51n|M4r51n]] || 1 (68.000) |- | 17 || [[Корисник:Mikrosam Akademija 4|Mikrosam Akademija 4]] || 1 (73.000) |- | 17 || [[Корисник:Darko Grmaskoski|Darko Grmaskoski]] || 1 (75.000) |- | 17 || [[Корисник:Lfahlberg|Lfahlberg]] || 1 (75.000) |- | 17 || [[Корисник:Bridenh|Bridenh]] || 1 (80.000) |- | 17 || [[Корисник:Македонец|Македонец]] || 1 (86.000) |- | 17 || [[Корисник:Иван Ж|Иван Ж]] || 1 (89.000) |- | 17 || [[Корисник:19user99|19user99]] || 1 (94.000) |- | 17 || [[Корисник:Simona Trajkoska|Simona Trajkoska]] || 1 (96.000) |- | 17 || [[Корисник:BlueEagle1|BlueEagle1]] || 1 (98.000) |- | 17 || [[Корисник:ГП|ГП]] || 1 (99.000) |- | 17 || [[Корисник:КатеринаКајевска|КатеринаКајевска]] || 1 (110.000) |- | 17 || [[Корисник:MikasaAckerman10|MikasaAckerman10]] || 1 (112.000) |- | 17 || [[Корисник:Pta345MK|Pta345MK]] || 1 (114.000) |- | 17 || [[Корисник:Darko gavro|Darko gavro]] || 1 (115.000) |- | 17 || [[Корисник:MartinStojc|MartinStojc]] || 1 (118.000) |- | 17 || [[Корисник:Матеј2008г|Матеј2008г]] || 1 (127.000) |- | 17 || [[Корисник:B. Gjuro|B. Gjuro]] || 1 (133.000) |- | 17 || [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] || 1 (144.000) |- | 17 || [[Корисник:Emilija Dobreva|Emilija Dobreva]] || 1 (150.000) |- | 17 || [[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] || 1 (153.000) |- | 17 || [[Корисник:Pitikjp22|Pitikjp22]] || 1 (161.000) |} [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии| ]] ljn4mvhjt80c2wzawz7ypxmrmu51sph Бурни времиња (ТВ-серија) 0 989531 5571255 5569348 2026-06-03T16:37:00Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Бурни времиња (тв серија)]] на [[Бурни времиња (ТВ-серија)]]: правопис 5569348 wikitext text/x-wiki {{Infobox television |show_name = Бурни времиња |image = [[Податотека:Бурни времиња - плакат.jpg|250п]] | format = [[теленовела]] | picture_format = [[Color]] | director = [[Зејнеп Ѓунеј Тан]] | writer = [[Ѓокшун Имрак]] | creator = | camera = [[Мултикамера]] | runtime = 90 минути | producer = Ајше Дурмаз | executive_producer = | editor = | cinematography = D Yapım | starring = [[Еркан Петекаја]]<br>[[Ajџа Бинѓол]]<br>[[Вилма Елес]]<br>[[Џилдиз Џагри Атиксој]]<br>[[Арас Булут]]<br>[[Зејнеп Фарах Абдлухам]] | country = [[Турција]] | language = [[Турски јазик|турски]] | network = [[Сител Телевизија|Сител]] (2012)се уште | picture_format = 480i (SDTV) | audio_format = [[стерео]] | location = [[Истанбул]] | last_aired = | preceded_by = | followed_by = | num_episodes = 120 | website = }} '''''Бурни времиња''''' ([[турски јазик|турски]]: ''Öyle bır geçer zaman kı '') е турска [[драма|драмска]] телевизиска [[серија]]. Сценариото го напишал турскиот писател Ѓошкун Ирмак.<ref>{{Cite web|url=http://sales.kanald.com.tr/time-goes-by|title=TIME GOES BY - ÖYLE BİR GEÇER ZAMAN Kİ|website=sales.kanald.com.tr|language=en|access-date=2017-09-26|archive-date=2017-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301181745/http://sales.kanald.com.tr/time-goes-by|url-status=dead}}</ref> == Заплет == Приказната започнува во шеесеттите години. Малиот Осман ја раскажува приказната за неговиот татко Али (капетан на голем брод). Тој на долгите пловидби се заљубил во згодна холанѓанка, Каролин, и тие на морето ја започнале својата љубовна приказна. Додека пак него го чека неговата сопруга Џемиле со своите четири деца: Берин, Мете, Ајлин и најмалиот син Осман. Али ги поминувал своите ноќи во големи и страшни бури. Кога тој се враќа, со себе го донесува немирот на страшната бура. Истовремено и неговата љубовница Каролин ќе се пресли во Истанбул, па тие ќе ја започнат одново нивната љубовна приказна. Тој од својата куќа ги брка Џемиле и неговите деца. Нови сплетки се случуваат и понатаму во приказната за семејство на господинот Али. == Улоги == {| class="wikitable" |- style="color:white" ! style="background:#000; width:170px;"|Глумец/глумица|| ! style="background:#000; width:170px;"|Улога|| ! style="background:#000;"|Опис на улогата |- | [[Еркан Петекаја]] || '''Али''' || Капетанот на бродот, женет за Џемиле. Има 4 деца. |- | [[Ајџа Бинѓол]] || '''Џемиле''' ||Нежна четириесет годишна жена. Таа е жената на Али. |- | [[Вилма Елес]] || '''Каролин''' ||Убава и паметна 30 годишна жена. Таа е љубовницата на Али. |- | [[Јилдиз Џагри Атикшој]] || '''Берин''' || Најстарата ќерка на Али. Вљубена во Ахмет |- | [[Булут Арас]] || '''Мете''' || Бунтовен средношколец. Син на Али. |- | [[Фарах Зејнеп Абдлухам]] || ''' Ајлин''' || Помалата ќерка на Али. Вљубена во Сонер. |- | [[Емир Берке Зипинџи]] || '''Осман''' || Најмалото синче на Али и Џемиле. |- | [[Мерал Чентикаја]] || '''Хасифе''' || Мајка на Али и на Кемал. |- | [[Толга Гулеч]] || '''Ахмет ''' || Дечко на Берин, познат како бунтовник. |- | [[Мете Хорозоглу]] || '''Сонер''' || Брат на Мурат, стопанственик и љубовник на Ајлин. [[Категорија:Турски телевизиски серии]] |} == Наводи == qqy6ivpd0vdd2pvs7c585trwb62nr4p Разговор:Бурни времиња (ТВ-серија) 1 999491 5571257 2536313 2026-06-03T16:37:00Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Бурни времиња (тв серија)]] на [[Разговор:Бурни времиња (ТВ-серија)]]: правопис 2536313 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Парнолисни 0 1046923 5571519 4836889 2026-06-04T10:42:37Z Bjankuloski06 332 5571519 wikitext text/x-wiki {{taxobox |name = Парнолисни |image = Larrea tridentata 1.jpg |image_caption = [[Тризаба лареја]] (''Larrea tridentata'') |regnum = [[Растенија]] |unranked_divisio = [[Скриеносеменици]] |unranked_classis = [[Евдикоти]] |unranked_ordo = [[Розиди]] |ordo = [[Парнолисновидни]] |familia = '''Парнолисни''' |familia_authority = [[Роберт Браун|R.Br.]] |subdivision_ranks = [[Потсемејство|Потсемејства]] |subdivision = [[Larreoideae]]<br /> [[Morkillioideae]]<br /> [[Seetzenioideae]]<br /> [[Tribuloideae]]<br /> [[Zygophylloideae]] |synonyms = Balanitaceae <small>[[Штефан Ендлихер|Endl.]] (1841)</small><br /> Krameriaceae <small>[[Бартелми Шарл Жозеф Димортје|Dumort.]] (1829)</small> (изб. синон.)<br /> Tribulaceae <small>[[Ернст Рудолф фон Траутфетер|Trautv.]] (1853)</small><ref>{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/family.pl?1210 |title=''Zygophyllaceae'' R. Br., nom. cons. |work=GRIN |publisher=[[Министерство за земјоделство на САД]] |date=17 јануари 2003 |accessdate=25 септември 2009}} {{en}}</ref> |}} '''Парнолисните''' ([[науч.]] ''Zygophyllaceae'') is a [[семејство (биологија)|семејство]] на [[цветни растенија]] што се [[обичен парнолисник|обичниот парнолисник]] и [[бабин заб|бабиниот заб]]. Опфаќа 285 [[вид (биологија)|видови]] во 22 [[род (биологија)|рода]]. Во [[биолошка класификација|класификацијата]] на системот [[APG III]], фамилиите Zygophyllaceae и [[Крамерија|Krameriaceae]] го сочинуваат редот [[Zygophyllales]] (Парнолисновидни). Во претходната верзија, [[Група за истражување на филогенијата на скриеносемените растенија|Групата за истражување на филогенијата на скриеносемените растенија]] (APG) ја понудила можноста за ставање на ''[[Krameria]]'' во рамките на Zygophyllaceae. Парнолисните се делат на пет [[фамилија (биологија)|потсемејства]]. [[Молекула]]рната [[филогенија]] на фамилијата е објавена во 2000 г. Објавени се и [[филогенија|филогениите]] на групите во рамките на фамилијата. Во 2008 г. е објавена филогенијата на јужноафриканските видови на ''[[Zygophyllum]]''. [[Зрнеш]]от (''Peganum'') бил сместен во парнолисните пред да биде преместен во новосоздаденото семејство [[шалитранки]] (''Nitrariaceae''). == Родови == {| |- valign=top | ;потсемејство [[Larreoideae]] * ''[[Bulnesia]]'' <small>[[Клод Ге|Gay]]</small> * ''[[Guaiacum]]'' <small>[[Карл Линеј|L.]]</small> * ''[[Larrea]]'' <small>[[Антонио Хосе Каваниљес|Cav.]]</small> * ''[[Pintoa]]'' <small>Gay</small> * ''[[Porlieria]]'' <small>Ruiz & Pav.</small><ref name="GRINLarr">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2051 |title=Родови на ''Zygophyllaceae'' потфам. ''Larreoideae'' |work=GRIN |publisher=Министерство за земјоделство на САД |accessdate=15 август 2010}} {{en}}</ref> ;потсемејство [[Morkillioideae]] * ''[[Morkillia]]'' <small>Rose & J.H.Painter</small> | * ''[[Sericodes]]'' <small>A.Gray</small> * ''[[Viscainoa]]'' <small>Greene</small><ref name="GRINMork">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2054 |title=Родови на ''Zygophyllaceae'' потфам. ''Morkillioideae'' |work=GRIN |publisher=Министерство за земјоделство на САД |accessdate=15 август 2010}} {{en}}</ref> ;потсемејство [[Seetzenia|Seetzenioideae]] * ''[[Seetzenia]]'' <small>R.Br. ex Decne.</small><ref name="GRINSeetz">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2052 |title=Родови на ''Zygophyllaceae'' потфам. ''Seetzenioideae'' |work=GRIN |publisher=Министерство за земјоделство на САД |accessdate=15 август 2010}} {{en}}</ref> ;потсемејство [[Tribuloideae]] * ''[[Balanites]]'' <small>Delile</small> * ''[[Kallstroemia]]'' <small>Scop.</small> * ''[[Kelleronia]]'' <small>Schinz</small> | * ''[[Neoluederitzia]]'' <small>Schinz</small> * ''[[Sisyndite]]'' <small>E.Mey. ex Sond.</small> * ''[[Tribulopis]]'' <small>R.Br.</small> * ''[[Tribulus]]'' <small>L.</small><ref name="GRINTrib">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2053 |title=Родови на ''Zygophyllaceae'' потфам. ''Tribuloideae'' |work=GRIN |publisher=Министерство за земјоделство на САД |accessdate=15 август 2010}} {{en}}</ref> ;потсемејство [[Zygophylloideae]] * ''[[Augea (genus)|Augea]]'' <small>Thunb.</small> * ''[[Fagonia]]'' <small>L.</small> * ''[[Halimiphyllum]]'' <small>(Engl.) Boriss.</small> | * ''[[Melocarpum]]'' <small>(Engl.) Beier & Thulin</small> * ''[[Roepera]]'' <small>A.Juss.</small> * ''[[Tetraena]]'' <small>Maxim.</small> * ''[[Zygophyllum]]'' <small>L.</small><ref name="GRINZygo">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?2050 |title=Родови на ''Zygophyllaceae'' потфам. ''Zygophylloideae'' |work=GRIN |publisher=Министерство за земјоделство на САД |accessdate=15 август 2010}} {{en}}</ref> ;Unplaced *''[[Izozogia]]'' <small>G.Navarro</small> *''[[Metharme (plant)|Metharme]]'' <small>Phil. ex Engl.</small> *''[[Plectrocarpa]]'' <small>Gillies ex Hook. & Arn.</small><ref name="GRINGenera">{{нмс |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/gnlist.pl?1210 |title=Родови на ''Zygophyllaceae'' |work=GRIN |publisher=Министерство за земјоделство на САД |accessdate=15 август 2010}} {{en}}</ref> |} == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{ризница-ред|Zygophyllaceae|Парнолисни}} {{викивидови-ред|Zygophyllaceae|Парнолисни}} * [http://delta-intkey.com/angio/www/zygophyl.htm Парнолисни (''Zygophyllaceae'')] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101213041459/http://delta-intkey.com/angio/ |date=2010-12-13 }} in [http://delta-intkey.com/angio/ Л. Вотсон и М.Џ. Далвиц] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070103200438/http://delta-intkey.com/ |date=2007-01-03 }} (1992-) {{en}} [[Категорија:Парнолисни| ]] [[Категорија:Розиди]] 9y6u2bjmcjoau4bpqkb7hfbil72g4x3 Владо Цветановски 0 1054551 5571259 5527362 2026-06-03T16:40:16Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5571259 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност |име= Владо Цветановски |портрет= |px=220px |опис= |роден-дата= {{роден на|7|јуни|1959}} |роден-место= {{роден во|Слоештица}}, [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]] |починал-дата= {{починал на|23|октомври|2012}} |починал-место= [[Скопје]], [[Македонија]] |занимање = [[режисер]] <br>[[универзитет]]ски [[професор]] |деца = [[Андреј Цветановски]]<br>[[Дамјан Цветановски]] |роднини = [[Јордан Плевнеш]] (брат)<br/>[[Љубе Цветановски]] (брат) }} '''Владо Цветановски''' ([[Слоештица]], {{роден на|7|јуни|1959}} – [[Скопје]], {{починал на|23|октомври|2012}}) — [[Македонија|македонски]] [[режисер]] и [[професор]] на [[Факултетот за драмски уметности во Скопје]].<ref>{{наведена мрежна страница|url=http://www.fdu.ukim.edu.mk/index.php?mn_sel=nast|title=ФДУ - наставници|publisher=ФДУ - Скопје|accessdate=2012-10-23}}</ref> == Животопис == Цветановски бил роден во [[1959]] година во [[демирхисарско]]то село [[Слоештица]]. Дипломирал на Академијата за уметности во [[Нови Сад]], на отсекот за интермедијална режија, во класата на [[професор]]от [[Боро Драшковиќ]]. Работел како професот на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|Универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]] во Скопје, каде што го предавал предметот Глумечка игра. Починал ненадејно на [[23 октомври]] [[2012]] година, во својот дом во [[Скопје]], а бил погребан следниот ден на скопските градски гробишта во [[Бутел]].<ref name="utrinski.com.mk">{{наведени вести|url=http://www.utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=C576A69A3F5003419828121FC17A4D5C|title=Почина режисерот Владо Цветановски|last=|first=|date=23 октомври 2012|work=|accessdate=2012-10-23|archive-url=|archive-date=|dead-url=|publisher=Утрински Весник}}</ref> == Творештво == Цветановски остварил околу педесет претстави кои се поставeни на театарските сцени во [[Македонија]], како и во [[Белград]], [[Нови Сад]], [[Сараево]], [[Софија]], [[Санкт Петербург]], [[Кишинев]], [[Париз]], [[Каиро]], [[Кан]] итн. Неговата последна претстава била „''Архелаос или [[Еврипид]] се враќа на [[Балкан]]от''“, чија премиера била поставена во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]], една недела пред неговата смрт.:<ref name="XVI 2012">"Замина скромен, човечен и енергичен човек", ''Дневник'', година XVI, број 4 997, 25 октомври 2012, стр. 17.</ref> Притоа, најпознати негови претстави се:<ref name="ReferenceA">"Почина режисерот Владо Цветановски", ''Дневник'', година XVI, број 4 996, 24 октомври 2012, стр. 17.</ref> * „''Малограѓанска свадба''“; * „''Полковникот птица''“; * „''Домот на Бернарда Алба''“; * „''Среќата е нова идеја во Европа''“; * „''Хамлет''“ итн. За своите претстави, Цветановски освоил бројни значајни награди, како: [[Млад борец]], вонредна Стеријина награда за претставата во целина, пет награди за најдобра претстава во целина на [[МТФ „Војдан Чернодрински“]] и четири награди за најдобра режија на истиот фестивал.<ref name="utrinski.com.mk"/> Понатаму, Цветановски се занимавал и со [[филм]]ска режија. Така, во продукција на Македонската телевизија реализирал неколку документарни филмови посветени на македонските традиционални обележја, а го режирал и играниот филм „''[[Тајната книга]]''“.<ref name="ReferenceA"/> Исто така, подолго време работел и на сценариото за неговиот втор игран филм со работен наслов „''Ослепениот воин''“, кое останало недовршено поради неговата ненадејна смрт.<ref name="XVI 2012"/> == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Цветановски, Владо}} [[Категорија:Луѓе од Слоештица]] [[Категорија:Починати во Скопје]] [[Категорија:Македонски драмски режисери]] [[Категорија:Македонски универзитетски професори]] [[Категорија:Југословенски режисери]] [[Категорија:Професори на Факултетот за драмски уметности - Скопје]] jlef3fpfjadi64qorjh0f8tnp8htfwn Ежен Делакроа 0 1056910 5571445 5522066 2026-06-04T06:23:06Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg]] → [[File:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Name of the painting and not just a generic number 5571445 wikitext text/x-wiki {{Infobox artist | bgcolour = #76A8FF | name = Ежен Делакроа | image = Félix_Nadar_1820-1910_portraits_Eugène_Delacroix.jpg | imagesize = | caption = Ежен Делакроа (фотографија на [[Надар]]) | birth_name = Фердинан Виктор Ежен Делакроа | birth_date = {{роден на|26|април|1798}} | birth_place = Шарентон, {{роден во|Ил де Франс}}, Франција | death_date = {{починал на|13|август|1863}} (65&nbsp;г.) | death_place = {{починал во|Париз}}, [[Франција]] | nationality = Французин | field = [[сликарство]], [[литографија]] | training = | movement = [[Романтизам]] | works = „[[Слобода на барикадите]]“ (1830) | patrons = | awards = }} '''Фердинан Ежен Виктор Делакроа''' ({{langx|fr|Ferdinand Victor Eugène Delacroix}}; [[26 април]] [[1798]] – [[13 август]] [[1863]]) — [[француски]] ликовен уметник, кој извршил огромно влијание врз [[романтизам|романтичарското движење]] во [[Европа]]. Бил познат како мајстор на боите, бидејќи како ученик на раните англиски романтичари, успешно ги комбинирал нивните ликовни принципи создавајќи свој уникатен стил на сликање. Освен за [[сликар]]ите, Делакроа бил инспирација и за [[писател|книжевните уметници]] поради својот вроден вкус за [[естетика]]. Неговите мајстории на платното се пример на кој се угледуваат многумина од современите [[сликар]]и. Случувањата од тоа време го диктирале правецот по кој се развивала неговата [[техника]]. Негови ликовни идоли биле [[Петар Паул Рубенс]] и претставниците на [[Венецијанската ренесансна школа]]. Ја пропатувал речиси цела [[Европа]], но сепак [[Мароко]] била земјата која најмногу го воодушевила. Уживал голема популарност во текот на неговата долга и успешна кариера. Добил многубројни награди и признанија од [[Кралска академија на сликарството и вајарството|академијата]] и владата во [[Франција|неговата татковина]]. Обработувал сцени кои изобилувале со [[крв]] и [[насилство]], притоа употребувајќи силни и впечатливи [[бои]]. Таа негова определба наишла на негодување во одредени кругови, но ги придобила симпатиите на сите останати. Имал работна навика да ги илустрира познатите творби на великаните како [[Вилијам Шекспир]], [[Валтер Скот]] и [[Јохан Волфганг Гете|Волфганг Гете]]. Еженовите дела засекогаш го промениле светот на визуелната уметност, а неговото творештво имало силен одраз врз оформувањето на [[импресионизам|импресионизмот]] и [[постимпресионизам|постимпресионизмот]].<ref>''Влијанието на Делакроа'' [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/156259/Eugene-Delacroix Britannica]</ref> Неговата страст по егзотичното и недопирливото биле идеи што ги воспримиле идеолозите на [[симболизам|симболизмот]]. Денес, Делакроа е запаметен како еден од најзначајните француски ликовни романтичари, чиј раскошен талент и генијална умешност се признати од светската ликовна критика.<ref>''Линк до англиската статија'' [http://www.newworldencyclopedia.org/entry/Eugene_Delacroix newworldencyclopedia.org]</ref> Според зборовите на [[Шарл Бодлер]], „''Делакроа бил во огнена љубов со страста, но бил силно одлучен да ја изрази страста најпрефинето што можел''“.<ref>''Мислењето на Бодлер за Делакроа'' [http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=408 getty.edu] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926215349/http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=408 |date=2007-09-26 }}</ref> == Уметничка определба == [[Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 051.jpg|мини|десно|Автопортрет (1860)]] Историчарите на уметноста го толкуваат [[романтизмот]] како реакција на [[неокласицизам|неокласистичкото движење]]. Ако [[неокласицизам|неокласицистите]] се фокусирале на ситните детали во описот на историските настани, тогаш [[романтизам|романтичарите]] ја величале непобедливоста на [[човек]]от, допирот со [[природа]]та, божественото во [[пејзаж]]ите и длабоката [[емоција]]. Овој правец се темелел пред сѐ на [[поединечност]]а на [[уметник]]от, на неговата креативна замисла, [[имагинација]] и способност преку делото да пренесе некоја порака. Себеспознавањето е последица од нагласената поединечност кај [[романтизам|романтичарите]]. Водечкиот [[мотив]] им бил дека секој поединец може да ја сфати суштината на [[природа]]та само ако е одделен од влијание на опкружувањето. [[Мир]]от и спасението можат да дојадат единствено преку свеста на поединецот, а не преку [[револуција|политичките револуции]]. [[Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 011.jpg|мини|лево|„''Неименуван цртеж''“ (1830)]] Ликовните дејци како Делакроа биле дел од [[романтизмот]], како едно комплексно [[уметност|уметничко]] и [[филозофија|филозофско]] движење, кое имало свои претставници во [[книжевност]]а, [[уметност|уметничката]] и [[интелект]]уалната сфера. Најголема импресија врз Делакроа извршиле делата на [[Микеланџело]] и [[Петар Паул Рубенс]]. Иако си развил личен стил на цртање, одредени негови дела неодоливо потсетуваат на овие двајца ликовни великани. == Животопис == === Рани години и младост === Ежен Делакроа е роден на 26 април 1798 година<ref>''Биографски податоци за Е. Делакроа'' [http://www.nndb.com/people/465/000022399/ nndb.com]</ref> во една париска населба. Негов законски татко бил [[Шарл-Франсоа Делакроа]],<ref>''Семејството на Делакроа'' [http://www.newadvent.org/cathen/04689b.htm newadvent.org]</ref> но постојат сомнежи околу тоа кој бил биолошкиот татко.<ref>''Вистинските родители на Делакроа'' [http://www.stay.com/paris/museum/9933/musee-national-eugene-delacroix/ stay.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305161502/http://www.stay.com/paris/museum/9933/musee-national-eugene-delacroix/ |date=2016-03-05 }}</ref> Било познато дека Шарл-Франсоа бил неспособен за репродукција, па така постојат одредени мислења дека дипломатот [[Шарл Морис де Талејран]], инаку семеен пријател, бил вистинскиот родител.<ref>''Кој бил вистинскиот татко на Ежен'' [http://www.abcgallery.com/D/delacroix/delacroixbio.html abcgallery.com]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ова негово крвно сродство со Талејран било од пресудно значење за понатамошната кариера на младиот Ежен. Неговите врски со француската влада ќе бидат причина Ежен да добие стипендија за школување. Негова мајка била [[Викторија Делакроа]], ќерка на почитуваниот сликар [[Жан-Франсоа Обен]]. Таткото починал во 1804, а мајката во 1816 година оставајќи го 16-годишниот Делакроа како сираче. Освен овие [[старател]]ски премрежија, детството на Делакроа му минало прилично спокојно. Логично било да покаже афинитет кон [[музика]]та и [[сликарство]]то бидејќи потекнувал од [[семејство]] со уметничка традиција. Доказ за тоа се многубројните награди и дипломи освоени на училишните конкурси. На 17 години заминал на студии кај реномираниот [[Кралска академија на сликарството и вајарството|француски академик]] [[Пјер-Нарсис Герен]].<ref>''Учениците на Герен'' [http://www.nationalgallery.org.uk/artists/eugene-delacroix National Gallery]</ref> Кај него започнал со изучување на неокласичните сликари како [[Жак-Луј Давид]],<ref>''Врската помеѓу Давид и Делакроа'' [http://www.renoirinc.com/biography/artists/delacroix.htm renoirinc.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130501172844/http://www.renoirinc.com/biography/artists/delacroix.htm |date=2013-05-01 }}</ref> а бил соученик со зачетникот на [[романтизмот]] во [[Франција]], [[Теодор Жерико]]. Добивал и архитектонски задачи од [[Адолф Теар]], исто така негов ментор од младоста. Така, Делакроа развил обострано и изострено чувство за убавото и [[естетика|естетско]]. Еден од неговите омилени музички композитори бил [[Фредерик Шопен]]. [[Полска|Полскиот]] виртуоз на [[пијано]] го сметал за свој личен духовен татко. [[Податотека:La Barque de Dante (Delacroix 3820).jpg|мини|лево|„''Коработ на Данте''“ (1822)]] === Ликовно творештво === Под туторство на Герен, Делакроа во 1822 година го изработил својот прв поголем потфат, делото „Коработ на Данте“.<ref>''Најважните слики на Ежен'' [http://www.biography.com/people/eug%C3%A8ne-delacroix-40979 biography.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130216065619/http://www.biography.com/people/eug%C3%A8ne-delacroix-40979 |date=2013-02-16 }}</ref> Инспирирана била од „[[Божествената комедија]]“ на [[Данте Алигиери]]. Оваа слика била голема сензација во интелектуалните кругови, но исто така предизвикала и потсмев кај неокласичните [[сликар]]и. И покрај нивното противење, сликата била откупена од музејот во [[Луксембург]]. Денес, таа е изложена во парискиот музеј Салон. [[Податотека:Eugène Delacroix - La Grèce sur les ruines de Missolonghi (1826).jpg|мини|десно|„''Грција под урнатините на Мисолонги''“ (1826)]] Освен споменатата композиција, од тој временски период важна е и „Масакрот на Хиос“. Прикажани се [[грчки]] семејства како ја очекуваат [[смрт]]та или [[ропство]]то, како последица на тешкиот пораз на [[Грци]]те од [[турски]]те војски. На ова платно за првпат ја демонстрирал својата способност истовремено да ги прикаже чувствата и на гордите освојувачи и на невините жртви.<ref>''Какви бои доминирале во Еженовите слики'' [http://www.infoplease.com/encyclopedia/people/delacroix-eugene.html Info Please]</ref> Оттогаш па сè до крајот на кариерата, болката и [[страдање]]то станале главна преокупација во неговото творештво. Со оваа [[слика]], Делакроа ги искажал своите нескриени симпатии спрема грчката борба за национално ослободување од повеќевековното османлиско ропство. Според неговите биографи, „Масакрот на Хиос“ бил факторот кој го предодредил Делакроа за предводник на [[романтизам|ликовниот романтизам]]. „Грција под урнатините на Мисолонги“ е втората изведба на платно која имала слична тематика со „Масакрот на Хиос“. Насликана е [[жена]] во традиционална грчка облека како жали по загинатите борци во татковинската битка која се одиграла кај [[Мисолонги]]. [[Мотив]]ите кои провејуваат низ ова дело се поддршка во борбата против [[тиранија]]та и националното угнетување. Една од причините поради која Делакроа ја одбрал токму оваа битка како главна тема е тоа што на тоа место загинал поетот [[Бајрон]], кого што Делакроа многу го почитувал.<ref>''Слика посветена на смртта на лорд Бајрон'' [http://www.globalgallery.com/knowledgecenter/artist_biography/eugene+delacroix Global Gallery]</ref> Наредната година Ежен отпатувал за [[Лондон]], како одблизу би ја проучил дејноста на англиските сликари [[Џон Констабл]], сер [[Томас Лоренс]] и [[Вилијам Тарнер]]. Познанството со овие уметници придонело за проширување на неговите сликарски видици, дополнителна ликовна едукација и теориска наобразба. Преку анализа на нивните остварувања, Делакроа се надевал дека ќе биде чекор поблиску до примена на ликовните принципи на неговиот идол од [[барок]]ната епоха, [[Петар Паул Рубенс]]. „Смртта на Сарданапал“ е уште едно маркантно дело произлезено од Делакроа. И повторно биле илустрирани колежи на [[жени]], [[животни]] и [[роб]]ови. Раскошниот [[накит]] и луксузни ткаенини се во потполн [[контраст]] во погубените жртви на [[слика]]та. Делото е инспирирано од истоимената [[поема]] на поетот [[Бајрон]], иако во содржината на [[поема]]та не станува збор за никаков масакр. [[Сарданапал]] бил [[Сирија|сириски]] владетел од [[антика|античката епоха]], кој водел епски битки против [[Александар III Македонски]]. Кога неговите поданици му откажале послушност и преминале на страната на [[Александар]], тој наредил да се убијат сите оние кои го предале. Делото изобилува со силни и впечатливи бои наспроти застрашувачките сцени на [[насилство]], и истовремено предизвикува и [[шок]] и [[задоволство]] кај гледачот.<ref>''Толкување на сликите од Делакроа'' [http://www.eht.k12.nj.us/~hauping/eugene%20delacroix.htm eht.k12.nj.us] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130209183349/http://www.eht.k12.nj.us/~hauping/Eugene%20Delacroix.htm |date=2013-02-09 }}</ref> ==== Слобода на барикадите ==== [[Податотека:La Liberté guidant le peuple - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures RF 129 - après restauration 2024.jpg|мини|десно|„''Слобода на барикадите''“ (1830)]] Ежен Делакроа останал најмногу запаметен како [[автор]] на оваа [[слика]].<ref>''„Слобода на барикадите“'' [http://www.bachelorandmaster.com/artsandpaintings/Liberty-Leading-the-People-by-Eugene-Delacroix.html bachelorandmaster.com]</ref> Изработена е во 1830 година во чест на [[Француска револуција|Француската револуција]], по која на власт во [[Франција]] дошол [[Луј-Филип]].<ref>''Кус осврт врз животот'' [http://www.vangoghgallery.com/artistbios/Eugene_Delacroix.html Van Gogh gallery]</ref> Се смета дека ова ликовно остварување ја поставило границата помеѓу [[романтизмот]] и [[неокласицизмот]]. Делото е неповторлива илустрација на [[Париз|парижаните]], кои под [[знаме на Франција|татковинското знаме]] маршираат извикувајќи ја паролата „Слобода, еднаквост, братство“.<ref>''Најпознатото негово дело'' [http://www.articlerich.com/Article/Eugene-Delacroix-Paintings/787885 articlerich.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100709163733/http://www.articlerich.com/Article/Eugene-Delacroix-Paintings/787885 |date=2010-07-09 }}</ref> Карактеристично за [[романтизам|романтичарите]], сликата е проткаена со [[патриот]]ски мотиви, чија основна [[идеја]] била да се глорифицира нескротливиот дух на францускиот граѓанин. Намерата на Делакроа не била да го велича настанот, туку едноставно да ги прикаже [[либерализам|либералните]] идеи и погледи.<ref>''Мислење за „Слободата на барикадите“'' [http://www.sooperarticles.com/art-entertainment-articles/visual-art-articles/life-eugene-delacroix-984220.html sooperarticles.com]</ref> [[Слика]]та била откупена од тогашната [[влада]], но не била јавно изложена поради пренагласеното истакнување на значењето на [[слобода]]та. Делото било посебно ценето поради прикриената [[симбол]]ика. Постојат одредени мислења дека жената која што го вее знамето на републиката е приказ на еднаквоста на половите во новото [[општество]]. Момчето оддесно кое држи [[пиштол]] во раката е [[Гаврош]], лик од [[роман]]от „[[Клетници]]“ на [[Виктор Иго]]. Денес [[слика]]та се наоѓа во [[музеј]]от [[Лувр]]. [[Податотека:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|мини|лево|„''Заземањето на Цариград од страна на крстоносците''“ (1840)]] === Подоцнежен период === Две години подоцна, во 1832 година, Делакроа заминал за [[Мароко]], како дел од француската делегација која требало да оствари средба со отоманскиот [[султан]] [[Махмуд II]]. Повод за оваа средба било неодамнешното прогласување на [[Алжир]] за француска [[колонијализам|колонија]]. Вистинската причина поради која Делакроа ја прифатил оваа понуда на [[монарх]]от не била од [[патриот]]ски побуди, туку чисто да дојде во допир со еден, според него, примитивен [[народ]]. Преку оваа посета Ежен добил неочекувана можност за поблизок контакт со тамошната [[култура]] и [[обичај|обичаи]]. Ова се одразило и врз неговата понатамошна творечка дејност, вметнувајќи теми од [[ориентална уметност|ориенталниот]] свет во неговите дела.<ref>''Посетата на Мароко'' [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/delacroix/ ibiblio.org]</ref> Тоа што најмногу го фасцинирало кај оваа [[цивилизација]] била нивниот начин на живот која е во тотална спротивност со [[Европа|европскиот]]. Кај него силен впечаток оставиле дречливите бои на нивната [[облека]], арапските жени и многубројните ранчови полни [[коњ]]и и [[камили]]. [[Слика]]та „Алжирските жени“ ја посветил на овој регион. Занимливо е тоа што тој не можел да најде жени кои би му позирале при сликањето поради строгите [[шеријат]]ски закони кои се почитуваат таму. Други позначајни негови дела од овој период се: „Еврејска свадба во Мароко“, „Лов на лавови“, „Арап го оседлува својот коњ“. [[Податотека:A Young Tiger Playing with its Mother.jpg|мини|десно|„''Малиот тигар си игра со мајка си''“ (1830)]] Остатокот од својата професионална кариера го минал правејќи надворешни декорации на владините [[згради]]. Негова задача биле украсување на внатрешните ѕидови и плафонот, работа што му причинувала [[задоволство]], бидејќи така се чувствувал поблиску до својот [[идол]] [[Микеланџело]]. Содржината на неговото ѕидно [[сликарство]] било во ист контекст со она на [[Микеланџело]], судејќи по својата интензивност и досетливост. Негови позначајни изведби биле екстериерот на палатата [[Бурбоњ]], библиотеката во палатата [[Луксембург]] и надворешниот изглед на [[црква]]та „Св. Дионисиј“, на чие изготвување потрошил десетина години. Од 1848 до 1851 година го исцртувал таванот на една од [[галерија|галериите]] во [[Лувр]], за потоа од 1857 до 1861 година да се посвети на [[капела]]та од [[црква]]та Св. Сулфис.<ref>''Црквите коишто ги декорирал'' [http://en.parisinfo.com/museum-monuments/244/musee-eugene-delacroix Paris Info]</ref> [[Податотека:Eugène Delacroix - Les Femmes d'Alger dans leur appartement, 1834.jpg|мини|лево|„''Алжирските жени''“ (1834)]] [[Податотека:Jüdische Hochzeit in Marokko-1024.jpg|мини|лево|„''Еврејска свадба во Мароко''“ (1839)]] И покрај оваа работа, Делакроа не престанал целосно со боењето на платно. Во 1837 година ја изработил „Битката за Талибург“, а во 1840 и „Заземањето на Цариград од страна на крстоносците“. Освен овие, тој продолжил да црта помали [[слика|слики]] со [[религија|религиозни]] или пак класични мотиви. Оваа паралелна работа била премногу исцрпувачка за него, па затоа се повлекол да живее во [[село]]то [[Дравеј]], близу [[Париз]].<ref>Проблеми со нарушеното здравје [http://www.musee-orsay.fr/en/collections/works-in-focus/photography/commentaire_id/portrait-of-eugene-delacroix-10286.html?tx_commentaire_pi1 musee-orsay.fr]</ref> Благодарение само на трудољубивоста на неговата негувателка Жан-Мари ле Жилу, тој бил способен да твори и од оваа етапа од својот [[живот]]. Делакроа починал 1863 година во [[Франција]], а бил закопан на [[Париз|париските]] гробишта [[Пер Лашез]]. Зад себе оставил преку 1000 [[слика|слики]] со маслени или [[темперни бои]], како и [[цртеж]]и кои засекогаш го промениле светот на [[ликовната уметност]].<ref>''Влијанието врз светот на уметноста'' [http://eugenedelacroix.net/ Eugene Delacroix] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120324064444/http://www.eugenedelacroix.net/ |date=2012-03-24 }}</ref> Неговите дела изработени до најмалиот детаљ сѐ уште ги воодушевуваат обожавателите на Еженовиот труд. Иновациите кои тој ги вовел во [[уметност]]а биле повод за создавање на [[импресионизам|импресионизмот]] и [[постимпресионизам|постимпресионизмот]]. [[Жан-Батист Карпо]], [[Гистав Доре]] и [[Едуар Мане]] биле само дел од елитните [[сликар]]и коишто организирале серија изложби на делата на Делакроа по неговата [[смрт]] ширум [[свет]]от. == Стил и техника на творење == [[Податотека:Eugène Delacroix - Le Massacre de Scio.jpg|мини|десно|„''Масакрот на Хиос''“ (1824)]] [[Податотека:Eugène Delacroix - La Mort de Sardanapale.jpg|мини|десно|„''Смртта на Сарданапал''“ (1827)]] Иако неговиот ликовен стил еволуирал низ текот на годините, Ежен Делакроа останал доследен до неговите основни [[принцип]]и на детален опис на внатрешните [[емоции]] со изразени [[бои]]. Платната на кои сликал зрачеле со [[енергија]], а прикажаните ликови биле уметнички изградени во целост. Ежен никогаш не го криел своето одушевување од сцените чија [[тема]]тска обоеност била разорна и уништувачка [[моќ]]. Со помош на неговата виртуозна вештина им вдахнал [[живот]] и ги вообличил со мајсторството на својата четка. Новите иновации кои ги вовел во [[сликарство]]то биле добро прифатени и ценети. ==== Млади години ==== Кога ги направил своите први чекори во [[уметност]]а, Делакроа немал свое ликовно обележје, па така се поведувал според [[учење]]то на неговите претходници. На тој начин се здобил со основните познавања за овој занает, само од набљудување на делата на [[Микеланџело]] и [[Рубенс]]. На 17 години започнал да посетува настава кај [[академик]]от [[Пјер-Нарсис Герен]], и токму во овој период ги направил своите први обиди на големото платно. Неговите рани трудови, особено „Коработ на Данте“ била карактеристична по тоа што биле користени [[бои]] кои не се вклопувале идеално едни со други. Оваа техника на [[дисторзија]] на [[бои]]те ќе биде едно од обележјата на ликовниот [[импресионизам]]. ==== Уметничка зрелост ==== Приближувајќи се кон својот уметнички зенит, Делакроа продолжил да слика со несмалена живост и [[страст]]. „Масакрот на Хиос“ од 1824 година каде е о[[век]]овечен колежот врз 20 илјаден [[народ]] од страна на [[Османлии]]те, се смета за негово најзрело остварување. Неговата техника дополнително се усовршила при неговата посета на [[Лондон]] и разгледувањето на постигнувањата на британската ликовна школа. Умешноста со водените бои на [[Вилијам Тарнер|Тарнер]] и делата на сер [[Томас Лоренс]] кои бликале со [[енергија]] биле [[мотив]] повеќе за Ежен да се потруди да ги достигне нивните големи дострели. „Слобода на барикадите“ била радикална промена во дотогашниот негов ликовен каталог, бидејќи на оваа композиција била своевидна ликовна [[химна]] на [[револуција]]та, и на неа преовладувале [[оптимизам|оптимизмот]] и вербата во подобро утре, за разлика од потиштеноста и [[војна]]та во претходните цртежи. Престојот во [[Мароко]] можеби го ослободил Делакроа од самонаметнатиот [[притисок]] и тој го свртел своето внимание на теми од секојдневниот [[живот]] во [[ислам]]ските земји, наместо дотогашните епски битки и настани кои важеле за негов омилен творечки мотив. И неговата употреба на разновидни [[бои]] станала понагласена. ==== Поодминати години ==== Стилот на Делакроа не претрпел драматични промени кога тој бил во поодминати години. Но, како што стареел, се зафаќал со поголеми проекти. Бил назначен лично од францускиот крал да ги изработи [[ентериер]]от и надворешниот изглед на неколку важни владини [[објект]]и. Од овој период се и неговите цртежи „Битката за Талибург“ и „Заземањето на Цариград од страна на крстоносците“ кои официјално биле негови [[време]]нски најдолги задачи. == Негови претходници == [[Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 043.jpg|мини|десно|Портрет на [[Фредерик Шопен]] (1838)]] * '''Микеланџело''' - Како и многумина ликовни артисти, ниту Делакроа не бил имун на значењето на творештвото од [[Микеланџело]]. Ги проучувал неговите дела и формите кои [[Микеланџело]] им ги давал на [[луѓе]]то од [[сликар]]ското платно. Според замислата на [[ренесанса|ренесансниот]] [[вајарство|вајар]] ги моделирал и ги облагородил со [[живот]] сопствените ликови. Во подоцнежните години од кариерата, Ежен се нафатил со работа од областа на [[архитектура]]та. Украсувал и декорирал и световни и сакрални објекти, со таков интензитет, пасија и [[меланхолија]] за кои се верува дека биле последица на влијанието од [[Микеланџело]].<ref>''Претходниците на Делакроа'' [http://www.factmonster.com/encyclopedia/people/delacroix-eugene.html factmonster.com]</ref> * '''Петар Паул Рубенс''' - [[Барок]]ниот уметник претставувал урнек за Делакроа во неговите почетнички чекори на ликовното поле. [[Рубенс]]овите дела, посебно „Циклусот за Марија Медичи“, биле [[мотив]]ација за создавање на „Коработ на Данте“, покрај поемата од посочениот [[поет]] со [[италија]]нско потекло. * '''Фредерик Шопен''' - Се верува дека и [[музика]]та на [[полски]]от виртуоз на [[пијано]], [[Фредерик Шопен]], длабоко го восхитувала Делакроа. Имал прилика и да се запознае во овој [[музичар]], со кој негувал пријателски односи. Дури и го претставил на [[портрет]], во друштво на [[писател]]ката [[Жорж Санд]].<ref>''Познанството на Делакроа со Шопен'' [http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/2692 en.chopin.nifc.pl] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120922132225/http://en.chopin.nifc.pl/chopin/persons/detail/id/2692 |date=2012-09-22 }}</ref> * '''Мароко''' - Во 1832 година Делакроа бил во дипломатска посета на [[Мароко]] во својство на државен претставник на [[крал]]от [[Луј-Филип]]. Понесен од егзотичните [[африка]]нски предели, Ежен добил желба да направи нешто поинакво од дотогашната негова работа. Насликал серија од слики чии мотиви биле илустрација на месните навики и [[обичај|обичаи]], нивниот начин на [[живот]] и [[култура|културни вредности]]. * '''Англиската литература''' - [[Вилијам Шекспир]] и [[лорд]]от [[Бајрон]] биле заштитен знак за [[уметност]]а од [[Велика Британија|Островот]]. Честа навика на Делакроа била да илустрира корици за нивните [[книги]] и збирки [[поезија]].<ref>''Илустрации на Шекспировите драми'' [http://www.english.emory.edu/classes/Shakespeare_Illustrated/dh.html english.emory.edu] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170806124148/http://www.english.emory.edu/classes/Shakespeare_Illustrated/dh.html |date=2017-08-06 }}</ref> Смртта на [[поет]]от [[Бајрон]] силно го погодила, и била поводот со [[маслени бои]] да ја обработи битката во која тој загинал. * '''Британските уметници''' - [[Џон Констабл]], претставник на британската уметничка школа, имал изложба во [[Париз]], 1824 година. На тој настан присуствувал и Ежен, кој бил буквално запрепастен од [[пејзаж]]ите на Констабл.<ref>''Изложбата на Констабл во Париз'' [http://www.discoverfrance.net/France/Art/Delacroix/Delacroix.shtml Discover France]</ref> Се верува дека „Масакрот на Хиос“ носи елементи од творештвото на Констабл. Делакроа го споделувал и сликарското ателје со еден британски уметник, [[Ричард Бонингтон]]. На Делакроа му се допаднала вештината со водените бои на Бонингтон. Иако Ричард умрел на 26 години, неговата национална припадност го натерала Делакроа да го посети [[Лондон]] во 1825 година и лично да се увери во мајсторството на неговите сонародници. Помеѓу останатите уметници од оваа земја кои го фасцинирале Делакроа биле сер [[Томас Лоренс]] и [[Вилијам Тарнер]]. Особено Тарнер му помогнал на Ежен да го пронајде својот творечки идентитет и теориски да се надгради. == Следбеништво == [[Податотека:Kmska Jean Auguste Dominique Ingres (1780-1867) - Zelfportret (1864) - 28-02-2010 13-37-05.jpg|мини|лево|[[Жан Огист Доминик Енгр]], најголемиот соперник на Делакроа]] Ежен Делакроа бил влијателен не само во епохата на [[романтизмот]], туку и многу подоцна. Неговите идеи биле прифатени од импресионистите, постимпресионистите, па дури и некои од [[модернизам|модерните]] уметници. ==== Неговите современици ==== Делакроа честопати бил ословуван како срцето на француското сликарство.<ref>''Значењето на Делакроа'' [http://www.artfact.com/artist/delacroix-eugene-l8ztcl2fzj artfact.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121001091317/http://www.artfact.com/artist/delacroix-eugene-l8ztcl2fzj |date=2012-10-01 }}</ref> Па така повеќето француски [[романтизам|романтичари]] биле негови следбеници на некој начин. [[Вилијам Тарнер]] бил неговиот најверен следбеник, кој воодушевен од неговата работа, изработил композиции кои се сметаат за зачеток на [[импресионизам|импресионизмот]]. И [[Едгар Дега]] бил еден од оние артисти кои се обиделе да ја имитираат Еженовата техника на боење. Интересно, [[Дега]] ги комбинирал стилските определби на Делакроа и [[Жан Огист Доминик Енгр]], неговиот најголем соперник, следбеник на [[класицизам|класицизмот]] во [[уметност]]а. Преку таа невообичаена [[комбинација]], сликите на [[Дега]] биле внимателно разработени со живи и впечатливи [[бои]], кои биле во предност пред [[форма]]та и [[линија]]та. ==== Посмртните следбеници ==== Модерниот уметник и основач на [[кубизам|кубизмот]], [[Пабло Пикасо]] насликал неколку цртежи инспириран од „Алжирските жени“. [[Пикасо]] заедно со неговиот близок пријател и ликовен соперник, [[Анри Матис]], биле импресионирани од начинот на кој Делакроа ја употребувал [[боја]]та. Веројатно поради огромниот авторитет кој Делакроа го уживал кај неговите колеги, неговото дело било продолжено од новите генерации ликовни артисти. Претставниците на современата [[уметност]] во нивната намера успешно да ги применат принципите на [[кубизам|кубистите]] [[Пикасо]] и [[Анри Матис|Матис]], несвесно ги оживуваат спомените за делото на Делакроа. Творечката дејност на Делакроа сѐ уште важи за една од најплодните во [[историја]]та на [[сликарство]]то,<ref>''Број на сликите од Делакроа'' [http://www.wga.hu/frames-e.html?/bio/d/delacroi/biograph.html wga.hu]</ref> а неговите изложби претставуваат голема атракција за љубителите на оваа [[уметност]].<ref>''Целокупното ликовно творештво'' [http://www.artunframed.com/delacroix.htm artunframed.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121025022923/http://artunframed.com/delacroix.htm |date=2012-10-25 }}</ref> ====Влијание=== Во песната „Светилници“, францускиот поет [[Шарл Бодлер]] го опејува Делакроа како „езеро крваво во сенката...“.<ref>Шарл Бодлер, ''Цвеће зла''. Београд: Култура, 1970, стр. 18-19.</ref> == Ликовно наследство == [[Податотека:Delacroix monument Jardin du Luxembourg.jpg|мини|лево|Споменик на Делакроа во Луксембуршката градина]] {{multiple image |align = десно |direction = vertical |width = 230 |image1 = Perelachaise-Delacroix-p1000397.jpg|caption1 =Моштите на гробиштата Пер Лашез<br> |image2 = Hundred franc note delacroix 1993.jpg|caption2 =Банкнота од 100 франци (1993)<br> }} Кога во 1864 година бил извршен попис на делата во [[автор]]ство на Делакроа, конечниот број изнесувал 9.140 ликовни композиции. Во нив спаѓале 853 слики, 1525 цртежи со темперни или водени бои, преку сто литографски остварувања, преку 6 илјади [[цртеж]]и со [[молив]] или скици, како и шеесетина книги со едноставни минијатури. Во таа броја се вклучени и неколку автопортрети, кои ги изработувал за лична сатисфакција. Нацртал и [[портрет]]и на неговите блиски пријатели [[Фредерик Шопен]] и [[Жорж Санд]], а во неговата колекција се нашла и една мала [[слика]] со ликот на [[Николо Паганини]]. Кога бил запрашан на што се должела неговата висока продуктивност, тој мудро одговорил: „''Боите ми се занимливи, но цртањето ми е пасија''“. Мал, но значаен дел од неговата [[живот]]на преокупација било илустрирањето на [[пејзаж]]ите. Најпознати слики каде [[природа]]та била во центарот на вниманието му се „Морето крај Дјеп“ и „Животот на Лобстерови“. Освен што сликал, Делакроа пишувал статии за [[весник]]от „Журнал“, каде ги објавувал своите лични погледи и размислувања за [[уметност]]а и секојдневниот [[живот]]. [[Пјер Огист Реноар]] и [[Клод Моне]] биле едни од пославните сликари кои успешно ги копирале делата на овој француски уметник. [[Едгар Дега]] бил толку занесен од работата на Делакроа, што решил да го откупи портретот на [[барон]]от Швитер по неговата [[смрт]]. Занимливо, кинескиот сликар Ју Минжин изработил сопствена верзија на „Масакрот на Хиос“, на која и го дал истото име. Во 2007 година истата слика ја продал за 4 милиони долари на еден американски колекционер. Сликите произлезени од четката на Делакроа денес се изложени во многу музеи ширум [[свет]]от, низ [[свет]]ските метрополи како [[Париз]], [[Лион]], [[Чикаго]], [[Санкт Петербург]], [[Марсеј]] и др. == Галерија == ==== Детали од „Масакрот на Хиос“ и „Смртта на Сарданапал“ ==== <gallery> Податотека:Eugene Delacroix - Scenes from Massacre at Chios- detail 1824 Louvre.jpg|<center>Зумиран поглед</center> Податотека:Massaker auf Chios (Studie), Eugène Ferdinand Victor Delacroix.jpg|<center>Поинаква верзија</center> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 056.jpg|<center>Погубување на предавниците</center> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 057.jpg|<center>Детален поглед</center> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 058.jpg|<center>Поглед од друг агол</center> </gallery> ==== Четирите годишни времиња ==== <gallery> Податотека:Delacroix - a primavera.jpg|<center>Пролет</center> Податотека:Delacroix - o verão.jpg|<center>Лето</center> Податотека:Delacroix - outono01.jpg|<center>Есен</center> Податотека:Delacroix - o inverno 02.jpg|<center>Зима</center> </gallery> ==== Слики инспирирани од Мароко ==== <gallery> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 004.jpg|<center>Пејзаж на Мароко</center> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 008.jpg|<center>Скротување на коњ</center> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 021.jpg|<center>Двобој на Арапот и Турчинот</center> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 022.jpg|<center>Лов на лавови</center> Податотека:Augustins - Le Sultan du Maroc - Eugène Delacroix.jpg|<center>Посета на султанот</center> Податотека:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 055.jpg|<center>Плен на тигарот</center> </gallery> ==== Циклусот „Фауст“ од Гете ==== <gallery> Податотека:Faust by Eugène Ferdinand Victor Delacroix.jpg|<center>Прва слика</center> Податотека:Delacroix Faust 11.jpg|<center>Втора слика</center> Податотека:Mephistopheles2.jpg|<center>Мефисто го прелетува Витенберг</center> </gallery> == Наводи == {{наводи|2}} == Користена литература == * „''Eugene Delacroix''“ (2009) - Дороти Биси; издавачка куќа BiblioBazaar * „''The Story of Art''“ (1995) - Е. Х. Гомбрих; издавачка куќа Phaidon Press Limited * „''David to Delacroix: The Rise of Romantic Mythology (Bettie Allison Rand Lectures in Art History)''“ (2011) - Дороти Џонсон; во издаваштво на универзитетот од Северна Каролина * „''Делакроа''“ (1997) - Роберт Бартелеми; во издаваштво на универзитетот од Принсентон * „''Делакроа''“ (1963) - Ли Џонсон; во издание на Њујорк Прес * „''Wrestling with the Angel: The Mystery of Delacroix's Mural''“ (2003) - Жан-Пол Кауфман; издавачка куќа Харвил Прес * „''Crossing the Channel: British and French Painting in the Age of Romanticism''“ (2003) - Патрик Нун; издавачка куќа Tate Publishing * „''The World of Delacroix: 1798-1863''“ (1966) - Том Придо; издавачка куќа Time Life Education == Надворешни врски == * [http://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/?r=Top%2Fdl_category%2Farchives%2C+manuscrits+et+autographes%2Fjournal+et+correspondance+d%27eugene+delacroix+%281798-1863%29&navigation=0&dq=%23reset Печатени извадоци на медиуми од фондови на библиотеките - ''Journal et Correspondance d'Eugène Delacroix''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181116064240/http://bibliotheque-numerique.inha.fr/collection/?r=Top%2Fdl_category%2Farchives%2C+manuscrits+et+autographes%2Fjournal+et+correspondance+d%27eugene+delacroix+%281798-1863%29&navigation=0&dq=%23reset |date=2018-11-16 }} * [http://www.artble.com/artists/eugene_delacroix Ежен Делакроа - биографија, контекст, стил и техника] * [http://www.nationalgallery.org.uk/artists/eugene-delacroix Национална галерија: Делакроа] * [http://www.ricci-art.com/en/Eugene-Delacroix.htm Слики од Ежен Делакроа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121022050314/http://www.ricci-art.com/en/Eugene-Delacroix.htm |date=2012-10-22 }} * [http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=408 Куса биографија во ''Getty Museum''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926215349/http://www.getty.edu/art/gettyguide/artMakerDetails?maker=408 |date=2007-09-26 }} * [http://www.musee-delacroix.fr/ Национален музеј - Ежен Делакроа] {{fr}} * [http://www.wga.hu/frames-e.html?/html/d/delacroi/index.html Делакроа на ''Web Gallery of Art''] * [http://www.ibiblio.org/wm/paint/auth/delacroix/ Делакроа на ''Web Museum''] * [http://www.canal-educatif.fr/en/videos/art/1/delacroix/liberty-leading-the-people.html Документарен филм за делото „Слобода на барикадите“ од Ежен Делакроа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160412031749/http://www.canal-educatif.fr/en/videos/art/1/delacroix/liberty-leading-the-people.html |date=2016-04-12 }} * {{Наведена мрежна страница |publisher= [[Викторија и музејот Алберт]] |url= http://www.vam.ac.uk/collections/paintings/galleries/materials/shipwreck/index.html |title= Анализа влијанието од Дон Жуан |work= Слики и цртежи |accessdate= 2007-08-21 |archive-date= 2007-09-29 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070929133810/http://www.vam.ac.uk/collections/paintings/galleries/materials/shipwreck/index.html |url-status= dead }} == Поврзано == {{рв|Eugène Ferdinand Victor Delacroix}} * [[Романтизам]] * [[Француска уметност]] * [[Список на француски сликари]] {{Нормативна контрола}} {{Романтизам}} {{Избрана}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Делакроа, Ежен}} [[Категорија:Француски сликари]] [[Категорија:Романтизам]] [[Категорија:Погребани на гробиштата „Пер Лашез“]] [[Категорија:Членови на Академијата на убавите уметности]] [[Категорија:Починати од туберкулоза]] dvxcolntubqc8tjdz6gh543jboxxmg7 МедијаВики:Sitenotice 8 1069188 5571448 5565862 2026-06-04T07:00:12Z Kiril Simeonovski 3243 5571448 wikitext text/x-wiki <div style="background:white;color:black;" class="notheme"><!-- НЕ СТАВАЈТЕ ПОТТОЧКИ (ЅВЕЗДИЧКИ), ТУКУ САМО ПИШЕТЕ ГО ТЕКСТОТ ОСТАВАЈЌИ ПО ЕДЕН ПРАЗЕН РЕД АКО ИМА ПОВЕЌЕ ОД ЕДНА ОБЈАВА--> <!-- Трајна објава за Википедија на Facebook --> [[Податотека:F icon.svg|лево|25п]] Следете ја Википедија на македонски јазик на '''<span class="plainlinks">[https://www.facebook.com/mk.wikipedia Facebook]</span>'''! {{-}} <!-- Известување за викисредби или други настани --> <!-- Известување за дискусии и гласања --> <!-- Известување за кандидати за/ревизија на избрани статии --> <!-- Известување за избор на јубилејна статија --> [[Податотека:Nuvola apps cookie.svg|лево|25п|Јубилејна статија]] Во тек е гласање за избор на '''[[Википедија:Јубилејни статии/162.000|јубилејна статија]]'''! {{-}} <!-- Објава за уредувачки денови или викенди --> {{#ifexist:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки денови 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|{{#ifexist:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}|{{:Википедија:Уредувачки викенди 2026/{{#time: j|+1 hours}} {{#time: F|+1 hours}}}}|}}}} {{-}} <!-- Објава за уредувачки натпревари или седмици --> [[Податотека:HumanRightsLogo.svg|лево|30п]] Од 1 до 7 јуни 2026 година се одржува уредувачка седмица на тема „'''[[Википедија:Историја на човековите права|Историја на човековите права]]'''“. Сите уредници на Википедија на македонски јазик се добредојдени да дадат свој придонес на темата! {{-}} <!-- Објава за други натпревари --> ljywbehf9614g8muktucu50bjacsrw0 Латинска Црква (Жван) 0 1097685 5571260 5394166 2026-06-03T17:18:07Z SpectralWiz 106165 5571260 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Археолошко наоѓалиште во Македонија |име=Латинска Црква |слика=Sveti Dimitar Zhvan.png |опис=Оштетен мурал на Свети Архангел Михаил во ниша на јужниот надворешен ѕид | lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=17 | lat_sec=10 | lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=07 | lon_sec=07 |место=Жван |општина=Демир Хисар |тип=црква |тип1= |период=среден век |период1= |период2= }} '''Латинска Црква''' или '''Св. Димитриј''' — [[археолошко наоѓалиште]] во [[демирхисарско]]то село [[Жван]]. Претставува [[црква (градба)|црква]] од [[Македонија во средниот век|средниот век]]. Се наоѓа на 1&nbsp;км североисточно од селото, десно од патот [[Битола]]-[[Кичево]], каде се наоѓа мала црквичка во која е зачуван натпис поставен над западниот влез од внатрешната страна, на кој е наведена изградбата на црквата во [[1634]] година.<ref>[[Димче Коцо|Коцо, Димче]] (1996). „Археолошка карта на Република Македонија“. Скопје: МАНУ. ISBN 9789989101069</ref> ==Поврзано== *[[Мајданиште (Жван)|Мајданиште]] — населба и топилница од доцноантичко време; *[[Селиште (Жван)|Селиште]] — населба од доцноантичко време; *[[Св. Арангел (Жван)|Св. Арангел]] — црква и некропола од средниот век; *[[Св. Илија (Жван)|Св. Илија]] — црква од средниот век; *[[Градиште (Жван)|Градиште]] — населба од доцноантичко време; *[[Жван]]; *[[Список на археолошки наоѓалишта во Демирхисарско]]; == Наводи == {{наводи}} {{Макархео-никулец}} {{архео-Демир Хисар}} [[Категорија:Жван]] [[Категорија:Дела на Линотопската школа]] 5fzbkyi84ahzxvoe95501gdn6vyqky6 Христијан Кировски 0 1099387 5571433 5500689 2026-06-04T05:26:50Z ~2026-33224-13 133828 5571433 wikitext text/x-wiki {{Infobox football biography 3 | name = Христијан Кировски | fullname = Христијан Кировски | image = [[Податотека:Hristjan Kirovski with Iraklis.jpg|250px|]] | caption= Кировски во дресот на [[ФК Ираклис|Ираклис]] во 2013 година | birth_date = {{Birth date and age|df=yes|1985|10|12}} | birth_place = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]] | height = {{height|meters=1.89}} | currentclub = [[ГФК Тиквеш|Тиквеш]] | clubnumber = | position = помошник тренер | youthyears1 = | youthclubs1 = | years1 = 2001–2002 | clubs1 = [[ФК Вардар]] | caps1 = 14 | goals1 = 8 | years2 = 2002–2006 | clubs2 = [[ОФК Белград]] | caps2 = 33 | goals2 = 9 | years3 = 2005 | clubs3 = → [[ФК Металург Запорожје]] (п) | caps3 = 6 | goals3 = 1 | years4 = 2006 | clubs4 = → [[ФК Македонија Ѓорче Петров|ФК Македонија]] (п) | caps4 = 9 | goals4 = 4 | years5 = 2006 | clubs5 = [[ФК Етникос Ахнас]] | caps5 = 11 | goals5 = 9 | years7 = 2007 | clubs7 = [[ФК Вардар]] | caps7 = 18 | goals7 = 8 | years9 = 2007–2008 | clubs9 = [[ФК Работнички]] | caps9 = 22 | goals9 = 11 | years10 = 2009–2010| clubs10 = [[ФК Васлуј]] | caps10 = 10 | goals10 = 2 | years11 = 2010–2011| clubs11 = [[ФК Скопје]] | caps11 = 29 | goals11 = 20 | years12 = 2011–2012| clubs12 = [[ФК Аполон Лимасол]] | caps12 = 22 | goals12 = 7 | years13 = 2012 | clubs13 = [[ФК Ирони Нир Рамат Шарон]] | caps13 = 5 | goals13 = 3 | years14 = 2013 | clubs14 = [[ФК Ираклис]] | caps14 = 25 | goals14 = 12 | years15 = 2013 | clubs15 = [[ЦСКА Софија]] | caps15 = 10 | goals15 = 2 | years16 = 2014 | clubs16 = [[ФК Белчатов]] | caps16 = 10 | goals16 = 2 | years17 = 2014–2015 | clubs17 = [[ФК Шкендија]] | caps17 = 51 | goals17 = 19 | years18 = 2016-2017 | clubs18 = [[ФК Прачуап]] | caps18 = 25 | goals18 = 17 | years19 = 2017–2018 | clubs19 = [[ФК Чаингмаи]] | caps19 = 23 | goals19 = 11 | years20 = 2018 | clubs20 = [[ФК Работнички|Работнички]] | caps20 = 17 | goals20 = 5 | years21 = 2018- 2019 | clubs21 = [[ФК Македонија Ѓорче Петров|ФК Македонија]] | caps21 = 33 | goals21 = 12 | years22 = 2019-2020 | clubs22 = [[ФК Струга]] | caps22 = 22 | goals22 = 5 | years23 = 2020 | clubs23 = [[ФК Гостивар]] | caps23 = 14 | goals23 = 7 | years24 = 2020–2022| clubs24 = [[ФК Скопје]] | caps24 = 37 | goals24 = 14 | years25 = 2023| clubs25 = [[ФК Тетекс]] | caps25 =11 | goals25 = 8 | years26 = 2023–2024| clubs26 = [[ФК Скопје]] | caps26 = 33 | goals26 = 7 | nationalteam1 = {{знамеикона|Македонија}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија до 17 години|Македонија U-17]]| nationalcaps4 = 2| nationalgoals1 = 1 | nationalteam2 = {{знамеикона|Македонија}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија до 19 години|Македонија U-19]]| nationalcaps3 = 7| nationalgoals2 = 4 | nationalteam3 = {{знамеикона|Македонија}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија до 21 години|Македонија U-21]]| nationalcaps2 = 7| nationalgoals3 = 1 | nationalyears4 = 2010 | nationalteam4 = {{знамеикона|Македонија}} [[Фудбалска репрезентација на Македонија|Македонија]]| nationalcaps1 = 2| nationalgoals4 = 0 | manageryears1 = 2024–2025 | managerclubs1 = [[ФК Скопје|Скопје 19]] | manageryears2 = 2025 | managerclubs2 = [[ГФК Тиквеш|Тиквеш]] (помошник) | manageryears3 = 2025 - | managerclubs3 = [[ФК Вардар|Вардар 17]] | pcupdate = 06 Ноември 2025 | ntupdate = 06 Ноември 2025 }} '''Христијан Кировски''' ({{langx|mk|Христијан Кировски}}; роден на 12 октомври 1985 година) — [[Македонија|македонски]] поранешен професионален [[фудбал]]ер кој настапувал на позицијата [[Напад (фудбал)|напаѓач]], моментално прв тренер во младинскиот тим на [[ФК Вардар|Вардар]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gol.mk/fudbal/vardarovoto-dete-se-vrati-vo-crveno-crnoto-semejstvo|title=„Вардаровото дете“ се врати во црвено-црното семејство|date=2025-11-06|work=Gol.mk|language=mk|accessdate=2025-11-06}}</ref> за играчи до 17 години во македонска пионерска супер лига.<ref>https://www.ffm.mk/natprevaruvanje/pionerska-super-liga-25-26/</ref> == Кариера == Тој почнал како младинец во [[ФК Вардар|Вардар]] Скопје, кој на 16 годишна возраст, дебитирал за првата екипа под водство на тренерот [[Ѓоко Хаџиевски]]. Една година подоцна се преселил во [[ОФК Белград]], каде што останал три и пол сезони. Последната година од договорот со ОФК Белград 2005 година бил позајмен на Металург од [[Запорожје]].<ref>{{Наведена мрежна страница|publisher=ua-football.com|author=Yaschyshyn, Rostislav|script-title=uk:Хрістіян Кіровскі : "Не розумію, що "Карпати' роблять на 12-му місці"|url=http://www2.ua-football.com/ukrainian/high/46c5f493.html?page=0|language=uk|date=2008-08-17|accessdate=2017-07-23|archive-date=2013-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220093208/http://www.ua-football.com/ukrainian/high/46c5f493.html?page=0|url-status=dead}}</ref>. По кратко време во [[Украина]], тој се враќа во Македонија каде што ја продолжил својата кариера во [[ФК Македонија Ѓорче Петров]], каде на 11 натпревари постигнал 4 гола, но добива повреда која го оддалечила од теренот 3 месеци. Во сезоната 2005/2006, тој се преселил во [[Кипар]], во екипата на [[Етникос Ахна]] каде на 11 натпревари постигнал 9 голови во 2006 година. Во јануари 2007 година, се вратил во неговиот матичен клуб Вардар, каде што одиграл успешна полусезона и постигнал 8 гола на 18 настапи. Во јуни 2007 година, се преселил во градскиот соперник [[ФК Работнички|Работнички]] при што на 22 натпревари постигнал 12 пати, и го освоил домашното првенство и националниот куп. По добрата сезона во македонското првенство, Кировски потпишал за [[Романија|романската]] екипа [[ФК Васлуи|Васуи]] каде во 10 натпревари постигнал само два гола. Сезоната 2010/ 2011 година, повторно се вратил во македонскиот фудбал, каде што играл за [[ФК Скопје]], и каде што ја одиграл до тогаш најдобра сезона во кариерата и постигнал 20 гола во 29 натпревари. Добри настапи во македонскиот фудбал му донел повторно префрлање назад во [[Кипар]], во тимот [[Аполон Лимасол]] каде што имал одлична сезона со 22 натпревари и постигнати 12 гола. Во сезоната 2012 година, прешол во [[израел]]скиот [[Хапоел Нир Рамат Хасхарон]], каде одиграл половина сезона и постигнал 3 голови на 5 настапи. Во јануари, се преселил во [[Грција|грчкиот]] [[ФК Ираклис|Ираклис 1908]] од [[Солун]], каде што одиграл одлична сезона со 15 гола во 25 натпревари.<ref>{{Наведена мрежна страница|publisher=''gazzetta''|script-title=el:Πήρε Κιρόφσκι ο Ηρακλής|url=http://www.gazzetta.gr/podosfairo/article/359955-pire-kirofski-o-iraklis|language=el|accessdate=20 January 2013|date=9 January 2013| archiveurl=| archivedate=| deadurl= }}</ref> Во летниот преоден рок, тој направил преселба во [[Бугарија|бугарскиот]] првак [[ПФК ЦСКА (Софија)|ЦСКА Софија]] каде што постигнал 4 гола на 9 натпревари. Во периодот на зимскиот преоден рок, тој ја напуштил ЦСКА и потпишал за [[Полска|полскиот]] [[ГКС Белшатов]].<ref>{{Наведена мрежна страница|publisher=topsport.bg|title=Още двама подписаха с ЦСКА, Долапчиев и Витанов с договори|url=http://topsport.ibox.bg/news/id_31342427|language=bg|accessdate=13 August 2013|date=19 July 2013| archiveurl=| archivedate=| deadurl= }}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|publisher=sportal.bg|title=ЦСКА търси нов отбор на Кировски|url=http://www.sportal.bg/news.php?news=460034|language=bg|accessdate=30 April 2016|date=28 November 2013| archiveurl=| archivedate=| deadurl= }}</ref> Во јули 2014 година, после кратката авантура во Полска, преминал во [[Тетово]] во тимот на [[ФК Шкендија Тетово|Шкендија]], каде што за година и половина, тој забележал 34 натпревари и 14 гола. Во јануари 2016 година, се пресели во [[тајланд]]скиот [[ФК Прачуап|Прачуап]] каде што за една сезона постигнал 16 гола во 20 настапи и завршил како трет стрелец во лигата.<ref>{{Наведени вести|url=http://sportmedia.mk/fudbal/domashno-prvenstvo/kirovski-zamina-od-shkendija-sledna-destinacija-vtoroligash-na-tajland|title=Кировски замина од Шкендија, следна дестинација второлигаш на Тајланд|date=2016-01-19|work=Sportmedia|access-date=2018-02-03|language=mk}}</ref> Во зимскиот преоден рок во 2017 година, тој останал во Тајланд и прешол во екипата на Чаингмаи.<ref>{{Наведени вести|url=http://vesti.mk/read/news/11097947/3904540/kirovski-so-potpis-za-chiangmai|title=Кировски со потпис за Чиангмаи - vesti.mk|work=vesti.mk|access-date=2018-02-03|language=en-US}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> После две години поминати на Тајланд, во јануари 2018 година, тој се вратил во Македонија во тимот на Работнички.<ref>{{Наведени вести|url=http://ekipa.mk/rabotnichki-se-zasili-so-hristijan-kirovski/|title=Работнички се засили со Христијан Кировски {{!}} Екипа|work=Екипа|access-date=2018-02-02|language=mk-MK}}</ref> === Репрезентација === До 2010 година, тој настапил за сите [[Фудбалска репрезентација на Македонија до 21 година|младински селекции до 21 година]], а во 2010 година, тој забележал два настапи за [[Фудбалска репрезентација на Македонија|сениорската репрезентација]]. == Тренерска кариера == === Почетокот на кариерата === [[Податотека:The youth team of FC Skopje as champions in the 2024 - 25 season.jpg|thumb|Младинскиот тим на ФК Скопје како првак во сезоната 2024/25.]] Кировски ја започнал [[тренер]]ска кариера во 2024 година, служејќи како шеф на младинскиот тим на [[ФК Скопје|Скопје]] во втората младинска лига за играчи до 19 години со која направил голем успех освојувајќи го првото место во сезоната 2024/2025 година. Од јули 2025 година е назначен како помошник тренер во фудбалскиот клуб [[ФК Тиквеш 1930 Кавадарци|Тиквеш 1930 Кавадарци]] во [[Прва македонска фудбалска лига|Првата македонска фудбалска лига]].<ref>https://www.gol.mk/fudbal/kirovski-nov-pomoshnik-na-mojsov-tikvesh-zakazha-chetiri-silni-kontrolki-vo-turcija</ref>. Во Октомври 2025 година е назначен за прв тренер на младинскиот тим на Вардар до 17 години. === Успеси === * Младински првак со ФК Скопје во сезоната 2024-2025. * Куп на Македонија со ФК Вардар за играчи до 17 години.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ffm.mk/pionerite-na-vardar-go-osvoija-kupot-na-makedonija/|title=Пионерите на Вардар го освоија Купот на Македонија|date=2026-06-03|work=ФФМ|language=mk-MK|accessdate=2026-06-04}}</ref> ==Наводи== {{reflist}} ==Надворешни врски== * [http://www.macedonianfootball.com Profile] at MacedonianFootball.com * [http://www.ffu.org.ua/ukr/tournaments/first_liga/prof/50723/ Profile at FFU website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303202441/http://www.ffu.org.ua/ukr/tournaments/first_liga/prof/50723/ |date=2016-03-03 }} * [http://nationalfootballteams.com/player/40703/Hristijan_Kirovski.html Profile at National-Football-Teams] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Кировски, Христијан}} [[Категорија:Фудбалери на ФК Вардар (Скопје)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Работнички (Скопје)]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Скопје]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Шкендија]] [[Категорија:Фудбалери на ОФК Белград]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Етникос Ахнас]] [[Категорија:Фудбалери на ФК Ираклис]] [[Категорија:Фудбалери од Скопје]] [[Категорија:Родени во 1985 година]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Егејска Македонија]] [[Категорија:Луѓе со потекло од Штип]] 17a0duz0lsj5djgibkpkleesbohzntb Список на вулкани во Исланд 0 1101585 5571549 5236107 2026-06-04T11:27:29Z P.Nedelkovski 47736 5571549 wikitext text/x-wiki {{ПолКарта+|Исланд|width=450|float=right |caption= |places= <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=25|lat_sec = 12 |lon_deg=17|lon_min=19| lon_sec = 48 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Гримсветен|link=Гримсветен}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=38 |lon_deg=19|lon_min=36|lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Ејафјадлајекидл|link=Ејафјадлајекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=59|lon_deg=19|lon_min=42 |lon_dir=W|position=bottom|background=#FFFFFF|label=Хекла|link=Хекла}} <!-- A peak, not volcano {{ПолКарта~|Исланд |mark=Pink Fire.svg|marksize=12 |lat_deg=64|lat_min=00|lat_sec=52|lon_deg=16|lon_min=40|lon_sec = 30 |lon_dir=W|position=bottom|background=Pink|label=Хванадалшнукур}} --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=05|lat_sec=08|lon_deg=21|lon_min=18|lon_sec = 49 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Хенгил|link=Хенгил}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=53|lat_sec=00|lon_deg=22|lon_min=4|lon_sec = 00 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Крисвик|link=Крисвик}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=38|lat_sec=00|lon_deg=19|lon_min=3|lon_sec = 00 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Катла|link=Катла}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=3|lat_sec=53|lon_deg=18|lon_min=13|lon_sec = 34 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Лаки|link=Лакагигар}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg|lat_deg=64|lat_min=00|lon_deg=16|lon_min=39 |lon_dir=W|position=top|background=#FFFFFF|label=Ерафајекидл|link=Ерафајекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=18|lon_deg=20|lon_min=36 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Суртсеј|link=Суртсеј}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=65|lat_min=01|lat_sec=48|lon_deg=16|lon_min=45|lon_sec = 00 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Асќја|link=Асќја}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=25|lat_sec=57|lon_deg=20|lon_min=14|lon_sec = 51 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Елдфел|link=Елдфел}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=65|lat_min=44|lat_sec=0|lon_deg=16|lon_min=47|lon_sec = 0 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Крапла|link=Крапла}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=51|lat_sec=55|lon_deg=19|lon_min=33|lon_sec = 24 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Лангјекидл|link=Лангјекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=49|lat_sec=28|lon_deg=18|lon_min=49|lon_sec = 23 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Хофсјекидл|link=Хофсјекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=48|lat_sec=32|lon_deg=23|lon_min=46|lon_sec = 16 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Снајфедлсјекидл|link=Снајфедлсјекидл }} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=52|lat_sec=12|lon_deg=22|lon_min=13|lon_sec = 48 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Љосуфјол|link=Љосуфјол}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=65|lat_min=52|lat_sec=48|lon_deg=16|lon_min=50|lon_sec = 24 |lon_dir=W|position=top|background=#FFFFFF|label=Теистарејкјарбунга|link=Теистарејкјарбунга}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд|mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=38|lat_sec=27.6|lon_deg=17|lon_min=31|lat_sec=40.8 |lon_dir=W |position=right|background=#FFFFFF|label=Бардарбунга|link=Бардарбунга}} <!--http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map%2B --> }} Ова е список на активни и неактивни [[вулкан]]и во [[Исланд]]. Во Исланд се наоѓаат 130 вулкански планини, од кои 18 избувнале од почетокот на населувањето на Исланд околу 900 година. __TOC__ {{среди}} == Список == {|class="wikitable sortable" ! Име ! Висина (м) ! [[географски координатен систем|Местоположба]] ! Последен избув ! [[показател на вулканска избувност|VEI]] ! Забелешки |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Асќја]] | 1516 ||{{coord|65.03|N|16.75|W|display=inline|type:mountain|name=Askja}} || 1961 || 5 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Бардарбунга]] | 2005 ||{{coord|64.64|N|17.56|W|display=inline|type:mountain|name=Bárðarbunga}} || 1903 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Бренистејнсфјол]] | 626 ||{{coord|63.92|N|21.83|W|display=inline|type:mountain|name=Brennisteinsfjöll}} || 1341 (± 1&nbsp;година) || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Елдфел]] | 279 ||{{coord|63.43|N|20.25|W|display=inline|type:mountain|name=Eldfell}} || 1973 || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Елдгјау]] | ''ca'' 800 ||{{coord|64.24|N|18.37|W|display=inline|type:mountain|name=Eldgjá}} || 934 || 6 || Овој [[вулкан]] всушност претставува издувник на [[Катла]] |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Есјуфјол]] | 1760 ||{{coord|64.27|N|16.65|W|display=inline|type:mountain|name=Esjufjöll}} || 1927 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Ејафјадлајекидл]] | 1666 ||{{coord|63.63|N|19.62|W|display=inline|type:mountain|name=Eyjafjallajökull}} || 2010 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Фремринамур]] | 939 ||{{coord|65.43|N|16.65|W|display=inline|type:mountain|name=Fremrinámur}} || 800 п.н.е. (± 300&nbsp;години) || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Гренддалур]] | 497 ||{{coord|64.02|N|21.17|W|display=inline|type:mountain|name=Grensdalur}} || хибернација || || Активен за време на [[плеистоцен]]от |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Гримснес]] | 214 ||{{coord|64.03|N|20.87|W|display=inline|type:mountain|name=Grímsnes}} || ~3500 п.н.е. || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Гримсветн|Гримсветен]] | 1725 ||{{coord|64.42|N|17.33|W|display=inline|type:mountain|name=Grímsvötn}} || 2011 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хекла]] | 1491 ||{{coord|63.98|N|19.70|W|display=inline|type:mountain|name=Hekla}} || 2000 || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хенгил]] | 803 ||{{coord|64.18|N|21.33|W|display=inline|type:mountain|name=Hengill}} || 90 (± 100&nbsp;години) || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хердубрејд]] | 1682 ||{{coord|65.18|N|16.34|W|display=inline|type:mountain|name=Herðubreið}} || хибернација || || Активен за време на плеистоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хофсјекидл]] | 1782 ||{{coord|64.85|N|19.53|W|display=inline|type:mountain|name=Hofsjökull}} || хибернација || || Активен за време на [[холоцен]]от |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хромундартиндур]] | 540 ||{{coord|64.07|N|21.20|W|display=inline|type:mountain|name=Hrómundartindur}} || 10000 п.н.е. || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хверфјал]] | 420 ||{{coord|65.36|N|16.53|W|display=inline|type:mountain|name=Hverfjall}} || ~500 п.н.е. || || дел од [[Крапла]] системот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хверавелир]] | 1360 ||{{coord|64.75|N|19.98|W|display=inline|type:mountain|name=Hveravellir}} || 950 ± 50 години || 6 || централен вулкан од источниот дел на системот [[Лангјекидл]] |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Јолнир]] | 70* ||{{coord|63.30|N|20.63|W|display=inline|type:mountain|name=Jólnir}} || 1966 || || Овој издувник на [[Суртсеј]] еродирал под морската висина |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Катла]] | 1512 ||{{coord|63.63|N|19.05|W|display=inline|type:mountain|name=Katla}} || 2011 || 1? || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Керлингарфјол]] | 1488 ||{{coord|64.63|N|19.32|W|display=inline|type:mountain|name=Kerlingarfjöll}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Колбеинсеј]] | 5 ||{{coord|66.67|N|18.50|W|display=inline|type:mountain|name=Kolbeinsey}} || 1999 <ref>http://www.volcanolive.com/kolbeinsey.html</ref> || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Колотадингја]] | 1177 ||{{coord|65.22|N|16.55|W|display=inline|type:mountain|name=Kollóttadyngja}} || непознато || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Крапла]] | 650 ||{{coord|65.73|N|16.78|W|display=inline|type:mountain|name=Krafla}} || 1984 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Кријсувик]] | 379 ||{{coord|63.93|N|22.10|W|display=inline|type:mountain|name=Krýsuvík}} || околу ~1340 || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Кракатиндур]] | 300 ||{{coord|63.55|N|19.30|W|display=inline|type:mountain|name=Krakatindur}} || непознато || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Кверкфјол]] | 1920 ||{{coord|64.65|N|16.72|W|display=inline|type:mountain|name=Kverkfjöll}} || 1968 || 1 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Лаки (вулкан)|Лаки]] | 1725 ||{{coord|64.06|N|18.22|W|display=inline|type:mountain|name=Laki}} || 1783-84 || 6 || дел од системот [[Гримсветен]] |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Локи-Фогруфјол]] | 1570 ||{{coord|64.48|N|17.80|W|display=inline|type:mountain|name=Fögrufjöll}} || 1910 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Љосуфјол]] | 988 ||{{coord|64.87|N|22.23|W|display=inline|type:mountain|name=Ljósufjöll}} || 960 (± 10&nbsp;години) || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Лисухол]] | 540+ ||{{coord|64.87|N|23.25|W|display=inline|type:mountain|name=Lýsuhóll}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Ерафајекидл]] | 2119 ||{{coord|64.00|N|16.65|W|display=inline|type:mountain|name=Öræfajökull}} || 1727 || 5 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Престахнукур]] | 1386 ||{{coord|64.60|N|20.60|W|display=inline|type:mountain|name=Prestahnúkur}} || 7550 п.н.е. (± 500&nbsp;години) || || централен вулкан од западниот дел на Лангјекидл системот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Рејканес]] | 230 ||{{coord|63.88|N|22.50|W|display=inline|type:mountain|name=Reykjanes}} || 1879 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Рејканесхригур]] | -80 ||{{coord|63.67|N|23.33|W|display=inline|type:mountain|name=Reykjaneshryggur}} || 1970(?) || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Снајфедлсјекидл]] | 1448 ||{{coord|64.80|N|23.78|W|display=inline|type:mountain|name=Snæfellsjökull}} || 200 (± 150&nbsp;години) || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Суртсеј]] | 174 ||{{coord|63.30|N|20.62|W|display=inline|type:mountain|name=Surtsey}} || 1963 || ||Вулкански остров дел од архипелагот Вестманејар |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Теистарејкјарбунга]] | 564 ||{{coord|65.88|N|16.83|W|display=inline|type:mountain|name=Theistareykjarbunga}} || 750 п.н.е. (± 100&nbsp;години) || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Тордарирна]] |||{{coord|64.12|N|17.0|W|display=inline|type:mountain|name=Thordarhyrna}} || 1910 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Торолфсфел]] | 574 ||{{coord|63.72|N|19.67|W|display=inline|type:mountain|name=Thórólfsfell}} || непознато || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Тиндфјадлајекидл]] | 1463 ||{{coord|63.78|N|19.57|W|display=inline|type:mountain|name=Tindfjallajökull}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Торфајекидл]] | 1259 ||{{coord|63.92|N|19.17|W|display=inline|type:mountain|name=Torfajökull}} || 1477 || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Тунгнафедлсјекидл]] | 1535 ||{{coord|64.73|N|17.92|W|display=inline|type:mountain|name=Tungnafellsjökull}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Ватнајекидл]] | 1235 ||{{coord|63.92|N|19.67|W|display=inline|type:mountain|name=Vatnafjöll}} || 750 (± 1000&nbsp;години) || || |} {{GeoGroupTemplate}} == Наводи == * Thor Thordarsson, Armann Hoskuldsson: ''Classic Geology in Europe 3. Iceland.'' Harpenden, Terra, 2002 * http://www.pbs.org/wgbh/nova/earth/doomsday-volcanoes.html {{наводи}} {{Вулкани на Исланд}} [[Категорија:Вулкани во Исланд| ]] [[Категорија:Списоци на вулкани|Исланд]] ewr103bc2jih3e12ztc5c6q6dfw69k1 5571560 5571549 2026-06-04T11:35:35Z Jtasevski123 69538 /* Список */ 5571560 wikitext text/x-wiki {{ПолКарта+|Исланд|width=450|float=right |caption= |places= <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=25|lat_sec = 12 |lon_deg=17|lon_min=19| lon_sec = 48 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Гримсветен|link=Гримсветен}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=38 |lon_deg=19|lon_min=36|lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Ејафјадлајекидл|link=Ејафјадлајекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=59|lon_deg=19|lon_min=42 |lon_dir=W|position=bottom|background=#FFFFFF|label=Хекла|link=Хекла}} <!-- A peak, not volcano {{ПолКарта~|Исланд |mark=Pink Fire.svg|marksize=12 |lat_deg=64|lat_min=00|lat_sec=52|lon_deg=16|lon_min=40|lon_sec = 30 |lon_dir=W|position=bottom|background=Pink|label=Хванадалшнукур}} --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=05|lat_sec=08|lon_deg=21|lon_min=18|lon_sec = 49 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Хенгил|link=Хенгил}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=53|lat_sec=00|lon_deg=22|lon_min=4|lon_sec = 00 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Крисвик|link=Крисвик}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=38|lat_sec=00|lon_deg=19|lon_min=3|lon_sec = 00 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Катла|link=Катла}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=3|lat_sec=53|lon_deg=18|lon_min=13|lon_sec = 34 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Лаки|link=Лакагигар}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg|lat_deg=64|lat_min=00|lon_deg=16|lon_min=39 |lon_dir=W|position=top|background=#FFFFFF|label=Ерафајекидл|link=Ерафајекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=18|lon_deg=20|lon_min=36 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Суртсеј|link=Суртсеј}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=65|lat_min=01|lat_sec=48|lon_deg=16|lon_min=45|lon_sec = 00 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Асќја|link=Асќја}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=63|lat_min=25|lat_sec=57|lon_deg=20|lon_min=14|lon_sec = 51 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Елдфел|link=Елдфел}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=65|lat_min=44|lat_sec=0|lon_deg=16|lon_min=47|lon_sec = 0 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Крапла|link=Крапла}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=51|lat_sec=55|lon_deg=19|lon_min=33|lon_sec = 24 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Лангјекидл|link=Лангјекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=49|lat_sec=28|lon_deg=18|lon_min=49|lon_sec = 23 |lon_dir=W|position=right|background=#FFFFFF|label=Хофсјекидл|link=Хофсјекидл}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=48|lat_sec=32|lon_deg=23|lon_min=46|lon_sec = 16 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Снајфедлсјекидл|link=Снајфедлсјекидл }} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=52|lat_sec=12|lon_deg=22|lon_min=13|lon_sec = 48 |lon_dir=W|position=left|background=#FFFFFF|label=Љосуфјол|link=Љосуфјол}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд |mark=Mountain sign.svg |lat_deg=65|lat_min=52|lat_sec=48|lon_deg=16|lon_min=50|lon_sec = 24 |lon_dir=W|position=top|background=#FFFFFF|label=Теистарејкјарбунга|link=Теистарејкјарбунга}} <!-- --> {{ПолКарта~|Исланд|mark=Mountain sign.svg |lat_deg=64|lat_min=38|lat_sec=27.6|lon_deg=17|lon_min=31|lat_sec=40.8 |lon_dir=W |position=right|background=#FFFFFF|label=Бардарбунга|link=Бардарбунга}} <!--http://en.wikipedia.org/wiki/Template:Location_map%2B --> }} Ова е список на активни и неактивни [[вулкан]]и во [[Исланд]]. Во Исланд се наоѓаат 130 вулкански планини, од кои 18 избувнале од почетокот на населувањето на Исланд околу 900 година. __TOC__ {{среди}} == Список == {|class="wikitable sortable" ! Име ! Висина (м) ! [[географски координатен систем|Местоположба]] ! Последен избув ! [[показател на вулканска избувност|VEI]] ! Забелешки |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Асќја]] | 1516 ||{{coord|65.03|N|16.75|W|display=inline|type:mountain|name=Askja}} || 1961 || 5 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Бардарбунга]] | 2005 ||{{coord|64.64|N|17.56|W|display=inline|type:mountain|name=Bárðarbunga}} || 1903 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Бренистејнсфјол]] | 626 ||{{coord|63.92|N|21.83|W|display=inline|type:mountain|name=Brennisteinsfjöll}} || 1341 (± 1&nbsp;година) || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Елдфел]] | 279 ||{{coord|63.43|N|20.25|W|display=inline|type:mountain|name=Eldfell}} || 1973 || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Елдгјау]] | ''ca'' 800 ||{{coord|64.24|N|18.37|W|display=inline|type:mountain|name=Eldgjá}} || 934 || 6 || Овој [[вулкан]] всушност претставува издувник на [[Катла]] |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Есјуфјол]] | 1760 ||{{coord|64.27|N|16.65|W|display=inline|type:mountain|name=Esjufjöll}} || 1927 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Ејафјадлајекидл]] | 1666 ||{{coord|63.63|N|19.62|W|display=inline|type:mountain|name=Eyjafjallajökull}} || 2010 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Фремринамур]] | 939 ||{{coord|65.43|N|16.65|W|display=inline|type:mountain|name=Fremrinámur}} || 800 п.н.е. (± 300&nbsp;години) || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Гренддалур]] | 497 ||{{coord|64.02|N|21.17|W|display=inline|type:mountain|name=Grensdalur}} || хибернација || || Активен за време на [[плеистоцен]]от |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Гримснес]] | 214 ||{{coord|64.03|N|20.87|W|display=inline|type:mountain|name=Grímsnes}} || ~3500 п.н.е. || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Гримсветн|Гримсветен]] | 1725 ||{{coord|64.42|N|17.33|W|display=inline|type:mountain|name=Grímsvötn}} || 2011 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хекла]] | 1491 ||{{coord|63.98|N|19.70|W|display=inline|type:mountain|name=Hekla}} || 2000 || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хенгил]] | 803 ||{{coord|64.18|N|21.33|W|display=inline|type:mountain|name=Hengill}} || 90 (± 100&nbsp;години) || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хердубрејд]] | 1682 ||{{coord|65.18|N|16.34|W|display=inline|type:mountain|name=Herðubreið}} || хибернација || || Активен за време на плеистоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хофсјекидл]] | 1782 ||{{coord|64.85|N|19.53|W|display=inline|type:mountain|name=Hofsjökull}} || хибернација || || Активен за време на [[холоцен]]от |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хромундартиндур]] | 540 ||{{coord|64.07|N|21.20|W|display=inline|type:mountain|name=Hrómundartindur}} || 10000 п.н.е. || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хверфјал]] | 420 ||{{coord|65.36|N|16.53|W|display=inline|type:mountain|name=Hverfjall}} || ~500 п.н.е. || || дел од [[Крапла]] системот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Хверавелир]] | 1360 ||{{coord|64.75|N|19.98|W|display=inline|type:mountain|name=Hveravellir}} || 950 ± 50 години || 6 || централен вулкан од источниот дел на системот [[Лангјекидл]] |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Јолнир]] | 70* ||{{coord|63.30|N|20.63|W|display=inline|type:mountain|name=Jólnir}} || 1966 || || Овој издувник на [[Суртсеј]] еродирал под морската висина |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Катла]] | 1512 ||{{coord|63.63|N|19.05|W|display=inline|type:mountain|name=Katla}} || 2011 || 1? || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Керлингарфјол]] | 1488 ||{{coord|64.63|N|19.32|W|display=inline|type:mountain|name=Kerlingarfjöll}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Колбеинсејски Гребен]] | 5 ||{{coord|66.67|N|18.50|W|display=inline|type:mountain|name=Kolbeinsey}} || 1999 <ref>http://www.volcanolive.com/kolbeinsey.html</ref> || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Колотадингја]] | 1177 ||{{coord|65.22|N|16.55|W|display=inline|type:mountain|name=Kollóttadyngja}} || непознато || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Крапла]] | 650 ||{{coord|65.73|N|16.78|W|display=inline|type:mountain|name=Krafla}} || 1984 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Кријсувик]] | 379 ||{{coord|63.93|N|22.10|W|display=inline|type:mountain|name=Krýsuvík}} || околу ~1340 || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Кракатиндур]] | 300 ||{{coord|63.55|N|19.30|W|display=inline|type:mountain|name=Krakatindur}} || непознато || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Кверкфјол]] | 1920 ||{{coord|64.65|N|16.72|W|display=inline|type:mountain|name=Kverkfjöll}} || 1968 || 1 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Лаки (вулкан)|Лаки]] | 1725 ||{{coord|64.06|N|18.22|W|display=inline|type:mountain|name=Laki}} || 1783-84 || 6 || дел од системот [[Гримсветен]] |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Локи-Фогруфјол]] | 1570 ||{{coord|64.48|N|17.80|W|display=inline|type:mountain|name=Fögrufjöll}} || 1910 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Љосуфјол]] | 988 ||{{coord|64.87|N|22.23|W|display=inline|type:mountain|name=Ljósufjöll}} || 960 (± 10&nbsp;години) || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Лисухол]] | 540+ ||{{coord|64.87|N|23.25|W|display=inline|type:mountain|name=Lýsuhóll}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Ерафајекидл]] | 2119 ||{{coord|64.00|N|16.65|W|display=inline|type:mountain|name=Öræfajökull}} || 1727 || 5 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Престахнукур]] | 1386 ||{{coord|64.60|N|20.60|W|display=inline|type:mountain|name=Prestahnúkur}} || 7550 п.н.е. (± 500&nbsp;години) || || централен вулкан од западниот дел на Лангјекидл системот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Рејканес]] | 230 ||{{coord|63.88|N|22.50|W|display=inline|type:mountain|name=Reykjanes}} || 1879 || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Рејканесхригур]] | -80 ||{{coord|63.67|N|23.33|W|display=inline|type:mountain|name=Reykjaneshryggur}} || 1970(?) || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Снајфедлсјекидл]] | 1448 ||{{coord|64.80|N|23.78|W|display=inline|type:mountain|name=Snæfellsjökull}} || 200 (± 150&nbsp;години) || 2 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Суртсеј]] | 174 ||{{coord|63.30|N|20.62|W|display=inline|type:mountain|name=Surtsey}} || 1963 || ||Вулкански остров дел од архипелагот Вестманејар |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Теистарејкјарбунга]] | 564 ||{{coord|65.88|N|16.83|W|display=inline|type:mountain|name=Theistareykjarbunga}} || 750 п.н.е. (± 100&nbsp;години) || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Тордарирна]] |||{{coord|64.12|N|17.0|W|display=inline|type:mountain|name=Thordarhyrna}} || 1910 || 4 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Торолфсфел]] | 574 ||{{coord|63.72|N|19.67|W|display=inline|type:mountain|name=Thórólfsfell}} || непознато || || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Тиндфјадлајекидл]] | 1463 ||{{coord|63.78|N|19.57|W|display=inline|type:mountain|name=Tindfjallajökull}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Торфајекидл]] | 1259 ||{{coord|63.92|N|19.17|W|display=inline|type:mountain|name=Torfajökull}} || 1477 || 3 || |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Тунгнафедлсјекидл]] | 1535 ||{{coord|64.73|N|17.92|W|display=inline|type:mountain|name=Tungnafellsjökull}} || хибернација || || Активен за време на холоценот |- style="text-align: right;" ! style="text-align: left;" | [[Ватнајекидл]] | 1235 ||{{coord|63.92|N|19.67|W|display=inline|type:mountain|name=Vatnafjöll}} || 750 (± 1000&nbsp;години) || || |} {{GeoGroupTemplate}} == Наводи == * Thor Thordarsson, Armann Hoskuldsson: ''Classic Geology in Europe 3. Iceland.'' Harpenden, Terra, 2002 * http://www.pbs.org/wgbh/nova/earth/doomsday-volcanoes.html {{наводи}} {{Вулкани на Исланд}} [[Категорија:Вулкани во Исланд| ]] [[Категорија:Списоци на вулкани|Исланд]] 8mbg6giwh2ecxmpmos3ch68zagfcugd ФК Лех Познањ 0 1129795 5571456 5504061 2026-06-04T07:34:49Z Makenzis 67668 5571456 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = #0E4F95 | clubname = Лех Познањ | country = {{flagsport|POL}} [[Полска]] | current = ФК Лех Познањ сезона 2018–2019| | image = [[Податотека:KKS Lech Poznań.png|200px]] | nickname = ''железничари'' | founded = [[19 март]] [[1922]] | ground = [[Градски стадион во Познањ]]<ref>http://www.lechpoznan.pl/bulgarska</ref><br/>[[Познањ]], [[Полска]] | capacity = 43,269 | owner = {{flagsport|POL}} Карол Климчак | chrtitle = Претседател | | manager = {{flagsport|POL}} Дариуш Журав | mgrtitle = Тренер | | league = [[Екстракласа]] | season = [[Екстракласа 2025-2026|2025–26]] | position = Екстракласа, 1. | website = http://www.lechpoznan.pl/ | pattern_la1 = _thinwhiteborder | pattern_b1 = _confianca10h | pattern_ra1 = _thinwhiteborder | pattern_sh1 = _white_stripes | pattern_so1 = | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _thinblueborder | pattern_b2 = _confianca10a | pattern_ra2 = _thinblueborder | pattern_sh2 = _blue_stripes | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _gfca1819a | pattern_b3 = _gfca1819a | pattern_ra3 = _gfca1819a | pattern_sh3 = _anorthosis1617a | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''ФК Лех Познањ''' е [[Полска|полски]] професионален [[фудбал]]ски клуб со седиште во градот [[Познањ]]. Во моментов се натпреваруваат во [[Екстракласа]], највисоката лига по ранг во државата. Клубот е именуван по [[Лех, Чех и Рус|Лех]], легендарниот основач на полскиот народ. [[File:Stadion Lecha Poznan. 2010-11-03 (2).JPG|thumb|270px|[[Градски стадион во Познањ]]]] Клубот е основан во 1922 година како ''Лутнија Дембец'', а подоцна го променил своето име неколкупати. Од 1933 до 1994 година, клубот е тесно поврзано со [[Полска државна железница|Полската државна железница (ПКП)]]. Како резултат на тоа, клубот го има својот популарен прекар '''Колејош''', што значи ''железничар'' во локалниот изговор. Своето деби во највисоката полска лига клубот го имал во [[1948]] година. Најуспешниот период во историјата на Лех бил во почетокот на [[1980-ти]]те и раните [[1990-ти]]. Лех го освоил полското првенство вкупно шест пати, последен пат во [[2010]] година, и е најпопуларниот фудбалски клуб во регионот [[Големополска]]. == Титули == === Домашни === * '''[[Екстракласа|Полско првенство]]: (9)''' : 1983, 1984, 1990, 1992, 1993, 2010, 2015, 2022, 2025 : ''' ''Вицешампиони'' (2) :''' 2013, 2014 * '''[[Фудбалски куп на Полска|Куп на Полска]]: (5)''' : 1982, 1984, 1988, 2004, 2009 : ''' ''Вицешампиони'' (5) :''' 1980, 2011, 2015, 2016, 2017 * '''[[Суперкуп на Полска]]: (6)''' : 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016 : ''' ''Вицешампиони'' (3) :''' 1983, 1988, 2010 == Играчи == === Моментален состав === [[File:Lech Poznań 2015 8687.JPG|thumb|270px|Лех Познањ.]] {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=BIH|name=[[Јасмин Буриќ]]|pos=GK}} {{fs player|no= 3|nat=SCO|name=[[Бари Даглас (footballer)|Бари Даглас]]|pos=DF}} {{fs player|no= 4|nat=POL|name=[[Томаш Кечиора]]|pos=DF}} {{fs player|no= 5|nat=HUN|name=[[Тамаш Кадар]]|pos=DF}} {{fs player|no= 6|nat=POL|name=[[Лукаш Тралка]]|pos=MF|other=[[капитен]]}} {{fs player|no= 7|nat=POL|name=[[Карол Линети]]|pos=MF}} {{fs player|no= 8|nat=POL|name=[[Шимон Павловски (фудбалер)|Шимон Павловски]]|pos=MF}} {{fs player|no=11|nat=HUN|name=[[Герго Ловренчич]]|pos=MF}} {{fs player|no=14|nat=SRB|name=[[Војо Убипарип]]|pos=FW}} {{fs player|no=16|nat=SUI|name=[[Дарко Јевтиќ]]|pos=MF}} {{fs player|no=17|nat=POL|name=[[Шимон Древнијак]]|pos=MF}} {{fs player|no=19|nat=FIN|name=[[Каспер Хамалаинен]]|pos=MF}} {{fs player|no=20|nat=HUN|name=[[Давид Холман]]|pos=MF}} {{fs player|no=21|nat=Гамбија|name=[[Кеба Сесај]]|pos=DF}} {{fs player|no=22|nat=POL|name=[[Јакуб Серафин]]|pos=MF}} {{fs player|no=23|nat=FIN|name=[[Паулус Араујури]]|pos=DF}} {{fs mid}} {{fs player|no=24|nat=POL|name=[[Давид Ковнацки]]|pos=FW}} {{fs player|no=25|nat=Панама|name=[[Луис Енрикез]]|pos=DF}} {{fs player|no=26|nat=POL|name=[[Мацеј Вилуш]]|pos=DF}} {{fs player|no=27|nat=POL|name=[[Кшиштов Которовски]]|pos=GK}} {{fs player|no=28|nat=POL|name=[[Дариуш Формела]]|pos=FW}} {{fs player|no=31|nat=POL|name=[[Кристијан Саноцки]]|pos=MF}} {{fs player|no=33|nat=POL|name=[[Мацеј Гостомски]]|pos=GK}} {{fs player|no=34|nat=LAT|name=[[Антонијс Черномордијис]]|pos=DF}} {{fs player|no=35|nat=POL|name=[[Марсин Камински]]|pos=DF}} {{fs player|no=36|nat=POL|name=[[Матеуш Лис]]|pos=GK}} {{fs player|no=37|nat=GER|name=[[Никлас Зулчак]]|pos=MF}} {{fs player|no=40|nat=POL|name=[[Јан Беднарек (фудбалер)|Јан Беднарек]]|pos=DF}} {{fs player|no=77|nat=NOR|name=[[Мухамед Кеита]]|pos=FW}} {{fs player|no=88|nat=BEL|name=[[Арно Џум]]|pos=MF}} {{fs player|no=95|nat=RUS|name=[[Заур Садајев]]|pos=FW}} {{fs end}} == Лех во европските натпреварувања == {| class="wikitable" |- ! Сезона ! Натпреварување ! Коло ! Држава ! Екипа ! Домаќин ! Гостин ! Вкупно |- |[[УЕФА Куп 1978/79|1978/79]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |1 коло |{{знамеикона|Германија}} |[[ФК Дисбург|Дисбург]] |2-5 |0-5 |2-10 |- |[[Куп на победниците на куповите во фудбал 1982/83|1982/83]] |[[Куп на победниците на куповите во фудбал|Куп на победниците на куповите]] |1 коло |{{знамеикона|Исланд}} |[[ИБВ Вестеменејар|Вестеменејар]] |3-0 |1-0 |4-0 |- | | |осмина финала |{{знамеикона|Шкотска}} |[[ФК Абердин|Абердин]] |0-1 |0-2 |0-3 |- |[[Куп на шампиони 1983/84|1983/84]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Шпанија}} |[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]] |2-0 |0-4 |2-4 |- |[[Куп на шампиони 1984/85|1984/85]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Англија}} |[[ФК Ливерпул|Ливерпул]] |0-1 |0-4 |0-5 |- |[[УЕФА Куп 1985/86|1985/86]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |1 коло |{{знамеикона|Германија}} |[[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхедглајбах]] |0-2 |1-1 |1-3 |- |[[Куп на победниците на куповите во фудбал 1988/89|1988/89]] |[[Куп на победниците на куповите во фудбал|Куп на победниците на куповите]] |1 коло |{{знамеикона|Албанија}} |[[ФК Фламуртари|Фламуртари]] |1-0 |3-2 |4-2 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Шпанија}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |1-1 |1-1 |2-2 (4-5 [[пенал|пен.]]) |- |[[Куп на шампиони 1990/91|1990/91]] |[[УЕФА Лига шампиона|Куп на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Грција}} |[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]] |3-0 |2-1 |5-1 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Франција}} |[[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]] |3-2 |1-6 |4-8 |- |[[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992/93]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Латвија}} |[[ФК Сконто Рига|Сконто Рига]] |2-0 |0-0 |2-0 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Шведска}} |[[ФК Гетеборг|Гетеборг]] |0-3 |0-1 |0-4 |- |[[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993/94]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Израел}} |[[ФК Беитар Јерусалим|Беитар Јерусалим]] |3-0 |4-2 |7-2 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Русија}} |[[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] |1-5 |1-2 |2-7 |- |[[УЕФА Куп 1999/00|1999/00]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |кв. |{{знамеикона|Латвија}} |[[ФК Металург Лијепаја|Металург Лијепаја]] |3-1 |2-3 |5-4 |- | | |1 коло |{{знамеикона|Шведска}} |[[ФК Гетеборг|Гетеборг]] |1-2 |0-0 |1-2 |- |[[УЕФА Куп 2004/05|2004/05]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |2 коло |{{знамеикона|Русија}} |[[ФК Терек Грозни|Терек Грозни]] |0-1 |0-1 |0-2 |- |[[УЕФА Куп 2008/09.|2008/09]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] | коло кв. |{{знамеикона|Азербејџан}} |[[ФК Хазар Ленкоран|Хазар Ленкоран]] |4-1 |1-0 |5-1 |- | | |2 коло кв. |{{знамеикона|Швајцарија}} |[[ФК Грасхопер|Грасхопер]] |6-0 |0-0 |6-0 |- | | |1 коло |{{знамеикона|Австрија}} |[[ФК Австрија Виена|Австрија Виена]] |4-2 |1-2 |5-4 |- | | |група |{{знамеикона|Франција}} |[[ФК Нанси|Нанси]] |2-2 | | |- | | |група |{{знамеикона|Русија}} |[[ФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] | |1-2 | |- | | |група |{{знамеикона|Шпанија}} |[[ФК Депортиво ла Коруња|Депортиво ла Коруња]] |1-1 | | |- | | |група |{{знамеикона|Холандија}} |[[ФК Фејенорд Ротердам|Фејнорд Ротердам]] | |1-0 | |- | | |шеснаестина финала |{{знамеикона|Италија}} |[[Удинезе Калчо|Удинезе]] |2-2 |1-2 |3-4 |- |[[Лига Европа 2009/10|2009/10]] |[[Лига Европа]] |3 коло кв. |{{знамеикона|Норвешка}} |[[ФК Фредрикстад|Фредрикстад]] |1-2 |6-1 |7-3 |- | | |плеј-оф |{{знамеикона|Белгија}} |[[ФК Клуб Брухе|Клуб Брухе]] |1-0 |0-1 |1-1 (3-4 [[пенал|пен.]]) |- |[[Лига шампиона 2010/11.|2010/11]] |[[УЕФА Лига шампиона|Лига шампиона]] |2 коло кв. |{{знамеикона|Азербејџан}} |[[ФК Интер Баку|Интер Баку]] |0-1 |1-0 |1-1 (9-8 [[пенал|пен.]]) |- | | |3 коло кв. |{{знамеикона|Чешка}} |[[ФК Спарта Праг|Спарта Праг]] |0-1 |0-1 |0-2 |- |[[Лига Европа 2010/11|2010/11]] |[[Лига Европа]] |плеј-оф |{{знамеикона|Украина}} |[[ФК Дњипро Дњипропетровск|Дњипро Дњипропетровск]] |0-0 |1-0 |1-0 |- | | |група |{{знамеикона|Италија}} |[[ФК Јувентус|Јувентус]] |1-1 |3-3 | |- | | |група |{{знамеикона|Австрија}} |[[ФК Ред Бул Салцбург|Ред Бул Салцбург]] |2-0 |1-0 | |- | | |група |{{знамеикона|Англија}} |[[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] |3-1 |1-3 | |- | | |шеснаестина финала |{{знамеикона|Португалија}} |[[ФК Брага|Брага]] |0-2 |1-0 | |} == Познати играчи == [[File:LewandowskiR.jpg|thumb|right|150px|[[Роберт Левандовски]].]] * {{знамеикона|Полска}} [[Јацек Бак]] * {{знамеикона|Полска}} [[Карол Линети]] * {{знамеикона|Полска}} [[Роберт Левандовски]] * {{знамеикона|Полска}} [[Пјотр Швјерчевски]] * {{знамеикона|Полска}} [[Лукаш Теодорчик]] == Тренер == * {{знамеикона|Полска}} [[Мацеј Скоржа]] (2014-2015) == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.lech.poznan.pl Официјална страница]{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=169&id_sezon=89 Лех Познањ] (90minut.pl) {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg }} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Полска|Лех Познањ]] [[Категорија:ФК Лех Познањ]] [[Категорија:Познањ]] dm89631101tfr96hxw51mf5gvev4i56 5571458 5571456 2026-06-04T07:35:04Z Makenzis 67668 /* Домашни */ 5571458 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = white | color2 = #0E4F95 | clubname = Лех Познањ | country = {{flagsport|POL}} [[Полска]] | current = ФК Лех Познањ сезона 2018–2019| | image = [[Податотека:KKS Lech Poznań.png|200px]] | nickname = ''железничари'' | founded = [[19 март]] [[1922]] | ground = [[Градски стадион во Познањ]]<ref>http://www.lechpoznan.pl/bulgarska</ref><br/>[[Познањ]], [[Полска]] | capacity = 43,269 | owner = {{flagsport|POL}} Карол Климчак | chrtitle = Претседател | | manager = {{flagsport|POL}} Дариуш Журав | mgrtitle = Тренер | | league = [[Екстракласа]] | season = [[Екстракласа 2025-2026|2025–26]] | position = Екстракласа, 1. | website = http://www.lechpoznan.pl/ | pattern_la1 = _thinwhiteborder | pattern_b1 = _confianca10h | pattern_ra1 = _thinwhiteborder | pattern_sh1 = _white_stripes | pattern_so1 = | leftarm1 = 0000FF | body1 = 0000FF | rightarm1 = 0000FF | shorts1 = 0000FF | socks1 = 0000FF | pattern_la2 = _thinblueborder | pattern_b2 = _confianca10a | pattern_ra2 = _thinblueborder | pattern_sh2 = _blue_stripes | pattern_so2 = | leftarm2 = FFFFFF | body2 = FFFFFF | rightarm2 = FFFFFF | shorts2 = FFFFFF | socks2 = FFFFFF | pattern_la3 = _gfca1819a | pattern_b3 = _gfca1819a | pattern_ra3 = _gfca1819a | pattern_sh3 = _anorthosis1617a | pattern_so3 = | leftarm3 = 000000 | body3 = 000000 | rightarm3 = 000000 | shorts3 = 000000 | socks3 = 000000 }} '''ФК Лех Познањ''' е [[Полска|полски]] професионален [[фудбал]]ски клуб со седиште во градот [[Познањ]]. Во моментов се натпреваруваат во [[Екстракласа]], највисоката лига по ранг во државата. Клубот е именуван по [[Лех, Чех и Рус|Лех]], легендарниот основач на полскиот народ. [[File:Stadion Lecha Poznan. 2010-11-03 (2).JPG|thumb|270px|[[Градски стадион во Познањ]]]] Клубот е основан во 1922 година како ''Лутнија Дембец'', а подоцна го променил своето име неколкупати. Од 1933 до 1994 година, клубот е тесно поврзано со [[Полска државна железница|Полската државна железница (ПКП)]]. Како резултат на тоа, клубот го има својот популарен прекар '''Колејош''', што значи ''железничар'' во локалниот изговор. Своето деби во највисоката полска лига клубот го имал во [[1948]] година. Најуспешниот период во историјата на Лех бил во почетокот на [[1980-ти]]те и раните [[1990-ти]]. Лех го освоил полското првенство вкупно шест пати, последен пат во [[2010]] година, и е најпопуларниот фудбалски клуб во регионот [[Големополска]]. == Титули == === Домашни === * '''[[Екстракласа|Полско првенство]]: (10)''' : 1983, 1984, 1990, 1992, 1993, 2010, 2015, 2022, 2025, 2026 : ''' ''Вицешампиони'' (2) :''' 2013, 2014 * '''[[Фудбалски куп на Полска|Куп на Полска]]: (5)''' : 1982, 1984, 1988, 2004, 2009 : ''' ''Вицешампиони'' (5) :''' 1980, 2011, 2015, 2016, 2017 * '''[[Суперкуп на Полска]]: (6)''' : 1990, 1992, 2004, 2009, 2015, 2016 : ''' ''Вицешампиони'' (3) :''' 1983, 1988, 2010 == Играчи == === Моментален состав === [[File:Lech Poznań 2015 8687.JPG|thumb|270px|Лех Познањ.]] {{fs start}} {{fs player|no= 1|nat=BIH|name=[[Јасмин Буриќ]]|pos=GK}} {{fs player|no= 3|nat=SCO|name=[[Бари Даглас (footballer)|Бари Даглас]]|pos=DF}} {{fs player|no= 4|nat=POL|name=[[Томаш Кечиора]]|pos=DF}} {{fs player|no= 5|nat=HUN|name=[[Тамаш Кадар]]|pos=DF}} {{fs player|no= 6|nat=POL|name=[[Лукаш Тралка]]|pos=MF|other=[[капитен]]}} {{fs player|no= 7|nat=POL|name=[[Карол Линети]]|pos=MF}} {{fs player|no= 8|nat=POL|name=[[Шимон Павловски (фудбалер)|Шимон Павловски]]|pos=MF}} {{fs player|no=11|nat=HUN|name=[[Герго Ловренчич]]|pos=MF}} {{fs player|no=14|nat=SRB|name=[[Војо Убипарип]]|pos=FW}} {{fs player|no=16|nat=SUI|name=[[Дарко Јевтиќ]]|pos=MF}} {{fs player|no=17|nat=POL|name=[[Шимон Древнијак]]|pos=MF}} {{fs player|no=19|nat=FIN|name=[[Каспер Хамалаинен]]|pos=MF}} {{fs player|no=20|nat=HUN|name=[[Давид Холман]]|pos=MF}} {{fs player|no=21|nat=Гамбија|name=[[Кеба Сесај]]|pos=DF}} {{fs player|no=22|nat=POL|name=[[Јакуб Серафин]]|pos=MF}} {{fs player|no=23|nat=FIN|name=[[Паулус Араујури]]|pos=DF}} {{fs mid}} {{fs player|no=24|nat=POL|name=[[Давид Ковнацки]]|pos=FW}} {{fs player|no=25|nat=Панама|name=[[Луис Енрикез]]|pos=DF}} {{fs player|no=26|nat=POL|name=[[Мацеј Вилуш]]|pos=DF}} {{fs player|no=27|nat=POL|name=[[Кшиштов Которовски]]|pos=GK}} {{fs player|no=28|nat=POL|name=[[Дариуш Формела]]|pos=FW}} {{fs player|no=31|nat=POL|name=[[Кристијан Саноцки]]|pos=MF}} {{fs player|no=33|nat=POL|name=[[Мацеј Гостомски]]|pos=GK}} {{fs player|no=34|nat=LAT|name=[[Антонијс Черномордијис]]|pos=DF}} {{fs player|no=35|nat=POL|name=[[Марсин Камински]]|pos=DF}} {{fs player|no=36|nat=POL|name=[[Матеуш Лис]]|pos=GK}} {{fs player|no=37|nat=GER|name=[[Никлас Зулчак]]|pos=MF}} {{fs player|no=40|nat=POL|name=[[Јан Беднарек (фудбалер)|Јан Беднарек]]|pos=DF}} {{fs player|no=77|nat=NOR|name=[[Мухамед Кеита]]|pos=FW}} {{fs player|no=88|nat=BEL|name=[[Арно Џум]]|pos=MF}} {{fs player|no=95|nat=RUS|name=[[Заур Садајев]]|pos=FW}} {{fs end}} == Лех во европските натпреварувања == {| class="wikitable" |- ! Сезона ! Натпреварување ! Коло ! Држава ! Екипа ! Домаќин ! Гостин ! Вкупно |- |[[УЕФА Куп 1978/79|1978/79]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |1 коло |{{знамеикона|Германија}} |[[ФК Дисбург|Дисбург]] |2-5 |0-5 |2-10 |- |[[Куп на победниците на куповите во фудбал 1982/83|1982/83]] |[[Куп на победниците на куповите во фудбал|Куп на победниците на куповите]] |1 коло |{{знамеикона|Исланд}} |[[ИБВ Вестеменејар|Вестеменејар]] |3-0 |1-0 |4-0 |- | | |осмина финала |{{знамеикона|Шкотска}} |[[ФК Абердин|Абердин]] |0-1 |0-2 |0-3 |- |[[Куп на шампиони 1983/84|1983/84]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Шпанија}} |[[ФК Атлетик Билбао|Атлетик Билбао]] |2-0 |0-4 |2-4 |- |[[Куп на шампиони 1984/85|1984/85]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Куп на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Англија}} |[[ФК Ливерпул|Ливерпул]] |0-1 |0-4 |0-5 |- |[[УЕФА Куп 1985/86|1985/86]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |1 коло |{{знамеикона|Германија}} |[[ФК Борусија Менхенгладбах|Борусија Менхедглајбах]] |0-2 |1-1 |1-3 |- |[[Куп на победниците на куповите во фудбал 1988/89|1988/89]] |[[Куп на победниците на куповите во фудбал|Куп на победниците на куповите]] |1 коло |{{знамеикона|Албанија}} |[[ФК Фламуртари|Фламуртари]] |1-0 |3-2 |4-2 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Шпанија}} |[[ФК Барселона|Барселона]] |1-1 |1-1 |2-2 (4-5 [[пенал|пен.]]) |- |[[Куп на шампиони 1990/91|1990/91]] |[[УЕФА Лига шампиона|Куп на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Грција}} |[[ФК Панатинаикос|Панатинаикос]] |3-0 |2-1 |5-1 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Франција}} |[[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]] |3-2 |1-6 |4-8 |- |[[УЕФА Лига на шампиони 1992/93|1992/93]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Латвија}} |[[ФК Сконто Рига|Сконто Рига]] |2-0 |0-0 |2-0 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Шведска}} |[[ФК Гетеборг|Гетеборг]] |0-3 |0-1 |0-4 |- |[[УЕФА Лига на шампиони 1993/94|1993/94]] |[[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]] |1 коло |{{знамеикона|Израел}} |[[ФК Беитар Јерусалим|Беитар Јерусалим]] |3-0 |4-2 |7-2 |- | | |2 коло |{{знамеикона|Русија}} |[[ФК Спартак Москва|Спартак Москва]] |1-5 |1-2 |2-7 |- |[[УЕФА Куп 1999/00|1999/00]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |кв. |{{знамеикона|Латвија}} |[[ФК Металург Лијепаја|Металург Лијепаја]] |3-1 |2-3 |5-4 |- | | |1 коло |{{знамеикона|Шведска}} |[[ФК Гетеборг|Гетеборг]] |1-2 |0-0 |1-2 |- |[[УЕФА Куп 2004/05|2004/05]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] |2 коло |{{знамеикона|Русија}} |[[ФК Терек Грозни|Терек Грозни]] |0-1 |0-1 |0-2 |- |[[УЕФА Куп 2008/09.|2008/09]] |[[Лига Европа|Куп на УЕФА]] | коло кв. |{{знамеикона|Азербејџан}} |[[ФК Хазар Ленкоран|Хазар Ленкоран]] |4-1 |1-0 |5-1 |- | | |2 коло кв. |{{знамеикона|Швајцарија}} |[[ФК Грасхопер|Грасхопер]] |6-0 |0-0 |6-0 |- | | |1 коло |{{знамеикона|Австрија}} |[[ФК Австрија Виена|Австрија Виена]] |4-2 |1-2 |5-4 |- | | |група |{{знамеикона|Франција}} |[[ФК Нанси|Нанси]] |2-2 | | |- | | |група |{{знамеикона|Русија}} |[[ФК ЦСКА Москва|ЦСКА Москва]] | |1-2 | |- | | |група |{{знамеикона|Шпанија}} |[[ФК Депортиво ла Коруња|Депортиво ла Коруња]] |1-1 | | |- | | |група |{{знамеикона|Холандија}} |[[ФК Фејенорд Ротердам|Фејнорд Ротердам]] | |1-0 | |- | | |шеснаестина финала |{{знамеикона|Италија}} |[[Удинезе Калчо|Удинезе]] |2-2 |1-2 |3-4 |- |[[Лига Европа 2009/10|2009/10]] |[[Лига Европа]] |3 коло кв. |{{знамеикона|Норвешка}} |[[ФК Фредрикстад|Фредрикстад]] |1-2 |6-1 |7-3 |- | | |плеј-оф |{{знамеикона|Белгија}} |[[ФК Клуб Брухе|Клуб Брухе]] |1-0 |0-1 |1-1 (3-4 [[пенал|пен.]]) |- |[[Лига шампиона 2010/11.|2010/11]] |[[УЕФА Лига шампиона|Лига шампиона]] |2 коло кв. |{{знамеикона|Азербејџан}} |[[ФК Интер Баку|Интер Баку]] |0-1 |1-0 |1-1 (9-8 [[пенал|пен.]]) |- | | |3 коло кв. |{{знамеикона|Чешка}} |[[ФК Спарта Праг|Спарта Праг]] |0-1 |0-1 |0-2 |- |[[Лига Европа 2010/11|2010/11]] |[[Лига Европа]] |плеј-оф |{{знамеикона|Украина}} |[[ФК Дњипро Дњипропетровск|Дњипро Дњипропетровск]] |0-0 |1-0 |1-0 |- | | |група |{{знамеикона|Италија}} |[[ФК Јувентус|Јувентус]] |1-1 |3-3 | |- | | |група |{{знамеикона|Австрија}} |[[ФК Ред Бул Салцбург|Ред Бул Салцбург]] |2-0 |1-0 | |- | | |група |{{знамеикона|Англија}} |[[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]] |3-1 |1-3 | |- | | |шеснаестина финала |{{знамеикона|Португалија}} |[[ФК Брага|Брага]] |0-2 |1-0 | |} == Познати играчи == [[File:LewandowskiR.jpg|thumb|right|150px|[[Роберт Левандовски]].]] * {{знамеикона|Полска}} [[Јацек Бак]] * {{знамеикона|Полска}} [[Карол Линети]] * {{знамеикона|Полска}} [[Роберт Левандовски]] * {{знамеикона|Полска}} [[Пјотр Швјерчевски]] * {{знамеикона|Полска}} [[Лукаш Теодорчик]] == Тренер == * {{знамеикона|Полска}} [[Мацеј Скоржа]] (2014-2015) == Надворешни врски == {{Ризница-врска}} * [http://www.lech.poznan.pl Официјална страница]{{Мртва_врска|date=February 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=169&id_sezon=89 Лех Познањ] (90minut.pl) {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg }} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Полска|Лех Познањ]] [[Категорија:ФК Лех Познањ]] [[Категорија:Познањ]] 5genj4r7xm0y7lygxgtggk95kujj7tb ФК Легија Варшава 0 1129972 5571222 5373820 2026-06-03T13:50:18Z Makenzis 67668 5571222 wikitext text/x-wiki {{Infobox football club 2 | color1 = #FFFFFF | color2 = #008000 | clubname = Легија Варшава | country = {{flagsport|POL}} [[Полска]] | image = [[Податотека:Legia Warszawa.png|150px]] | nickname = ''војска'', ''легионари'' | founded = март [[1916]] како ''Дружина Спортова Легија'' | ground = [[Стадион на полската армија]], <br>[[Варшава]], [[Полска]] | capacity = 31,103<ref>http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/EuroExperience/competitions/UEFACup/01/67/58/86/1675886_DOWNLOAD.pdf</ref> | owner = {{flagsport|POL}} Дариуш Миодуски | chrtitle = Претседател | | manager = {{flagsport|SRB}} [[Александар Вуковиќ]] | mgrtitle = Тренер | | league = [[Екстракласа]] | season = 2025-26 | position = Екстракласа, 6. | website = http://legia.com/ | pattern_la1 = _blackborder | pattern_b1 = _legia1718H | pattern_ra1 = _blackborder | pattern_sh1 = _adidas black | pattern_so1 = _ger1617h | leftarm1 = ffffff | body1 = ffffff | rightarm1 = ffffff | shorts1 = ffffff | socks1 = ffffff | pattern_la2 = _legia1718a | pattern_b2 = _legia1718a | pattern_ra2 = _legia1718a | pattern_sh2 = _legia1718a | pattern_so2 = _3_stripes_black | leftarm2 = 666633 | body2 = 666633 | rightarm2 = 666633 | shorts2 = 666633 | socks2 = 7D7D87 | pattern_la3 = _legia1819t | pattern_b3 = _legia1819t | pattern_ra3 = _legia1819t | pattern_sh3 = _legia1819t | pattern_so3 = _legia1819t | socks3 = 890000 }} '''ФК Легија Варшава''' е [[Полска|полски]] [[фудбал]]ски клуб од [[Варшава]]. Се натпреварува во [[Екстракласа]], највисоко ниво на полските професионални фудбалски натпреварувања. Основан е во [[1916]] во текот на воените операции во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], на [[Источен фронт во Првата светска војна|Источниот фронт]]. Легија е еден од најуспешните полски фудбалски клубови во историјата, освојувајќи вкупно 10 [[Екстракласа|првенства на полска]],<ref name ="ekstraklasa1993">Легија го освоила 1. место во [[Екстракласа 1992-1993|сезоната 1992-1993]], но биле обвинети за корупција. Резултатот од последниот натпревар бил откажан и тимот паднал на второто место на табелата. [[Фудбалска асоцијација на Полска|Фудбалската асоцијација на Полска]] одлучила да му го додели првенството на Лех Познањ. <br/>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsssf.com/tablesp/polhist.html#1993 |title=Poland - List of final tables (RSSSF) |publisher=rsssf.com |date= |accessdate=2013-06-08}}</ref> рекордни 16 титули во [[Фудбалскиот куп на Полска|Купот на Полска]] и рекордни 4 во [[Суперкуп на Полска|Суперкупот на Полска]]. ==Историја== {{Поднаслов-никулец}} == Титули == [[Image:Warszawa 8645.jpg|thumb|270px|[[Стадион на полската армија]]]] * '''[[Екстракласа|Полско првенство]]: (15)''' : 1955, 1956, 1969, 1970, 1994, 1995, 2002, 2006, 2013, 2014, 2016, 2017, 2018, 2020, 2021 : ''' ''Вицешампиони'' (14) :''' 1960, 1968, 1971, 1985, 1986, (1993,[2]) 1996, 1997, 2004, 2008, 2009, 2015, 2019, 2023 * '''[[Фудбалски куп на Полска|Куп на Полска]]: (20)''' : 1955, 1956, 1964, 1966, 1973, 1980, 1981, 1989, 1990, 1994, 1995, 1997, 2008, 2011, 2012, 2013, 2015, 2016, 2018, 2023 : ''' ''Вицешампиони'' (6) :''' 1952, 1969, 1972, 1988, 1991, 2004 * '''[[Суперкуп на Полска]]: (4)''' : 1989, 1994, 1997, 2008 : ''' ''Вицешампиони'' (5) :''' 1990, 1995, 2006, 2012, 2014 * '''[[Лига куп на Полска (фудбал)|Лига куп на Полска]]: (1)''' : 2002. == Тренер == * {{знамеикона|Норвешка}} [[Хенинг Берг]] (2013-2015) == Надворешни врски == {{Порталкутија |right=yes |boxwidth=200px |marign=0px |name1=Фудбал |image1=Soccer ball.svg }} {{рв|Legia Warszawa}} *[http://legia.com/ Официјална страна] {{pl icon}} {{en}} *[http://www.90minut.pl/skarb.php?id_klub=171&id_sezon=89 Легија Варшава] {{pl icon}} == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Фудбалски клубови од Полска|Легија Варшава]] [[Категорија:ФК Легија Варшава]] [[Категорија:Спортот во Варшава]] gc0h4d9ix6aq19zhrogljhcgpwdhkpz Исак I Комнин 0 1136939 5571217 5030365 2026-06-03T12:54:11Z Buli 2648 5571217 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |цар |name =Исак I Комнин |full name = |title =[[Византиски владетели|Цар]] на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]] |image = INC-3060-r Номисма тетартерон. Исаак I Комнин. Ок. 1057—1059 гг. (реверс).png |imgw =220px |caption =Златен хистаменон од Исак I Комнин. |succession=Византиски цар |reign = 5/8 јуни 1057 – декември 1059 |coronation = 1 септември 1057 |issue = Мануил Комнин <br />Марија Комнина |birth_date =околу 1007 |birth_place = |death_date =1060/61 |death_place =[[Цариград]] |predecessor =[[Михаил VI Вринга]] |successor =[[Константин X Дука]] |spouse =Катерина |house = [[Комнини]] |house-type = |father = Мануил Еротик Комнин |mother = }} '''Исак I Комнин''' (~1007 - 1060/61) — [[Источно Римско Царство|византиски]] [[Византиски цареви|цар]] од династијата [[Комнини]] кој владеел од 1057 г. до 1059 г. Тој бил првиот член од неговото семејство кој станал цар. За време на неговото кратко владеење тој се обидел да ги поврати истрошените финансии на Царството и поранешната строга организација на владата. ==Доаѓање на власт== Подготвен да ги исполни сите желби на владеачката цивилна странка царот [[Михаил VI Вринга]] бил глув за барањата на воените кругови и ја одбил депутацијата којашто ја предводеле истакнатите генерали Исак Комнин и Катакалон Кекавмен. Озлобените дигнале востание против цариградската влада. Во едно [[Пафлагонија|пафлагонско]] село Исак Комнин на [[8 јули]] [[1057]] г. бил прогласен за цар. Приврзаници му пристигнале сите делови на [[Мала Азија]] и набрзо Исак со својата војска допрел до [[Никеја]]. Војската што цариградската влада ја испратила против него претрпела пораз. Михаил VI морал да стапи во преговори со својот противник и му понудил преку пратеништвото што го предводеле [[Константин III Цариградски|Константин Лихуд]] и Михаил Псел, титула на [[Цезар (титула)|цезар]] и место на престолонаследник. Ваквите концесии само ги охрабриле неговите непријатели. Сега и во [[Цариград]] се кренала опозицијата и му подала рака на Исак Комнин. Пресудна улога одиграла [[Цариградска патријаршија|Црквата]] како трета сила и најважен чинител покрај двете сопернички [[Аристократија|аристократски]] групи. Патријархот [[Михаил I Цариградски|Михаил Керулариј]] се поставил на чело на опозицијата, [[Света Софија - Истанбул|Света Софија]] станала центар на агитација против владата. Михаил VI бил присилен да го напушти престолот и да се закалуѓери. На [[1 септември]] [[1057]] г. Исак Комнин влегол во Цариград и од рацете на патријархот Михаил ја примил царската круна.<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 406.</ref> ==Владеење== ===Општа ситуација=== Во текот на последните децении моќта на престолничкото цивилно благородништво непрекинато растела. Секоја нова влада и донесувала нов триумф на цивилната странка. Со доаѓањето на Исак I Комнин настапила реакцијата. Иако владеењето на овој прв од династијата [[Комнини]] било краткотрајно, тој сепак успеал да ја зајакне воената моќ на [[Источно Римско Царство|Царството]]. Границите на исток биле успешно бранети, упадот на [[Кралство Унгарија|Угрите]] преку [[Дунав]] бил одбиен, па и [[Печенези]]те, спрема кои неговите претходници биле немоќни, ја почувстувале неговата силна рака. Како претставник на [[Мала Азија|малоазиското]] воено благородништво Исак I Комнин се обидел да воспостави цврсто воено владеење. На [[Монета|парите]] тој бил претставен со исукан меч во раката. По стапувањето на престолот тој делегацијата на сенатори ја дочекал на ист начин како што неговиот претходник ја примил делегацијата стратези којашто ја предводел. Меѓутоа, тој не бил нималку груб во своето држење: луѓето коишто посредувале меѓу него и [[Михаил VI Вринга|Михаил VI]], коишто впрочем брзо ја оцениле ситуацијата и навреме ја промениле странката, дошле до нови почести. Псел бил одликуван со високата титула на проедар, [[Константин III Цариградски|Лихуд]] одново бил ставен на чело на државната управа, а подоцна станал и [[Цариградска патријаршија|патријарх]]. Сакајќи пак да ги отстрани грешките на поранешните влади, Исак Комнин не се одрекувал од остри и радикални мерки. Бидејќи зачестило дарувањето земјиште на [[манастир]]ите и [[Аристократија|аристократите]] и мошне се намалил државниот земјиштен фонд, тој решил да конфискува извесни поседи, како световни така и црковни. Тоа пак предизвикало остар судир со моќниот патријарх.<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 407-408.</ref> ===Односот со Михаил Керулариј=== Во личноста на [[Михаил I Цариградски|Михаил Керулариј]] се одразувало јакнењето на [[Цариградска патријаршија|византиската црква]] во [[XI век]]. Ова јакнење се манифестирало со осамостојувањето од [[Папска држава|Рим]], а тоа морало да се манифестира и во односот спрема царската власт. Михаил Керулариј му помогнал на Исак Комнин да дојде до престолот. Затоа очекувал концесии во полза на Црквата и тие навистина не изостанале. Управата на [[Света Софија - Истанбул|Света Софија]], која што дотогаш претставувала привилегија на царот, му била потчинета на патријархот и царот се обврзал дека ќе избегнува секакво мешање во верскиот живот. Царот можел да владее со [[Источно Римско Царство|Државата]], а патријархот да раководи со Црквата. Тоа во византиските прилики значело огромно зголемување на црковната моќ. Меѓутоа, оваа состојба на рамнотежа и разграничувањето на сферите наскоро била нарушена од обете страни. Царот почнал да ги конфискува црковните поседи, а патријархот се занесувал со мислата духовната власт да ја стави над световната. Интересно е тоа дека Керулариј своите високи претензии ги засновувал на "[[Константин IX Мономах|Константиновиот]] дар" кој сега првпат влијаел на развитокот на Византија. Се зборувало дека тој - во духот на тој западен фалцификат - носел црвени царски обувки и дека му се заканувал на царот со симнување од престолот. На тој начин меѓу царот и патријархот избил огорчен судир кој најодзади довел до пад и на едниот и на другиот. Несомнено било дека царот располагал со посилни и поефикасни средства, но популарноста на патријархот била таква што царот не се осмелувал против него да употреби мерки на насилство во самиот [[Цариград]]. Дури откако Керулариј во една таква прилика ја напуштил престолнината заради посета на некој [[манастир]], царската стража го фатила и го одвела во изгнанство ([[8 ноември]] [[1058]] г.). Меѓутоа, со никакви средства не можеле да го принудат смелиот патријарх на абдикација, па морало да се свика собор да одлучи за неговото сменување. Царот повторно не се осмелил соборот да го свика во Цариград туку го пренесол во едно провинциско гратче. Обвинението против Керулариј го составил Михаил Псел. Славниот филозоф не се притеснувал на својот бивш пријател да му стави во грев најневеројатни ереси и пороци. Ова, впрочем, не му пречело наскоро потоа во посмртниот говор да го велича Михаил Керулариј како најголем бранител на [[православие]]то и олицетворение на сите доблести. Михаил Керулариј, имено, умрел уште за време на заседанието на соборот. За патријарх бил поставен [[Константин III Цариградски|Константин Лихуд]], додека Псел го презел местото на прв министер.<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 408-409.</ref> ===Детронирање=== Се чинело дека царот Исак ја постигнал својата цел. Но набрзо се покажало дека мртвиот [[Цариградска патријаршија|патријарх]] како маченик станал уште поопасен противник. Возбудувањето, коешто настанало и завладеало меѓу [[цариград]]ското население по остранувањето на неговиот врховен пастир, уште повеќе се зголемило по неговата смрт. Заедно со опозицијата на цивилното благородништво дошло и непријателството на црквата и огорченоста на народот. Како што пред две години сојузот на црквата и военото благородништво довел до отстранување на [[Михаил VI Вринга|Михаил VI]], така сега сојузот на црквата и опозиционото чиновничко благородништво предизвикало пад на Исак Комнин. Во [[декември]] [[1059]] г., болен и обесхрабрен, царот Исак, по упорното инсистирање на Псел, се откажал од престолот и се замонашил во [[Студитски манастир|Студитскиот манастир]].<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 409.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1007 година]] [[Категорија:Починати во 1059 година]] [[Категорија:Византиски цареви од 11 век]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Византијци од 11 век]] [[Категорија:Комнини]] [[Категорија:Починати во 1060 година]] e91qp05rfnc1sxh7hoy0mm8frjkvc8d 5571220 5571217 2026-06-03T12:58:12Z Buli 2648 5571220 wikitext text/x-wiki {{Infobox royalty |цар |name =Исак I Комнин |full name = |title =[[Византиски владетели|Цар]] на [[Источно Римско Царство|Источното Римско Царство]] |image = INC-3060-r Номисма тетартерон. Исаак I Комнин. Ок. 1057—1059 гг. (реверс).png |imgw =220px |caption =Златен ''[[тетартерон]]'' на Исак I Комнин, на кој е прикажан императорот како држи [[globus cruciger]] и меч. |succession=Византиски цар |reign = 5/8 јуни 1057 – декември 1059 |coronation = 1 септември 1057 |issue = Мануил Комнин <br />Марија Комнина |birth_date =околу 1007 |birth_place = |death_date =1060/61 |death_place =[[Цариград]] |predecessor =[[Михаил VI Вринга]] |successor =[[Константин X Дука]] |spouse =Катерина |house = [[Комнини]] |house-type = |father = Мануил Еротик Комнин |mother = }} '''Исак I Комнин''' (~1007 - 1060/61) — [[Источно Римско Царство|византиски]] [[Византиски цареви|цар]] од династијата [[Комнини]] кој владеел од 1057 г. до 1059 г. Тој бил првиот член од неговото семејство кој станал цар. За време на неговото кратко владеење тој се обидел да ги поврати истрошените финансии на Царството и поранешната строга организација на владата. ==Доаѓање на власт== Подготвен да ги исполни сите желби на владеачката цивилна странка царот [[Михаил VI Вринга]] бил глув за барањата на воените кругови и ја одбил депутацијата којашто ја предводеле истакнатите генерали Исак Комнин и Катакалон Кекавмен. Озлобените дигнале востание против цариградската влада. Во едно [[Пафлагонија|пафлагонско]] село Исак Комнин на [[8 јули]] [[1057]] г. бил прогласен за цар. Приврзаници му пристигнале сите делови на [[Мала Азија]] и набрзо Исак со својата војска допрел до [[Никеја]]. Војската што цариградската влада ја испратила против него претрпела пораз. Михаил VI морал да стапи во преговори со својот противник и му понудил преку пратеништвото што го предводеле [[Константин III Цариградски|Константин Лихуд]] и Михаил Псел, титула на [[Цезар (титула)|цезар]] и место на престолонаследник. Ваквите концесии само ги охрабриле неговите непријатели. Сега и во [[Цариград]] се кренала опозицијата и му подала рака на Исак Комнин. Пресудна улога одиграла [[Цариградска патријаршија|Црквата]] како трета сила и најважен чинител покрај двете сопернички [[Аристократија|аристократски]] групи. Патријархот [[Михаил I Цариградски|Михаил Керулариј]] се поставил на чело на опозицијата, [[Света Софија - Истанбул|Света Софија]] станала центар на агитација против владата. Михаил VI бил присилен да го напушти престолот и да се закалуѓери. На [[1 септември]] [[1057]] г. Исак Комнин влегол во Цариград и од рацете на патријархот Михаил ја примил царската круна.<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 406.</ref> ==Владеење== ===Општа ситуација=== Во текот на последните децении моќта на престолничкото цивилно благородништво непрекинато растела. Секоја нова влада и донесувала нов триумф на цивилната странка. Со доаѓањето на Исак I Комнин настапила реакцијата. Иако владеењето на овој прв од династијата [[Комнини]] било краткотрајно, тој сепак успеал да ја зајакне воената моќ на [[Источно Римско Царство|Царството]]. Границите на исток биле успешно бранети, упадот на [[Кралство Унгарија|Угрите]] преку [[Дунав]] бил одбиен, па и [[Печенези]]те, спрема кои неговите претходници биле немоќни, ја почувстувале неговата силна рака. Како претставник на [[Мала Азија|малоазиското]] воено благородништво Исак I Комнин се обидел да воспостави цврсто воено владеење. На [[Монета|парите]] тој бил претставен со исукан меч во раката. По стапувањето на престолот тој делегацијата на сенатори ја дочекал на ист начин како што неговиот претходник ја примил делегацијата стратези којашто ја предводел. Меѓутоа, тој не бил нималку груб во своето држење: луѓето коишто посредувале меѓу него и [[Михаил VI Вринга|Михаил VI]], коишто впрочем брзо ја оцениле ситуацијата и навреме ја промениле странката, дошле до нови почести. Псел бил одликуван со високата титула на проедар, [[Константин III Цариградски|Лихуд]] одново бил ставен на чело на државната управа, а подоцна станал и [[Цариградска патријаршија|патријарх]]. Сакајќи пак да ги отстрани грешките на поранешните влади, Исак Комнин не се одрекувал од остри и радикални мерки. Бидејќи зачестило дарувањето земјиште на [[манастир]]ите и [[Аристократија|аристократите]] и мошне се намалил државниот земјиштен фонд, тој решил да конфискува извесни поседи, како световни така и црковни. Тоа пак предизвикало остар судир со моќниот патријарх.<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 407-408.</ref> ===Односот со Михаил Керулариј=== Во личноста на [[Михаил I Цариградски|Михаил Керулариј]] се одразувало јакнењето на [[Цариградска патријаршија|византиската црква]] во [[XI век]]. Ова јакнење се манифестирало со осамостојувањето од [[Папска држава|Рим]], а тоа морало да се манифестира и во односот спрема царската власт. Михаил Керулариј му помогнал на Исак Комнин да дојде до престолот. Затоа очекувал концесии во полза на Црквата и тие навистина не изостанале. Управата на [[Света Софија - Истанбул|Света Софија]], која што дотогаш претставувала привилегија на царот, му била потчинета на патријархот и царот се обврзал дека ќе избегнува секакво мешање во верскиот живот. Царот можел да владее со [[Источно Римско Царство|Државата]], а патријархот да раководи со Црквата. Тоа во византиските прилики значело огромно зголемување на црковната моќ. Меѓутоа, оваа состојба на рамнотежа и разграничувањето на сферите наскоро била нарушена од обете страни. Царот почнал да ги конфискува црковните поседи, а патријархот се занесувал со мислата духовната власт да ја стави над световната. Интересно е тоа дека Керулариј своите високи претензии ги засновувал на "[[Константин IX Мономах|Константиновиот]] дар" кој сега првпат влијаел на развитокот на Византија. Се зборувало дека тој - во духот на тој западен фалцификат - носел црвени царски обувки и дека му се заканувал на царот со симнување од престолот. На тој начин меѓу царот и патријархот избил огорчен судир кој најодзади довел до пад и на едниот и на другиот. Несомнено било дека царот располагал со посилни и поефикасни средства, но популарноста на патријархот била таква што царот не се осмелувал против него да употреби мерки на насилство во самиот [[Цариград]]. Дури откако Керулариј во една таква прилика ја напуштил престолнината заради посета на некој [[манастир]], царската стража го фатила и го одвела во изгнанство ([[8 ноември]] [[1058]] г.). Меѓутоа, со никакви средства не можеле да го принудат смелиот патријарх на абдикација, па морало да се свика собор да одлучи за неговото сменување. Царот повторно не се осмелил соборот да го свика во Цариград туку го пренесол во едно провинциско гратче. Обвинението против Керулариј го составил Михаил Псел. Славниот филозоф не се притеснувал на својот бивш пријател да му стави во грев најневеројатни ереси и пороци. Ова, впрочем, не му пречело наскоро потоа во посмртниот говор да го велича Михаил Керулариј како најголем бранител на [[православие]]то и олицетворение на сите доблести. Михаил Керулариј, имено, умрел уште за време на заседанието на соборот. За патријарх бил поставен [[Константин III Цариградски|Константин Лихуд]], додека Псел го презел местото на прв министер.<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 408-409.</ref> ===Детронирање=== Се чинело дека царот Исак ја постигнал својата цел. Но набрзо се покажало дека мртвиот [[Цариградска патријаршија|патријарх]] како маченик станал уште поопасен противник. Возбудувањето, коешто настанало и завладеало меѓу [[цариград]]ското население по остранувањето на неговиот врховен пастир, уште повеќе се зголемило по неговата смрт. Заедно со опозицијата на цивилното благородништво дошло и непријателството на црквата и огорченоста на народот. Како што пред две години сојузот на црквата и военото благородништво довел до отстранување на [[Михаил VI Вринга|Михаил VI]], така сега сојузот на црквата и опозиционото чиновничко благородништво предизвикало пад на Исак Комнин. Во [[декември]] [[1059]] г., болен и обесхрабрен, царот Исак, по упорното инсистирање на Псел, се откажал од престолот и се замонашил во [[Студитски манастир|Студитскиот манастир]].<ref>Г.Острогорски. Историја на Византија. Скопје, 1992, стр.: 409.</ref> == Наводи == {{наводи}} {{Византиски владетели}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Родени во 1007 година]] [[Категорија:Починати во 1059 година]] [[Категорија:Византиски цареви од 11 век]] [[Категорија:Православни монарси]] [[Категорија:Византијци од 11 век]] [[Категорија:Комнини]] [[Категорија:Починати во 1060 година]] ssfgqu9bag49ee97pprhhee9x78c2fm Предлошка:Вулкани на Исланд 10 1184709 5571543 4185264 2026-06-04T11:24:39Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5571543 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Вулкани на Исланд |title = [[Список на вулкани во Исланд|Вулкани на Исланд]] |image=[[Податотека:Volcanic system of Iceland-Map-fr.svg|180px|right|Вулкански системи на Исланд.]] |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |titlestyle = background-color:#87ceeb; |groupstyle = background-color:#:#87ceeb |liststyle = background:#fbf5df padding:0.25em 0; line-height:1.2em; |group1=Северна зона |list1=[[Аскја]]{{·}}[[Хердубрејд]]{{·}}[[Колбејнсеј]]{{·}}[[Крапла]]{{·}}[[Кверкфјол]] |group2=Источна зона |list2= [[Бардарбунга]]{{·}}[[Ејафјадлајекидл|Ејафјел]]{{·}} [[Гримсветн]]{{·}}[[Хекла]]{{·}}[[Катла]]{{·}}[[Лаки (вулкан)|Лакигагар (Лаки)]]{{·}}[[Ватнафјел]]{{·}}[[Ерафајекидл]] |group3=Западна зона |list3= [[Ок (вулкан)|Ок]]{{·}}[[Скјалдбрејдур]] |group4= Зона на [[Ерафајекидл (вулкан)|Ерафајекидл]] | liste4= [[Ерафајекидл (вулкан)|Ерафајекидл]] |group5= Зона на архипелагот [[Вестманаејар]] |list5= [[Елдфел]]{{·}}[[Суртсеј]]{{·}}[[Јолнир]] | group6= Зона на [[Снајфедлсјекидл]] | list6= [[Снајфедлсјекидл]] }}<noinclude>{{документација|content= {{расклоп}} [[Категорија:Предлошки за Исланд]] [[Категорија:Предлошки за вулканологија|Исланд]] }}</noinclude> 8wpbb3qqy30kc9i62d6dqktdwcvuhwl Категорија:Светско првенство во фудбал 2018 14 1195069 5571202 3709881 2026-06-03T12:33:55Z Anas1712 12020 нов клуч за [[Категорија:Светско првенство во фудбал]]: „2018“ користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571202 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|FIFA World Cup 2018}} [[Категорија:Фудбалот во 2018 година]] [[Категорија:Светско првенство во фудбал|2018]] [[Категорија:Фудбалски натпреварувања во Русија]] to14xb3283lautsghwj9rtysx46zx40 Корисник:Bjankuloski06/Статии за пишување 2 1226300 5571554 5567920 2026-06-04T11:31:29Z Bjankuloski06 332 /* Астрономија */ 5571554 wikitext text/x-wiki == Археологија == * [[Ѓобекли Тепе]] — {{вп|214944}} * [[Мали Дол (Тремник)]] — {{вп|104604765}} * [[Мохенџо-даро]] — {{вп|5725}} == Архитектура == * [[пагода]] — {{вп|Q199451}} == Астрономија == * [[активно галактичко јадро]] — {{вп|46587}} * [[вселенски лет]] — {{вп|5916}} * [[галактичка астрономија]] — {{вп|58908}} * [[галактичка нишка]] — {{вп|1133705}} * [[Галактичко Средиште]] — {{вп|649112}} * [[гравитациска леќа]] — {{вп|185243}} * [[гравитациска микролеќа]] — {{вп|1028022}} * [[двоен астероид]] — {{вп|947662}} * [[длабоконебесно тело]] — {{вп|249389}} * [[ефемерида]] — {{вп|120200}} * [[геоцентризам]] — {{вп|Q165800}} * [[Земјин полупречник]] — {{вп|1155470}} * [[Земјина орбита]] — {{вп|1348808}} * [[затемнување]] — {{вп|141022}} * [[затемнување на Месечината]] — {{вп|44235}} * [[коронограф]] — {{вп|835032}} * [[кулминација]] — {{вп|611114}} * [[меѓугалактичка ѕвезда]] — {{вп|2731563}} * [[меѓуѕвездена средина]] — {{вп|41872}} * [[настанок и развој на галаксиите]] — {{вп|1995140}} * [[небесен меридијан]] — {{вп|148901}} * [[осна прецесија]] — {{вп|83094}} * [[празнина (астрономија)]] — {{вп|845371}} * [[премин на Венера]] — {{вп|185203}} * [[прикривање (астрономија)]] — {{вп|202746}} * [[протогалаксија]] — {{вп|64286159}} * [[Сејфертова галаксија]] — {{вп|213930}} * [[темна материја]] — {{вп|79925}} * [[Хаблов закон]] — {{вп|179916}} * [[ширење на вселената]] — {{вп|1129469}} == Биологија == === Ботаника === * [[васкуларни растенија]] — {{вп|27133}} * [[изумирање]] — {{вп|123509}} * [[јута (материјал)]] — {{вп|107211}} * [[лепавец]] — {{вп|161581}} * [[опрашување]] — {{вп|134624}} * [[прицветник]] — {{вп|729496}} * [[сисал]] — {{вп|159221}} * [[ф’стак]] — {{вп|36071}} * [[филотаксија]] — {{вп|839659}} === Зоологија === * [[етологија]] — {{вп|7155}} * [[гасеница]] — {{вп|81825}} * [[капибара]] — {{вп|131538}} * [[киви (птица)]] — {{вп|43642}} * [[орнитологија]] — {{вп|44703}} * [[преживар]] — {{вп|192164}} * [[трилобити]] — {{вп|17170}} == Географија == === Поими === * [[облачна шума]] — {{вп|214469}} * [[палеогеографија]] — {{вп|52151}} * [[полдер]] — {{вп|106259}} === Мориња === * [[Јадранско Море]] — {{вп|13924}} ('''минијатурен никулец''') === Острови === * [[Амстердам (остров)]] — {{вп|194215}} * [[Курилски Острови]] — {{вп|80389}} ** [[Кунашир]] — {{вп|847285}} * [[Маскаренски Острови]] — {{вп|205695}} * [[Молучки Острови]] — {{вп|3827}} * [[Сокотра]] — {{вп|82859}} * [[Хиспаниола]] — {{вп|25277}} === Планини === * [[Вогези]] — {{вп|187843}} * [[Јура (планински венец)]] — {{вп|178611}} * [[Каскадски Планини]] — {{вп|4558}} * [[Кишава (планина во Тесалија)]] — {{вп|1471677}} === Поединечни образби === * [[Ѓаволски Ѕид]] — {{вп|20499020}} (Светиниколско) === Реки === * [[Адиџе]] — {{вп|13696}} * [[Ајсел]] — {{вп|217818}} * [[Залцах]] — {{вп|152661}} * [[Колумбија (река)]] — {{вп|2251}} * [[Лајта]] — {{вп|659817}} * [[Самбра]] — {{вп|208267}} * [[Мегна]] — {{вп|930773}} * [[Неман]] — {{вп|5622}} * [[Падма]] — {{вп|1125242}} * [[Прилепска Река]] — {{вп|20935613}} === Геологија === * [[Земјин плашт]] — {{вп|101949}} * [[геологија на Македонија]] — {{вп|58407214}} * [[геоморфологија]] — {{вп|52109}} * [[геохемија]] — {{вп|161764}} * [[карбонатни минерали]] — {{вп|1073138}} * [[континентална кора]] — {{вп|858571}} * [[минералогија]] — {{вп|83353}} * [[петрологија]] — {{вп|163082}} === Градови === * [[Карачи]] — {{вп|8660}} * [[Лублин]] — {{вп|37333}} === Целини === * [[Голема Низина]] — {{вп|12707}} * [[Гондвана]] — {{вп|80583}} * [[Француска Фландрија]] — {{вп|36769}} * [[Прекуморска Франција]] — {{вп|203396}} === Подрачја === * [[Ниски Земји]] — {{вп|476033}} * [[Населица]] * [[Черкезија]] — {{вп|1408764}} === Хидрографски објекти === * [[Коринтски Залив]] — {{вп|209682}} * [[Коринтски Канал]] — {{вп|182873}} * [[Коринтска Провлака]] — {{вп|Q215200}} === Предлошки === * [[Предлошка:Еласона]] — {{вп|Q22715874}} == Земјоделство == * [[добиток]] — {{вп|103459}} == Историја == * [[Ареопаг]] — {{вп|202487}} * [[Пелопонеска војна]] — {{вп|33745}} * [[Прилепски панаѓур]] — {{вп|12291436}} == Јазици и лингвистика == * [[ву (јазик)]] — {{вп|34290}} * [[коптски јазик]] — {{вп|36155}} * [[лексикографија]] — {{вп|184524}} * [[ливонски јазик]] — {{вп|33698}} * [[народен латински јазик]] — {{вп|37560}} == Личности == === Архитекти === * [[Арнолфо ди Камбио]] — {{вп|315249}} * [[Атанас Митровски]] — {{вп|100316118}} === Воени дејци === * [[Себастјен Ле Претр де Вобан]] — {{вп|192839}} * [[Хелмут фон Молтке Постариот]] — {{вп|44205}} * [[Помпеј]] — {{вп|125414}} === Духовни дејци и библиски личности === * [[Дионисиј Ареопагит]] — {{вп|310686}} * [[Седмочисленици]] — {{вп|3625012}} * [[Јероним Стридонски]] — {{вп|44248}} * [[Кипријан Картагенски]] — {{вп|190240}} * [[Кирил Ерусалимски]] — {{вп|298654}} * [[Праведна Елисавета]] — {{вп|235849}} * [[Тертулијан]] — {{вп|174929}} * [[Симеон Метафраст]] — {{вп|439491}} === Историчари === * [[Георги Амартол]] — {{вп|529263}} * [[Георги Синкел]] — {{вп|366382}} * [[Јован Малала]] — {{вп|312491}} * [[Касиј Дион]] — {{вп|185223}} * [[Константин Манасиј]] — {{вп|561934}} * [[Нестор Летописец]] — {{вп|320935}} * [[Леополд фон Ранке]] — {{вп|77184}} * [[Такит]] — {{вп|2161}} === Композитори === * [[Пабло де Сарасате]] — {{вп|204503}} * [[Франсиско Тарега]] — {{вп|313372}} === Музичари === * [[Фернандо Сор]] — {{вп|254110}} === Научници === ==== Астрономи ==== * [[Џон Куч Адамс]] — {{вп|20015}} * [[Франсоа Араго]] — {{вп|154353}} * [[Валтер Баде]] — {{вп|57299}} * [[Јохан Елерт Боде]] — {{вп|76966}} * [[Јохан Готфрид Гале]] — {{вп|76431}} * [[Николај Кардашов]] — {{вп|318814}} * [[Џовани Доменико Касини]] — {{вп|14279}} * [[Никола Луј де Лакај]] — {{вп|202703}} * [[Жером Лаланд]] — {{вп|168419}} * [[Вилијам Ласел]] — {{вп|110869}} * [[Жорж Леметр]] — {{вп|12998}}<!-- ја вовел теоријата за Големата експлозија --> * [[Хајнрих Вилхелм Олберс]] — {{вп|75828}} * [[Џузепе Пјаци]] — {{вп|14280}} * [[Региомонтан]] — {{вп|76365}} * [[Џон Флемстид]] — {{вп|242388}} ==== Биолози ==== * [[Ернст Хекел]] — {{вп|48246}} ==== Ботаничари ==== * [[Август Гризебах]] — {{вп|76351}} ==== Зоолози ==== * [[Џон Џејмс Одибон]] — {{вп|182882}} ==== Инженери ==== * [[Константин Циолковски]] — {{вп|41239}} ==== Математичари ==== * [[Брамагупта]] — {{вп|202943}} * [[Шриниваса Рамануџан]] — {{вп|83163}} ==== Минералози ==== * [[Георгиј Агрикола]] — {{вп|76579}} ==== Хемичари ==== * [[Мартин Хајнрих Клапрот]] — {{вп|160196}} * [[Хамфри Дејви]] — {{вп|131761}} === Општествени мислители и дејци === * [[Иван Иљин]] — {{вп|1282198}} * [[Патрик Пирс]] — {{вп|274143}} * [[Самуел фон Пуфендорф]] — {{вп|57186}} * [[Томо Томоски (преродбеник)]] — {{вп|59159648}} === Револуционери === === Уметници === ==== Вајари ==== * [[Фредерик Огист Бартолди]] — {{вп|223274}} * [[Антонио Канова]] — {{вп|5547}} ==== Сликари ==== * [[Вилијам-Адолф Бугро]] — {{вп|483992}} * [[Виктор Васнецов]] — {{вп|204138}} * [[Станислав Виспјањски]] — {{вп|312627}} * [[Клод Жозеф Верне]] — {{вп|315819}} * [[Јакоб Јорданс]] — {{вп|270658}} * [[Андон Китанов]] — {{вп|19205338}} * [[Петрус Кристус]] — {{вп|312616}} * [[Карл Ларсон]] — {{вп|187310}} * [[Мазачо]] — {{вп|5811}} * [[Ханс Мемлинг]] — {{вп|106851}} * [[Хосе де Рибера]] — {{вп|297838}} * [[Џејмс Тисо]] — {{вп|381248}} * [[Паоло Учело]] — {{вп|192488}} * [[Филипо Липи]] — {{вп|205148}} * [[Фра Анџелико]] — {{вп|5664}} * [[Чимабуе]] — {{вп|15790}} * [[Џото ди Бондоне]] — {{вп|7814}} ===== Зографи ===== * [[Гаврил Атанасов]] — {{вп|5528385}} * [[Димитар Вангелов]] — {{вп|50374783}} * [[Крсте Коловски]] — {{вп|19205475}} * [[Кузман Фрчковски]] — {{вп|19205453}} == Климатологија == * [[циклон]] — {{вп|79602}} == Општествени науки == * [[историографија]] — {{вп|50675}} == Религија == * [[апостолски отци]] — {{вп|536985}} * [[Благодатен оган]] — {{вп|1466845}} * [[девтероканонски книги]] — {{вп|201410}} * [[Дидахе]] — {{вп|210752}} ([https://ortos.wordpress.com/2007/08/09/учењето-на-дванаесетте-апостоли-дида/ макед. текст на делото]) * [[Добротољубие]] — {{вп|929140}} * [[кинески зодијак]] (кинески хороскоп) — {{вп|1976204}} * [[Маркион]] — {{вп|201346}} * [[проповед]] — {{вп|60797}} * [[Псалми]] — {{вп|41064}} * [[Свети Патрик]] — {{вп|165479}} * [[Синоптички евангелија]] — {{вп|106046}} * [[спасение]] — {{вп|192054}} * [[Трулски собор]] — {{вп|862495}} == Математика == * [[алгебарска геометрија]] — {{вп|180969}} * [[арапски бројки]] — {{вп|29961325}} * [[векторско поле]] — {{вп|186247}} * [[Венов дијаграм]] — {{вп|190763}} * [[двозимензионален простор]] — {{вп|222032}} * [[диференцијална геометрија]] — {{вп|188444}} * [[елипсоид]] — {{вп|190046}} * <s>[[интеграл]] — {{вп|80091}} (треба да биде одделна статија)</s> * [[коефициент]] — {{вп|50700}} * <s>[[крива]] — {{вп|161973}} (да се преработи, '''премала''')</s> * [[математиката и уметноста]] — {{вп|2864650}} * [[негативен број]] — {{вп|200227}} * [[неевклидова геометрија]] — {{вп|233858}} * [[нормала]] — {{вп|273176}} * [[парност]] — {{вп|230967}} * [[Паскалов триаголник]] — {{вп|177051}} * [[полукруг]] — {{вп|1133242}} * [[равенство]] — {{вп|842346}} * [[скаларно поле]] — {{вп|193460}} * [[спирала]] — {{вп|189114}} * [[тридимензионален простор]] — {{вп|34929}} * [[Фибоначиева низа]] — {{вп|47577}} — '''речиси празна''' * [[филотаксија]] — {{вп|839659}} == Музика == * [[октава]] — {{вп|386025}} == Наука и технологија == * [[космонаут]] — {{вп|11631}} * [[кристализација]] — {{вп|Q284256}} * [[радар]] — {{вп|47528}} * [[растојание]] — {{вп|126017}} * [[согорување]] — {{вп|133235}} * [[хидраулика]] — {{вп|177784}} === Применета техника === * [[толкување (екран)]] (титлови) — {{вп|204028}} == Физика == * [[аеродинамика]] — {{вп|Q8424}} * [[бранова предница]] — {{вп|461533}} * [[вибрација]] — {{вп|3695508}} * [[гаус (единица)|гаус]] — {{вп|177493}} * [[елементарен полнеж]] — {{вп|2101}} * [[звучен ѕид]] — {{вп|1031651}} * [[зрак]] — {{вп|633620}} * [[зрачење]] — {{вп|18335}} * [[јадрена енергија]] — {{вп|12739}} * [[јонизирачко зрачење]] — {{вп|186161}} * [[класична физика]] — {{вп|81745}} * [[лет]] — {{вп|206021}} * [[нуклеосинтеза]] — {{вп|471702}} * [[Њутново нишало]] — {{вп|211786}} * [[појава]] — {{вп|483247}} * [[рад (единица)]] — {{вп|1052397}} * [[реологија]] — {{вп|271707}} * [[топлинска енергија]] — {{вп|209233}} * [[топлинско ширење]] — {{вп|6583695}} * [[хидростатичка рамнотежа]] — {{вп|208641}} == Филозофија == * [[етиологија]] — {{вп|156318}} * [[зло]] — {{вп|15292}} * [[појава]] — {{вп|483247}} * [[свест]] — {{вп|7087}} == Хемија == * [[бензин]] — {{вп|39558}} * [[биосинтеза]] — {{вп|851162}} * [[благороден метал]] — {{вп|585302}} * [[витамин К]] — {{вп|182338}} * [[етилен]] — {{вп|151313}} * [[јонски полупречник]] — {{вп|908801}} * [[квантна хемија]] — {{вп|188403}} * [[кондензација (хемија)]] — {{вп|910058}} * [[масти]] — {{вп|127980}} * [[меѓумолекулска сила]] — {{вп|245031}} * [[нитрат]] — {{вп|182168}} * [[реткоземен елемент]] — {{вп|190444}} * [[сулфат]] — {{вп|172290}} * [[тешки метали]] — {{вп|105789}} * [[токсин]] — {{вп|184651}} * [[физичко својство]] — {{вп|4373292}} * [[флуорид]] — {{вп|44793182}} * [[халит]] — {{вп|5314}} * [[хемиска структура]] — {{вп|500256}} * [[хемиско својство]] — {{вп|764285}} * [[хлорид]] — {{вп|44791900}} * [[холин]] — {{вп|193166}} * [[хранлива материја]] — {{вп|181394}} oe2izealivno8uwo6mfxgzpkhrn4a7y РК Куманово 0 1234930 5571294 5566493 2026-06-03T18:59:28Z ~2026-32951-25 133818 /* Управа */ 5571294 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб| | clubname = МРК Куманово | full name = Машки Ракометен Клуб Куманово | short name = МРК Куманово | image = [[File:MRK Kumanovo.png|260п]] | founded = | ground = [[Спортска сала Куманово]] | capacity = 5,000 | chairman = Даниел Трајчевски | manager = Александар Радосављевиќ | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2025/26 | position = ? | colour1 = blue| | colour2 = white| pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=_whiteshoulders|pattern_ra1=_whiteshoulders|pattern_sh1=_white stripes| leftarm1=0050BC|body1=0050BC|rightarm1=0050BC|shorts1=0050BC|socks1=| pattern_la2=_blueborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_blueborder||pattern_sh2=_blue stripes| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''МРК Куманово''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Република Северна Македонија|Македонија]]. Клубот се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. Во својата историја, Куманово има освоено една титула во [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], во премиерното издание во 1993 година. == Историја == MРК Куманово е првиот освојувач на [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], кога под името Шевро Куманово ја освоил титулата во [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] година. Во сезоната 1993/94 учествувал во [[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Купот на победниците на куповите]], каде што стигнал до осминафиналето, забележувајќи победи над бугарскиот Шоумен и кипарскиот Ларнакос Ларнака, пред да биде поразен од германскиот Бајер Дормаген. Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|2011/12]], Куманово завршил третопласиран во плеј-оф разигрувањето од Супер лигата со што обезбедил учество во [[ЕХФ куп]]от за следната сезона.<ref>{{наведени вести |title=HC Kumanovo |url=http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |accessdate=22 декември 2019 |publisher=eurohandball.com преку web.archive.org |date= |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222212930/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првото коло од ЕХФ купот, Куманово забележал двојна победа над бугарскиот клуб [[РК Добруџа|Добруџа]], но во второто коло го загубил двомечот од рускиот [[РК Сунгул Снежинск|Сунгул Снежинск]], и покрај победата од 27-26 на домашен терен.<ref>[https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=58B190FC8FD1B24E89506E5EF4C16ECC Вардар про помина, Куманово испадна] Утрински весник; 21 октомври 2012</ref> На почетокот на сезоната 2014/15, Куманово не ги исполнил роковите за трансформација во акционерско друштво со што испаднал од Супер лигата во Првата лига.<ref>[https://kumanovonews.mk/sport/rakometarite-na-kumanovo-nema-da-igraat-vo-super-liga Ракометарите на Куманово нема да играат во Супер Лига]Kumanovo News; 4 јуни 2014 </ref> По осум сезони во Првата лига, во сезоната 2021/22, Куманово го освоил петтото место во прволигашката конкуренција и успеал повторно да избори учество во Супер лигата, за сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2022/23|2022/23]].<ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/rakometarite-na-kumanovo-se-plasiraa-vo-super-liga/ Ракометарите на Куманово се пласираа во Супер лига] kumanovskimuabeti.mk; 30 мај 2022</ref> ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2025–26'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|МКД}} Дарио Антевски * 12 {{знамеикона|CUB}} Адан Армандо Мартинез Калзадо * 16 {{знамеикона|MKD}} Григор Трајковски ;Леви крила *{{0}}4 {{знамеикона|MKD}} Иван Димитров *{{0}}7 {{знамеикона|MKD}} Ангел Арсовски *{{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Давид Цветковски]] ([[капитен|к]]) ;Десни крила *27 {{знамеикона|MKD}} Мартин Иванов *55 {{знамеикона|MKD}} Aлександар Стојков ;Пивоти *{{0}}5 {{знамеикона|MKD}} Христијан Вујичевски *{{0}}9 {{знамеикона|MKD}} Борјан Цековски {{Col-2}} ;Леви бекови *{{0}}2 {{знамеикона|MKD}} Давид Димевски * 10 {{знамеикона|MKD}} Тино Стојановски * 77 {{знамеикона|MKD}} Тоше Ончев * 17 {{знамеикона|EGY}} Омар Мамдух ;Средни бекови * 22 {{знамеикона|MKD}} Христијан Крстаноски * 11 {{знамеикона|МКД}} Иван Најдовски ;Десни бекови * 33 {{знамеикона|МКД}} Олег Јорданов * 30 {{знамеикона|EGY}} Кареем Мохамед * 3 {{знамеикона|МКД}} Владимир Мицевски {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|SRB}} Александар Радосављевиќ |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Миодраг Јовановски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Горан Чавејски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Стефан Стојковски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Илина Златановска |- | '''Доктор''' || {{знамеикона|МКД}} Драги Караџински |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Даниел Трајчевски |- |'''Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Мишко Николовски |- |'''Спортски Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Љубиша Димковски |- |'''Секретар''' |{{знамеикона|МКД}} Бобан Трајковски-Жике |- |'''Потпарол''' |{{знамеикона|МКД}} Бошко Тасиќ |- |'''Фотограф''' |{{знамеикона|МКД}} Тијана Додевска |- |'''Администратор''' |{{знамеикона|МКД}} Марија Томиќ |- |'''Официјален Преставник''' |{{знамеикона|МКД}} Михајло Пауновиќ |- |'''Официјален Преставник''' | {{знамеикона|МКД}} Перица Кузмановски |} == Успеси == === Национални === *'''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] :''' ::'''Првак (1):''' [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] === Меѓународни === *'''[[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Куп на Победниците на Куповите]] :''' ::'''Осминафинале (1):''' 1993/94 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo РК Куманово на службеното мрежно место на Европската Ракометна Федерација] *https://www.facebook.com/mrkkumanovo?mibextid=ZbWKwL {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}}{{Шампиони на ракометниот Куп на Македонија}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МРК Куманово}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракомет во Куманово]] aos98frfp3igwizr4eum5smm8znzxey 5571295 5571294 2026-06-03T19:00:16Z ~2026-32951-25 133818 /* */ 5571295 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб| | clubname = МРК Куманово | full name = Машки Ракометен Клуб Куманово | short name = МРК Куманово | image = MRK Kumanovo.png | founded = | ground = [[Спортска сала Куманово]] | capacity = 5,000 | chairman = Даниел Трајчевски | manager = Александар Радосављевиќ | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2025/26 | position = ? | colour1 = blue| | colour2 = white| pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=_whiteshoulders|pattern_ra1=_whiteshoulders|pattern_sh1=_white stripes| leftarm1=0050BC|body1=0050BC|rightarm1=0050BC|shorts1=0050BC|socks1=| pattern_la2=_blueborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_blueborder||pattern_sh2=_blue stripes| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''МРК Куманово''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Република Северна Македонија|Македонија]]. Клубот се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. Во својата историја, Куманово има освоено една титула во [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], во премиерното издание во 1993 година. == Историја == MРК Куманово е првиот освојувач на [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], кога под името Шевро Куманово ја освоил титулата во [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] година. Во сезоната 1993/94 учествувал во [[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Купот на победниците на куповите]], каде што стигнал до осминафиналето, забележувајќи победи над бугарскиот Шоумен и кипарскиот Ларнакос Ларнака, пред да биде поразен од германскиот Бајер Дормаген. Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|2011/12]], Куманово завршил третопласиран во плеј-оф разигрувањето од Супер лигата со што обезбедил учество во [[ЕХФ куп]]от за следната сезона.<ref>{{наведени вести |title=HC Kumanovo |url=http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |accessdate=22 декември 2019 |publisher=eurohandball.com преку web.archive.org |date= |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222212930/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првото коло од ЕХФ купот, Куманово забележал двојна победа над бугарскиот клуб [[РК Добруџа|Добруџа]], но во второто коло го загубил двомечот од рускиот [[РК Сунгул Снежинск|Сунгул Снежинск]], и покрај победата од 27-26 на домашен терен.<ref>[https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=58B190FC8FD1B24E89506E5EF4C16ECC Вардар про помина, Куманово испадна] Утрински весник; 21 октомври 2012</ref> На почетокот на сезоната 2014/15, Куманово не ги исполнил роковите за трансформација во акционерско друштво со што испаднал од Супер лигата во Првата лига.<ref>[https://kumanovonews.mk/sport/rakometarite-na-kumanovo-nema-da-igraat-vo-super-liga Ракометарите на Куманово нема да играат во Супер Лига]Kumanovo News; 4 јуни 2014 </ref> По осум сезони во Првата лига, во сезоната 2021/22, Куманово го освоил петтото место во прволигашката конкуренција и успеал повторно да избори учество во Супер лигата, за сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2022/23|2022/23]].<ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/rakometarite-na-kumanovo-se-plasiraa-vo-super-liga/ Ракометарите на Куманово се пласираа во Супер лига] kumanovskimuabeti.mk; 30 мај 2022</ref> ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2025–26'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|МКД}} Дарио Антевски * 12 {{знамеикона|CUB}} Адан Армандо Мартинез Калзадо * 16 {{знамеикона|MKD}} Григор Трајковски ;Леви крила *{{0}}4 {{знамеикона|MKD}} Иван Димитров *{{0}}7 {{знамеикона|MKD}} Ангел Арсовски *{{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Давид Цветковски]] ([[капитен|к]]) ;Десни крила *27 {{знамеикона|MKD}} Мартин Иванов *55 {{знамеикона|MKD}} Aлександар Стојков ;Пивоти *{{0}}5 {{знамеикона|MKD}} Христијан Вујичевски *{{0}}9 {{знамеикона|MKD}} Борјан Цековски {{Col-2}} ;Леви бекови *{{0}}2 {{знамеикона|MKD}} Давид Димевски * 10 {{знамеикона|MKD}} Тино Стојановски * 77 {{знамеикона|MKD}} Тоше Ончев * 17 {{знамеикона|EGY}} Омар Мамдух ;Средни бекови * 22 {{знамеикона|MKD}} Христијан Крстаноски * 11 {{знамеикона|МКД}} Иван Најдовски ;Десни бекови * 33 {{знамеикона|МКД}} Олег Јорданов * 30 {{знамеикона|EGY}} Кареем Мохамед * 3 {{знамеикона|МКД}} Владимир Мицевски {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|SRB}} Александар Радосављевиќ |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Миодраг Јовановски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Горан Чавејски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Стефан Стојковски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Илина Златановска |- | '''Доктор''' || {{знамеикона|МКД}} Драги Караџински |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Даниел Трајчевски |- |'''Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Мишко Николовски |- |'''Спортски Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Љубиша Димковски |- |'''Секретар''' |{{знамеикона|МКД}} Бобан Трајковски-Жике |- |'''Потпарол''' |{{знамеикона|МКД}} Бошко Тасиќ |- |'''Фотограф''' |{{знамеикона|МКД}} Тијана Додевска |- |'''Администратор''' |{{знамеикона|МКД}} Марија Томиќ |- |'''Официјален Преставник''' |{{знамеикона|МКД}} Михајло Пауновиќ |- |'''Официјален Преставник''' | {{знамеикона|МКД}} Перица Кузмановски |} == Успеси == === Национални === *'''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] :''' ::'''Првак (1):''' [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] === Меѓународни === *'''[[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Куп на Победниците на Куповите]] :''' ::'''Осминафинале (1):''' 1993/94 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo РК Куманово на службеното мрежно место на Европската Ракометна Федерација] *https://www.facebook.com/mrkkumanovo?mibextid=ZbWKwL {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}}{{Шампиони на ракометниот Куп на Македонија}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МРК Куманово}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракомет во Куманово]] arihe021qzs5ag3okntak7deun3i6y8 5571301 5571295 2026-06-03T19:07:49Z ~2026-32951-25 133818 /* */ 5571301 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија ракометен клуб| | clubname = МРК Куманово | full name = Машки Ракометен Клуб Куманово | short name = МРК Куманово | image = MRK Kumanovo.png | founded = | ground = [[Спортска сала Куманово]] | capacity = 5,000 | chairman = Даниел Трајчевски | manager = Александар Радосављевиќ | league = [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|Супер лига на Македонија]] | season = 2025/26 | position = 4 Плеј-Аут | colour1 = blue| | colour2 = white| pattern_la1=_whiteshoulders|pattern_b1=_whiteshoulders|pattern_ra1=_whiteshoulders|pattern_sh1=_white stripes| leftarm1=0050BC|body1=0050BC|rightarm1=0050BC|shorts1=0050BC|socks1=| pattern_la2=_blueborder|pattern_b2=|pattern_ra2=_blueborder||pattern_sh2=_blue stripes| leftarm2=FFFFFF|body2=FFFFFF|rightarm2=FFFFFF|shorts2=FFFFFF|socks2=FFFFFF| }} '''МРК Куманово''' — [[ракомет]]ен клуб од [[Куманово]], [[Република Северна Македонија|Македонија]]. Клубот се натпреварува во [[Македонска ракометна супер лига (мажи)|македонската супер лига]]. Во својата историја, Куманово има освоено една титула во [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], во премиерното издание во 1993 година. == Историја == MРК Куманово е првиот освојувач на [[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Купот на Македонија]], кога под името Шевро Куманово ја освоил титулата во [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] година. Во сезоната 1993/94 учествувал во [[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Купот на победниците на куповите]], каде што стигнал до осминафиналето, забележувајќи победи над бугарскиот Шоумен и кипарскиот Ларнакос Ларнака, пред да биде поразен од германскиот Бајер Дормаген. Во сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|2011/12]], Куманово завршил третопласиран во плеј-оф разигрувањето од Супер лигата со што обезбедил учество во [[ЕХФ куп]]от за следната сезона.<ref>{{наведени вести |title=HC Kumanovo |url=http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |accessdate=22 декември 2019 |publisher=eurohandball.com преку web.archive.org |date= |archive-date=2019-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20191222212930/http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo |url-status=bot: unknown }}</ref> Во првото коло од ЕХФ купот, Куманово забележал двојна победа над бугарскиот клуб [[РК Добруџа|Добруџа]], но во второто коло го загубил двомечот од рускиот [[РК Сунгул Снежинск|Сунгул Снежинск]], и покрај победата од 27-26 на домашен терен.<ref>[https://utrinski.com.mk/default.asp?ItemID=58B190FC8FD1B24E89506E5EF4C16ECC Вардар про помина, Куманово испадна] Утрински весник; 21 октомври 2012</ref> На почетокот на сезоната 2014/15, Куманово не ги исполнил роковите за трансформација во акционерско друштво со што испаднал од Супер лигата во Првата лига.<ref>[https://kumanovonews.mk/sport/rakometarite-na-kumanovo-nema-da-igraat-vo-super-liga Ракометарите на Куманово нема да играат во Супер Лига]Kumanovo News; 4 јуни 2014 </ref> По осум сезони во Првата лига, во сезоната 2021/22, Куманово го освоил петтото место во прволигашката конкуренција и успеал повторно да избори учество во Супер лигата, за сезоната [[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2022/23|2022/23]].<ref>[https://kumanovskimuabeti.mk/rakometarite-na-kumanovo-se-plasiraa-vo-super-liga/ Ракометарите на Куманово се пласираа во Супер лига] kumanovskimuabeti.mk; 30 мај 2022</ref> ==Моментален состав== :''Состав за сезоната 2025–26'' {{Col-begin}} {{Col-2}} ;Голмани * 1 {{знамеикона|МКД}} Дарио Антевски * 12 {{знамеикона|CUB}} Адан Армандо Мартинез Калзадо * 16 {{знамеикона|MKD}} Григор Трајковски ;Леви крила *{{0}}4 {{знамеикона|MKD}} Иван Димитров *{{0}}7 {{знамеикона|MKD}} Ангел Арсовски *{{0}}8 {{знамеикона|MKD}} [[Давид Цветковски]] ([[капитен|к]]) ;Десни крила *27 {{знамеикона|MKD}} Мартин Иванов *55 {{знамеикона|MKD}} Aлександар Стојков ;Пивоти *{{0}}5 {{знамеикона|MKD}} Христијан Вујичевски *{{0}}9 {{знамеикона|MKD}} Борјан Цековски {{Col-2}} ;Леви бекови *{{0}}2 {{знамеикона|MKD}} Давид Димевски * 10 {{знамеикона|MKD}} Тино Стојановски * 77 {{знамеикона|MKD}} Тоше Ончев * 17 {{знамеикона|EGY}} Омар Мамдух ;Средни бекови * 22 {{знамеикона|MKD}} Христијан Крстаноски * 11 {{знамеикона|МКД}} Иван Најдовски ;Десни бекови * 33 {{знамеикона|МКД}} Олег Јорданов * 30 {{знамеикона|EGY}} Кареем Мохамед * 3 {{знамеикона|МКД}} Владимир Мицевски {{Col-end}} ===Стручен штаб=== {| class="wikitable" |- ! Позиција !! Име |- | '''Главен тренер''' || {{знамеикона|SRB}} Александар Радосављевиќ |- | '''Помошник тренер''' || {{знамеикона|МКД}} Миодраг Јовановски |- | '''Тренер на голмани''' || {{знамеикона|МКД}} Горан Чавејски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Стефан Стојковски |- | '''Физиотерапевт''' || {{знамеикона|МКД}} Илина Златановска |- | '''Доктор''' || {{знамеикона|МКД}} Драги Караџински |} === Управа === {| class="wikitable" |+ !Позиција !Име |- |'''Претседател''' |{{знамеикона|МКД}} Даниел Трајчевски |- |'''Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Мишко Николовски |- |'''Спортски Директор''' |{{знамеикона|МКД}} Љубиша Димковски |- |'''Секретар''' |{{знамеикона|МКД}} Бобан Трајковски-Жике |- |'''Потпарол''' |{{знамеикона|МКД}} Бошко Тасиќ |- |'''Фотограф''' |{{знамеикона|МКД}} Тијана Додевска |- |'''Администратор''' |{{знамеикона|МКД}} Марија Томиќ |- |'''Официјален Преставник''' |{{знамеикона|МКД}} Михајло Пауновиќ |- |'''Официјален Преставник''' | {{знамеикона|МКД}} Перица Кузмановски |} == Успеси == === Национални === *'''[[Куп на Македонија во ракомет (мажи)|Куп на Македонија]] :''' ::'''Првак (1):''' [[Куп на Македонија во ракомет 1993 (мажи)|1993]] === Меѓународни === *'''[[ЕХФ Куп на Победниците на Куповите|Куп на Победниците на Куповите]] :''' ::'''Осминафинале (1):''' 1993/94 == Наводи == {{наводи}} ==Надворешни врски== * [http://www.eurohandball.com/ec/ehfc/men/2012-13/clubs/017610/HC+Kumanovo РК Куманово на службеното мрежно место на Европската Ракометна Федерација] *https://www.facebook.com/mrkkumanovo?mibextid=ZbWKwL {{Македонска ракометна супер лига (мажи) |state=collapsed}}{{Шампиони на ракометниот Куп на Македонија}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:МРК Куманово}} [[Категорија:Ракометни клубови од Македонија|Куманово]] [[Категорија:Ракомет во Куманово]] tvpbdjcs5sbgft2gxiat5nosifnf1xk Мувоморка 0 1267422 5571518 5567954 2026-06-04T10:41:42Z Bjankuloski06 332 5571518 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = 2006-10-25 Amanita muscaria crop.jpg | image_caption = Приказ на трите фази од зреењето на печурката | taxon = Amanita muscaria | authority = ([[Карл Лине|L.]]) [[Жан-Батист Ламарк|Lam.]] (1783) | subdivision_ranks = Subspecies and varieties | subdivision = *[[Amanita muscaria var. alba|''A. muscaria'' var. ''alba'']] *[[Amanita muscaria var. flavivolvata|''A. muscaria'' subsp. ''flavivolvata'']] Singer<ref name="tulloss1"/><!-- defined by Template:Amanita variety --><ref name="Infraspecific Taxa">{{cite web |title=Infraspecific taxa of muscaria |url=http://www.amanitaceae.org/?species%20muscaria |website=amanitaceae.org}}</ref> *[[Amanita muscaria var. guessowii|''A. muscaria'' var. ''guessowii'']] Veselý<ref name="tulloss2"/><!-- defined by Template:Amanita variety --> *[[Amanita muscaria var. inzengae|''A. muscaria'' var. ''inzengae'']] Neville & Poumarat<ref name="tulloss3"/><!-- defined by Template:Amanita variety --><ref name="Infraspecific Taxa" /> }} {{mycomorphbox | name = ''Amanita muscaria'' | whichGills = free | capShape = flat | capShape2 = convex | hymeniumType=gills | stipeCharacter=ring and volva | ecologicalType=mycorrhizal | sporePrintColor=white | howEdible=poisonous | howEdible2=psychoactive }} '''Мувоморка''' ({{науч|Amanita muscaria}}), позната како '''црвена мувоморка''', '''бесна габа''', '''кучешка габа''' или '''змиска габа''' — [[Столпчести габи|столпчеста габа]] од родот ''Аmanita''. Домородна низ [[Умерена клима|умерените]] и крајбрежните и на Северната полутопка, мувоморката (''Amanita muscaria)'' е ненамерно донесена во многу земји на јужната полутопка, генерално како [[Симбиоза|симбионт]] со корените на дрвата бор и бреза, и сега е вистински [[Космополитизам (биологија)|космополитски]] вид. Се поврзува со разни [[Листопадни растенија|листопадни]] и [[Четинари|иглолисни]] дрвја. Несомнено најраспространет [[Печурка|вид]], мувоморката е голема печурка со бело-жабло, бели-точки, обично црвена и е една од најпрепознатливите и најшироко сретнувана во популарната култура. Ова вклучува и дизајн на видео игри, како што е широката употреба на препознатлива мувоморка (''Amantia muscaria'' ) во франшизата Марио и неговото напојување со Супер печурки.<ref>https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0024320505008805</ref> И покрај нејзините лесно препознатливи одлики, мувоморката (''Amanita muscaria)'' е печурка со неколку познати варијации или подвидови. Овие подвидови се малку поинакви, некои имаат жолти или бели шапки, но сите тие обично се нарекуваат мувоморки, а во најголем дел од времето се препознаваат по нивните забележителни бели дамки. Меѓутоа, неодамнешното истражување за ДНК на габите покажало дека некои од овие варијации воопшто не се мувоморки, како што е на пример, <nowiki><i>Amanita persicina</i></nowiki> која има шапка во бојана праска, но општото име „мувоморка“ сè уште важи. Иако се класифицирани како отровни, извештаите за смрт на луѓе кои се резултат на ''консумација на мувоморката'' се исклучително ретки. Откако двапати ќе се врие со истурање на водата - што ја ослабува нејзината токсичност и ги распаѓа психоактивните супстанции на печурката - се јаде во делови на Европа, Азија и Северна Америка. Сите ''сорти на мувоморката (Amanita muscaria)'', но особено ''A. muscaria var. muscaria'', се забележани по своите халуциногени својства, при што главните психоактивни состојки се невротоксините иботенична киселина и мусимолот. Локална сорта на печурки се користела како опоен и ентеоген од домородните народи на [[Сибир]] и од [[Лапонци]]те, и има религиозно значење во овие култури. Има многу шпекулации за можна традиционална употреба на оваа печурка како пијанство и на други места како што се [[Блискиот Исток]], [[Евроазија]], [[Северна Америка]] и [[Скандинавија]]. == Таксономија и именување == Се смета дека името на [[печурка]]та на многу европски јазици произлегува од неговата употреба како инсектицид кога се попрскува во млеко. Оваа практика е забележана од [[Германски јазици|германски]] и [[Словенски јазици|словенски говорни]] делови од Европа, како и од [[Вогерзин|регионот Вогерзин]] и региони на други места во Франција и Романија.<ref name="Wasson1968">{{Наведена книга|title=Soma: Divine Mushroom of Immortality|last=Wasson|first=R. Gordon|publisher=Harcourt Brace Jovanovick|year=1968|isbn=978-0-88316-517-1}}</ref> {{Rp|198}} [[Алберт Велики|Албертус Магнус]] бил првиот што го забележал тоа во своето дело ''De vegetabilibus'' некое време пред 1256 година,<ref>{{Наведена книга|title=De vegetabilibus|last=Magnus A.|year=1256|chapter=Book&nbsp;II, Chapter 6; p 87 and Book&nbsp;VI, Chapter 7; p 345|author-link=Albertus Magnus}}</ref> коментирајќи го ''vocatur fungus muscarum, eo quod in lacte pulverizatus interficit muscas'', „се нарекува мувоморка затоа што е во прав во млекото за да ги убие мувите. " <ref name="Ramsbottom44">Ramsbottom, p 44.</ref> [[Податотека:Fly_Agaric_mushroom_05.jpg|мини|Покажувајќи го делумниот превез под капачето што се спушта за да формира прстен околу лентата]] Фламанскиот ботаничар од 16 век, [[Карл Клузиј]], ја проследил практиката да го [[Франкфурт на Мајна|попрска во млеко во Франкфурт]] во Германија,<ref>{{Наведена книга|title=Rariorum plantarum historia|last=Clusius C.|year=1601|chapter=Genus&nbsp;XII of the pernicious mushrooms|author-link=Carolus Clusius}}</ref> додека [[Карл Линеј]], „татко на таксономијата“, го забележал од [[Смоланд]] во јужна Шведска, каде што живеел како дете.<ref>{{Наведена книга|title=Flora svecica [suecica] exhibens plantas per regnum Sueciae crescentes systematice cum differentiis specierum, synonymis autorum, nominibus incolarum, solo locorum, usu pharmacopæorum|last=Linnaeus C.|publisher=Laurentii Salvii|year=1745|location=Stockholm|language=la|author-link=Carl Linnaeus}}</ref> Тој го опишал во том два од неговиот ''вид Plantarum'' во 1753 година, давајќи му го името ''Agaricus muscarius'',<ref>{{Наведена книга|title=Species Plantarum|last=Linnaeus C|publisher=Laurentii Salvii|year=1753|volume=vol. 2|location=Stockholm|page=1172|language=la|chapter=Tomus&nbsp;II|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/359193}}</ref> специфичен епитет што произлегува од [[Латински јазик|латинскиот]] ''musca'' што значи „мува“.<ref>{{Наведена книга|title=Cassell's Latin dictionary|last=Simpson DP|publisher=Cassell Ltd.|year=1979|isbn=978-0-304-52257-6|edition=5|location=London|page=883}}</ref> Сегашното име го стекнале во 1783 година, кога било ставено во родот ''Аманита'' од [[Жан Батист Ламарк|Жан-Батист Ламарк]], име санкционирано во 1821 година од „таткото на микологијата“, шведскиот натуралист Елиас Магнус Фрајс . Датумот на започнување на целата [[Габа|микота]] бил утврден со општ договор како 1 јануари 1821 година, датум на работа на Фрајс, и така, целосното име било ''Amanita muscaria'' (L.: Fr.) Hook . Изданието на Меѓународниот кодекс на ботаничка номенклатура од 1987 година ги сменило правилата за датумот на започнување и примарната работа за имињата на габите, а имињата сега може да се сметаат за валидни уште од 1 мај 1753 година, датумот на објавување на делото на Линеј.<ref>{{Наведена книга|title=The Mycota: a comprehensive treatise on fungi as experimental systems for basic and applied research|last=Esser K|last2=Lemke PA|publisher=Springer|year=1994|isbn=978-3-540-66493-2|page=181}}</ref> Оттука, Линеј и Ламарк се земени како имиња на ''Amanita muscaria'' (L.) Lam. Англискиот миколог Џон Рамсботом објавил дека ''мувоморката'' се користела за ослободување од бубачки во Англија и Шведска, а ''печурка за бубачки'' е старо алтернативно име за видот.<ref name="Ramsbottom44">Ramsbottom, p 44.</ref> Францускиот миколог Пјер Булиар изјавил дека без успех се обидел да ги реплицира неговите својства за убивање на мува во неговото дело ''{{Јаз|fr|Histoire des plantes vénéneuses et suspectes de la France}}'' (1784), и предложил нов бином име ''Agaricus pseudo-aurantiacus'' поради ова.<ref name="Wasson1968"/> {{Rp|200}} Едно соединение изолирано од габата е 1,3-диолеин (1,3-ди (цис-9-октадеценоил) глицерол), кој ги привлекува инсектите.<ref name="Bnejamin95">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', pp 306–07.</ref> Се претпоставува дека мувите намерно бараат мувоморки за неговите опојни својства.<ref>{{Наведена книга|title=Animals and psychedelics: the natural world and the instinct to alter consciousness|last=Samorini|first=Giorgio|year=2002|isbn=978-0-89281-986-7|at=823/1251 (67%) in Kindle edition}}</ref> Алтернативна изведба предлага терминот ''мува - да не се'' однесува на инсекти како такви, туку на [[делириум]] што произлегува од употребата на габата. Ова се заснова на средновековното верување дека мувите можат да влезат во главата на некоја личност и да предизвикаат ментална болест.<ref name="Michelot03"/> Неколку регионални имиња се чини дека се поврзани со оваа конотација, што значи „луда“ или „будала“ верзија на високо ценетата за јадење печурка ''[[Јајчарка|Јајчарка (Amanita caesarea]])''. Оттука постои „луд ориол“ (''{{Јаз|ca|oriol foll}}'' на [[Каталонски јазик|каталонски]]), (''mujolo folo'' од [[Тулуза|Тулуз)]], (''{{Јаз|fr|concourlo fouolo}}'' од одделот Авејрон во Јужна Франција), (''{{Јаз|it|ovolo matto}}'' од Трентино во Италија). Локалното име на дијалект во Фрибург во Швајцарија е ''tsapi de diablhou'', што во превод значи „капа на ѓаволот“. {{Rp|194}} === Класификација === ''Мувоморката'' е типски [[Типски вид|вид]] на родот. Како продолжение, тоа е исто така тип на видови на ''Аманита под'' [[Подрод (биологија)|родот]] ''Amanita'', како и дел ''Amanita'' во рамките на овој под род. ''Под'' род ''Аманита ги'' вклучува сите ''Аманита'' со неамилоидни спори. ''Аманита'' вклучува видови со трнлив универзален превез на остатоци, вклучувајќи ја волвата која ќе се сведе на серија концентрични прстени, како и остатоци на превезот на шапката и многу лепенки или брадавици на шапката. Повеќето видови од оваа група имаат и луковична основа.<ref name="singer">{{Наведена книга|title=The Agaricales in modern taxonomy|last=Singer R.|publisher=Koeltz Scientific Books|year=1986|isbn=978-3-87429-254-2|edition=4|location=Koenigstein, West Germany}}</ref><ref name="jenkins">{{Наведена книга|title=Amanita of North America|last=Jenkins DT|publisher=Mad River Press|year=1986|isbn=978-0-916422-55-4}}</ref> ''Amanita'' делот ''Amanita'' состои од мувоморка (''A.muscaria)'' и нејзините блиски роднини, меѓу кои и пантерова мувоморка (A. pantherina), светложолта мувоморка (''А.gemmata)'', ''A. farinosa'', и ''A. xanthocephala''.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?section%20Amanita|title=''Amanita'' sect. ''Amanita''|last=Tulloss RE|last2=Yang Z-L|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)|accessdate=2013-02-21}}</ref> Современите габични таксономисти ја класифицираат мувоморката (''Amanita muscaria)'' и нејзините сојузници на овој начин засновани врз груба [[Морфологија (биологија)|морфологија]] и инамилоидија на спорите. Две неодамнешни молекуларни филогенетски студии ја потврдуваат оваа класификација како природна.<ref>{{Наведено списание|last=Moncalvo JM|last2=Drehmel D|last3=Vilgalys R.|date=July 2000|title=Variation in modes and rates of evolution in nuclear and mitochondrial ribosomal DNA in the mushroom genus ''Amanita'' (Agaricales, Basidiomycota): phylogenetic implications|url=http://www.biology.duke.edu/fungi/mycolab/publications/moncalvo2000mpe.pdf|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=16|issue=1|pages=48–63|doi=10.1006/mpev.2000.0782|pmid=10877939|archive-url=https://web.archive.org/web/20090306082520/http://www.biology.duke.edu/fungi/mycolab/publications/moncalvo2000mpe.pdf|archive-date=6 March 2009|access-date=2009-02-16}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Drehmel D|last2=Moncalvo JM|last3=Vilgalys R.|year=1999|title=Molecular phylogeny of ''Amanita'' based on large subunit ribosomal DNA sequences: implications for taxonomy and character evolution|url=http://www.biology.duke.edu/fungi/mycolab/publications/amanitaMYCOLOGIA.html|journal=Mycologia|type=abstract|volume=91|issue=4|pages=610–18|doi=10.2307/3761246|jstor=3761246|archive-url=https://web.archive.org/web/20081228191743/http://www.biology.duke.edu/fungi/mycolab/publications/amanitaMYCOLOGIA.html|archive-date=2008-12-28|access-date=2009-02-16}}</ref> ==== Контроверзии ==== [[Податотека:Amanita_muscaria_var._formosa_sensu_Thiers.jpg|десно|мини| ''Amanita muscaria'' var. ''формата'' сега е синоним за ''Amanita muscaria'' вар. ''примероци'' <ref name="tulloss2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita%20muscaria%20subsp.%20flavivolvata|title=''Amanita muscaria'' subsp. ''flavivolvata'' Singer|last=Tulloss RE|last2=Yang Z-L|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)|accessdate=2013-02-21}}</ref>]] ''Amanita muscaria'' значително се разликува по својата морфологија и многу власти препознаваат неколку подвидови или сорти во рамките на видовите. Во ''„Agaricales in Modern Taxonomyа“'', германскиот миколог Ролф Сингер наведува три подвида, иако без опис: ''А.muscaria'' ssp. ''мускарија'', ''А.muscaria'' ssp. ''americana'', и ''А. muscaria'' ssp. ''flavivolvata'' <ref name="singer"/> Сепак, молекуларна филогенетска студија од 2006 година на различни регионални популации на мувоморката (''А.muscaria)'' од микологот Јозеф Гемл и неговите колеги пронашле три различни [[Клад|'''клад''']] во овој вид што претставува, приближно, евроазиско, евроазиско „субалпинско“ и северноамериканско живеалиште. Примероци кои припаѓаат на сите три [[Клад|'''клад''']] се пронајдени на Алјаска; ова довело до хипотеза дека ова е центар на диверзификација за овој вид. Студијата разгледала и четири именувани сорти на видовите: вар. ''[[Алба|alba]],'', вар. ''flavivolvata'', вар. ''formosa'' (вклучувајќи вар. ''guessowii'') и вар. ''regalis'' од двете области. Сите четири сорти се пронајдени и во евроазиската и во северноамериканската обвивка, доказ дека овие морфолошки форми се полиморфизми отколку различни подвидови или сорти.<ref name="Geml06">{{Наведено списание|last=Geml J|last2=Laursen GA|last3=O'Neill K|last4=Nusbaum HC|last5=Taylor DL|date=January 2006|title=Beringian origins and cryptic speciation events in the fly agaric (''Amanita muscaria'')|url=http://www.lter.uaf.edu/pdf/1190_Geml_Laursen_2006.pdf|journal=Molecular Ecology|volume=15|issue=1|pages=225–39|citeseerx=10.1.1.420.2327|doi=10.1111/j.1365-294X.2005.02799.x|pmid=16367842|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716142858/http://www.lter.uaf.edu/pdf/1190_Geml_Laursen_2006.pdf|archive-date=2011-07-16}}</ref> Понатамошната молекуларна студија на Гемл и неговите колеги објавена во 2008 година покажува дека овие три генетски групи, плус четвртата поврзана со дабово-букова- борова шума во југоисточниот дел на САД и уште две на островот Санта Круз во Калифорнија, се разграничени доволно генетски да се сметаат за посебни видови. Така ''мувоморката,'' како што стои во моментов, е очигледно, комплекс на видови.<ref>{{Наведено списание|last=Geml, J.|last2=Tulloss, R. E.|last3=Laursen, G. A.|displayauthors=etal|year=2008|title=Evidence for strong inter- and intracontinental phylogeographic structure in ''Amanita muscaria'', a wind-dispersed ectomycorrhizal basidiomycete|url=http://mercury.bio.uaf.edu/~lee_taylor/pdfs/Geml_Mol-Phylo-Evol_2008.pdf|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=48|issue=2|pages=694–701|doi=10.1016/j.ympev.2008.04.029|pmid=18547823|archive-url=https://web.archive.org/web/20090326023607/http://mercury.bio.uaf.edu/~lee_taylor/pdfs/Geml_Mol-Phylo-Evol_2008.pdf|archive-date=2009-03-26|access-date=2009-10-28}}</ref> Комплексот, исто така, вклучува најмалку три други тесно поврзани таксони, кои во моментов се сметаат за мнозинство на видови:<ref name="tulloss1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita+muscaria|title=''Amanita muscaria'' Singer|last=Tulloss RE|last2=Yang Z-L|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)|accessdate=2019-05-06}}</ref> ''А.breckonii е печурка со затворен слој,'' поврзана со четинари од северозападниот дел на Тихиот Океан,<ref name="tulloss6">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita%20breckonii|title=''Amanita breckonii'' Ammirati & Thiers|last=Tulloss, R. E.|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)&nbsp;– ''Tulloss RE, Yang Z-L.''|accessdate=2013-02-21}}</ref> и ''А.gioiosa'' и ''А.heterochroma'' од средоземниот слив и од [[Сардинија]], соодветно. Последниве две се наоѓаат со ''дрвјата Евкалиптус'' и ''Цистус'', и не е јасно дали се домородни или се пренесени од Австралија.<ref name="tulloss7">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita%20gioiosa|title=''Amanita gioiosa'' S. Curreli ex S. Curreli|last=Tulloss, R. E.|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)&nbsp;– ''Tulloss RE, Yang Z-L.''|accessdate=2013-02-21}}</ref><ref name="tulloss8">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita%20heterochroma|title=''Amanita heterochroma'' S. Curreli|last=Tulloss, R. E.|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)&nbsp;– ''Tulloss RE, Yang Z-L.''|accessdate=2013-02-21}}</ref> ''Amanitaceae.org'' наведува четири варијанти {{На|2019|May|lc=y}}, но вели дека тие ќе бидат одделени во сопствените таксони „во блиска иднина“. Тие се: {| class="wikitable" !Слика ! Референтно име ! Заедничко име ! Синоним ! Опис |- | ! Amanita muscaria<ref name="tulloss1"/> | Евроазиска мувоморка | | Светлоцрвена мувоморка од северна Европа и Азија. Шапката може да биде портокалова или жолта поради бавниот развој на пурпурниот пигмент. Широка шапка со бели или жолти брадавици кои се отстрануваат со дожд. Познато е дека е токсично, но го користат шаманите во северните култури. Поврзано претежно со бреза и разновидни четинари во шумата. |- |- | ! ''Amanita muscaria'' var. ''flavivolvata'' <ref name="tulloss2">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita%20muscaria%20subsp.%20flavivolvata|title=''Amanita muscaria'' subsp. ''flavivolvata'' Singer|last=Tulloss RE|last2=Yang Z-L|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)|accessdate=2013-02-21}}</ref> | Американски летачка мувоморка | | црвена, со жолто-жолтобели брадавици. Се наоѓа од јужна Алјаска надолу низ [[Карпести Планини|Карпестите Планини]], преку [[Средна Америка]], сè до Андите [[Колумбија]]. Родхам Тулос го користи ова име за да ги опише сите „типични“ ''А.muscaria'' од домородните популации на Новиот свет. |- | ! Amanita muscaria<ref name="tulloss3">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita+muscaria+var.+guessowii|title=''Amanita muscaria'' var. ''guessowii'' Veselý|last=Tulloss RE|last2=Yang Z-L|year=2012|series=Studies in the Genus ''Amanita'' Pers. (Agaricales, Fungi)|accessdate=2013-02-21}}</ref> | Американски летачкa мувоморка (жолта варијанта) | Amanita muscaria var. formosa | има жолто до портокалова шапка,во центарот повеќе портокалово или можеби дури и црвеникаво портокалово. Најчесто се наоѓа во североисточна Северна Америка, од [[Њуфаундленд и Лабрадор|Њуфаундленд]] и [[Квебек]] јужно, сè до државата [[Тенеси]]. Некои органи (сп. Eненкинс) ги третираат овие популации како ''А.muscaria'' var. ''формоза'', додека други (сп. Tulloss) ги препознаваат како посебна сорта. |- | ! ''Amanita muscaria'' var. ''inzengae'' <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amanitaceae.org/?Amanita%20muscaria%20var.%20inzengae|title=Amanita muscaria var. inzengae - Amanitaceae.org - Taxonomy and Morphology of Amanita and Limacella|work=www.amanitaceae.org|language=en}}</ref> | мувоморка Инзенга | | има жолто до портокалово-жолто капаче со жолтеникави брадавици и стебло што може да биде потемнето. |} == Опис == [[Податотека:Amanita_muscaria_section_1_WF_orig.jpg|алт=A white-fleshed mushroom with a red skin cut in half|десно|мини| Пресек на плодно тело, покажувајќи пигмент под кожата и слободни жабри]] Голема, видлива [[печурка]], мувоморка (''Amanita muscaria)'' е генерално честа и многубројна каде што расте, и често се наоѓа во групи со базидиокарпи во сите фази на развој. Агарични плодни тела излегуваат од почвата и изгледаат како бели јајца. По излегувањето од земјата, шапката е покриена со бројни мали брадавици во форма на пирамида. Ова се остатоци од универзалниот превез, мембрана што ја затвора целата печурка кога е сè уште многу млада. Дисекцијата на печурката во оваа фаза открива карактеристичен жолтеникав слој на кожа под превезот, што помага во идентификација. Како што расте габата, црвената боја се појавува низ скршениот превез и брадавиците стануваат помалку истакнати; тие не се менуваат по големина, но се намалуваат во однос на проширената површина на кожата. Шапката се менува од [[wiktionary:globose|топчеста]] во полутопкична и, конечно, кај зрели примероци слични се на плочи и рамни се.<ref>{{Наведена книга|title=Wild mushrooms: an illustrated handbook|last=Zeitlmayr L.|publisher=Hertfordshire, UK: Garden City Press|year=1976|isbn=978-0-584-10324-3}}</ref> Целосно израснати, имаат светло-црвена шапка и обично е околу 8-20 см во пречник, иако се пронајдени и поголеми примероци. Црвената боја може да исчезне за време на дожд и кај постарите печурки. Слободните жабри се бели, како и отпечатоците од спори. Овалните спори имаат димензии 9–13 со 6,5–9 [[Микрометар|мм]]; тие не стануваат сини со примена на јод.<ref name="arora86">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/mushroomsdemysti00aror_0/page/282|title=Mushrooms demystified: a comprehensive guide to the fleshy fungi|last=Arora, D.|publisher=Ten Speed Press|year=1986|isbn=978-0-89815-169-5|edition=2|location=Berkeley|pages=[https://archive.org/details/mushroomsdemysti00aror_0/page/282 282–83]|url-access=registration}}</ref> Дршката е бела, 5-20 см висока и 1-2 см широки, и има малку кршлива, влакнеста текстура типична за многу големи печурки. Во основата е проширена и носи универзални остатоци од превез во форма на два до четири различни прстени или навлаки. Помеѓу базалните универзални превези и жабри се остатоци од делумниот превез (кој ги покрива жабрите за време на развојот) во форма на бел прстен. Може да биде доста широк и слаб со возраста. Општо, не постои поврзан мирис, освен благо на земја.<ref name="Ultimatemush">{{Наведена книга|title=The ultimate mushroom book|last=Jordan P|last2=Wheeler S.|publisher=Hermes House|year=2001|isbn=978-0-8317-3080-2}}</ref><ref name="Phillips06">{{Наведена книга|title=Mushrooms|last=Phillips R.|publisher=Pan MacMillan|year=2006|isbn=978-0-330-44237-4|page=140}}</ref> Иако е многу карактеристичен по изглед, мувоморката е заблуда за другите видови печурки од жолта до црвена боја на Америка, како што е ''Armillaria'' cf. ''mellea'' и јадливата ''Amanita basii'' - мексикански вид сличен на [[јајчарка]] во Европа. Центрите за контрола на отровите во САД и Канада станале свесни дека {{Јаз|es|amarill}} (Шпански за „жолто“) е [[Народно име|вообичаено име]] за мувоморки ''Видови слични на'' ''caesarea'' во Мексико.<ref name="tulloss3"/> ''Amanita caesarea'' се одликува со нејзиното целосно портокалово до црвено капаче, на кое му недостасуваат бројните бели брадавички дамки од мувоморката. Понатаму, стеблото, жабрите и прстенот на ''A. caesarea'' се светложолти, а не бели.<ref>{{Наведена книга|title=The young specialist Looks at fungi|last=Haas H.|publisher=Burke|year=1969|isbn=978-0-222-79414-7|page=94}}</ref> Волвата е изразена бела торба, не разделена на бразди.<ref>{{Наведена книга|title=The mushroom handbook|last=Krieger LCC|publisher=Dover|year=1967|isbn=978-0-486-21861-8}}</ref> Во Австралија, воведената мувоморка може да се меша со домашната мувоморка (''Amanita xanthocephala'' ), која расте заедно со еукалитусот. На вториот вид генерално му недостасуваат бели брадавици на ''А.muscaria'' и нема прстен.<ref name="fungimapbk">{{Наведена книга|title=Fungi Down Under: the Fungimap guide to Australian fungi|last=Grey P.|publisher=Royal Botanic Gardens|year=2005|isbn=978-0-646-44674-5|location=Melbourne|page=21}}</ref> == Распространетост и живеалиште == [[Податотека:Amanita_muscaria_Marriott_Falls_1.jpg|лево|мини|222x222пкс|[[Податотека:Vliegenzwam (Amanita muscaria). Locatie De Famberhorst. 27-09-2020 (d.j.b.).jpg|алт=Мувоморка A. muscaria|мини|''Мувоморка A. muscaria'']]''Мувоморка A. muscaria'' , [[Тасманија]]]] ''Мувоморката'' е [[Космополитизам (биологија)|космополитска]] печурка, родена во иглолисни и широколисни шуми низ [[Умерена клима|умерените]] и крајбрежните региони на Северната полутопка,<ref name="Geml06"/> вклучувајќи поголеми издигнувања на потоплите географски широчини во региони како што се [[Хиндукуш|Хинду Куш]], Медитеранот и Средна Америка. Неодамнешна молекуларна студија предлага дека има потекло од предците во [[сибир]]ско - бериншкиот регион во [[Терцијар|терцијалниот]] период, пред да се прошири кон надвор низ Азија, Европа и Северна Америка. Сезоната за плодните тела варира во различна клима: плодот се случува во лето и есен низ поголемиот дел од Северна Америка, но подоцна во есен и рана зима на брегот на Тихиот Океан. Овој вид често се наоѓа на слични локации на летен вргањ (''[[Летен вргањ|Boletus edulis]])'' и може да се појави во самовилни прстени.<ref name="benjamin305">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', p 305.</ref> Пренесено со борови садници, тој е широко распространет на јужната полутопка, вклучително и Австралија,<ref>{{Наведено списание|last=Reid DA|year=1980|title=A monograph of the Australian species of ''Amanita'' Persoon ex Hooker (Fungi)|url=https://www.publish.csiro.au/BS/BT8008001|journal=Australian Journal of Botany|series=Supplementary|volume=Series 8|pages=1–96|doi=10.1071/BT8008001|doi-broken-date=2021-01-18}}</ref> Нов Зеланд,<ref>{{Наведено списание|year=2001|title=A nomenclatural checklist of agarics, boletes, and related secotioid and gasteromycetous fungi recorded from New Zealand|journal=New Zealand Journal of Botany|volume=39|issue=2|pages=285–348|doi=10.1080/0028825X.2001.9512739}}</ref> Јужна Африка <ref>{{Наведено списание|last=Reid DA|last2=Eicker A.|year=1991|title=South African fungi: the genus ''Amanita''|journal=Mycological Research|volume=95|issue=1|pages=80–95|doi=10.1016/S0953-7562(09)81364-6}}</ref> и Јужна Америка, каде што може да се најде во јужните бразилски држави [[Парана]] и [[Јужно Рио Гранде|Рио Гранде до Сул]].<ref name="Wartchow 2013">{{Наведено списание|year=2013|title=Taxonomic studies of ''Amanita muscaria'' (L.) Lam (Amanitaceae, Agaricomycetes) and its infraspecific taxa in Brazil|journal=Acta Botanica Brasilica|volume=27|issue=1|pages=31–39|doi=10.1590/S0102-33062013000100005|doi-access=free}} {{Отворен пристап}}</ref> Ектомикориза, ''Amanita muscaria'' формира симбиотски односи со многу дрвја, вклучувајќи [[Бор (дрво)|бор]], [[даб]], [[Смрча|смрека]], [[ела]], [[бреза]] и [[кедар]] . Најчесто се гледа под воведени дрвја, ''А.muscaria'' е габичен еквивалент на [[плевел]] во [[Нов Зеланд]], [[Тасманија]] и [[Викторија (Австралија)|Викторија]], формирајќи нови асоцијации со јужната бука (''[[Јужни буки|Nothofagus]]'').<ref>{{Наведена книга|title=Edible and poisonous mushrooms of the world|last=Hall IR|last2=Stephenson SE|last3=Buchanan PK|last4=Yn W|last5=Cole AL|publisher=New Zealand Institute for Crop & Food Research Limited|year=2003|isbn=978-0-478-10835-4|pages=130–1}}</ref> Видот, исто така, напаѓа дождовна шума во Австралија, каде што може да ги раселува домородните видови.<ref name="Fuhrer05">{{Наведена книга|title=A field guide to Australian fungi|last=Fuhrer BA|publisher=Bloomings Books|year=2005|isbn=978-1-876473-51-8|location=Melbourne|page=24}}</ref> Се чини дека се шири кон север, а неодамнешните извештаи го ставаат во близина на пристаништето Маккури на северниот брег [[Нов Јужен Велс|на Нов Јужен Велс.]] <ref name="fungimapnl">{{Наведено списание|last=May T.|year=2006|title=News from the Fungimap president|url=http://www.rbg.vic.gov.au/?f=16290|journal=Fungimap Newsletter|volume=29|page=1}}</ref> Пронајдено е под сребрена бреза (''Betula pendula'' ) во Манџимуп, Западна Австралија во 2010 година.<ref>{{Наведено списание|last=Robinson R|year=2010|title=First Record of ''Amanita muscaria'' in Western Australia|url=https://docs.wixstatic.com/ugd/86d4e0_ee6ac9c39b96434197e37aa3afe78454.pdf|journal=Australasian Mycologist|volume=29|issue=1|pages=4–6}}</ref> Иако очигледно не се проширил на евкалиптите во Австралија, забележан е како расте со нив во Португалија.<ref>{{Наведена книга|title=Diseases and pathogens of eucalypts|last=Keane PJ|last2=Kile GA|last3=Podger FD|publisher=CSIRO Publishing|year=2000|isbn=978-0-643-06523-9|location=Canberra|page=85}}</ref> == Токсичност == [[Податотека:Amanita_muscaria_After_Rain.jpg|алт=a tall red mushroom with a few white spots on the cap|мини| Зрели мувоморки белите дамки може да се измијат со обилни врнежи од дожд.]] ''Труење со мувоморка'' се случило кај мали деца и кај луѓе кои ги проголтале печурките заради халуциногено искуство.<ref name="Michelot03"/><ref name="Benjamin92">{{Наведено списание|last=Benjamin DR|year=1992|title=Mushroom poisoning in infants and children: the ''Amanita pantherina''/''muscaria'' group|journal=Journal of Toxicology: Clinical Toxicology|volume=30|issue=1|pages=13–22|doi=10.3109/15563659208994442|pmid=1347320}}</ref><ref name="Hoegberg">{{Наведено списание|last=Hoegberg LC|last2=Larsen L|last3=Sonne L|last4=Bang J|last5=Skanning PG|year=2008|title=Three cases of ''Amanita muscaria'' ingestion in children: two severe courses [abstract]|journal=Clinical Toxicology|volume=46|issue=5|pages=407–8|doi=10.1080/15563650802071703|pmid=18568796}}</ref> Понекогаш, таа била изедена по грешка, бидејќи незрелите форми на шапката личат на [[пуфка]].<ref name="benjamin30304">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', pp 303–04.</ref> Белите дамки понекогаш се мијат за време на силен дожд, а печурките тогаш може да изгледаат како јадливите јајчарки.<ref name="Brvar06">{{Наведено списание|last=Brvar, M.|last2=Mozina, M.|last3=Bunc, M.|date=May 2006|title=Prolonged psychosis after ''Amanita muscaria'' ingestion|journal=Wien. Klin. Wochenschr.|volume=118|issue=9–10|pages=294–7|doi=10.1007/s00508-006-0581-6|pmid=16810488}}</ref> Мувоморката (Amanita muscaria) содржи неколку биолошки активни агенси, од кои барем едниот, мусимолот, е познат како психоактивен. Иботинска киселина, невротоксин, служи како [[Пролек|лек]] за мусимол, приближно 10-20% се претвора во мусимол по ингестијата. Активна доза кај возрасни е приближно 6&nbsp;mg мусимол или 30 до 60&nbsp;mg иботенична киселина;<ref>{{Наведено списание|last=Theobald W|last2=Büch O|last3=Kunz HA|last4=Krupp P|last5=Stenger EG|last6=Heimann H.|date=March 1968|title=[Pharmacological and experimental psychological studies with 2 components of fly agaric (''Amanita muscaria'')]|journal=Arzneimittelforschung|language=de|volume=18|issue=3|pages=311–5|pmid=5696006}}</ref><ref name="chilton">{{Наведено списание|last=Chilton WS|year=1975|title=The course of an intentional poisoning|journal=MacIlvanea|volume=2|page=17}}</ref> ова обично се однесува на количината што се наоѓа во едно капаче од ''Amanita muscaria'' .<ref name="Satora05">{{Наведено списание|last=Satora, L.|last2=Pach, D.|last3=Butryn, B.|last4=Hydzik, P.|last5=Balicka-Slusarczyk, B.|date=June 2005|title=Fly agaric (''Amanita muscaria'') poisoning, case report and review|journal=Toxicon|volume=45|issue=7|pages=941–3|doi=10.1016/j.toxicon.2005.01.005|pmid=15904689}}</ref> Количината и односот на хемиските соединенија по печурка варираат во голема мера од регион до регион и од сезона во сезона, што може дополнително да го збуни истражувачот. Пријавени се дека пролетните и летните печурки содржат до 10 пати повеќе иботенска киселина и мускимол отколку есенските плодови.<ref name="Benjamin92"/> Пресметана е фатална доза кај 15 шапки.<ref name="benjamin309">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', p 309.</ref> Смртни случаи од оваа габа мувоморка се пријавени во написите во историските журнали и извештаите во весниците,<ref>{{Наведено списание|last=Cagliari GE|year=1897|title=Mushroom poisoning|journal=Medical Record|volume=52|page=298}}</ref><ref name="Buck63">{{Наведено списание|last=Buck, R. W.|date=August 1963|title=Toxicity of ''Amanita muscaria''|journal=JAMA|volume=185|issue=8|pages=663–4|doi=10.1001/jama.1963.03060080059020|pmid=14016551}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://timesmachine.nytimes.com/timesmachine/1897/12/19/117908892.pdf|title=Vecchi's death said to be due to a deliberate experiment with poisonous mushrooms|date=19 December 1897|work=[[The New York Times]]|accessdate=2009-02-02}}</ref> но со современ медицински третман, фаталното труење од внесување на оваа печурка е исклучително ретко.<ref name="Tupalska-Wilczyńska">{{Наведено списание|last=Tupalska-Wilczyńska, K.|last2=Ignatowicz, R.|last3=Poziemski, A.|last4=Wójcik, H.|last5=Wilczyński, G.|year=1996|title=Zatrucia muchomorami plamistym i czerwonym--patogeneza, objawy, leczenie|trans-title=Poisoning with spotted and red mushrooms—pathogenesis, symptoms, treatment|journal=Wiad. Lek.|language=pl|volume=49|issue=1–6|pages=66–71|pmid=9173659}}</ref> Многу книги ја наведуваат ''мувоморката'' како смртоносна <ref>{{Наведена книга|title=Mushrooms and Other Fungi of North America|last=Phillips|first=Roger|date=2010|publisher=Firefly Books|isbn=978-1-55407-651-2|location=Buffalo, NY|page=16}}</ref> но според Дејвид Арора, ова е грешка што значи дека печурката е поотровна отколку што е.<ref name="arora894">Arora, ''Mushrooms demystified'', p 894.</ref> Северноамериканската миколошка асоцијација изјави дека „немало сигурно документирани случаи на смрт од токсини во овие печурки во последните 100 години“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.namyco.org/toxicology/poison_syndromes.html|title=Mushroom poisoning syndromes|work=North American Mycological Association (NAMA) website|publisher=NAMA|archive-url=https://web.archive.org/web/20090404122352/http://www.namyco.org/toxicology/poison_syndromes.html|archive-date=4 April 2009|accessdate=2009-03-22}}</ref> Активните состојки на овој вид се раствораат во вода, а вриењето и отфрлањето на водата за готвење барем делумно ја детоксицира мувоморката.<ref name="INTOX">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.intox.org/databank/documents/fungi/aminita/pimg026.htm|title=Amanita muscaria, Amanita pantherina and others|last=Piqueras, J.|date=10 January 1990|publisher=IPCS INTOX Databank|accessdate=2008-12-08}}</ref> Сушењето може да ја зголеми потенцијата, бидејќи процесот ја олеснува претворањето на иботенска киселина во помоќен мусимол.<ref name="benjamin310">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', p 310.</ref> Според некои извори, откако ќе се детоксицира, печурката станува јадлива.<ref name="RubArora">{{Наведено списание|last=Rubel, W.|last2=Arora, D.|year=2008|title=A Study of Cultural Bias in Field Guide Determinations of Mushroom Edibility Using the Iconic Mushroom, ''Amanita Muscaria,''as an Example|url=http://www.davidarora.com/uploads/muscaria_revised.pdf|journal=Economic Botany|volume=62|issue=3|pages=223–43|doi=10.1007/s12231-008-9040-9|access-date=2021-04-27|archive-date=2020-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20201112030702/http://www.davidarora.com/uploads/muscaria_revised.pdf|url-status=dead}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://honest-food.net/2011/12/24/eating-santas-shroom/|title=How to Safely Eat Amanita Muscaia|last=Shaw|first=Hank|date=2011-12-24|work=honest-food.net|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304191941/http://honest-food.net/2011/12/24/eating-santas-shroom/|archive-date=2016-03-04}}</ref> Д-р Патрик Хардинг го опишува обичајот на лапландер за обработка на мувоморката преку ирваси.<ref>https://www.youtube.com/watch?v=GIB5umwbJwE</ref> === Фармакологија === [[Податотека:Muscimol_chemical_structure.svg|десно|мини| Мусимол, главниот психоактивен состав на ''А.muscaria'']] [[Податотека:Ibotenic_acid2.png|десно|мини| Иботенична киселина, [[Пролек|лек]] кој се наоѓа во ''А.muscaria'']] Мускарин, откриена во 1869 година,<ref>{{Наведена книга|title=Das Muscarin, das giftige Alkaloid des Fliegenpilzes|last=Schmiedeberg O.|last2=Koppe R.|publisher=F.C.W. Vogel|year=1869|location=Leipzig|language=de|oclc=6699630}}</ref> долго имало мислење е дека е активен халуциногени состојки во мувоморката (''А.muscaria)''. Мускаринот се врзува со рецептори за мускаринска ацетилхолин што доведува до возбудување на невроните кои ги носат овие рецептори. На нивоа на мускарински во мувоморката (''Amanita muscaria)'' се минута, кои во споредба со други отровни габи <ref>{{Наведено списание|last=Eugster, C. H.|date=July 1968|title=[Active substances from the toadstool]|journal=Naturwissenschaften|language=de|volume=55|issue=7|pages=305–13|doi=10.1007/BF00600445|pmid=4878064}}</ref>, како што се ''Inocybe erubescens'', малите бели ''Clitocybe'' видови ''C. dealbata'' и ''C. rivulosa''. Нивото на мускарин во ''мувоморката'' е прениска за да игра улога во симптомите на труење.<ref name="benjamin306">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', p 306.</ref> Главните отрови вклучени во мувоморката (''А.muscaria)'' труење се мусимол (3-хидрокси-5-аминометил-1-изоксазол, и незаситена циклична хидроксамска киселина ) и поврзани со аминокиселина иботенична киселина. Мусимол е производ на декарбоксилација (обично со сушење) на иботенична киселина. Мусимол и иботенична киселина биле откриени во средината на 20 век. Истражувачите во Англија,<ref>{{Наведено списание|last=Bowden, K.|last2=Drysdale, A. C.|date=March 1965|title=A novel constituent of ''Amanita muscaria''|journal=Tetrahedron Lett.|volume=6|issue=12|pages=727–8|doi=10.1016/S0040-4039(01)83973-3|pmid=14291871}}</ref> Јапонија,<ref>{{Наведено списание|last=Takemoto, T.|last2=Nakajima, T.|last3=Yokobe, T.|date=December 1964|title=[Structure of ibotenic acid]|journal=Yakugaku Zasshi|language=ja|volume=84|pages=1232–33|pmid=14266560}}</ref> и Швајцарија <ref name="Eugster">{{Наведено списание|last=Eugster, C. H.|last2=Müller, G. F.|last3=Good, R.|date=June 1965|title=[The active ingredients from Amanita muscaria: ibotenic acid and muscazone]|journal=Tetrahedron Lett.|language=de|volume=6|issue=23|pages=1813–5|doi=10.1016/S0040-4039(00)90133-3|pmid=5891631}}</ref> покажале дека произведените ефекти се должат главно на иботенична киселина и мусимол, а не на мускарин.<ref name="Bnejamin95"/><ref name="Bowden K">{{Наведено списание|last=Bowden, K.|last2=Drysdale, A. C.|last3=Mogey, G. A.|date=June 1965|title=Constituents of ''Amanita muscaria''|journal=Nature|volume=206|issue=991|pages=1359–60|bibcode=1965Natur.206.1359B|doi=10.1038/2061359a0|pmid=5891274}}</ref> Овие токсини не се дистрибуираат подеднакво во печурката. Повеќето се откриваат во шапката на плодното тело, умерено количество во основата, со најмало количество во дршката.<ref>Lampe, K.F., 1978. "Pharmacology and therapy of mushroom intoxications". In: Rumack, B.H., Salzman, E. (Eds.), ''Mushroom Poisoning: Diagnosis and Treatment''. CRC Press, Boca Raton, FL, pp. 125–169</ref><ref>{{Наведено списание|last=Tsunoda, K.|last2=Inoue, N.|last3=Aoyagi, Y.|last4=Sugahara, T.|date=1993|title=Changes in concentration of ibotenic acid and muscimol in the fruit body of ''Amanita muscaria'' during the reproduction stage: Food hygienic studies of toxigenic basidiomycotina: II.|url=https://www.jstage.jst.go.jp/article/shokueishi1960/34/1/34_1_18/_pdf|format=pdf|journal=J Food Hyg Soc Jpn|volume=34|issue=1|pages=18–24|doi=10.3358/shokueishi.34.18|doi-access=free}}</ref> Сосема брзо, помеѓу 20 и 90 минути по ингестијата, значителен дел од иботенична киселина се излачува неметаболизиран во урината на потрошувачот. Скоро ниту еден мусимол не се излачува кога се јаде чиста иботенска киселина, но мусимолот може да се открие во урината после јадење ''А.muscariа'', која содржи и иботенска киселина и мускимол.<ref name="chilton"/> Иботенична киселина и мусимол се структурно поврзани едни со други и со два главни невротрансмитери на централниот нервен систем: [[глутаминска киселина]] и [[Гама-аминобутерна киселина|ГАБА,]] соодветно. Иботенична киселина и мусимол делуваат како овие невротрансмитери, мусимол е моќен агонист на мувоморката, додека иботенската киселина е агонист на рецептори за глутамат на НМДА и одредени метапотропски глумат рецептори <ref>{{Наведено списание|last=Jørgensen, C. G.|last2=Bräuner-Osborne, H.|last3=Nielsen, B.|displayauthors=etal|date=May 2007|title=Novel 5-substituted 1-pyrazolol analogues of ibotenic acid: synthesis and pharmacology at glutamate receptors|journal=Bioorganic & Medicinal Chemistry|volume=15|issue=10|pages=3524–38|doi=10.1016/j.bmc.2007.02.047|pmid=17376693}}</ref> кои се вклучени во контролата на невронската активност. Токму овие интеракции се сметаат дека предизвикуваат психоактивни ефекти пронајдени во интоксикација.<ref name="Michelot03">{{Наведено списание|last=Michelot D|last2=Melendez-Howell LM.|year=2003|title=''Amanita muscaria'': chemistry, biology, toxicology, and ethnomycology|journal=Mycological Research|volume=107|issue=Pt 2|pages=131–46|doi=10.1017/S0953756203007305|pmid=12747324}}</ref><ref name="Satora05"/> Мусказон е друго соединение кое неодамна било изолирано од европските примероци на мувоморките. Тоа е производ на распаѓање на иботенична киселина со [[Ултравиолетово зрачење|ултра-виолетово зрачење]].<ref>{{Наведено списание|last=Fritz, H.|last2=Gagneux, A. R.|last3=Zbinden, R.|last4=Eugster, C. H.|year=1965|title=The structure of muscazone.|journal=Tetrahedron Letters|volume=6|issue=25|pages=2075–76|doi=10.1016/S0040-4039(00)90156-4}}</ref> Мусказонот има мала фармаколошка активност во споредба со другите лекови.<ref name="Michelot03"/> ''Мувоморката''и сродните видови се познати како ефективни [[Биоакумулација|биоакумулатори]] на [[ванадиум]]; некои видови го концентрираат ванадиум до нивоа до 400 пати повеќе од оние што обично се наоѓаат во растенијата. Ванадиумот е присутен во овошните тела како [[Органометална хемија|органометално]] соединение наречено амавадин.<ref name="Garner">{{Наведено списание|last=Garner, C. D.|last2=Armstrong, E. M.|last3=Berry, R. E.|displayauthors=etal|date=May 2000|title=Investigations of Amavadin|journal=Journal of Inorganic Biochemistry|volume=80|issue=1–2|pages=17–20|doi=10.1016/S0162-0134(00)00034-9|pmid=10885458}}</ref> Биолошката важност на процесот на акумулација е непозната.<ref>{{Наведено списание|last=Hubregtse, T.|last2=Neeleman, E.|last3=Maschmeyer, T.|last4=Sheldon, R. A.|last5=Hanefeld, U.|last6=Arends, I. W.|date=May 2005|title=The first enantioselective synthesis of the amavadin ligand and its complexation to vanadium|journal=Journal of Inorganic Biochemistry|volume=99|issue=5|pages=1264–7|doi=10.1016/j.jinorgbio.2005.02.004|pmid=15833352}}</ref> === Симптоми === Мувоморките се познати по непредвидливоста на нивните ефекти. Во зависност од живеалиштето и количината проголтана по телесна тежина, ефектите може да варираат од благо гадење и грчење до поспаност, ефекти слични на холинергична криза [[Крвен притисок|(низок крвен притисок]], потење и [[плунка]] ), аудитивни и визуелни нарушувања, промени во расположението, еуфорија, релаксација, атаксија, и [[Вртоглавица|губење на рамнотежа]] како кај [[тетанус]].<ref name="Benjamin92"/><ref name="Hoegberg"/><ref name="Satora05"/><ref name="Buck63"/> Во случаи на сериозно труење печурката предизвикува [[делириум]], нешто слично како антихолинергичното труење (како што е предизвикано од ''[[Татула|Datura stramonium]]'' ), се одликува со напади на изразена [[Агитација|возбуда]] со конфузија, халуцинации и раздразливост проследени со периоди на депресија [[Централен нервен систем|на централниот нервен систем.]] Напади и [[кома]], исто така, може да се појават при тешки труења.<ref name="Hoegberg"/><ref name="Satora05"/> Симптомите обично се појавуваат по околу 30-90 минути и достигнуваат врв во рок од три часа, но одредени ефекти можат да траат неколку дена.<ref name="Brvar06"/><ref name="chilton"/> Во повеќето случаи, закрепнувањето е завршено во рок од 12 до 24 часови <ref name="INTOX"/> Ефектот е многу променлив помеѓу индивидуите, со слични дози кои потенцијално предизвикуваат сосема различни реакции.<ref name="Benjamin92"/><ref name="Ott76">{{Наведена книга|title=Hallucinogenic Plants of North America|last=Ott, J.|publisher=Wingbow Press|year=1976|isbn=978-0-914728-15-3|location=Berkeley, CA}}</ref> Некои луѓе кои страдаат од интоксикација имаат изложено главоболки и до десет часа потоа. Ретроградна амнезија и [[сомноленција]] може да резултира по закрепнување. === Третман === Треба да се побара медицинска помош во случаи на сомневање за труење. Ако доцнењето помеѓу ингестијата и третманот е помалку од четири часа, се дава активен јаглен. Гастрична лаважа може да се разгледа ако пациентот се појави во рок од еден час по ингестијата.<ref>{{Наведено списание|last=Vale, J. A.|last2=Kulig, K.|last3=American Academy of Clinical Toxicology|year=2004|others=European Association of Poisons Centres and Clinical Toxicologists|title=Position paper: gastric lavage|journal=Journal of Toxicology: Clinical Toxicology|volume=42|issue=7|pages=933–43|doi=10.1081/CLT-200045006|pmid=15641639}}</ref> Да се предизвика повраќање со сируп од ипекак повеќе не се препорачува во каква било ситуација на труење.<ref>{{Наведено списание|last=American Academy Of Clinical Toxico|last2=European Association Of Poisons Cen|year=2004|title=Position paper: Ipecac syrup|journal=Journal of Toxicology: Clinical Toxicology|volume=42|issue=2|pages=133–43|doi=10.1081/CLT-120037421|pmid=15214617}}</ref> Не постои противотров, а поддршката за заштита е основата на понатамошниот третман на интоксикација. Иако понекогаш се нарекува делириент и додека мускаринот бил прво изолиран од мувоморката (''A. muscaria'' ) и како таков е неговиот истоимен, мускимолот нема дејство, како агонист или антагонист, на местото на рецептори на мускаринската ацетилхолин, а со тоа и [[атропин]] или физиостигмин противотров не се препорачува.<ref>{{Наведена книга|title=Medical toxicology|last=Dart, R. C.|publisher=Lippincott Williams & Wilkins|year=2004|isbn=978-0-7817-2845-4|location=Philadelphia, PA|pages=1719–35}}</ref> Ако пациентот е [[Делириум|делиричен]] или вознемирен, ова обично може да се третира со уверување и, доколку е потребно, со физички ограничувања. Бензодиазепин, како што е [[диазепам]] или лоразепам, може да се користи за контрола на борбеноста, вознемиреноста, мускулната прекумерна активност и хистерија.<ref name="Benjamin92"/> Треба да се користат само мали дози, бидејќи тие можат да ги влошат респираторните депресивни ефекти на мускимол.<ref>{{Наведена книга|title=Critical care toxicology: diagnosis and management of the critically poisoned patient|last=Brent, J.|last2=Wallace, K. L.|last3=Burkhart, K. K.|last4=Phillips, S. D.|last5=Donovan, J. W.|publisher=Elsevier Mosby|year=2005|isbn=978-0-8151-4387-1|location=Philadelphia, PA|pages=1263–75}}</ref> Рекурентно повраќање е ретко, но доколку е присутно може да доведе до дисбаланс на течности и електролити; може да биде потребна интравенска рехидратација или замена на електролити.<ref name="Satora05"/><ref name="benjamin313">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', p 313.</ref> Во сериозни случаи може да се појави губење на свеста или [[кома]] и можеби ќе треба интубација и вештачко дишење.<ref name="Hoegberg"/><ref>{{Наведено списание|last=Bosman, C. K.|last2=Berman, L.|last3=Isaacson, M.|last4=Wolfowitz, B.|last5=Parkes, J.|date=October 1965|title=Mushroom poisoning caused by ''Amanita pantherina''. Report of 4 cases|journal=South African Medical Journal|volume=39|issue=39|pages=983–86|pmid=5892794}}</ref> [[Хемодијализа]]та може да ги отстрани токсините, иако оваа интервенција генерално се смета за непотребна.<ref name="INTOX"/> Со современ медицински третман, прогнозата е обично добра по третманот за поддршка.<ref name="Tupalska-Wilczyńska"/> === Психоактивна употреба === [[Податотека:Mushroom_in_the_Hills_of_Adelaide.jpg|алт=Amanita muscaria in Mount Lofty, South Australia|мини| Фотографирано во Планина возвишени ботанички градини, Аделаида Хилс, Јужна Австралија]] Широкиот спектар на психоактивни ефекти е различно опишан како депресивен, седативен - хипнотички, психоделичен, дисоцијативен или делириентен ; Сепак, може да се појават парадоксални ефекти како стимулација. Може да се појават перцептивни феномени како што се синестезија, макропсија и микропсија; последните два ефекти може да се појават или истовремено или наизменично, како дел од синдромот Алиса во земјата на чудата, колективно познат како дисметропсија, заедно со сродните нарушувања пелопсија и телеопсија . Некои корисници пријавуваат [[свесен сон]] под влијание на неговите хипнотички ефекти. За разлика од ''Psilocybe cubensis'', мувоморката ''не'' може да се [[Фунгикултура|одгледува]] комерцијално, поради неговата микоризална врска со корените на [[Бор (дрво)|боровите]] дрвја. Сепак, по забраната за печурки псилоцибини во Велика Британија во 2006 година, продажбата на сè уште легалната мувоморка (''А.muscaria)'' започнала да се зголемува.<ref name="EMC2006">{{Наведена книга|url=http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_31215_EN_TP_Hallucinogenic_mushrooms.pdf|title=Hallucinogenic mushrooms an emerging trend case study.|date=2006|publisher=European Monitoring Centre for Drugs and Drug Addiction|isbn=978-92-9168-249-2|location=Lisbon|access-date=2021-04-27|archive-date=2012-03-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329044308/http://www.emcdda.europa.eu/attachements.cfm/att_31215_EN_TP_Hallucinogenic_mushroom.pdf|url-status=dead}}</ref> {{Rp|17}} Професорката [[Марија Гимбутас|Марија Гимбутиена]], реномиран литвански историчар, го известила Р. Гордон Васон за употребата на оваа печурка во Литванија. Во оддалечените области на [[Литванија]], ''мувоморката'' се конзумирала на свадбени празници, во кои се мешале печурки со [[вотка]] . Професорот исто така известува дека Литванците извезувале мувоморка до [[Лапонци]]те на Далечниот север за употреба во [[Шаманизам|шамански]] ритуали. Литванските свечености се единствениот извештај што Васон го добил за ингестија на мувоморка за верска употреба во Источна Европа.<ref name="Wasson1980">{{Наведена книга|title=The Wondrous Mushroom: Mycolatry in Mesoamerica|last=Wasson|first=R. Gordon|publisher=McGraw-Hill|year=1980|isbn=978-0-07-068443-0}}</ref> {{Rp|43–44}} === Сибир === [[Податотека:Amanita_muscaria._Eastern_Siberia.jpg|мини|''Мувоморка'', Источен Сибир]] ''Мувоморката'' била широко користена како ентеоген од многу домородни народи на Сибир. Неговата употреба била позната меѓу скоро сите [[Уралски јазици|уралски]] говорни народи на западен Сибир и палеосибирскиот народ на рускиот Далечен Исток . Постојат само изолирани извештаи за мувоморката за употреба меѓу [[Тунгузи]] и [[Туркиски народи|турските народи]] од централен Сибир и се верува дека на целата ентеогена употреба на ''мувоморката'' не ја практикувале овие народи.<ref name="nyberg1">{{Наведено списание|last=Nyberg, H.|year=1992|title=Religious use of hallucinogenic fungi: A comparison between Siberian and Mesoamerican Cultures|url=http://www.funga.fi/Karstenia/Karstenia%2032-2%201992-4.pdf|journal=Karstenia|volume=32|issue=71–80|pages=71–80|doi=10.29203/ka.1992.294|archive-url=https://web.archive.org/web/20180515183752/http://www.funga.fi/Karstenia/Karstenia%2032-2%201992-4.pdf|archive-date=2018-05-15|access-date=2018-05-15}}</ref> Во западен Сибир, употребата на ''мувоморката'' била ограничена само кај шаманите, кои ја користеле како алтернативен метод за постигнување на состојба [[Транс|на транс.]] (Нормално, сибирските шамани постигнувале транс со продолжено удирање на тапани и танцување. ) Во источен Сибир, ''мувоморката'' се користела и од страна на шаманите и од народот, и се користела како рекреативно, така и религиозно. На истокот на Сибир, [[Шаманизам|шаманот]] ја јадел печурката, а другите би му ја пиеле урината.<ref name="Wasson1968"/> {{Rp|161}} Оваа урина, која сè уште содржи психоактивни елементи, може да биде помоќна од ''мувоморката'' со помалку негативни ефекти како потење и грчење, што сугерира дека почетниот корисник може да дејствува како филтер за скрининг на други компоненти во печурката.<ref name="Diaz">{{Наведена книга|title=How Drugs Influence Behavior: A Neurobehavioral Approach|last=Diaz, J.|publisher=Prentice Hall|year=1996|isbn=978-0-02-328764-0|location=Upper Saddle River, N.J.}}</ref> Корјаците од источен Сибир имаат приказна за ''мувоморката'' (ваксак) што му овозможила на Големиот гавран да носи кит до својот дом. Во приказната, божеството ''Вахијинин'' („Егзистенција“) плукнал на земјата, а [[Плунка|плукањето му]] станало ''вепак'' а плунката станала брадавици. Откако ја доживеал моќта на ''вепакот'', Равен бил толку воодушевен што му рекол да расте засекогаш на земјата за неговите деца, луѓето, да научат од неа.<ref name="Ramsbottom45">Ramsbottom, p 45.</ref> Меѓу Коријакс, еден извештај вели дека сиромашните ја консумираат урината на богатите, кои можат да си дозволат да ги купат печурките.<ref name="Wasson1968"/> {{Rp|234–35}} === Други извештаи за употреба === Финскиот историчар T.I.Itkonen споменува дека ''мувоморката'' некогаш се користела меѓу [[Лапонци|народот Лапонци]] : волшебниците во Инари би консумирале агарици со мува со седум места.<ref name="Wasson1968"/> {{Rp|279}} Во 1979 година, Саид Голам Мохтар и Хартмут Гиркен објавија статија во која тие тврдат дека откриле традиција на медицинска и рекреативна употреба на оваа печурка меѓу група која зборува [[Авганистан|Парачи во Авганистан]].<ref>"Several Shutulis asserted that Amanita-extract was administered orally as a medicine for treatment of psychotic conditions, as well as externally as a therapy for localised frostbite." {{Наведено списание|last=Mochtar, S. G.|last2=Geerken, H.|year=1979|title=The Hallucinogens Muscarine and Ibotenic Acid in the Middle Hindu Kush: A contribution on traditional medicinal mycology in Afghanistan|url=http://www.erowid.org/plants/amanitas/references/journal/1979_mochtar_afghanistan1.shtml|journal=Afghanistan Journal|language=de|volume=6|pages=62–65|archive-url=https://web.archive.org/web/20090217163249/http://www.erowid.org/plants/amanitas/references/journal/1979_mochtar_afghanistan1.shtml|archive-date=17 February 2009|access-date=2009-02-23}}</ref> Постојат и непотврдени извештаи за религиозна употреба на ''мувоморката'' меѓу две субарктички племиња на [[Американски староседелци|домородните американци.]] Објава на етноботаничарот Keewaydinoquay Peschel објавил за неговата употреба меѓу својот народ, каде што било познат како ({{Трансл|oj|miskwedo}} )<ref>{{Наведена книга|title=Puhpohwee for the people: a narrative account of some uses of fungi among the Ahnishinaubeg|last=Peschel, Keewaydinoquay|publisher=Botanical Museum of Harvard University|year=1978|isbn=978-1-879528-18-5|location=Cambridge, MA|author-link=Keewaydinoquay Peschel}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Navet, E.|year=1988|title=Les Ojibway et l'Amanite tue-mouche (''Amanita muscaria''). Pour une éthnomycologie des Indiens d'Amérique du Nord|journal=Journal de la Société des Américanistes|language=fr|volume=74|issue=1|pages=163–80|doi=10.3406/jsa.1988.1334}}</ref> Овие информации ентузијастички ги прими Васон, иако недостасуваа докази од други извори.<ref>Letcher, p 149.</ref> Постои и една сметка за евроамериканец кој тврди дека бил инициран за традиционална употреба на ''Amanita muscaria'' во Тличо.<ref>{{Наведена книга|title=The Shaman's Doorway|last=Larsen, S.|publisher=Station Hill Press|year=1976|isbn=978-0-89281-672-9|location=New York, NY}}</ref> Летечкиот [[ирвас]] на [[Дедо Мраз]], кој во [[Финска]] е наречен јолулупуки во Финска, може да ја симболизира употребата на ''Адманта'' од самите шамани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://moofmag.com/2017/12/12/santa-claus-the-magic-mushroom-the-psychedelic-origins-of-christmas/|title=Santa Claus the Magic Mushroom & the Psychedelic Origins of Christmas|last=Xulu|first=Melanie|date=2017-12-12|work=MOOF|language=en|accessdate=2020-12-26}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=MkCS9ePWuLU|title=Magic mushrooms & Reindeer - Weird Nature - BBC animals - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-12-26}}</ref><ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.researchgate.net/publication/344507824|title=Fly Agaric: A Compendium of History, Pharmacology, Mythology, & Exploration|last=Kevin Feeney|date=2020|work=ResearchGate|language=en|accessdate=2020-12-26}}</ref> === Викинзите === Верувањето дека [[Викинзи|Викинзите ја]] користеле ''мувоморка'' за борбите на [[Берсерк]] да беснеат прв пат е предложено од страна на шведскиот професор Семјуел во 1784.<ref>{{sv}} Ödmann S. (1784) Försök at utur Naturens Historia förklara de nordiska gamla Kämpars Berserka-gang (An attempt to Explain the Berserk-raging of Ancient Nordic Warriors through Natural History). ''Kongliga Vetenskaps Academiens nya Handlingar'' '''5''': 240–247 (In: Wasson, 1968)</ref> Адман врз неговите теории за извештаите за употреба на ''мувоморка'' меѓу сибирски шамани. Верувањето станало широко распространеот уште од 19 век, но ниту еден современ извор не ја спомнува оваа употреба или нешто слично во нивниот опис на [[берсерк]]<nowiki/>џиите. Мусимол е генерално благ релаксант, но може да создаде низа различни реакции во група на луѓе.<ref name="Hoff">{{Наведена книга|title=The Hallucinogens|last=Hoffer|first=A.|last2=Osmond, H.|publisher=Academic Press|year=1967|isbn=978-0-12-351850-7|pages=443–54|author-link=Abram Hoffer}}</ref> Можно е тоа да го налути човекот или да предизвика да биде „многу весел или тажен, да скока, да танцува, да пее или да му даде место на голем страв“. Компаративната анализа на симптомите, сепак, покажала дека ''[[Буника|Hyoscyamus niger]]'' може подобро да се вклопи во состојбата што го карактеризира бесот на рангирање.<ref>{{Наведено списание|last=Fatur|first=Karsten|date=2019-11-15|title=Sagas of the Solanaceae: Speculative ethnobotanical perspectives on the Norse berserkers|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=244|pages=112151|doi=10.1016/j.jep.2019.112151|issn=0378-8741|pmid=31404578}}</ref> == Замка за муви == ''Мувоморката'' традиционално се користи за фаќање муви, можеби поради неговата содржина на иботенска киселина и мускимол. Неодамна, анализата на девет различни методи за подготовка на ''мувоморкат'' (''A. muscaria)'' за фаќање муви во [[Словенија]] покажало дека ослободувањето на иботенична киселина и мускимол не зависи од растворувачот (млеко или вода) и дека топлинската и механичката обработка доведува до побрзо вадење на иботенична киселина и мусимол.<ref>{{Наведено списание|last=Lumpert|year=2016|title=Catching flies with Amanita muscaria: traditional recipes from Slovenia and their efficacy in the extraction of ibotenic acid|journal=Journal of Ethnopharmacology|volume=187|pages=1–8|doi=10.1016/j.jep.2016.04.009|pmid=27063872}}</ref> == Во религијата == === Сома === Во 1968 година, Р. Гордон Васон предложил дека ''мувоморката'' била ''сомата за која се'' зборува во [[Ригведа]] во Индија,<ref name="Wasson1968"/> {{Rp|10}}, тврдење што добило широко распространет публицитет и популарна поддршка во тоа време.<ref name="Letcher145">Letcher, p 145.</ref> Тој забележал дека описите на ''Сома'' изоставиле каков било опис на корените, стеблата или семето, што би сугерирало печурка {{Rp|18}} и ја користеле придавката (''hári)'' „заслепувачка“ или „пламена“ што авторот ја толкува како црвена. {{Rp|36–37}} Еден ред ги опишувал мажите како уринираат ''Сома'' ; ова потсетило на практиката на употребата на урината во Сибир. Се споменува Сома дека доаѓа „од планините“, што Васон го протолкувал како печурка донесена со ариските напаѓачи од север. {{Rp|22–24}} Индиските научници Сантош Кумар Даш и Сачинанда Пади истакнале дека јадењето печурки и пиењето урина се пропишани, користејќи го ''Манусмати'' како извор.<ref name="Letcher146">Letcher, p 146.</ref> Во 1971 година, ведистичкиот научник Џон Бороу од Универзитетот Кембриџ ја отфрлил теоријата на Васон и забележал дека јазикот е премногу нејасен за да се утврди опис на Сома.<ref>{{Наведено списание|last=Brough, J.|year=1971|title=Soma and ''Amanita muscaria''|journal=Bulletin of the School of Oriental and African Studies|volume=34|issue=2|pages=331–62|doi=10.1017/S0041977X0012957X}}</ref> Во своето истражување од 1976 година, „''Халуциногени и култура“'', антропологот Питер Т. Фурст ги оценил доказите за и против идентификацијата на мувоморката, печурка како Ведска Сома, заклучувајќи претпазливо во нејзина корист.<ref name="Furst 1976 96–108">{{Наведена книга|title=Hallucinogens and Culture|last=Furst|first=Peter T.|publisher=Chandler & Sharp|year=1976|isbn=978-0-88316-517-1|pages=96–108}}</ref> Кевин Фини и Трент Остин ги споредил препораките во Ведите со механизмите за филтрирање при подготовката на мувоморката и објавиле наоди кои го поддржуваат предлогот дека мувоморките печурки можат да бидат веројатно кандидат за светата тајна.<ref name=":0"/> Другите предложени кандидати вклучуваат ''Psilocybe cubensis'', [[обичен зрнеш]] (''Peganum harmala''),<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=INtzYGQOlFoC|title=Haoma and Harmaline: The Botanical Identity of the Indo-Iranian Sacred Hallucinogen "soma" and Its Legacy in Religion, Language, and Middle-Eastern Folklore|last=Flattery|first=David Stophlet|last2=Schwartz|first2=Martin|date=1989-01-01|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-09627-1|language=en}}</ref> и ''Ephedra.'' [[Податотека:Aquileia_mushrooms.jpg|мини| [[Мозаик]] од црвени печурки, пронајден во христијанската [[базилика]] Аквилеја, во северна Италија, датира пред 330 г.]] === Христијанството === Филолог, археолог, и [[Свитоци од Мртвото Море|Мртвото Море свитоци]] научникот Џон Марко Алегро претпоставува дека во раната христијанска [[теологија]] е изведено од култот на плодноста се врти околу ентхеогена потрошувачка на ''мувоморката'' во неговата книга од 1970г ''Светите печурки и Крстот'',<ref> {{Наведена книга|title=The Sacred Mushroom and the Cross: A Study of the Nature and Origins of Roman Theology within the Fertility Cults of the Ancient Near East|last=Allegro, J.|publisher=Hodder & Stoughton|year=1970|isbn=978-0-340-12875-6|location=London}}</ref> но неговата теорија нашла мала поддршка од научниците надвор од областа на етномикологијата . Книгата била критично критикувана од академици и теолози, вклучително и Сер Годфри Драјвер, емеритус професор по семитска филологија на [[Оксфордски универзитет|Универзитетот]] во Оксфорд и Хенри Чадвик, декан на Христовата црква, Оксфорд.<ref name="Letcher, p 160">Letcher, p 160.</ref> Христијанскиот автор Џон Ц. Кинг напишал детален демант на теоријата на Алегро во книгата 1970 г. ''„Христијански поглед на митот за печурките“'' ; тој забележува дека ниту мувоморките, ниту нивните дрвја домаќини не се наоѓаат на [[Среден Исток|Блискиот Исток]], иако таму се наоѓаат ели и борови, и ја истакнува необичната природа на врските помеѓу библиските и сумерските имиња измислени од Алегро. Тој заклучува дека ако теоријата била вистинита, употребата на печурката сигурно била „најдобро чуваната тајна на светот“, бидејќи била толку добро скриена две илјади години.<ref>{{Наведена книга|title=A Christian View of the Mushroom Myth|last=King, J. C.|publisher=Hodder & Stoughton|year=1970|isbn=978-0-340-12597-7|location=London}}</ref><ref>Letcher, p. 161.</ref> == Кулинарска употреба == Токсините во ''ентхеогени'' се растворливи во вода. Попарување и вриење на мувоморките може да ги детоксицира и да дадеплодно тело што може да се јаде.<ref name="RubArora"/> Иако нејзината потрошувачка како храна никогаш не била широко распространета,<ref>Viess, Debbie. [http://bayareamushrooms.org/education/further_reflections_amanita_muscaria.html "Further Reflections on Amanita muscaria as an Edible Species"]</ref> потрошувачката на детоксифицирана ''мувоморките'' се користат во некои делови на Европа (особено од руски доселеници во Сибир) најмалку од 19 век, а веројатно и порано. Германскиот лекар и натуралист Георг Хајнрих фон Лангсдорф го напишал најраниот објавен извештај за тоа како да се детоксицира оваа печурка во 1823 година. Кон крајот на 19 век, францускиот лекар Феликс Архимед Пуше бил популарен застапник на ''мувоморките во'' ''потрошувачката'' споредувајќи ја со манијак, важен извор на храна во тропска Јужна Америка, кој мора да се детоксифицира пред употребата. Употребата на оваа печурка како извор на храна се чини дека постоела и во Северна Америка. Класичен опис на оваа употреба на ''мувоморките'' од [[Афроамериканци|афроамерикански]] продавач на печурки во Вашингтон, кон крајот на 19 век, ја опишува американскиот ботаничар Фредерик Вернон Ковил. Во овој случај, печурката, откако се врие и се натопи во оцет, се прави сос од печурки за стек.<ref>Coville, F. V. 1898. ''Observations on Recent Cases of Mushroom Poisoning in the District of Columbia''. United States Department of Agriculture, Division of Botany. U.S. Government Printing office, Washington, D.C.</ref> Исто така, се консумира како храна во делови на Јапонија. Најпознатата сегашна употреба како печурка за јадење е во [[Нагано (префектура)|префектурата Нагано]], Јапонија. Таму, првенствено се јаде солена и кисела. Труд од историчарот на храна Вилијам Рубел и микологот Дејвид Арора од 2008 година дава историја на потрошувачката на ''мувоморките'' како храна и ги опишува методите на детоксикација. Тие се залагаат ''мувоморките'' ''да'' биде опишана во водичите во полето како печурка за јадење, придружена со опис за тоа како да се детоксицира. Авторите наведуваат дека широко распространетите описи на оваа печурка како отровна е одраз на културната пристрасност, бидејќи неколку други популарни видови на јадење, особено смрчките, се токсични освен ако не се правилно зготвени.<ref name="RubArora"/> == Културни прикази == [[Податотека:Ruebezahl_(Moritz_von_Schwind).jpg|мини|Слика на Мориц фон Швинд, 1851 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mykoweb.com/art-registry/1750-1850.html|title=Art Registry: 1750–1850|work=Mykoweb|archive-url=https://web.archive.org/web/20090202145757/http://mykoweb.com/art-registry/1750-1850.html|archive-date=2 February 2009|accessdate=2009-02-26}}</ref>]] Црвено-белата дамчеста печурка е честа слика во многу аспекти на популарната култура. Градинарски украси и детски сликовници на кои се прикажани џуџиња и [[Самовила|самовили]], како што се [[Штрумпфови|Штрумфовите]], честопати се гледаат мувоморки што се користат како седишта или домови.<ref name="arora86"/><ref name="benjamin295">Benjamin, ''Mushrooms: poisons and panaceas'', p 295.</ref> Мувоморките се претставени на сликите уште од [[ренесанса]]та,<ref name="urlMykoWeb -- Art Registry">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mykoweb.com/art-registry/index.html|title=The Registry of Mushrooms in Works of Art|work=Mykoweb|archive-url=https://web.archive.org/web/20090201132515/http://mykoweb.com/art-registry/index.html|archive-date=1 February 2009|accessdate=2009-02-16}}</ref> иако на суптилен начин. На пример, на сликата на [[Јероним Бос|Хиеронимус Бош]] , Градината на земните задоволства, печурката може да се види на левата табла на делото.<ref name=":2">{{Наведено списание|last=Michelot|first=Didier|last2=Melendez-Howell|first2=Leda Maria|date=February 2003|title=Amanita muscaria: chemistry, biology, toxicology, and ethnomycology|journal=Mycological Research|volume=107|issue=2|pages=131–146|doi=10.1017/s0953756203007305|issn=0953-7562|pmid=12747324}}</ref> Во ерата на Викторија тие станале повидливи, станувајќи главна тема на некои слики со самовили.<ref name="urlMushrooms in Victorian Fairy Paintings, by Elio Schachter">{{Наведено списание|title=Mushrooms in Victorian Fairy Paintings, by Elio Schachter|url=http://www.mushroomthejournal.com/bestof/VicFP.html|journal=Mushroom, the Journal of Wild Mushrooming|archive-url=https://web.archive.org/web/20090115092517/http://www.mushroomthejournal.com/bestof/VicFP.html|archive-date=15 January 2009|access-date=2009-02-16}}</ref> Две од најпознатите употреби на печурката се наоѓаат во ''франшизата Марио'' (конкретно две од предметите за напојување на Супер печурка и примероците во неколку фази кои се базираат на мувоморка),<ref name="SuperMushroom">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom|title=The Top 11 Video Game Powerups|publisher=[[UGO Networks]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20081028230817/http://www.ugo.com/a/top11-videogame-powerups/?cur=supermushroom|archive-date=October 28, 2008}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Li, C.|last2=Oberlies, N. H.|date=December 2005|title=The most widely recognized mushroom: chemistry of the genus ''Amanita''|url=http://libres.uncg.edu/ir/uncg/f/N_Oberlies_Most_2005.pdf|journal=Life Sciences|volume=78|issue=5|pages=532–38|doi=10.1016/j.lfs.2005.09.003|pmid=16203016}}</ref> и танцувачката печурка ''низа во филмот Фантазија на'' Дизни од 1940 година.<ref name="Ramsbottom43">Ramsbottom, p 43.</ref> [[Податотека:Children-play-on-alice-in-wonderland-sculpture-central-park-new-york-3.jpg|лево|мини| Мувоморките обично ги има во [[Викторијанска книжевност|викторијанската литература]], вклучувајќи ја и популарната приказна ''[[Алиса во земјата на чудата]]'' (1865) од Луис Керол.<ref name="Letcher, p 126">Letcher, p 126.</ref><ref>''Sacred Weeds: Fly Agaric'', [[BBC]] documentary presented by [[Andrew Sherratt|Dr Andrew Sherratt]], The Reader in European Pre-History at the University of Oxford (prior to his resignation, formerly Professor of Archaeology, University of Oxford). Documentary released 1998-08-10. Relevant material about 06:30–07:00 minutes. Transcription: ''I then moved on to the appearance of the fly agaric mushroom in our own culture. This is the famous example from Lewis Carroll's ''Alice in Wonderland'', the caterpillar sitting on the mushroom. Alice bites a little piece of this to get larger / smaller. So there is some evidence that Lewis Carroll himself was aware of some of the properties of eating these mushrooms, and the way in which it altered perception. And so the image of the fly agaric became very common in Victorian literature, especially associated with faeries and little people sitting on mushrooms and toadstools.''</ref><br />(скулптура на ''Алиса во земјата на чудата на'' Хосе де Крифт во Источен [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]], Њујорк)]] Извештајот за патувањата на Филип фон Страхленберг до Сибир и неговите описи за употребата на ''тамошната мувоморка'' бил објавен на англиски јазик во 1736 година. Пиењето урина на оние што ја конзумирале печурката го коментира англо-ирскиот писател Оливер Голдсмит во неговиот многу читан роман од 1762 година, „ ''Граѓанин на светот“''.<ref>Letcher, p 122.</ref> Печурката досега била идентификувана како ''мувоморка''.<ref>Letcher, p 123.</ref> Други автори ги забележале изобличувањата на големината на согледуваните предмети додека биле опиени од габата, вклучително и натуралистот Мордекаи Кубит Кук во неговите книги ''„Седумте сестри на спиењето“'' и ''„Обичен и лесен извештај за британските габи“''.<ref>Letcher, p 125.</ref> Се претпоставува дека ова набудување ја формирало основата на ефектите од јадењето на печурката во популарната приказна ''[[Алиса во земјата на чудата|„Авантурите на Алиса во земјата на чудата“]]'' од 1865 година.<ref name="Letcher, p 126">Letcher, p 126.</ref> Халуциногена „шарлашка жаба“ од Лапланд е претставена како заговор во елементот во романот на Чарлс Кингсли од 1866 година, „ ''Свеста“,'' базирана на истоимената средновековна фигура.<ref>Letcher, p 127.</ref> Романот на Томас Пинчон '', виножитото од'' 1973 година, ја опишува габата како „роднина на отровниот Ангел Разурнувач “ и претставува детален опис на ликот кој подготвува смеса за печење колачиња од собраната ''мувоморка''.<ref>{{Наведена книга|title=Gravity's Rainbow|title-link=Gravity's Rainbow|last=Pynchon, T.|publisher=Penguin Books|year=1995|isbn=978-0-09-953321-4|location=New York|pages=92–93}}</ref> Шаманизмот и ''мувоморка'' е исто така застапен и опишан во романот „ ''Thursbitch“'' од Алан Гарнер во 2003 година <ref>Letcher, p 129.</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.amanitaceae.org/ Webpages on ''Amanita species''] од Тулос и Јанг Жулианг * [https://www.erowid.org/plants/amanitas/ Аманита на erowid.org] * [http://www.inchem.org/documents/pims/fungi/pimg026.htm Aminita muscaria, Amanita pantherina and others (Group PIM G026)] by [[:en:IPCS INCHEM|IPCS INCHEM]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Ентеогени]] [[Категорија:Пупавка]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] [[Категорија:Отровни габи]] [[Категорија:Психоактивни габи]] [[Категорија:Габи на Европа]] [[Категорија:Габи на Северна Америка]] [[Категорија:Габи на Азија]] 1eg77qftxlcwbxz1gkc3s7gluh8cwqk Трите доби на жената (Климт) 0 1278813 5571462 4998089 2026-06-04T08:03:06Z Surajr7 99167 5571462 wikitext text/x-wiki {{Infobox Artwork | alt=See adjacent text. | image_file=Klimt - The Three Ages of Woman (1905) Google Art Project.jpg | image_size=250px | title=Трите доба на жените | other_language_1= | other_title_1= | artist=[[Густав Климт]] | year=1905 | medium=[[Oil painting|Oil]] on [[canvas]] | height_metric=180 | width_metric=180 | height_imperial= | width_imperial= | metric_unit=cm | imperial_unit=in | city=[[Рим]] | museum= Национална галерија на модерна уметност }} ''''' Трите доба на жените ''''' е слика која е завршена во Австрија во 1905 година од [[Густав Климт]], [[Симболизам (уметност)|симболистички сликар]] и еден од најистакнатите членови на движењето [[Виенска сецесија]]<ref>{{Наведена мрежна страница |url=https://www.gustav-klimt.com/The-Three-Ages-Of-Woman.jsp/ |title=The Three Ages of Woman, 1905 by Gustav Klimt |accessdate=2021-10-26 |archive-date=2021-12-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211204130749/https://www.gustav-klimt.com/The-Three-Ages-Of-Woman.jsp |url-status=dead }}</ref>. Сликата беше изложена за време на втората изложба на [[Deutscher Künstlerbund|Deutsche Künstlerbund]] во мај-октомври 1905 година во Берлин под наслов Die drei Lebensalter („Трите векови“). == Опис == На сликата се прикажани три жени во различни фази на возраст, симболизирајќи го циклусот на животот. Трите жени се во централна позиција на платното. Позадината е без длабочина , што создава чувство на дводимензионалност.. Боите се неутрални и создаваат мирен ефект. Заедничката употреба на шарени мотиви кај Климт е видлива и во ова дело. Постојат две вертикални аури во кои се наоѓаат жените. Двете помлади жени се во сина аура која има флуиден модел на студени бои. Старицата сама е во аура и е исполнета со поизразени раздвојувања во дизајнот. Боите на оваа аура се топли, земјени тонови кои се во контраст со студените бои на другата аура. Жената и аурите малку се преклопуваат. Ногата на младата жена оди зад левата аура, а главата на старицата доаѓа пред десната аура. Најмладата фигура, дете, е поврзана со младата жена која и е мајка. Тие се единствените две кои се допираат, тие исто така имаат проѕирна сина ткаенина обвиткана по нивните нозе. И двете од овие жени имаат затворени очи. Младата жена има цвеќиња околу главата кои ја претставуваат пролетта. Нејзината коса е светла и обемна, во контраст со онаа на старицата која е одвоена од другите две жени. Нејзината глава е свртена настрана и свртена надолу. Последиците од староста се очигледни преку нејзината опуштена кожа, надуениот стомак и истакнатите вени. Таа е за разлика од другите две и по тоа што и се прикажани двете стапала. Ова беше направено за гледачот да може да ја види грдоста на нејзината возраст во целост<ref>[https://www.jacksonsart.com/blog/2017/03/23/look-three-ages-woman-gustav-klimt/ ‘THE THREE AGES OF WOMAN’ BY GUSTAV KLIMT]</ref>. == Климт, и Виенската сецесија == Уметникот, [[Густав Климт]], беше истакнат австриски сликар кој е роден во 1862 година. Работел како чирак кај [[Фердинанд Лауфбергер]] во раниот дел од неговата уметничка кариера. Подоцна тој беше основачки член и прв претседател на [[Виенската сецесија]] од 1897 до 1903 година. Тој и неговиот колега уметник ја формираа сецесијата по напуштањето на Künstlerhaus, или Корпорацијата на австриски уметници поради разликите во ставовите. Сецесијата одржа многу изложби и исто така основаше списание со наслов [[Ver Sacrum]], што се преведува како света пролет. Овде објавувале бројни писатели и уметници додека ги споделуваа ставовите за Виенската сецесија. Климт ја напушти Виенската сецесија во 1905 година, истата година кога била завршена ''Трите доба на жената''.<ref>[https://www.aaronartprints.org/klimt-thethreeagesofwoman.php/ The Three Ages of Woman]</ref>. == Технички елементи == Ова е сликарство масло на платно со димензии 180 на 180 сантиметри. Покажува знаци на техника на импасто сликање која била вообичаена за делото на Климт. Неговите методи на сликање вклучуваа мешање на растворувачи за сушење во бојата за да се осигура дека нема несакан сјаен изглед. Тој, исто така, ретушираше дела, што го ограничуваше тоа колку слики можеше да создава годишно. '' Трите доба на жената '' спаѓа во Златниот период на Климт кој вклучува и други дела како што се '' [[Бакнеж (слика на Климт)|Бакнеж]] ''. Овој период се одликува со висока орнаментика и употреба на златни и метални бои.Ова дело исто така сугерира дека е дел од движењето Арт Нову поради временскиот период и декоративните елементи. Сликата се наоѓа во Рим во [[Националната галерија на модерна уметност]]. == Поврзано == * [[Густав Климт]] * [[Бакнеж (Климт)]] * [[Виенска сецесија]] ==Наводи== {{наводи}} ==Надворешни врски== *Eisler, Max. ''Gustav Klimt''. Vienna: Rikola Verlag LTD. 1921 *[http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/benezit/B00099386 "KLIMT, Gustav." ''Benezit Dictionary of Artists''. Oxford Art Online. Oxford University Press, accessed November 25, 2014] *[http://www.oxfordartonline.com/subscriber/article/grove/art/T046890 Vergo, Peter. "Klimt, Gustav." Grove Art Online. Oxford Art Online. Oxford University Press, accessed November 29, 2014] == Литература == * {{книга |автор= Gottfried Fliedl|часть= The Three Ages of Woman / Death and Life|заглавие= Gustav Klimt. The World in Female Form|ссылка= https://archive.org/details/gustavklimt1862100flie|ответственный= English translation: Hugh Beyer|место= Köln|издательство= Benedikt Taschen Verlag GmbH|год= 1998|pages= [https://archive.org/details/gustavklimt1862100flie/page/120 120]—127|allpages= 240|isbn= 3-8228-7213X|ref= Fliedl}} {{Густав Климт}} [[Категорија:Слики од Густав Климт]] avq9zwhb1qfw9vy7uayp59lcq5f6ytj Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Тепавци 0 1286436 5571452 5132591 2026-06-04T07:29:20Z Ehrlich91 24281 5571452 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Рождество на Пресвета Богородица |слика = |големина на слика = 250п |опис = |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Новачка |координати = {{coord|40|59|34.7|N|21|33|34.6|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Тепавци |општина = Новаци |држава = Македонија |патрон = [[Богородица Марија]] |изградба = XIX век |завршено = |осветување = |живопис = XIX век |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= преродбенички }} '''Рождество на Пресвета Богородица''' (позната и како '''Света Богородица''') — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во [[Битола|битолското]] село [[Тепавци]], [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=131|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-06-04|archive-date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105541/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=131|url-status=dead}}</ref> == Местоположба == Црквата е гробишен храм, сместен во јужниот дел на селото. == Историја == Цркбата била изградена „тогаш кога е правена црквата „[[Црква „Св. Недела“ - Битола|Св. Недела]]“ во Битола“,<ref>{{наведена книга |title= Битољско-прилепска котлина. Антропогеографска проучавања |last=Трифуноски |first=Јован Ф |authorlink= Јован Трифуноски |coauthors= |year= 1998 |publisher= Српска академија наука и уметности |location=Београд |isbn= 86-7025-267-8|pages= 112|url= |accessdate=}}</ref> што значи околу 1863 година. Сепак, други извори говорат дека храмот е подигнат во 1767 година.<ref name=":1"/> == Архитектура == === Фрескоживопис === [[Живопис]]ана на крајот на XIX век од непознат зограф,<ref>{{наведено списание| last = Митревски | first =Никола | authorlink = | coauthors = | year =2011 | month = | title =Претставите на сесловенските првоучители Св. Кирил и Св. Методиј во живописот од XIX век во Пелагонија, Мариово и Демирхисарско | journal = Патримониум.мк | volume = 4 | issue = 9 | pages = 298 - 299 | doi = | id = | url =http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_4/24_1%20=%20016_4%20Spisanie%202011%20Nikola.pdf | format = | accessdate = }}</ref> иако во некои записи се наведува и годината 1795.<ref name=":1"/> Меѓу фреските се и светите браќа [[Кирил и Методиј]] кои живописецот ги именува како „бугарски просветители“ под влијание на тогашната [[бугарска пропаганда во Македонија]]. == Галерија == <gallery mode=packed heights=100px> Податотека:Freska na Sv. Kiril i Metodij od Sv. Bogorodica Tepavska.jpg|Фреска на [[Св. Кирил и Методиј]] во црквата </gallery> == Поврзано == * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Новачка парохија]] * [[Тепавци]] == Наводи == {{наводи|2}} == Надворешни врски == {{Ризница-ред|Church of the Theotokos (Tepavci)}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Рождество на Пресвета Богородица, Тепавци}} [[Категорија:Храмови посветени на Пресвета Богородица во Македонија|Тепавци]] abrnigz0kqx1pope4e3dtwkl91k91rk Влегување на крстоносците во Цариград 0 1302863 5571446 5491187 2026-06-04T06:23:07Z Ziv 110717 ([[c:GR|GR]]) [[File:Eugène Ferdinand Victor Delacroix 012.jpg]] → [[File:Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg]] [[c:COM:FR#FR2|Criterion 2]] · Name of the painting and not just a generic number 5571446 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} {{Инфокутија Уметничко дело|image_file=Eugène Delacroix - Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204).jpg|image_size=300px|title=Влегување на крстоносците во Цариград|artist=[[Ежен Делакроа]]|year=[[1840 во уметноста|1840]]|type=[[Маслено сликарство|Маслена слика]]|height_metric=498|width_metric=410|metric_unit=cm|imperial_unit=in|museum=[[Лувр]]|city=[[Париз]]}} '''''Влегување на крстоносците во Цариград''''' ([[француски]]: ''Entrée des Croisés à Constantinople'') или '''''Крстоносците влегуваjќи во Цариград''''' ― голема [[Уметничка слика|слика]] на [[Ежен Делакроа]]. Била нарачана од [[Луј-Филип]] во 1838 година, а завршена во 1840 година. Насликана со [[Маслено сликарство|масло на платно]], таа е во збирката на [[Лувр|Музејот Лувр]] во [[Париз]]. Сликата на Делакроа прикажува позната епизода од [[Четврта крстоносна војна|Четвртата крстоносна војна]] (12 април 1204 година), во која крстоносците се откажале од нивниот план да го нападнат муслиманскиот Египет и Ерусалим и наместо тоа го ограбиле христијанскиот ([[православен]]) град [[Цариград]], главниот град на [[Римската Империја]]. Сликата го прикажува Балдвин I на чело на поворка низ улиците на градот по нападот; на сите страни се жителите на градот кои молат за милост.<ref name="Pool36">Pool, p. 36.</ref> Сјајноста на сликата и употребата на бои се должи на студијата на Делакроа за [[Стар мајстор|старите мајстори]], како што е [[Паоло Веронезе]].<ref name="Pool36">Pool, p. 36.</ref> Сликата била изложена во Салонот од 1841 година, каде што сликарскиот [[романтизам]] на нејзиниот стил бил контроверзен; весникот ''Le Constitutionnel'' изразил жалење за „збунетата и задавена композиција, досадните земјени бои и недостатокот на дефинитивни контури“, но [[Шарл Бодлер|Бодлер]] ја ценел „апстракционата намера“ на делото.<ref name="Pool36" /> == Наводи == {{Наводи}} == Дополнителна литература == * Пул (Pool), Фиби (Phoebe) (1969). ''Delacroix''. Лондон: Hamlyn. {{ISBN|0-600-03796-7}} {{Ежен Делакроа}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Четврта крстоносна војна]] [[Категорија:Слики од Ежен Делакроа]] [[Категорија:Коњи во уметноста]] [[Категорија:Слики во Лувр од француски уметници]] [[Категорија:Уметнички слики од 1840 година]] myulro1onc0mdy1pchhgk67tu1k3g8w Јуриј Венелин 0 1305654 5571359 5551619 2026-06-03T22:02:07Z Buli 2648 /* Биографија */ 5571359 wikitext text/x-wiki {{Infobox person | name = Јуриј Венелин | image = BASA-2072K-1-408-6-Yuriy Venelin.JPG | image_size = 200px | caption = | birth_name = Георги Хуца | birth_date = {{Birth date|df=yes|1802|09|22}} | birth_place = [[Тибава]], [[Кралство Унгарија]], [[Хабсбуршка Монархија]] | death_date = {{Death date and age|df=yes|1839|03|26|1802|09|22}} | death_place = [[Москва]], [[Руска империја]] | nationality = | other_names = | occupation = | years_active = | known_for = | notable_works = | education = }} '''Јуриј Иванович Венелин''' ({{langx|rue|Юрій Іванович Венелін}}; роден '''Георги Хуца'''; 22 септември 1802 – 26 март 1839) бил [[Источни Русини|русин]] [[славистика|славист]], [[фолклорист]], [[етнограф]] и [[филолог]] познат по неговите истражувања на јазикот, историјата и културата на [[Бугарија]]. == Биографија == Венелин е роден во селото Велика Тибава во [[Субкарпатска Рутенија]], [[Кралство Унгарија]] (денес во Украина),<ref>{{cite book |last=MacDermott |first= Mercia |author-link= Mercia MacDermott |title= A History of Bulgaria 1395–1885 |place= New York |publisher= Frederick A. Praeger |year= 1962 |accessdate= 18 June 2021 |url=https://archive.org/details/historyofbulgari00macd |url-access= registration |page=[https://archive.org/details/in.gov.ignca.36048/page/123/mode/2up 123] |via= [[Internet Archive]] }}</ref> во семејството на селскиот свештеник И. Хуца. По завршувањето на гимназијата во градот [[Ужгород|Унгвар]] (денешен Ужгород), таму се запишал на духовната семинарија, а потоа учел на епископскиот лицеј во градот [[Сату Маре|Сатмар]] (денес Сату Маре) заедно со својот братучед И.И. Молнар (1802–1872). Во 1822 година младиот човек го продолжил своето образование на Филозофскиот факултет на универзитетот во [[Лавов]]. Кон 1821 година се однесуваат првите записи на Венелин за историјата на Словените, која станала негова вистинска страст. Богатата збирка на книги и ракописи во библиотеката на Лавовскиот универзитет му обезбедила изобилен материјал од византиски и западноевропски извори за истражувањата во „темните векови“ на Словените. Неговата јазична подготовка во голема мера му помогнала во потрагата по потребните податоци: Венелин одлично го знаел старогрчкиот јазик и латинскиот, слободно зборувал унгарски, германски и француски, а добро ги разбирал англискиот, италијанскиот, шпанскиот и влашкиот (романскиот) јазик. Лесно ги совладал и словенските јазици. По краток престој во Лавов, тој се преселил во [[Кишинев]], каде што се запознал со јазикот, историјата и културата на бугарските иселеници во [[Бесарабија]]. Ова искуство имало клучно влијание врз неговата подоцнежна работа, насочувајќи го кон проучување на бугарскиот народ. === Преселба во Русија и академска кариера === Во 1825 година, Венелин се преселил во [[Москва]], каде се запишал на Империјалниот Московски Универзитет за да студира медицина. Иако формално студирал медицина, неговите интереси останале насочени кон славистиката, етнографијата и историјата. Во Москва, тој се вклучил во интелектуалните кругови на руските слависти, кои биле под влијание на романтичарскиот национализам и панславистичките идеи на XIX век. Овие идеи го инспирирале да се посвети на проучувањето на словенските народи, особено оние под османска власт. Во 1830, тој бил испратен од [[Руска академија на науките|Петербуршката академија на науките]] во Бугарија под Османлиска власт. Ги посетил бугарските градови [[Варна]], [[Каварна]] и [[Силистра]], каде запишал народни песни и приказни, стекнувајќи се со знаење за бугарскиот јазик од прва рака.<ref name="bgenc">{{cite book |title=Електронно издание "История на България" |language=bg |last=Бакалов |first=Георги |author2=Милен Куманов |publisher=Труд, Сирма |location=София |year=2003 |isbn=954528613X |chapter=ВЕНЕЛИН , Юрий Иванович (истинско име: Георги Хуца) (22.IV.1802-26.III.1839) }}</ref> Во 1836, се запознал со бугарскиот емигрант [[Васил Априлов]] во [[Одеса]], со кого водел активна кореспонденција. Починал во Москва во 1839.<ref name=bgenc/> == Дела == * [https://books.google.com/books?id=YWMNAQAAIAAJ&dq=inauthor%3A%22%D0%AE%D1%80%D1%96%D0%B9%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%22&pg=PR1#v=onepage&q&f=false Древние и нынешние болгары в политическом, народописном, историческом и религиозном их отношении к россиянам. Историко-критические изыскания. Т. I. Москва, 1829] * "О характере народных песен у славян задунайских" (1835); * [https://books.google.com/books?id=aj9GAAAAMAAJ&dq=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD&pg=PA1#v=onepage&q&f=false О зародыше новой болгарской литературы. Москва, 1838] * [https://books.google.com/books?id=1p4ZAAAAYAAJ&dq=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD&pg=PP7#v=onepage&q&f=false Влахо-болгарскиe или дако-славянскиe грамоты, собранныe и объясненныe на иждивении Императорской Российской Академии. Санкт-Петербург, 1840] * [https://books.google.com/books?id=EWbxAAAAMAAJ&dq=inauthor%3A%22%D0%AE%D1%80%D1%96%D0%B9%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%22&pg=PP11#v=onepage&q&f=false Древние и нынешние словене в политическом, народописном, историческом и религиозном их отношении к россиянам. Историко-критические изыскания. Т. II. Москва, 1841] * [https://books.google.com/books?id=O_zTAAAAMAAJ&dq=inauthor%3A%22%D0%AE%D1%80%D1%96%D0%B9%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD%22&pg=PA3#v=onepage&q&f=false Скандинавомания и еe поклонники или столетние изыскания о варягах. Историко-критическое разсуждение. Москва, 1842] * [https://books.google.com/books?id=TKkZAAAAYAAJ&dq=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD&pg=PP5#v=onepage&q&f=false Критическиe изследованиs об истории болгар, с прихода болгар на Фракийский полуостров до 968 года, или покорения Болгарии Великим князем русским, Святославом. Изданны на иждивении болгарина И. Н. Денкоглу. Москва, 1849] * [https://books.google.com/books?id=P-ZBAAAAcAAJ&dq=%D0%AE%D1%80%D0%B8%D0%B9%20%D0%92%D0%B5%D0%BD%D0%B5%D0%BB%D0%B8%D0%BD&pg=PR1#v=onepage&q&f=false Древние и нынешние болгары в политическом, народописном, историческом и религиозном их отношении к россиянам. Историко-критические изыскания. Издание второе. Москва, 1856] == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Слависти]] [[Категорија:Починати во Москва]] [[Категорија:Родени во 1802 година]] [[Категорија:Починати во 1839 година]] gmvdwml9blzq74w8jcwjil6lbbdtcoz Калиум нитрат 0 1316120 5571520 5503727 2026-06-04T10:43:30Z Bjankuloski06 332 5571520 wikitext text/x-wiki {{chembox | Verifiedfields = changed | Watchedfields = changed | verifiedrevid = 476994711 | Reference = <ref>{{GESTIS|Name=Калиум нитрат|ZVG=3630|CAS=7757-79-1|Date=2007-03-09}}</ref> | Name = Калиум нитрат | ImageFile = Potassium nitrate.jpg | ImageName = Potassium nitrate | ImageFileL1 = potassium nitrate structure.svg | ImageFileR1 = Potassium-nitrate-superstructure-unit-cell-3D-sf.png | IUPACName = Калиум нитртат | OtherNames = Салитер<br />Солера<br />Нитрат од поташа<br />Индиска шалитра<br /> Индиска шелетра<ref>{{cite book|last1=Gustafson|first1=A. F.|title=Handbook of Fertilizers - Their Sources, Make-Up, Effects, And Use|date=1949|page=25|url=https://books.google.com/books?id=-_V9CgAAQBAJ&pg=PT25|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20170217085145/https://books.google.com/books?id=-_V9CgAAQBAJ&pg=PT25|archive-date=2017-02-17|isbn=9781473384521}}</ref> | Section1 = {{Chembox Identifiers | UNII_Ref = {{fdacite|correct|FDA}} | UNII = RU45X2JN0Z | KEGG_Ref = {{keggcite|correct|kegg}} | KEGG = D02051 | ChEMBL_Ref = {{ebicite|changed|EBI}} | ChEMBL = 1644029 | InChI = 1/K.NO3/c;2-1(3)4/q+1;-1 | InChIKey = FGIUAXJPYTZDNR-UHFFFAOYAM | SMILES = [K+].[O-][N+]([O-])=O | StdInChI_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChI = 1S/K.NO3/c;2-1(3)4/q+1;-1 | StdInChIKey_Ref = {{stdinchicite|correct|chemspider}} | StdInChIKey = FGIUAXJPYTZDNR-UHFFFAOYSA-N | CASNo = 7757-79-1 | CASNo_Ref = {{cascite|correct|CAS}} | PubChem = 24434 | ChemSpiderID_Ref = {{chemspidercite|correct|chemspider}} | ChemSpiderID = 22843 | UNNumber = 1486 | RTECS = TT3700000 | EINECS = 231-818-8 }} | Section2 = {{Chembox Properties | Formula = KNO<sub>3</sub> | MolarMass = 101.1032 g/mol | Appearance = бела цврста супстанца | Odor = без мирис | Solubility = 133 g/1000 g вода (0 °C)<br /> 316 g/1000 g вода (20 °C)<br /> 383 g/1000 g вода (25 °C)<br /> 2439 g/1000 g вода (100 °C)<ref name=b1>{{cite book |pages=5–6 |chapter=2 |chapter-url=https://books.google.com/books?id=Q1yJNr92-YcC&pg=PA5 |title=Pyrotechnic Chemistry |author1=B. J. Kosanke |author2=B. Sturman |author3=K. Kosanke |author4=I. von Maltitz |author5=T. Shimizu |author6=M. A. Wilson |author7=N. Kubota |author8=C. Jennings-White |author9=D. Chapman |display-authors=3|publisher=Journal of Pyrotechnics |year=2004 |isbn=978-1-889526-15-7 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20160505033849/https://books.google.com/books?id=Q1yJNr92-YcC&pg=PA5 |archive-date=2016-05-05 }}</ref> | SolubleOther = малку растворил во [[етанол]]<br /> растворилв во [[глицерол]], [[амонијак]] | Density = 2,109 g/cm<sup>3</sup> (16&nbsp;°C) | MeltingPtC = 334 | BoilingPtC = 400 | BoilingPt_notes = (decomposes) | pKb = 15,3<ref>Kolthoff, Treatise on Analytical Chemistry, New York, Interscience Encyclopedia, Inc., 1959.</ref> | RefractIndex = 1,335, 1,5056, 1,5604 | MagSus = &minus;33.7·10<sup>−6</sup> cm<sup>3</sup>/mol }} | Section3 = {{Chembox Structure | Coordination = | CrystalStruct = [[Орторомбична]], [[Арагонит]] }} | Section4 = {{Chembox Thermochemistry | DeltaHf = -494,00 kJ/mol | HeatCapacity = 95,06 J/mol K }} | Section7 = {{Chembox Hazards | ExternalSDS = [http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0184.htm ICSC 0184] | GHSPictograms = {{GHS03}} {{GHS exclamation mark}} | HPhrases = {{H-phrases|272|315|319|335}} | PPhrases = {{P-phrases|102|210|220|221|280}} | MainHazards = Оксидант, штетен доколку се проголта, вдиши или се апсорбира на кожата. Предизвикува иритација на кожата и областа околу очите. | NFPA-H = 1 | NFPA-F = 0 | NFPA-R = 0 | NFPA-S = OX | FlashPt = нe-запаливо (оксидатор) | LD50 = 1901 mg/kg (oral, rabbit)<br />3750 mg/kg (oral, rat)<ref>[http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/7757-79-1 chem.sis.nlm.nih.gov] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140812203740/http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/rn/7757-79-1 |date=2014-08-12 }}</ref> }} | Section8 = {{Chembox Related | OtherAnions = [[Калиум нитрит]] | OtherCations = [[Литиум нитрат]]<br />[[Натриум нитрат]]<br />[[Рубидиум нитртат]]<br />[[Цезиум нитрат]] | OtherCompounds = [[Potassium sulfate]]<br />[[Potassium chloride]] }} }} '''Калиум нитрат''' — [[хемиско соединение]] со [[хемиска формула]] {{хем|[[Potassium|K]]|[[Nitrogen|N]]|[[Oxygen|O]]|3}}. Оваа [[сол]] од [[нитрат на алкален метал]] е исто така позната како „Индиска шалира““ (чии големи наоѓалишта биле историски ископувани во [[Индија]]). Калиум нитратот е [[јонска сол]] од калиум јони K<sup>+</sup> и [[нитратен јон]] НО<sub>3</sub><sup>-</sup >, и затоа е [[нитрат на алкален метал]]. Се јавува во природата како минерал, [[нитер]] (или ''нитра'' во Англија).<ref name=SOED>{{cite book | title = Shorter [[Oxford English dictionary]] | year = 2007 | edition= 6 | pages = 3804 | publisher = Oxford University Press | location = United Kingdom | isbn = 9780199206872}}</ref> Тој е извор на [[азот]], а азотот го добил името по нитер. Калиум нитратпт е едно од неколкуте соединенија што содржат азот, кои колективно се нарекуваат „солере.<ref name=SOED/> Главните употреби на калиум нитратот се во [[ѓубриво]], [[ракетен погон]] и [[огномет]]. Тој е еден од главните состојки на [[барут]]от (црн прав).<ref name="auto1">{{Cite journal|last=Lauer|first=Klaus|date=1991|title=The history of nitrite in human nutrition: A contribution from German cookery books|url=https://archive.org/details/sim_journal-of-clinical-epidemiology_1991_44_3/page/n43|journal=Journal of Clinical Epidemiology|volume=44|issue=3|pages=261–264|doi=10.1016/0895-4356(91)90037-a|issn=0895-4356|pmid=1999685}}</ref> Во [[преработено месо]], калиум нитратот реагира со [[хемоглобин]]от и [[миоглобин]] генерирајќи црвена боја.<ref>{{Cite journal|last=Haldane|first=J.|date=1901|title=The Red Colour of Salted Meat|journal=The Journal of Hygiene|volume=1|issue=1|pages=115–122|issn=0022-1724|pmc=2235964|pmid=20474105|doi=10.1017/S0022172400000097}}</ref> ==Етимологија== Поташа, или калиум нитрат, поради неговата рана и глобална употреба и производство, има многу имиња. Хемикалијата калиум прв ја изолирал хемичарот [[Хамфри Дејви]] од пепелта од тенџере. Ова се однесува на рана метода за екстракција на различни калиумови соли: со ставање во железен сад пепел од изгорено дрво или лисја од дрвја, додавање вода, загревање и испарување на растворот.<ref>{{ cite book | title = [[Oxford Dictionary of English]] | publisher = Oxford University Press | year = 2003 | orig-year = 1999 | edition = second | editor-first1 = Catherine | editor-last1 = Soanes | editor-first2 = Angus | editor-last2 = Stevenson | isbn = 0-19-8613474 | page = [https://archive.org/details/oxforddictionary0000unse_u8n5/page/1377 1377] }}</ref> Што се однесува до нитратот, хебрејските и египетските зборови за него ги имаа согласките n-t-r, што укажува на веројатно [[сродна|спознание]] во грчкиот „нитрон“, кој бил латинизиран во „нитрум“ или „нитриум“. Оттука стариот француски имал „niter“ и средноанглискиот „nitre“. До 15-тиот век, Европејците го нарекувале „солере“,<ref>{{cite book|last1=Spencer|first1=Dan|title=Saltpeter:The Mother of Gunpowder|url=https://archive.org/details/saltpetermothero0000cres|date=2013|publisher=Oxford University Press|location=Oxford, UK|isbn=9780199695751|pages=256}}</ref> специфично индиците шелетра и подоцна како „нитрат од поташа“, бидејќи хемијата на соединението била поцелосно разбрана. Арапите го нарекоа „кинески снег“ ({{langx|ar|ثلج الصين}} ''{{transl|ar|DIN|thalj al-ṣīn}}''). Иранците/Персијците го нарекувале „кинеска сол“.<ref>{{cite book|author=Peter Watson|title=Ideas: A History of Thought and Invention, from Fire to Freud|url=https://books.google.com/books?id=CVNoJydnGAoC&pg=PA304|year=2006|publisher=HarperCollins|isbn=978-0-06-093564-1|page=304|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20151017152857/https://books.google.com/books?id=CVNoJydnGAoC&pg=PA304|archive-date=2015-10-17}}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=1h9zzSH-NmwC&pg=PA365 |title=The age of wars of religion, 1000–1650: an encyclopedia of global warfare and civilization |author=Cathal J. Nolan |access-date=2011-11-28 |volume=1 of Greenwood encyclopedias of modern world wars |year=2006 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-313-33733-8 |page=365 |quote=In either case, there is linguistic evidence of Chinese origins of the technology: in Damascus, Arabs called the saltpeter used in making gunpowder "Chinese snow," while in Iran it was called "Chinese salt." |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20140101045832/http://books.google.com/books?id=1h9zzSH-NmwC&pg=PA365 |archive-date=2014-01-01 }}</ref><ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=aG0gAAAAMAAJ |title=English artillery, 1326–1716: being the history of artillery in this country prior to the formation of the Royal Regiment of Artillery |author=Oliver Frederick Gillilan Hogg |year=1963|publisher=Royal Artillery Institution |page=42 |quote=The Chinese were certainly acquainted with saltpetre, the essential ingredient of gunpowder. They called it Chinese Snow and employed it early in the Christian era in the manufacture of fireworks and rockets.}}</ref> or "salt from Chinese salt marshes" ({{langx|fa|نمک شوره چينی}} ''{{transl|fa|DIN|namak shūra chīnī}}'').<ref name="Partington" />{{rp|335}}<ref>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=xrNDwP0pS8sC&q=namak+shura&pg=PA194 |title=Science and Civilisation in China: Volume 5, Chemistry and Chemical Technology, Part 4, Spagyrical Discovery and Invention: Apparatus, Theories and Gifts |volume=5|issue=Issue 4 of Science and Civilisation in China|first1=Joseph |last1=Needham |first2= Ping-Yu |last2= Yu |editor-first=Joseph|editor-last=Needham|others=Contributors Joseph Needham, Lu Gwei-Djen, Nathan Sivin|access-date=2014-11-21 |edition=illustrated, reprint |year=1980 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-0521085731 |page=194 }}</ref> ==Историско производство== ===Од минерални извори=== Во Античка Индија, производителите на салитри ја формирале кастата Нунија.<ref>{{cite book |last = Sen |first = Sudipta |date = 2019 |isbn = 978-0-300-11916-9 |page = 318 | title = Ganges: The Many Pasts of an Indian River |location = New Haven |url = https://books.google.com/books?id=FOV8DwAAQBAJ&pg=PT695 |publisher = Yale University Press}}</ref> Салитрата наоѓа споменување во [[Arthashastra]] на Каутилија (составен 300 п.н.е. - 300 н.е.), во кој се споменува употребата на неговиот отровен чад како оружје за војна,<ref>{{cite book |last = Roy |first = Kaushik |date = 2014 |title = Military Transition in Early Modern Asia, 1400-1750 |page = 19 |isbn = 978-1-7809-3765-6 |location = London |publisher = Bloomsbury Academic |url = https://books.google.com/books?id=KyVnAwAAQBAJ&pg=PA19}}</ref> иако неговата употреба за погон не се појавила до средновековно време. Процесот на прочистување на калиум нитрат бил наведен во 1270 година од страна на хемичарот и инженер [[Хасан ал-Рамах]] од [[Сирија]] во неговата книга ''al-Furusiyya wa al-Manasib al-Harbiyya'' (''Книга за [[фурусија|Воен коњаник]] и генијални воени уреди''). Во оваа книга, Ал-Рама го опишува прво прочистувањето на „баруд“ (суров минерал од шалитра) со негово зовривање во минимална вода и користење само на врелиот раствор, потоа употребата на [[калиум карбонат]] (во форма на [[дрвен пепел]]) за отстранување на калциумот и магнезиумот со таложење на нивните карбонати од овој раствор, оставајќи раствор од прочистен калиум нитрат, кој потоа може да се исуши.<ref>[[Ahmad Y Hassan]], [http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%202.htm Potassium Nitrate in Arabic and Latin Sources] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080226105129/http://www.history-science-technology.com/Articles/articles%202.htm|date=2008-02-26}}, ''History of Science and Technology in Islam''.</ref> Се користел за производство на барут и експлозивни направи. Терминологијата што ја користел Ал-Рама означувала дека барутот за кој пишувал потекнува од Кина.<ref>{{cite book|author=Jack Kelly|title=Gunpowder: Alchemy, Bombards, and Pyrotechnics: The History of the Explosive that Changed the World|url=https://books.google.com/books?id=8xfs8tC8Ow0C&pg=PA22|year=2005|publisher=Basic Books|isbn=978-0-465-03722-3|page=22|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20160511041453/https://books.google.com/books?id=8xfs8tC8Ow0C&pg=PA22|archive-date=2016-05-11}}</ref> Барем во далечната 1845 година, депозитите на [[нитратит]] биле експлоатирани во Чиле и Калифорнија. ===Од пештери=== Главни природни извори на калиум нитрат биле наслагите што кристализирале од ѕидовите на пештерите и акумулациите на гуано од лилјаци во пештерите.<ref>{{cite book |title=Notes on Making Saltpetre from the Earth of the Caves |author=Major George Rains |year=1861 |page=14 |publisher=Daily Delta Job Office |location=New Orleans, LA |access-date=September 13, 2012 |url=https://archive.org/stream/notesonmakingsal01rain |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130729072115/https://archive.org/stream/notesonmakingsal01rain |archive-date=July 29, 2013 }}</ref> Екстракцијата се постигнува со потопување на гуано во вода еден ден, филтрирање и собирање на кристалите во филтрираната вода. Традиционално, гуано бил изворот што се користел во [[Лаос]] за производство на барут за ракетите [[Ракетен фестивал|''Банг Фаи'']]. ==Нитрарии == Калиум нитрат се произведува во "нитрар".<ref>{{cite book|author1=John Spencer Bassett|author2=Edwin Mims|author3=William Henry Glasson |author4=William Preston Few |author5=William Kenneth Boyd |author6=William Hane Wannamaker|display-authors=3|title=The South Atlantic Quarterly|url=https://books.google.com/books?id=j7p9AAAAMAAJ&q=nitraries|access-date=22 February 2013|year=1904|publisher=Duke University Press}}</ref> Процесот вклучува закопување на измет (човечки или животински) на поле покрај нитрарите, нивно полевање и чекање додека лужењето не дозволи шалитрата да дојде на површината на земјата со [[цут]]. Операторите потоа го собирале добиениот прав и го транспортирале за да се концентрира со [[вриење]] во котелската постројка.<ref>{{cite book |author=Paul-Antoine Cap |title=Etudes biographiques pour servir à l'histoire des sciences ...: sér. Chimistes |url=https://books.google.com/books?id=1OFHAAAAIAAJ&pg=PA294 |access-date=23 February 2013 |year=1857 |publisher=V. Masson |pages=294–}}</ref><ref>{{cite book |author=Oscar Gutman |title=Monumenta pulveris pyrii. Repr |url=http://www.e-rara.ch/zut/content/pageview/4082499 |year=1906 |publisher=Artists Press Balham |pages=50– }}</ref> Покрај „[[Montpellier|Montepellusanus]]“, во текот на тринаесеттиот век (и понатаму) единствена залиха на шалитра низ христијанската Европа (според „De Alchimia“ во 3 ракописи на Мајкл Скот, 1180–1236) била „најдена во Шпанија, во Арагон.<ref name="Partington">{{cite book |author = James Riddick Partington |title = A history of Greek fire and gunpowder |year = 1999 |publisher = JHU Press |isbn = 978-0-8018-5954-0 |url = https://archive.org/details/historyofgreekfi00part}}</ref><ref>{{cite book |author = Alexander Adam |title = A compendious dictionary of the Latin tongue: for the use of public Seminar and private March 2012 |year = 1805 |publisher = Printed for T. Cachorro and W. Davies, by C. Stewart, London, Bell and Bradfute, W. Creech}}</ref> Во 1561 година, [[Елизабета I од Англија]] во војна со [[Филип II од Шпанија]], не можела да увезе шалитра (од која [[Кралството Англија]] немало домашно производство) и морала да плати „300 фунти злато“ на германскиот капитен Џерард Хонрик за прирачникот „Упатство за правење салпетер да расте“ (тајната на „''Feuerwerkbuch'' - нитрарии).<ref>SP Dom Elizabeth vol.xvi 29-30 (1589)</ref> ===Нитра кревети=== „Нитра кревет“ е сличен процес што се користи за производство на нитрати од измет. Меѓутоа, за разлика од процесот на нитратот базиран на лужење, се меша изметот со почвата и се чека почвените микроби да го претворат амино-азотот во нитрати со [[нитрификација]]. Нитратите се извлекуваат од почвата со вода, а потоа се прочистуваат во шалитра со додавање на пепел од дрво. Процесот бил откриен во почетокот на 15 век и бил многу широко користен додека не биле пронајдени чилеанските минерални наоѓалишта.<ref>{{cite journal |last1=Narihiro |first1=Takashi |last2=Tamaki |first2=Hideyuki |last3=Akiba |first3=Aya |last4=Takasaki |first4=Kazuto |last5=Nakano |first5=Koichiro |last6=Kamagata |first6=Yoichi |last7=Hanada |first7=Satoshi |last8=Maji |first8=Taizo |display-authors=3|title=Microbial Community Structure of Relict Niter-Beds Previously Used for Saltpeter Production |journal=PLOS ONE |date=11 August 2014 |volume=9 |issue=8 |pages=e104752 |doi=10.1371/journal.pone.0104752|pmid=25111392 |pmc=4128746 |bibcode=2014PLoSO...9j4752N |doi-access=free }}</ref> Конфедеративната страна на американската граѓанска војна имала значителен недостиг на шалитра. Како резултат на тоа, [[Nitre and Mining Bureau]] бил формиран за да се поттикне локалното производство, вклучително и со нитри кревети и со обезбедување измет за владините нитрари. На 13 ноември 1862 година, владата објавила оглас во Чарлстон Дејли Куриер за 20 или 30 „способни црнци“ да работат во новите нитри кревети во Ешли Фери, С.Ц. Креветите со нитри беа големи правоаголници од расипано ѓубриво и слама, неделно поливани со урина, „вода од измет“ и течност од тавчиња, базени и одводи и редовно се превртувале. Националната архива објавила записи за плати во кои има повеќе од 29.000 луѓе принудени на таква работа во државата Вирџинија. Југот бил толку очаен за шалира за барут што еден функционер на Алабама, наводно, поставил оглас во весник во кој барал содржината на коморните од садови да се зачува за собирање. Во Јужна Каролина, во април 1864 година, конфедеративната влада принудила 31 поробено лице да работат во Ешли Фери Нитре, надвор од Чарлстон. .<ref>{{cite news |last1=Ruane |first1=Michael |title=During the Civil War, the enslaved were given an especially odious job. The pay went to their owners |url=https://www.washingtonpost.com/history/2020/07/09/national-archives-slavery-payroll-receipts-civil-war-confederacy/ |newspaper=Washington Post |access-date=10 July 2020}}</ref> {{anchor|LeConte}}Можеби најисцрпната дискусија за производството на нитер кревет е текстот од 1862 година [[Joseph LeConte|LeConte]].<ref name="LeConte">{{cite book|url=http://docsouth.unc.edu/imls/lecontesalt/leconte.html|title=Instructions for the Manufacture of Saltpeter|author=Joseph LeConte|publisher=South Carolina Military Department|location=Columbia, S.C.|page=14|year=1862|access-date=2007-10-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071013174033/http://docsouth.unc.edu/imls/lecontesalt/leconte.html|archive-date=2007-10-13}}</ref> Тој пишувал со експресна цел да го зголеми производството во [[Конфедералните држави]] за да ги поддржи нивните потреби за време на [[Американската граѓанска војна]]. Бидејќи тој барал помош од руралните земјоделски заедници, описите и упатствата се едноставни и експлицитни. Детали за „францускиот метод“, заедно со неколку варијации, како и за „швајцарскиот метод“. Н.Б. Направени се многу референци за метод кој користи само слама и урина, но не постои таков метод во оваа работа. ====Француски метод==== [[Ан Роберт Жак Турго|Турго]] и [[Лавоазие]] го создадоле ''Режиите на пудра и Салпетри'' неколку години пред [[Француската револуција]]. Нитер-леи биле подготвени со мешање [[ѓубриво]] или со [[малтер (ѕидарски)|малтер]] или со пепел од дрво, обична земја и органски материјали како што се [[слама]] за да се даде порозност на купот компост обично 1,2 m висок, 1.8 m широк, и 4,6 m долг.<ref name="LeConte"/> Купот обично бил со капакот заштитен од дождот, се чувал влажен со [[урина]], често се вртел за да се забрза распаѓањето, потоа на крајот се цедел со вода по приближно една година, за да се отстрани растворливот [[калциум нитрат]] кој потоа се претворал во калиум нитрат со филтрирање низ [[поташа]]. ===Од азотна киселина=== Од 1903 година до [[Првата светска војна]], калиум нитратoт за црн прав и ѓубриво се произведувал на индустриско ниво од азотна киселина произведена со помош на [[Биркеланд-Ејд процес]], кој користел електричен лак за оксидација на азот од воздухот. За време на Првата светска војна, новоиндустрискиот [[Хабер процес]] (1913) бил комбиниран со [[процесот Оствалд]] по 1915 година, дозволувајќи ѝ на Германија да произведе азотна киселина за војната откако била исклучена од нејзините резерви на минерални натриум нитрат од Чиле (види [[нитрати]]). ==Модерна продукција== Калиум нитрат може да се направи со комбинирање на [[амониум нитрат]] и [[калиум хидроксид]]. :NH<sub>4</sub>NO<sub>3</sub> (aq) + KOH (aq) → NH<sub>3</sub> (g) + KNO<sub>3</sub> (aq) + H<sub>2</sub>O (l) Алтернативен начин за производство на калиум нитрат без нуспроизвод на амонијак е комбинирање на амониум нитрат, кој се наоѓа во [[Мразно пакување#Инстант ледени пакувања|инстант ледени пакувања]],<ref>{{Cite news|url=https://home.howstuffworks.com/refrigerator7.htm|title=How Refrigerators Work|date=2006-11-29|work=HowStuffWorks|access-date=2018-11-02|language=en}}</ref> и [[калиум хлорид]], лесно се добива како замена за сол без натриум. :NH<sub>4</sub>NO<sub>3</sub> (aq) + KCl (aq) → NH<sub>4</sub>Cl (aq) + KNO<sub>3</sub> (aq) Калиум нитратот може да се произведе и со неутрализирање на [[азотна киселина]] со калиум хидроксид. Оваа реакција е многу егзотермна. :KOH (aq) + HNO<sub>3</sub> → KNO<sub>3</sub> (aq) + H<sub>2</sub>O (l) На индустриско ниво се подготвува со реакција на двојно поместување помеѓу [[натриум нитрат]] и калиум хлорид. :NaNO<sub>3</sub> (aq) + KCl (aq) → NaCl (aq) + KNO<sub>3</sub> (aq) ==Својства== Калиум нитрат има [[орторомбна]] кристална структура на собна температура,<ref name="Adiwidjaja&Pohl">{{ cite journal | title = Superstructure of α-phase potassium nitrate | first1 = G. | last1 = Adiwidjaja | first2 = D. | last2 = Pohl | journal = [[Acta Crystallographica|Acta Crystallogr. C]] | year = 2003 | volume = 59 | pages = i139–i140 | doi = 10.1107/S0108270103025277 }}</ref> кој се трансформира во тригонален систем на {{convert|128|C|F}}. При ладење од {{convert|200|C|F}}, се формира друга тригонална фаза помеѓу {{convert|124|C|F}} и {{convert|100|C|F}}.<ref>{{ cite journal | title = The crystal strutures of γ- and β-KNO<sub>3</sub> and the α ← γ ← β phase transformations | first1 = J. K. | last1 = Nimmo | first2 = B. W. | last2 = Lucas | journal = [[Acta Crystallographica|Acta Crystallogr. B]] | year = 1976 | volume = 32 | pages = 1968–1971 | doi = 10.1107/S0567740876006894 }}</ref><ref>{{ cite journal | title = Growth and single-crystal refinement of phase-III potassium nitrate, KNO<sub>3</sub> | first1 = E. J. | last1 = Freney | first2 = L. A. J. | last2 = Garvie | first3 = T. L. | last3 = Groy | first4 = P. R. | last4 = Buseck | journal = [[Acta Crystallographica|Acta Crystallogr. B]] | year = 2009 | volume = 65 | pages = 659–663 | doi = 10.1107/S0108768109041019 }}</ref> [[Натриум нитрат]] е изоморфен со [[калцит]], најстабилната форма на [[калциум карбонат]], додека калиум нитратот на собна температура е [[изоморфен]] со [[арагонит]], нешто помалку стабилна [[Полиморфизам (наука за материјалите)|полиморфна]] форма на калциум карбонат. Разликата се препишува на сличноста во големината помеѓу [[нитрат]]ните ({{хем2|NO3-}}) и [[карбонат]]ните ({{хем2|CO3(2-)}}) јони и фактот дека калиум јон ({{хем2|K+}}) е поголем од јоните на натриум ({{хем2|Na+}}) и калциум ({{хем2|Ca(2+)}}).<ref name="G&E">{{Greenwood&Earnshaw2nd|page=407}}</ref> Во структурата на собна температура на калиум нитрат, секој калиум јон е опкружен со 6 нитратни јони. За возврат, секој нитратен јон е опкружен со 6 калиумови јони.<ref name="Adiwidjaja&Pohl" /> {| class="wikitable" style="margin:1em auto; text-align:center;" |+[[Кристална структура]] и [[координативна геометрија]] на калиум нитрат на собна температура <ref name="Adiwidjaja&Pohl" /> |- ! Келија ! Координација на калиумовиот јон ! Координација на нитратниот јон |- | [[File:Potassium-nitrate-superstructure-unit-cell-3D-bs-17.png|250px]] | [[File:Potassium-nitrate-xtal-K1-coord-3D-bs-17.png|200px]] | [[File:Potassium-nitrate-xtal-N1-coord-3D-bs-17.png|150px]] |} Калиум нитрат е умерено растворлив во вода, но неговата растворливост се зголемува со температурата. Водениот раствор е речиси неутрален, покажува [[pH]] 6,2 на {{convert|14|C|F}} за 10% раствор на комерцијален прав. Не е многу [[хигроскопски]], а апсорбира околу 0,03% вода во 80% [[релативна влажност]] во текот на 50 дена. Нерастворлив е во алкохол и не е отровен; може експлозивно да реагира со [[редукциони средства]], но не е експлозивен сам по себе.<ref name=b1/> ===Топлинско разложување=== Помеѓу {{convert|550-790|C|F}}, калиум нитратот достигнува рамнотежа зависна од температурата со [[калиум нитрит]]:<ref>{{cite journal|title=Кинетиката на [[топлинското разложување]] на калиум нитрат и на реакцијата помеѓу калиум нитрит и кислород|автор=Ели С. Фримен|дневник=Ј. Am. Chem. Соц.|година=1957|волумен=79|страници=838–842|doi=10.1021/ja01561a015|издание=4}}</ref> :2 KNO<sub>3</sub> {{eqm}} 2 KNO<sub>2</sub> + O<sub>2</sub> ==Употреба== Калиум нитратот има широк спектар на намени, главно како извор на нитрати. ===Производство на азотна киселина=== Историски гледано, [[азотна киселина]] била произведувана со комбинирање на сулфурна киселина со нитрати како што е шалитрата. Во модерно време ова е обратно: нитратите се произведуваат од азотна киселина произведена преку [[Оствалд процес]]. ===Оксидизатор=== [[File:10. Оксидација на јагленче во стопен калиум нитрат.webm|thumb|right|Приказ на оксидација на парче [[јаглен]] во стопен калиум нитрат]] Најпознатата употреба на калиум нитратот е веројатно како оксидатор во [[барут|црн барут]]. Од најстарите времиња до доцните 1880-ти, црниот прав ја обезбедувал експлозивната моќ за целото огнено оружје во светот. Подоцна, малото оружје и големата артилерија почнале сè повеќе да зависат од [[кордит]], [[прашок без чад]]. Црниот прав остана во употреба и денес во [[ракетни мотори со црн прав]], но исто така и во комбинација со други горива како шеќери во „[[ракетни бонбони]]“ (популарно аматерско ракетно гориво). Се користи и во огномети како што се [[димна бомба]].<ref>[http://www.galleries.com/minerals/carbonat/niter/niter.htm Amthyst Galleries, Inc] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081104110741/http://www.galleries.com/minerals/carbonat/niter/niter.htm |date=2008-11-04 }}. Galleries.com. Retrieved on 2012-03-07.</ref> Се додава и во цигарите за да се одржи рамномерно согорувањето на тутунот<ref>[http://tobaccodocuments.org/product_design/00382055-2062.html Inorganic Additives for the Improvement of Tobacco] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071101110019/http://tobaccodocuments.org/product_design/00382055-2062.html |date=2007-11-01 }}, TobaccoDocuments.org</ref> и се користи за да се обезбеди целосно согорување на [[кертриџ за хартија]] за капа и топчести револвери.<ref>{{cite book |author=Kirst, W.J. |title=Self Consuming Paper Cartridges for the Percussion Revolver |place=Minneapolis, Minnesota |publisher=Northwest Development Co. |year=1983}}</ref> Исто така, може да се загрее до неколку стотици степени за да се користи за [[Bluing (челик)#Niter bluing|niter bluing]], што е помалку издржливо од другите форми на заштитна оксидација, но овозможува специфично и често убаво боење на челичните делови , како што се завртки, иглички и други мали делови од огнено оружје. ===Преработка на месо=== Калиум нитратот е честа состојка на солено месо уште од [[антика]]та<ref>{{Cite journal|last1=Binkerd|first1=E. F|last2=Kolari|first2=O. E|date=1975-01-01|title=The history and use of nitrate and nitrite in the curing of meat|journal=Food and Cosmetics Toxicology|volume=13|issue=6|pages=655–661|doi=10.1016/0015-6264(75)90157-1|issn=0015-6264|pmid=1107192}}</ref> или [[Среден век|Средниот век]].<ref>[https://web.archive.org/web/20031223155710/http://www.uwex.edu/ces/flp/meatscience/sausage.html "Meat Science"], University of Wisconsin. uwex.edu.</ref> Широката примена на употребата на нитрати е понова и е поврзана со развојот на преработка на месо од големи размери.<ref name="auto1" /> Употребата на калиум нитрат главно е прекината поради бавните и неконзистентни резултати во споредба со соединенијата на [[натриум нитрит]] како што се „прашката прашка“ или розовата „[[сол за лекување]]“. И покрај тоа, калиум нитратот сè уште се користи во некои прехранбени апликации, како што се салама, суво сува шунка, [[башунки]] и (во некои земји) во [[саламура]] што се користи за правење [[пченкарно говедско месо]] (понекогаш заедно со натриум нитрит).<ref>[http://www.foodnetwork.com/food/recipes/recipe/0,,FOOD_9936_36271,00.html Corned Beef] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080319080839/http://www.foodnetwork.com/food/recipes/recipe/0,,FOOD_9936_36271,00.html |date=2008-03-19 }}, Food Network</ref> Кога се користи како додаток на храна во Европската Унија,<ref>UK Food Standards Agency: {{cite web |url=http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist |title=Current EU approved additives and their E Numbers |access-date=2011-10-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20101007124435/http://www.food.gov.uk/safereating/chemsafe/additivesbranch/enumberlist |archive-date=2010-10-07 }}</ref> соединението е означено како [[E број|E252]]; исто така е одобрен за употреба како додаток на храна во САД<ref>US Food and Drug Administration: {{cite web |url=https://www.fda.gov/Food/FoodIngredientsPackaging/FoodAdditives/ucm191033.htm#ftnT |title=Listing of Food Additives Status Part II |website=[[Food and Drug Administration]] |access-date=2011-10-27 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20111108002304/https://www.fda.gov/Food/FoodIngredientsPackaging/FoodAdditives/ucm191033.htm#ftnT |archive-date=2011-11-08 }}</ref> and Australia and New Zealand<ref>Австралија и Нов зеланд Food Standards Code {{cite web |url=http://www.comlaw.gov.au/Details/F2011C00827 |title=Standard 1.2.4 – Labelling of ingredients |access-date=2011-10-27 }}</ref> (каде што е наведен под [[Список на адитиви за храна, Codex Alimentarius|INS број]] 252).<ref name=b1/> ===Подготовка на храна=== Во западноафриканската кујна, калиум нитратот (солера) е широко користен како средство за згуснување на супи и чорби како што се [[супа од бамја]]<ref>{{cite web |url=http://www.cookclean.net/ghanaian_recipe.htm |work=CookClean Ghana |title=Cook Clean Site Ghanaian Recipe |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20130828125505/http://cookclean.net/ghanaian_recipe.htm |archive-date=2013-08-28}}</ref> и ''[[isi ewu]]''. Исто така се користи за омекнување на храната и намалување на времето за готвење при варење [[грав]] и тврдо месо. Солтрата е исто така суштинска состојка во правењето специјални каши, како што е ''kunun kanwa''<ref>{{cite book |author=Marcellina Ulunma Okehie-Offoha |title=Ethnic & cultural diversity in Nigeria. |year=1996 |publisher=Africa World Press |location=Trenton, N.J.}}</ref> буквално преведено од [[јазикот на Хауса]] како „каша од солена жлезда“. На Шетландските Острови (Велика Британија) се користи за лекување на овчо месо за да се направи локален деликатес од овчо месо.<ref>{{Cite book |url=https://books.google.com/books?id=CeF0AQAAQBAJ&q=reestit+mutton |title=A Year In A Scots Kitchen |last=Brown |first=Catherine |date=2011-11-14 |publisher=Neil Wilson Publishing Ltd |isbn=9781906476847 |language=en}}</ref> ===Фертилизатор=== Калиум нитратот се користи во [[ѓубриво]] како извор на азот и калиум - две од [[макрохранливите материи]] за растенијата. Кога се користи сам по себе, има [[NPK рејтинг]] од 13-0-44.<ref>[http://fieldcrop.msu.edu/uploads/documents/e0896.pdf Michigan State University Extension Bulletin E-896: N-P-K Fertilizers] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151224052500/http://fieldcrop.msu.edu/uploads/documents/e0896.pdf |date=2015-12-24 }}</ref><ref>{{cite book|title=Environmental Impact of Fertilizer on Soil and Water|date=2004|page=40|url=https://books.google.com/books?id=v_PwAAAAMAAJ|isbn=9780841238114|last1=Hall|first1=William L|last2=Robarge|first2=Wayne P|last3=Meeting|first3=American Chemical Society|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127195831/https://books.google.com/books?id=v_PwAAAAMAAJ|archive-date=2018-01-27}}</ref> ==Фармакологија== * Се користи во некои [[пасти за заби]] за [[Дентинска хиперсензитивност|чувствителни заби]].<ref>{{cite web|title=Sensodyne Toothpaste for Sensitive Teeth |date=2008-08-03 |url=http://us.sensodyne.com/products_freshmint.aspx |access-date=2008-08-03 |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20070807010449/http://us.sensodyne.com/products_freshmint.aspx |archive-date=August 7, 2007 }}</ref> Неодамна, употребата на калиум нитрат во пастите за заби за лекување на чувствителни заби е зголемена.<ref>{{cite journal|url=http://sciencelinks.jp/j-east/article/200315/000020031503A0361500.php|title=The Effect of Potassium Nitrate and Silica Dentifrice in the Surface of Dentin|journal=Japanese Journal of Conservative Dentistry|volume=46|issue=2|pages=240–247|year=2003|author=Enomoto, K|display-authors=etal|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20100111220400/http://sciencelinks.jp/j-east/article/200315/000020031503A0361500.php|archive-date=2010-01-11}}</ref><ref>{{cite journal|pmid=16803826|url=http://www.ufpi.br/subsiteFiles/ppgo/arquivos/files/Orchardson_&_Gillam_2006_Manejo_da_Hipersensibilidade_Dentinaria.pdf|year=2006|author1=R. Orchardson|author2=D. G. Gillam|name-list-style=amp|title=Managing dentin hypersensitivity|volume=137|issue=7|pages=990–8; quiz 1028–9|journal=Journal of the American Dental Association|doi=10.14219/jada.archive.2006.0321|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729082456/http://www.ufpi.br/subsiteFiles/ppgo/arquivos/files/Orchardson_%26_Gillam_2006_Manejo_da_Hipersensibilidade_Dentinaria.pdf|archive-date=2013-07-29}}</ref> * Историски се користи за лекување на астма.<ref>{{cite book|title=Asthma, presenting an exposition of the nonpassive expiration theory|author=Orville Harry Brown|year=1917|publisher=C.V. Mosby company|page=[https://archive.org/details/asthmapresenting00brow/page/277 277]|url=https://archive.org/details/asthmapresenting00brow}}</ref> Used in some toothpastes to relieve asthma symptoms.<ref>{{cite news|author=Joe Graedon|title='Sensitive' toothpaste may help asthma|url=http://www.chicagotribune.com/health/sc-health-0512-pharm-20100512-11,0,4146905.story|access-date=June 18, 2012|newspaper=The Chicago Tribune|date=May 15, 2010|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110916071338/http://www.chicagotribune.com/health/sc-health-0512-pharm-20100512-11,0,4146905.story|archive-date=September 16, 2011}}</ref> * Се користи во Тајланд како главна состојка во бубрежните таблети за ублажување на симптомите на [[циститис]], [[пиелитис]] и [[уретритис]].<ref>[http://www2.fda.moph.go.th/exporters/select/eng/drug/dgexp111e.asp?dgnmt=%C2%D2%E0%C1%E7%B4+%E2%AB%E2%C3%A4%D4%B4%B9%D5%E8&lcnsid=1162&lcnscd=2506&lctnmcd=2392&lctdtnmcd=&lctcd=10280266&lcntype=%BC%C21+&lcnno=5000002&rctype=2A%20&rcno=5000163&dgnmoth=ZORO+KIDNEY+TABLETS&dgtype=2&ndrug=2&typecd=1 Local manufactured drug registration for human (combine)]{{Dead link|date=July 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. fda.moph.go.th</ref> * Се бори против високиот крвен притисок и некогаш се користел како [[хипотензивно]] средство.<ref>{{cite journal|title=On the physiological action of potassium nitrite|url=https://archive.org/details/sim_american-journal-of-the-medical-sciences_1880-07_80_159/page/158|author=Reichert ET.|journal=Am. J. Med. Sci.|year=1880|volume=80|pages=158–180|doi=10.1097/00000441-188007000-00011}}</ref> ===Други употреби=== * [[Електролит]] во [[солен мост]] * Активна состојка на [[кондензиран аеросол за сузбивање пожар]]. Кога согорува со [[слободен радикал]] од пламенот на огнот, тој произведува [[калиум карбонат]].<ref>{{cite web|url=https://www.nist.gov/el/fire_research/upload/R0000245.pdf|title=The evaluation of non-pyrotechnically generated aerosols as fire suppressants|author1=Adam Chattaway|author2=Robert G. Dunster|author3=Ralf Gall|author4=David J. Spring|publisher=United States National Institute of Standards and Technology ([[National Institute of Standards and Technology|NIST]])|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130729080813/http://www.nist.gov/el/fire_research/upload/R0000245.pdf|archive-date=2013-07-29}}</ref> * Работи како средство за чистење на алуминиум. * Компонента (обично околу 98%) на некои производи за отстранување [[трупец на дрво]]. Го забрзува природното [[распаѓање]] на трупецот со снабдување азот на [[габите]] кои го напаѓаат трупецот на [[дрвото]].<ref>{{cite web |url=http://www.aces.edu/homegarden/news/archives/003560.php|archive-url=https://web.archive.org/web/20120323054236/http://www.aces.edu/homegarden/news/archives/003560.php | publisher =[[Alabama Cooperative Extension System]]|author=Stan Roark|title=Stump Removal for Homeowners|archive-date=March 23, 2012|date=February 27, 2008}}</ref> * Во [[топлинска обработка]] на метали како бања со растопена сол со средна температура, обично во комбинација со натриум нитрит. Слична бања се користи за да се добие издржлива сина/црна завршница што обично се гледа на огненото оружје. Нејзиниот [[оксидирачки]] квалитет, растворливоста во вода и ниска цена го прават идеален краткорочен [[инхибитор на ’рѓа]].<ref>{{cite web|url=http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect2=PTO1&Sect2=HITOFF&p=1&u=/netahtml/PTO/search-bool.html&r=1&f=G&l=50&d=PALL&RefSrch=yes&Query=PN/6228283|title=Aqueous corrosion inhibitor Note. This patent cites potassium nitrate as a minor constituent in a complex mix. Since rust is an oxidation product, this statement requires justification.|publisher=United States Patent|id=6,228,283|author1=David E. Turcotte|author2=Frances E. Lockwood|date=May 8, 2001|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20180127195832/http://patft.uspto.gov/netacgi/nph-Parser?Sect2=PTO1&Sect2=HITOFF&p=1&u=%2Fnetahtml%2FPTO%2Fsearch-bool.html&r=1&f=G&l=50&d=PALL&RefSrch=yes&Query=PN%2F6228283|archive-date=January 27, 2018}}</ref> * Да се ​​поттикне цветање на [[манго]] дрвја на Филипините.<ref>{{cite web|url=http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2008/03/article_0001.html|title=The Scientist, the Patent and the Mangoes – Tripling the Mango Yield in the Philippines|publisher=United Nations World Intellectual Property Organization ([[World Intellectual Property Organization|WIPO]])|work=WIPO Magazine|author=Elizabeth March| date=June 2008|archive-date=25 August 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120825204717/http://www.wipo.int/wipo_magazine/en/2008/03/article_0001.html| url-status =live}}</ref><ref>{{cite web|url=http://beta.searca.org/searca/index.php/news/723-filipino-scientist-garners-2011-dioscoro-l-umali-award|title=Filipino scientist garners 2011 Dioscoro L. Umali Award | publisher =Southeast Asian Regional Center for Graduate Study and Research in Agriculture ([[Southeast Asian Regional Center for Graduate Study and Research in Agriculture|SEARCA]]) | archive-url =https://web.archive.org/web/20111130182054/http://beta.searca.org/searca/index.php/news/723-filipino-scientist-garners-2011-dioscoro-l-umali-award|archive-date=30 November 2011}}</ref> * Топлински медиум за складирање во системи за [[генерирање на енергија]]. Солите на натриум и калиум нитрат се складираат во стопена состојба со [[сончевата енергија]] собрана од [[хелиостатот]] во [[Gemasolar Thermosolar Plant]]. [[wikt:ternary|Ternary]] [[Солта (хемија)|соли]], со додавање на [[калциум нитрат]] или [[литиум нитрат]], било откриено дека го подобрува капацитетот за складирање топлина во стопената соли.<ref>{{cite web|url=http://www.estelasolar.eu/fileadmin/ESTELAdocs/documents/powerplants/Gemasolar/Gemasolar_Torresol.pdf|title=Gemasolar, The First Tower Thermosolar Commercial Plant With Molten Salt Storage System|author1=Juan Ignacio Burgaleta|author2=Santiago Arias|author3=Diego Ramirez|publisher=[[Torresol Energy]]|access-date=7 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120309085029/http://www.estelasolar.eu/fileadmin/ESTELAdocs/documents/powerplants/Gemasolar/Gemasolar_Torresol.pdf|archive-date=9 March 2012|type=Press Release|url-status=dead}}</ref> * Како извор на јони на калиум за размена со натриумови јони во [[хемиски зајакнато стакло]]. * Како оксидатор во моделот на ракетно гориво наречено [[Ракетни бонбони]]. ==Во фолклорот и популарната култура== Некогаш се мислело дека калиум нитратот предизвикува [[импотенција]] и сè уште се шпекулира дека е во институционалната храна (како што е воениот билет) како [[анафродизијак]]; сепак, не постојат научни докази за такви својства.<ref>{{cite web|url=http://www.straightdope.com/classics/a3_221.html|title=The Straight Dope: Does saltpeter suppress male ardor?|date=1989-06-16|access-date=2007-10-19|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20071011053456/http://www.straightdope.com/classics/a3_221.html|archive-date=2007-10-11}}</ref><ref>{{cite book |author1= Richard E. Jones |author2= Kristin H. López |name-list-style= amp |title= Human Reproductive Biology, Third Edition |publisher= [[Elsevier]]/[[Academic Press]] |year= 2006 |page= 225 |url= https://books.google.com/books?id=pfiZfui2XLIC&pg=PA225 |isbn= 978-0-12-088465-0 |url-status= live |archive-url= https://web.archive.org/web/20160501084227/https://books.google.com/books?id=pfiZfui2XLIC&pg=PA225 |archive-date= 2016-05-01 }}</ref> Во ''[[Bank Shot]]'', Ел ([[Џоана Кесиди]]) му дава предлог на Валтер Балантин ([[Џорџ С. Скот]]), кој и кажува дека бил нахранет со шалитра во затвор. „Знаеш зошто те хранат со шалитра во затвор? Ја прашува Балантин. Таа одмавнува со главата бр. Тие се бакнуваат. Тој фрла поглед надолу во меѓуножјето, правејќи гест што открива дека неговото тело не реагирало на нејзиниот напредок и вели: „Затоа те хранат со шалитра во затворот“. Во ''[[One Flew Over the Cuckoo's Nest (филм)|One Flew Over the Cuckoo's Nest]]'', медицинските сестри го замолуваат Рендл да му ги земе лековите, но не знаејќи што се тие, тој споменува дека не сака некој да ми „лизне шалитра“. Тој потоа продолжува да ги имитира движењата на мастурбацијата во однос на нејзините наводни ефекти како [[анафродизијак]]. Во ''[[1776 (мјузикл)|1776]]'', Џон Адамс ја замолува својата сопруга Абигејл да направи шалитра за континенталната армија. Таа, на крајот, може да го стори тоа во замена за иглички за шиење.<ref>{{Cite web|url=https://ew.com/article/2014/07/04/watch-1776-4th-of-july/|title=10 reasons true Americans should watch '1776' this 4th of July|website=EW.com|language=en|access-date=2019-08-01}}</ref> Во ''[[Star Trek]]'' епизодата „[[Arena (Star Trek: The Original Series)|Arena]]“, [[James T. Kirk|Captain Kirk]] го повредил [[Gorn]] користејќи рудиментарен топ што тој го конструирал користејќи калиум нитрат како клучна состојка на [[барут]]. Во ''[[21 Jump Street (филм)|21 Jump Street]]'', Џенко, кој го игра [[Channing Tatum]], дава римувана презентација за калиум нитрат на неговиот час по хемија. Во „[[Јадејќи го Раул]]“, Пол најмува [[доминатрикс]] да се претстави како медицинска сестра и да го измами Раул да конзумира шалитра со трик за да го намали сексуалниот апетит за неговата сопруга. Во „[[Симпсонови]]“ епизодата „[[El Viaje Misterioso de Nuestro Jomer (Мистериозното патување на Хомер)]]“, г-дин Барнс се гледа како истура шалитра во неговиот влез со чили, насловен како Јеил-стил на Стариот Елиху Салитра чили. Во [[Sharpe (серијата романи)|"Sharpe" серијата романи]] од [[Бернард Корнвел]], се споменуваат многубројни поволни набавки на шалитра од Индија како клучна компонента на британската воена надмоќ во војната со Наполеон. Во „Havoc на Шарп“, францускиот капетан Арџентон се жали што Франција треба да ги оттргне своите резерви од [[cesspit]]. ==Поврзано== *[[Историја на барутот]] *[[Хамберстон и Санта Лаура Салтритер Дела]] *[[Нитер]], минерална форма на калиум нитрат *[[Нитратин]] *[[Нитроцелулоза]] *[[Калиум перхлорат]] ==Наводи== {{reflist}} ==Библиографија== *{{cite journal |last1=Barnum |first1=Dennis W. |title=Some History of Nitrates |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-chemical-education_2003-12_80_12/page/1393 |journal=Journal of Chemical Education |volume=80 |issue=12 |page=1393 |doi=10.1021/ed080p1393 |date=December 2003|bibcode=2003JChEd..80.1393B }} * David Cressy. ''Saltpeter: The Mother of Gunpowder'' (Oxford University Press, 2013) 237 pp [https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=39062 online review by Robert Tiegs] *Alan Williams. "The production of saltpeter in the Middle Ages", ''[[Ambix]]'', 22 (1975), pp.&nbsp;125–33. [[Maney Publishing]], ISSN 0002-6980. == Надворешни врски == *[http://www.inchem.org/documents/icsc/icsc/eics0184.htm International Chemical Safety Card 018402216] {{Potassium compounds}} {{nitrates}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Нитрати]] [[Категорија:Соединенија на калиумот]] hjqcnza2zaef057xr20pugv5vfw106y Аоста 0 1318400 5571350 5428554 2026-06-03T21:11:22Z Scip. 51545 /* Галерија */ + 5571350 wikitext text/x-wiki {{Infobox Italian comune | name = Аоста | official_name = | image_skyline = Aosta and mountains.jpg | imagesize = | image_alt = |image_flag=Flag_of_Aosta.svg| image_caption = Поглед на градот | image_shield = Coat of arms of Aosta.svg | shield_size = 75px | image_map = | map_alt = | map_caption = | pushpin_label_position = | pushpin_map = Italy Aosta Valley#Italy#Europe | pushpin_map_alt = | coordinates = {{coord|45|44|N|7|19|E|display=inline,title}} | coordinates_footnotes = | region = [[Аостанска Долина]] | frazioni = Arpuilles, Beauregard, Bibian, Bioulaz, Borgnalle, Brenloz, Busséyaz, Cache, La Combe, Les Capucins, Chabloz, Champailler, Collignon, Cossan, Cotreau, Duvet, Entrebin, Excenex, Les Fourches, Laravoire, Montfleury, Movisod, Pallin, Papet, Pléod, Porossan, La Riondaz, La Rochère, Roppoz, Saraillon, Saumont, Seyssinod, Signayes, Talapé, Tsanté, Tzambarlet, Vignole | mayor_party = [[Independent politician|Ind.]] | mayor = [[Џиани Нути]] | area_footnotes = | area_total_km2 = 21.37 | population_footnotes = <ref>[http://demo.istat.it/bilmens2013gen/query1.php?lingua=ita&allrp=4&Pro=7&periodo=11&submit=Tavola Bilancio demografico Anno 2013 Novembre (dati provvisori). Provincia: Valle d'Aosta/Vallée d'Aoste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160304062955/http://demo.istat.it/bilmens2013gen/query1.php?lingua=ita&allrp=4&Pro=7&periodo=11&submit=Tavola |date=2016-03-04 }}, [[Национален статистички институт на Италија|Istat]].</ref> | population_total = 35261 | population_as_of = 31 декември 2019 | population_demonyms = Italian: Aostani<br />French: Aostois<br />Francoprovençal: Veullatsou | elevation_footnotes = | elevation_m = 583 | twin1 = | twin1_country = |istat=| saint = Свети Гратус | day = септември 7 | postal_code = 11100 | area_code = 0165 | website = {{official website|http://www.comune.aosta.it}} | footnotes = }} '''Аоста''' ({{langx|it|Aosta}}, {{langx|fr|Aoste}}) е град во северна [[Италија]].<ref name="британика 1">{{Наведена книга|title=Енциклопедија Британика. А-Б|date=2005|publisher=Народна књига : Политика|isbn=86-331-2075-5|editor-last=Мишић|editor-first=Милан|location=Београд|pages=59}}</ref> Градот е центар на најмалата италијанска провинција [[Аостинска Долина|Аостанска Долина]]. Градот е и најмалиот провинциски центар во земјата. == Географија == Аоста се наоѓа во крајниот северозападен дел на [[Италија]], блиску до националната граница со [[Франција]] и [[Швајцарија]]. Градот е оддалечен 780 километри од главниот град [[Рим]] и 114 километри од најблискиот поголем град, [[Торино]]. Градот лежи на левиот брег на реката [[Дора Балтеа]], на патот кон превојот Голем и Мал Свети Бернард, кој ја поврзува [[Италија]] со Франција и Швајцарија. Во близина на градот и границата со [[Швајцарија]] и Франција се највисоките планински врвови во [[Европа]]: [[Монблан]], [[Матерхорн]] и [[Монте Роза]]. {{Weather box |location = Аоста (1991–2020), 547, екстермните од 1984 година |collapsed = |metric first = Yes |single line = Yes |Jan record high C = 22.9 |Feb record high C = 26.0 |Mar record high C = 26.3 |Apr record high C = 29.3 |May record high C = 32.2 |Jun record high C = 40.4 |Jul record high C = 36.5 |Aug record high C = 38.0 |Sep record high C = 34.0 |Oct record high C = 30.7 |Nov record high C = 23.0 |Dec record high C = 21.7 |year record high C = 40.4 |Jan high C = 6.2 |Feb high C = 10.0 |Mar high C = 14.6 |Apr high C = 18.1 |May high C = 21.5 |Jun high C = 25.1 |Jul high C = 28.8 |Aug high C = 28.1 |Sep high C = 23.1 |Oct high C = 17.6 |Nov high C = 11.5 |Dec high C = 5.1 |year high C = 18.3 |Jan mean C = 1.5 |Feb mean C = 4.2 |Mar mean C = 8.4 |Apr mean C = 11.6 |May mean C = 15.8 |Jun mean C = 19.2 |Jul mean C = 22.2 |Aug mean C = 21.5 |Sep mean C = 17.5 |Oct mean C = 12.2 |Nov mean C = 6.4 |Dec mean C = 0.8 |year mean C = 11.7 |Jan low C = -3.2 |Feb low C = -1.7 |Mar low C = 2.2 |Apr low C = 5.3 |May low C = 9.7 |Jun low C = 13.3 |Jul low C = 15.5 |Aug low C = 14.9 |Sep low C = 11.7 |Oct low C = 6.8 |Nov low C = 1.4 |Dec low C = -3.4 |year low C = 6.0 |Jan record low C = -17.6 |Feb record low C = -15.0 |Mar record low C = -15.9 |Apr record low C = -8.6 |May record low C = -3.8 |Jun record low C = 4.0 |Jul record low C = 7.0 |Aug record low C = 6.2 |Sep record low C = -3.7 |Oct record low C = -12.6 |Nov record low C = -14.1 |Dec record low C = -18.1 |year record low C = -18.1 |precipitation colour = green |Jan precipitation mm = 33.1 |Feb precipitation mm = 19.1 |Mar precipitation mm = 37.3 |Apr precipitation mm = 28.9 |May precipitation mm = 48.9 |Jun precipitation mm = 41.2 |Jul precipitation mm = 27.9 |Aug precipitation mm = 27.2 |Sep precipitation mm = 27.0 |Oct precipitation mm = 42.8 |Nov precipitation mm = 52.9 |Dec precipitation mm = 28.0 |year precipitation mm = |unit precipitation days = 1 mm |Jan precipitation days = 4.1 |Feb precipitation days = 3.9 |Mar precipitation days = 4.7 |Apr precipitation days = 4.5 |May precipitation days = 7.4 |Jun precipitation days = 7.3 |Jul precipitation days = 5.5 |Aug precipitation days = 5.1 |Sep precipitation days = 4.1 |Oct precipitation days = 5.3 |Nov precipitation days = 4.9 |Dec precipitation days = 5.0 |year precipitation days = |Jan sun = |Feb sun = |Mar sun = |Apr sun = |May sun = |Jun sun = |Jul sun = |Aug sun = |Sep sun = |Oct sun = |Nov sun = |Dec sun = |year sun = |source 1 = Météo Climat<ref>{{cite web |url=http://meteo-climat-bzh.dyndns.org/listenormale-1991-2020-1-p114.php |title=Météo climat stats Moyennes 1991/2020 Italie (page 1) |language=fr |accessdate = 14 June 2022}} </ref> }} == Историја == Градот бил основан од римскиот император [[Октавијан Август]] во [[24 п.н.е.]], по победата на Теренс Варус над лигурскиот Салас и бил населен од преторијанците на Август Преторија. [[Податотека:Roman Theatre Aosta 2.JPG|мини|274x274пкс|Сводови од античкиот театар]] Градскиот план сè уште ја има зачувано мрежата на античките улици и дава јасна слика за изгледот на римскиот каструм. Триумфалната капија на август во Аоста е еден од најстарите примери од ваков вид. == Популација == Според резултатите од пописот на населението во 2011 година, во општината живееле 34.102 жители.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://dati.istat.it/Index.aspx|title=Statistiche I.Stat|last=|first=|date=28 декември 2012|work=|publisher=ISTAT|accessdate=|coauthors=}}</ref> {| class="wikitable" |+Демографија ![[1931]] ![[1936]] ![[1951]] ![[1961]] ![[1971]] ![[1981]] ![[1991]] ![[2001]] ![[2011]] |- |13.962 |16.130 |24.215 |30.633 |36.906 |37.194 |36.214 |34.062 |34.102 |} Во Аоста денес има околу 35.000 жители. Околу половина од населението го користи [[Француски јазик|францускиот]] како мајчин јазик, а половина (најчесто имигрантите од југот) го користат [[Италијански јазик|италијанскиот]]. Во текот на изминатите децении, многу имигранти од странство се преселиле во градот. == Економија == Во последните децении, Аоста, како град опкружен со [[Алпи]]те, се повеќе станува туристичка дестинација, особено во зима. За ова придонесува и близината на највисоките алпски врвови и важни туристички места (на пр. [[Шамони]]). == Градски знаменитости == [[Податотека:Arco_Augusto_Aosta.jpg|десно|мини|270x270пкс| Триумфална капија на Август]] [[Податотека:Aosta_Porta_Pretoria_02.JPG|десно|мини|270x270пкс| Аоста - Преторијанската порта]] Аоста е туристичко, културно, комерцијално и индустриско седиште. Има остатоци од [[Римски период|римската ера]] и други претходни епохи, од кои најпознати се: * Триумфалната капија на Август * Катедралата Нотр Дам * Преторијанската порта * Антички амфитеатар кој може да прими 4.000 гледачи. Театарот, од кој денес е останата само јужната фасада, е висок 22 метри. Структурата, која датира од доцното владеење на Август, зафаќала површина од 81 на 64 метри. * Црквата {{langx|it|Sant'Orso}}/ {{langx|fr|Saint-Ours}} == Градови партнери == * {{Знамеикона|Франција}}[[Нарбон]] * {{Знамеикона|Франција}} [[Албервил]] * {{Знамеикона|Франција}} [[Шамони]] * {{Знамеикона|Швајцарија}} [[Мартињи]] * {{Знамеикона|Романија}} [[Синај]] * {{Знамеикона|Сенегал}} [[Каолак]] * {{Знамеикона|Италија}} [[Сан Џорџо Морџето]] == Галерија == <gallery> Податотека:Aosta Cattedrale.JPG|Катедралата Нотр Дам Податотека:Town hall of Aosta (3).jpg|Градска куќа Податотека:Aoste, roman bridge - i.jpg|Римскиот мост ''Пон де Пјер'' </gallery> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Аостинска Долина]] [[Категорија:Градови во Италија]] [[Категорија:Градови во Аостинската Долина]] 7dd3scnv2tixs1v39u68ltt8pe8xoxa Карла Волтолина 0 1318991 5571563 5515227 2026-06-04T11:37:59Z IvanScrooge98 58435 /* */ 5571563 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Функционер|name=Карла Волтолина|image=Carla Voltolina hq.jpg|office=Придружник на претседателот на Италија|president=[[Сандро Пертини]]|term_start=9 јули 1978|term_end=29 јуни 1985|predecessor=Викторија Мичито|successor=Џузепа Сигурани|birth_date={{датум на раѓање|df=y|1921|6|14}}|birth_place=[[Торино]], Кралство Италија|death_date=6 декември 2005|death_place=[[Рим]], Италија|nationality=Италијанка|alma_mater=[[Универзитет во Фиренца]]<br />[[Универзитет во Торино]]|spouse=[[Сандро Пертини]] 8 јуни 1946 - 24 февруари 1990}} '''Карла Волтолина''', подоцна '''Карла Пертини''' (14 јуни 1921 - 6 декември 2005 година), била новинарка, италијанска партизанка и психотерапевт. Таа преземала истраги за проституција во Италија и обезбедувала терапија во болници и клиники за лекување зависности низ Италија. Како сопруга на Сандро Пертини, таа била придружник на претседателот на Италијанската Република од 1978 до 1985 година. == Биографија == [[Податотека:Carla Voltolina.gif|мини|200px|Волтолина во младоста]] Карла Волтолина била ќерка на Лујџи, службеник на италијанската војска од [[Кјоџа]] и Роза Барберис од Пјова Масаја.<ref name="sanremonews">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sanremonews.it/2014/12/07/leggi-notizia/argomenti/al-direttore-1/articolo/il-racconto-della-vita-della-moglie-di-pertini-carla-voltolina-in-occasione-del-nono-anniversario.html|title=Il racconto della vita della moglie di Pertini, Carla Voltolina, in occasione del nono anniversario dalla scomparsa|date=7 December 2014|work=Sanremo News}}</ref> Таа имала две сестри, Лаура и Луиза и еден брат Умберто, кој е роден во 1940 година. Кога Волтолина имала шест години, нејзиниот татко ја пријавил за пливање и таа освоила неколку трофеи натпреварувајќи се со младинската поделба на Јувентус.<ref name="repubblica">{{Наведена мрежна страница|url=http://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2005/12/07/addio-carla-voltolina-una-vita-accanto-pertini.html|title=Addio a Carla Voltolina una vita accanto a Pertini|date=7 December 2005|work=La Repubblica}}</ref> Таа станала студентка по политички науки на Универзитетот во [[Торино]], но морала да го напушти курсот поради избувнувањето на [[Втора светска војна|Втората светска војна]].  По 8 септември 1943 година, Волтолина се приклучила на италијанското движење на отпорот како курир (познат како ''штаб'' ) за групите Матеоти,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/cultura/anniversario-diritto-voto-donne-italia/notizie/gisella-altre-idee-differenti-che-hanno-fatto-resistenza-cd512ca2-098f-11e6-9fb4-3b2d877e61d8.shtml|title=Gisella e le altre, le idee differenti che hanno fatto la Resistenza|date=25 April 2016|work=Corriera della sera}}</ref> прво во Торино, а потоа во [[Марке]].{{R|ANPI}} Уапсена од [[Шуцштафел|СС]] за време на операција, таа избегала благодарение на помошта на лекар. Во Рим окупиран од Германија, таа соработувала со тајниот, социјалистички печат на Еугенио Колорни . По ослободувањето на Рим, таа останала посветена на италијанскиот отпор и се префрлила на сè уште окупираниот север на Италија. За тоа време, таа се запознала со Сандро Пертини, кој дошол во регионот како претставник на Народноослободителниот комитет. Пертини веќе бил добро познат по неговото затворање и прогонство од фашистичка Италија. Тие се сретнале во Милано, на пат кон Модена, во куќата на адвокатот Ариалдо Банфи. Тие живееле заедно две години, а на 8 јуни 1946 година,<ref name="vita">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vita.it/it/article/2005/12/06/addio-carla-morta-la-moglie-di-pertini/49850/|title=Addio Carla. Morta la moglie di Pertini|date=6 December 2005|work=Vita}}</ref> добиле граѓански брак во новата [[Италија|Република Италијана]]. [[Податотека:Sandro Pertini e Carla Voltolina (1945).jpg|лево|мини|Карла Волтолина со Сандро Пертини]] Тие отишле да живеат во Рим во стан што им го подарила Леонида Репачи. Потоа се преселиле во стан во населбата ЕУР во група куќи изградени за пратеници. Кога Пертини станал претседател на Камера, тие се преселиле во Монтечиторио, и на крајот се преселиле во стан на поткровје на само 35 метри од [[Фонтана Треви|Фонтаната Треви]] во Виа дела Стампериа.<ref name="repubblica"/> Веднаш по бракот, Волтолина ја започнала својата новинарска работа. Таа се приклучила на во [[1945|1945 година]] и соработувала со ''Il Lavoro'' од Џенова и периодичното издание ''Noi Donne''. Со социјалистичката сенаторка Лина Мерлин, Волтолина започнала истрага за проституцијата во Италија, од која произлегла книгата ''Lettere dalle case chiuse''{{R|ANPI}} (Волтолина пишувала под псевдонимот „Карла Барберис“) и придонела за затворање на италијанските бордели.{{R|Treccani}} Нејзината новинарска кариера, која се фокусирала на истраги и парламентарни извештаи, била прекината кога Пертини бил избран за претседател на Домот на пратеници во 1968 година. За неа повеќе не се сметало за етичко да составува парламентарни извештаи со оглед на новата улога на нејзиниот сопруг, па Волтолина го прекинала своето новинарство. Цитирајќи ја улогата на нејзиниот сопруг, таа дури и го одбила претседателството на италијанскиот Црвен крст, велејќи: {{Цитат|„Мислев дека би било правилно мојата личност да не се меша со онаа на претседателот. Италијанците го избраа Сандро, а не јас. Немам ништо со тоа. За ова, живеам барајќи да не бидам позната како сопруга на претседателот на Републиката. Јас сум доктор Волтолина и доста е.“{{r|repubblica}}}} Така, на 51-годишна возраст, Волтолина решила да ги продолжи универзитетските студии кои биле прекинати од војната. Таа добила високи почести во политички науки од Istituto "Cesare Alfieri" di Firenze, со теза за домови за стари лица. Пет години подоцна, таа добила втор степен по општествени науки со специјализација по психологија на Универзитетот во Торино, откако ги истражувала работните услови на работниците во фабриките.<ref name="sanremonews"/> Волтолина била активна во службата за зависност од дрога и алкохолизам во Поликлинико Гемели во Рим, болницата Монтеверде и дијагностичките и психијатриските служби на Санта Марија Нуова во Фиренца.{{R|ANPI}}{{R|Treccani}} Таму служела и како волонтер психотерапевт, активност која ја извршувала и во Прато, Тоскана, а за која била почестена со клучевите на градот во 1999 година..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pertini.it/bio_voltolina.htm|title=Carla Voltolina, biografia}}</ref> Таа била прогласена во воениот округ на Рим како „одликуван борец со Croce di guerra “ за нејзината задача во Отпорот.{{R|ANPI}} <ref name="Treccani">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.treccani.it/enciclopedia/carla-pertini-voltolina/|title=Pertini Voltolina, Carla nell'Enciclopedia Treccani|work=www.treccani.it|language=it-IT|accessdate=12 March 2021}}</ref> На 23 септември 2002 година, таа ја основала Фирентинската фондација Сандро Пертини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fondazionepertini.it/asp/fondazione.asp?IdSez=1|title=Storia della fondazione|accessdate=2023-03-30|archive-date=2023-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215151935/http://www.fondazionepertini.it/asp/fondazione.asp?IdSez=1|url-status=dead}}</ref> {{R|Treccani}} Од денот на смртта на нејзиниот сопруг во 1990 година, таа одлучила да се вика Карла Пертини,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fondazionenildeiotti.it/iniziative_1.php?eventi_id=387|title=Carla Voltolina Pertini. Quando disse: "Se ti fanno presidente vado a Nizza"|last=Graziella Falconi|accessdate=2023-03-30|archive-date=2019-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20190128030418/http://www.fondazionenildeiotti.it/iniziative_1.php?eventi_id=387|url-status=dead}}</ref> што претходно секогаш го одбивала, претпочитајќи да го користи името со кое е родена.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerArticolo.php?storyId=4fe9c3fa331b7|title=Una first lady che al Quirinale preferisce tre stanze|last=Luciana Jorio|date=19 July 1978|work=Cinquantamila|accessdate=2023-03-30|archive-date=2017-12-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20171229172016/http://cinquantamila.corriere.it/storyTellerArticolo.php?storyId=4fe9c3fa331b7|url-status=dead}}</ref> Во 2003 година, таа го донирала Fiat 500<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.corriere.it/Primo_Piano/Cronache/2005/12_Dicembre/06/voltolina.shtml|title=È morta Carla Voltolina, vedova Pertini|date=6 December 2005|work=Corriere delle Sera}}</ref> на нејзиниот сопруг од 1962 година на Музеј за автомобили во Торино.<ref name="repubblica"/> Волтолина починала на 6 декември 2005 година. Нејзината последна желба била да биде кремирана, а нејзината пепел била закопана покрај гробот на Пертини, на гробиштата на Стела.<ref name="sanremonews"/> == Контроверзи == === Посета на папата === Кратката статија од 17 јули 1990 година, објавила дека додека се опоравувала во Поликлинико Умберто I во Рим, Сандро Пертини побарал пред да умре да се види со својот пријател папата [[Јован Павле II]] и дека пријателите и семејството на Пертини, вклучително и Волтолина, ја обесхрабриле посетата. Околностите биле потврдени 17 години подоцна од Артуро Мари.<ref name="Wojtyla">{{Наведени вести|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/02/28/wojtyla-ando-da-pertini-morente-la-moglie.html|title=Wojtyla andò da Pertini morente la moglie non lo fece entrare|date=28 February 2007|work=Archivio - la Repubblica.it|access-date=13 March 2021|language=it}}</ref> Волтолина категорично ги отфрлила обвинувањата.<ref>{{Наведени вести|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/1990/07/20/pertini-prima-di-morire-non-chiese-di.html|title=Pertini prima di morire non chiese di vedere il Papa|date=20 July 1990|work=Archivio - la Repubblica.it|access-date=13 March 2021|language=it}}</ref> Потпретседателот на Фондацијата Пертини, Пјеро Пјери, изјавил дека Волтолина никогаш не се противела на пријателството меѓу нејзиниот сопруг и папата.{{R|Wojtyla}} Пјери ја обвинил за постапка од 23 март 1987 година, по погребот на генералот Лисио Џорџиери. Пертини се разболел и се опоравувал во римската клиника, но не можел да прими папска посета поради медицинска забрана.<ref>{{Наведени вести|url=https://ricerca.repubblica.it/repubblica/archivio/repubblica/2007/03/01/pierri-non-vero-che-wojtyla-ando-da.html|title=Pierri: Non è vero che Wojtyla andò da Pertini morente|date=1 March 2007|work=Archivio - la Repubblica.it|language=it}}</ref> === Биографски филм за Пертини === Филмот е снимен за да го прослави Пертини, кој починал три години пред тоа.<ref name="lettera43">{{Наведени вести|url=https://www.lettera43.it/it/articoli/cultura-e-spettacolo/2013/03/05/crozza-un-destino-presidenziale/77143/|title=Crozza, un destino presidenziale|last=Anselmi|first=Michele|date=5 March 2013|work=Lettera 43|language=it}}</ref> Улогата на Пертини му била доверена на Маурицио Кроза, додека Карла ја играла Матилде Ферари.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lamescolanza.com/2017/03/06/c-volta-sandro-pertini-partigiano-latin-lover-zuccherava-la-grappa/|title=C'erano una volta/ Sandro Pertini: il partigiano latin lover che zuccherava la grappa|last=Lanza|first=Cesare|date=6 March 2017|work=La Mescolanza|language=it-IT|accessdate=12 March 2021}}</ref> Филмот бил емитуван само еднаш на Раи 3 на 31 мај 2003 година. == Наследство == [[Податотека:Presentazione_volume_Pertini.jpg|мини| Презентација на том од ''Сандро Пертини: Дискорси парламентари 1945–1976'' со Карла Волтолина, Пјер Фердинандо Касини, Џовани Марија Флик и [[Карло Азељо Чампи]]]] Карла Волтолина ги собрала материјалите за неа и нејзиниот сопруг кои ги собрала фондацијата Пертини, чиј претседател била меѓу 1995 и 2002 година. Архивата е поделена на четири дела:<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://siusa.archivi.beniculturali.it/cgi-bin/pagina.pl?TipoPag=comparc&Chiave=350682|title=Voltolina Carla|work=SIUSA|language=it|accessdate=12 March 2021}}</ref> * пораките со сочувство што ги добила Волтолина по смртта на Пертини; * збирка на комеморативна документација за инаугурацијата на музејот Пертини во Савона и 600 тома што тие ги подариле на Универзитетот во Сиена, како и комеморативни печати, белешки и иницијативи на студентите од 1999 до 2000 година; * приватната кореспонденција и збирката лични документи за стари лица, жени, дрога, [[Зигмунд Фројд]] и други материјали што Волтолина ги собрала во нејзините студии по психологија од 1955 до 1995 година; и * Преписката на Волтолина како претседател на Фондацијата Пертини.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pertini.it/bio_voltolina.htm|title=Biografia di Carla Voltolina}}</ref> Архивата потоа била донирана наФондација за историски студии Филипо Турати во Фиренца (дел од архивскиот систем на Министерството за културно наследство и активности и туризам ) на 27 февруари 2015 година. == Награди == {| | rowspan="2" style="width:60px; vertical-align:top;" |[[Податотека:Croce_di_guerra_al_valor_militare_BAR.svg|алт=Croce di Guerra al valor militare - ribbon for ordinary uniform|центар|60x60пкс| Croce di Guerra al valor militare - лента за обична униформа]] | Воен крст на војната<ref name="ANPI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.anpi.it/donne-e-uomini/1234/carla-voltolina|title=Donne e Uomini della Resistenza: Carla Voltolina|work=ANPI|language=it|accessdate=12 March 2021}}</ref> |- | |} {| | rowspan="2" style="width:60px; vertical-align:top;" |[[Податотека:SMR_Order_of_Saint_Agatha_-_Grand_Cross_BAR.png|алт=Dama di Gran Croce dell'Ordine di Sant'Agata (San Marino)|центар|60x60пкс| Dama di Gran Croce dell'Ordine di Sant'Agata (Сан Марино)]] | Дама Големиот крст од Редот на Света Агата (Сан Марино){{R|ANPI}} |- | |} == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=0ag6DwAAQBAJ|title=Il combattente. Come si diventa Pertini|last=Giancarlo De Cataldo|date=16 November 2017|publisher=Rizzoli|isbn=978-88-586-9160-1|pages=224|author-link=:it:Giancarlo De Cataldo}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n-VgCwAAQBAJ|title=Pertini e altri socialisti savonesi nelle carte della R. Questura|last=Antonio Martino|year=2013|isbn=978-1-291-28858-2}} * {{Наведена книга|title=Carla Voltolina|last=Braga|first=Antonella|last2=Steiner|first2=Luisa|date=November 2018|publisher=Edizioni Unicopli|isbn=9788840020464|location=Milano|language=it}} * {{Наведена книга|title=Le mogli della Repubblica: la storia d'Italia vista con gli occhi delle donne|last=Severini|first=Paola|date=2008|publisher=Marsilio|isbn=9788831795272|location=Venezia|language=it}} == Надворешни врски == * {{Наведена мрежна страница|url=http://www.fondazionepertini.it/asp/fondazione.asp?IdSez=1|title=Carla Voltolina ispiratrice della Fondazione Sandro Pertini|accessdate=2023-03-30|archive-date=2023-12-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20231215151935/http://www.fondazionepertini.it/asp/fondazione.asp?IdSez=1|url-status=dead}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:В}} [[Категорија:Починати во 2005 година]] [[Категорија:Родени во 1921 година]] [[Категорија:Италијански новинари]] 5hn3iilay2q0oqggt0lo9xq96gcpjoi Борис Џонов 0 1336459 5571182 5296362 2026-06-03T12:04:20Z ~2026-32862-20 133809 /* */ Рахилка место Раџилка 5571182 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија за личност | име = Борис Џонов | портрет = | опис = | родено-име = | роден-дата = {{роден на|1|декември|1913}} | роден-место = [[Богданци]], [[Кралство Србија]] | починал-дата = {{починат на и возраст|df=yes|1943|5|25|1913|12|1}} | починал-место = [[Струмица]], [[Царство Бугарија]] | починал-причина = измачуван до смрт | народност = [[Македонци|Македонец]] | познат = основач на [[МАНАПО]] | наставка = | занимање = правник | сопружник = Рахилка Џонова | татко = Илија Џонов | мајка = Марија Џонова | родители = | роднини = Кирил Џонов | деца = [[Илија Џонов]] }} '''Борис Џонов''' (познат и како '''Боро Џони'''; {{роден на|1|декември|1913}} во [[Богданци]] — {{починат на|25|мај|1943}} во {{починат во|Струмица}}) — [[Македонци|македонски]] комунист, културно-национален деец и книжевен творец.<ref>{{МакЕнц|1640|Џикова|II}}</ref> == Животопис == Џонов е роден во [[Богданци]] на 1 декември 1913 година. Сепак, поради воените состојби предизвикани од [[Прва светска војна|Првата светска војна]], уште како тригодишен со родителите е префрлен во [[Гевгелија]], каде што останува до завршувањето на Првата светска војна. Во 1926 година, како [[Политичко влијание на Ватикан во Македонија|унијат]], е испратен на школување во унијатскиот интернат во [[Загреб]], каде што е подготвуван за унијатски свештеник. Но, доаѓа во судир со воспитувачите и во 1928 година е истеран од интернатот. Со самоиздржување во 1932 година ја завршува Втората класична гимназија во Загреб и во следната година се запишува на [[Правен факултет - Загреб|Правниот факултет]], што и го завршува во 1939 година. Наоѓајќи се во хрватската национално разбранувана средина, пројавува интерес за националното ослободување на македонскиот народ, што го доведува и до првото затворање во 1931 година. Активно се вклучува во движењето на македонската студентска младина во Загреб и станува член на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|Сојузот на комунистичката младина на Југославија]] во 1935 година. Го добива органот на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Обединета)|ВМРО Обединета]], весникот [[Македонско дело|„Македонско дело“]] и го пропагира меѓу Македонците на [[Загрепски универзитет|Загрепскиот универзитет]]. Истовремено се наоѓа меѓу основачите и поактивните членови на тогаш основаното [[Македонско културно-просветно друштво „Вардар“]] што развива поширока културно-национална активност. Се поведува акција за проучување на македонската историја и култура и за афирмација на македонскиот јазик. На 1 јуни 1936 година се донесува Резолуција за Македонија, правно формулирана од Џонов и се организираат предавања на актуелни македонски теми и проблеми, па се создава Студентски македонски хор, кој во јули 1936 година изведува успешна екскурзија со концерти во Македонија, иако на крајот концертите се забранети. Раководствата на македонските студенти од [[Загреб]], [[Белград]] и [[Скопје]] на 28 август 1936 година организираат состанок во [[Охрид]] и го создаваат [[МАНАПО]], каде што присуствувал и Џонов. На 30 март 1937 година во Загреб веќе е отпечатен првиот (и единствен) број на весникот [[Наш весник|„Наш весник“]], орган на Друштвото „Вардар“, што веднаш е и забранет и запленет. Насловот на весникот графички го изработил помалиот брат на Борис, [[Кирил Џонов]], што исто така се школувал во Загреб. Во сите тие македонски манифестации, Џонов земал активно учество. Во 1938 година, напишал леток на [[македонски јазик]], што е напечатен и испратен во Белград и во Македонија. Интензивно работел во Универзитетската библиотека, прави македонска библиографија и барал литература за Македонија. Тогаш ја наоѓа и картата на Македонија од Јаранов, колективно ја проучуваат, а тој ја донел и во Струмица, што одиграла важна улога во будењето и организирањето на младината. Држи предавања на Народниот универзитет и ја буди младината. Уште како ученик пишува поезија на [[Српскохрватски јазик|српскохрватски]], но само една од нив е напечатена (со потписот Боро). Соработува со хрватскиот напреден печат, а од дваесетината стихотворби на родниот јазик, само две се објавени (под псевдонимо БОЏО) на еден прилично унифициран македонски јазик што значајно се разликува од неговиот роден говор. По завршувањето на студиите во 1939 година е земен на отслужување на воениот рок, а потоа и на воена вежба во [[Штип]]. По окупацијата на Македонија во 1941 година, завршениот правник останува без работа и дури во март 1942 година е назначен за кмет на родното [[Богданци]]. Но, поради соработката со ослободителното движење, уште во истата година е отпуштен од службата и станува приправник во Струмичкиот суд. Во ноември 1942 година е примен за член на [[Комунистичката Партија на Југославија|Комунистичката партија]] и развива поголема националнноослободителна активност. Наскоро е откриен од бугарските власти и на 13 мај 1943 година, заедно со група од 25 активисти, е затворен од струмичката полиција, но во измачувањата тешко му е повреден вратниот ’рбет и по тридневни маки умира. За да се скрие злосторот, го прогласуваат избеган и телото му е изгорено во варница, а родителите протерани низ Бугарија. Ѕверското мачење и непоколебливиот дух на Борис Џонов, се опеани во македонската народна револуционерна песна, како пример на човек борец револуционер крајно оддаден на каузата за слобода на македонскиот народ: <poem>Во градот Струмица тој беше фатен Фашисти во затвор го фрлија Крвници клети молчешкум го мачат На маки ѕверски го стават. Ниту да офне ниту да трепне Од уста ни глас не пушти Нем се претвори тој Боро Џони Тврд ко камен ништо не збори Младост прежали, безстрав загина За нашата земја Македонија</poem> == Спомен-обележја == Покрај бистите со ликот на Боро Џони во [[Богданци]] и [[Струмица]] постојат и спомен-плочи во сеќавање на неговото дело. Во Струмица две установи го носат неговото име: [[ОМУ „Боро Џони“ - Струмица|Основно музичко училиште Боро Џони]] и Центар за обука на Територијалната Одбрана ТО-Боро Џони. == Книжевност == * Живко Исак Заев, „Живот и дело на Борис Џонов (1913-1943)“, Богданци, 2021. == Наводи == {{наводи}} {{Нормативна контрола}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Џонов, Борис}} [[Категорија:Македонски комунисти]] [[Категорија:Правници од Богданци]] [[Категорија:Учесници во НОБ]] ii5qkgxnk5zugk322bhzdfy9hcchngi Grand Theft Auto VI 0 1338164 5571268 5475450 2026-06-03T17:57:34Z Andrew012p 85224 /* */ 5571268 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Grand Theft Auto VI | image = GTA VI Poster.jpg | caption = Плакатот на играта, прикажувајќи ја Лусија и нејзиниот партнер | developer = {{^|[[Rockstar Studios]]}} | publisher = [[Rockstar Games]] | director = | producer = | designer = | programmer = | artist = | writer = | composer = | series = ''[[Grand Theft Auto (серијал)|Grand Theft Auto]]'' | engine = {{^|[[Rockstar Advanced Game Engine|RAGE]]}} | platforms = {{ubl|[[PlayStation 5]]|[[Xbox Series X/S]]}} | released = 19 ноември 2026 | genre = [[Акциско-авантуристичка игра|акционо-авантуристички]] | modes = {{^|[[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[повеќеиграчки]]}} }}'''''Grand Theft Auto VI''''' (скратено '''''GTA VI''''') — претстојна игра од [[Rockstar Games]]. Таа ќе биде осмата главна игра во [[Grand Theft Auto (серијал)|серијата]] и вкупно 16-та, по ''[[Grand Theft Auto V]]'' во 2013 г. По години претпоставки и гласови, во февруари 2022 г., Rockstar објавил дека играта е во развој.<ref>{{Cite news|url=https://www.rockstargames.com/newswire/article/ak73k92o47ko75/grand-theft-auto-community-update|title=Rockstar Newswire: Grand Theft Auto Community Update|date=4 февуари 2022 г.|access-date=27 май 2023 г.}}</ref> На 18 септември 2022 г., на неофицијалниот форум ''GTAForums'', корисник под името ''teapotuberhacker'' поставил 90 видеа што ја прикажуваат недовршената [[игра]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/games/2022/sep/19/grand-theft-auto-6-leak-who-hacked-rockstar-and-what-was-stolen|title=Grand Theft Auto 6 leak: who hacked Rockstar and what was stolen?}}</ref> Следниот ден, Rockstar потврдил дека имало прекршување на нивната мрежа што вклучува видеа од развојот на следната игра ''Grand Theft Auto''.<ref>{{Цитат уеб|уеб_адрес=https://twitter.com/RockstarGames/status/1571849091860029455|заглавие=@RockstarGames on Twitter: A Message from Rockstar Games}}</ref> Злонамерниот корисник бил уапсен и утврден како 17-годишно момче од [[Оксфордшир]].<ref>{{Cite news|url=https://kotaku.com/gta-6-vi-hack-leaker-arrested-teenager-london-laspsus-1849573250|title=Suspected GTA 6 Leaker Pleads Not Guilty On Hacking Charges}}</ref> Rockstar на 8 ноември 2023 г. рекол дека трејлер ќе биде објавен на почетокот на декември. На 5 декември, околу 15 часа пред предвиденото, службено е објавен првиот [https://www.youtube.com/watch?v=QdBZY2fkU-0&ab_channel=RockstarGames трејлер] на играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/objaven-trejlerot-za-gta-6-poznati-se-prvite-detali-ke-pristigne-vo-2025-godina|title=Објавен трејлерот за GTA 6: Познати се првите детали, ќе пристигне во 2025 година|work=Кајгана|language=mk|accessdate=2023-12-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnbc.com/2023/12/04/take-two-stock-slips-as-rockstar-games-posts-grand-theft-auto-trailer.html|title=Rockstar Games publishes Grand Theft Auto VI trailer early after it was leaked on X|last=Novet|first=Jordan|date=2023-12-04|work=CNBC|language=en|accessdate=2023-12-06}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://www.rockstargames.com/VI Матична страница] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Видеоигри што се одвиваат во САД]] [[Категорија:Grand Theft Auto]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] egm6k76gtk2ze7izp0zghi3sul1ppsj 5571269 5571268 2026-06-03T17:58:59Z Andrew012p 85224 /* */ 5571269 wikitext text/x-wiki {{Infobox video game | title = Grand Theft Auto VI | image = GTA VI Poster.jpg | caption = Плакатот на играта, прикажувајќи ја Лусија и нејзиниот партнер | developer = {{^|[[Rockstar Studios]]}} | publisher = [[Rockstar Games]] | director = | producer = | designer = | programmer = | artist = | writer = | composer = | series = ''[[Grand Theft Auto (серијал)|Grand Theft Auto]]'' | engine = {{^|[[Rockstar Advanced Game Engine|RAGE]]}} | platforms = {{ubl|[[PlayStation 5]]|[[Xbox Series X/S]]}} | released = 19 ноември 2026 | genre = [[Акциско-авантуристичка игра|акционо-авантуристички]] | modes = {{^|[[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[повеќеиграчки]]}} }}'''''Grand Theft Auto VI''''' (скратено '''''GTA VI''''') — претстојна игра од [[Rockstar Games]]. Таа ќе биде осмата главна игра во [[Grand Theft Auto (серијал)|серијалот]] и вкупно 16-та, по ''[[Grand Theft Auto V]]'' во 2013 г. По години претпоставки и гласови, во февруари 2022 г., Rockstar објавил дека играта е во развој.<ref>{{Cite news|url=https://www.rockstargames.com/newswire/article/ak73k92o47ko75/grand-theft-auto-community-update|title=Rockstar Newswire: Grand Theft Auto Community Update|date=4 февуари 2022 г.|access-date=27 май 2023 г.}}</ref> На 18 септември 2022 г., на неофицијалниот форум GTAForums, корисник под името ''teapotuberhacker'' поставил 90 видеа што ја прикажуваат недовршената [[игра]].<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/games/2022/sep/19/grand-theft-auto-6-leak-who-hacked-rockstar-and-what-was-stolen|title=Grand Theft Auto 6 leak: who hacked Rockstar and what was stolen?}}</ref> Следниот ден, Rockstar потврдил дека имало прекршување на нивната мрежа што вклучува видеа од развојот на следната игра ''Grand Theft Auto''.<ref>{{Цитат уеб|уеб_адрес=https://twitter.com/RockstarGames/status/1571849091860029455|заглавие=@RockstarGames on Twitter: A Message from Rockstar Games}}</ref> Злонамерниот корисник бил уапсен и утврден како 17-годишно момче од [[Оксфордшир]].<ref>{{Cite news|url=https://kotaku.com/gta-6-vi-hack-leaker-arrested-teenager-london-laspsus-1849573250|title=Suspected GTA 6 Leaker Pleads Not Guilty On Hacking Charges}}</ref> Rockstar на 8 ноември 2023 г. рекол дека трејлер ќе биде објавен на почетокот на декември. На 5 декември, околу 15 часа пред предвиденото, службено е објавен првиот [https://www.youtube.com/watch?v=QdBZY2fkU-0&ab_channel=RockstarGames трејлер] на играта.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://kajgana.com/objaven-trejlerot-za-gta-6-poznati-se-prvite-detali-ke-pristigne-vo-2025-godina|title=Објавен трејлерот за GTA 6: Познати се првите детали, ќе пристигне во 2025 година|work=Кајгана|language=mk|accessdate=2023-12-06}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnbc.com/2023/12/04/take-two-stock-slips-as-rockstar-games-posts-grand-theft-auto-trailer.html|title=Rockstar Games publishes Grand Theft Auto VI trailer early after it was leaked on X|last=Novet|first=Jordan|date=2023-12-04|work=CNBC|language=en|accessdate=2023-12-06}}</ref> == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Commons category}} * [https://www.rockstargames.com/VI Матична страница] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ [[Категорија:Акциско-авантуристички игри]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] [[Категорија:Игри за PlayStation 5]] [[Категорија:Видеоигри што се одвиваат во САД]] [[Категорија:Grand Theft Auto]] [[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]] c0fys8rjytworc40m0dkbyyi8s1befj Корисник:SpectralWiz/Песок 2 1355595 5571223 5570587 2026-06-03T14:02:04Z SpectralWiz 106165 5571223 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничка школа|назив=Линотопска школа|средиште=[[Линотопи]], [[Нестрамско]]|држава=[[Отоманско Царство]]|вид=[[иконопис]], [[живопис]], [[резбарство]], [[Кујунџија|златарство]], [[Архитектура|градителство]]|опис=Фреска на [[Свети Димитрија Солунски|Св. Димитриј]] од [[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|истоимената црква]] во [[Палатица (Берско)|Палатица]], дело на зографот Никола од [[Линотопи]], 1570 г.|период=XVI–XIX век|слика=Palatitsia St Demetrios Church Fresco 1570.jpg|претставници-група2=[[Георги Писка]]|претставници-вид2=Златари|претставници-вид1=Зографи|претставници-група1=[[Јон Зограф|Јон]], [[Никола Линотопски (XVI век)|Никола]], [[Теолог Линотопски|Теолог]]}}'''Линотопска школа''' — уметничка школа која се развила во периодот од XVI до XIX век во [[Власи|влашкото]] гратче [[Линотопи]], [[Егејска Македонија]], уништено во 1769 г. од страна на албански разбојници. Линотопските мајстори биле познати [[Зограф|зографи]], [[Иконопис|иконописци]], [[Златарски занает|златари]], [[Резбар|резбари]] (теладури) и [[Бакропис|гравери]]. == Историја == === XVI век === Првото спомeнување на мајстор од Линотопи се среќава кај зографскиот натпис во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|Св. Димитриј]]“ во [[Палатица (Берско)|Палатица]], [[Берско]] од 1570 г. Според натписот, фреските се дело на зограф „[[Никола Линотопски (XVI век)|Никола]] од Линотопи“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|title=Το Λινοτόπι και οι ζωγράφοι του|last=Σιώκης|first=Νικόλαος|date=5 април 2012|work=Βλάχοι.net|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408095136/http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|archive-date=8 април 2016}}</ref> Во 1589 г. зографите Михаил и неговиот син Константин (Коста) го живописале манастирот „[[Манастир „Рождество на Пресвета Богородица Фотму“|Рождество на Пресв. Богородица Фотму]]“ во [[Етолија]].<ref name=":0" /> Во 1599 г. Михаил Зограф и неговиот помошник Никола заедно ги изработиле фреските на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Долно Лавдани|Успение на Пресв. Богородица Макриалекси]]“ во с. [[Долно Лавдани]], [[Погон (Епир)|Погон]].<ref name=":0" /> === XVII век === [[Податотека:Transfiguration_of_Jesus_Monastery_in_Driovouno_Drianovo,_Unknown_Saint_Fresco,_1652.jpg|лево|мини|Фреска на непознат светец од манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ во [[Дреново (Населичко)|Дреново]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Линотопски]], 1652 г.]] Фреските во црквата „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Грамошта|грамошкото]] село [[Загар (село)|Загар]], датирани од крајот на XVI – почетокот на ΧVII век, се припишуваат на линотопски зографи.<ref name=":0" /> Иако непотпишани, во стилот на Линотопската школа се живописите во: „[[Црква „Вознесение Христово“ - Ново Село (Штип)|Вознесение Христово]]“ во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] (1610); „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], [[Дропул]] (1605/6); „[[Црква „Св. Никола“ - Литоњавишта|Св. Никола]]“ во [[Литоњавишта]], [[Коничко]] (1620–1622/3); „[[Црква „Св. Архангели Позерски“|Св. Архангели Позерски]]“ во гр. [[Костур (град)|Костур]] (1622); [[Патерски манастир|Патерскиот манастир]] во [[Зица]], [[Јанинско]] (1631) и манастирот „[[Манастир „Пресвета Богородица Неволјанска“|Пресв. Богородица Неволјанска]]“ (1638/9) во [[Неволјани (Тесалија)|Неволјани]], [[Тесалија]], веројатно дело на [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Зограф]].<ref name=":0" /> Живописот на [[Домовишки манастир|Домовишкиот манастир „Св. Петка“]] во [[Населичко]], кој потекнува од почетокот на XVII век, е исто така дело на линотопски зографи. Во 1617 г. зографот [[Михаил]] ја насликал црквата „Св. Илија“ во селото [[Георгуцати]] и манастирската црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Ваништа|Св. Благовештение]]“ во [[Ваништа (Албанија)|Ваништа]], обете во денешна [[Албанија]].<ref name=":0" /> Во 1618–1619 г. Михаил и Константин го живописале храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Везица|Св. Никола]]“ во [[Везица]], [[Загори|Загорско]], каде што се потпишале: „''од рацете на Михаил Зограф и син му Константин од село Линотопи''“.<ref name=":0" /> Во 1619–1620 г. истите мајстори работеле во црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Горно Маало|Св. Мина]]“ во с. [[Горно Маало (Загорско)|Горна Везица]],<ref name=":0" /> а во 1626 г. Михаил го насликал [[Католикон|католиконот]] на манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Чатишта|Св. Преображение]]“ во [[Чатишта]], [[Епир (регион)|Северен Епир]]. [[Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|мини|Икона на [[Богородица]] со [[Христос]] од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Журче]], прва половина на XVII век, веројатно дело на Линотопската школа]] Околу 1627 г. [[Јон Зограф|Јон Зограф]] ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Св. Атанасиј]]“ во [[Прилепско|прилепското]] село [[Рилево]],<ref name=":0" /><ref name="Василиев 277">{{Наведена книга|title=Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители|last=Василиев|first=Асен|publisher=Наука и изкуствo|year=1965|location=София|pages=277}}</ref> според зографскиот натпис во храмот.<ref name=":2">{{МКЕ|583}}</ref> Му се припишуваат, уште, живописот во тремот на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] (1622) и [[Страшниот суд]] на западниот ѕид од [[Црква „Св. Преображение“ - Зрзе|главната црква]] на [[Зрзески манастир|Зрзескиот манастир]] (1624/1625).<ref name=":2" /> Во текот на XVII век, мајстори на Линотопската школа работеле по црквите низ [[Пелагонија]] и [[Преспа]].<ref name=":1">{{наведена книга |title=Неколку царски двери од ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид|last=Палигора|first=Ристо|authorlink=|coauthors=|year=2013|publisher=|location=Скопje|isbn=|pages=|url=|accessdate=}}</ref> [[Ристо Палигора]] им ги припишува иконите и царските двери во „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Долно Дупени|Св. Атанасиј]]“ во [[Долно Дупени]], [[Преспанско]], но и во црквите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитриј]]“ во [[Буково]], „[[Црква „Св. Димитриј“ - Средно Егри|Св. Димитриј]]“ во [[Средно Егри]] и „[[Црква „Св. Петка“ - Орехово|Св. Петка]]“ во [[Орехово]], [[Битолско]].<ref name=":1" /> Како нивни дела ги посочува уште престолните икони на Христос и Богородица од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во с. [[Журче]], датирани од првата половина на XVII век.<ref name=":1" /> Напоредно, овие мајстори ги насликале храмовите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]]“ во [[Жван]] и „[[Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче|Св. Јован Богослов]]“ (1627) во [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], [[Железник|Демирхисарско]], „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Асамати|Св. Архангел Михаил]]“ во [[Асамати]] (1636), „[[Црква „Св. Никола“ - Белушино|Св. Никола]]“ во [[Белушино]], [[Крушевско]] (1671/1672) и манастирот „[[Црква „Св. Никола“ - Чагор|Св. Никола]]“ во [[Чагор]].<ref name=":1" /> Во 1630 г. линотопските мајстори ги изработиле фреските во [[Серски манастир|Серскиот манастир „Св. Јован Претеча“]].<ref>{{cite journal|last=Στρατή|first=Αγγελική|authorlink=|year=2005|title=Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών|url=http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|format=|journal=Μακεδονικά|volume=|issue=Τόμος 34|pages=331|doi=|id=e-ISSN:2241 – 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|archivedate=1 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Таа година, зографот [[Михаил Линотопски|Михаил]] ја насликал црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Саракиништа|Св. Никола]]“ во [[Саракиништа]], заедно со своите помошници Константин и Никола.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elladosperiigisis.gr/index.php/2006/198-taxidia-stin-alli-ellada-h-200/447-makedonia-kastoria-linotopi-veterniko-gramosta|title=Δυτική Μακεδονία – Καστοριά - Λινοτόπι - Βετέρνικο|work=Ελλάδος Περιήγηση - Η άλλη Ελλάδα}}</ref> Истиот зограф подоцна го живописал тамошниот [[Спилејски манастир|Спилејски манастир „Рождество на пресв. Богородица“]] во 1634 г.<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=257-258|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во 1632 г. Никола самостојно работел во храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Мелани|Св. Никола]]“ во [[Мелани]], [[Премет (округ)|Преметско]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257" /> Во периодот 1632–1646 г. линотопски зографи го насликале манастирот „[[Црква „Св. Илија“ - Трново (Тесалија)|Св. Илија]]“ во [[Тесалија|тесалиското]] гратче [[Трново (Тесалија)|Трново]].<ref name=":0" /> Во 1639 г. Никола ја живописал црквата „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|title=ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΘΩΜΑΝΟΥ (ΕΝΟΡΙΑ ΕΛΕΟΥΣΗΣ)|work=Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς. Ασύρματα Ευρυζωνικά Δίκτυα Ν.Α. Καστοριάς|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071802/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Помеѓу 1645–1646 г. Никола и [[Теолог Линотопски|Теолог]] заедно ги изработиле фреските во манастирот „[[Манастир „Св. Атанасиј“ - Загора|Св. Атанасиј]]“ во [[Загора (Тесалија)|Загора]],<ref name=":0" /> а во 1646 г. зографот Константин работи во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Червари|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Червари]] во [[Загори]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|title=Ανάδειξη του Μετσόβου ως ομφαλού της τουριστικής ανάπτυξης της Πίνδου|last=Παπαζήσης|first=Τ.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203092857/http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|archive-date=20 јануари 2008}}</ref> Манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ кај [[Населичко|населичкото]] село [[Дреново (Населичко)|Дреново]] е насликан во 1652 г. од зографот [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола]]. Во 1656 г. Константин, син на Михаил, и неговиот помошник Никола го живописале манастирот „[[Стегополски манастир|Св. Илија]]“ во [[Стегопол]], [[Албанија]].<ref name=":0" /> Според Јоанис Сисиу, вториот живописен слој (1663) од црквата „[[Црква „Св. Никола Теологин“|Св. Никола Теологин]]“ во [[Костур (град)|Костур]] е дело на непознати линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zografi.info/?page_id=316|title=Костур, църква „Св. Никола на архонтисата Теологина“|last=Кунева|first=Цвета|work=Пътища на балканските зографи}}</ref> === XVIII век === <gallery class="center" mode="packed" heights="200" caption="Разни скапоцени предмети од [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] (денес во [[Национален историски музеј (Бугарија)|НИМ]], [[Софија]]), XVIII век"> Податотека:Kushnitsa_Monastery_Icon_Georgios_Piska_Linotopi_NHM_Sofia.jpg|Икона на Богородица Патеводителка од 1789&nbsp;г. Податотека:Reliquary_1788_Dionysios_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Два [[Кивор|кивора]] на цариградскиот патријарх [[Дионисиј I Цариградски|св. Дионисиј]], крај на XVIII век Податотека:Artophorion_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Сребрен кивор од XVIII век </gallery> === XIX век === Линотопските мајстори и градители продолжиле да работат по џамии и бегови куќи во XIX век.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Дела на Линотопската школа, XVI–XVII век"> Податотека:Frescos in Dormition of the Theotokos church in Zervati.jpg|Фрески од „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], 1605/06 г. Податотека:Agios Zaharias Gramos Fresco 1.jpg|Фрески од „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Загар (село)|Загар]], [[Нестрамско]], крај на XVI – почеток на ΧVII век Податотека:Fresco in Saint Nicholas Tomanou Church 1639 Nikolas of Linotopi.jpg|Сцената „[[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на пресв. Богородица]]“ од „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]], 1639 г. </gallery> == Поврзано == * [[Линотопи]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == i1q18vg01z2amul5wlzqf0mtcou69l2 5571229 5571223 2026-06-03T14:36:31Z SpectralWiz 106165 5571229 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничка школа|назив=Линотопска школа|средиште=[[Линотопи]], [[Нестрамско]]|држава=[[Отоманско Царство]]|вид=[[иконопис]], [[живопис]], [[резбарство]], [[Кујунџија|златарство]], [[Архитектура|градителство]]|опис=Фреска на [[Свети Димитрија Солунски|Св. Димитриј]] од [[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|истоимената црква]] во [[Палатица (Берско)|Палатица]], дело на зографот Никола од [[Линотопи]], 1570 г.|период=XVI–XIX век|слика=Palatitsia St Demetrios Church Fresco 1570.jpg|претставници-група2=[[Георги Писка]]|претставници-вид2=Златари|претставници-вид1=Зографи|претставници-група1=[[Јон Зограф|Јон]], [[Никола Линотопски (XVI век)|Никола (XVI век)]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола (XVII век)]], [[Теолог Линотопски|Теолог]]}}'''Линотопска школа''' — уметничка школа која се развила во периодот од XVI до XIX век во [[Власи|влашкото]] гратче [[Линотопи]], [[Егејска Македонија]], уништено во 1769 г. од страна на албански разбојници. Линотопските мајстори биле познати [[Зограф|зографи]], [[Иконопис|иконописци]], [[Златарски занает|златари]], [[Резбар|резбари]] (теладури) и [[Бакропис|гравери]]. == Историја == === XVI век === Првото спомeнување на мајстор од Линотопи се среќава кај зографскиот натпис во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|Св. Димитриј]]“ во [[Палатица (Берско)|Палатица]], [[Берско]] од 1570 г. Според натписот, фреските се дело на зограф „[[Никола Линотопски (XVI век)|Никола]] од Линотопи“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|title=Το Λινοτόπι και οι ζωγράφοι του|last=Σιώκης|first=Νικόλαος|date=5 април 2012|work=Βλάχοι.net|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408095136/http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|archive-date=8 април 2016}}</ref> Во 1589 г. зографите Михаил и неговиот син Константин (Коста) го живописале манастирот „[[Манастир „Рождество на Пресвета Богородица Фотму“|Рождество на Пресв. Богородица Фотму]]“ во [[Етолија]].<ref name=":0" /> Во 1599 г. Михаил Зограф и неговиот помошник Никола заедно ги изработиле фреските на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Долно Лавдани|Успение на Пресв. Богородица Макриалекси]]“ во с. [[Долно Лавдани]], [[Погон (Епир)|Погон]].<ref name=":0" /> === XVII век === [[Податотека:Transfiguration_of_Jesus_Monastery_in_Driovouno_Drianovo,_Unknown_Saint_Fresco,_1652.jpg|лево|мини|Фреска на непознат светец од манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ во [[Дреново (Населичко)|Дреново]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Линотопски]], 1652 г.]] Фреските во црквата „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Грамошта|грамошкото]] село [[Загар (село)|Загар]], датирани од крајот на XVI – почетокот на ΧVII век, се припишуваат на линотопски зографи.<ref name=":0" /> Иако непотпишани, во стилот на Линотопската школа се живописите во: „[[Црква „Вознесение Христово“ - Ново Село (Штип)|Вознесение Христово]]“ во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] (1610); „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], [[Дропул]] (1605/6); „[[Црква „Св. Никола“ - Литоњавишта|Св. Никола]]“ во [[Литоњавишта]], [[Коничко]] (1620–1622/3); „[[Црква „Св. Архангели Позерски“|Св. Архангели Позерски]]“ во гр. [[Костур (град)|Костур]] (1622); [[Патерски манастир|Патерскиот манастир]] во [[Зица]], [[Јанинско]] (1631) и манастирот „[[Манастир „Пресвета Богородица Неволјанска“|Пресв. Богородица Неволјанска]]“ (1638/9) во [[Неволјани (Тесалија)|Неволјани]], [[Тесалија]], веројатно дело на [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Зограф]].<ref name=":0" /> Живописот на [[Домовишки манастир|Домовишкиот манастир „Св. Петка“]] во [[Населичко]], кој потекнува од почетокот на XVII век, е исто така дело на линотопски зографи. Во 1617 г. зографот [[Михаил]] ја насликал црквата „Св. Илија“ во селото [[Георгуцати]] и манастирската црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Ваништа|Св. Благовештение]]“ во [[Ваништа (Албанија)|Ваништа]], обете во денешна [[Албанија]].<ref name=":0" /> Во 1618–1619 г. Михаил и Константин го живописале храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Везица|Св. Никола]]“ во [[Везица]], [[Загори|Загорско]], каде што се потпишале: „''од рацете на Михаил Зограф и син му Константин од село Линотопи''“.<ref name=":0" /> Во 1619–1620 г. истите мајстори работеле во црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Горно Маало|Св. Мина]]“ во с. [[Горно Маало (Загорско)|Горна Везица]],<ref name=":0" /> а во 1626 г. Михаил го насликал [[Католикон|католиконот]] на манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Чатишта|Св. Преображение]]“ во [[Чатишта]], [[Епир (регион)|Северен Епир]]. [[Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|мини|Икона на [[Богородица]] со [[Христос]] од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Журче]], прва половина на XVII век, веројатно дело на Линотопската школа]] Околу 1627 г. [[Јон Зограф|Јон Зограф]] ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Св. Атанасиј]]“ во [[Прилепско|прилепското]] село [[Рилево]],<ref name=":0" /><ref name="Василиев 277">{{Наведена книга|title=Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители|last=Василиев|first=Асен|publisher=Наука и изкуствo|year=1965|location=София|pages=277}}</ref> според зографскиот натпис во храмот.<ref name=":2">{{МКЕ|583}}</ref> Му се припишуваат, уште, живописот во тремот на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] (1622) и [[Страшниот суд]] на западниот ѕид од [[Црква „Св. Преображение“ - Зрзе|главната црква]] на [[Зрзески манастир|Зрзескиот манастир]] (1624/1625).<ref name=":2" /> Во текот на XVII век, мајстори на Линотопската школа работеле по црквите низ [[Пелагонија]] и [[Преспа]].<ref name=":1">{{наведена книга |title=Неколку царски двери од ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид|last=Палигора|first=Ристо|authorlink=|coauthors=|year=2013|publisher=|location=Скопje|isbn=|pages=|url=|accessdate=}}</ref> [[Ристо Палигора]] им ги припишува иконите и царските двери во „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Долно Дупени|Св. Атанасиј]]“ во [[Долно Дупени]], [[Преспанско]], но и во црквите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитриј]]“ во [[Буково]], „[[Црква „Св. Димитриј“ - Средно Егри|Св. Димитриј]]“ во [[Средно Егри]] и „[[Црква „Св. Петка“ - Орехово|Св. Петка]]“ во [[Орехово]], [[Битолско]].<ref name=":1" /> Како нивни дела ги посочува уште престолните икони на Христос и Богородица од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во с. [[Журче]], датирани од првата половина на XVII век.<ref name=":1" /> Напоредно, овие мајстори ги насликале храмовите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]]“ во [[Жван]] и „[[Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче|Св. Јован Богослов]]“ (1627) во [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], [[Железник|Демирхисарско]], „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Асамати|Св. Архангел Михаил]]“ во [[Асамати]] (1636), „[[Црква „Св. Никола“ - Белушино|Св. Никола]]“ во [[Белушино]], [[Крушевско]] (1671/1672) и манастирот „[[Црква „Св. Никола“ - Чагор|Св. Никола]]“ во [[Чагор]].<ref name=":1" /> Во 1630 г. линотопските мајстори ги изработиле фреските во [[Серски манастир|Серскиот манастир „Св. Јован Претеча“]].<ref>{{cite journal|last=Στρατή|first=Αγγελική|authorlink=|year=2005|title=Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών|url=http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|format=|journal=Μακεδονικά|volume=|issue=Τόμος 34|pages=331|doi=|id=e-ISSN:2241 – 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|archivedate=1 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Таа година, зографот [[Михаил Линотопски|Михаил]] ја насликал црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Саракиништа|Св. Никола]]“ во [[Саракиништа]], заедно со своите помошници Константин и Никола.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elladosperiigisis.gr/index.php/2006/198-taxidia-stin-alli-ellada-h-200/447-makedonia-kastoria-linotopi-veterniko-gramosta|title=Δυτική Μακεδονία – Καστοριά - Λινοτόπι - Βετέρνικο|work=Ελλάδος Περιήγηση - Η άλλη Ελλάδα}}</ref> Истиот зограф подоцна го живописал тамошниот [[Спилејски манастир|Спилејски манастир „Рождество на пресв. Богородица“]] во 1634 г.<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=257-258|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во 1632 г. Никола самостојно работел во храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Мелани|Св. Никола]]“ во [[Мелани]], [[Премет (округ)|Преметско]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257" /> Во периодот 1632–1646 г. линотопски зографи го насликале манастирот „[[Црква „Св. Илија“ - Трново (Тесалија)|Св. Илија]]“ во [[Тесалија|тесалиското]] гратче [[Трново (Тесалија)|Трново]].<ref name=":0" /> Во 1639 г. Никола ја живописал црквата „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|title=ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΘΩΜΑΝΟΥ (ΕΝΟΡΙΑ ΕΛΕΟΥΣΗΣ)|work=Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς. Ασύρματα Ευρυζωνικά Δίκτυα Ν.Α. Καστοριάς|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071802/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Помеѓу 1645–1646 г. Никола и [[Теолог Линотопски|Теолог]] заедно ги изработиле фреските во манастирот „[[Манастир „Св. Атанасиј“ - Загора|Св. Атанасиј]]“ во [[Загора (Тесалија)|Загора]],<ref name=":0" /> а во 1646 г. зографот Константин работи во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Червари|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Червари]] во [[Загори]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|title=Ανάδειξη του Μετσόβου ως ομφαλού της τουριστικής ανάπτυξης της Πίνδου|last=Παπαζήσης|first=Τ.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203092857/http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|archive-date=20 јануари 2008}}</ref> Манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ кај [[Населичко|населичкото]] село [[Дреново (Населичко)|Дреново]] е насликан во 1652 г. од зографот [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола]]. Во 1656 г. Константин, син на Михаил, и неговиот помошник Никола го живописале манастирот „[[Стегополски манастир|Св. Илија]]“ во [[Стегопол]], [[Албанија]].<ref name=":0" /> Според Јоанис Сисиу, вториот живописен слој (1663) од црквата „[[Црква „Св. Никола Теологин“|Св. Никола Теологин]]“ во [[Костур (град)|Костур]] е дело на непознати линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zografi.info/?page_id=316|title=Костур, църква „Св. Никола на архонтисата Теологина“|last=Кунева|first=Цвета|work=Пътища на балканските зографи}}</ref> === XVIII век === Зачувани се многу примери на сребрени предмети, дрворези и бакарни гравури од линотопски мајстори од XVIII век.<ref name=":0" /> Неколку дела од школата порано се наоѓале во [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] — изгубената сребрена опкова на иконата „Пресв. Богородица Пештерна“ од 1765 г.;<ref name=":0" /> патера за света вода од 1779 година, позлатен сребрен [[кивор]] од 1788 г. и иконата „Богородица Патеводителка“ од 1789 година, дело на златарот [[Георги Писка]].<ref name=":0" /> Овие предмети денес се изложени во [[Национален историски музеј (Бугарија)|Националниот историски музеј]] (НИМ) во [[Софија]],<ref name=":0" /> откако манастирот двапати бил ограбен од Бугарската војска во [[Првата светска војна|Првата]] (1916–1918) и [[Втората светска војна]] (1941–1944).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fanarion.blogspot.com/2014/02/blog-post_23.html|title=Η Μονή της Εικοσιφοίνισσας ...στην Κωνσταντινούπολη|date=23 февруари 2012|work=Φως Φαναρίου}}</ref><gallery class="center" mode="packed" heights="200" caption="Разни скапоцени предмети од [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] (денес во [[Национален историски музеј (Бугарија)|НИМ]], [[Софија]]), XVIII век"> Податотека:Kushnitsa_Monastery_Icon_Georgios_Piska_Linotopi_NHM_Sofia.jpg|Икона на Богородица Патеводителка од 1789&nbsp;г. Податотека:Reliquary_1788_Dionysios_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Два [[Кивор|кивора]] на цариградскиот патријарх [[Дионисиј I Цариградски|св. Дионисиј]], крај на XVIII век Податотека:Artophorion_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Сребрен кивор од XVIII век </gallery>Линотопските мајстори-копаничари го изработиле прекрасниот резбан иконостас на манастирот „[[Манастир „Св. Висарион Дусику“|Св. Висарион Дусику]]“ во [[Трикала|Трикалско]], [[Тесалија]]<nowiki/>во 1767 г.<ref name=":0" /> Нивни дела се и царските двери и веројатно иконостасот на црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Молишта|Св. Никола]]“ во [[Молишта]], [[Мајсторско]] (позлатен во 1782 г. од Константин),<ref name=":0" /> дел од иконостасот на [[Голем Метеор|Големиот Метеор]] (1791) и две бакарни гравури од 1763 г. во [[Хиландарски манастир|Хиландарскиот манастир]].<ref name=":0" /> === XIX век === Линотопските мајстори и градители продолжиле да работат по џамии и бегови куќи во XIX век.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Дела на Линотопската школа, XVI–XVII век"> Податотека:Frescos in Dormition of the Theotokos church in Zervati.jpg|Фрески од „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], 1605/06 г. Податотека:Agios Zaharias Gramos Fresco 1.jpg|Фрески од „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Загар (село)|Загар]], [[Нестрамско]], крај на XVI – почеток на ΧVII век Податотека:Fresco in Saint Nicholas Tomanou Church 1639 Nikolas of Linotopi.jpg|Сцената „[[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на пресв. Богородица]]“ од „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]], 1639 г. </gallery> == Поврзано == * [[Линотопи]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == dt898na74anjta4iythu1rzdugnmb33 5571289 5571229 2026-06-03T18:42:24Z SpectralWiz 106165 5571289 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничка школа|назив=Линотопска школа|средиште=[[Линотопи]], [[Нестрамско]]|држава=[[Отоманско Царство]]|вид=[[иконопис]], [[живопис]], [[резбарство]], [[Кујунџија|златарство]], [[Архитектура|градителство]]|опис=Фреска на [[Свети Димитрија Солунски|Св. Димитриј]] од [[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|истоимената црква]] во [[Палатица (Берско)|Палатица]], дело на зографот Никола од [[Линотопи]], 1570 г.|период=XVI–XIX век|слика=Palatitsia St Demetrios Church Fresco 1570.jpg|претставници-група2=[[Георги Писка]]|претставници-вид2=Златари|претставници-вид1=Зографи|претставници-група1=[[Јон Зограф|Јон]], [[Никола Линотопски (XVI век)|Никола (XVI век)]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола (XVII век)]], [[Теолог Линотопски|Теолог]]}}'''Линотопска школа''' — уметничка школа која се развила во периодот од XVI до XIX век во [[Власи|влашкото]] гратче [[Линотопи]], [[Егејска Македонија]], уништено во 1769 г. од страна на албански разбојници. Линотопските мајстори биле познати [[Зограф|зографи]], [[Иконопис|иконописци]], [[Златарски занает|златари]], [[Резбар|резбари]] (теладури) и [[Бакропис|гравери]]. == Историја == === XVI век === Првото спомeнување на мајстор од Линотопи се среќава кај зографскиот натпис во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|Св. Димитриј]]“ во [[Палатица (Берско)|Палатица]], [[Берско]] од 1570 г. Според натписот, фреските се дело на зограф „[[Никола Линотопски (XVI век)|Никола]] од Линотопи“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|title=Το Λινοτόπι και οι ζωγράφοι του|last=Σιώκης|first=Νικόλαος|date=5 април 2012|work=Βλάχοι.net|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408095136/http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|archive-date=8 април 2016}}</ref><ref name="Σύλλογος Παλατιτσιωτών">{{нмс|url=http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|title=KTHTOPIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ TOY ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΤΣΑΣ|last=Ανδρόνικος|first=Μανόλης|publisher=Σύλλογος Παλατιτσιωτών|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708203246/http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|archive-date=8 јули 2015|access-date=|url-status=dead}}</ref> Во 1589 г. зографите Михаил и неговиот син Константин (Коста) го живописале манастирот „[[Манастир „Рождество на Пресвета Богородица Фотму“|Рождество на Пресв. Богородица Фотму]]“ во [[Етолија]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epoxi.gr/civilization45.htm|title=Ιερή Μονή Φωτμού Αιτωλίας|work=Νέα Εποχή}}</ref> Во 1599 г. Михаил Зограф и неговиот помошник Никола заедно ги изработиле фреските на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Долно Лавдани|Успение на Пресв. Богородица Макриалекси]]“ во с. [[Долно Лавдани]], [[Погон (Епир)|Погон]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdathanasiou.wordpress.com/2015/03/15/η-παναγια-τησ-εγνατιασ-ιιι-μονές-του-ν/|title=Θεομητορικές Μονές του Νομού Ιωαννίνων|work=Θησαυρός γνώσεων και ευσεβείας}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|title=Αποτύπωση σημείων όπου αναπτύσσονται δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού|work=Δήμος Πωγωνίου|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214130245/http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|archive-date=14 февруари 2020}}</ref> === XVII век === [[Податотека:Transfiguration_of_Jesus_Monastery_in_Driovouno_Drianovo,_Unknown_Saint_Fresco,_1652.jpg|лево|мини|Фреска на непознат светец од манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ во [[Дреново (Населичко)|Дреново]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Линотопски]], 1652 г.]] Фреските во црквата „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Грамошта|грамошкото]] село [[Загар (село)|Загар]], датирани од крајот на XVI – почетокот на ΧVII век, се припишуваат на линотопски зографи.<ref name=":0" /> Иако непотпишани, во стилот на Линотопската школа се живописите во: „[[Црква „Вознесение Христово“ - Ново Село (Штип)|Вознесение Христово]]“ во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] (1610); „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], [[Дропул]] (1605/6); „[[Црква „Св. Никола“ - Литоњавишта|Св. Никола]]“ во [[Литоњавишта]], [[Коничко]] (1620–1622/3); „[[Црква „Св. Архангели Позерски“|Св. Архангели Позерски]]“ во гр. [[Костур (град)|Костур]] (1622); [[Патерски манастир|Патерскиот манастир]] во [[Зица]], [[Јанинско]] (1631) и манастирот „[[Манастир „Пресвета Богородица Неволјанска“|Пресв. Богородица Неволјанска]]“ (1638/9) во [[Неволјани (Тесалија)|Неволјани]], [[Тесалија]], веројатно дело на [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Зограф]].<ref name=":0" /> Живописот на [[Домовишки манастир|Домовишкиот манастир „Св. Петка“]] во [[Населичко]], кој потекнува од почетокот на XVII век, е исто така дело на линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|title=Ιεροί Ναοί της Αγίας Παρασκευής στο Βόιο|work=Το Βόιον|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711042400/http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Во 1617 г. зографот [[Михаил]] ја насликал црквата „Св. Илија“ во селото [[Георгуцати]] и манастирската црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Ваништа|Св. Благовештение]]“ во [[Ваништа (Албанија)|Ваништа]], обете во денешна [[Албанија]].<ref name=":0" /> Во 1618–1619 г. Михаил и Константин го живописале храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Везица|Св. Никола]]“ во [[Везица]], [[Загори|Загорско]], каде што се потпишале: „''од рацете на Михаил Зограф и син му Константин од село Линотопи''“.<ref name=":0" /><ref>{{Наведени вести|url=http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|title=Βίτσα Ζαγορίου|date=20 Οκτωβρίου 2014|work=RomiaNews|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715125906/http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|archive-date=15 јули 2015}}</ref> Во 1619–1620 г. истите мајстори работеле во црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Горно Маало|Св. Мина]]“ во с. [[Горно Маало (Загорско)|Горна Везица]],<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|title=Μονοδένδρι αξιοθέατα|work=web-Greece|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709043807/http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|archive-date=9 јули 2015}}</ref> а во 1626 г. Михаил го насликал [[Католикон|католиконот]] на манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Чатишта|Св. Преображение]]“ во [[Чатишта]], [[Епир (регион)|Северен Епир]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 255">{{cite journal |url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|coauthors=|year=2000|month=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=255|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|format=|accessdate=|lang-hide=1|lang=el|archivedate=11 јули 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf}}</ref> [[Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|мини|Икона на [[Богородица]] со [[Христос]] од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Журче]], прва половина на XVII век, веројатно дело на Линотопската школа]] Околу 1627 г. [[Јон Зограф|Јон Зограф]] ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Св. Атанасиј]]“ во [[Прилепско|прилепското]] село [[Рилево]],<ref name=":0" /><ref name="Василиев 277">{{Наведена книга|title=Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители|last=Василиев|first=Асен|publisher=Наука и изкуствo|year=1965|location=София|pages=277}}</ref> според зографскиот натпис во храмот.<ref name=":2">{{МКЕ|583}}</ref> Му се припишуваат, уште, живописот во тремот на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] (1622) и [[Страшниот суд]] на западниот ѕид од [[Црква „Св. Преображение“ - Зрзе|главната црква]] на [[Зрзески манастир|Зрзескиот манастир]] (1624/1625).<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Поповска-Коробар|first=Викторија|date=1996|editor-last=Миљковиќ-Пепек|editor-first=Петар|title=Хоросни икони од Зрзе - дела на линотопски зографи од втората четвртина на XVII век|url=https://www.academia.edu/4444267/_%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B8_%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B7%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_XVII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA_The_choros_icons_from_Zrze_works_of_the_Linotopian_zographs_from_the_second_quarter_of_the_17th_century_|journal=Тематски зборник на трудови|location=Скопје|volume=1|pages=9-16}}</ref> Во текот на XVII век, мајстори на Линотопската школа работеле по црквите низ [[Пелагонија]] и [[Преспа]].<ref name=":1">{{наведена книга |title=Неколку царски двери од ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид|last=Палигора|first=Ристо|authorlink=|coauthors=|year=2013|publisher=|location=Скопje|isbn=|pages=|url=|accessdate=}}</ref> [[Ристо Палигора]] им ги припишува иконите и царските двери во „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Долно Дупени|Св. Атанасиј]]“ во [[Долно Дупени]], [[Преспанско]], но и во црквите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитриј]]“ во [[Буково]], „[[Црква „Св. Димитриј“ - Средно Егри|Св. Димитриј]]“ во [[Средно Егри]] и „[[Црква „Св. Петка“ - Орехово|Св. Петка]]“ во [[Орехово]], [[Битолско]].<ref name=":1" /> Како нивни дела ги посочува и престолните икони на Христос и Богородица од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Журче]], датирани од првата половина на XVII век.<ref name=":1" /> Напоредно, овие мајстори ги насликале храмовите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]]“ во [[Жван]] и „[[Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче|Св. Јован Богослов]]“ (1627) во [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], [[Железник|Демирхисарско]], „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Асамати|Св. Архангел Михаил]]“ во [[Асамати]] (1636), „[[Црква „Св. Никола“ - Белушино|Св. Никола]]“ во [[Белушино]], [[Крушевско]] (1671/1672), манастирот „[[Црква „Св. Никола“ - Чагор|Св. Никола]]“ во [[Чагор]] и [[Слепченски манастир (Демирхисарско)|Слепченскиот манастир]] (1637–1638).<ref name=":1" /> Според стилски сличности, [[Викторија Поповска-Коробар]] ги поврзува уште иконите од црквата „[[Црква „Вознесение Христово“ - Праведник|Вознесение Христово]]“ во [[Праведник]] (1625) и живописот во „[[Црква „Св. Никола“ - Зрзе|Св. Никола]]“ во с. [[Зрзе]] и „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Костинци|Рождество на пресв. Богородица]]“ (1625–1635) во [[Костинци]], [[Прилепско]] со Линотопската школа.<ref name=":3" /> Во 1630 г. линотопските мајстори ги изработиле фреските во [[Серски манастир|Серскиот манастир „Св. Јован Претеча“]].<ref>{{cite journal|last=Στρατή|first=Αγγελική|authorlink=|year=2005|title=Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών|url=http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|format=|journal=Μακεδονικά|volume=|issue=Τόμος 34|pages=331|doi=|id=e-ISSN:2241 – 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|archivedate=1 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Таа година, зографот [[Михаил Линотопски|Михаил]] ја насликал црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Саракиништа|Св. Никола]]“ во [[Саракиништа]], заедно со своите помошници Константин и Никола.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elladosperiigisis.gr/index.php/2006/198-taxidia-stin-alli-ellada-h-200/447-makedonia-kastoria-linotopi-veterniko-gramosta|title=Δυτική Μακεδονία – Καστοριά - Λινοτόπι - Βετέρνικο|work=Ελλάδος Περιήγηση - Η άλλη Ελλάδα}}</ref> Истиот зограф подоцна го живописал тамошниот [[Спилејски манастир|Спилејски манастир „Рождество на пресв. Богородица“]] во 1634 г.<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 258">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=258|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=10 септември 2015|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во 1632 г. Никола самостојно работел во храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Мелани|Св. Никола]]“ во [[Мелани]], [[Премет (округ)|Преметско]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=257|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во периодот 1632–1646 г. линотопски зографи го насликале манастирот „[[Црква „Св. Илија“ - Трново (Тесалија)|Св. Илија]]“ во [[Тесалија|тесалиското]] гратче [[Трново (Тесалија)|Трново]].<ref name=":0" /> Во 1639 г. Никола ја живописал црквата „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|title=ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΘΩΜΑΝΟΥ (ΕΝΟΡΙΑ ΕΛΕΟΥΣΗΣ)|work=Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς. Ασύρματα Ευρυζωνικά Δίκτυα Ν.Α. Καστοριάς|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071802/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Помеѓу 1645–1646 г. Никола и [[Теолог Линотопски|Теолог]] заедно ги изработиле фреските во манастирот „[[Манастир „Св. Атанасиј“ - Загора|Св. Атанасиј]]“ во [[Загора (Тесалија)|Загора]],<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Καζαμία-Τσέρνου|first=Μαρία|authorlink=|year=2014|title=Αμβρόσιος, Επίσκοπος Μεδιολάνων. Εικονογραφική προσέγγιση|url=http://ejournals.lib.auth.gr/synthesis/article/view/4373/4447|format=|journal=Σύνθεσις|volume=|issue=1. Appendix – Conference Proceedings "Ambrose of Milan in Christian Literature and Theology"|pages=89|doi=|id=ISSN: 2241 – 2964|accessdate=|coauthors=|month=Ιούνιος|lang-hide=1|lang=el}}</ref> а во 1646 г. зографот Константин работи во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Червари|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Червари]] во [[Загори]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|title=Ανάδειξη του Μετσόβου ως ομφαλού της τουριστικής ανάπτυξης της Πίνδου|last=Παπαζήσης|first=Τ.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203092857/http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|archive-date=20 јануари 2008}}</ref> Манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ кај [[Населичко|населичкото]] село [[Дреново (Населичко)|Дреново]] е насликан во 1652 г. од зографот [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5047&era=3&group=7|title=Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος|last=Πέτκος|first=Αντώνιος|last2=Τσιάπαλη|first2=Μαρία|work=Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού}}</ref> Во 1656 г. Константин, син на Михаил, и неговиот помошник Никола го живописале манастирот „[[Стегополски манастир|Св. Илија]]“ во [[Стегопол]], [[Албанија]].<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=261 – 262|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Според Јоанис Сисиу, вториот живописен слој (1663) од црквата „[[Црква „Св. Никола Теологин“|Св. Никола Теологин]]“ во [[Костур (град)|Костур]] е дело на непознати линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zografi.info/?page_id=316|title=Костур, църква „Св. Никола на архонтисата Теологина“|last=Кунева|first=Цвета|work=Пътища на балканските зографи}}</ref> === XVIII век === Зачувани се многу примери на сребрени предмети, дрворези и бакарни гравури од линотопски мајстори од XVIII век.<ref name=":0" /> Неколку дела од школата порано се наоѓале во [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] — изгубената сребрена опкова на иконата „Пресв. Богородица Пештерна“ од 1765 г.;<ref name=":0" /> патера за света вода од 1779 година, позлатен сребрен [[кивор]] од 1788 г. и иконата „Богородица Патеводителка“ од 1789 година, дело на златарот [[Георги Писка]].<ref name=":0" /> Овие предмети денес се изложени во [[Национален историски музеј (Бугарија)|Националниот историски музеј]] (НИМ) во [[Софија]],<ref name=":0" /> откако манастирот двапати бил ограбен од Бугарската војска во [[Првата светска војна|Првата]] (1916–1918) и [[Втората светска војна]] (1941–1944).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fanarion.blogspot.com/2014/02/blog-post_23.html|title=Η Μονή της Εικοσιφοίνισσας ...στην Κωνσταντινούπολη|date=23 февруари 2012|work=Φως Φαναρίου}}</ref><gallery class="center" mode="packed" heights="200" caption="Разни скапоцени предмети од [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] (денес во [[Национален историски музеј (Бугарија)|НИМ]], [[Софија]]), XVIII век"> Податотека:Kushnitsa_Monastery_Icon_Georgios_Piska_Linotopi_NHM_Sofia.jpg|Икона на Богородица Патеводителка од 1789&nbsp;г. Податотека:Reliquary_1788_Dionysios_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Два [[Кивор|кивора]] на цариградскиот патријарх [[Дионисиј I Цариградски|св. Дионисиј]], крај на XVIII век Податотека:Artophorion_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Сребрен кивор од XVIII век </gallery>Линотопските мајстори-копаничари го изработиле прекрасниот резбан иконостас на манастирот „[[Манастир „Св. Висарион Дусику“|Св. Висарион Дусику]]“ во [[Трикала|Трикалско]], [[Тесалија]]<nowiki/>во 1767 г.<ref name=":0" /> Нивни дела се и царските двери и веројатно иконостасот на црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Молишта|Св. Никола]]“ во [[Молишта]], [[Мајсторско]] (позлатен во 1782 г. од Константин),<ref name=":0" /> дел од иконостасот на [[Голем Метеор|Големиот Метеор]] (1791) и две бакарни гравури од 1763 г. во [[Хиландарски манастир|Хиландарскиот манастир]].<ref name=":0" /> Во десниот проскинитар на црквата „[[Црква „Св. Архангели Михаил и Гаврил“ - Нестрам|Св. Архангели Михаил и Гаврил]]“ во [[Нестрам]] има исклучлително вредна икона на Богородица од 1780 година, дело на зограф од Линотопи со дарителски натпис на линотопоското семејство Димитриу.<ref name="Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου">{{нмс |url=http://nestorio-kastorias.blogspot.com/p/blog-page_4606.html|title=Το χωριό μας|access-date=|publisher=Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου «Νέστωρ»}}</ref> === XIX век === Линотопските мајстори и градители продолжиле да работат по џамии и бегови куќи во XIX век.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Дела на Линотопската школа, XVI–XVII век"> Податотека:Frescos in Dormition of the Theotokos church in Zervati.jpg|Фрески од „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], 1605/06 г. Податотека:Agios Zaharias Gramos Fresco 1.jpg|Фрески од „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Загар (село)|Загар]], [[Нестрамско]], крај на XVI – почеток на ΧVII век Податотека:Fresco in Saint Nicholas Tomanou Church 1639 Nikolas of Linotopi.jpg|Сцената „[[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на пресв. Богородица]]“ од „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]], 1639 г. </gallery> == Поврзано == * [[Линотопи]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == jwbmh2lsuu1nobqlumyrmxxymqvv326 5571302 5571289 2026-06-03T19:08:42Z SpectralWiz 106165 5571302 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничка школа|назив=Линотопска школа|средиште=[[Линотопи]], [[Нестрамско]]|држава=[[Отоманско Царство]]|вид=[[иконопис]], [[живопис]], [[резбарство]], [[Кујунџија|златарство]], [[Архитектура|градителство]]|опис=Фреска на [[Свети Димитрија Солунски|Св. Димитриј]] од [[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|истоимената црква]] во [[Палатица (Берско)|Палатица]], дело на зографот Никола од [[Линотопи]], 1570 г.|период=XVI–XIX век|слика=Palatitsia St Demetrios Church Fresco 1570.jpg|претставници-група2=[[Георги Писка]]|претставници-вид2=Златари|претставници-вид1=Зографи|претставници-група1=[[Јон Зограф|Јон]], [[Никола Линотопски (XVI век)|Никола (XVI век)]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола (XVII век)]], [[Теолог Линотопски|Теолог]]}}'''Линотопска школа''' — уметничка школа која се развила во периодот од XVI до XIX век во [[Власи|влашкото]] гратче [[Линотопи]], [[Егејска Македонија]], уништено во 1769 г. од страна на албански разбојници. Линотопските мајстори биле познати [[Зограф|зографи]], [[Иконопис|иконописци]], [[Златарски занает|златари]], [[Резбар|резбари]] (теладури) и [[Бакропис|гравери]]. == Историја == === XVI век === Првото спомeнување на мајстор од Линотопи се среќава кај зографскиот натпис во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|Св. Димитриј]]“ во [[Палатица (Берско)|Палатица]], [[Берско]] од 1570 г. Според натписот, фреските се дело на зограф „[[Никола Линотопски (XVI век)|Никола]] од Линотопи“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|title=Το Λινοτόπι και οι ζωγράφοι του|last=Σιώκης|first=Νικόλαος|date=5 април 2012|work=Βλάχοι.net|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408095136/http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|archive-date=8 април 2016}}</ref><ref name="Σύλλογος Παλατιτσιωτών">{{нмс|url=http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|title=KTHTOPIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ TOY ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΤΣΑΣ|last=Ανδρόνικος|first=Μανόλης|publisher=Σύλλογος Παλατιτσιωτών|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708203246/http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|archive-date=8 јули 2015|access-date=|url-status=dead}}</ref> Во 1589 г. зографите Михаил и неговиот син Константин (Коста) го живописале манастирот „[[Манастир „Рождество на Пресвета Богородица Фотму“|Рождество на Пресв. Богородица Фотму]]“ во [[Етолија]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epoxi.gr/civilization45.htm|title=Ιερή Μονή Φωτμού Αιτωλίας|work=Νέα Εποχή}}</ref> Во 1599 г. Михаил Зограф и неговиот помошник Никола заедно ги изработиле фреските на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Долно Лавдани|Успение на Пресв. Богородица Макриалекси]]“ во с. [[Долно Лавдани]], [[Погон (Епир)|Погон]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdathanasiou.wordpress.com/2015/03/15/η-παναγια-τησ-εγνατιασ-ιιι-μονές-του-ν/|title=Θεομητορικές Μονές του Νομού Ιωαννίνων|work=Θησαυρός γνώσεων και ευσεβείας}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|title=Αποτύπωση σημείων όπου αναπτύσσονται δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού|work=Δήμος Πωγωνίου|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214130245/http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|archive-date=14 февруари 2020}}</ref> === XVII век === [[Податотека:Transfiguration_of_Jesus_Monastery_in_Driovouno_Drianovo,_Unknown_Saint_Fresco,_1652.jpg|лево|мини|Фреска на непознат светец од манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ во [[Дреново (Населичко)|Дреново]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Линотопски]], 1652 г.]] Фреските во црквата „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Грамошта|грамошкото]] село [[Загар (село)|Загар]], датирани од крајот на XVI – почетокот на ΧVII век, се припишуваат на линотопски зографи.<ref name=":0" /> Иако непотпишани, во стилот на Линотопската школа се живописите во: „[[Црква „Вознесение Христово“ - Ново Село (Штип)|Вознесение Христово]]“ во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] (1610); „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], [[Дропул]] (1605/6); „[[Црква „Св. Никола“ - Литоњавишта|Св. Никола]]“ во [[Литоњавишта]], [[Коничко]] (1620–1622/3); „[[Црква „Св. Архангели Позерски“|Св. Архангели Позерски]]“ во гр. [[Костур (град)|Костур]] (1622); [[Патерски манастир|Патерскиот манастир]] во [[Зица]], [[Јанинско]] (1631) и манастирот „[[Манастир „Пресвета Богородица Неволјанска“|Пресв. Богородица Неволјанска]]“ (1638/9) во [[Неволјани (Тесалија)|Неволјани]], [[Тесалија]], веројатно дело на [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Зограф]].<ref name=":0" /> Живописот на [[Домовишки манастир|Домовишкиот манастир „Св. Петка“]] во [[Населичко]], кој потекнува од почетокот на XVII век, е исто така дело на линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|title=Ιεροί Ναοί της Αγίας Παρασκευής στο Βόιο|work=Το Βόιον|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711042400/http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Во 1617 г. зографот [[Михаил]] ја насликал црквата „Св. Илија“ во селото [[Георгуцати]] и манастирската црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Ваништа|Св. Благовештение]]“ во [[Ваништа (Албанија)|Ваништа]], обете во денешна [[Албанија]].<ref name=":0" /> Во 1618–1619 г. Михаил и Константин го живописале храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Везица|Св. Никола]]“ во [[Везица]], [[Загори|Загорско]], каде што се потпишале: „''од рацете на Михаил Зограф и син му Константин од село Линотопи''“.<ref name=":0" /><ref>{{Наведени вести|url=http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|title=Βίτσα Ζαγορίου|date=20 Οκτωβρίου 2014|work=RomiaNews|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715125906/http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|archive-date=15 јули 2015}}</ref> Во 1619–1620 г. истите мајстори работеле во црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Горно Маало|Св. Мина]]“ во с. [[Горно Маало (Загорско)|Горна Везица]],<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|title=Μονοδένδρι αξιοθέατα|work=web-Greece|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709043807/http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|archive-date=9 јули 2015}}</ref> а во 1626 г. Михаил го насликал [[Католикон|католиконот]] на манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Чатишта|Св. Преображение]]“ во [[Чатишта]], [[Епир (регион)|Северен Епир]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 255">{{cite journal |url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|coauthors=|year=2000|month=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=255|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|format=|accessdate=|lang-hide=1|lang=el|archivedate=11 јули 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf}}</ref> [[Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|мини|Икона на [[Богородица]] со [[Христос]] од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Журче]], прва половина на XVII век, веројатно дело на Линотопската школа]] Околу 1627 г. [[Јон Зограф|Јон Зограф]] ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Св. Атанасиј]]“ во [[Прилепско|прилепското]] село [[Рилево]],<ref name=":0" /><ref name="Василиев 277">{{Наведена книга|title=Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители|last=Василиев|first=Асен|publisher=Наука и изкуствo|year=1965|location=София|pages=277}}</ref> според зографскиот натпис во храмот.<ref name=":2">{{МКЕ|583}}</ref> Му се припишуваат, уште, живописот во тремот на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] (1622) и [[Страшниот суд]] на западниот ѕид од [[Црква „Св. Преображение“ - Зрзе|главната црква]] на [[Зрзески манастир|Зрзескиот манастир]] (1624/1625).<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Поповска-Коробар|first=Викторија|date=1996|editor-last=Миљковиќ-Пепек|editor-first=Петар|title=Хоросни икони од Зрзе - дела на линотопски зографи од втората четвртина на XVII век|url=https://www.academia.edu/4444267/_%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B8_%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B7%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_XVII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA_The_choros_icons_from_Zrze_works_of_the_Linotopian_zographs_from_the_second_quarter_of_the_17th_century_|journal=Тематски зборник на трудови|location=Скопје|volume=1|pages=9-16}}</ref> Во текот на XVII век, мајстори на Линотопската школа работеле по црквите низ [[Пелагонија]] и [[Преспа]].<ref name=":1">{{наведена книга |title=Неколку царски двери од ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид|last=Палигора|first=Ристо|authorlink=|coauthors=|year=2013|publisher=|location=Скопje|isbn=|pages=|url=|accessdate=}}</ref> [[Ристо Палигора]] им ги припишува иконите и царските двери во „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Долно Дупени|Св. Атанасиј]]“ во [[Долно Дупени]], [[Преспанско]], но и во црквите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитриј]]“ во [[Буково]], „[[Црква „Св. Димитриј“ - Средно Егри|Св. Димитриј]]“ во [[Средно Егри]] и „[[Црква „Св. Петка“ - Орехово|Св. Петка]]“ во [[Орехово]], [[Битолско]].<ref name=":1" /> Како нивни дела ги посочува и престолните икони на Христос и Богородица од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Журче]], датирани од првата половина на XVII век.<ref name=":1" /> Напоредно, овие мајстори ги насликале храмовите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]]“ во [[Жван]] и „[[Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче|Св. Јован Богослов]]“ (1627) во [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], [[Железник|Демирхисарско]], „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Асамати|Св. Архангел Михаил]]“ во [[Асамати]] (1636), „[[Црква „Св. Никола“ - Белушино|Св. Никола]]“ во [[Белушино]], [[Крушевско]] (1671/1672), манастирот „[[Црква „Св. Никола“ - Чагор|Св. Никола]]“ во [[Чагор]] и [[Слепченски манастир (Демирхисарско)|Слепченскиот манастир]] (1637–1638).<ref name=":1" /> Според стилски сличности, [[Викторија Поповска-Коробар]] ги поврзува уште иконите „Вознесението Илиево“ и „Св. Теодор Тирон и Теодор Стратилат“ од црквата „[[Црква „Вознесение Христово“ - Праведник|Вознесение Христово]]“ во [[Праведник]] (1625), како и живописот во „[[Црква „Св. Никола“ - Зрзе|Св. Никола]]“ во с. [[Зрзе]] и „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Костинци|Рождество на пресв. Богородица]]“ (1625–1635) во [[Костинци]], [[Прилепско]] со Линотопската школа.<ref name=":3" /> Во 1630 г. линотопските мајстори ги изработиле фреските во [[Серски манастир|Серскиот манастир „Св. Јован Претеча“]].<ref>{{cite journal|last=Στρατή|first=Αγγελική|authorlink=|year=2005|title=Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών|url=http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|format=|journal=Μακεδονικά|volume=|issue=Τόμος 34|pages=331|doi=|id=e-ISSN:2241 – 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|archivedate=1 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Таа година, зографот [[Михаил Линотопски|Михаил]] ја насликал црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Саракиништа|Св. Никола]]“ во [[Саракиништа]], заедно со своите помошници Константин и Никола.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elladosperiigisis.gr/index.php/2006/198-taxidia-stin-alli-ellada-h-200/447-makedonia-kastoria-linotopi-veterniko-gramosta|title=Δυτική Μακεδονία – Καστοριά - Λινοτόπι - Βετέρνικο|work=Ελλάδος Περιήγηση - Η άλλη Ελλάδα}}</ref> Истиот зограф подоцна го живописал тамошниот [[Спилејски манастир|Спилејски манастир „Рождество на пресв. Богородица“]] во 1634 г.<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 258">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=258|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=10 септември 2015|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во 1632 г. Никола самостојно работел во храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Мелани|Св. Никола]]“ во [[Мелани]], [[Премет (округ)|Преметско]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=257|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во периодот 1632–1646 г. линотопски зографи го насликале манастирот „[[Црква „Св. Илија“ - Трново (Тесалија)|Св. Илија]]“ во [[Тесалија|тесалиското]] гратче [[Трново (Тесалија)|Трново]].<ref name=":0" /> Во 1639 г. Никола ја живописал црквата „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|title=ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΘΩΜΑΝΟΥ (ΕΝΟΡΙΑ ΕΛΕΟΥΣΗΣ)|work=Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς. Ασύρματα Ευρυζωνικά Δίκτυα Ν.Α. Καστοριάς|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071802/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Помеѓу 1645–1646 г. Никола и [[Теолог Линотопски|Теолог]] заедно ги изработиле фреските во манастирот „[[Манастир „Св. Атанасиј“ - Загора|Св. Атанасиј]]“ во [[Загора (Тесалија)|Загора]],<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Καζαμία-Τσέρνου|first=Μαρία|authorlink=|year=2014|title=Αμβρόσιος, Επίσκοπος Μεδιολάνων. Εικονογραφική προσέγγιση|url=http://ejournals.lib.auth.gr/synthesis/article/view/4373/4447|format=|journal=Σύνθεσις|volume=|issue=1. Appendix – Conference Proceedings "Ambrose of Milan in Christian Literature and Theology"|pages=89|doi=|id=ISSN: 2241 – 2964|accessdate=|coauthors=|month=Ιούνιος|lang-hide=1|lang=el}}</ref> а во 1646 г. зографот Константин работи во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Червари|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Червари]] во [[Загори]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|title=Ανάδειξη του Μετσόβου ως ομφαλού της τουριστικής ανάπτυξης της Πίνδου|last=Παπαζήσης|first=Τ.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203092857/http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|archive-date=20 јануари 2008}}</ref> Манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ кај [[Населичко|населичкото]] село [[Дреново (Населичко)|Дреново]] е насликан во 1652 г. од зографот [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5047&era=3&group=7|title=Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος|last=Πέτκος|first=Αντώνιος|last2=Τσιάπαλη|first2=Μαρία|work=Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού}}</ref> Во 1656 г. Константин, син на Михаил, и неговиот помошник Никола го живописале манастирот „[[Стегополски манастир|Св. Илија]]“ во [[Стегопол]], [[Албанија]].<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=261 – 262|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Според ктиторскиот натпис на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Жерма|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Жерма]], [[Епир (регион)|Епир]], Јоанис Николау го подигнал, а браќата Никола и Георги од Линотопи го живописале во 1656 г.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://monastiriakonitsis.wordpress.com/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%AD%CF%82-%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AD%CF%82/%CE%B9-%CE%BC-%CE%B6%CE%AD%CF%81%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC/%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C/|title=Ι.Μ. Ζέρμας – Πλαγιά|work=Ιερές Μονές Κονίτσης}}</ref> Според Јоанис Сисиу, вториот живописен слој (1663) од црквата „[[Црква „Св. Никола Теологин“|Св. Никола Теологин]]“ во [[Костур (град)|Костур]] е дело на непознати линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zografi.info/?page_id=316|title=Костур, църква „Св. Никола на архонтисата Теологина“|last=Кунева|first=Цвета|work=Пътища на балканските зографи}}</ref> === XVIII век === Димитар, син на Никола Зограф, ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Ланга|Св. Атанасиј]]“ во [[Ланга (Поградечко)|Ланга]] на планината [[Мокра (Албанија)|Мокра]] (денес во [[Албанија]]), за време на епископот [[Арсениј Вако]] (8 август 1685 – 16 јули 1714).<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|coauthors=|year=2000|month=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=263|doi=|id=ISSN 1105-5758|format=|accessdate=|lang-hide=1|lang=el|archivedate=11 јули 2015}}</ref> Зачувани се многу примери на сребрени предмети, дрворези и бакарни гравури од линотопски мајстори од XVIII век.<ref name=":0" /> Неколку дела од школата порано се наоѓале во [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] — изгубената сребрена опкова на иконата „Пресв. Богородица Пештерна“ од 1765 г.;<ref name=":0" /> патера за света вода од 1779 година, позлатен сребрен [[кивор]] од 1788 г. и иконата „Богородица Патеводителка“ од 1789 година, дело на златарот [[Георги Писка]].<ref name=":0" /> Овие предмети денес се изложени во [[Национален историски музеј (Бугарија)|Националниот историски музеј]] (НИМ) во [[Софија]],<ref name=":0" /> откако манастирот двапати бил ограбен од Бугарската војска во [[Првата светска војна|Првата]] (1916–1918) и [[Втората светска војна]] (1941–1944).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fanarion.blogspot.com/2014/02/blog-post_23.html|title=Η Μονή της Εικοσιφοίνισσας ...στην Κωνσταντινούπολη|date=23 февруари 2012|work=Φως Φαναρίου}}</ref><gallery class="center" mode="packed" heights="200" caption="Разни скапоцени предмети од [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] (денес во [[Национален историски музеј (Бугарија)|НИМ]], [[Софија]]), XVIII век"> Податотека:Kushnitsa_Monastery_Icon_Georgios_Piska_Linotopi_NHM_Sofia.jpg|Икона на Богородица Патеводителка од 1789&nbsp;г. Податотека:Reliquary_1788_Dionysios_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Два [[Кивор|кивора]] на цариградскиот патријарх [[Дионисиј I Цариградски|св. Дионисиј]], крај на XVIII век Податотека:Artophorion_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Сребрен кивор од XVIII век </gallery>Линотопските мајстори-копаничари го изработиле прекрасниот резбан иконостас на манастирот „[[Манастир „Св. Висарион Дусику“|Св. Висарион Дусику]]“ во [[Трикала|Трикалско]], [[Тесалија]]<nowiki/>во 1767 г.<ref name=":0" /> Нивни дела се и царските двери и веројатно иконостасот на црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Молишта|Св. Никола]]“ во [[Молишта]], [[Мајсторско]] (позлатен во 1782 г. од Константин),<ref name=":0" /> дел од иконостасот на [[Голем Метеор|Големиот Метеор]] (1791) и две бакарни гравури од 1763 г. во [[Хиландарски манастир|Хиландарскиот манастир]].<ref name=":0" /> Во десниот проскинитар на црквата „[[Црква „Св. Архангели Михаил и Гаврил“ - Нестрам|Св. Архангели Михаил и Гаврил]]“ во [[Нестрам]] има исклучлително вредна икона на Богородица од 1780 година, дело на зограф од Линотопи со дарителски натпис на линотопоското семејство Димитриу.<ref name="Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου">{{нмс |url=http://nestorio-kastorias.blogspot.com/p/blog-page_4606.html|title=Το χωριό μας|access-date=|publisher=Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου «Νέστωρ»}}</ref> === XIX век === Линотопските мајстори и градители продолжиле да работат по џамии и бегови куќи во XIX век.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Дела на Линотопската школа, XVI–XVII век"> Податотека:Frescos in Dormition of the Theotokos church in Zervati.jpg|Фрески од „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], 1605/06 г. Податотека:Agios Zaharias Gramos Fresco 1.jpg|Фрески од „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Загар (село)|Загар]], [[Нестрамско]], крај на XVI – почеток на ΧVII век Податотека:Fresco in Saint Nicholas Tomanou Church 1639 Nikolas of Linotopi.jpg|Сцената „[[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на пресв. Богородица]]“ од „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]], 1639 г. </gallery> == Поврзано == * [[Линотопи]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == smpli5nbejoclp5c88n6n9192hmx4eq 5571310 5571302 2026-06-03T19:32:15Z SpectralWiz 106165 5571310 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничка школа|назив=Линотопска школа|средиште=[[Линотопи]], [[Нестрамско]]|држава=[[Отоманско Царство]]|вид=[[иконопис]], [[живопис]], [[резбарство]], [[Кујунџија|златарство]], [[Архитектура|градителство]]|опис=Фреска на [[Свети Димитрија Солунски|Св. Димитриј]] од [[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|истоимената црква]] во [[Палатица (Берско)|Палатица]], дело на зографот Никола од [[Линотопи]], 1570 г.|период=XVI–XIX век|слика=Palatitsia St Demetrios Church Fresco 1570.jpg|претставници-група2=[[Георги Писка]]|претставници-вид2=Златари|претставници-вид1=Зографи|претставници-група1=[[Јон Зограф|Јон]], [[Никола Линотопски (XVI век)|Никола (XVI век)]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола (XVII век)]], [[Теолог Линотопски|Теолог]]}}'''Линотопска школа''' — уметничка школа која се развила во периодот од XVI до XIX век во [[Власи|влашкото]] гратче [[Линотопи]], [[Егејска Македонија]], уништено во 1769 г. од страна на албански разбојници. Линотопските мајстори биле познати [[Зограф|зографи]], [[Иконопис|иконописци]], [[Златарски занает|златари]], [[Резбар|резбари]] (теладури) и [[Бакропис|гравери]]. == Историја == === XVI век === Првото спомeнување на мајстор од Линотопи се среќава кај зографскиот натпис во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|Св. Димитриј]]“ во [[Палатица (Берско)|Палатица]], [[Берско]] од 1570 г. Според натписот, фреските се дело на зограф „[[Никола Линотопски (XVI век)|Никола]] од Линотопи“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|title=Το Λινοτόπι και οι ζωγράφοι του|last=Σιώκης|first=Νικόλαος|date=5 април 2012|work=Βλάχοι.net|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408095136/http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|archive-date=8 април 2016}}</ref><ref name="Σύλλογος Παλατιτσιωτών">{{нмс|url=http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|title=KTHTOPIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ TOY ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΤΣΑΣ|last=Ανδρόνικος|first=Μανόλης|publisher=Σύλλογος Παλατιτσιωτών|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708203246/http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|archive-date=8 јули 2015|access-date=|url-status=dead}}</ref> Во 1589 г. зографите Михаил и неговиот син Константин (Коста) го живописале манастирот „[[Манастир „Рождество на Пресвета Богородица Фотму“|Рождество на Пресв. Богородица Фотму]]“ во [[Етолија]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epoxi.gr/civilization45.htm|title=Ιερή Μονή Φωτμού Αιτωλίας|work=Νέα Εποχή}}</ref> Во 1599 г. Михаил Зограф и неговиот помошник Никола заедно ги изработиле фреските на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Долно Лавдани|Успение на Пресв. Богородица Макриалекси]]“ во с. [[Долно Лавдани]], [[Погон (Епир)|Погон]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdathanasiou.wordpress.com/2015/03/15/η-παναγια-τησ-εγνατιασ-ιιι-μονές-του-ν/|title=Θεομητορικές Μονές του Νομού Ιωαννίνων|work=Θησαυρός γνώσεων και ευσεβείας}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|title=Αποτύπωση σημείων όπου αναπτύσσονται δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού|work=Δήμος Πωγωνίου|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214130245/http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|archive-date=14 февруари 2020}}</ref> === XVII век === [[Податотека:Transfiguration_of_Jesus_Monastery_in_Driovouno_Drianovo,_Unknown_Saint_Fresco,_1652.jpg|лево|мини|Фреска на непознат светец од манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ во [[Дреново (Населичко)|Дреново]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Линотопски]], 1652 г.]] Фреските во црквата „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Грамошта|грамошкото]] село [[Загар (село)|Загар]], датирани од крајот на XVI – почетокот на ΧVII век, се припишуваат на линотопски зографи.<ref name=":0" /> Иако непотпишани, во стилот на Линотопската школа се живописите во: „[[Црква „Вознесение Христово“ - Ново Село (Штип)|Вознесение Христово]]“ во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] (1610); „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], [[Дропул]] (1605/6); „[[Црква „Св. Никола“ - Литоњавишта|Св. Никола]]“ во [[Литоњавишта]], [[Коничко]] (1620–1622/3); „[[Црква „Св. Архангели Позерски“|Св. Архангели Позерски]]“ во гр. [[Костур (град)|Костур]] (1622); [[Патерски манастир|Патерскиот манастир]] во [[Зица]], [[Јанинско]] (1631) и манастирот „[[Манастир „Пресвета Богородица Неволјанска“|Пресв. Богородица Неволјанска]]“ (1638/9) во [[Неволјани (Тесалија)|Неволјани]], [[Тесалија]], веројатно дело на [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Зограф]].<ref name=":0" /> Живописот на [[Домовишки манастир|Домовишкиот манастир „Св. Петка“]] во [[Населичко]], кој потекнува од почетокот на XVII век, е исто така дело на линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|title=Ιεροί Ναοί της Αγίας Παρασκευής στο Βόιο|work=Το Βόιον|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711042400/http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Во 1617 г. зографот [[Михаил]] ја насликал црквата „Св. Илија“ во селото [[Георгуцати]] и манастирската црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Ваништа|Св. Благовештение]]“ во [[Ваништа (Албанија)|Ваништа]], обете во денешна [[Албанија]].<ref name=":0" /> Во 1618–1619 г. Михаил и Константин го живописале храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Везица|Св. Никола]]“ во [[Везица]], [[Загори|Загорско]], каде што се потпишале: „''од рацете на Михаил Зограф и син му Константин од село Линотопи''“.<ref name=":0" /><ref>{{Наведени вести|url=http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|title=Βίτσα Ζαγορίου|date=20 Οκτωβρίου 2014|work=RomiaNews|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715125906/http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|archive-date=15 јули 2015}}</ref> Во 1619–1620 г. истите мајстори работеле во црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Горно Маало|Св. Мина]]“ во с. [[Горно Маало (Загорско)|Горна Везица]],<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|title=Μονοδένδρι αξιοθέατα|work=web-Greece|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709043807/http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|archive-date=9 јули 2015}}</ref> а во 1626 г. Михаил го насликал [[Католикон|католиконот]] на манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Чатишта|Св. Преображение]]“ во [[Чатишта]], [[Епир (регион)|Северен Епир]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 255">{{cite journal |url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|coauthors=|year=2000|month=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=255|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|format=|accessdate=|lang-hide=1|lang=el|archivedate=11 јули 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf}}</ref> [[Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|мини|Икона на [[Богородица]] со [[Христос]] од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Журче]], прва половина на XVII век, веројатно дело на Линотопската школа]] Околу 1627 г. [[Јон Зограф|Јон Зограф]] ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Св. Атанасиј]]“ во [[Прилепско|прилепското]] село [[Рилево]],<ref name=":0" /><ref name="Василиев 277">{{Наведена книга|title=Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители|last=Василиев|first=Асен|publisher=Наука и изкуствo|year=1965|location=София|pages=277}}</ref> според зографскиот натпис во храмот.<ref name=":2">{{МКЕ|583}}</ref> Му се припишуваат, уште, живописот во тремот на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] (1622) и [[Страшниот суд]] на западниот ѕид од [[Црква „Св. Преображение“ - Зрзе|главната црква]] на [[Зрзески манастир|Зрзескиот манастир]] (1624/1625).<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Поповска-Коробар|first=Викторија|date=1996|editor-last=Миљковиќ-Пепек|editor-first=Петар|title=Хоросни икони од Зрзе - дела на линотопски зографи од втората четвртина на XVII век|url=https://www.academia.edu/4444267/_%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B8_%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B7%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_XVII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA_The_choros_icons_from_Zrze_works_of_the_Linotopian_zographs_from_the_second_quarter_of_the_17th_century_|journal=Тематски зборник на трудови|location=Скопје|volume=1|pages=9-16}}</ref> Во текот на XVII век, мајстори на Линотопската школа работеле по црквите низ [[Пелагонија]] и [[Преспа]].<ref name=":1">{{наведена книга |title=Неколку царски двери од ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид|last=Палигора|first=Ристо|authorlink=|coauthors=|year=2013|publisher=|location=Скопje|isbn=|pages=|url=|accessdate=}}</ref> [[Ристо Палигора]] им ги припишува иконите и царските двери во „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Долно Дупени|Св. Атанасиј]]“ во [[Долно Дупени]], [[Преспанско]], но и во црквите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитриј]]“ во [[Буково]], „[[Црква „Св. Димитриј“ - Средно Егри|Св. Димитриј]]“ во [[Средно Егри]] и „[[Црква „Св. Петка“ - Орехово|Св. Петка]]“ во [[Орехово]], [[Битолско]].<ref name=":1" /> Како нивни дела ги посочува и престолните икони на Христос и Богородица од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Журче]], датирани од првата половина на XVII век.<ref name=":1" /> Напоредно, овие мајстори ги насликале храмовите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]]“ во [[Жван]] и „[[Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче|Св. Јован Богослов]]“ (1627) во [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], [[Железник|Демирхисарско]], „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Асамати|Св. Архангел Михаил]]“ во [[Асамати]] (1636), „[[Црква „Св. Никола“ - Белушино|Св. Никола]]“ во [[Белушино]], [[Крушевско]] (1671/1672), манастирот „[[Црква „Св. Никола“ - Чагор|Св. Никола]]“ во [[Чагор]] и [[Слепченски манастир (Демирхисарско)|Слепченскиот манастир]] (1637–1638).<ref name=":1" /> Според стилски сличности, [[Викторија Поповска-Коробар]] ги поврзува уште иконите „Вознесението Илиево“ и „Св. Теодор Тирон и Теодор Стратилат“ од црквата „[[Црква „Вознесение Христово“ - Праведник|Вознесение Христово]]“ во [[Праведник]] (1625), како и живописот во „[[Црква „Св. Никола“ - Зрзе|Св. Никола]]“ во с. [[Зрзе]] и „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Костинци|Рождество на пресв. Богородица]]“ (1625–1635) во [[Костинци]], [[Прилепско]] со Линотопската школа.<ref name=":3" /> Во 1630 г. линотопските мајстори ги изработиле фреските во [[Серски манастир|Серскиот манастир „Св. Јован Претеча“]].<ref>{{cite journal|last=Στρατή|first=Αγγελική|authorlink=|year=2005|title=Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών|url=http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|format=|journal=Μακεδονικά|volume=|issue=Τόμος 34|pages=331|doi=|id=e-ISSN:2241 – 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|archivedate=1 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Таа година, зографот [[Михаил Линотопски|Михаил]] ја насликал црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Саракиништа|Св. Никола]]“ во [[Саракиништа]], заедно со своите помошници Константин и Никола.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elladosperiigisis.gr/index.php/2006/198-taxidia-stin-alli-ellada-h-200/447-makedonia-kastoria-linotopi-veterniko-gramosta|title=Δυτική Μακεδονία – Καστοριά - Λινοτόπι - Βετέρνικο|work=Ελλάδος Περιήγηση - Η άλλη Ελλάδα}}</ref> Истиот зограф подоцна го живописал тамошниот [[Спилејски манастир|Спилејски манастир „Рождество на пресв. Богородица“]] во 1634 г.<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 258">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=258|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=10 септември 2015|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во 1632 г. Никола самостојно работел во храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Мелани|Св. Никола]]“ во [[Мелани]], [[Премет (округ)|Преметско]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=257|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во периодот 1632–1646 г. линотопски зографи го насликале манастирот „[[Црква „Св. Илија“ - Трново (Тесалија)|Св. Илија]]“ во [[Тесалија|тесалиското]] гратче [[Трново (Тесалија)|Трново]].<ref name=":0" /> Во 1639 г. Никола ја живописал црквата „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|title=ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΘΩΜΑΝΟΥ (ΕΝΟΡΙΑ ΕΛΕΟΥΣΗΣ)|work=Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς. Ασύρματα Ευρυζωνικά Δίκτυα Ν.Α. Καστοριάς|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071802/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Помеѓу 1645–1646 г. Никола и [[Теолог Линотопски|Теолог]] заедно ги изработиле фреските во манастирот „[[Манастир „Св. Атанасиј“ - Загора|Св. Атанасиј]]“ во [[Загора (Тесалија)|Загора]],<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Καζαμία-Τσέρνου|first=Μαρία|authorlink=|year=2014|title=Αμβρόσιος, Επίσκοπος Μεδιολάνων. Εικονογραφική προσέγγιση|url=http://ejournals.lib.auth.gr/synthesis/article/view/4373/4447|format=|journal=Σύνθεσις|volume=|issue=1. Appendix – Conference Proceedings "Ambrose of Milan in Christian Literature and Theology"|pages=89|doi=|id=ISSN: 2241 – 2964|accessdate=|coauthors=|month=Ιούνιος|lang-hide=1|lang=el}}</ref> а во 1646 г. зографот Константин работи во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Червари|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Червари]] во [[Загори]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|title=Ανάδειξη του Μετσόβου ως ομφαλού της τουριστικής ανάπτυξης της Πίνδου|last=Παπαζήσης|first=Τ.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203092857/http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|archive-date=20 јануари 2008}}</ref> Непотпишана икона на Св. Димитриј (1636/1637) и царски двери со сцената „Благовештение“, дела на линотопски зографи, денес се чуваат во [[Етнографски музеј (Лехово)|Етнографскиот музеј]] во селото [[Лехово (Леринско)|Лехово]], [[Леринско]]. Тие првобитно се наоѓале во старата селска црква „Св. Петка“, а подоцна се нашле во обновената истоимена црква (1916) и оттаму биле отстранети во 1976 г.<ref name=":0" /> Манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ кај [[Населичко|населичкото]] село [[Дреново (Населичко)|Дреново]] е насликан во 1652 г. од зографот [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5047&era=3&group=7|title=Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος|last=Πέτκος|first=Αντώνιος|last2=Τσιάπαλη|first2=Μαρία|work=Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού}}</ref> Во 1656 г. Константин, син на Михаил, и неговиот помошник Никола го живописале манастирот „[[Стегополски манастир|Св. Илија]]“ во [[Стегопол]], [[Албанија]].<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=261 – 262|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Според ктиторскиот натпис на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Жерма|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Жерма]], [[Епир (регион)|Епир]], Јоанис Николау го подигнал, а браќата Никола и Георги од Линотопи го живописале во 1656 г.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://monastiriakonitsis.wordpress.com/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%AD%CF%82-%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AD%CF%82/%CE%B9-%CE%BC-%CE%B6%CE%AD%CF%81%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC/%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C/|title=Ι.Μ. Ζέρμας – Πλαγιά|work=Ιερές Μονές Κονίτσης}}</ref> Според Јоанис Сисиу, вториот живописен слој (1663) од црквата „[[Црква „Св. Никола Теологин“|Св. Никола Теологин]]“ во [[Костур (град)|Костур]] е дело на непознати линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zografi.info/?page_id=316|title=Костур, църква „Св. Никола на архонтисата Теологина“|last=Кунева|first=Цвета|work=Пътища на балканските зографи}}</ref> === XVIII век === Димитар, син на Никола Зограф, ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Ланга|Св. Атанасиј]]“ во [[Ланга (Поградечко)|Ланга]] на планината [[Мокра (Албанија)|Мокра]] (денес во [[Албанија]]), за време на епископот [[Арсениј Вако]] (8 август 1685 – 16 јули 1714).<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|coauthors=|year=2000|month=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=263|doi=|id=ISSN 1105-5758|format=|accessdate=|lang-hide=1|lang=el|archivedate=11 јули 2015}}</ref> Зачувани се многу примери на сребрени предмети, дрворези и бакарни гравури од линотопски мајстори од XVIII век.<ref name=":0" /> Неколку дела од школата порано се наоѓале во [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] — изгубената сребрена опкова на иконата „Пресв. Богородица Пештерна“ од 1765 г.;<ref name=":0" /> патера за света вода од 1779 година, позлатен сребрен [[кивор]] од 1788 г. и иконата „Богородица Патеводителка“ од 1789 година, дело на златарот [[Георги Писка]].<ref name=":0" /> Овие предмети денес се изложени во [[Национален историски музеј (Бугарија)|Националниот историски музеј]] (НИМ) во [[Софија]],<ref name=":0" /> откако манастирот двапати бил ограбен од Бугарската војска во [[Првата светска војна|Првата]] (1916–1918) и [[Втората светска војна]] (1941–1944).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fanarion.blogspot.com/2014/02/blog-post_23.html|title=Η Μονή της Εικοσιφοίνισσας ...στην Κωνσταντινούπολη|date=23 февруари 2012|work=Φως Φαναρίου}}</ref><gallery class="center" mode="packed" heights="200" caption="Разни скапоцени предмети од [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] (денес во [[Национален историски музеј (Бугарија)|НИМ]], [[Софија]]), XVIII век"> Податотека:Kushnitsa_Monastery_Icon_Georgios_Piska_Linotopi_NHM_Sofia.jpg|Икона на Богородица Патеводителка од 1789&nbsp;г. Податотека:Reliquary_1788_Dionysios_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Два [[Кивор|кивора]] на цариградскиот патријарх [[Дионисиј I Цариградски|св. Дионисиј]], крај на XVIII век Податотека:Artophorion_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Сребрен кивор од XVIII век </gallery>Линотопските мајстори-копаничари го изработиле прекрасниот резбан иконостас на манастирот „[[Манастир „Св. Висарион Дусику“|Св. Висарион Дусику]]“ во [[Трикала|Трикалско]], [[Тесалија]]<nowiki/> во 1767 г.<ref name=":0" /> Нивни дела се и царските двери и веројатно иконостасот на црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Молишта|Св. Никола]]“ во [[Молишта]], [[Мајсторско]] (позлатен во 1782 г. од Константин),<ref name=":0" /> дел од иконостасот на [[Голем Метеор|Големиот Метеор]] (1791) и две бакарни гравури од 1763 г. во [[Хиландарски манастир|Хиландарскиот манастир]].<ref name=":0" /> Во 1772 г. Константин Ктипа го позлатил иконостасот на [[Клисурски манастир (Егејска Македонија)|Клисурскиот манастир]] во [[Костурско]], за време на игуменството на јеромонахот Пајсиј. Истиот јеромонах во 1776 г. ги платил мајсторите Михаил и Рафаил од Линотопи да изработат кивор за манастирот.<ref name=":0" /> Во десниот проскинитар на црквата „[[Црква „Св. Архангели Михаил и Гаврил“ - Нестрам|Св. Архангели Михаил и Гаврил]]“ во [[Нестрам]] има исклучлително вредна икона на Богородица од 1780 година, дело на зограф од Линотопи со дарителски натпис на линотопоското семејство Димитриу.<ref name="Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου">{{нмс |url=http://nestorio-kastorias.blogspot.com/p/blog-page_4606.html|title=Το χωριό μας|access-date=|publisher=Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου «Νέστωρ»}}</ref> === XIX век === Линотопските мајстори и градители продолжиле да работат по џамии и бегови куќи во XIX век.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Дела на Линотопската школа, XVI–XVII век"> Податотека:Frescos in Dormition of the Theotokos church in Zervati.jpg|Фрески од „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], 1605/06 г. Податотека:Agios Zaharias Gramos Fresco 1.jpg|Фрески од „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Загар (село)|Загар]], [[Нестрамско]], крај на XVI – почеток на ΧVII век Податотека:Fresco in Saint Nicholas Tomanou Church 1639 Nikolas of Linotopi.jpg|Сцената „[[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на пресв. Богородица]]“ од „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]], 1639 г. </gallery> == Поврзано == * [[Линотопи]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == kh0u34bj20l59nf55pd7c98s0sdpwq3 5571313 5571310 2026-06-03T19:34:17Z SpectralWiz 106165 5571313 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Уметничка школа|назив=Линотопска школа|средиште=[[Линотопи]], [[Нестрамско]]|држава=[[Отоманско Царство]]|вид=[[иконопис]], [[живопис]], [[резбарство]], [[Кујунџија|златарство]], [[Архитектура|градителство]]|опис=Фреска на [[Свети Димитрија Солунски|Св. Димитриј]] од [[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|истоимената црква]] во [[Палатица (Берско)|Палатица]], дело на зографот Никола од [[Линотопи]], 1570 г.|период=XVI–XIX век|слика=Palatitsia St Demetrios Church Fresco 1570.jpg|претставници-група2=[[Георги Писка]]|претставници-вид2=Златари|претставници-вид1=Зографи|претставници-група1=[[Јон Зограф|Јон]], [[Никола Линотопски (XVI век)|Никола (XVI век)]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола (XVII век)]], [[Теолог Линотопски|Теолог]]}}'''Линотопска школа''' — уметничка школа која се развила во периодот од XVI до XIX век во [[Власи|влашкото]] гратче [[Линотопи]], [[Егејска Македонија]], уништено во 1769 г. од страна на албански разбојници. Линотопските мајстори биле познати [[Зограф|зографи]], [[Иконопис|иконописци]], [[Златарски занает|златари]], [[Резбар|резбари]] (теладури) и [[Бакропис|гравери]]. == Историја == === XVI век === Првото спомeнување на мајстор од Линотопи се среќава кај зографскиот натпис во црквата „[[Црква „Св. Димитриј“ - Палатица (Берско)|Св. Димитриј]]“ во [[Палатица (Берско)|Палатица]], [[Берско]] од 1570 г. Според натписот, фреските се дело на зограф „[[Никола Линотопски (XVI век)|Никола]] од Линотопи“.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|title=Το Λινοτόπι και οι ζωγράφοι του|last=Σιώκης|first=Νικόλαος|date=5 април 2012|work=Βλάχοι.net|language=el|archive-url=https://web.archive.org/web/20160408095136/http://vlahoi.net/politismos/to-linotopi-kai-oi-zografoi-tou.html|archive-date=8 април 2016}}</ref><ref name="Σύλλογος Παλατιτσιωτών">{{нмс|url=http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|title=KTHTOPIKH ΕΠΙΓΡΑΦΗ TOY ΑΓΙΟΥ ΔΗΜΗΤΡΙΟΥ ΤΗΣ ΠΑΛΑΤΙΤΣΑΣ|last=Ανδρόνικος|first=Μανόλης|publisher=Σύλλογος Παλατιτσιωτών|archive-url=https://web.archive.org/web/20150708203246/http://www.santatsormik.gr/history-laography/palatitsia/historical/47-sandimitri|archive-date=8 јули 2015|access-date=|url-status=dead}}</ref> Во 1589 г. зографите Михаил и неговиот син Константин (Коста) го живописале манастирот „[[Манастир „Рождество на Пресвета Богородица Фотму“|Рождество на Пресв. Богородица Фотму]]“ во [[Етолија]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.epoxi.gr/civilization45.htm|title=Ιερή Μονή Φωτμού Αιτωλίας|work=Νέα Εποχή}}</ref> Во 1599 г. Михаил Зограф и неговиот помошник Никола заедно ги изработиле фреските на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Долно Лавдани|Успение на Пресв. Богородица Макриалекси]]“ во с. [[Долно Лавдани]], [[Погон (Епир)|Погон]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fdathanasiou.wordpress.com/2015/03/15/η-παναγια-τησ-εγνατιασ-ιιι-μονές-του-ν/|title=Θεομητορικές Μονές του Νομού Ιωαννίνων|work=Θησαυρός γνώσεων και ευσεβείας}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|title=Αποτύπωση σημείων όπου αναπτύσσονται δραστηριότητες εναλλακτικού τουρισμού|work=Δήμος Πωγωνίου|archive-url=https://web.archive.org/web/20200214130245/http://www.pogoni.gr/index.php/tour/itemlist/tag/%CE%91%CE%BE%CE%B9%CE%BF%CE%B8%CE%AD%CE%B1%CF%84%CE%B1|archive-date=14 февруари 2020}}</ref> === XVII век === [[Податотека:Transfiguration_of_Jesus_Monastery_in_Driovouno_Drianovo,_Unknown_Saint_Fresco,_1652.jpg|лево|мини|Фреска на непознат светец од манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ во [[Дреново (Населичко)|Дреново]], [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Линотопски]], 1652 г.]] Фреските во црквата „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Грамошта|грамошкото]] село [[Загар (село)|Загар]], датирани од крајот на XVI – почетокот на ΧVII век, се припишуваат на линотопски зографи.<ref name=":0" /> Иако непотпишани, во стилот на Линотопската школа се живописите во: „[[Црква „Вознесение Христово“ - Ново Село (Штип)|Вознесение Христово]]“ во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]] (1610); „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], [[Дропул]] (1605/6); „[[Црква „Св. Никола“ - Литоњавишта|Св. Никола]]“ во [[Литоњавишта]], [[Коничко]] (1620–1622/3); „[[Црква „Св. Архангели Позерски“|Св. Архангели Позерски]]“ во гр. [[Костур (град)|Костур]] (1622); [[Патерски манастир|Патерскиот манастир]] во [[Зица]], [[Јанинско]] (1631) и манастирот „[[Манастир „Пресвета Богородица Неволјанска“|Пресв. Богородица Неволјанска]]“ (1638/9) во [[Неволјани (Тесалија)|Неволјани]], [[Тесалија]], веројатно дело на [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола Зограф]].<ref name=":0" /> Живописот на [[Домовишки манастир|Домовишкиот манастир „Св. Петка“]] во [[Населичко]], кој потекнува од почетокот на XVII век, е исто така дело на линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|title=Ιεροί Ναοί της Αγίας Παρασκευής στο Βόιο|work=Το Βόιον|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711042400/http://www.tovoion.com/news/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF/?utm_source=copy&utm_medium=paste&utm_campaign=copypaste&utm_content=http%3A%2F%2Fwww.tovoion.com%2Fnews%2F%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%BF%CE%AF-%CE%BD%CE%B1%CE%BF%CE%AF-%CF%84%CE%B7%CF%82-%CE%B1%CE%B3%CE%AF%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%B1%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%BA%CE%B5%CF%85%CE%AE%CF%82-%CF%83%CF%84%CE%BF-%CE%B2%CF%8C%CE%B9%CE%BF%2F|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Во 1617 г. зографот [[Михаил]] ја насликал црквата „Св. Илија“ во селото [[Георгуцати]] и манастирската црква „[[Црква „Св. Благовештение“ - Ваништа|Св. Благовештение]]“ во [[Ваништа (Албанија)|Ваништа]], обете во денешна [[Албанија]].<ref name=":0" /> Во 1618–1619 г. Михаил и Константин го живописале храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Везица|Св. Никола]]“ во [[Везица]], [[Загори|Загорско]], каде што се потпишале: „''од рацете на Михаил Зограф и син му Константин од село Линотопи''“.<ref name=":0" /><ref>{{Наведени вести|url=http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|title=Βίτσα Ζαγορίου|date=20 Οκτωβρίου 2014|work=RomiaNews|archive-url=https://web.archive.org/web/20150715125906/http://romiazirou.blogspot.com/2014/10/video_20.html|archive-date=15 јули 2015}}</ref> Во 1619–1620 г. истите мајстори работеле во црквата „[[Црква „Св. Мина“ - Горно Маало|Св. Мина]]“ во с. [[Горно Маало (Загорско)|Горна Везица]],<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|title=Μονοδένδρι αξιοθέατα|work=web-Greece|archive-url=https://web.archive.org/web/20150709043807/http://www.web-greece.gr/ioannina/zagorochoria/monodendri-sights-gr.htm|archive-date=9 јули 2015}}</ref> а во 1626 г. Михаил го насликал [[Католикон|католиконот]] на манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Чатишта|Св. Преображение]]“ во [[Чатишта]], [[Епир (регион)|Северен Епир]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 255">{{cite journal |url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|coauthors=|year=2000|month=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=255|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|format=|accessdate=|lang-hide=1|lang=el|archivedate=11 јули 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf}}</ref> [[Податотека:Saint Mary with Christ Icon in Saint Mary Church in Zhurche, First Half of 17th Century.jpg|мини|Икона на [[Богородица]] со [[Христос]] од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Журче]], прва половина на XVII век, веројатно дело на Линотопската школа]] Околу 1627 г. [[Јон Зограф|Јон Зограф]] ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Св. Атанасиј]]“ во [[Прилепско|прилепското]] село [[Рилево]],<ref name=":0" /><ref name="Василиев 277">{{Наведена книга|title=Български възрожденски майстори: живописци, резбари, строители|last=Василиев|first=Асен|publisher=Наука и изкуствo|year=1965|location=София|pages=277}}</ref> според зографскиот натпис во храмот.<ref name=":2">{{МКЕ|583}}</ref> Му се припишуваат, уште, живописот во тремот на [[Журчевски манастир|Журчевскиот манастир]] (1622) и [[Страшниот суд]] на западниот ѕид од [[Црква „Св. Преображение“ - Зрзе|главната црква]] на [[Зрзески манастир|Зрзескиот манастир]] (1624/1625).<ref name=":2" /><ref name=":3">{{Наведено списание|last=Поповска-Коробар|first=Викторија|date=1996|editor-last=Миљковиќ-Пепек|editor-first=Петар|title=Хоросни икони од Зрзе - дела на линотопски зографи од втората четвртина на XVII век|url=https://www.academia.edu/4444267/_%D0%A5%D0%BE%D1%80%D0%BE%D1%81%D0%BD%D0%B8_%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%97%D1%80%D0%B7%D0%B5_%D0%B4%D0%B5%D0%BB%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_%D0%BB%D0%B8%D0%BD%D0%BE%D1%82%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%BA%D0%B8_%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8_%D0%BE%D0%B4_%D0%B2%D1%82%D0%BE%D1%80%D0%B0%D1%82%D0%B0_%D1%87%D0%B5%D1%82%D0%B2%D1%80%D1%82%D0%B8%D0%BD%D0%B0_%D0%BD%D0%B0_XVII_%D0%B2%D0%B5%D0%BA_The_choros_icons_from_Zrze_works_of_the_Linotopian_zographs_from_the_second_quarter_of_the_17th_century_|journal=Тематски зборник на трудови|location=Скопје|volume=1|pages=9-16}}</ref> Во текот на XVII век, мајстори на Линотопската школа работеле по црквите низ [[Пелагонија]] и [[Преспа]].<ref name=":1">{{наведена книга |title=Неколку царски двери од ХVІ и ХVІІ век во регионите на Пелагониjа и Преспа, в: Прилози ХLІV 1-2, посветени на академик Цветан Грозданов по повод 50 години научноистражувачка деjност. Зборник на трудови од научниот собир одржан на 4 октомври 2012 година во Охрид|last=Палигора|first=Ристо|authorlink=|coauthors=|year=2013|publisher=|location=Скопje|isbn=|pages=|url=|accessdate=}}</ref> [[Ристо Палигора]] им ги припишува иконите и царските двери во „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Долно Дупени|Св. Атанасиј]]“ во [[Долно Дупени]], [[Преспанско]], но и во црквите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Буково|Св. Димитриј]]“ во [[Буково]], „[[Црква „Св. Димитриј“ - Средно Егри|Св. Димитриј]]“ во [[Средно Егри]] и „[[Црква „Св. Петка“ - Орехово|Св. Петка]]“ во [[Орехово]], [[Битолско]].<ref name=":1" /> Како нивни дела ги посочува и престолните икони на Христос и Богородица од црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Журче|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Журче]], датирани од првата половина на XVII век.<ref name=":1" /> Напоредно, овие мајстори ги насликале храмовите „[[Црква „Св. Димитриј“ - Жван|Св. Димитриј]]“ во [[Жван]] и „[[Црква „Св. Јован Богослов“ - Слепче|Св. Јован Богослов]]“ (1627) во [[Слепче (Демирхисарско)|Слепче]], [[Железник|Демирхисарско]], „[[Црква „Св. Архангел Михаил“ - Асамати|Св. Архангел Михаил]]“ во [[Асамати]] (1636), „[[Црква „Св. Никола“ - Белушино|Св. Никола]]“ во [[Белушино]], [[Крушевско]] (1671/1672), манастирот „[[Црква „Св. Никола“ - Чагор|Св. Никола]]“ во [[Чагор]] и [[Слепченски манастир (Демирхисарско)|Слепченскиот манастир]] (1637–1638).<ref name=":1" /> Според стилски сличности, [[Викторија Поповска-Коробар]] ги поврзува уште иконите „Вознесението Илиево“ и „Св. Теодор Тирон и Теодор Стратилат“ од црквата „[[Црква „Вознесение Христово“ - Праведник|Вознесение Христово]]“ во [[Праведник]] (1625), како и живописот во „[[Црква „Св. Никола“ - Зрзе|Св. Никола]]“ во с. [[Зрзе]] и „[[Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Костинци|Рождество на пресв. Богородица]]“ (1625–1635) во [[Костинци]], [[Прилепско]] со Линотопската школа.<ref name=":3" /> Во 1630 г. линотопските мајстори ги изработиле фреските во [[Серски манастир|Серскиот манастир „Св. Јован Претеча“]].<ref>{{cite journal|last=Στρατή|first=Αγγελική|authorlink=|year=2005|title=Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών|url=http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|format=|journal=Μακεδονικά|volume=|issue=Τόμος 34|pages=331|doi=|id=e-ISSN:2241 – 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007|archivedate=1 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Таа година, зографот [[Михаил Линотопски|Михаил]] ја насликал црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Саракиништа|Св. Никола]]“ во [[Саракиништа]], заедно со своите помошници Константин и Никола.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elladosperiigisis.gr/index.php/2006/198-taxidia-stin-alli-ellada-h-200/447-makedonia-kastoria-linotopi-veterniko-gramosta|title=Δυτική Μακεδονία – Καστοριά - Λινοτόπι - Βετέρνικο|work=Ελλάδος Περιήγηση - Η άλλη Ελλάδα}}</ref> Истиот зограф подоцна го живописал тамошниот [[Спилејски манастир|Спилејски манастир „Рождество на пресв. Богородица“]] во 1634 г.<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 258">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=258|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=10 септември 2015|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во 1632 г. Никола самостојно работел во храмот „[[Црква „Св. Никола“ - Мелани|Св. Никола]]“ во [[Мелани]], [[Премет (округ)|Преметско]].<ref name=":0" /><ref name="Γιακουμής 257">{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=257|doi=|id=ISSN 1105-5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Во периодот 1632–1646 г. линотопски зографи го насликале манастирот „[[Црква „Св. Илија“ - Трново (Тесалија)|Св. Илија]]“ во [[Тесалија|тесалиското]] гратче [[Трново (Тесалија)|Трново]].<ref name=":0" /> Во 1639 г. Никола ја живописал црквата „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|title=ΑΓΙΟΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ ΑΡΧΟΝΤΟΣ ΘΩΜΑΝΟΥ (ΕΝΟΡΙΑ ΕΛΕΟΥΣΗΣ)|work=Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση Καστοριάς. Ασύρματα Ευρυζωνικά Δίκτυα Ν.Α. Καστοριάς|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711071802/http://kastoria.wifi-192.gr/catalog/poi_culture/10/84|archive-date=11 јули 2015}}</ref> Помеѓу 1645–1646 г. Никола и [[Теолог Линотопски|Теолог]] заедно ги изработиле фреските во манастирот „[[Манастир „Св. Атанасиј“ - Загора|Св. Атанасиј]]“ во [[Загора (Тесалија)|Загора]],<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Καζαμία-Τσέρνου|first=Μαρία|authorlink=|year=2014|title=Αμβρόσιος, Επίσκοπος Μεδιολάνων. Εικονογραφική προσέγγιση|url=http://ejournals.lib.auth.gr/synthesis/article/view/4373/4447|format=|journal=Σύνθεσις|volume=|issue=1. Appendix – Conference Proceedings "Ambrose of Milan in Christian Literature and Theology"|pages=89|doi=|id=ISSN: 2241 – 2964|accessdate=|coauthors=|month=Ιούνιος|lang-hide=1|lang=el}}</ref> а во 1646 г. зографот Константин работи во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Червари|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Червари]] во [[Загори]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|title=Ανάδειξη του Μετσόβου ως ομφαλού της τουριστικής ανάπτυξης της Πίνδου|last=Παπαζήσης|first=Τ.|archive-url=https://web.archive.org/web/20081203092857/http://www.ntua.gr/MIRC/3rd_conference/papazisis.pdf|archive-date=20 јануари 2008}}</ref> Непотпишана икона на Св. Димитриј (1636/1637) и царски двери со сцената „Благовештение“, дела на линотопски зографи, денес се чуваат во [[Етнографски музеј (Лехово)|Етнографскиот музеј]] во селото [[Лехово (Леринско)|Лехово]], [[Леринско]]. Тие првобитно се наоѓале во старата селска црква „Св. Петка“, а подоцна се нашле во обновената истоимена црква (1916) и оттаму биле отстранети во 1976 г.<ref name=":0" /> Манастирот „[[Манастир „Св. Преображение“ - Дреново (Населичко)|Св. Преображение]]“ кај [[Населичко|населичкото]] село [[Дреново (Населичко)|Дреново]] е насликан во 1652 г. од зографот [[Никола Линотопски (XVII век)|Никола]].<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=5047&era=3&group=7|title=Μονή Μεταμόρφωσης του Σωτήρος|last=Πέτκος|first=Αντώνιος|last2=Τσιάπαλη|first2=Μαρία|work=Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού}}</ref> Во 1656 г. Константин, син на Михаил, и неговиот помошник Никола го живописале манастирот „[[Стегополски манастир|Св. Илија]]“ во [[Стегопол]], [[Албанија]].<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|year=2000|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|format=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=261 – 262|doi=|id=ISSN 1105 – 5758|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|archivedate=11 јули 2015|accessdate=|coauthors=|month=|lang-hide=1|lang=el}}</ref> Според ктиторскиот натпис на манастирот „[[Манастир „Успение на Пресвета Богородица“ - Жерма|Успение на пресв. Богородица]]“ во селото [[Жерма]], [[Епир (регион)|Епир]], Јоанис Николау го подигнал, а браќата Никола и Георги од Линотопи го живописале во 1656 г.<ref name=":0" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://monastiriakonitsis.wordpress.com/%CE%B9%CE%B5%CF%81%CE%AD%CF%82-%CE%BC%CE%BF%CE%BD%CE%AD%CF%82/%CE%B9-%CE%BC-%CE%B6%CE%AD%CF%81%CE%BC%CE%B1%CF%82-%CF%80%CE%BB%CE%B1%CE%B3%CE%B9%CE%AC/%CE%B9%CF%83%CF%84%CE%BF%CF%81%CE%B9%CE%BA%CF%8C/|title=Ι.Μ. Ζέρμας – Πλαγιά|work=Ιερές Μονές Κονίτσης}}</ref> Според Јоанис Сисиу, вториот живописен слој (1663) од црквата „[[Црква „Св. Никола Теологин“|Св. Никола Теологин]]“ во [[Костур (град)|Костур]] е дело на непознати линотопски зографи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://zografi.info/?page_id=316|title=Костур, църква „Св. Никола на архонтисата Теологина“|last=Кунева|first=Цвета|work=Пътища на балканските зографи}}</ref> === XVIII век === Димитар, син на Никола Зограф, ја живописал црквата „[[Црква „Св. Атанасиј“ - Ланга|Св. Атанасиј]]“ во [[Ланга (Поградечко)|Ланга]] на планината [[Мокра (Албанија)|Мокра]] (денес во [[Албанија]]), за време на епископот [[Арсениј Вако]] (8 август 1685 – 16 јули 1714).<ref name=":0" /><ref>{{cite journal|url=http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|title=Κριτική έκδοση επιγραφών συνεργείων από το Λινοτόπι στις περιφέρειες της ορθόδοξης Εκκλησίας της Αλβανίας|archive-url=https://web.archive.org/web/20150711040958/http://www.deltionchae.org/index.php/deltion/article/viewFile/563/532.pdf|last=Γιακουμής|first=Κωνσταντίνος|authorlink=|coauthors=|year=2000|month=|journal=Δελτίον της Χριστιανικής Αρχαιολογικής Εταιρείας, Αθήνα|volume=Περίοδος Δ'|issue=Τόμος ΚΑ'|pages=263|doi=|id=ISSN 1105-5758|format=|accessdate=|lang-hide=1|lang=el|archivedate=11 јули 2015}}</ref> Зачувани се многу примери на сребрени предмети, дрворези и бакарни гравури од линотопски мајстори од XVIII век.<ref name=":0" /> Неколку дела од школата порано се наоѓале во [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] — изгубената сребрена опкова на иконата „Пресв. Богородица Пештерна“ од 1765 г.;<ref name=":0" /> патера за света вода од 1779 година, позлатен сребрен [[кивор]] од 1788 г. и иконата „Богородица Патеводителка“ од 1789 година, дело на златарот [[Георги Писка]].<ref name=":0" /> Овие предмети денес се изложени во [[Национален историски музеј (Бугарија)|Националниот историски музеј]] (НИМ) во [[Софија]],<ref name=":0" /> откако манастирот двапати бил ограбен од Бугарската војска во [[Првата светска војна|Првата]] (1916–1918) и [[Втората светска војна]] (1941–1944).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://fanarion.blogspot.com/2014/02/blog-post_23.html|title=Η Μονή της Εικοσιφοίνισσας ...στην Κωνσταντινούπολη|date=23 февруари 2012|work=Φως Φαναρίου}}</ref><gallery class="center" mode="packed" heights="200" caption="Разни скапоцени предмети од [[Кушнички манастир|Кушничкиот манастир]] (денес во [[Национален историски музеј (Бугарија)|НИМ]], [[Софија]]), XVIII век"> Податотека:Kushnitsa_Monastery_Icon_Georgios_Piska_Linotopi_NHM_Sofia.jpg|Икона на Богородица Патеводителка од 1789&nbsp;г. Податотека:Reliquary_1788_Dionysios_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Два [[Кивор|кивора]] на цариградскиот патријарх [[Дионисиј I Цариградски|св. Дионисиј]], крај на XVIII век Податотека:Artophorion_Kushnitsa_Monastery_NHMB.jpg|Сребрен кивор од XVIII век </gallery>Линотопските мајстори-копаничари го изработиле прекрасниот резбан иконостас на манастирот „[[Манастир „Св. Висарион Дусику“|Св. Висарион Дусику]]“ во [[Трикала|Трикалско]], [[Тесалија]]<nowiki/> во 1767 г.<ref name=":0" /> Нивни дела се и царските двери и веројатно иконостасот на црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Молишта|Св. Никола]]“ во [[Молишта]], [[Мајсторско]] (позлатен во 1782 г. од Константин),<ref name=":0" /> дел од иконостасот на [[Голем Метеор|Големиот Метеор]] (1791) и две бакарни гравури од 1763 г. во [[Хиландарски манастир|Хиландарскиот манастир]].<ref name=":0" /> Во 1772 г. Константин Ктипа го позлатил иконостасот на [[Клисурски манастир (Егејска Македонија)|Клисурскиот манастир]] во [[Костурско]], за време на игуменството на јеромонахот Пајсиј. Истиот јеромонах во 1776 г. ги платил мајсторите Михаил и Рафаил од Линотопи да изработат кивор за манастирот.<ref name=":0" /> Во десниот проскинитар на црквата „[[Црква „Св. Архангели Михаил и Гаврил“ - Нестрам|Св. Архангели Михаил и Гаврил]]“ во [[Нестрам]] има исклучлително вредна икона на Богородица од 1780 година, дело на зограф од Линотопи со дарителски натпис на линотопоското семејство Димитриу.<ref name="Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου">{{нмс |url=http://nestorio-kastorias.blogspot.com/p/blog-page_4606.html|title=Το χωριό μας|access-date=|publisher=Πολιτιστικός Σύλλογος Νεστορίου «Νέστωρ»}}</ref> === XIX век === Линотопските мајстори и градители продолжиле да работат по џамии и бегови куќи во XIX век.<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode="packed" heights="150" caption="Дела на Линотопската школа, XVI–XVII век"> Податотека:Frescos in Dormition of the Theotokos church in Zervati.jpg|Фрески од „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Зервати|Успение на пресв. Богородица]]“ во [[Зервати]], 1605/06 г. Податотека:Agios Zaharias Gramos Fresco 1.jpg|Фрески од „[[Црква „Св. Захариј“ - Загар|Св. Захариј]]“ во [[Загар (село)|Загар]], [[Нестрамско]], крај на XVI – почеток на ΧVII век Податотека:Fresco in Saint Nicholas Tomanou Church 1639 Nikolas of Linotopi.jpg|Сцената „[[Воведение на Пресвета Богородица во храм|Воведение на пресв. Богородица]]“ од „[[Црква „Св. Никола Томанов“|Св. Никола Томанов]]“ во [[Костур (град)|Костур]], 1639 г. </gallery> == Поврзано == * [[Линотопи]] == Наводи == {{Наводи|2}} == Надворешни врски == * {{Наведено списание| last =Στρατή | first =Αγγελική | year =2003-2004 | title =Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών | journal = Μακεδονικά| volume = 34 | pages =331-357 | url =http://media.ems.gr/ekdoseis/makedonika/makedonika_34/ekd_pemk_34_Strati.pdf}} fvcq13t6ts44c0ja7zjz4x8j7962teo Корисник:Gurther/Песок 2 2 1361645 5571262 5570015 2026-06-03T17:23:59Z Gurther 105215 5571262 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>[[Ѓорѓија Пулевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]]</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]</br>[[Лудвик Војткевич]]|commander2=}} qrudegpkqygbk84vvvs5dsvlubf2nl6 5571263 5571262 2026-06-03T17:26:15Z Gurther 105215 5571263 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]|commander2=}} qg9ff8vor2m3egh59k1ddf524ap05n5 5571265 5571263 2026-06-03T17:34:36Z Gurther 105215 5571265 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]|commander2=}}'''Македонското востание —''' == Вовед == === Димитар Поп Георгиев Беровски === === Берлинскиот конгрес === === Четнички активности во Македонија (1877-1878) === == Подготовки == === Комитетот „Единство“ === === Организирање на четите === == Востание == === Прва фаза === === Втора фаза === == Раководство и политичко уредување == == Задушување на востанието == == Историски гледишта == === Македонска историографија === === Бугарска историографија === == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == lzf1dzxeurv9004hyjxzycscwhaymqs 5571467 5571265 2026-06-04T08:32:36Z Gurther 105215 5571467 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]|commander2=}}'''Македонското востание''' — == Вовед == === Источната криза и Разловечкото востание === === Берлинскиот конгрес === === Четнички активности во Македонија (1877-1878) === == Подготовки == === Комитетот „Единство“ === === Организирање на четите === == Востание == === Прва фаза === === Втора фаза === == Раководство и политичко уредување == == Задушување на востанието == == Историски гледишта == === Македонска историографија === === Бугарска историографија === == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == * o88f58oe90yj2iemi6o1jfvlyivgia0 5571485 5571467 2026-06-04T09:26:48Z Gurther 105215 5571485 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]|commander2=}}'''Македонското востание''' — == Вовед == === Источната криза и Разловечкото востание === === Берлинскиот конгрес === === Четнички активности во Македонија (1877-1878) === == Подготовки == === Комитетот „Единство“ === === Организирање на четите === == Востание == === Прва фаза === === Втора фаза === == Раководство и политичко уредување == == Задушување на востанието == == Историски гледишта == === Македонска историографија === === Бугарска историографија === == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == *{{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/dd2/index.html|title=Кресненско-Разложкото въстание, 1878-1879: Принос за неговия обхват и резултати, за вътрешните и външнополитическите условия, при които избухва, протича и стихва|last=Дојнов|first=Дојно|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1979|location=[[Софија]]}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2955|title=Кресненското въстание въ 1878 година|last=Чочков|first=Христо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1930|location=[[Софија]]|author-link=Христо Чочков}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2481|title=Съпротивата срещу Берлинския Договор: Кресненското въстание|last=Бугарски|first=Кирил|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1955|location=[[Софија]]|author-link=Кирил (бугарски патријарх)}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/2c7e6cbc-c0a1-4868-95dc-79a7210bae48/content|title=Македонското востание (1878-1879)|last=Минов|first=Никола|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} *{{Наведена книга|url=https://www.makedonikalitera.mk/istoriografija/332-sozdavanjeto-na-sovremenata-makedonska-drzava|title=Создавањето на современата македонска држава|last=Поповски|first=Владо|last2=Ѓорѓиев|first2=Ванчо|last3=Ачкоска|first3=Виолета|last4=Тодоровски|first4=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2014|location=[[Скопје]]|author-link=Владо Поповски|author-link2=Ванчо Ѓорѓиев|author-link3=Виолета Ачкоска|author-link4=Зоран Тодоровски}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e538763-318b-4775-a1d3-4016d8d975be/content|title=Разловечкото востание (1876)|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} stgp4hpbd64qk0kkp0e6psgnv5xzbwi 5571507 5571485 2026-06-04T10:18:14Z Gurther 105215 5571507 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]|commander2=}}'''Македонското востание''' — организирано востание од [[македонскиот народ]] против [[Отоманската држава|Отоманската власт]]. Спроведено на [[5 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Стара Кресна|селото Кресна]] (денес ''Стара Кресна''), [[Пиринска Македонија]]. Главни организатори биле [[Димитар Поп-Георгиев Беровски|Димитар Поп Георгиев-Беровски]] и црковниот деец [[Натанаил Кучевишки|Натанаил Охридски]]. Востанието опфатило делови од [[Кресненско]], [[Каршијак (Пиринска Македонија)|Каршијак]], [[Горноџумајско]], [[Разлошко]] и [[Мехомија (општина)|Мехомиско]]. == Вовед == === Источна криза и Разловечкото востание === === Руско-турската војна и Берлинскиот конгрес === === Четнички активности во Македонија (1877-1878) === == Подготовки == === Комитетот „Единство“ === === Организирање на четите === == Востание == === Прва фаза === === Втора фаза === == Раководство и политичко уредување == == Задушување на востанието == == Историски гледишта == === Македонска историографија === === Бугарска историографија === == Забелешки == == Наводи == == Библиографија == *{{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/dd2/index.html|title=Кресненско-Разложкото въстание, 1878-1879: Принос за неговия обхват и резултати, за вътрешните и външнополитическите условия, при които избухва, протича и стихва|last=Дојнов|first=Дојно|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1979|location=[[Софија]]}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2955|title=Кресненското въстание въ 1878 година|last=Чочков|first=Христо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1930|location=[[Софија]]|author-link=Христо Чочков}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2481|title=Съпротивата срещу Берлинския Договор: Кресненското въстание|last=Бугарски|first=Кирил|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1955|location=[[Софија]]|author-link=Кирил (бугарски патријарх)}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/2c7e6cbc-c0a1-4868-95dc-79a7210bae48/content|title=Македонското востание (1878-1879)|last=Минов|first=Никола|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} *{{Наведена книга|url=https://www.makedonikalitera.mk/istoriografija/332-sozdavanjeto-na-sovremenata-makedonska-drzava|title=Создавањето на современата македонска држава|last=Поповски|first=Владо|last2=Ѓорѓиев|first2=Ванчо|last3=Ачкоска|first3=Виолета|last4=Тодоровски|first4=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2014|location=[[Скопје]]|author-link=Владо Поповски|author-link2=Ванчо Ѓорѓиев|author-link3=Виолета Ачкоска|author-link4=Зоран Тодоровски}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e538763-318b-4775-a1d3-4016d8d975be/content|title=Разловечкото востание (1876)|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} 7gm97f3ozhkm29x5j1hrjwg6ke9ny6n 5571513 5571507 2026-06-04T10:37:17Z Gurther 105215 5571513 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]|commander2=|strength1=1.100 — 1.300{{Sfn|Чочков|1930|p=90}} востаници}}'''Македонското востание''' — организирано востание од [[македонскиот народ]] против [[Отоманската држава|Отоманската власт]]. Спроведено на [[5 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Стара Кресна|селото Кресна]] (денес ''Стара Кресна''), [[Пиринска Македонија]]. Главни организатори биле [[Димитар Поп-Георгиев Беровски|Димитар Поп Георгиев-Беровски]] и црковниот деец [[Натанаил Кучевишки|Натанаил Охридски]]. Востанието опфатило делови од [[Кресненско]], [[Каршијак (Пиринска Македонија)|Каршијак]], [[Горноџумајско]], [[Разлошко]] и [[Мехомија (општина)|Мехомиско]]. == Вовед == === Источна криза и Разловечкото востание === === Руско-турската војна и Берлинскиот конгрес === === Четнички активности во Македонија (1877-1878) === == Подготовки == === Комитетот „Единство“ === === Организирање на четите === == Востание == === Прва фаза === === Втора фаза === == Раководство и политичко уредување == == Задушување на востанието == == Историски гледишта == === Македонска историографија === === Бугарска историографија === == Забелешки == == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == *{{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/dd2/index.html|title=Кресненско-Разложкото въстание, 1878-1879: Принос за неговия обхват и резултати, за вътрешните и външнополитическите условия, при които избухва, протича и стихва|last=Дојнов|first=Дојно|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1979|location=[[Софија]]}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2955|title=Кресненското въстание въ 1878 година|last=Чочков|first=Христо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1930|location=[[Софија]]|author-link=Христо Чочков}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2481|title=Съпротивата срещу Берлинския Договор: Кресненското въстание|last=Бугарски|first=Кирил|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1955|location=[[Софија]]|author-link=Кирил (бугарски патријарх)}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/2c7e6cbc-c0a1-4868-95dc-79a7210bae48/content|title=Македонското востание (1878-1879)|last=Минов|first=Никола|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} *{{Наведена книга|url=https://www.makedonikalitera.mk/istoriografija/332-sozdavanjeto-na-sovremenata-makedonska-drzava|title=Создавањето на современата македонска држава|last=Поповски|first=Владо|last2=Ѓорѓиев|first2=Ванчо|last3=Ачкоска|first3=Виолета|last4=Тодоровски|first4=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2014|location=[[Скопје]]|author-link=Владо Поповски|author-link2=Ванчо Ѓорѓиев|author-link3=Виолета Ачкоска|author-link4=Зоран Тодоровски}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e538763-318b-4775-a1d3-4016d8d975be/content|title=Разловечкото востание (1876)|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} 3aljac23jmq2k2v5rtyvfwf117c3hks 5571528 5571513 2026-06-04T10:56:10Z Gurther 105215 5571528 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Вооружен судир|partof=[[Македонско национално движење]]|conflict=Македонското востание|place=[[Кресненско]], [[Пиринска Македонија]]|result=Пораз за македонските востанички сили, Македонија останала под [[турско ропство]].|combatant1=[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Комитетот „Единство“]]</br>[[File:Pecat na Kresnensko-razloveckoto vostanie.jpg|25px]] [[Главен штаб на Македонското востание]]|date=[[5 октомври]] [[1878|1878 г.]] ― [[25 мај]] [[1879|1879 г.]]|caption=[[Иљо Малешевски]] и [[Димитар Поп Георгиев]] со нивната чета|image=[[File:Дедо Иљо Малешевски и Димитар Поп Георгиев со четата.jpg|350px]]|combatant2={{flag|Ottoman Empire}}|commander1={{По средина|'''Прва фаза'''}}[[Димитар Поп Георгиев]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Стојан Карастоилов]] {{Предлошка:Assassinated}}</br>[[Иљо Малешевски]]</br>{{По средина|'''Втора фаза'''}}[[Братан Маринов]] {{Предлошка:WIA}}</br>[[Крсто Аризанов]]</br>[[Иван Парпулов]]|commander2=|strength1=1.100 — 1.300{{Sfn|Чочков|1930|p=90}} востаници}}'''Македонското востание''' — организирано востание од [[македонскиот народ]] против [[Отоманската држава|Отоманската власт]]. Спроведено на [[5 октомври]] [[1878|1878 година]] во [[Стара Кресна|селото Кресна]] (денес ''Стара Кресна''), [[Пиринска Македонија]]. Главни организатори биле [[Димитар Поп-Георгиев Беровски|Димитар Поп Георгиев-Беровски]] и црковниот деец [[Натанаил Кучевишки|Натанаил Охридски]]. Востанието опфатило делови од [[Кресненско]], [[Каршијак (Пиринска Македонија)|Каршијак]], [[Горноџумајско]], [[Разлошко]] и [[Мехомија (општина)|Мехомиско]]. == Вовед == === Источна криза и Разловечкото востание === Околу [[јули]] [[1875|1875 година]] српскиот ајдут Перо Тунгуз нападнал муслимански трговци во Невесиње, денес [[Република Српска|Репиблика Српска]]. Според [[Српска историографија|Српската историографија]], нападот претставува почеток на [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговското востание]] и [[Големата источна криза]].{{Sfn|Јовановски|2015|p=143}} === Руско-турската војна и Берлинскиот конгрес === === Четнички активности во Македонија (1877-1878) === == Подготовки == === Комитетот „Единство“ === === Организирање на четите === == Востание == === Прва фаза === === Втора фаза === == Раководство и политичко уредување == == Задушување на востанието == == Историски гледишта == === Македонска историографија === === Бугарска историографија === == Забелешки == == Наводи == {{Наводи|3}} == Библиографија == *{{Наведена книга|url=http://www.promacedonia.org/dd2/index.html|title=Кресненско-Разложкото въстание, 1878-1879: Принос за неговия обхват и резултати, за вътрешните и външнополитическите условия, при които избухва, протича и стихва|last=Дојнов|first=Дојно|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1979|location=[[Софија]]}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2955|title=Кресненското въстание въ 1878 година|last=Чочков|first=Христо|publisher=[[Македонски научен институт]]|year=1930|location=[[Софија]]|author-link=Христо Чочков}} *{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=2481|title=Съпротивата срещу Берлинския Договор: Кресненското въстание|last=Бугарски|first=Кирил|publisher=[[Бугарска академија на науките]]|year=1955|location=[[Софија]]|author-link=Кирил (бугарски патријарх)}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/2c7e6cbc-c0a1-4868-95dc-79a7210bae48/content|title=Македонското востание (1878-1879)|last=Минов|first=Никола|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} *{{Наведена книга|url=https://www.makedonikalitera.mk/istoriografija/332-sozdavanjeto-na-sovremenata-makedonska-drzava|title=Создавањето на современата македонска држава|last=Поповски|first=Владо|last2=Ѓорѓиев|first2=Ванчо|last3=Ачкоска|first3=Виолета|last4=Тодоровски|first4=Зоран|publisher=Македонска реч|year=2014|location=[[Скопје]]|author-link=Владо Поповски|author-link2=Ванчо Ѓорѓиев|author-link3=Виолета Ачкоска|author-link4=Зоран Тодоровски}} *{{Наведена книга|url=https://repository.ukim.mk/server/api/core/bitstreams/6e538763-318b-4775-a1d3-4016d8d975be/content|title=Разловечкото востание (1876)|last=Јовановски|first=Далибор|publisher=[[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“]]|year=2015|location=[[Скопје]]|author-link=}} kpy5twwfuylwphzw466w85mkeitkhsq Генетската генеалогија 0 1372364 5571382 5376682 2026-06-03T23:59:26Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[Генетско родословие]] 5571382 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Генетско родословие]] nct7qdye84r6rtr5v0ro5ttsnjytv2a The Hidden (игра) 0 1376993 5571299 5567716 2026-06-03T19:03:48Z Andrew012p 85224 /* */ 5571299 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | developer = Hidden Team | release = 13 јуни 2005 | engine = Source | mode = [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | modes = [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | image = The Hidden cover 2005.jpg | genre = [[пукачка игра од прво лице]] | platforms = [[Windows]] | title = The Hidden }}'''''The Hidden''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Скриениот''), познат и како '''''The Hidden: Source''''' — [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] бесплатен мод создаден за популарната [[Видеоигра|компјутерска игра]] ''[[Half-Life 2]]''. [[Играчки процес|Начинот на игра]] се сосредоточува на пронаоѓање на избеган истражувачки субјект, кој е исклучително подвижен, неверојатно силен и речиси невидлив. Првата бета-верзија била издадена на 13 јуни 2005 г., а последната верзија на 8 септември 2007 г. == Играчки процес == Играта се заснова на екипа од командоси на I.R.I.S. што ловат еден единствен играч, наречен Скриениот ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Hidden''). Додека екипата на I.R.I.S. мора да се потпре на своите оружја и заедничка работа, Скриениот е речиси невидлив и поседува сосема поинаков комплет оружја. Членот на I.R.I.S. што ќе го убие Скриениот ја добива привилегијата самиот да игра како Скриениот во следната рунда. Тој може да победи ако успее да ја убие целата екипа на I.R.I.S. Системот за појавување на играчите е многу сличен на оној во ''Counter-Strike'', па убиените играчи мораат да чекаат до крајот на рундата за повторно да се појават. Скриениот, откако ќе убие противник, може да го изеде и на тој начин да ја врати животната енергија. Суштински дел од играта е стравот. Бидејќи Скриениот може да се забележи само преку лесно прекршување на светлината, може да ги гледа своите противници низ ѕидовите и може да се придвижува по таваните, членовите на I.R.I.S. мораат да бидат сосредоточени во секое време. Единиците на I.R.I.S. имаат избор помеѓу две класи на игра: напаѓачка класа и помошна класа. Покрај тоа, тие мораат да изберат главно оружје, вторично [[оружје]] и дополнителна опрема.<ref>{{cite web|url=http://shelf3d.com/Search/Uploaded%20by%20mchonan1996|title=The Hidden|work=shelf3d|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224944/http://shelf3d.com/Search/Uploaded%20by%20mchonan1996|archive-date=4 март 2016|access-date=1 февруари 2013|url-status=live}}</ref> == Приказна == Британски научници и генетичари успеале да ја пренасочат [[Светлина|светлината]] околу органски субјект, така што тој станува невидлив за човечкото око. За жал, овој процес води до силни и постојани болки кај испитаникот, што вообичаено завршува со губење на контактот со стварноста. Досега било невозможно да се одржи во живот субјект со способност за пренасочување на светлината. Нивниот пробив, познат само како Субјект 617, избегал, а екипата на I.R.I.S. била испратена да го елиминира. Од неговото бегство, финансирањето е значително зголемено, но британската влада негирала каква било вмешаност во генетскиот опит. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.hidden-source.com/ Матична страница] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] [[Категорија:Игри за Windows]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ pdf36bcwuxkz1krnsuna8ark7rixbb3 5571300 5571299 2026-06-03T19:04:45Z Andrew012p 85224 /* */ 5571300 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | developer = Hidden Team | release = 13 јуни 2005 | engine = Source | modes = [[повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] | image = The Hidden cover 2005.jpg | genre = [[пукачка игра од прво лице]] | platforms = [[Windows]] | title = The Hidden }}'''''The Hidden''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Скриениот''), познат и како '''''The Hidden: Source''''' — [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]] бесплатен мод создаден за популарната [[Видеоигра|компјутерска игра]] ''[[Half-Life 2]]''. [[Играчки процес|Начинот на игра]] се сосредоточува на пронаоѓање на избеган истражувачки субјект, кој е исклучително подвижен, неверојатно силен и речиси невидлив. Првата бета-верзија била издадена на 13 јуни 2005 г., а последната верзија на 8 септември 2007 г. == Играчки процес == Играта се заснова на екипа од командоси на I.R.I.S. што ловат еден единствен играч, наречен Скриениот ([[Англиски јазик|англ]]. ''The Hidden''). Додека екипата на I.R.I.S. мора да се потпре на своите оружја и заедничка работа, Скриениот е речиси невидлив и поседува сосема поинаков комплет оружја. Членот на I.R.I.S. што ќе го убие Скриениот ја добива привилегијата самиот да игра како Скриениот во следната рунда. Тој може да победи ако успее да ја убие целата екипа на I.R.I.S. Системот за појавување на играчите е многу сличен на оној во ''Counter-Strike'', па убиените играчи мораат да чекаат до крајот на рундата за повторно да се појават. Скриениот, откако ќе убие противник, може да го изеде и на тој начин да ја врати животната енергија. Суштински дел од играта е стравот. Бидејќи Скриениот може да се забележи само преку лесно прекршување на светлината, може да ги гледа своите противници низ ѕидовите и може да се придвижува по таваните, членовите на I.R.I.S. мораат да бидат сосредоточени во секое време. Единиците на I.R.I.S. имаат избор помеѓу две класи на игра: напаѓачка класа и помошна класа. Покрај тоа, тие мораат да изберат главно оружје, вторично [[оружје]] и дополнителна опрема.<ref>{{cite web|url=http://shelf3d.com/Search/Uploaded%20by%20mchonan1996|title=The Hidden|work=shelf3d|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304224944/http://shelf3d.com/Search/Uploaded%20by%20mchonan1996|archive-date=4 март 2016|access-date=1 февруари 2013|url-status=live}}</ref> == Приказна == Британски научници и генетичари успеале да ја пренасочат [[Светлина|светлината]] околу органски субјект, така што тој станува невидлив за човечкото око. За жал, овој процес води до силни и постојани болки кај испитаникот, што вообичаено завршува со губење на контактот со стварноста. Досега било невозможно да се одржи во живот субјект со способност за пренасочување на светлината. Нивниот пробив, познат само како Субјект 617, избегал, а екипата на I.R.I.S. била испратена да го елиминира. Од неговото бегство, финансирањето е значително зголемено, но британската влада негирала каква било вмешаност во генетскиот опит. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.hidden-source.com/ Матична страница] [[Категорија:Пукачки игри од прво лице]] [[Категорија:Игри за Windows]] __СОСОДРЖИНА__ __ИНДЕКС__ 1kx4vl8csl017kb0n2ctdrcwi10wf5r Охридски лудории 0 1389980 5571267 5562039 2026-06-03T17:53:05Z Andrew012p 85224 /* */ 5571267 wikitext text/x-wiki {{Infobox film | name = Охридски лудории | image = Охридски лудории (филм).jpg | director = Ѓорги Богдановски<br>Миланчо Силјаноски<br>Александар Тасевски | producer = | writer = Александар Тасевски | starring = [[Благојче Стојановски]]<br>[[Марјан Коцев]]<br>[[Зорица Дончев]]<br>[[Ташко Каранфиловски]]<br>[[Александар Димитровски]]<br>[[Бобан Алексоски]]<br>[[Марија Новак]] | released = [[12 март]] [[2026]] | country = {{МКД}} | music = Оркестар Маестрал }} '''''Охридски лудории''''' — [[македонски]] филм од [[2026]] година, по идеја и сценарио на Александар Тасевски. Филмот е снимен во [[Охрид]], каде играат во филмот познати македонски пејачи како: Благојче Стојановски-Туше, [[Марјан Коцев]], Зорица Дончев, Ташко Каранфиловски, Дани Атанасова, како и познатите македонски актери [[Марија Новак]], Бобан Алексоски и [[Александар Димитровски]]. == Улоги == {| class="wikitable sortable" !Глумец !Улога |- |Благојче Стојановски-Туше |Мистер Бил |- |Зорица Дончев |Лејла |- |[[Марјан Коцев]] |Капетанот |- |Ташко Каранфиловски |Возач |- |Бобан Алексоски |Сашко |- |Дани Атанасова |Сузи |- |Жанко Голабоски |Докторот |- |Ангела Влинтовска |Продавачка |- |[[Александар Димитровски]] |Рибарот |- |Валентина Козовска |Полицајка |- |[[Марија Новак]] |Мајката на Сузи |- |Даниела Ѓоргиева Донческа |Мадам |- |Гордана Костоска |Медицинска сестра |- |Ивона Георгиева |Медицинска сестра 2 |} == Надворешни врски == * {{IMDb title|41090283}} [[Категорија:Македонски филмови]] [[Категорија:Појавено во 2026 година во Македонија]] f25retq8tgajgvnmwp7s3hnsoooe2m3 Светско првенство во фудбал 2026 0 1390385 5571200 5532741 2026-06-03T12:32:59Z Anas1712 12020 додадена [[Категорија:Фудбал]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571200 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. светско [[Фудбал|фудбалско]] првенство, меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година.<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> Ќе биде одржано во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Турнирот ќе биде првото Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три нации и првото кое ќе вклучува 48 екипи, што е проширување од 32. Кандидатурата на Обединетите нации за 2026 година ја победила конкурентската кандидатура на Мароко за време на финалното гласање на 68-от Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото Светско првенство од [[Светско првенство во фудбал 2002|2002 година]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико ќе стане првата земја што три пати ќе биде домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. Соединетите Американски Држави претходно биле домаќини на Светското првенство во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин на машкиот турнир. Настанот ќе се врати во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]] откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство во 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. Зелено'ртските Острови, Курасао, Јордан и Узбекистан ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство во 2022 година. == Наводи == [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Фудбал]] cjhq9uczjq7xyztyz68pwb1av3i4wp3 5571201 5571200 2026-06-03T12:33:28Z Anas1712 12020 отстранета [[Категорија:Фудбал]]; додадена [[Категорија:Светско првенство во фудбал]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571201 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија меѓународно фудбалско првенство | tourney_name = Светско првенство во фудбал 2026 | year = | other_titles = {{ubl|2026 FIFA World Cup|Copa Mundial de la FIFA 2026|Coupe du Monde de la FIFA 2026}} | image = 2026 FIFA World Cup emblem.svg | size = 150px | country = {{flagsport|CAN}} [[Канада]] | country2 = {{flagsport|MEX}} [[Мексико]] | country3 = {{flagsport|USA}} [[САД]] | dates = 11 јуни – 19 јули | confederations = 6 | num_teams = 48 | venues = 16 | cities = 16 | champion = | count = | second = | third = | fourth = | matches = | goals = | attendance = | top_scorer = | player = | goalkeeper = | young_player = | fair_play = | prevseason = [[Светско првенство во фудбал 2022|2022]] | nextseason = [[Светско првенство во фудбал 2030|''2030'']] }} '''Светско првенство во фудбал 2026''' — 23. светско [[Фудбал|фудбалско]] првенство, меѓународен фудбалски турнир кој се одржува на секој четири години и на кој право на учество имаат сите членки на ФИФА кој ги минале квалификациите. Турнирот ќе се одржи од 11 јуни до 19 јули 2026 година.<ref name="Schedule">{{Наведена мрежна страница|url=https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|title=FIFA World Cup 26 – Match Schedule|date=February 4, 2024|publisher=FIFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20240205034420/https://digitalhub.fifa.com/m/1be9ce37eb98fcc5/original/FWC26-Match-Schedule_English.pdf|archive-date=February 5, 2024|accessdate=February 4, 2024}}</ref> Ќе биде одржано во шеснаесет градови домаќини, единаесет во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], три во [[Мексико]] и два во [[Канада]]. Турнирот ќе биде првото Светско првенство во фудбал кое ќе биде одржано во три нации и првото кое ќе вклучува 48 екипи, што е проширување од 32. Кандидатурата на Обединетите нации за 2026 година ја победила конкурентската кандидатура на Мароко за време на финалното гласање на 68-от Конгрес на ФИФА во [[Москва]]. Ова ќе биде првото Светско првенство од [[Светско првенство во фудбал 2002|2002 година]] кое ќе има повеќе од еден домаќин. Со претходните домаќинства на турнирите во [[Светско првенство во фудбал 1970|1970]] и [[Светско првенство во фудбал 1986|1986]], Мексико ќе стане првата земја што три пати ќе биде домаќин или ко-домаќин на Светското првенство. Соединетите Американски Држави претходно биле домаќини на Светското првенство во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994]]. Спротивно на тоа, ова ќе биде прв пат Канада да биде домаќин или ко-домаќин на машкиот турнир. Настанот ќе се врати во својот традиционален летен распоред на [[Северна полутопка|Северната хемисфера]] откако [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство во 2022]] во [[Катар]] се одржало во ноември и декември. Како земји домаќини, Канада, [[Фудбалска репрезентација на Мексико|Мексико]] и [[Фудбалска репрезентација на САД|САД]] автоматски се квалификувале. Зелено'ртските Острови, Курасао, Јордан и Узбекистан ќе го имаат своето деби на Светското првенство. [[Фудбалска репрезентација на Аргентина|Аргентина]] е [[Финале на Светското првенство во фудбал 2022|бранител на титулата]], откако ја освоила својата трета титула на Светското првенство во 2022 година. == Наводи == [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Светско првенство во фудбал]] 6s1sdymiflqbgh8ixmwo95bn0sx0xik Разговор со корисник:IvanKonev123 3 1392631 5571278 5544958 2026-06-03T18:29:35Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ ново заглавие 5571278 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. -- [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) aq9t6mw68hdilib1pfszzw3dtoewrty 5571279 5571278 2026-06-03T18:30:04Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ 5571279 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) 87mq7nmhj4qkgfe4awv1imdiqdesh3m 5571280 5571279 2026-06-03T18:30:57Z IvanKonev123 98191 /* Template:Infobox UK legislation */ Одговор 5571280 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) g0qxklijiul45gy1z7fkneauo0rhdf4 5571297 5571280 2026-06-03T19:03:33Z IvanKonev123 98191 /* Template:Infobox UK legislation */ Одговор 5571297 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) 11gdcjn9gict88bmatn65mw3crxbhod 5571305 5571297 2026-06-03T19:16:07Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ Одговор 5571305 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) fujlu53ab6qyfat4fc873wef3imyewp 5571307 5571305 2026-06-03T19:17:24Z IvanKonev123 98191 /* Template:Infobox UK legislation */ Одговор 5571307 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) mnrh704016rxqdb56b9riq63o9l6j9x 5571312 5571307 2026-06-03T19:34:02Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ Одговор 5571312 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) ::::Значи можеш да копираш од Англискиот код: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox UK legislation ::::| short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година ::::| type = act ::::| parliament = Parliament of the United Kingdom ::::| long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. ::::| year = 1888 ::::| citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 ::::| territorial_extent = Ирска ::::| royal_assent = 28 јуни 1888 ::::| status = current ::::}}</syntaxhighlight> ::::Ова се викаат '''параметри''' (левата страна) и '''вредности''' (десната страна): ::::<code>| short_title = </code> ← параметар ::::<code>| type = act</code> ← параметар + вредност ::::<code>| parliament = Parliament of the United Kingdom</code> ← параметар + вредност ::::итн. ::::Параметрите можеш да ги оставиш на англиски или да ги преведеш на македонски. Меѓутоа, '''вредностите''' кај некои полиња '''мора да останат на англиски''' бидејќи предлошката ги чита внатрешно (така ја програмирав). На пример, <code>| тип = act</code> — „Act“ мора да остане на англиски зашто предлошката го чита и прикажува „Акт на Парламентот". Ако напишеш <code>| тип = акт</code> нема да прикаже ништо. Истото важи за <code>| статус = current</code> и <code>| парламент = Parliament of the United Kingdom</code>. Слободните вредности како наслови, датуми и описи се преведуваат нормално. ::::Еве го истиот код со македонски параметри: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext"> ::::{{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство ::::| краток_наслов = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година ::::| тип = act ::::| парламент = Parliament of the United Kingdom ::::| долг_наслов = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. ::::| година = 1888 ::::| цитат = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 ::::| територијален_опсег = Ирска ::::| кралско_одобрение = 28 јуни 1888 ::::| статус = current ::::}} ::::</syntaxhighlight> ::::Не се сите инфокутии усогласени за англиски и македонски параметри (зависи како ја програмирал корисникот што ја создал), така што треба да ја отвориш предлошката и да видиш што поддржува. Јас обично кога преведувам ги ставам и двете опции и претпочитам македонски параметри. Се надевам е појасно. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:34, 3 јуни 2026 (CEST) qv6pq97rpfo7oe906nvl1cnx0id70qo 5571314 5571312 2026-06-03T19:36:59Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ 5571314 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) ::::Значи можеш да копираш од Англискиот код: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | status = current }}</syntaxhighlight> ::::Ова се викаат '''параметри''' (левата страна) и '''вредности''' (десната страна): ::::<code>| short_title = </code> ← параметар ::::<code>| type = act</code> ← параметар + вредност ::::<code>| parliament = Parliament of the United Kingdom</code> ← параметар + вредност ::::итн. ::::Параметрите можеш да ги оставиш на англиски или да ги преведеш на македонски. Меѓутоа, '''вредностите''' кај некои полиња '''мора да останат на англиски''' бидејќи предлошката ги чита внатрешно (така ја програмирав). На пример, <code>| тип = act</code> — „Act“ мора да остане на англиски зашто предлошката го чита и прикажува „Акт на Парламентот". Ако напишеш <code>| тип = акт</code> нема да прикаже ништо. Истото важи за <code>| статус = current</code> и <code>| парламент = Parliament of the United Kingdom</code>. Слободните вредности како наслови, датуми и описи се преведуваат нормално. ::::Еве го истиот код со македонски параметри: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | тип = act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | година = 1888 | цитат = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | територијален_опсег = Ирска | кралско_одобрение = 28 јуни 1888 | статус = current }} </syntaxhighlight> ::::Не се сите инфокутии усогласени за англиски и македонски параметри (зависи како ја програмирал корисникот што ја создал), така што треба да ја отвориш предлошката и да видиш што поддржува. Јас обично кога преведувам ги ставам и двете опции и претпочитам македонски параметри. Се надевам е појасно. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:34, 3 јуни 2026 (CEST) qqsrfb9va8ohffws448kucwus2u9j7u 5571315 5571314 2026-06-03T19:37:45Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ 5571315 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) ::::Значи можеш да копираш од Англискиот код: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | status = current }}</syntaxhighlight> ::::Ова се викаат '''параметри''' (левата страна) и '''вредности''' (десната страна): ::::<code>| short_title = </code> ← параметар ::::<code>| type = act</code> ← параметар + вредност ::::<code>| parliament = Parliament of the United Kingdom</code> ← параметар + вредност ::::итн. ::::Параметрите можеш да ги оставиш на англиски или да ги преведеш на македонски. Меѓутоа, '''вредностите''' кај некои полиња '''мора да останат на англиски''' бидејќи предлошката ги чита внатрешно (така ја програмирав). На пример, <code>| тип = act</code> — „Act“ мора да остане на англиски зашто предлошката го чита и прикажува „Акт на Парламентот". Ако напишеш <code>| тип = акт</code> нема да прикаже ништо. Истото важи за <code>| статус = current</code> и <code>| парламент = Parliament of the United Kingdom</code>. Слободните вредности како наслови, датуми и описи се преведуваат нормално. ::::Еве го истиот код со македонски параметри: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | тип = act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | година = 1888 | цитат = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | територијален_опсег = Ирска | кралско_одобрение = 28 јуни 1888 | статус = current }} </syntaxhighlight> ::::Не се сите инфокутии усогласени за англиски и македонски параметри (зависи како ја програмирал корисникот што ја создал), така што треба да ја отвориш предлошката и да видиш што поддржува. Јас обично кога преведувам ги ставам и двете опции и претпочитам македонски параметри. Се надевам е појасно. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:34, 3 јуни 2026 (CEST) ddwed3jww33y2f5u0b2ppnp169d70xs 5571321 5571315 2026-06-03T19:40:59Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ 5571321 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) ::::Значи можеш да копираш од Англискиот код: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | status = current }}</syntaxhighlight> ::::Ова се викаат '''параметри''' (левата страна) и '''вредности''' (десната страна): ::::<code>| short_title = </code> ← параметар ::::<code>| type = act</code> ← параметар + вредност ::::<code>| parliament = Parliament of the United Kingdom</code> ← параметар + вредност ::::итн. ::::Параметрите можеш да ги оставиш на англиски или да ги преведеш на македонски. Меѓутоа, '''вредностите''' кај некои полиња '''мора да останат на англиски''' бидејќи предлошката ги чита внатрешно (така ја програмирав). На пример, <code>| тип = act</code> — „Act“ мора да остане на англиски зашто предлошката го чита и прикажува „Акт на Парламентот". Ако напишеш <code>| тип = акт</code> нема да прикаже ништо. Истото важи за <code>| статус = current</code> и <code>| парламент = Parliament of the United Kingdom</code>. Слободните вредности како наслови, датуми и описи се преведуваат нормално. ::::Еве го истиот код со македонски параметри: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | тип = act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | година = 1888 | цитат = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | територијален_опсег = Ирска | кралско_одобрение = 28 јуни 1888 | статус = current }} </syntaxhighlight> ::::Не се сите инфокутии усогласени за англиски и македонски параметри (зависи како ја програмирал корисникот што ја создал), така што треба да ја отвориш предлошката и да видиш што поддржува. Обично се со англиски параметри, меѓутоа моите создадени инфокутии ги ставам да поддржуваат и англиски и македонски (јас лично претпочитам македонски параметри). Се надевам е појасно. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:34, 3 јуни 2026 (CEST) j3y6js774kpi4v1qfc52jd8z7d7gl6z 5571323 5571321 2026-06-03T19:41:38Z IvanKonev123 98191 /* Template:Infobox UK legislation */ Одговор 5571323 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) ::::Значи можеш да копираш од Англискиот код: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | status = current }}</syntaxhighlight> ::::Ова се викаат '''параметри''' (левата страна) и '''вредности''' (десната страна): ::::<code>| short_title = </code> ← параметар ::::<code>| type = act</code> ← параметар + вредност ::::<code>| parliament = Parliament of the United Kingdom</code> ← параметар + вредност ::::итн. ::::Параметрите можеш да ги оставиш на англиски или да ги преведеш на македонски. Меѓутоа, '''вредностите''' кај некои полиња '''мора да останат на англиски''' бидејќи предлошката ги чита внатрешно (така ја програмирав). На пример, <code>| тип = act</code> — „Act“ мора да остане на англиски зашто предлошката го чита и прикажува „Акт на Парламентот". Ако напишеш <code>| тип = акт</code> нема да прикаже ништо. Истото важи за <code>| статус = current</code> и <code>| парламент = Parliament of the United Kingdom</code>. Слободните вредности како наслови, датуми и описи се преведуваат нормално. ::::Еве го истиот код со македонски параметри: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | тип = act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | година = 1888 | цитат = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | територијален_опсег = Ирска | кралско_одобрение = 28 јуни 1888 | статус = current }} </syntaxhighlight> ::::Не се сите инфокутии усогласени за англиски и македонски параметри (зависи како ја програмирал корисникот што ја создал), така што треба да ја отвориш предлошката и да видиш што поддржува. Обично се со англиски параметри, меѓутоа моите создадени инфокутии ги ставам да поддржуваат и англиски и македонски (јас лично претпочитам македонски параметри). Се надевам е појасно. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:34, 3 јуни 2026 (CEST) :::::Во ред фала [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:41, 3 јуни 2026 (CEST) kxp1bx21kuq9knl8x57hkoxx2jrjuc0 5571324 5571323 2026-06-03T19:41:58Z Andrew012p 85224 /* Template:Infobox UK legislation */ 5571324 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) ::::Значи можеш да копираш од Англискиот код: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | status = current }}</syntaxhighlight> ::::Ова се викаат '''параметри''' (левата страна) и '''вредности''' (десната страна): ::::<code>| short_title = </code> ← параметар ::::<code>| type = act</code> ← параметар + вредност ::::<code>| parliament = Parliament of the United Kingdom</code> ← параметар + вредност ::::итн. ::::Параметрите можеш да ги оставиш на англиски или да ги преведеш на македонски. Меѓутоа, '''вредностите''' кај некои полиња '''мора да останат на англиски''' бидејќи предлошката ги чита внатрешно (така ја програмирав). На пример, <code>| тип = act</code> — „Act“ мора да остане на англиски зашто предлошката го чита и прикажува „Акт на Парламентот". Ако напишеш <code>| тип = акт</code> нема да прикаже ништо. Истото важи за <code>| статус = current</code> и <code>| парламент = Parliament of the United Kingdom</code>. Слободните вредности како наслови, датуми и описи се преведуваат нормално. ::::Еве го истиот код со македонски параметри: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | тип = act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | година = 1888 | цитат = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | територијален_опсег = Ирска | кралско_одобрение = 28 јуни 1888 | статус = current }} </syntaxhighlight> ::::Не се сите инфокутии усогласени за англиски и македонски параметри (зависи како ја програмирал корисникот што ја создал), така што треба да ја отвориш предлошката и да видиш што поддржува кодот. Обично се со англиски параметри, меѓутоа моите создадени инфокутии ги ставам да поддржуваат и англиски и македонски (јас лично претпочитам македонски параметри). Се надевам е појасно. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:34, 3 јуни 2026 (CEST) :::::Во ред фала [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:41, 3 јуни 2026 (CEST) k163ty804ty0ep8fm2drux9pq5swswc 5571339 5571324 2026-06-03T20:29:49Z IvanKonev123 98191 /* Template:Infobox UK legislation */ Одговор 5571339 wikitext text/x-wiki == Предлошка:Брод == Здраво, Иван. За страници за бродови, треба да се користи [[Предлошка:Брод|предлошката Брод]]. Не може (барем сѐ уште) да се копира од англиската Википедија бидејќи нашата предлошка е малку поразлична. Кога ќе имам време ќе пробам да го усогласам тоа. Направив промени за „[[Кајзерин Елизабет (крстосувач)|Кајзерин Елизабет“]] за да видиш како треба да изгледа предлошката. За да се појави сликата на бродот (ако е неслободна), прво мора да ја подигнеш лево преку „Подигни податотека“. Поздрав! П.С. За бродови, името најчесто се остава во оригинал (''SMS Kaiserin Elisabeth'', мак. ''Кајзерин Елизабет'') освен ако бродот не е одомаќинет кај нас (како ''Титаник''), но ако сакаш да го преведеш, не се пишува „СМС“ или други кратенки, туку само името на бродот на македонски јазик (или транскрипција). Значи ќе биде само „Кајзерин Елизабет“ (или ''Кајзерин Елизабет'', без наводници бидејќи го закосивме). --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 17:04, 26 април 2026 (CEST) :знам пробав ама не знаев што да направам бидејчи ко че отворам на нивната предлошка како кодови ги дава а не во форма на информации па само да префрлам, ви благодарам за инфо и се надевам ќе се средат табелите од тие статии, поздрав [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 19:44, 26 април 2026 (CEST) == Template:Infobox UK legislation == Здраво. Ја усогласив и преведов Template:Infobox UK legislation во „[[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]“. Прифаќа и англиски и македонски параметри (види код и „Употреба“), но може и едноставно да се копира од англиски, со превод на информациите внатре секако. Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 20:29, 3 јуни 2026 (CEST) :фала многу, ќе ги додадам во статијата каде беа потребни [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 20:30, 3 јуни 2026 (CEST) :@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали е во ред ако зборот act во [[Закони за земјиште (Ирска)]] со закон наместо акт? [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:03, 3 јуни 2026 (CEST) ::Само важи вредноста 'act' како што пишува во описот за да се поедностави. Кога ќе се внесе 'act' (или 'Акт'), автоматски станува „Акт на Парламентот“ кога ќе се зачува. Можеш да експериментираш. Препорачувам да си остане преводот „Акт“, наместо „Закон“ за да соодветствува со британското законодавство. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:16, 3 јуни 2026 (CEST) :::во ред, само дали автоматски ќе се појават и на неколку други преведени статии дека ќе бидат на англиски и ќе треба да се преведат на македонски [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:17, 3 јуни 2026 (CEST) ::::Значи можеш да копираш од Англискиот код: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext">{{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | status = current }}</syntaxhighlight> ::::Ова се викаат '''параметри''' (левата страна) и '''вредности''' (десната страна): ::::<code>| short_title = </code> ← параметар ::::<code>| type = act</code> ← параметар + вредност ::::<code>| parliament = Parliament of the United Kingdom</code> ← параметар + вредност ::::итн. ::::Параметрите можеш да ги оставиш на англиски или да ги преведеш на македонски. Меѓутоа, '''вредностите''' кај некои полиња '''мора да останат на англиски''' бидејќи предлошката ги чита внатрешно (така ја програмирав). На пример, <code>| тип = act</code> — „Act“ мора да остане на англиски зашто предлошката го чита и прикажува „Акт на Парламентот". Ако напишеш <code>| тип = акт</code> нема да прикаже ништо. Истото важи за <code>| статус = current</code> и <code>| парламент = Parliament of the United Kingdom</code>. Слободните вредности како наслови, датуми и описи се преведуваат нормално. ::::Еве го истиот код со македонски параметри: ::::<syntaxhighlight lang="wikitext"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | тип = act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | година = 1888 | цитат = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | територијален_опсег = Ирска | кралско_одобрение = 28 јуни 1888 | статус = current }} </syntaxhighlight> ::::Не се сите инфокутии усогласени за англиски и македонски параметри (зависи како ја програмирал корисникот што ја создал), така што треба да ја отвориш предлошката и да видиш што поддржува кодот. Обично се со англиски параметри, меѓутоа моите создадени инфокутии ги ставам да поддржуваат и англиски и македонски (јас лично претпочитам македонски параметри). Се надевам е појасно. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] <small>([[User talk:Andrew012p|разговор]])</small> 21:34, 3 јуни 2026 (CEST) :::::Во ред фала [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 21:41, 3 јуни 2026 (CEST) ::::::@[[Корисник:Andrew012p|Andrew012p]] дали можеш и оваа да ја направиш ::::::{{Infobox SCOTUS case|Litigants=Johnson v. Eisentrager|ArgueDate=April 17|ArgueYear=1950|DecideDate=June 5|DecideYear=1950|FullName=[[Louis A. Johnson]], Secretary of Defense, et al. <br /> v.<br /> Lothar Eisentrager,{{efn|The defendant's surname was Eisenträger ({{IPA|de|ˈaɪzn̩ˌtʁɛːɡɐ|IPA}}), but the Supreme Court does not use [[Germanic umlaut|umlaute]] in case names.}} alias Ludwig Ehrhardt, et al.|USVol=339|USPage=763|ParallelCitations=70 S. Ct. 936; 94 [[L. Ed.]] 1255; 1950 [[U.S. LEXIS]] 1815|Prior=Certiorari to the United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit|Subsequent=|Holding=US courts had no [[jurisdiction]] over German [[war criminal]]s held in a US-administered prison in Germany. United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit reversed.|Majority=Jackson|JoinMajority=Vinson, Reed, Frankfurter, Clark, Minton|Dissent=Black|JoinDissent=Douglas, Burton|LawsApplied=}} [[User:IvanKonev123|IvanKonev123]] <small>([[User talk:IvanKonev123|разговор]])</small> 22:29, 3 јуни 2026 (CEST) c6pjeycx3rs3zipahjge4z9jsmsb93o Illecebrum verticillatum 0 1393447 5571381 5547925 2026-06-03T23:59:20Z Xqbot 10137 Бот: Исправка на двојни пренасочувања → [[’Рскавка]] 5571381 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[’Рскавка]] puvqb3vhs7io8750aoalvjaquia1j50 Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Bjankuloski06 4 1394634 5571479 5570344 2026-06-04T09:09:11Z Bjankuloski06 332 5571479 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Гроздести руеви]] |- | 2. || [[Гроздест руј]] |- | 3. || [[Ф’стак (род)]] |- | 4. || [[Седефчиња]] |- | 5. || [[Седефче (род)]] |- | 6. || [[Целолист]] |- | 7. || [[Русан]] |- | 8. || [[Бел русан]] |- | 9. || [[Клокочки]] |- | 10. || [[Переста клокочка]] |- | 11. || [[Јавори]] |- | 12. || [[Млеч (дрво)]] |- | 14. || [[Клен (дрво)]] |- | 15. || [[Жестил]] |- | 16. || [[Планински јавор]] |- | 17. || [[Балкански јавор]] |- | 18. || [[Кленика]] |- | 19. || [[Горски јавор]] |- | 20. || [[Јаворец (дрво)]] |- | 21. || [[Дивокостенови]] |- | 22. || [[Див костен (род)]] |- | 23. || [[Лен (род)]] |- | 24. || [[Жолт лен]] |- | 25. || [[Повеќегодишен лен]] |- | 25. || [[Австриски лен]] |- | 26. || [[Двогодишен лен]] |- | 27. || [[Галски лен]] |- | 27. || [[Теснолистен лен]] |- | 28. || [[Прочистувачки лен]] |- | 29. || [[Џуџест лен]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] bl8pxyadtkntgzqhstz8kfxpba6s3fs 5571521 5571479 2026-06-04T10:43:45Z Bjankuloski06 332 5571521 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026</center>'''</span> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. == Резултати == ''' {| class="wikitable" |+ Создадени статии |- ! реден број !! новосоздадена статија |- | 1. || [[Гроздести руеви]] |- | 2. || [[Гроздест руј]] |- | 3. || [[Ф’стак (род)]] |- | 4. || [[Седефчиња]] |- | 5. || [[Седефче (род)]] |- | 6. || [[Целолист]] |- | 7. || [[Русан]] |- | 8. || [[Бел русан]] |- | 9. || [[Клокочки]] |- | 10. || [[Переста клокочка]] |- | 11. || [[Јавори]] |- | 12. || [[Млеч (дрво)]] |- | 14. || [[Клен (дрво)]] |- | 15. || [[Жестил]] |- | 16. || [[Планински јавор]] |- | 17. || [[Балкански јавор]] |- | 18. || [[Кленика]] |- | 19. || [[Горски јавор]] |- | 20. || [[Јаворец (дрво)]] |- | 21. || [[Дивокостенови]] |- | 22. || [[Див костен (род)]] |- | 23. || [[Лен (род)]] |- | 24. || [[Жолт лен]] |- | 25. || [[Повеќегодишен лен]] |- | 25. || [[Австриски лен]] |- | 26. || [[Двогодишен лен]] |- | 27. || [[Галски лен]] |- | 27. || [[Теснолистен лен]] |- | 28. || [[Прочистувачки лен]] |- | 29. || [[Џуџест лен]] |- | 30. || [[Зрнеш]] |- |} == Поврзано == * [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] 4226z5v7o56s11twxo1eymj6gafc6gn Википедија:Историја на човековите права 4 1395478 5571212 5571174 2026-06-03T12:39:52Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5571212 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 1w44den608c0c7ihkecq62q4i9f0ag4 5571227 5571212 2026-06-03T14:29:59Z 19user99 72391 /* Список на учесници */ 5571227 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] euzddodqotuh6sbjfe8ta13tww9sre5 5571303 5571227 2026-06-03T19:11:10Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5571303 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 08060vstf82gzuoyjco405kkjpmftog 5571329 5571303 2026-06-03T20:07:10Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571329 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] qkx7t6lmcj6lnx6u798ckuhg39b0eel 5571332 5571329 2026-06-03T20:23:07Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571332 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 39rnbfru3aav3ywkyc2m90eifdsc3ok 5571335 5571332 2026-06-03T20:27:29Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571335 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] g7kh6k5y3hx9hn4yzvvhoz32eh3nja8 5571342 5571335 2026-06-03T20:36:37Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571342 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[]] (Н)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] f9thydjcw9xo84hu97rvy6cglfqlymz 5571363 5571342 2026-06-03T22:07:17Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571363 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[]] (Н)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] rbplamuf9ahjj2o2xawlxs78f9sbtj6 5571378 5571363 2026-06-03T23:49:44Z Rfstefan 133784 /* Список на учесници */ 5571378 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[]] (Н)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 3j1rnfho2rsax0h9y8knp9i7a5xlvbv 5571387 5571378 2026-06-04T00:08:07Z Rfstefan 133784 /* Список на учесници */ 5571387 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[]] (Н)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] fcouu0hfngpzpehlk4gttmvkql1r5v2 5571392 5571387 2026-06-04T00:23:18Z Buhovski 133785 /* Список на учесници */ 5571392 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[]] (Н)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] g7qsh1wfzmwg7xx2de5ps2tu0sb4k9m 5571399 5571392 2026-06-04T00:54:44Z Rfstefan 133784 /* Список на учесници */ 5571399 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[]] (Н)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] 8hzw6xy3m56h4lek2b0i5f8zm2qi01x 5571420 5571399 2026-06-04T01:58:48Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571420 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Голема повелба|Магна Карта]] (П)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] htbu3y4evaca8ibgn769gkk9v0wx6b2 5571428 5571420 2026-06-04T02:22:46Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571428 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Голема повелба|Магна Карта]] (П)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] r3oc4fywzw6z862cmtwujfym1ajfi1o 5571429 5571428 2026-06-04T02:23:58Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571429 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Голема повелба|Магна Карта]] (П)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд (епископ)]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)|[[]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] nre3gmp2rueibqo076oeqc64ootx2pe 5571431 5571429 2026-06-04T02:47:54Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571431 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Голема повелба|Магна Карта]] (П)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд (епископ)]] (Н)|[[Рисалат ал-Хукук]] (Н)|[[Закони и закони за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]] |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] gpf4mgy0l7ugqz6cc1uys9916rohfyq 5571432 5571431 2026-06-04T02:48:08Z IvanKonev123 98191 /* Список на учесници */ 5571432 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Голема повелба|Магна Карта]] (П)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд (епископ)]] (Н)|[[Рисалат ал-Хукук]] (Н)|[[Закони и закони за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]] }} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] ss2ogvh9o4lr1ce7s74fftu048v4siz 5571565 5571432 2026-06-04T11:43:12Z Тиверополник 1815 5571565 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:150px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:HumanRightsLogo.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |} {| style="height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;" | style="padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;" | <span style="font-size:25px;"><center>'''Уредувачка седмица „Историја на човековите права“</center>'''</span> <br> <div align="center"> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> <span style="font-size:16px; font-weight;">'''од 1 до 7 јуни 2026 година'''</span> <div style="width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;">&nbsp;</div> </div> '''Историја на човековите права''' — иницијатива на здружението на граѓани „Викимедија МКД“ и Википедија на македонски јазик, која има за цел да помогне во подобрување на постоечките и создавање на нови статии на тема „Историја на човековите права“. Седмицата започнува на '''1 јуни 2026 г. во 00:00 ч.''' и завршува на '''7 јуни 2026 г. во 23:59 ч.''' по [[средноевропско време|македонско време]]. Доколку сте заинтересирани за учество, '''пријавете се подолу''' (со напатствија). Сите статии треба да бидат напишани во склад со начелата и правилата на Википедија, па така сите статии треба да бидат напишани на енциклопедиски стил и да имаат извори. При уредување на натпреварот или по завршувањето на истиот, сите учесници треба да се запишат со кои статии учествувале. Покрај пишувањето на нови статии, учесниците имаат прилика и значајно да дополнат постоечка статија. Во натпреварот имаат можност да учествуваат сите регистрирани корисници на Википедија на македонски јазик, а за најдобрите учесници се обезбедени награди. == Методи == За време на уредувачката седмица, учесниците се очекува да: * создадат нови статии и да ги подобрат постоечките; * додадат веродостојни надворешни врски во статиите; и * додадат слики во статиите за да ги направат посликовити. == Упатство за учество == === Основни податоци === * '''Почеток:''' 1 јуни 2026 г. во 00:00 (CEST). * '''Крај:''' 7 јуни 2026 г. во 23:59 (CEST). * '''Место на одржување:''' секое место со пристап до интернет. * '''Тема:''' Историја на човековите права == Пријава == * '''Чекор 1:''' Создадете корисничка сметка [https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BF%D0%B5%D1%86%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%BD%D0%B0:%D0%A1%D0%BE%D0%B7%D0%B4%D0%B0%D1%98%D0%9A%D0%BE%D1%80%D0%B8%D1%81%D0%BD%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D0%A1%D0%BC%D0%B5%D1%82%D0%BA%D0%B0 тука] или најавете се доколку веќе имате. * '''Чекор 2:''' Додадете го корисничкото име во [[#Список на учесници|списокот на учесници]] и одберете статија од [[#Материјали за уредување|списокот на статии за уредување]]. Со цел да се спречи истовремено уредување на една статија од повеќе учесници, задолжително додадете ги статиите коишто планирате да ги уредувате во списокот на учесници. === Награди === Награди се доделуваат на тројцата најплодотворни учесници во облик на вредносни купони, и тоа: * Прва награда: купон во вредност од 4.000 денари. * Втора награда: купон во вредност од 3.000 денари. * Трета награда: купон во вредност од 2.000 денари. '''Важно:''' За да се освои било која награда, потребно е да се создадат или подобрат најмалку 20 статии! == Содржина за уредување статии == [[Податотека:Content Translation Screencast (English).webm|мини|300п|десно|Кратко видео-упатство за тоа како се користи алатката за превод на статии на Википедија (видеото е со македонски превод)]] Во овој дел е направен преглед на корисни материјали за уредување, наведен е список со потребни статии, а прикажана е и табела за евиденција на придонесите. Додавањето нови содржини можело да се врши преку превод на содржини од другите јазични изданија на Википедија, но особено се охрабрувало дополнување со информации од други расположливи материјали. Препорака за новите и помалку искусни корисници е да ја користат алатката за превод на статии на Википедија (видео-упатство од десната страна). === Материјали за уредување === ;Други јазични изданија на Википедија * од Википедија на англиски јазик: ** [[:en:Category:History of human rights]] ;Печатени и електронски изданија Се охрабруваат уредниците да користат македонски печатени и електронски изданија, а притоа е потребно изворите да бидат наведени. ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Петиција за политички права на Алжир од 1920 година]] (Н)|[[101-ви километар]] (Н)|[[Историја на човековите права]] (Н)|[[Плочи Ал-Јахуду]] (Н)|[[Повелба за правата од 1689 година]] (Н)|[[Обичајно меѓународно хуманитарно право]] (Н)|[[Чартер 08]] (Н)|[[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] (Н)|[[Каирска делкарација за човекови права во исламот]] (Н)|[[Киров цилиндар]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] (Н)|[[Борец за човекови права]] (Н)|[[Декларација за правата на човекот и граѓанинот]] (П)|[[Изготвување на Универзалната декларација за човекови права]] (П)|[[Женевска консензуална декларација]] (Н)|[[Лига на Хајленд Ленд]] (П)|[[Случајот на МСП за израелската окупација на палестинските територии]] (Н)|[[Меѓународна коалиција на места на совеста]] (Н)|[[Иус]] (Н)|[[Колившчина]] (Н)|[[Курукан Фуга]] (Н)|[[Закони за земјиште (Ирска)]] (Н)|[[Земјишна војна]] (Н)|[[Надлежен трибунал]] (Н)|[[Цивилен интерниран]] (Н)|[[Женевска конвенција за ранетите и болните]] (Н)|[[Женевска конвенција за воени заробеници]] (Н)|[[Човечки штит (закон)]] (Н)|[[Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност]] (Н)|[[Голема повелба|Магна Карта]] (П)|[[Список на страни на Женевските конвенции]] (Н)|[[Жан Пиктет]] (Н)|[[Протокол I кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол II кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Протокол III кон Женевските конвенции]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] (Н)|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] (Н)|[[Закон за воени злосторства од 1996 година]] (Н)|[[Ангус Мекдоналд (епископ)]] (Н)|[[Рисалат ал-Хукук]] (Н)|[[Закони и закони за кралско наследство]] (Н)|[[Историја на ропството]] (Н)|[[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]] (Н)|[[Декларација на Обединетите нации за правата на селаните]] (Н)|[[Вирџиниска декларација за права]] }} |- | 2 | [[Корисник:Anjadonevska|Anjadonevska]] | {{подреден список|[[Бразилска резолуција]] (Н)|[[Споменик на четирите слободи]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:Erikatrpeska|Erikatrpeska]] | {{подреден список|[[Техзеб-е-Нишван]] (Н)|[[Јавна сила]] (Н)|[[Улица Ист Вест]] (Н)|[[Јулска повелба]] (Н)|[[Ирска национална лига за земјиште]] (Н)|[[Џонсон против Ајзентрагер]] (Н)|[[Панис (робови)]] (Н)|[[Заклетва по службена должност]] (Н)|[[Медал за победа во Втората светска војна]] (Н)|[[Закон за катанци]] (Н)|[[Бун против Ејр]] (Н)|[[Урдубегис]] (Н)|[[Афроамериканци во Африка]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Ana Marija Dunja|Ana Marija Dunja]] | {{подреден список|[[Петиција за право]] (Н)|[[Закон за Хабеас Корпус од 1679 година]] (Н)|[[Атлантска повелба]] (Н)}} |- | 5 | [[Корисник:Doni12345|Doni12345]] | {{подреден список|[[Декларација за толеранција (1687)]] (Н)|[[Слобода на утробите]] (Н)}} |- | 6 | [[Корисник:Lili Arsova|Lili Arsova]] | {{подреден список|[[Пирн против Лајл]] (Н)|[[Џозеф Мајстер]] (Н)}} |- | 7 | [[Корисник:Rfstefan|Rfstefan]] | {{подреден список|[[Алан Мекдоналд (поет)]] (Н)| [[Дванаесет статии]] (Н)| [[Нејпиерова комисија]] (Н)| [[1919 година во женската историја]](Н)|[[Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство]] (Н)|[[Ванита Матил]](Н)| [[Пчелка за шиење ќебиња]](Н)}} |- | 8 | [[Корисник:Buhovski|Buhovski]] | {{подреден список|[[Договор на народот]] (Н)| [[Џон Мардок (уредник)]] (H)| [[Република против Адамс (1957)]] (Н)}} |- | 9 | [[Корисник:Тиверополник|Тиверополник]] | {{подреден список|[[Прва Женевска конвенција]] (Н)|[[Втора Женевска конвенција]] (Н)|[[Трета Женевска конвенција]] (Н)|[[Четврта Женевска конвенција]] (Н)|[[Историја на абортусот]] (Н)|[[Права на жените во Македонија]] (Н) |[[Абортусот во Канада]] (Н)|[[Закон за кинеско доселување (1885)]] (Н)|[[Регулирање на постојаното патување]] (Н)|[[Делгамукви против Британска Колумбија]] (Н)|[[Дуплесиови сирачиња]] (Н)|[[Феминизмот во Канада]] (Н)|[[Систем за пропусници (Канада)]] (Н)|[[Протерување на украинските Канаѓани]] (Н)|[[Ропството во Канада]] (Н)|[[Движење за граѓански права (1865–1896)]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)|[[-]] (Н)}} |- | 10 | <!--[[Корисник:19user99|19user99]]--> | <!--{{подреден список|[[Четири слободи]] (Н)|[[Слобода од страв]] (Н)|[[Безбедност на личноста]] (Н)|[[Право на протест]] (Н)|[[Слобода на собирање]] (Н)|[[Закон против дискриминација]] (Н)|[[Слобода на здружување]] (Н)|[[Право на молчење]] (Н)}}--> |- | 11 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 12 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 13 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 14 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 15 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 16 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 17 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 18 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 19 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 20 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија За да се запишете во списокот по двете точки запишете го вашето корисничко име, како и после големата црта. (пример: Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123). Отстранете ги следните: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> За да ги запишувате вашите статии во списокот во секоја заграда запишувајте ја статијата која сте ја уредиле и означувајте дали се работи за нова или подобрена статија (пример: [[Винсент ван Гог]] (Н)). Отстранете ги следните повторно: <nowiki> <--- и ---> </nowiki> == Резултати == <i>Резултатите ќе бидат објавени овде по крајот на натпреварот.</i> [[Категорија:Википедија:Вики за човековите права|Историја на човековите права]] [[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки седмици]] tkfpq1l3gwi712f3hez6gmyiipgwatx Википедија:Уредувачки денови 2026/јуни 4 1395771 5571548 5570668 2026-06-04T11:26:08Z P.Nedelkovski 47736 /* Список на учесници */ 5571548 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)}} |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] 8pjvqie2v3ufrh1gpaqmtealzaene6n 5571561 5571548 2026-06-04T11:36:24Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5571561 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski213|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] s64hsl2lxpnof6quxyergj98wuii7w2 5571562 5571561 2026-06-04T11:37:02Z Jtasevski123 69538 /* Список на учесници */ 5571562 wikitext text/x-wiki {| style="float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;" |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]] |- style="text-align:center;" |[[Податотека:Уредувачки денови.svg|150п]] |} {{Кратенка|ВП:УД}} Во текот на месец јуни 2026 година е планирано да се одржат 9 (девет) уредувачки денови, кои се изведуваат во текот на 24 часа од дадениот ден, со почеток во 00:00&nbsp;ч. и крај во 23:59&nbsp;ч. истиот ден. Предвид се земаат сите создадени или подобрени статии на зададената тема од корисници на Википедија на македонски јазик кои ги пријавиле во уредувачкиот ден. <b>Важно</b>: Наградите за овој предизвик се вредносни купони во вредност <b>од 2.500 денари</b>. Наградите ќе бидат купени по завршувањето на секој месец во вид на ваучери од продавница со седиште во Македонија. Одбраните корисници на наградите ќе бидат контактирани како да си ги подигнат наградите. За да се освои награда, потребно е да се исполнат следните критериуми: * Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и * Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии <b>од тековниот месец</b>. Збирниот резултат претставува број на додадени зборови на Википедија преку уредените статии, за што е користена посебна википедијанска алатка за пребројување на зборови. Победник на натпреварот ќе биде учесникот кој ќе освои најмногу бодови вкупно од двата предизвика (уредувачки денови и уредувачки викенди) и ги задоволува останатите критериуми за доделување награда. Резултатите за секој месец ќе бидат објавени на [[Википедија:Уредувачки_денови_2026#Уредувачки_денови_по_месеци|проектната страница]]. === Слики од Едгар Дега === [[Податотека:Noun project 1435.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Слики од Едгар Дега“]] На 2 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Слики од Едгар Дега“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за сликите од Едгар Дега може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Едгар Дега|Слики од Едгар Дега]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Семејството Белели]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Париз)]] (Н)|[[Автопортрет (Дега, Лос Анџелес)]] (Н)|[[Ентериер (Едгар Дега)]] (Н)|[[Пејачка со ракавица]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:BosaFi|BosaFi]] | {{подреден список|[[Малечката 14-годишна танчарка]] (Н)}} |- | 3 | [[Корисник:IvanKonev123|IvanKonev123]] | {{подреден список|[[Малечката танчарка (мјузикл)]] (Н)|[[Импресионистите (ТВ-серија)]] (Н)|[[Линијата (драма)]] (Н)|[[Мари ван Гетам]] (Н)}} |- | 4 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Час по танц (Дега, Метрополитен)]] (Н)}} |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Претстојни денови == === Вулкани во Исланд === [[Податотека:Volcano.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Вулкани во Исланд“]] На 4 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Вулкани во Исланд“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за вулканите во Исланд може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Список на вулкани во Исланд#Список|Список на вулкани во Исланд]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | [[Корисник:P.Nedelkovski|П.Неделковски]] | {{подреден список|[[Крапла]] (Н)}} |- | 2 | [[Корисник:Jtasevski123|Jtasevski123]] | {{подреден список|[[Колбеинсејски Гребен]] (Н)}} |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Добитници на Волфовата награда за физика === [[Податотека:Wolf prize icon.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Добитници на Волфовата награда за физика“]] На 9 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Добитници на Волфовата награда за физика“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за добитниците на Волфовата награда за физика може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Волфова награда за физика|Добитници на Волфовата награда за физика]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години === [[Податотека:Art-1300258.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“]] На 11 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Уметноста во 1780-ти и 1790-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за уметноста во 1780-ти и 1790-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Уметноста_во_1780-ти години|autocollapse}}{{Уметноста_во_1790-ти години|autocollapse}} ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Министерства на Црна Гора === [[Податотека:Flag_of_Montenegro.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Министерства на Црна Гора“]] На 16 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Министерства на Црна Гора“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за министерствата на Црна Гора може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Министерства на Црна Гора|Министерства на Црна Гора]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Населени места во Општина Кочевје === [[Податотека:Karte_Kocevje_si.png|десно|230п|Уредувачки ден „Населени места во Општина Кочевје“]] На 18 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Населени места во Општина Кочевје“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за населените места во Општина Кочевје може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Кочевје|Населени места во Општина Кочевје]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години === [[Податотека:Book3.svg|десно|230п|Уредувачки ден „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“]] На 23 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години“. ==== Материјали ==== За подобрување на статиите за книжевноста во 1980-ти и 1990-ти години може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Изборот на статии за подобрување треба да се врши од веќе создадените статии од следните предлошки на Википедија на македонски јазик: {{Книжевноста_во_1980-ти години|autocollapse}}{{Книжевноста_во_1990-ти години|autocollapse}} <b>Пример подобрена страница од ваков тип:</b> [[1900 во книжевноста]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (П) — подобрена статија === Национални паркови во Шведска === [[Податотека:Naturvårdsverket_vapen.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Национални паркови во Шведска“]] На 25 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Национални паркови во Шведска“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за национални паркови во Шведска може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следната предлошка на Википедија на македонски јазик: * [[Предлошка:Национални паркови во Шведска|Национални паркови во Шведска]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија === Видови јасен === [[Податотека:Noun 119825 cc.svg|десно|210п|Уредувачки ден „Видови јасен“]] На 30 јуни 2026 година ќе се одржи уредувачки ден на тема „Видови јасен“. ==== Материјали ==== За создавање или подобрување на статиите за видовите јасен може да се користат другите јазични изданија на Википедија, дигитализирани и други материјали. <b>Забелешка:</b> Препорачано е изборот на статии да се врши од следниот список на Википедија на македонски јазик: * [[Јасен#Некои видови|Видови јасен]] ==== Список на учесници ==== {| class="wikitable" |- ! Бр. !! Корисник !! Придонеси |- | 1 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 2 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 3 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 4 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 5 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 6 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 7 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 8 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 9 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |- | 10 | <!--[[Корисник:|]]--> | <!--{{подреден список|[[]] ()}}--> |} * (Н) — новосоздадена статија * (П) — подобрена статија == Поврзано == * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Статистика]] * [[Википедија:Уредувачки денови 2026/Известувања]] [[Категорија:Википедија:Уредувачки денови 2026|6]] le7oxc6zs1df29d62cu5m8kh195d8q1 Категорија:Предлошки за земјите учеснички на СП 2026 14 1396011 5571207 5566714 2026-06-03T12:37:26Z Anas1712 12020 додадена [[Категорија:Предлошки за фудбал]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571207 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Предлошки за состави на репрезетнациите на Светски првенства во фудбал|2026]] [[Категорија:Предлошки за фудбал]] gw9yeqi6o56jgqofk1pd14ph7nry8o3 Петиција за политички права на Алжир од 1920 година 0 1396144 5571523 5568014 2026-06-04T10:53:20Z Jtasevski123 69538 5571523 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга/песок|name=Петиција за политички права на Алжир од 1920 година|authors=*[[Калед Ибн Хашим]] *[[Мухамед Сагир Башки]]|title_orig=Pétition n°30, Pétition du 18 juillet 1920, Pétition des droits politiques algériens de 1920|country=[[Француски Алжир]]|language=[[Француски јазик|Француски]]|subject=* [[Статус на староседелци]] * [[Политички права]]|published=[[Француски Сенат]]|pub_date=18 јули 1920|genre=[[Петиција]]}}'''Петицијата за политички права на Алжир од 1920 година''' — првата петиција за барање на [[Граѓански и политички права|политичките права]] на [[Алжирски народ|Алжирците]] во рамките [[Француски Алжир|на Француски Алжир]] по [[Алжирски општински избори во 1919 година|алжирските општински избори во 1919 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Journal officiel de la République française. Débats parlementaires. Sénat : compte rendu in-extenso|date=19 May 1921|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815101817/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|last=Sénat|first=France Assemblée nationale (1871-1942)|date=12 April 1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521154902/https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki#v=snippet&q=Boushaki&f=false|archive-date=21 May 2024|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Историја == [[Податотека:Charles_Jonnart_1918.jpg|мини|[[Џонарт Ло]]]] Учеството на над 10.000 алжирски војници во битките од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Франција]] и нивната решителна интервенција во победата против [[Германска царска армија|германската империјална армија]] им донело награди по нивното враќање во [[Алжир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elwatan.com/archives/histoire-archives/la-requete-de-lemir-khaled-au-president-wilson-23-06-2009|title=La requête de l'Emir Khaled au président Wilson &#124; El Watan|work=www.elwatan.com}}{{Мртва врска|date=June 2023}}</ref> На тој начин, [[Џонартскиот закон]] им дозволувал на ветераните и инвалидите домородци да добијат функции во колонијалната администрација и да добијат недвижен имот во градовите и селата како знак на асимилација во рамките на кодексот на домородците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|title=Lettre de l'Émir Khaled à Woodrow Wilson, Président des États-Unis d'Amérique (mai 1919) - Miages-Djebels|work=www.miages-djebels.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401171508/http://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|archive-date=1 April 2023|accessdate=11 April 2022}}</ref> На 4 фебруари 1919 година, по усвојувањето на законот, одредбите што следеле овозможиле да се изготват законски текстови со кои се специфицираат занаетите што им биле дозволени на домородните Алжирци, со последователни ограничувања во административната професионална хиерархија. Сепак, општинските избори од 1919 година овозможиле политичкото претставување на домородците да се прошири во општините по право, со што се создало нова потреба за политички и синдикални слободи.<ref>{{Наведено списание|last=Merad|first=Ali|date=12 April 1971|title=L'émir Khaled (1875-1936) vu par Ibn Badis (1889-1940).|url=https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|volume=9|issue=1|pages=21–35|doi=10.3406/remmm.1971.1099|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102601/https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.persee.fr}}</ref> Всушност, генералниот советник [[Халид ибн Хашим]] во [[Алжир (град)|Алжир]], како и општинскиот советник [[Мохамед Сегир Бушаки]] како претставник на избраните домородци, почнале да ферментираат и поттикнуваат протестни акции преку француските институции, почнувајќи од комуните до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]], па дури и пишувајќи до американскиот претседател [[Вудро Вилсон]] (1856–1924).<ref>{{Наведена книга|title=Dans Genèse de l'Algérie algérienne|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=2005|isbn=978-9961-9662-7-3|pages=165–178|language=fr|trans-title=Genesis of Algerian Algeria|chapter=La pétition de l’Émir Khaledau Président Wilson (mai 1919)|access-date=11 April 2022|chapter-url=https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816105148/https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-date=16 August 2023}}</ref> == Петиција == [[Податотека:الأمير_خالد.jpg|мини|[[Емир Халед]] (1875–1936)]] Барањето за [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородните Алжирци по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] било конкретизирано со пишување официјална петиција од 18 јули 1920 година до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]].<ref>{{Наведено списание|last=Benkada|first=Saddek|date=30 December 2004|title=La revendication des libertés publiquesdans le discours politique du nationalisme algérien et de l'anticolonialisme français(1919-1954)|url=https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|journal=Insaniyat / إنسانيات. Revue algérienne d'anthropologie et de sciences sociales|issue=25–26|pages=179–199|doi=10.4000/insaniyat.6387|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102740/https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=journals.openedition.org|doi-access=free}}</ref> Овој протестен документ бил инспириран од [[Емир Халед|емирот Халед]] и конкретизиран од многуте општински советници предводени и претставени од [[Мохамед Сегир Бушаки|Мохамед Сегир Бушаки,]] избрани во општината [[Тенија]] (порано Менервил) со целосна функција. Секретаријатот на Сенатот го регистрирал овој документ под името „Петиција бр. 30“, со цел да го изрази почитувачкиот протест на алжирските домородни општински советници пред Сенатот против новите одредби од Кодексот на домородците. Всушност, службите на [[Влада на Франција|француската влада]] до Горниот дом на Парламентот поднеле закон во врска со измена на прописите за режимот на статусот на домородците во Алжир и пристапувањето кон [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородците од Алжир.<ref>{{Наведено списание|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=12 April 1980|title=La petition de l'Emir Khaled au president Wilson (mai 1919)|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|journal=Revue d'histoire maghrébine|volume=7|issue=19–20|pages=199–209|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102737/https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.africabib.org}}</ref> == Дебата во Сенатот == Сенаторот Чарлс Кадиљон (1876–1940) бил овластен и назначен од [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]] да известува за дискусиите и дебатите на другите сенатори за неговите тврдења за содржината, и тоа за време на седницата на 19 мај 1921 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|title=Répertoire administratif des maires et des conseillers municipaux|date=12 September 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104500/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=22 December 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104445/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Овој сенатор од [[Ланд (департман)|Ланд]] потоа во својот извештај забележал дека предлог-законот за измена на законикот на домородните заедници на кој се однесувала петицијата навистина бил усвоен и одобрен од двете француски парламентарни собранија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=7 July 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104455/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Всушност, владиниот проект станал закон од 4 август 1920 година ({{Langx|fr|Loi du 4 août 1920}}), по неговото усвојување со мнозинство од страна на пратениците и сенаторите, а овој закон потоа бил објавен по неговото конечно објавување во [[Службен весник на Француската Република]] (фра. {{Јаз|fr|[[Journal officiel de la République française]]}}) на 6 август 1920 година, почнувајќи од страница 11287.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|title=Pandectes françaises périodiques : Recueil mensuel de jurisprudence et de législation... &#124; 1922|date=2013-10-22|publisher=Gallica|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104459/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|archive-date=15 August 2023|accessdate=2022-04-29}}</ref> На крајот од сенаторската дебата за „Петиција бр. 30“, комисијата, предводена од известувачот Чарлс Кадиљон, конечно се изјаснила негативно за дневниот ред во врска со проширените [[Граѓански и политички права|политички права]] за домородците, а одбивањето и негирањето биле запишани во регистрите на Сенатот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|title=Supplément à tous les codes : bulletin des lois usuelles, décrets, arrêtés, circulaires, etc. se référant et s'adaptant à tous les codes : recueil mensuel / fondé par Me A. Weber,... ; publié par M. Paul Roy,...|date=12 November 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102939/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Поврзано == * [[Алжирски општински избори во 1919 година]] * [[Калид инб Хашим|Калид ибн Хашим]] (1875–1936) * [[Мохамед Сегир Бушаки]] (1869–1959) == Литература == * {{Наведена книга|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Sénat: Séance du 18 juillet 1920.|date=20 May 1921|work=Journal officiel de la République française.|publisher=[[Quai]] [[Voltaire]]|volume=73|location=Paris|page=1172|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1170}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|date=1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|volume=94, Partie 2|location=Paris|page=1334|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1334}} == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Алжир]] [[Категорија:Политика во Француски Алжир]] [[Категорија:20 век во Алжир]] [[Категорија:Петиции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] l6b1ifi2yk3a6ks2z4d4fqplevuyxpy 5571525 5571523 2026-06-04T10:54:37Z Jtasevski123 69538 /* Историја */ 5571525 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга/песок|name=Петиција за политички права на Алжир од 1920 година|authors=*[[Калед Ибн Хашим]] *[[Мухамед Сагир Башки]]|title_orig=Pétition n°30, Pétition du 18 juillet 1920, Pétition des droits politiques algériens de 1920|country=[[Француски Алжир]]|language=[[Француски јазик|Француски]]|subject=* [[Статус на староседелци]] * [[Политички права]]|published=[[Француски Сенат]]|pub_date=18 јули 1920|genre=[[Петиција]]}}'''Петицијата за политички права на Алжир од 1920 година''' — првата петиција за барање на [[Граѓански и политички права|политичките права]] на [[Алжирски народ|Алжирците]] во рамките [[Француски Алжир|на Француски Алжир]] по [[Алжирски општински избори во 1919 година|алжирските општински избори во 1919 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Journal officiel de la République française. Débats parlementaires. Sénat : compte rendu in-extenso|date=19 May 1921|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815101817/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|last=Sénat|first=France Assemblée nationale (1871-1942)|date=12 April 1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521154902/https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki#v=snippet&q=Boushaki&f=false|archive-date=21 May 2024|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Историја == [[Податотека:Charles_Jonnart_1918.jpg|мини|[[Џонарт Ло]]]] Учеството на над 10.000 алжирски војници во битките од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Франција]] и нивната решителна интервенција во победата против [[Германска царска армија|германската империјална армија]] им донело награди по нивното враќање во [[Алжир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elwatan.com/archives/histoire-archives/la-requete-de-lemir-khaled-au-president-wilson-23-06-2009|title=La requête de l'Emir Khaled au président Wilson &#124; El Watan|work=www.elwatan.com}}{{Мртва врска|date=June 2023}}</ref> На тој начин, [[Џонартов закон]] им дозволувал на ветераните и инвалидите домородци да добијат функции во колонијалната администрација и да добијат недвижен имот во градовите и селата како знак на асимилација во рамките на кодексот на домородците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|title=Lettre de l'Émir Khaled à Woodrow Wilson, Président des États-Unis d'Amérique (mai 1919) - Miages-Djebels|work=www.miages-djebels.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401171508/http://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|archive-date=1 April 2023|accessdate=11 April 2022}}</ref> На 4 фебруари 1919 година, по усвојувањето на законот, одредбите што следеле овозможиле да се изготват законски текстови со кои се специфицираат занаетите што им биле дозволени на домородните Алжирци, со последователни ограничувања во административната професионална хиерархија. Сепак, општинските избори од 1919 година овозможиле политичкото претставување на домородците да се прошири во општините по право, со што се создало нова потреба за политички и синдикални слободи.<ref>{{Наведено списание|last=Merad|first=Ali|date=12 April 1971|title=L'émir Khaled (1875-1936) vu par Ibn Badis (1889-1940).|url=https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|volume=9|issue=1|pages=21–35|doi=10.3406/remmm.1971.1099|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102601/https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.persee.fr}}</ref> Всушност, генералниот советник [[Халид ибн Хашим]] во [[Алжир (град)|Алжир]], како и општинскиот советник [[Мохамед Сегир Бушаки]] како претставник на избраните домородци, почнале да ферментираат и поттикнуваат протестни акции преку француските институции, почнувајќи од комуните до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]], па дури и пишувајќи до американскиот претседател [[Вудро Вилсон]] (1856–1924).<ref>{{Наведена книга|title=Dans Genèse de l'Algérie algérienne|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=2005|isbn=978-9961-9662-7-3|pages=165–178|language=fr|trans-title=Genesis of Algerian Algeria|chapter=La pétition de l’Émir Khaledau Président Wilson (mai 1919)|access-date=11 April 2022|chapter-url=https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816105148/https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-date=16 August 2023}}</ref> == Петиција == [[Податотека:الأمير_خالد.jpg|мини|[[Емир Халед]] (1875–1936)]] Барањето за [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородните Алжирци по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] било конкретизирано со пишување официјална петиција од 18 јули 1920 година до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]].<ref>{{Наведено списание|last=Benkada|first=Saddek|date=30 December 2004|title=La revendication des libertés publiquesdans le discours politique du nationalisme algérien et de l'anticolonialisme français(1919-1954)|url=https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|journal=Insaniyat / إنسانيات. Revue algérienne d'anthropologie et de sciences sociales|issue=25–26|pages=179–199|doi=10.4000/insaniyat.6387|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102740/https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=journals.openedition.org|doi-access=free}}</ref> Овој протестен документ бил инспириран од [[Емир Халед|емирот Халед]] и конкретизиран од многуте општински советници предводени и претставени од [[Мохамед Сегир Бушаки|Мохамед Сегир Бушаки,]] избрани во општината [[Тенија]] (порано Менервил) со целосна функција. Секретаријатот на Сенатот го регистрирал овој документ под името „Петиција бр. 30“, со цел да го изрази почитувачкиот протест на алжирските домородни општински советници пред Сенатот против новите одредби од Кодексот на домородците. Всушност, службите на [[Влада на Франција|француската влада]] до Горниот дом на Парламентот поднеле закон во врска со измена на прописите за режимот на статусот на домородците во Алжир и пристапувањето кон [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородците од Алжир.<ref>{{Наведено списание|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=12 April 1980|title=La petition de l'Emir Khaled au president Wilson (mai 1919)|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|journal=Revue d'histoire maghrébine|volume=7|issue=19–20|pages=199–209|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102737/https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.africabib.org}}</ref> == Дебата во Сенатот == Сенаторот Чарлс Кадиљон (1876–1940) бил овластен и назначен од [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]] да известува за дискусиите и дебатите на другите сенатори за неговите тврдења за содржината, и тоа за време на седницата на 19 мај 1921 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|title=Répertoire administratif des maires et des conseillers municipaux|date=12 September 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104500/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=22 December 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104445/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Овој сенатор од [[Ланд (департман)|Ланд]] потоа во својот извештај забележал дека предлог-законот за измена на законикот на домородните заедници на кој се однесувала петицијата навистина бил усвоен и одобрен од двете француски парламентарни собранија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=7 July 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104455/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Всушност, владиниот проект станал закон од 4 август 1920 година ({{Langx|fr|Loi du 4 août 1920}}), по неговото усвојување со мнозинство од страна на пратениците и сенаторите, а овој закон потоа бил објавен по неговото конечно објавување во [[Службен весник на Француската Република]] (фра. {{Јаз|fr|[[Journal officiel de la République française]]}}) на 6 август 1920 година, почнувајќи од страница 11287.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|title=Pandectes françaises périodiques : Recueil mensuel de jurisprudence et de législation... &#124; 1922|date=2013-10-22|publisher=Gallica|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104459/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|archive-date=15 August 2023|accessdate=2022-04-29}}</ref> На крајот од сенаторската дебата за „Петиција бр. 30“, комисијата, предводена од известувачот Чарлс Кадиљон, конечно се изјаснила негативно за дневниот ред во врска со проширените [[Граѓански и политички права|политички права]] за домородците, а одбивањето и негирањето биле запишани во регистрите на Сенатот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|title=Supplément à tous les codes : bulletin des lois usuelles, décrets, arrêtés, circulaires, etc. se référant et s'adaptant à tous les codes : recueil mensuel / fondé par Me A. Weber,... ; publié par M. Paul Roy,...|date=12 November 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102939/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Поврзано == * [[Алжирски општински избори во 1919 година]] * [[Калид инб Хашим|Калид ибн Хашим]] (1875–1936) * [[Мохамед Сегир Бушаки]] (1869–1959) == Литература == * {{Наведена книга|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Sénat: Séance du 18 juillet 1920.|date=20 May 1921|work=Journal officiel de la République française.|publisher=[[Quai]] [[Voltaire]]|volume=73|location=Paris|page=1172|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1170}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|date=1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|volume=94, Partie 2|location=Paris|page=1334|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1334}} == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Алжир]] [[Категорија:Политика во Француски Алжир]] [[Категорија:20 век во Алжир]] [[Категорија:Петиции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] t7j7im73wvm89n5s2bqktoho2lacc07 5571526 5571525 2026-06-04T10:55:16Z Jtasevski123 69538 5571526 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Петиција за политички права на Алжир од 1920 година|authors=*[[Калед Ибн Хашим]] *[[Мухамед Сагир Башки]]|title_orig=Pétition n°30, Pétition du 18 juillet 1920, Pétition des droits politiques algériens de 1920|country=[[Француски Алжир]]|language=[[Француски јазик|Француски]]|subject=* [[Статус на староседелци]] * [[Политички права]]|published=[[Француски Сенат]]|pub_date=18 јули 1920|genre=[[Петиција]]}}'''Петицијата за политички права на Алжир од 1920 година''' — првата петиција за барање на [[Граѓански и политички права|политичките права]] на [[Алжирски народ|Алжирците]] во рамките [[Француски Алжир|на Француски Алжир]] по [[Алжирски општински избори во 1919 година|алжирските општински избори во 1919 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Journal officiel de la République française. Débats parlementaires. Sénat : compte rendu in-extenso|date=19 May 1921|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815101817/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|last=Sénat|first=France Assemblée nationale (1871-1942)|date=12 April 1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521154902/https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki#v=snippet&q=Boushaki&f=false|archive-date=21 May 2024|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Историја == [[Податотека:Charles_Jonnart_1918.jpg|мини|[[Џонарт Ло]]]] Учеството на над 10.000 алжирски војници во битките од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Франција]] и нивната решителна интервенција во победата против [[Германска царска армија|германската империјална армија]] им донело награди по нивното враќање во [[Алжир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elwatan.com/archives/histoire-archives/la-requete-de-lemir-khaled-au-president-wilson-23-06-2009|title=La requête de l'Emir Khaled au président Wilson &#124; El Watan|work=www.elwatan.com}}{{Мртва врска|date=June 2023}}</ref> На тој начин, [[Џонартов закон]] им дозволувал на ветераните и инвалидите домородци да добијат функции во колонијалната администрација и да добијат недвижен имот во градовите и селата како знак на асимилација во рамките на кодексот на домородците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|title=Lettre de l'Émir Khaled à Woodrow Wilson, Président des États-Unis d'Amérique (mai 1919) - Miages-Djebels|work=www.miages-djebels.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401171508/http://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|archive-date=1 April 2023|accessdate=11 April 2022}}</ref> На 4 фебруари 1919 година, по усвојувањето на законот, одредбите што следеле овозможиле да се изготват законски текстови со кои се специфицираат занаетите што им биле дозволени на домородните Алжирци, со последователни ограничувања во административната професионална хиерархија. Сепак, општинските избори од 1919 година овозможиле политичкото претставување на домородците да се прошири во општините по право, со што се создало нова потреба за политички и синдикални слободи.<ref>{{Наведено списание|last=Merad|first=Ali|date=12 April 1971|title=L'émir Khaled (1875-1936) vu par Ibn Badis (1889-1940).|url=https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|volume=9|issue=1|pages=21–35|doi=10.3406/remmm.1971.1099|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102601/https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.persee.fr}}</ref> Всушност, генералниот советник [[Халид ибн Хашим]] во [[Алжир (град)|Алжир]], како и општинскиот советник [[Мохамед Сегир Бушаки]] како претставник на избраните домородци, почнале да ферментираат и поттикнуваат протестни акции преку француските институции, почнувајќи од комуните до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]], па дури и пишувајќи до американскиот претседател [[Вудро Вилсон]] (1856–1924).<ref>{{Наведена книга|title=Dans Genèse de l'Algérie algérienne|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=2005|isbn=978-9961-9662-7-3|pages=165–178|language=fr|trans-title=Genesis of Algerian Algeria|chapter=La pétition de l’Émir Khaledau Président Wilson (mai 1919)|access-date=11 April 2022|chapter-url=https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816105148/https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-date=16 August 2023}}</ref> == Петиција == [[Податотека:الأمير_خالد.jpg|мини|[[Емир Халед]] (1875–1936)]] Барањето за [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородните Алжирци по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] било конкретизирано со пишување официјална петиција од 18 јули 1920 година до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]].<ref>{{Наведено списание|last=Benkada|first=Saddek|date=30 December 2004|title=La revendication des libertés publiquesdans le discours politique du nationalisme algérien et de l'anticolonialisme français(1919-1954)|url=https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|journal=Insaniyat / إنسانيات. Revue algérienne d'anthropologie et de sciences sociales|issue=25–26|pages=179–199|doi=10.4000/insaniyat.6387|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102740/https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=journals.openedition.org|doi-access=free}}</ref> Овој протестен документ бил инспириран од [[Емир Халед|емирот Халед]] и конкретизиран од многуте општински советници предводени и претставени од [[Мохамед Сегир Бушаки|Мохамед Сегир Бушаки,]] избрани во општината [[Тенија]] (порано Менервил) со целосна функција. Секретаријатот на Сенатот го регистрирал овој документ под името „Петиција бр. 30“, со цел да го изрази почитувачкиот протест на алжирските домородни општински советници пред Сенатот против новите одредби од Кодексот на домородците. Всушност, службите на [[Влада на Франција|француската влада]] до Горниот дом на Парламентот поднеле закон во врска со измена на прописите за режимот на статусот на домородците во Алжир и пристапувањето кон [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородците од Алжир.<ref>{{Наведено списание|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=12 April 1980|title=La petition de l'Emir Khaled au president Wilson (mai 1919)|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|journal=Revue d'histoire maghrébine|volume=7|issue=19–20|pages=199–209|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102737/https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.africabib.org}}</ref> == Дебата во Сенатот == Сенаторот Чарлс Кадиљон (1876–1940) бил овластен и назначен од [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]] да известува за дискусиите и дебатите на другите сенатори за неговите тврдења за содржината, и тоа за време на седницата на 19 мај 1921 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|title=Répertoire administratif des maires et des conseillers municipaux|date=12 September 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104500/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=22 December 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104445/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Овој сенатор од [[Ланд (департман)|Ланд]] потоа во својот извештај забележал дека предлог-законот за измена на законикот на домородните заедници на кој се однесувала петицијата навистина бил усвоен и одобрен од двете француски парламентарни собранија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=7 July 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104455/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Всушност, владиниот проект станал закон од 4 август 1920 година ({{Langx|fr|Loi du 4 août 1920}}), по неговото усвојување со мнозинство од страна на пратениците и сенаторите, а овој закон потоа бил објавен по неговото конечно објавување во [[Службен весник на Француската Република]] (фра. {{Јаз|fr|[[Journal officiel de la République française]]}}) на 6 август 1920 година, почнувајќи од страница 11287.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|title=Pandectes françaises périodiques : Recueil mensuel de jurisprudence et de législation... &#124; 1922|date=2013-10-22|publisher=Gallica|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104459/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|archive-date=15 August 2023|accessdate=2022-04-29}}</ref> На крајот од сенаторската дебата за „Петиција бр. 30“, комисијата, предводена од известувачот Чарлс Кадиљон, конечно се изјаснила негативно за дневниот ред во врска со проширените [[Граѓански и политички права|политички права]] за домородците, а одбивањето и негирањето биле запишани во регистрите на Сенатот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|title=Supplément à tous les codes : bulletin des lois usuelles, décrets, arrêtés, circulaires, etc. se référant et s'adaptant à tous les codes : recueil mensuel / fondé par Me A. Weber,... ; publié par M. Paul Roy,...|date=12 November 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102939/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Поврзано == * [[Алжирски општински избори во 1919 година]] * [[Калид инб Хашим|Калид ибн Хашим]] (1875–1936) * [[Мохамед Сегир Бушаки]] (1869–1959) == Литература == * {{Наведена книга|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Sénat: Séance du 18 juillet 1920.|date=20 May 1921|work=Journal officiel de la République française.|publisher=[[Quai]] [[Voltaire]]|volume=73|location=Paris|page=1172|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1170}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|date=1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|volume=94, Partie 2|location=Paris|page=1334|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1334}} == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Алжир]] [[Категорија:Политика во Француски Алжир]] [[Категорија:20 век во Алжир]] [[Категорија:Петиции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ebt20c5ms6m2y60flu52yhjzcs4jawd 5571527 5571526 2026-06-04T10:55:59Z Jtasevski123 69538 5571527 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Петиција за политички права на Алжир од 1920 година|authors=*[[Калед Ибн Хашим]] *[[Мухамед Сагир Башки]]|title_orig=Pétition n°30, Pétition du 18 juillet 1920, Pétition des droits politiques algériens de 1920|country=[[Француски Алжир]]|language=[[Француски јазик|Француски]]|subject=* [[Статус на староседелци]] * [[Граѓански и политички права|Политички права]]|published=[[Француски Сенат]]|pub_date=18 јули 1920|genre=[[Петиција]]}}'''Петицијата за политички права на Алжир од 1920 година''' — првата петиција за барање на [[Граѓански и политички права|политичките права]] на [[Алжирски народ|Алжирците]] во рамките [[Француски Алжир|на Француски Алжир]] по [[Алжирски општински избори во 1919 година|алжирските општински избори во 1919 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Journal officiel de la République française. Débats parlementaires. Sénat : compte rendu in-extenso|date=19 May 1921|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815101817/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|last=Sénat|first=France Assemblée nationale (1871-1942)|date=12 April 1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521154902/https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki#v=snippet&q=Boushaki&f=false|archive-date=21 May 2024|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Историја == [[Податотека:Charles_Jonnart_1918.jpg|мини|[[Џонарт Ло]]]] Учеството на над 10.000 алжирски војници во битките од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Франција]] и нивната решителна интервенција во победата против [[Германска царска армија|германската империјална армија]] им донело награди по нивното враќање во [[Алжир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elwatan.com/archives/histoire-archives/la-requete-de-lemir-khaled-au-president-wilson-23-06-2009|title=La requête de l'Emir Khaled au président Wilson &#124; El Watan|work=www.elwatan.com}}{{Мртва врска|date=June 2023}}</ref> На тој начин, [[Џонартов закон]] им дозволувал на ветераните и инвалидите домородци да добијат функции во колонијалната администрација и да добијат недвижен имот во градовите и селата како знак на асимилација во рамките на кодексот на домородците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|title=Lettre de l'Émir Khaled à Woodrow Wilson, Président des États-Unis d'Amérique (mai 1919) - Miages-Djebels|work=www.miages-djebels.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401171508/http://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|archive-date=1 April 2023|accessdate=11 April 2022}}</ref> На 4 фебруари 1919 година, по усвојувањето на законот, одредбите што следеле овозможиле да се изготват законски текстови со кои се специфицираат занаетите што им биле дозволени на домородните Алжирци, со последователни ограничувања во административната професионална хиерархија. Сепак, општинските избори од 1919 година овозможиле политичкото претставување на домородците да се прошири во општините по право, со што се создало нова потреба за политички и синдикални слободи.<ref>{{Наведено списание|last=Merad|first=Ali|date=12 April 1971|title=L'émir Khaled (1875-1936) vu par Ibn Badis (1889-1940).|url=https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|volume=9|issue=1|pages=21–35|doi=10.3406/remmm.1971.1099|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102601/https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.persee.fr}}</ref> Всушност, генералниот советник [[Халид ибн Хашим]] во [[Алжир (град)|Алжир]], како и општинскиот советник [[Мохамед Сегир Бушаки]] како претставник на избраните домородци, почнале да ферментираат и поттикнуваат протестни акции преку француските институции, почнувајќи од комуните до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]], па дури и пишувајќи до американскиот претседател [[Вудро Вилсон]] (1856–1924).<ref>{{Наведена книга|title=Dans Genèse de l'Algérie algérienne|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=2005|isbn=978-9961-9662-7-3|pages=165–178|language=fr|trans-title=Genesis of Algerian Algeria|chapter=La pétition de l’Émir Khaledau Président Wilson (mai 1919)|access-date=11 April 2022|chapter-url=https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816105148/https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-date=16 August 2023}}</ref> == Петиција == [[Податотека:الأمير_خالد.jpg|мини|[[Емир Халед]] (1875–1936)]] Барањето за [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородните Алжирци по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] било конкретизирано со пишување официјална петиција од 18 јули 1920 година до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]].<ref>{{Наведено списание|last=Benkada|first=Saddek|date=30 December 2004|title=La revendication des libertés publiquesdans le discours politique du nationalisme algérien et de l'anticolonialisme français(1919-1954)|url=https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|journal=Insaniyat / إنسانيات. Revue algérienne d'anthropologie et de sciences sociales|issue=25–26|pages=179–199|doi=10.4000/insaniyat.6387|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102740/https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=journals.openedition.org|doi-access=free}}</ref> Овој протестен документ бил инспириран од [[Емир Халед|емирот Халед]] и конкретизиран од многуте општински советници предводени и претставени од [[Мохамед Сегир Бушаки|Мохамед Сегир Бушаки,]] избрани во општината [[Тенија]] (порано Менервил) со целосна функција. Секретаријатот на Сенатот го регистрирал овој документ под името „Петиција бр. 30“, со цел да го изрази почитувачкиот протест на алжирските домородни општински советници пред Сенатот против новите одредби од Кодексот на домородците. Всушност, службите на [[Влада на Франција|француската влада]] до Горниот дом на Парламентот поднеле закон во врска со измена на прописите за режимот на статусот на домородците во Алжир и пристапувањето кон [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородците од Алжир.<ref>{{Наведено списание|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=12 April 1980|title=La petition de l'Emir Khaled au president Wilson (mai 1919)|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|journal=Revue d'histoire maghrébine|volume=7|issue=19–20|pages=199–209|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102737/https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.africabib.org}}</ref> == Дебата во Сенатот == Сенаторот Чарлс Кадиљон (1876–1940) бил овластен и назначен од [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]] да известува за дискусиите и дебатите на другите сенатори за неговите тврдења за содржината, и тоа за време на седницата на 19 мај 1921 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|title=Répertoire administratif des maires et des conseillers municipaux|date=12 September 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104500/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=22 December 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104445/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Овој сенатор од [[Ланд (департман)|Ланд]] потоа во својот извештај забележал дека предлог-законот за измена на законикот на домородните заедници на кој се однесувала петицијата навистина бил усвоен и одобрен од двете француски парламентарни собранија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=7 July 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104455/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Всушност, владиниот проект станал закон од 4 август 1920 година ({{Langx|fr|Loi du 4 août 1920}}), по неговото усвојување со мнозинство од страна на пратениците и сенаторите, а овој закон потоа бил објавен по неговото конечно објавување во [[Службен весник на Француската Република]] (фра. {{Јаз|fr|[[Journal officiel de la République française]]}}) на 6 август 1920 година, почнувајќи од страница 11287.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|title=Pandectes françaises périodiques : Recueil mensuel de jurisprudence et de législation... &#124; 1922|date=2013-10-22|publisher=Gallica|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104459/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|archive-date=15 August 2023|accessdate=2022-04-29}}</ref> На крајот од сенаторската дебата за „Петиција бр. 30“, комисијата, предводена од известувачот Чарлс Кадиљон, конечно се изјаснила негативно за дневниот ред во врска со проширените [[Граѓански и политички права|политички права]] за домородците, а одбивањето и негирањето биле запишани во регистрите на Сенатот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|title=Supplément à tous les codes : bulletin des lois usuelles, décrets, arrêtés, circulaires, etc. se référant et s'adaptant à tous les codes : recueil mensuel / fondé par Me A. Weber,... ; publié par M. Paul Roy,...|date=12 November 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102939/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Поврзано == * [[Алжирски општински избори во 1919 година]] * [[Калид инб Хашим|Калид ибн Хашим]] (1875–1936) * [[Мохамед Сегир Бушаки]] (1869–1959) == Литература == * {{Наведена книга|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Sénat: Séance du 18 juillet 1920.|date=20 May 1921|work=Journal officiel de la République française.|publisher=[[Quai]] [[Voltaire]]|volume=73|location=Paris|page=1172|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1170}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|date=1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|volume=94, Partie 2|location=Paris|page=1334|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1334}} == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Алжир]] [[Категорија:Политика во Француски Алжир]] [[Категорија:20 век во Алжир]] [[Категорија:Петиции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 4sy5j7f0xf8nh5cel0k8uzpuebcr4u3 5571529 5571527 2026-06-04T10:56:12Z Jtasevski123 69538 5571529 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Петиција за политички права на Алжир од 1920 година|authors=*[[Калед Ибн Хашим]] *[[Мухамед Сагир Башки]]|title_orig=Pétition n°30, Pétition du 18 juillet 1920, Pétition des droits politiques algériens de 1920|country=[[Француски Алжир]]|language=[[Француски јазик|Француски]]|subject=* [[Статус на староседелци]] * [[Граѓански и политички права|Политички права]]|published=[[Француски Сенат]]|pub_date=18 јули 1920|genre=[[Петиција]]}}'''Петицијата за политички права на Алжир од 1920 година''' — првата петиција за барање на [[Граѓански и политички права|политичките права]] на [[Алжирски народ|Алжирците]] во рамките [[Француски Алжир|на Француски Алжир]] по [[Алжирски општински избори во 1919 година|алжирските општински избори во 1919 година]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Journal officiel de la République française. Débats parlementaires. Sénat : compte rendu in-extenso|date=19 May 1921|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815101817/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|last=Sénat|first=France Assemblée nationale (1871-1942)|date=12 April 1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|archive-url=https://web.archive.org/web/20240521154902/https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki#v=snippet&q=Boushaki&f=false|archive-date=21 May 2024|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Историја == [[Податотека:Charles_Jonnart_1918.jpg|мини|[[Џонарт Ло]]]] Учеството на над 10.000 алжирски војници во битките од [[Прва светска војна|Првата светска војна]] во [[Франција]] и нивната решителна интервенција во победата против [[Германска царска армија|германската империјална армија]] им донело награди по нивното враќање во [[Алжир]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.elwatan.com/archives/histoire-archives/la-requete-de-lemir-khaled-au-president-wilson-23-06-2009|title=La requête de l'Emir Khaled au président Wilson &#124; El Watan|work=www.elwatan.com}}{{Мртва врска|date=June 2023}}</ref> На тој начин, [[Џонартов закон]] им дозволувал на ветераните и инвалидите домородци да добијат функции во колонијалната администрација и да добијат недвижен имот во градовите и селата како знак на асимилација во рамките на кодексот на домородците.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|title=Lettre de l'Émir Khaled à Woodrow Wilson, Président des États-Unis d'Amérique (mai 1919) - Miages-Djebels|work=www.miages-djebels.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401171508/http://www.miages-djebels.org/spip.php?article282|archive-date=1 April 2023|accessdate=11 April 2022}}</ref> На 4 фебруари 1919 година, по усвојувањето на законот, одредбите што следеле овозможиле да се изготват законски текстови со кои се специфицираат занаетите што им биле дозволени на домородните Алжирци, со последователни ограничувања во административната професионална хиерархија. Сепак, општинските избори од 1919 година овозможиле политичкото претставување на домородците да се прошири во општините по право, со што се создало нова потреба за политички и синдикални слободи.<ref>{{Наведено списание|last=Merad|first=Ali|date=12 April 1971|title=L'émir Khaled (1875-1936) vu par Ibn Badis (1889-1940).|url=https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|journal=Revue des mondes musulmans et de la Méditerranée|volume=9|issue=1|pages=21–35|doi=10.3406/remmm.1971.1099|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102601/https://www.persee.fr/doc/remmm_0035-1474_1971_num_9_1_1099|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.persee.fr}}</ref> Всушност, генералниот советник [[Халид ибн Хашим]] во [[Алжир (град)|Алжир]], како и општинскиот советник [[Мохамед Сегир Бушаки]] како претставник на избраните домородци, почнале да ферментираат и поттикнуваат протестни акции преку француските институции, почнувајќи од комуните до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]], па дури и пишувајќи до американскиот претседател [[Вудро Вилсон]] (1856–1924).<ref>{{Наведена книга|title=Dans Genèse de l'Algérie algérienne|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=2005|isbn=978-9961-9662-7-3|pages=165–178|language=fr|trans-title=Genesis of Algerian Algeria|chapter=La pétition de l’Émir Khaledau Président Wilson (mai 1919)|access-date=11 April 2022|chapter-url=https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-url=https://web.archive.org/web/20230816105148/https://www.cairn.info/genese-de-l-algerie-algerienne--9789961966273-page-165.htm|archive-date=16 August 2023}}</ref> == Петиција == [[Податотека:الأمير_خالد.jpg|мини|[[Емир Халед]] (1875–1936)]] Барањето за [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородните Алжирци по [[Прва светска војна|Првата светска војна]] било конкретизирано со пишување официјална петиција од 18 јули 1920 година до [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]].<ref>{{Наведено списание|last=Benkada|first=Saddek|date=30 December 2004|title=La revendication des libertés publiquesdans le discours politique du nationalisme algérien et de l'anticolonialisme français(1919-1954)|url=https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|journal=Insaniyat / إنسانيات. Revue algérienne d'anthropologie et de sciences sociales|issue=25–26|pages=179–199|doi=10.4000/insaniyat.6387|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102740/https://journals.openedition.org/insaniyat/6387|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=journals.openedition.org|doi-access=free}}</ref> Овој протестен документ бил инспириран од [[Емир Халед|емирот Халед]] и конкретизиран од многуте општински советници предводени и претставени од [[Мохамед Сегир Бушаки|Мохамед Сегир Бушаки,]] избрани во општината [[Тенија]] (порано Менервил) со целосна функција. Секретаријатот на Сенатот го регистрирал овој документ под името „Петиција бр. 30“, со цел да го изрази почитувачкиот протест на алжирските домородни општински советници пред Сенатот против новите одредби од Кодексот на домородците. Всушност, службите на [[Влада на Франција|француската влада]] до Горниот дом на Парламентот поднеле закон во врска со измена на прописите за режимот на статусот на домородците во Алжир и пристапувањето кон [[Граѓански и политички права|политички права]] на домородците од Алжир.<ref>{{Наведено списание|last=Ageron|first=Charles-Robert|date=12 April 1980|title=La petition de l'Emir Khaled au president Wilson (mai 1919)|url=https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|journal=Revue d'histoire maghrébine|volume=7|issue=19–20|pages=199–209|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102737/https://www.africabib.org/rec.php?RID=19201854X|archive-date=15 August 2023|access-date=11 April 2022|via=www.africabib.org}}</ref> == Дебата во Сенатот == Сенаторот Чарлс Кадиљон (1876–1940) бил овластен и назначен од [[Сенат на Франција|францускиот Сенат]] да известува за дискусиите и дебатите на другите сенатори за неговите тврдења за содржината, и тоа за време на седницата на 19 мај 1921 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|title=Répertoire administratif des maires et des conseillers municipaux|date=12 September 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104500/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6517918n|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=22 December 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104445/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6411655s|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Овој сенатор од [[Ланд (департман)|Ланд]] потоа во својот извештај забележал дека предлог-законот за измена на законикот на домородните заедници на кој се однесувала петицијата навистина бил усвоен и одобрен од двете француски парламентарни собранија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|title=Impressions : projets, propositions, rapports... / Sénat|last=texte|first=France Sénat (1875-1942) Auteur du|date=7 July 1922|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104455/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6383536d|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> Всушност, владиниот проект станал закон од 4 август 1920 година ({{Langx|fr|Loi du 4 août 1920}}), по неговото усвојување со мнозинство од страна на пратениците и сенаторите, а овој закон потоа бил објавен по неговото конечно објавување во [[Службен весник на Француската Република]] (фра. {{Јаз|fr|[[Journal officiel de la République française]]}}) на 6 август 1920 година, почнувајќи од страница 11287.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|title=Pandectes françaises périodiques : Recueil mensuel de jurisprudence et de législation... &#124; 1922|date=2013-10-22|publisher=Gallica|language=fr|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815104459/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k63865170/f1371.image.r=loi+4+aout+1920+indigenat.zoom|archive-date=15 August 2023|accessdate=2022-04-29}}</ref> На крајот од сенаторската дебата за „Петиција бр. 30“, комисијата, предводена од известувачот Чарлс Кадиљон, конечно се изјаснила негативно за дневниот ред во врска со проширените [[Граѓански и политички права|политички права]] за домородците, а одбивањето и негирањето биле запишани во регистрите на Сенатот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|title=Supplément à tous les codes : bulletin des lois usuelles, décrets, arrêtés, circulaires, etc. se référant et s'adaptant à tous les codes : recueil mensuel / fondé par Me A. Weber,... ; publié par M. Paul Roy,...|date=12 November 1920|work=Gallica|archive-url=https://web.archive.org/web/20230815102939/https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k5423371j|archive-date=15 August 2023|accessdate=21 May 2024}}</ref> == Поврзано == * [[Алжирски општински избори во 1919 година]] * [[Калид инб Хашим|Калид ибн Хашим]] (1875–1936) * [[Мохамед Сегир Бушаки]] (1869–1959) == Литература == * {{Наведена книга|url=https://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k6466914t/f14.image.r=Boushaki|title=Sénat: Séance du 18 juillet 1920.|date=20 May 1921|work=Journal officiel de la République française.|publisher=[[Quai]] [[Voltaire]]|volume=73|location=Paris|page=1172|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1170}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7UjoDLhXLN8C&q=Boushaki|title=Annales du Sénat: Débats parlementaires|date=1922|publisher=Imprimerie des Journaux officiels|volume=94, Partie 2|location=Paris|page=1334|language=French|chapter=Pétitions|quote=Citation: p. 1334}} == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Човекови права во Алжир]] [[Категорија:Политика во Француски Алжир]] [[Категорија:20 век во Алжир]] [[Категорија:Петиции]] iiqa87igsw6y33xfytjpzahgsqoxgkv 101-ви километар 0 1396148 5571531 5568023 2026-06-04T11:14:54Z Jtasevski123 69538 5571531 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Памятный_знак_«101_километр».jpg|мини|300x300пкс|Спомен-знак што означува растојание од 101 километар]] '''101-ви километар''' ({{Langx|ru|101-й километр|sto pervyy kilometr}}) претставува [[Колоквијален говор|разговорна]] фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}</ref><ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}</ref> == Вежб == 101-от километар стана разговорна фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] според ''[[Прописка во Советскиот Сојуз|прописката]]'', советскиот систем за контрола [[Внатрешна миграција|на внатрешната миграција]]. Во поголемиот дел од советската ера, криминалците и другите „непожелни“, вклучително и оние ослободени од [[Гулаг|Гулазите,]] честопати биле ограничени од населување во поголеми [[Градско подрачје|градски подрачја]] како [[Москва]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTayler1999">[[Jeffrey Tayler|Tayler, Jeffrey]] (February 1999). [https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm "Exiled Beyond Kilometer 101"]. ''[[The Atlantic]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 13,</span> 2012</span>.</cite></ref> Законите ''за прописка'' имале делумно намера да ги држат непожелните елементи подалеку од странците, кои обично биле ограничени на области во рамките на 25 км од градските центри, на сличен начин како и на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри во 1980 година]].<ref name="tayler" /> Правата на поранешниот затвореник да се движи слободно низ земјата по ослободувањето од затвор биле ограничени подолг временски период и наместо редовни документи, поранешните затвореници добивале привремена замена, „волчји билет“ ({{Langx|ru|волчий билет|''volchiy bilet''}}) и така ограничувајќи ги на [[Прогонство|егзил]] без право да се населат поблиску од 100 км до големи урбани центри каде што ќе им била одбиена [[Дозвола за престој|дозволата за престој]] според системот на ''прописка''. Во постсталинистичкиот Советски Сојуз, било спроведено значајно чистење на непожелните лица надвор од 101 км во рамките на подготовките за Летните олимписки игри во 1980 година, како обид на властите да го прикажат убавиот имиџ на Москва во очите на странците.<ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFYung2007">Yung, Corey Rayburn (2007). [https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/ "Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders"]. ''[[Washington University Law Review]]''. '''85''' (1). Archived from [http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/ the original] on 2010-06-22<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 14,</span> 2012</span>.</cite></ref> Во современа [[Русија]], ова ограничување е укинато — иако [[Регистрација на жители во Русија|е потребна регистрација на живеалиште]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTayler1999">[[Jeffrey Tayler|Tayler, Jeffrey]] (February 1999). [https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm "Exiled Beyond Kilometer 101"]. ''[[The Atlantic]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 13,</span> 2012</span>.</cite></ref> * [[Лишенец]] * [[Резидентска сегрегација|Сегрегација на домување]] * [[Карманова линија]] – уште 100 км граница; „Граница на вселената“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права во СССР]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Советско право]] [[Категорија:Советска фразеологија]] [[Категорија:Слобода на движење]] rjvhvx033cqzpr1x1q13xdqycrq0ft4 5571532 5571531 2026-06-04T11:15:37Z Jtasevski123 69538 5571532 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Памятный_знак_«101_километр».jpg|мини|300x300пкс|Спомен-знак што означува растојание од 101 километар]] '''101-ви километар''' ({{Langx|ru|101-й километр|sto pervyy kilometr}}) претставува [[Колоквијален говор|разговорна]] фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}</ref><ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}</ref> == Вежби == 101-виот километар станал разговорна фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] според ''[[Прописка во Советскиот Сојуз|прописката]]'', советскиот систем за контрола [[Внатрешна миграција|на внатрешната миграција]]. Во поголемиот дел од советската ера, криминалците и другите „непожелни“, вклучително и оние ослободени од [[Гулаг|Гулазите,]] честопати биле ограничени од населување во поголеми [[Градско подрачје|градски подрачја]] како [[Москва]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTayler1999">[[Jeffrey Tayler|Tayler, Jeffrey]] (February 1999). [https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm "Exiled Beyond Kilometer 101"]. ''[[The Atlantic]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 13,</span> 2012</span>.</cite></ref> Законите ''за прописка'' имале делумно намера да ги држат непожелните елементи подалеку од странците, кои обично биле ограничени на области во рамките на 25 км од градските центри, на сличен начин како и на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри во 1980 година]].<ref name="tayler" /> Правата на поранешниот затвореник да се движи слободно низ земјата по ослободувањето од затвор биле ограничени подолг временски период и наместо редовни документи, поранешните затвореници добивале привремена замена, „волчји билет“ ({{Langx|ru|волчий билет|''volchiy bilet''}}) и така ограничувајќи ги на [[Прогонство|егзил]] без право да се населат поблиску од 100 км до големи урбани центри каде што ќе им била одбиена [[Дозвола за престој|дозволата за престој]] според системот на ''прописка''. Во постсталинистичкиот Советски Сојуз, било спроведено значајно чистење на непожелните лица надвор од 101 км во рамките на подготовките за Летните олимписки игри во 1980 година, како обид на властите да го прикажат убавиот имиџ на Москва во очите на странците.<ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFYung2007">Yung, Corey Rayburn (2007). [https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/ "Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders"]. ''[[Washington University Law Review]]''. '''85''' (1). Archived from [http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/ the original] on 2010-06-22<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 14,</span> 2012</span>.</cite></ref> Во современа [[Русија]], ова ограничување е укинато — иако [[Регистрација на жители во Русија|е потребна регистрација на живеалиште]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTayler1999">[[Jeffrey Tayler|Tayler, Jeffrey]] (February 1999). [https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm "Exiled Beyond Kilometer 101"]. ''[[The Atlantic]]''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">August 13,</span> 2012</span>.</cite></ref> * [[Лишенец]] * [[Резидентска сегрегација|Сегрегација на домување]] * [[Карманова линија]] – уште 100 км граница; „Граница на вселената“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права во СССР]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Советско право]] [[Категорија:Советска фразеологија]] [[Категорија:Слобода на движење]] 1el0fu4850ctpcw8ca3rlfjf4zfmbff 5571533 5571532 2026-06-04T11:16:09Z Jtasevski123 69538 5571533 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Памятный_знак_«101_километр».jpg|мини|300x300пкс|Спомен-знак што означува растојание од 101 километар]] '''101-ви километар''' ({{Langx|ru|101-й километр|sto pervyy kilometr}}) претставува [[Колоквијален говор|разговорна]] фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}</ref><ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}</ref> == Вежби == 101-виот километар станал разговорна фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] според ''[[Прописка во Советскиот Сојуз|прописката]]'', советскиот систем за контрола [[Внатрешна миграција|на внатрешната миграција]]. Во поголемиот дел од советската ера, криминалците и другите „непожелни“, вклучително и оние ослободени од [[Гулаг|Гулазите,]] честопати биле ограничени од населување во поголеми [[Градско подрачје|градски подрачја]] како [[Москва]].<ref name="tayler"/> Законите ''за прописка'' имале делумно намера да ги држат непожелните елементи подалеку од странците, кои обично биле ограничени на области во рамките на 25 км од градските центри, на сличен начин како и на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри во 1980 година]].<ref name="tayler" /> Правата на поранешниот затвореник да се движи слободно низ земјата по ослободувањето од затвор биле ограничени подолг временски период и наместо редовни документи, поранешните затвореници добивале привремена замена, „волчји билет“ ({{Langx|ru|волчий билет|''volchiy bilet''}}) и така ограничувајќи ги на [[Прогонство|егзил]] без право да се населат поблиску од 100 км до големи урбани центри каде што ќе им била одбиена [[Дозвола за престој|дозволата за престој]] според системот на ''прописка''. Во постсталинистичкиот Советски Сојуз, било спроведено значајно чистење на непожелните лица надвор од 101 км во рамките на подготовките за Летните олимписки игри во 1980 година, како обид на властите да го прикажат убавиот имиџ на Москва во очите на странците.<ref name="yung"/> Во современа [[Русија]], ова ограничување е укинато — иако [[Регистрација на жители во Русија|е потребна регистрација на живеалиште]].<ref name="tayler"/> * [[Лишенец]] * [[Резидентска сегрегација|Сегрегација на домување]] * [[Карманова линија]] – уште 100 км граница; „Граница на вселената“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права во СССР]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Советско право]] [[Категорија:Советска фразеологија]] [[Категорија:Слобода на движење]] mikwql1rz66yrugcfte3qpmpjji1lje 5571535 5571533 2026-06-04T11:17:10Z Jtasevski123 69538 5571535 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Памятный_знак_«101_километр».jpg|мини|300x300пкс|Спомен-знак што означува растојание од 101 километар]] '''101-ви километар''' ({{Langx|ru|101-й километр|sto pervyy kilometr}}) претставува [[Колоквијален говор|разговорна]] фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}</ref><ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}</ref> == Вежби == 101-виот километар станал разговорна фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] според ''[[Прописка во Советскиот Сојуз|прописката]]'', советскиот систем за контрола [[Внатрешна миграција|на внатрешната миграција]]. Во поголемиот дел од советската ера, криминалците и другите „непожелни“, вклучително и оние ослободени од [[Гулаг|Гулазите,]] честопати биле ограничени од населување во поголеми [[Градско подрачје|градски подрачја]] како [[Москва]].<ref name="tayler"/> Законите ''за прописка'' имале делумно намера да ги држат непожелните елементи подалеку од странците, кои обично биле ограничени на области во рамките на 25 км од градските центри, на сличен начин како и на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри во 1980 година]].<ref name="tayler" /> Правата на поранешниот затвореник да се движи слободно низ земјата по ослободувањето од затвор биле ограничени подолг временски период и наместо редовни документи, поранешните затвореници добивале привремена замена, „волчји билет“ ({{Langx|ru|волчий билет|''volchiy bilet''}}) и така ограничувајќи ги на [[Прогонство|егзил]] без право да се населат поблиску од 100 км до големи урбани центри каде што ќе им била одбиена [[Дозвола за престој|дозволата за престој]] според системот на ''прописка''. Во постсталинистичкиот Советски Сојуз, било спроведено значајно чистење на непожелните лица надвор од 101 км во рамките на подготовките за Летните олимписки игри во 1980 година, како обид на властите да го прикажат убавиот имиџ на Москва во очите на странците.<ref name="yung"/> Во современа [[Русија]], ова ограничување е укинато — иако [[Регистрација на жители во Русија|е потребна регистрација на живеалиште]].<ref name="tayler"/> == Поврзанпо == * [[Лишенец]] * [[Резидентска сегрегација|Сегрегација на домување]] * [[Карманова линија]] – уште 100 км граница; „Граница на вселената“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права во СССР]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Советско право]] [[Категорија:Советска фразеологија]] [[Категорија:Слобода на движење]] a2eozhffhsjge0rszt2q1saos9qscg7 5571536 5571535 2026-06-04T11:17:21Z Jtasevski123 69538 /* Поврзанпо */ 5571536 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Памятный_знак_«101_километр».jpg|мини|300x300пкс|Спомен-знак што означува растојание од 101 километар]] '''101-ви километар''' ({{Langx|ru|101-й километр|sto pervyy kilometr}}) претставува [[Колоквијален говор|разговорна]] фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]].<ref name="tayler">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theatlantic.com/past/docs/issues/99feb/kilo101.htm|title=Exiled Beyond Kilometer 101|last=Tayler|first=Jeffrey|authorlink=Jeffrey Tayler|date=February 1999|work=[[The Atlantic]]|accessdate=August 13, 2012}}</ref><ref name="yung">{{Наведено списание|last=Yung|first=Corey Rayburn|year=2007|title=Banishment by a Thousand Laws: Residency Restrictions on Sex Offenders|url=http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|journal=[[Washington University Law Review]]|volume=85|archive-url=https://web.archive.org/web/20100622043911/http://lawreview.wustl.edu/in-print/banishment-by-a-thousand-laws-residency-restrictions-on-sex-offenders/|archive-date=2010-06-22|access-date=August 14, 2012}}</ref> == Вежби == 101-виот километар станал разговорна фраза за ограничувања на [[Слобода на движење|слободата на движење]] според ''[[Прописка во Советскиот Сојуз|прописката]]'', советскиот систем за контрола [[Внатрешна миграција|на внатрешната миграција]]. Во поголемиот дел од советската ера, криминалците и другите „непожелни“, вклучително и оние ослободени од [[Гулаг|Гулазите,]] честопати биле ограничени од населување во поголеми [[Градско подрачје|градски подрачја]] како [[Москва]].<ref name="tayler"/> Законите ''за прописка'' имале делумно намера да ги држат непожелните елементи подалеку од странците, кои обично биле ограничени на области во рамките на 25 км од градските центри, на сличен начин како и на [[Летни олимписки игри 1980|Летните олимписки игри во 1980 година]].<ref name="tayler" /> Правата на поранешниот затвореник да се движи слободно низ земјата по ослободувањето од затвор биле ограничени подолг временски период и наместо редовни документи, поранешните затвореници добивале привремена замена, „волчји билет“ ({{Langx|ru|волчий билет|''volchiy bilet''}}) и така ограничувајќи ги на [[Прогонство|егзил]] без право да се населат поблиску од 100 км до големи урбани центри каде што ќе им била одбиена [[Дозвола за престој|дозволата за престој]] според системот на ''прописка''. Во постсталинистичкиот Советски Сојуз, било спроведено значајно чистење на непожелните лица надвор од 101 км во рамките на подготовките за Летните олимписки игри во 1980 година, како обид на властите да го прикажат убавиот имиџ на Москва во очите на странците.<ref name="yung"/> Во современа [[Русија]], ова ограничување е укинато — иако [[Регистрација на жители во Русија|е потребна регистрација на живеалиште]].<ref name="tayler"/> == Поврзано == * [[Лишенец]] * [[Резидентска сегрегација|Сегрегација на домување]] * [[Карманова линија]] – уште 100 км граница; „Граница на вселената“. == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права во СССР]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Советско право]] [[Категорија:Советска фразеологија]] [[Категорија:Слобода на движење]] 7jaw3mcgfio01rm9pf5swqcoohfz4xi Улица Исток Запад 0 1396398 5571179 5570395 2026-06-03T11:59:44Z Jtasevski123 69538 5571179 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''„Улица Исток Запад: За потеклото на геноцидот и злосторствата против човештвото“''''' {{Efn|Објавено како '''''Улица Исток Запад: За потеклото на „геноцидот“ и „злосторствата против човештвото“''''' во Соединетите Американски Држави.<ref name="nyt" />}} — книга од Филип Сандс објавена во 2016 година, која ги испитувала животите на двајца [[Евреи|еврејски]] [[Адвокат|адвокати]], Херш Лаутерпахт и Рафаел Лемкин, родени во рок од три години еден од друг и студенти во истиот град на источниот периферија на Европа, [[Лавов]], кои ги создадоа правните концепти за [[Злосторство против човештвото|злосторства против човештвото]] и [[геноцид]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.the-tls.co.uk/articles/the-birth-of-genocide/|title=The birth of genocide - Twentieth-century history & later|last=Douglas|first=Lawrence|date=September 16, 2016|work=TLS|language=en-GB|accessdate=2021-05-26}}</ref> Станува збор за мемоари и историја на потеклото на меѓународното кривично право по Втората светска војна.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.penguinrandomhouse.com/books/227917/east-west-street-by-philippe-sands/|title=East West Street by Philippe Sands: 9780525433729 {{!}} PenguinRandomHouse.com: Books|work=PenguinRandomhouse.com|language=en-US|accessdate=2021-05-26}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Swart|first=Mia|date=2018-09-01|title=Philippe Sands, East West Street: On the Origins of 'Genocide' and 'Crimes Against Humanity'|url=https://doi.org/10.1093/jicj/mqy058|journal=Journal of International Criminal Justice|volume=16|issue=4|pages=959–961|doi=10.1093/jicj/mqy058|issn=1478-1387|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.ft.com/content/a1822e32-1da8-11e6-b286-cddde55ca122|title='East West Street: On the Origins of Genocide and Crimes Against Humanity', by Philippe Sands|last=Mazower|first=Mark|date=20 May 2016|work=Financial Times|access-date=2021-05-26}}</ref><ref name="nyt">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2016/05/29/books/review/east-west-street-by-philippe-sands.html|title='East West Street,' by Philippe Sands|last=Lévy|first=Bernard-Henri|date=23 May 2016|work=[[The New York Times]]|access-date=17 November 2025}}</ref> == Осврти == Даниел Финкелштајн во ''[[Тајмс|Тајм]]'' го опишал како „Величествена книга. Дело со голема брилијантност. Има наративен опсег и интелектуален стисок. Сè што се случува е неизбежно, а сепак доаѓа како изненадување. Бев трогнат од гнев и од сожалување. На места се задавив, на места заплакав. Сакав да го стигнам крајот. Едвај чекав да го стигнам крајот. А потоа, кога стигнав таму, не сакав да бидам на крајот.“<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/culture/article/book-of-the-week-east-west-street-on-the-origins-of-genocide-and-crimes-against-humanity-by-philippe-sands-fnbnc72r2|title=Book of the week: East West Street: On the Origins of Genocide and Crimes Against Humanity by Philippe Sands|last=Finkelstein|first=Daniel|date=28 May 2016|work=[[The Times]]|access-date=2021-05-26|language=en|issn=0140-0460}}</ref> Каролин Мурхед, пишувајќи за ''Литерари ривју'', го пофалил Сендс како „незаситен истражувач“, пишувајќи: „невозможно е да не се ужива во неговото бујно задоволство од она што тој го нарекува „кал од докази“. Ниедна можна плодна линија на истражување не е занемарена.“<ref>{{Наведени вести|url=https://literaryreview.co.uk/justice-defined|title=Justice Defined|last=Moorehead|first=Caroline|date=May 2016|work=[[Literary Review]]|access-date=2023-03-01|language=en}}</ref> [[Џон ле Каре]] го нарекол ова: „Монументално достигнување: длабоко лично, раскажано со љубов, гнев и голема прецизност.“<ref>{{Наведена книга|url=https://www.weidenfeldandnicolson.co.uk/titles/philippe-sands/east-west-street/9781474601917/|title=East West Street|last=Sands|first=Philippe|date=2018-07-13|publisher=Weidenfeld & Nicolson|isbn=9781474601917|language=en-US}}</ref> Доминик Сандбрук во ''[[The Sunday Times|Сандеј тајмс]]'' напишал: „Врвно фасцинантно. Сандс создаде нешто извонредно. Напишано со романописна вештина, прозата е без напор избалансирана, тонот совршено проценет, неговата книга врие од живот, од прометните улици на Хабсбург Лавов до високата драма на Нирнбершките судења. Една од најфасцинантните и најмоќните книги што можат да се замислат.“ <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/culture/article/books-east-west-street-on-the-origins-of-genocide-and-crimes-against-humanity-by-philippe-sands-j5vrkfc6s|title=Books: East West Street: On the Origins of Genocide and Crimes Against Humanity by Philippe Sands|last=Sandbrook|first=Dominic|date=12 June 2016|work=[[The Times]]|access-date=2021-05-26|language=en|issn=0140-0460}}</ref> == Награди == * Наградата „Бејли Гифорд“, 2016 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/books/2016/nov/15/philippe-sands-wins-2016-baillie-gifford-prize-for-nonfiction-east-west-street|title=Philippe Sands wins the 2016 Baillie Gifford prize for nonfiction|last=Flood|first=Alison|last2=Sian Cain|date=2016-11-15|work=The Guardian|language=en|accessdate=2021-05-26}}</ref> * Најдобри книги за историја на годината, ''[[Гардијан]]'', 2016<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/books/2016/dec/01/best-history-books-2016-david-horspool|title=The best history books of 2016|last=Horspool|first=David|date=2016-12-01|work=The Guardian|language=en|accessdate=2021-05-26}}</ref> * Наградата „Еврејски квартален магазин - Вингејт“, 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ucl.ac.uk/laws/news/2017/feb/professor-philippe-sands-qc-wins-2017-jewish-quarterly-wingate-prize|title=Professor Philippe Sands QC wins 2017 Jewish Quarterly Wingate Prize|last=UCL|date=2017-02-24|work=UCL Faculty of Laws|language=en|accessdate=2021-05-26}}</ref> * Нефиктивна книга на годината на Британските награди за книга, 2017<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ucl.ac.uk/laws/news/2017/may/professor-philippe-sands-qc-wins-non-fiction-narrative-book-year-british-book-awards|title=Professor Philippe Sands QC wins Non Fiction: Narrative Book of the Year at British Book Awards|last=UCL|date=2017-05-09|work=UCL Faculty of Laws|language=en|accessdate=2021-05-26}}</ref> * Награда „Барон Жан-Шарл Велж“ на Меѓународната катедра за историја на Втората светска војна на ULB (Слободен универзитет во Брисел) 2019<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.myscience.be/news/wire/chaire_seconde_guerre_mondiale_spectacle_a_bozar_et_conference_publique-2019-ulb|title=ULB|date=15 January 2019|work=www.ulb.be|accessdate=2023-11-27}}</ref> == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Книги]] fw5ieasdnh8pdw7eimyq2fzr8ssy731 Јулска повелба 0 1396399 5571183 5570642 2026-06-03T12:07:03Z Jtasevski123 69538 5571183 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Јулска декларација}} {{Infobox treaty | name = Јулска национална повелба 2025<br />জুলাই জাতীয় সনদ ২০২৫ | image = | caption = Корица на јулската повелба | image_size = 200px | type = [[грамота]] | context = [[Јулско востание]] | date_drafted = {{Start date|2025|02|13}} | date_signed = {{Start date|2025|10|17}} | location_signed = Јужен плоштад на [[Јатија Сангсад Бабан]]<br />[[Шер-е-Бангла Нагар]], [[Дака]], Бангладеш | date_sealed = | date_ratified = | date_effective = | amendment = | replaces = | replaced_by = | date_expiration = | date_expiry = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | mediators = [[Национална комисија за консензус]] | negotiators = [[Национална комисија за консензус]] | signatories = | parties = {{blist|[[Министерство на Јунус|Привремена влада на Мухамед Јунус]]|26 [[Список на политички партии во Бангладеш|политички партии]]}} | membership = | ratifiers = | depositor = | depositories = | citations = | language = [[Бенгалски јазик|Бенгалски]] | wikisource = | wikisource1 = | wikisource2 = | wikisource3 = | wikisource4 = | wikisource5 = | footnotes = }}'''Јулската национална повелба во2025 година''' ({{Langx|bn|জুলাই জাতীয় সনদ ২০২৫}}) — политичка декларација во Бангладеш заснована на консензусот меѓу 30 политички партии и привремената влада во врска со уставните, изборните и административните реформи по јулското востание во 2024 година. Била потпишана на 17 октомври 2025 година на Јужниот плоштад на Џатија Сангсад од страна на Националната комисија за консензус и 24 политички партии на Бангладеш, а други две партии потпишале подоцна, со што вкупниот број на политички партии достигнал 26. Во повелбата биле предложени над 80 предлози за реформи, вклучувајќи уставни, судски и законодавни реформи. Клучните предлози вклучувале зголемување на политичката застапеност на жените во законодавното тело, наметнување ограничувања на мандатот на премиерот, зајакнување на претседателските овластувања, проширување на основните права и заштита на судската слобода. Сепак, некои странски потписнички изразиле несогласување со одредени предлози, што ги навеле аналитичарите да го доведат во прашање правилното спроведување на одредбите од повелбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idea.int/blog/explainer-poll-and-referendum-define-bangladeshs-next-chapter|title=Explainer: A poll and referendum to define Bangladesh's next chapter|last=Kenny|first=Emma|date=10 February 2026|work=International IDEA}}</ref> == Нацрт == Јулската повелба следи по Јулското востание, во јули 2024 година. Прелиминарен нацрт на Јулската повелба, наменет за реформа на Уставот на Бангладеш, била објавен на 28 јули 2025 година, по серија консултации во кои учествувале 30-те политички партии и привремената влада под водство на Мухамед Јунус. Овие дискусии биле олеснети од Националната комисија за консензус, комисија формирана од главниот советник Мухамед Јунус за да го изготви документот. По понатамошно разгледување и преглед, се очекувало учесничките партии формално да ја потпишат и усвојат конечната верзија на повелбата. Повелбата се состои од 28 точки.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kalerkantho.com/online/national/2025/07/28/1553864|title=Draft of the July National Charter published|date=28 July 2025|work=[[Kaler Kantho]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jagonews24.com/m/national/news/1039862|title=Draft of July Charter given to all political parties|date=28 July 2025|work=[[Jagonews24.com]]}}</ref> На 31 јули 2025 година, демонстрантите повредени во Јулското востание ја блокирале раскрсницата Шахбаг во Дака, барајќи итно прогласување на „Јулската повелба“ и „Јулската декларација“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/protestors-block-shahbagh-demand-july-charter-1201046|title=Dhaka roads gridlocked as protesters block Shahbagh demanding July Charter|date=2025-07-31|work=The Business Standard|language=en|accessdate=2025-07-31}}</ref> Демонстрациите предизвикале големи сообраќајни нарушувања, при што учесниците се заколнале дека ќе продолжат сè додека не се исполнат нивните барања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.daily-sun.com/post/817024|title=Protesters block Shahbagh demanding July Charter|work=daily-sun|accessdate=2025-07-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/city/lszbk5t0j2|title=Blockade at Shahbagh demands implementation of July Charter, traffic gridlock|work=Prothomalo|accessdate=2025-07-31}}</ref> === Цели === Обврските на Повелбата вклучуваат:<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kalerkantho.com/online/national/2025/07/28/1553871|title=The July Charter draft contains 7 commitments|date=28 July 2025|work=[[Kaler Kantho]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jagonews24.com/m/national/news/1039874|title=Parties will pledge to fully implement the July Charter|date=28 July 2025|work=[[Jagonews24.com]]}}</ref> # Обезбедување на негово целосно спроведување во согласност со јавните аспирации и жртви; # Донесување препораки поврзани со управувањето, судството, изборите, јавната администрација, спроведувањето на законот и борбата против корупцијата преку потребни уставни измени, законски измени или ново законодавство; # Завршување на овие реформи во рок од две години од формирањето на влада избрана по формалното усвојување на Повелбата; # Воспоставување на законски и уставни заштитни мерки во текот на целиот процес на имплементација; # Гарантирање на целосна правна и уставна заштита за содржината на Повелбата; и # Формално признавајќи, во рамките на Уставот, историското значење на продемократското движење и народното востание од 2024 година што доведоа до Повелбата. == Финализација и потпишување == Јулската повелба била финализирана во август 2025 година по неколку недели разговори за консензус. Во текот на процесот, биле поднесени 11 ноти за несогласување, од кои 9 дошле од БНП и нејзините сојузници, за да се регистрира несогласување со некои клучни аспекти на Јулската повелба. Сепак, потпретседателот на комисијата, Али Риаз, останал оптимист во врска со спроведувањето на Повелбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/july-charter-implementation-what-notes-dissent-could-mean-3967351|title=July charter implementation: What notes of dissent could mean|date=21 August 2025|work=The Daily Star|accessdate=26 August 2025}}</ref> Повелбата била потпишана на 17 октомври 2025 година на Јужниот плоштад на Џатија Сангсад од страна на Националната комисија за консензус и 24 политички партии од Бангладеш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bdnews24.com/politics/3389d8445bf3|title=Four leftist parties reject July Charter, plan demonstrations|work=bdnews24.com|language=en|accessdate=2025-10-18}}</ref> Форумот Гано ја потпишал повелбата на 19 октомври 2025 година. Националната граѓанска партија ја потпишала повелбата на 16 февруари 2026 година, со што вкупниот број на потписници достигнал 26 политички партии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bdnews24.com/bangladesh/638c6387dc14|title=Gono Forum signs July Charter after initial reservations|work=bdnews24.com|language=en|accessdate=2025-10-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bdnews24.com/politics/b6ec179db9b4|title=NCP signs July Charter|work=bdnews24.com|language=en|accessdate=2026-02-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prothomalo.com/politics/tao2vhxg65|title=জুলাই সনদ স্বাক্ষর অনুষ্ঠানে অংশ নেয় ২৫ দল, কারা গেল, কারা যায়নি|date=17 October 2025|work=[[Prothom Alo]]|language=bn|accessdate=17 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/4jeyxcy98d|title=Declaration of independence not being dropped, what is in July Charter|date=2025-10-17|work=[[Prothom Alo]]|language=en|accessdate=2025-11-03}}</ref> == Предлози == === Уставни промени === Доколку повелбата биде усвоена во уставот, би биле внесени следните 47 измени:<ref name="changes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/bengali/articles/cn0k9n56wlyo|title=গণভোটে 'হ্যাঁ' জিতলে সংবিধানে যা যা বদলে যাবে, নতুন যুক্ত হবে যেসব বিষয়|last=Ahsan|first=Mukimul|date=26 January 2026|work=[[BBC Bangla]]|language=bn|trans-title=Changes, new additions to the constitution that will be made if the 'yes' passes the referendum}}</ref> * Сите [[Мајчин јазик|мајчини јазици]] што се зборуваат во Бангладеш ќе бидат признати како говорни јазици, заедно со државниот јазик [[Бенгалски јазик|бенгалски]]. * „Бангладешанец“ ќе го замени „[[Бенгалци|бенгалец]]“ како националност на граѓаните на Бангладеш. * За измена на уставот ќе биде потребно двотретинско мнозинство во предложениот [[долен дом]] и едноставно мнозинство во предложениот [[горен дом]] на законодавното тело. * За реформа на привремениот владин систем ќе биде потребен национален референдум. * Членовите 7(А) и 7(Б) кои ги дефинираат уставните прекршоци и наметнуваат ограничувања на уставните амандмани, ќе бидат укинати. * Еднаквоста, човечкото достоинство, социјалната правда, верската слобода и хармонијата ќе ги заменат муџибистичките идеи за бенгалски национализам, демократија, социјализам и секуларизам како фундаментални принципи. * [[Секуларност|Секуларизмот]] и слободата на вероисповед ќе бидат дефинирани како „обезбеден соживот и достоинство на сите заедници“. * Правото на непрекинат интернет сервис и правото на заштита на личните податоци ќе бидат додадени на основните права. * За прогласување [[вонредна состојба]] ќе биде потребно одобрение од членовите на кабинетот и лидерот и заменик-лидерот на опозицијата, кое ќе го замени само потписот на премиерот. * Основните права нема да бидат ограничени за време на вонредна состојба. * Претседателските избори ќе се одржат со тајно гласање, а претседателот ќе го изберат пратениците во Долниот дом. * Претседателот може самостојно да ги назначува раководителите и членовите на Националната комисија за човекови права на Бангладеш, Комисијата за информации, Советот за печат, Комисијата за право и Комисијата за регулација на енергетика на Бангладеш, освен премиерот и врховниот судија. * За импичмент на претседателот ќе биде потребно двотретинско мнозинство во двата дома. * [[Помилување|Претседателското помилување]] ќе биде предмет на согласност од семејствата на жртвите. * Едно лице не може да биде премиер повеќе од 10 години * Системот на привремени службеници ќе биде вратен во сила и ќе биде формиран со консензус меѓу владејачката партија, главната опозиција и втората опозициска партија. * Ќе се воведе [[Дводомен парламент|дводомност]]. * Горниот дом ќе се состои од 100 места [[Пропорционална застапеност|пропорционално распределени]] меѓу гласовите на избраните партии на општите избори. * Резервираните места за жени во Долниот дом постепено ќе се зголемуваат до 100 места. * Заменик-претседателот на Џатија Сангсад ќе биде избран од опозициската партија. * Членот 70, кој забранува преминување од една во друга партија, ќе биде укинат. * Секој голем меѓународен договор поврзан со националната безбедност ќе бара одобрение од двата дома. * Овластувањата за разграничување на изборните граници ќе бидат преземени од Изборната комисија на Бангладеш и ќе бидат доделени на специјализиран комитет формиран од парламентот. * Изборната комисија ќе биде формирана под надзор на претседателот на Собранието, заменик-претседателот, премиерот, лидерот на опозицијата и претседателот на Врховниот суд. * Главниот судија ќе биде назначен од Апелациониот оддел на Врховниот суд на Бангладеш. * Бројот на назначени судии во апелациониот оддел ќе се определи според потребите на претседателот на судот, а назначувањето на судии во високиот суд ќе биде единствено доверено на претседателот на судот. * Целосната слобода на судството ќе биде уставно загарантирана, ќе се формира потребен број на виши судски одделенија во секој [[Области во Бангладеш|оддел]], ќе се зајакне Врховниот судски совет, а на Врховниот суд ќе му биде доверена контролата врз назначувањето на судиите од пониските судови. * Ќе биде назначен [[Народен правобранител]] под надзор на претседателот на Собранието, заменик-претседателот, премиерот, лидерите на опозициските партии и судиите на Апелациониот оддел. * Ќе бидат формирани посебни комисии составени од опозициски партии за назначување на Комисијата за јавни услуги, назначување на генерален ревизор и контролор, како и назначување на претседател и комесар на Антикорупциската комисија. * Во уставот ќе биде додаден нов член со кој ќе се повикува на спречување на злоупотребата на уставните овластувања. === Правни реформи === Ќе се воведат 37 реформи со измена на постојните закони, уредби, извршни наредби и предлог-закони:<ref name="changes"/> * Посебните права, ограничувањата на правата и одговорностите на комисиите и членовите на парламентот ќе бидат дефинирани со закон. * Реформите што ги донесе привремената влада пред општите избори, како што се законот за манипулирање со изборните единици, задолжителниот кодекс на однесување за актуелните и поранешните судии, воспоставувањето на секретаријатот на Врховниот суд, формирањето на независна служба за кривични истраги, зголемувањето на бројот на вработени во судството, претворањето на Националната агенција за правна помош во директорат, деталите за имотот на судиите и помошниот персонал, дигитализацијата на управувањето со судовите и прашањата поврзани со кодексот на однесување за адвокатите, ќе бидат признати преку закон. * Ќе се формира независна и постојана Комисија за реформа на јавната администрација за спроведување на програмите за реформа на јавната администрација, а дополнително постојната Комисија за јавни служби ќе биде поделена на Комисија за јавни служби (општа), Комисија за јавни служби (образование) и Комисија за јавни служби (здравство). * Ќе се формираат дивизија Комила и дивизија Фаридпур. == Имплементација == === Јулска наредба за спроведување на Националната повелба (уставен амандман), 2025 година === На 13 ноември 2025 година, претседателот на Бангладеш, Мохамед Шахабудин, ја издал „Наредбата за спроведување на јулската национална повелба (уставен амандман) 2025 година“ за спроведување на јулската повелба, со што ефикасно ѝ било дадено овластување на Изборната комисија на Бангладеш да организира референдум и да ги направи потребните правни аранжмани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bd-pratidin.com/national/2025/11/13/1179237|title=|date=13 November 2025|work=[[Bangladesh Pratidin]]|language=bn|script-title=bn:জুলাই সনদ বাস্তবায়ন আদেশ জারি, গেজেট প্রকাশ|trans-title=July Charter implementation order issued, gazette published|accessdate=13 November 2025}}</ref> Наредбата предвидува одржување [[Референдум|национален референдум]] на кој граѓаните ќе одлучат дали ги прифаќаат предложените политички и уставни реформи. Меѓу предложените измени се формирање привремена влада и независна изборна комисија, воспоставување дводомен парламент, ограничување на мандатите на премиерот, проширување на претседателските овластувања, зајакнување на независноста на судството и обезбедување поголема застапеност на жените во законодавниот дом. Во случај реформите да добијат поддршка на референдумот, ќе биде формиран Совет за уставни реформи составен од сите новоизбрани пратеници. Овој совет ќе има задача да ги заврши уставните измени во рок од 180 работни дена од одржувањето на својата прва седница, по што ќе престане да постои.Одредени одредби од наредбата ќе стапат во сила веднаш, додека останатите ќе се применуваат само доколку референдумот заврши со позитивен исход. Изборната комисија ќе биде надлежна за спроведување на гласањето и за обезбедување на законската процедура за официјално вклучување на Јулската повелба во Уставот на Бангладеш.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/1622396.details|title=|date=13 November 2025|work=[[Banglanews24.com]]|access-date=13 November 2025|language=bn|script-title=bn:জুলাই জাতীয় সনদ বাস্তবায়ন আদেশ জারি|trans-title=July National Charter Implementation Order Issued}}</ref> === Уставен референдум === Уставен референдум се одржал во [[Бангладеш]] на 12 февруари 2026 година, заедно со општите избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.banglanews24.com/election-comission/news/bd/1626685.details|title=|date=11 December 2025|work=[[Banglanews24.com]]|language=bn|script-title=bn:সংসদ নির্বাচন ও গণভোট ১২ ফেব্রুয়ারি|trans-title=Parliamentary elections and referendum on February 12}}</ref> Гласачите биле прашани за одредбите од јулската Повелба и поврзаните измени на Уставот на Бангладеш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/rir5owfdp5|title=Parliamentary election and referendum to be held on the same day: Chief adviser|date=13 November 2025|work=[[Prothom Alo]]}}</ref> == Реакции == Националистичката партија на Бангладеш и многу други кои останале неутрални, но изјавиле дека тоа ќе им користи на некои партии уште повеќе, особено на партијата предводена од студентите, Националната граѓанска партија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/387702/what-political-leaders-said-about-july-charter|title=What political parties said about July Charter draft}}</ref> БНП подоцна изјавила дека го поддржува државното признавање на повелбата, но се спротивставила на вклучувањето на Јулската повелба во уставот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/politics/bnp-wants-state-recognition-july-charter-not-constitutional-status-1200106|title=BNP wants state recognition for July Charter, not constitutional status|last=Hossen|first=Akram|date=30 July 2025|work=The Business Standard|accessdate=26 August 2025}}</ref> Иако Националната граѓанска партија прво се воздржала од потпишување на повелбата барајќи нејзина легалност веднаш, подоцна потпишал на 16 февруари 2026 година. Комунистичката партија на Бангладеш, Социјалистичката партија на Бангладеш, Социјалистичката партија на Бангладеш (марксистичка) и Бангладешката Џатија Самајтантрик Дал се воздржале од потпишување на повелбата, тврдејќи дека таа ја искривува историјата на [[Ослободителна војна на Бангладеш|Ослободителната војна на Бангладеш]] и ги менува уставните принципи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/july-charter-signed-ncp-stays-away-4012611|title=July charter signed, NCP stays away|date=18 October 2025|publisher=The Daily Star|accessdate=19 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-parties-sign-reform-charter-student-leftist-group-stays-away-2025-10-17/|title=Bangladesh parties sign reform charter, but student and leftist group stays away|date=17 October 2025|publisher=Reuters|accessdate=19 October 2025}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Muhammad_Yunus_signing_National_Accord_at_Jatiya_Sangsad_Bhaban_2025-10-17_(PID-0061492).jpg|алт=Muhammad Yunus signing the July Charter| Мухамед Јунус ја потпишува јулската повелба Податотека:Muhammad_Yunus_presents_July_National_Charter,_National_Parliament_Building,_2025-10-17_(PID-0061494).jpg|алт=Muhammad Yunus presents the July Charter| Мухамед Јунус ја претставува Јулската повелба Податотека:Muhammad_Yunus_at_National_Charter_Signing_Ceremony_2025-10-17_(PID-0061495).jpg|алт=Muhammad Yunus at July Charter signing ceremony| Мухамед Јунус на церемонијата на потпишување на Повелбата во јули Податотека:Representatives_Of_Political_Parties_Signing_National_Accord_At_Jatiya_Sangsad_Bhaban_2025-10-17_(PID-0061498).jpg|алт=Representatives of political parties signing July Charter| Претставници на политичките партии ја потпишуваат јулската повелба Податотека:Professor_Muhammad_Yunus_With_Political_Representatives,_National_Parliament_Building,_2025-10-17_(PID-0061497).jpg|алт=Representatives of political parties at the ceremony| Претставници на политичките партии на церемонијата Податотека:July_Charter.jpg|алт=Signatories of July Charter| Потписници на Јулската повелба </gallery> == Поврзано == * [[Устав на Бангладеш]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://julysonod.online/}} * [https://web.archive.org/web/20260206044028/https://objectstorage.ap-dcc-gazipur-1.oraclecloud15.com/n/axvjbnqprylg/b/V2Ministry/o/office-cao/2024/12/b4d8b890dc454a4ea8523059b6f4f87b.pdf Јулска Национална повелба - 2025 година, повелбата со список на страни според нивните договори, несогласувања и забелешки за несогласување] * [https://constitutionnet.org/sites/default/files/2025-11/Bangladesh%20July%20National%20Charter%202025%20%28English%20translation%29.pdf Јулската повелба на англиски јазик] * [https://www.dpp.gov.bd/upload_file/gazettes/59217_55912.pdf Јулска повелба за спроведување на Националната повелба (амандман на Уставот), Службен весник од 2025 година] [[Категорија:Демократизација]] [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] kc9n43hwd64qk9bl4ohe88lt7upnsxg 5571184 5571183 2026-06-03T12:07:17Z Jtasevski123 69538 5571184 wikitext text/x-wiki {{Разликување|Јулска декларација}} {{Infobox treaty | name = Јулска национална повелба 2025<br />জুলাই জাতীয় সনদ ২০২৫ | image = | caption = Корица на јулската повелба | image_size = 200px | type = [[грамота]] | context = [[Јулско востание]] | date_drafted = {{Start date|2025|02|13}} | date_signed = {{Start date|2025|10|17}} | location_signed = Јужен плоштад на [[Јатија Сангсад Бабан]]<br />[[Шер-е-Бангла Нагар]], [[Дака]], Бангладеш | date_sealed = | date_ratified = | date_effective = | amendment = | replaces = | replaced_by = | date_expiration = | date_expiry = <!-- {{End date|YYYY|MM|DD}} --> | mediators = [[Национална комисија за консензус]] | negotiators = [[Национална комисија за консензус]] | signatories = | parties = {{blist|[[Министерство на Јунус|Привремена влада на Мухамед Јунус]]|26 [[Список на политички партии во Бангладеш|политички партии]]}} | membership = | ratifiers = | depositor = | depositories = | citations = | language = [[Бенгалски јазик|Бенгалски]] | wikisource = | wikisource1 = | wikisource2 = | wikisource3 = | wikisource4 = | wikisource5 = | footnotes = }}'''Јулската национална повелба во 2025 година''' ({{Langx|bn|জুলাই জাতীয় সনদ ২০২৫}}) — политичка декларација во Бангладеш заснована на консензусот меѓу 30 политички партии и привремената влада во врска со уставните, изборните и административните реформи по јулското востание во 2024 година. Била потпишана на 17 октомври 2025 година на Јужниот плоштад на Џатија Сангсад од страна на Националната комисија за консензус и 24 политички партии на Бангладеш, а други две партии потпишале подоцна, со што вкупниот број на политички партии достигнал 26. Во повелбата биле предложени над 80 предлози за реформи, вклучувајќи уставни, судски и законодавни реформи. Клучните предлози вклучувале зголемување на политичката застапеност на жените во законодавното тело, наметнување ограничувања на мандатот на премиерот, зајакнување на претседателските овластувања, проширување на основните права и заштита на судската слобода. Сепак, некои странски потписнички изразиле несогласување со одредени предлози, што ги навеле аналитичарите да го доведат во прашање правилното спроведување на одредбите од повелбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idea.int/blog/explainer-poll-and-referendum-define-bangladeshs-next-chapter|title=Explainer: A poll and referendum to define Bangladesh's next chapter|last=Kenny|first=Emma|date=10 February 2026|work=International IDEA}}</ref> == Нацрт == Јулската повелба следи по Јулското востание, во јули 2024 година. Прелиминарен нацрт на Јулската повелба, наменет за реформа на Уставот на Бангладеш, била објавен на 28 јули 2025 година, по серија консултации во кои учествувале 30-те политички партии и привремената влада под водство на Мухамед Јунус. Овие дискусии биле олеснети од Националната комисија за консензус, комисија формирана од главниот советник Мухамед Јунус за да го изготви документот. По понатамошно разгледување и преглед, се очекувало учесничките партии формално да ја потпишат и усвојат конечната верзија на повелбата. Повелбата се состои од 28 точки.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kalerkantho.com/online/national/2025/07/28/1553864|title=Draft of the July National Charter published|date=28 July 2025|work=[[Kaler Kantho]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jagonews24.com/m/national/news/1039862|title=Draft of July Charter given to all political parties|date=28 July 2025|work=[[Jagonews24.com]]}}</ref> На 31 јули 2025 година, демонстрантите повредени во Јулското востание ја блокирале раскрсницата Шахбаг во Дака, барајќи итно прогласување на „Јулската повелба“ и „Јулската декларација“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/protestors-block-shahbagh-demand-july-charter-1201046|title=Dhaka roads gridlocked as protesters block Shahbagh demanding July Charter|date=2025-07-31|work=The Business Standard|language=en|accessdate=2025-07-31}}</ref> Демонстрациите предизвикале големи сообраќајни нарушувања, при што учесниците се заколнале дека ќе продолжат сè додека не се исполнат нивните барања.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.daily-sun.com/post/817024|title=Protesters block Shahbagh demanding July Charter|work=daily-sun|accessdate=2025-07-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/city/lszbk5t0j2|title=Blockade at Shahbagh demands implementation of July Charter, traffic gridlock|work=Prothomalo|accessdate=2025-07-31}}</ref> === Цели === Обврските на Повелбата вклучуваат:<ref>{{Наведени вести|url=https://www.kalerkantho.com/online/national/2025/07/28/1553871|title=The July Charter draft contains 7 commitments|date=28 July 2025|work=[[Kaler Kantho]]}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.jagonews24.com/m/national/news/1039874|title=Parties will pledge to fully implement the July Charter|date=28 July 2025|work=[[Jagonews24.com]]}}</ref> # Обезбедување на негово целосно спроведување во согласност со јавните аспирации и жртви; # Донесување препораки поврзани со управувањето, судството, изборите, јавната администрација, спроведувањето на законот и борбата против корупцијата преку потребни уставни измени, законски измени или ново законодавство; # Завршување на овие реформи во рок од две години од формирањето на влада избрана по формалното усвојување на Повелбата; # Воспоставување на законски и уставни заштитни мерки во текот на целиот процес на имплементација; # Гарантирање на целосна правна и уставна заштита за содржината на Повелбата; и # Формално признавајќи, во рамките на Уставот, историското значење на продемократското движење и народното востание од 2024 година што доведоа до Повелбата. == Финализација и потпишување == Јулската повелба била финализирана во август 2025 година по неколку недели разговори за консензус. Во текот на процесот, биле поднесени 11 ноти за несогласување, од кои 9 дошле од БНП и нејзините сојузници, за да се регистрира несогласување со некои клучни аспекти на Јулската повелба. Сепак, потпретседателот на комисијата, Али Риаз, останал оптимист во врска со спроведувањето на Повелбата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/july-charter-implementation-what-notes-dissent-could-mean-3967351|title=July charter implementation: What notes of dissent could mean|date=21 August 2025|work=The Daily Star|accessdate=26 August 2025}}</ref> Повелбата била потпишана на 17 октомври 2025 година на Јужниот плоштад на Џатија Сангсад од страна на Националната комисија за консензус и 24 политички партии од Бангладеш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bdnews24.com/politics/3389d8445bf3|title=Four leftist parties reject July Charter, plan demonstrations|work=bdnews24.com|language=en|accessdate=2025-10-18}}</ref> Форумот Гано ја потпишал повелбата на 19 октомври 2025 година. Националната граѓанска партија ја потпишала повелбата на 16 февруари 2026 година, со што вкупниот број на потписници достигнал 26 политички партии.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bdnews24.com/bangladesh/638c6387dc14|title=Gono Forum signs July Charter after initial reservations|work=bdnews24.com|language=en|accessdate=2025-10-19}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://bdnews24.com/politics/b6ec179db9b4|title=NCP signs July Charter|work=bdnews24.com|language=en|accessdate=2026-02-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.prothomalo.com/politics/tao2vhxg65|title=জুলাই সনদ স্বাক্ষর অনুষ্ঠানে অংশ নেয় ২৫ দল, কারা গেল, কারা যায়নি|date=17 October 2025|work=[[Prothom Alo]]|language=bn|accessdate=17 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/4jeyxcy98d|title=Declaration of independence not being dropped, what is in July Charter|date=2025-10-17|work=[[Prothom Alo]]|language=en|accessdate=2025-11-03}}</ref> == Предлози == === Уставни промени === Доколку повелбата биде усвоена во уставот, би биле внесени следните 47 измени:<ref name="changes">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/bengali/articles/cn0k9n56wlyo|title=গণভোটে 'হ্যাঁ' জিতলে সংবিধানে যা যা বদলে যাবে, নতুন যুক্ত হবে যেসব বিষয়|last=Ahsan|first=Mukimul|date=26 January 2026|work=[[BBC Bangla]]|language=bn|trans-title=Changes, new additions to the constitution that will be made if the 'yes' passes the referendum}}</ref> * Сите [[Мајчин јазик|мајчини јазици]] што се зборуваат во Бангладеш ќе бидат признати како говорни јазици, заедно со државниот јазик [[Бенгалски јазик|бенгалски]]. * „Бангладешанец“ ќе го замени „[[Бенгалци|бенгалец]]“ како националност на граѓаните на Бангладеш. * За измена на уставот ќе биде потребно двотретинско мнозинство во предложениот [[долен дом]] и едноставно мнозинство во предложениот [[горен дом]] на законодавното тело. * За реформа на привремениот владин систем ќе биде потребен национален референдум. * Членовите 7(А) и 7(Б) кои ги дефинираат уставните прекршоци и наметнуваат ограничувања на уставните амандмани, ќе бидат укинати. * Еднаквоста, човечкото достоинство, социјалната правда, верската слобода и хармонијата ќе ги заменат муџибистичките идеи за бенгалски национализам, демократија, социјализам и секуларизам како фундаментални принципи. * [[Секуларност|Секуларизмот]] и слободата на вероисповед ќе бидат дефинирани како „обезбеден соживот и достоинство на сите заедници“. * Правото на непрекинат интернет сервис и правото на заштита на личните податоци ќе бидат додадени на основните права. * За прогласување [[вонредна состојба]] ќе биде потребно одобрение од членовите на кабинетот и лидерот и заменик-лидерот на опозицијата, кое ќе го замени само потписот на премиерот. * Основните права нема да бидат ограничени за време на вонредна состојба. * Претседателските избори ќе се одржат со тајно гласање, а претседателот ќе го изберат пратениците во Долниот дом. * Претседателот може самостојно да ги назначува раководителите и членовите на Националната комисија за човекови права на Бангладеш, Комисијата за информации, Советот за печат, Комисијата за право и Комисијата за регулација на енергетика на Бангладеш, освен премиерот и врховниот судија. * За импичмент на претседателот ќе биде потребно двотретинско мнозинство во двата дома. * [[Помилување|Претседателското помилување]] ќе биде предмет на согласност од семејствата на жртвите. * Едно лице не може да биде премиер повеќе од 10 години * Системот на привремени службеници ќе биде вратен во сила и ќе биде формиран со консензус меѓу владејачката партија, главната опозиција и втората опозициска партија. * Ќе се воведе [[Дводомен парламент|дводомност]]. * Горниот дом ќе се состои од 100 места [[Пропорционална застапеност|пропорционално распределени]] меѓу гласовите на избраните партии на општите избори. * Резервираните места за жени во Долниот дом постепено ќе се зголемуваат до 100 места. * Заменик-претседателот на Џатија Сангсад ќе биде избран од опозициската партија. * Членот 70, кој забранува преминување од една во друга партија, ќе биде укинат. * Секој голем меѓународен договор поврзан со националната безбедност ќе бара одобрение од двата дома. * Овластувањата за разграничување на изборните граници ќе бидат преземени од Изборната комисија на Бангладеш и ќе бидат доделени на специјализиран комитет формиран од парламентот. * Изборната комисија ќе биде формирана под надзор на претседателот на Собранието, заменик-претседателот, премиерот, лидерот на опозицијата и претседателот на Врховниот суд. * Главниот судија ќе биде назначен од Апелациониот оддел на Врховниот суд на Бангладеш. * Бројот на назначени судии во апелациониот оддел ќе се определи според потребите на претседателот на судот, а назначувањето на судии во високиот суд ќе биде единствено доверено на претседателот на судот. * Целосната слобода на судството ќе биде уставно загарантирана, ќе се формира потребен број на виши судски одделенија во секој [[Области во Бангладеш|оддел]], ќе се зајакне Врховниот судски совет, а на Врховниот суд ќе му биде доверена контролата врз назначувањето на судиите од пониските судови. * Ќе биде назначен [[Народен правобранител]] под надзор на претседателот на Собранието, заменик-претседателот, премиерот, лидерите на опозициските партии и судиите на Апелациониот оддел. * Ќе бидат формирани посебни комисии составени од опозициски партии за назначување на Комисијата за јавни услуги, назначување на генерален ревизор и контролор, како и назначување на претседател и комесар на Антикорупциската комисија. * Во уставот ќе биде додаден нов член со кој ќе се повикува на спречување на злоупотребата на уставните овластувања. === Правни реформи === Ќе се воведат 37 реформи со измена на постојните закони, уредби, извршни наредби и предлог-закони:<ref name="changes"/> * Посебните права, ограничувањата на правата и одговорностите на комисиите и членовите на парламентот ќе бидат дефинирани со закон. * Реформите што ги донесе привремената влада пред општите избори, како што се законот за манипулирање со изборните единици, задолжителниот кодекс на однесување за актуелните и поранешните судии, воспоставувањето на секретаријатот на Врховниот суд, формирањето на независна служба за кривични истраги, зголемувањето на бројот на вработени во судството, претворањето на Националната агенција за правна помош во директорат, деталите за имотот на судиите и помошниот персонал, дигитализацијата на управувањето со судовите и прашањата поврзани со кодексот на однесување за адвокатите, ќе бидат признати преку закон. * Ќе се формира независна и постојана Комисија за реформа на јавната администрација за спроведување на програмите за реформа на јавната администрација, а дополнително постојната Комисија за јавни служби ќе биде поделена на Комисија за јавни служби (општа), Комисија за јавни служби (образование) и Комисија за јавни служби (здравство). * Ќе се формираат дивизија Комила и дивизија Фаридпур. == Имплементација == === Јулска наредба за спроведување на Националната повелба (уставен амандман), 2025 година === На 13 ноември 2025 година, претседателот на Бангладеш, Мохамед Шахабудин, ја издал „Наредбата за спроведување на јулската национална повелба (уставен амандман) 2025 година“ за спроведување на јулската повелба, со што ефикасно ѝ било дадено овластување на Изборната комисија на Бангладеш да организира референдум и да ги направи потребните правни аранжмани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bd-pratidin.com/national/2025/11/13/1179237|title=|date=13 November 2025|work=[[Bangladesh Pratidin]]|language=bn|script-title=bn:জুলাই সনদ বাস্তবায়ন আদেশ জারি, গেজেট প্রকাশ|trans-title=July Charter implementation order issued, gazette published|accessdate=13 November 2025}}</ref> Наредбата предвидува одржување [[Референдум|национален референдум]] на кој граѓаните ќе одлучат дали ги прифаќаат предложените политички и уставни реформи. Меѓу предложените измени се формирање привремена влада и независна изборна комисија, воспоставување дводомен парламент, ограничување на мандатите на премиерот, проширување на претседателските овластувања, зајакнување на независноста на судството и обезбедување поголема застапеност на жените во законодавниот дом. Во случај реформите да добијат поддршка на референдумот, ќе биде формиран Совет за уставни реформи составен од сите новоизбрани пратеници. Овој совет ќе има задача да ги заврши уставните измени во рок од 180 работни дена од одржувањето на својата прва седница, по што ќе престане да постои.Одредени одредби од наредбата ќе стапат во сила веднаш, додека останатите ќе се применуваат само доколку референдумот заврши со позитивен исход. Изборната комисија ќе биде надлежна за спроведување на гласањето и за обезбедување на законската процедура за официјално вклучување на Јулската повелба во Уставот на Бангладеш.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.banglanews24.com/national/news/bd/1622396.details|title=|date=13 November 2025|work=[[Banglanews24.com]]|access-date=13 November 2025|language=bn|script-title=bn:জুলাই জাতীয় সনদ বাস্তবায়ন আদেশ জারি|trans-title=July National Charter Implementation Order Issued}}</ref> === Уставен референдум === Уставен референдум се одржал во [[Бангладеш]] на 12 февруари 2026 година, заедно со општите избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.banglanews24.com/election-comission/news/bd/1626685.details|title=|date=11 December 2025|work=[[Banglanews24.com]]|language=bn|script-title=bn:সংসদ নির্বাচন ও গণভোট ১২ ফেব্রুয়ারি|trans-title=Parliamentary elections and referendum on February 12}}</ref> Гласачите биле прашани за одредбите од јулската Повелба и поврзаните измени на Уставот на Бангладеш.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://en.prothomalo.com/bangladesh/rir5owfdp5|title=Parliamentary election and referendum to be held on the same day: Chief adviser|date=13 November 2025|work=[[Prothom Alo]]}}</ref> == Реакции == Националистичката партија на Бангладеш и многу други кои останале неутрални, но изјавиле дека тоа ќе им користи на некои партии уште повеќе, особено на партијата предводена од студентите, Националната граѓанска партија.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.dhakatribune.com/bangladesh/politics/387702/what-political-leaders-said-about-july-charter|title=What political parties said about July Charter draft}}</ref> БНП подоцна изјавила дека го поддржува државното признавање на повелбата, но се спротивставила на вклучувањето на Јулската повелба во уставот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tbsnews.net/bangladesh/politics/bnp-wants-state-recognition-july-charter-not-constitutional-status-1200106|title=BNP wants state recognition for July Charter, not constitutional status|last=Hossen|first=Akram|date=30 July 2025|work=The Business Standard|accessdate=26 August 2025}}</ref> Иако Националната граѓанска партија прво се воздржала од потпишување на повелбата барајќи нејзина легалност веднаш, подоцна потпишал на 16 февруари 2026 година. Комунистичката партија на Бангладеш, Социјалистичката партија на Бангладеш, Социјалистичката партија на Бангладеш (марксистичка) и Бангладешката Џатија Самајтантрик Дал се воздржале од потпишување на повелбата, тврдејќи дека таа ја искривува историјата на [[Ослободителна војна на Бангладеш|Ослободителната војна на Бангладеш]] и ги менува уставните принципи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedailystar.net/news/bangladesh/news/july-charter-signed-ncp-stays-away-4012611|title=July charter signed, NCP stays away|date=18 October 2025|publisher=The Daily Star|accessdate=19 October 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/asia-pacific/bangladesh-parties-sign-reform-charter-student-leftist-group-stays-away-2025-10-17/|title=Bangladesh parties sign reform charter, but student and leftist group stays away|date=17 October 2025|publisher=Reuters|accessdate=19 October 2025}}</ref> == Галерија == <gallery> Податотека:Muhammad_Yunus_signing_National_Accord_at_Jatiya_Sangsad_Bhaban_2025-10-17_(PID-0061492).jpg|алт=Muhammad Yunus signing the July Charter| Мухамед Јунус ја потпишува јулската повелба Податотека:Muhammad_Yunus_presents_July_National_Charter,_National_Parliament_Building,_2025-10-17_(PID-0061494).jpg|алт=Muhammad Yunus presents the July Charter| Мухамед Јунус ја претставува Јулската повелба Податотека:Muhammad_Yunus_at_National_Charter_Signing_Ceremony_2025-10-17_(PID-0061495).jpg|алт=Muhammad Yunus at July Charter signing ceremony| Мухамед Јунус на церемонијата на потпишување на Повелбата во јули Податотека:Representatives_Of_Political_Parties_Signing_National_Accord_At_Jatiya_Sangsad_Bhaban_2025-10-17_(PID-0061498).jpg|алт=Representatives of political parties signing July Charter| Претставници на политичките партии ја потпишуваат јулската повелба Податотека:Professor_Muhammad_Yunus_With_Political_Representatives,_National_Parliament_Building,_2025-10-17_(PID-0061497).jpg|алт=Representatives of political parties at the ceremony| Претставници на политичките партии на церемонијата Податотека:July_Charter.jpg|алт=Signatories of July Charter| Потписници на Јулската повелба </gallery> == Поврзано == * [[Устав на Бангладеш]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Матична|https://julysonod.online/}} * [https://web.archive.org/web/20260206044028/https://objectstorage.ap-dcc-gazipur-1.oraclecloud15.com/n/axvjbnqprylg/b/V2Ministry/o/office-cao/2024/12/b4d8b890dc454a4ea8523059b6f4f87b.pdf Јулска Национална повелба - 2025 година, повелбата со список на страни според нивните договори, несогласувања и забелешки за несогласување] * [https://constitutionnet.org/sites/default/files/2025-11/Bangladesh%20July%20National%20Charter%202025%20%28English%20translation%29.pdf Јулската повелба на англиски јазик] * [https://www.dpp.gov.bd/upload_file/gazettes/59217_55912.pdf Јулска повелба за спроведување на Националната повелба (амандман на Уставот), Службен весник од 2025 година] [[Категорија:Демократизација]] [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 1z63xt0ygqbb3lly8w5snmeg4h9oxjp Пирн против Лајл 0 1396508 5571181 5570315 2026-06-03T12:03:46Z BosaFi 115936 5571181 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Philip_Yorke,_1st_Earl_of_Hardwicke_(1690-1764)_by_William_Hoare_of_Bath.jpg|мини|Филип Јорк, 1-ви Ерл од Хардвик од Вилијам Хоар]] '''''Пирн против Лајл''''' (1749) Амбас 75, 27 ЕР 47, бил значаен англиски правен случај во врска со статусот на поробените Африканци според англиското општо право. Претседаван од Лорд Канцелар Хардвик (порано Филип Јорк), случајот ефикасно воспоставил силен судски преседан дека поробените црнци се законска сопственост (движен имот) во рамките на јурисдикцијата на Англија. Пресудата директно им противречела на претходните прогресивни одлуки, како што е пресудата на Врховниот судија Сер Џон Холт од 1706 година во ''Смит против Гулд'', и служела како преовладувачки правен стандард за ропство во Британија сè додека не бил успешно оспорен во значајниот случај од 1772 година, ''Сомерсет против Стјуарт.'' == Позадина == Правниот статус на поробените лица на Британските острови бил многу двосмислен кон крајот на 17-ти и почетокот на 18-ти век. Како што Британската Империја го проширувала своето учество во трансатлантската трговија со робови, англиските судови се бореле да ја усогласат економската реалност на колонијалното ропство на плантажите со традиционалното англиско обичајно право, кое генерално не го признавало ропството на движен имот.<ref>{{Наведување|last=Paley|first=Ruth|title=After <i>Somerset</i>: Mansfield, slavery and the law in England, 1772–1830|date=2002-10-17|journal=Law, Crime and English Society, 1660–1830|pages=165–184|url=https://doi.org/10.1017/cbo9780511495885.009|access-date=2026-03-16|publisher=Cambridge University Press}}</ref> Во 1569 година, било пресудено дека англиското право не може да го признае ропството. Ова мислење било потврдено во 1706 година од страна на врховниот судија Сер Џон Холт во ''случајот Смит против Гулд'', каде што тој донел одлука дека „според обичајното право никој не може да има сопственост над друг човек“. Сепак, растечката зависност на британската економија од карипскиот шеќер и тутун предизвикала огромен притисок од колонијалните одгледувачи и трговци. Во 1729 година, сопствениците на робови побараа правна потврда во врска со статусот на поробените Африканци донесени во Англија. Како одговор, државниот обвинител Филип Јорк и државниот обвинител Чарлс Талбот го издале мислењето Јорк-Талбот. Ова неформално правно мислење наведува дека доведувањето на поробено лице во Велика Британија не го прави слободно, ниту крштевањето го менува нивниот статус како сопственост.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://n2t.net/ark:/85335/m52z15s5c|title=African slaves and English law|last=Mtubani|first=V.C.D|date=1983}}</ref> == Факти од случајот == Дваесет години по издавањето на мислењето Јорк-Талбот, Филип Јорк, сега унапреден на позицијата лорд канцелар Хардвик, претседавал со Канцеларискиот суд во случајот ''Пирн против Лајл''. Непосредниот правен спор не се фокусирал на поробено лице кое активно барало слобода во Англија. Напротив, станувало збор за комерцијален спор околу титулата, изнајмувањето и сопственоста на четиринаесет поробени лица лоцирани во карипската колонија Антигва. Случајот вклучувал сложени јурисдикциски прашања во врска со колнијалното право и соодветната правна акција за враќање на „вредноста“ на поробените лица. == Пресуда == Лорд Хардвик го искористил случајот како можност да го потврди своето мислење од Јорк-Талбот од 1729 година во формален правен преседан. Тој недвосмислено изјавил дека африканските робови се законски имот според англиското право. Поништувајќи ги основните принципи утврдени од Врховниот судија Холт претходно, Хардвик пресудил дека поробеното лице „е исто толку сопственост колку и сè друго“. Тој тврдел дека правната постапка според обичајното право за враќање на вредноста на личен имот што е неправедно отуѓен од друго лице - може да се задржи како поробено лице, исто како што може да се задржи добиток или неживи добра. Хардвик цврсто ја отфрлил идејата дека стапнувањето на англиска почва автоматски му дава слобода на поробеното лице. == Легаслатива == ''Случајот Пирн против Лајл'' претставувал катастрофален пораз за раните напори за аболиционизам и се смета за една од најостро про-ропските пресуди во историјата на англиското општо право. Преседанот поставен од ''случајот Пирн против Лајл'' го диктирал правното постапување повеќе од две децении. Конечно бил поткопан со пресудата ''Сомерсет против Стјуарт'' од 1772 година, во која главниот судија Менсфилд пресудил дека роб не може насилно да се изнесе од Англија против негова волја, задавајќи критичен удар врз правната основа на ропството на англиска почва. == Поврзано == * [[Мислење за ропството на Јорк-Талбот'|Мислење за ропството на Јорк-Талбот]] == Наводи == [[Категорија:Историја на човековите права]] qfsbanpmrqv50xvirdv79jhn26hbh92 Џозеф Мајстер 0 1396523 5571178 5570333 2026-06-03T11:59:06Z BosaFi 115936 5571178 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Joseph_Meister.jpg|мини|327x327пкс|Џозеф Мајстер во 1885 година]] '''Џозеф Мајстер''' (21 февруари 1876 &#x2013; 24 јуни 1940) бил првото лице кое било инокулирано против [[беснило]] од страна на [[Луј Пастер]] и веројатно првото лице кое било успешно излекувано од инфекцијата, која има стапка на смртност од >99% откако ќе се појават сиптомите. == Историја == Во 1885 година, деветгодишниот Мајстер бил каснат од наводно бесно куче. По консултации со Алфред Вулпијан и Жак-Жозеф Гранше и добивање на нивна помош, [[Луј Пастер]] се согласил да го вакцинира момчето со ткиво од 'рбет од бесни зајаци, кое успешно го користел за спречување на беснило кај кучињата.<ref>{{Наведена книга|title=Rabid: A Cultural History of the World's Most Diabolical Virus|last=Wasik|first=Bill|last2=Murphy|first2=Monica|publisher=Penguin|year=2012|isbn=978-1101583746|oclc=759911217}}</ref> Третманот бил успешен и момчето не развило беснило.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/louispasteurfree009068mbp/page/n361/mode/2up|title=Louis Pasteur: Freelance Of Science|last=Dubos|first=René|publisher=Little, Brown and Company|year=1950|pages=335–336|author-link=René Dubos}}</ref> За Пастер, ова технички претставувало практикување без лиценца бидејќи бил хемичар, а не лиценциран лекар, но тој продолжил по совет на лиценцирани колеги кои се согласиле дека на младиот му е потребен третманот и дека Пастер бил единствениот професионалец достапен тоа да го примени.<ref name="murphy2004">{{Наведена книга|title=Case Studies Biomedical Research Ethics|last=Murphy|first=Timothy F.|publisher=MIT Press|year=2004|isbn=978-0-262-63286-7}}</ref> Сепак, успехот на третманот довел до откажување од какви било формални обвинувања. Како возрасен, Мајстер работел како домар во Институтот Пастер се до неговата смрт во 1940 година на 64-годишна возраст. На 24 јуни 1940 година, десет дена откако германската армија го окупирала Париз за време на Втората светска војна, Мајстер извршил самоубиство со својот гасен пиштол. Иако често се повторува, верзијата за неговото самоубиство во која се вели дека тој одлучил да си го одземе животот наместо да дозволи [[Вермахт]] да влезе во [[Крипта|криптата]] на Пастер<ref>{{Наведена книга|title=The New Intelligent Man's Guide to Science|title-link=The Intelligent Man's Guide to Science|last=Asimov|first=Isaac|publisher=Basic Books|year=1965|location=New York|author-link=Isaac Asimov}}</ref> не е одржлива.<ref>{{Наведено списание|last=Dufour|first=Héloïse D.|last2=Carroll|first2=Sean B.|date=2 October 2013|title=History: Great myths die hard|url=https://www.nature.com/articles/502032a|journal=Nature|volume=502|issue=7469|pages=32–33|doi=10.1038/502032a|pmid=24137644|url-access=subscription}}</ref> Наместо тоа, еден современ напис во весник, како и сведочењето на внуката на Мајстер<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mijo.demouron.fr/2008/01/21/il-etait-une-fois/|title=Il était une fois|date=21 January 2008|work=Blog de Mijo Demouron|language=fr|accessdate=23 April 2024}}</ref> укажуваат дека, плашејќи се за безбедноста на своето семејство, Мајстер ги замолил да си заминат, додека тој останал да го заштити институтот Пастер од германските војници. Тој погрешно верувал дека ова резултирало со нивното заробување од страна на нацистите.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://historydaily.org/the-life-and-death-of-joseph-meister/3|title=The Life and Death of Joseph Meister|last=Harris|first=Karen|date=23 August 2018|work=History Daily|language=en|accessdate=22 October 2020}}</ref> Во трагична иронија, неговото семејство се вратило во институтот неколку часа откако Мајстер починал од самоубиство. == Портретирање == Мајстер го играл Дики Мур во филмот од 1936 година ''Приказната за Луј Пастер''. Приказната за потенцијално опасната вакцинација на Мајстер против беснило од страна на Пастер била прикажана и во една епизода од ТВ серијата ''Темни работи: Извртени, но вистинити'' и драмско-документарната серија на Би-Би-Си од 1974 година ''Микроби и луѓе''. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * [https://m.ina.fr/audio/PHD85000080 Снимка од Мајстеровиот извештај за неговата средба со Пастер] {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Мајстер, Џозеф }} [[Категорија:Починати во 1940 година]] [[Категорија:Родени во 1876 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 2i021xoj71mmylk690q4t0k3thvxk6s Џонсон против Ајзентрагер 0 1396541 5571338 5571092 2026-06-03T20:29:20Z IvanKonev123 98191 5571338 wikitext text/x-wiki {{Infobox SCOTUS case |Litigants=Johnson v. Eisentrager |ArgueDate=April 17 |ArgueYear=1950 |DecideDate=June 5 |DecideYear=1950 |FullName=[[Louis A. Johnson]], Secretary of Defense, et al. <br /> v.<br /> Lothar Eisentrager,{{efn|The defendant's surname was Eisenträger ({{IPA|de|ˈaɪzn̩ˌtʁɛːɡɐ|IPA}}), but the Supreme Court does not use [[Germanic umlaut|umlaute]] in case names.}} alias Ludwig Ehrhardt, et al. |USVol=339 |USPage=763 |ParallelCitations=70 S. Ct. 936; 94 [[L. Ed.]] 1255; 1950 [[U.S. LEXIS]] 1815 |Prior=Certiorari to the United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit |Subsequent= |Holding=US courts had no [[jurisdiction]] over German [[war criminal]]s held in a US-administered prison in Germany. United States Court of Appeals for the District of Columbia Circuit reversed. |Majority=Jackson |JoinMajority=Vinson, Reed, Frankfurter, Clark, Minton |Dissent=Black |JoinDissent=Douglas, Burton |LawsApplied= }} '''''„Џонсон против Ајзентрагер“''''', 339 US 763 (1950), била важна одлука на [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]], каде што било одлучено дека американските судови немале надлежност над германските [[Воено злосторство|воени злосторници]] држени во затвор управуван од САД во Германија. Затворениците никогаш не биле на американска [[Сувереност|суверена]] [[територија]].<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://supreme.justia.com/cases/federal/us/339/763/|title=Johnson v. Eisentrager, 339 U.S. 763 (1950)|work=Justia Law|language=en|accessdate=2024-03-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/national-practice/johnson-v-eisentrager-supreme-court-5-june-1950|title=Johnson v. Eisentrager, Supreme Court, 5 June 1950|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2024-03-05}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nyulawreview.org/wp-content/uploads/2018/08/NYULawReview-88-4-Irias.pdf|title=Wartime Detention and the Extraterritorial Habeas Corpus Doctrine: Refining the ''Boumediene'' Framework in Light of Its Goals and Its Failures|last=Irias|first=Jose F.|work=NYU Law Review|page=1355}}</ref> Оваа одлука била ослабена со пресудата на Судот во ''случајот Брејден против 30-тиот судски окружен суд на Кентаки'' (1973), кога судот утврдил дека клучот за надлежноста е дали Судот може да обработи доставување до старателите. Судот се потпрел на ''Брејден'' во случајот ''Расул против Буш'' (2004), во кој утврдил дека има надлежност над притворените лица држени во притворниот логор во Гвантанамо, бидејќи можел да стигне до нивните старатели, креаторите на политиките и лидерите на администрацијата на Буш, кои биле одговорни за нивното притворање. == Факти == На 8 мај 1945 година, германската Висока команда извршила чин на безусловно предавање, со кој изрично ги обврзала сите сили под германска контрола веднаш да престанат со активните непријателства и со тоа го завршила Европското воено поле во [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Затворениците биле осудени во Кина од страна на американска воена комисија за кршење на законите на војувањето, со тоа што се вклучиле во и дозволиле или наредиле континуирана воена активност против [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] по предавањето на Германија и пред [[Капитулација на Јапонија|предавањето на Јапонија]]. Тие биле транспортирани во [[Сојузничка окупација на Германија|американско-окупираниот дел од Германија]] и таму затворени во притвор на американската армија. Тврдејќи дека нивното судење, осуда и затворање ги кршат членовите I и III, Петтиот амандман и други одредби од [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на САД]], законите на Соединетите Американски Држави и одредбите од [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], тие поднеле барање до Окружниот суд во округот Колумбија за налог за ''[[хабеас корпус]]'' упатен до секретарот за одбрана, секретарот на армијата и неколку офицери на армијата кои имале директивна моќ над нивниот старател. Владата на САД тврдела: # Нерезидентниот непријателски странец нема пристап до американските судови за време [[Војна|на војна]] # Нерезидентите непријателски странци, заробени и затворени во странство, немаат право на налог за ''хабеас корпус'' во суд на Соединетите Американски Држави. (Видете ''Ex parte Quirin'') # Уставот не дава право на лична безбедност или имунитет од воено судење и казнување на странец-непријател вклучен во непријателска служба на влада во војна со Соединетите Американски Држави. (Во овој дел, Армијата ги цитирала Женевските конвенции, имплицитно признавајќи дека затворениците имаат права и обврски според нив.) == Одлука == Во својата пресуда, судиите на Врховниот суд забележале (додаден е акцент, а фуснотите се отстранети): „...Современото американско право помина долг пат од времето кога избувнувањето на војната ги направи сите непријателски државјани одметници, подложни и на јавно и на приватно колење, суровост и грабеж. Но, дури и според највеликодушното гледиште, нашето право не ги укинува вродените разлики признати низ целиот цивилизиран свет помеѓу граѓаните и странците, ниту помеѓу странците од пријателска и непријателска лојалност, ниту помеѓу странците-резиденти-непријатели кои се потчиниле на нашите закони и странците-нерезиденти-непријатели кои во секое време останале со и се придржувале кон непријателските влади. ... Но, проширувајќи ја уставната заштита надвор од граѓаните, Судот се трудеше да истакне дека токму присуството на странецот во рамките на неговата територијална надлежност му даде на судството моќ да дејствува. ... Ако овој [Петти] амандман им дава имунитет од воено судење на непријателските странци во незаконски непријателски дејствија против нас, тоа ги става во позаштитена позиција од нашите сопствени војници. Сметаме дека Уставот не дава право на лична безбедност или имунитет од воено судење и казна на странци-непријатели кои се вклучени во непријателска служба на влада во војна со Соединетите Американски Држави. ...Не е наша работа да кажеме дали овие затвореници биле или не биле виновни за воено злосторство, или дали доколку повторно го судиме случајот, би се согласиле со фактичките наоди или примената на законите на војувањето донесени од Воената комисија. Петицијата покажува дека овие затвореници биле формално обвинети за кршење на законите на војувањето и целосно информирани за деталите на овие обвиненија.“ == Последици == Ајзентрагер и неговите 20 сообвиненија биле ослободени од затвор порано, подоцна во 1950 година. == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://www.loc.gov/item/usrep339763/ Текст од случајот Џонсон против Ајзентрагер, 339 U.S. 763 (1950)] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Историја на човековите права]] kvug84hcdh5cp0jwsaanz2v6jbzibf8 Џон Мардок (уредник) 0 1396581 5571215 5570554 2026-06-03T12:47:34Z BosaFi 115936 5571215 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Murdoch.jpg|мини|Џон Мардок]] '''Џон Мардок''' ({{Langx|gd|Iain MacMhuirich}}) (15 јануари 1818 – 29 јануари 1903) бил сопственик и уредник на шкотски весник и активист за земјишна реформа, кој одиграл значајна улога во кампањата за правата на земјоделците кон крајот на 19 век. <ref name="cscs.academicblogs.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://cscs.academicblogs.co.uk/radicals-john-murdoch-and-the-birth-of-scottish-socialism/|title='Radicals: John Murdoch and the Birth of Scottish Socialism'|date=29 April 2015}}</ref> == Ран живот == Мердок бил роден на фарма во Лајнмор, во општината Ардклах, Нерн, каде го поминал своето детство. Бил второ дете на Џон Мердок и Мери Мекферсон, ќерка на морски капетан. Оттаму, во 1827 година, неговото семејство се преселило на островот Ислеј и Мердок живеел таму до 1838 година, кога се преселил да работи во продавница за храна во Пејсли. Кратко потоа се приклучил на даночната служба, завршувајќи ја својата обука во [[Единбург]]. Служел како даночник во Килсит, Ланкашир и [[Ирска (остров)|Ирска]].<ref>Young, J.D. (1975), ''John Murdoch: A Land and Labour Pioneer'', in Burnett, Ray (ed.), ''Calgacus'' 2, Summer 1975, pp 14 & 15, {{ISSN|0307-2029}}</ref> Се пензионирал во Инвернес и од 1873 до 1881 година го водел весникот за кампањата, ''„Хајлендер“''. Во својата младоство Ислеј, Мердок соработувал со семејството на велепоседникот, Валтер Фредерик Кемпбел, вклучувајќи го и неговиот син, познатиот гелски [[Фолклористика|фолклорист]] и литературен научник, Иан Ог Иле (1822–85). Одбивањето на велепоседникот да ги брка своите закупци резултирало со банкрот за време на големата глад од компирот во Шкотска, конфискација и продажба на островот Ислеј на Џејмс Морисон и почетокот на расчистувањата на островот во Шкотска. Се верува дека посветеноста на Мердок на [[Јазично оживување|оживувањето на гелскиот јазик]] и неговото нетрпеливост кон апсолутната моќ доделена до англо-шкотските земјопоседници од страна на шкотскиот закон за имот се вкоренети во неговите искуства додека живеел на Ислеј. == Кариера == Во 1840-тите, Мердок поминал некое време во Арма во [[Алстер]]. Подоцна бил прелоциран во Ланкашир каде што стапил во контакт со работничкото движење и ставовите на Фергус О'Конор. Чартистите верувале дека здравото рурално население треба да поседува сопствена земја и да биде ослободено од влијанието на англо-ирските земјопоседници, земјишни агенти и [[Тајкун|индустријалци]]. Во Ланкашир се запознал со Мајкл Давит, кој бил избркан од неговата фарма во Мајо и се преселил во Хаслингден. Во 1850-тите и 1860-тите, Мердок поминал неколку години живеејќи во [[Даблин]], каде што се сретнал со ирскиот национализам и радикалната идеологија што довеле до Земјишната војна. Во тоа време пишувал статии за ирскиот националистички весник ''Нацијата'' под синонимот ''Финлаган''. Бил близок пријател на неговиот основач, Чарлс Гаван Дафи, и одржувал пријателства со други, како што е уредникот А.М. Саливан, со кого делел заеднички литературни интереси и меѓусебно презир кон земјопоседството. Додека работел во Даблин, се вели дека имал влијание врз Александар Кармајкл, сограѓанин од Аргилшир Гел, кој исто така бил вработен како даночен слушбеник. Како државен службеник, се посветил на подобрување на условите за работа и третманот на неговата професија. Поради ова бил многу почитуван од другите државни службеници и, и покрај тоа што постигнал големи подобрувања во третманот на државните службеници, тој продолжил да се бори за повеќе. Хантер шпекулира дека бил преместен во Шетланд како резултат на неговиот активизам. == ''Хајлендер'' == Откако се преселил во Инвернес по своето пензионирање, Мердок брзо станал личност од национално значење. Тој ја зел под своја заштита поетесата Маири Мхор нан Оран, кога била изведена на суд; се вели дека тој го организирал нејзино правно застапување и можеби ја запознал со Чарлс Фрејзер-Макинтош. Кратко потоа, тој почнал да го уредува неделникот ''Хајлендер'', кој излегувал сè додека не подлегнал на ендемски финансиски тешкотии во 1881 година. Професорот Мик пишува дека поемите на Маири Мхор го покажуваат влијанието што ''Хајлендер'' го имал и врз шкотската гелска литература и врз мислењата на обичниот народ од Шкотските Планини, иако статиите биле главно на англиски јазик. Мердок верувал дека злобниот економски систем, вкоренет во алчноста на земјопоседниците и во злоупотребата на шкотското право за сопственост, е коренот на сите други зла во Хајлендс и островите. Тој понатаму верувал дека ова може да се промени само ако земјоделците и селаните се заложат за себе во кампања на директна акција слична на Ирската Копнена Војна. Заедно со другите активисти за реформа на шкотското право за сопственост, Мердок го повикал гелскиот културен принцип на ''дучас'', според кој сите членови на кланот имаат неотуѓиво право да живеат на територијата на својот клан и дека земјата му припаѓа на кланот како целина и никогаш не била само личен имот на поглаварите. Мердок, исто така, тврдел дека континуираната кампања на лингвистички империјализам и присилна англикализација речиси го уништила моралот и културната самодоверба на Гелите, што исто така требало да се промени како дел од кампањата за земјишна реформа. Во ''Хајлендер'', Мердок понатаму ги искажува своите панкелтски верувања и се стреми кон „поништување на разликите меѓу различните членови на големото келтско семејство... по вековите и генерациите во кои тие правеле злоби едни против други по наредба на нивните заеднички политички непријатели“. Појавата на Мардок во килт станала позната во општините каде се занимавале со земјоделство, бидејќи тој ги поттикнувал сопствениците на недвижности и закупувачите да се организираат и да се залагаат за себе. Познат како „Мурчад од килтот“, тој исто така го охрабрувал земјоделсокото население да постави многу поголема вредност на својата земја, раса, преданија и јазик. == Подоцнежен живот == Џејмс Хантер му ја припишува заслугата на Мердок за зближувањето на урбаните Гели од средната класа, кои го изгубиле контактот со земјоделци и земјоделието, но го задржале чувството за својот гелски културен идентитет, и земјоделските заедници на Хајлендс и Островите Мердок веројатно бил највлијателната личност во создавањето на атмосферата и ситуацијата што резултираше со [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата за земјиште на Хајлендс]], Војната на поседите на крофтерите, сослушувањата на Комисијата Нејпиер и [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Законот за поседите на крофтери (Шкотска) од 1886 година]], кој според Џон Лорн Кемпбел, не била ништо помалку од „[[Голема повелба|Магна карта]] на Шкотските Гори и Островите“, и кој, според Роџер Хачинсон, „законуваше фер кирии, надомест за подобрувања на земјиштето и имотот, а пред сè за безбедност на правото на сопственост на поседите на поседите на крофтерите во Јужен Јуст, Бара и насекаде на север и запад од Шкотска. Деновите на малите закупци кои зависеа исклучиво од волјата на сопственикот беа минато. Повеќе немаше — а и не можеше да има — масовни прогони и чистки од Шкотските Гори. По 1886 година, луѓето од овој огромен регион, без разлика на нивниот јазик или религија, конечно можеа да го искористат своето право на глас на локалните и националните избори, без страв од некаква сериозна одмазда.“ Професорот Мик посочува дека Мардок извршил големо влијание и врз свештеникот Доналд Мекалум, свештеник на [[Државна религија|Воспоставената]] црква на Шкотска и еден од ретките протестантски свештеници кои активно им се спротиставувале на англо-шкотските земјопоседници. Кампањите на Мекалум во времето на [[Crofters War|Крофтерската војна]] се обидувале да ја користат [[Библија|Библијата]] како аргумент за итно реформирање на законите за сопственоста на земјиштето - редовна тема во делата на Мардок. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://meekwrite.blogspot.com/2013/03/crofting-history-preaching-land-gospel.html|title=Passages from Tiree: Crofting History: 'Preaching the Land Gospel': Rev. Donald MacCallum (1849-1929)|date=11 March 2013}}</ref> Додека многу од водачите на движењето за земјишна реформа биле поврзани со Либералната партија, Мердок бил [[Социјализам|социјалист]]. Тој неуспешно се кандидирал за Шкотската лига за обнова на земјиштето во Партик на општите избори во 1885 година и го убедил Кир Харди да настапи како независен кандидат на Лабуристите. Станал еден од претседателите на состанокот за основање на Шкотската лабуристичка партија.<ref name="radicals">James Young, "Murdoch, John", in: {{Наведена книга|title=Biographical Dictionary of Modern British Radicals|last=Baylen|first=Joseph|last2=Gossman|first2=Norbert|date=1988|publisher=Harvester Wheatsheaf|isbn=0710813198|location=Hemel Hempstead|pages=607&ndash;610}}</ref><ref name="cscs.academicblogs.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://cscs.academicblogs.co.uk/radicals-john-murdoch-and-the-birth-of-scottish-socialism/|title='Radicals: John Murdoch and the Birth of Scottish Socialism'|date=29 April 2015}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://cscs.academicblogs.co.uk/radicals-john-murdoch-and-the-birth-of-scottish-socialism/ "'Radicals: John Murdoch and the Birth of Scottish Socialism'"]. 29 April 2015.</cite></ref> == Личен живот == Мардок се оженил со Иркиња, Елиза Џејн Тикел, во Даблин во 1856 година. Таа била четиринаесет години помлада од него. Заедно имале шест деца: Френсис, Џеси, Џон, Роналд Гордон, Александар Саливан (Чарли) и Мери. Починал на 29 јануари 1903 година во Солткоутс во [[Ершир]], каде што се преселил со својата сопруга неколку години претходно. Погребан е на гробиштата Ардросан со неговата жена, која починала две години подоцна, во јуни 1905 година. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Јанг, Џ.Д. (1975), ''Џон Мердок: Пионер во земјата и трудот'', во Барнет, Реј (ур.), ''Калгакус'' 2, лето 1975, стр.&nbsp;14 и 15, * ''Избор од уредничките статии на Џон Мардок'', во ''Калгакус'' 2, лето 1975, стр.&nbsp;16 – 19, [[Категорија:Јазично оживување]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Починати во 1903 година]] [[Категорија:Родени во 1818 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 144232ov89nbmathiuf83j9l4fnubpt 5571216 5571215 2026-06-03T12:48:16Z BosaFi 115936 5571216 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Murdoch.jpg|мини|Џон Мардок]] '''Џон Мардок''' ({{Langx|gd|Iain MacMhuirich}}) (15 јануари 1818 – 29 јануари 1903) бил сопственик и уредник на шкотски весник и активист за земјишна реформа, кој одиграл значајна улога во кампањата за правата на земјоделците кон крајот на 19 век. <ref name="cscs.academicblogs.co.uk">{{Наведена мрежна страница|url=http://cscs.academicblogs.co.uk/radicals-john-murdoch-and-the-birth-of-scottish-socialism/|title='Radicals: John Murdoch and the Birth of Scottish Socialism'|date=29 April 2015}}</ref> == Ран живот == Мердок бил роден на фарма во Лајнмор, во општината Ардклах, Нерн, каде го поминал своето детство. Бил второ дете на Џон Мердок и Мери Мекферсон, ќерка на морски капетан. Оттаму, во 1827 година, неговото семејство се преселило на островот Ислеј и Мердок живеел таму до 1838 година, кога се преселил да работи во продавница за храна во Пејсли. Кратко потоа се приклучил на даночната служба, завршувајќи ја својата обука во [[Единбург]]. Служел како даночник во Килсит, Ланкашир и [[Ирска (остров)|Ирска]].<ref>Young, J.D. (1975), ''John Murdoch: A Land and Labour Pioneer'', in Burnett, Ray (ed.), ''Calgacus'' 2, Summer 1975, pp 14 & 15, {{ISSN|0307-2029}}</ref> Се пензионирал во Инвернес и од 1873 до 1881 година го водел весникот за кампањата, ''„Хајлендер“''. Во својата младоство Ислеј, Мердок соработувал со семејството на велепоседникот, Валтер Фредерик Кемпбел, вклучувајќи го и неговиот син, познатиот гелски [[Фолклористика|фолклорист]] и литературен научник, Иан Ог Иле (1822–85). Одбивањето на велепоседникот да ги брка своите закупци резултирало со банкрот за време на големата глад од компирот во Шкотска, конфискација и продажба на островот Ислеј на Џејмс Морисон и почетокот на расчистувањата на островот во Шкотска. Се верува дека посветеноста на Мердок на [[Јазично оживување|оживувањето на гелскиот јазик]] и неговото нетрпеливост кон апсолутната моќ доделена до англо-шкотските земјопоседници од страна на шкотскиот закон за имот се вкоренети во неговите искуства додека живеел на Ислеј. == Кариера == Во 1840-тите, Мердок поминал некое време во Арма во [[Алстер]]. Подоцна бил прелоциран во Ланкашир каде што стапил во контакт со работничкото движење и ставовите на Фергус О'Конор. Чартистите верувале дека здравото рурално население треба да поседува сопствена земја и да биде ослободено од влијанието на англо-ирските земјопоседници, земјишни агенти и [[Тајкун|индустријалци]]. Во Ланкашир се запознал со Мајкл Давит, кој бил избркан од неговата фарма во Мајо и се преселил во Хаслингден. Во 1850-тите и 1860-тите, Мердок поминал неколку години живеејќи во [[Даблин]], каде што се сретнал со ирскиот национализам и радикалната идеологија што довеле до Земјишната војна. Во тоа време пишувал статии за ирскиот националистички весник ''Нацијата'' под синонимот ''Финлаган''. Бил близок пријател на неговиот основач, Чарлс Гаван Дафи, и одржувал пријателства со други, како што е уредникот А.М. Саливан, со кого делел заеднички литературни интереси и меѓусебно презир кон земјопоседството. Додека работел во Даблин, се вели дека имал влијание врз Александар Кармајкл, сограѓанин од Аргилшир Гел, кој исто така бил вработен како даночен слушбеник. Како државен службеник, се посветил на подобрување на условите за работа и третманот на неговата професија. Поради ова бил многу почитуван од другите државни службеници и, и покрај тоа што постигнал големи подобрувања во третманот на државните службеници, тој продолжил да се бори за повеќе. Хантер шпекулира дека бил преместен во Шетланд како резултат на неговиот активизам. == ''Хајлендер'' == Откако се преселил во Инвернес по своето пензионирање, Мердок брзо станал личност од национално значење. Тој ја зел под своја заштита поетесата Маири Мхор нан Оран, кога била изведена на суд; се вели дека тој го организирал нејзино правно застапување и можеби ја запознал со Чарлс Фрејзер-Макинтош. Кратко потоа, тој почнал да го уредува неделникот ''Хајлендер'', кој излегувал сè додека не подлегнал на ендемски финансиски тешкотии во 1881 година. Професорот Мик пишува дека поемите на Маири Мхор го покажуваат влијанието што ''Хајлендер'' го имал и врз шкотската гелска литература и врз мислењата на обичниот народ од Шкотските Планини, иако статиите биле главно на англиски јазик. Мердок верувал дека злобниот економски систем, вкоренет во алчноста на земјопоседниците и во злоупотребата на шкотското право за сопственост, е коренот на сите други зла во Хајлендс и островите. Тој понатаму верувал дека ова може да се промени само ако земјоделците и селаните се заложат за себе во кампања на директна акција слична на Ирската Копнена Војна. Заедно со другите активисти за реформа на шкотското право за сопственост, Мердок го повикал гелскиот културен принцип на ''дучас'', според кој сите членови на кланот имаат неотуѓиво право да живеат на територијата на својот клан и дека земјата му припаѓа на кланот како целина и никогаш не била само личен имот на поглаварите. Мердок, исто така, тврдел дека континуираната кампања на лингвистички империјализам и присилна англикализација речиси го уништила моралот и културната самодоверба на Гелите, што исто така требало да се промени како дел од кампањата за земјишна реформа. Во ''Хајлендер'', Мердок понатаму ги искажува своите панкелтски верувања и се стреми кон „поништување на разликите меѓу различните членови на големото келтско семејство... по вековите и генерациите во кои тие правеле злоби едни против други по наредба на нивните заеднички политички непријатели“. Појавата на Мардок во килт станала позната во општините каде се занимавале со земјоделство, бидејќи тој ги поттикнувал сопствениците на недвижности и закупувачите да се организираат и да се залагаат за себе. Познат како „Мурчад од килтот“, тој исто така го охрабрувал земјоделсокото население да постави многу поголема вредност на својата земја, раса, преданија и јазик. == Подоцнежен живот == Џејмс Хантер му ја припишува заслугата на Мердок за зближувањето на урбаните Гели од средната класа, кои го изгубиле контактот со земјоделци и земјоделието, но го задржале чувството за својот гелски културен идентитет, и земјоделските заедници на Хајлендс и Островите Мердок веројатно бил највлијателната личност во создавањето на атмосферата и ситуацијата што резултираше со [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата за земјиште на Хајлендс]], Војната на поседите на крофтерите, сослушувањата на Комисијата Нејпиер и [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Законот за поседите на крофтери (Шкотска) од 1886 година]], кој според Џон Лорн Кемпбел, не била ништо помалку од „[[Голема повелба|Магна карта]] на Шкотските Гори и Островите“, и кој, според Роџер Хачинсон, „законуваше фер кирии, надомест за подобрувања на земјиштето и имотот, а пред сè за безбедност на правото на сопственост на поседите на поседите на крофтерите во Јужен Јуст, Бара и насекаде на север и запад од Шкотска. Деновите на малите закупци кои зависеа исклучиво од волјата на сопственикот беа минато. Повеќе немаше — а и не можеше да има — масовни прогони и чистки од Шкотските Гори. По 1886 година, луѓето од овој огромен регион, без разлика на нивниот јазик или религија, конечно можеа да го искористат своето право на глас на локалните и националните избори, без страв од некаква сериозна одмазда.“ Професорот Мик посочува дека Мардок извршил големо влијание и врз свештеникот Доналд Мекалум, свештеник на [[Државна религија|Воспоставената]] црква на Шкотска и еден од ретките протестантски свештеници кои активно им се спротиставувале на англо-шкотските земјопоседници. Кампањите на Мекалум во времето на [[Crofters War|Крофтерската војна]] се обидувале да ја користат [[Библија|Библијата]] како аргумент за итно реформирање на законите за сопственоста на земјиштето - редовна тема во делата на Мардок. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://meekwrite.blogspot.com/2013/03/crofting-history-preaching-land-gospel.html|title=Passages from Tiree: Crofting History: 'Preaching the Land Gospel': Rev. Donald MacCallum (1849-1929)|date=11 March 2013}}</ref> Додека многу од водачите на движењето за земјишна реформа биле поврзани со Либералната партија, Мердок бил [[Социјализам|социјалист]]. Тој неуспешно се кандидирал за Шкотската лига за обнова на земјиштето во Партик на општите избори во 1885 година и го убедил Кир Харди да настапи како независен кандидат на Лабуристите. Станал еден од претседателите на состанокот за основање на Шкотската лабуристичка партија.<ref name="radicals">James Young, "Murdoch, John", in: {{Наведена книга|title=Biographical Dictionary of Modern British Radicals|last=Baylen|first=Joseph|last2=Gossman|first2=Norbert|date=1988|publisher=Harvester Wheatsheaf|isbn=0710813198|location=Hemel Hempstead|pages=607&ndash;610}}</ref><ref name="cscs.academicblogs.co.uk"/> == Личен живот == Мардок се оженил со Иркиња, Елиза Џејн Тикел, во Даблин во 1856 година. Таа била четиринаесет години помлада од него. Заедно имале шест деца: Френсис, Џеси, Џон, Роналд Гордон, Александар Саливан (Чарли) и Мери. Починал на 29 јануари 1903 година во Солткоутс во [[Ершир]], каде што се преселил со својата сопруга неколку години претходно. Погребан е на гробиштата Ардросан со неговата жена, која починала две години подоцна, во јуни 1905 година. == Наводи == {{Наводи}} == Литература == * Јанг, Џ.Д. (1975), ''Џон Мердок: Пионер во земјата и трудот'', во Барнет, Реј (ур.), ''Калгакус'' 2, лето 1975, стр.&nbsp;14 и 15, * ''Избор од уредничките статии на Џон Мардок'', во ''Калгакус'' 2, лето 1975, стр.&nbsp;16 – 19, [[Категорија:Јазично оживување]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Починати во 1903 година]] [[Категорија:Родени во 1818 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] eblxnbh8vm8qqqjzxb1jqjdj3nfzsqx Нејпиерова комисија 0 1396616 5571192 5570653 2026-06-03T12:16:25Z BosaFi 115936 5571192 wikitext text/x-wiki '''Комисијата Нејпиер''', официјално '''Кралска комисија за истрага на состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во Шкотските Гори и островите,''' била кралска комисија и јавна истрага за состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во Високите планини и островите на [[Шкотска]]. Комисијата била назначена во 1883 година, со Франсис Нејпиер, 10-ти лорд Нејпиер, како нејзин претседател, под либералната [[влада]] на Обединетото Кралство на [[Вилијам Гладстон]]. Кралската комисија имала уште пет члена и го објавила својот извештај, ''Извештајот на комесарите на Нејзиното Височество за истрагата за состојбата на круферите и изнајмувачите на земја во висорамнините и островите на Шкотска'', во 1884 година. Другите членови беа: * Сер Доналд Камерон на Лохил, [[Конзервативна партија (Обединето Кралство)|конзервативен]] пратеник за Инвернес-шир * Сер Кенет Мекензи на Герлох * Чарлс Фрејзер-Макинтош, пратеник на Инвернес Бургс * Александар Николсон, [[шериф]] на Киркадбрајт * Професор Доналд Мекинон, прв член на Катедрата за Селтик, на Универзитетот во Единбург. == Историски контекст == Комисијата бил одговор на агитацијата на земјопоседниците и котарците во [[Шкотските Гори]]. Агитацијата била за претерано високи кирии, недостаток на сигурност на правото на сопственост и лишување од [[Де факто|фактички]] права на пристап до земјиштето. Таа се одвивала во форма на штрајкови за кирија (не-плаќања на кирија) и она што стана познато како рации на земјиште (окупација на земјиште од страна на крофтерите што земјопоседниците го дале на одгледување [[Домашна овца|овци]] и на ловни [[Парк|паркови]] наречени [[Елени|еленски]] шуми). Оттогаш, ''[[Лига на Хајленд Ленд]]'' се користи како име за оваа агитација. Во 1870-тите имало спорадични краткотрајни агитации во Вестер Рос и Луис (тогаш што се наоѓале во округот Рос). Во раните 1880-ти, агитацијата започнала во [[Скај]] (тогаш што се наоѓала во округот Инвернес) и таму станала постојана и се заканувала да се прошири низ [[Хебриди|Хебридите]] и Висорамнините. [[Полиција|Полициските]] сили се обиделе да го спроведат она што сопствениците на земјиштето го сметале за нивни права, но полицијата била сериозно преоптоварена, особено во Инвернес-шир, каде што Вилијам Ајвори бил главен шериф. Затоа, агитацијата станала проблем што барала внимание од централната [[влада]] и која што на крајот владата на Гладстон ја назначила Комисијата Нејпиер. Околу три години по назначувањето на комисијата, [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Законот за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] ( 49 и 50 Викт. ц. 29) ќе биде важечки. Законот не се базирал на препораките на комисијата, но процесот преку кој комисијата собирала докази и извештајот на комисијата, ја поттикнале и информирале јавната, [[Парламент на Обединетото Кралство|парламентарната]] и кабинетската дебата, што на крајот довела до законодавството. Законодавството се базирало на принципите прифатени во Законот за закуподавачи и закупци (Ирска) од 1870 година и Законот за земјишно право (Ирска) од 1881 година, принципи кои Нејпиер имплицитно ги отфрлил во 1884 година. Според шкотскиот националист, биограф и историчар Џон Лорн Кемпбел, Законот за холдинзи на крофтери (Шкотска) од 1886 година не бил ништо помалку од „[[Голема повелба|Магна карта]] на висорамнините и островите, која им доделувала на малите закупувачи таму нешто што селаните од [[Скандинавија|скандинавските]] земји го знаеле со генерации, сигурност на правото на сопственост и право на принципот на компензација за нивните сопствени подобрувања по престанокот на закупите. Ништо не било предложено во извештајот, ниту содржано во Законот, за ограничување на отсутното земјопоседување или ограничување на количината на земјиште што некој поединец може да го поседува во Шкотска, но засега е обезбедена голема предност.“ == Комисија == Именувањата во Комисијата ги правел министерот за внатрешни работи, Сер Вилијам Харкорт. Во самиот Нејпиер, Комисијата имала [[Љубител|аматерски]] [[Историја|историчар]] и [[Антропологија|антрополог]]. Во Николсон и Макинон, таа имала двајца членови со добро познавање на [[Шкотски јазик|гелскиот јазик]]. Камерон и Макензи очигледно биле земјопоседници, а Фрејзер-Макинтош бил антиквар кој, како пратеник, се претставил како некој што е наклонет кон каузата на земјоделците. Термините ''крофтер'', ''котар'' и ''Хајлендс и Острови'' немале јасна дефиниција, а Комисијата била оставена сама да процени кога, каде и од кого да земе докази. Нејпиер не сакал да го вклучи Кејтнес, кој го сметал за „ненаселен од келтската раса“. Сепак, Комисијата била свесна дека владата сакала прилично ран извештај, наместо исцрпна долга истрага, со надеж дека самото тоа ќе помогне да се смири агитацијата на крофтерите. Комисијата ја започнала својата работа на Хебридите, каде што штрајковите за кирија и рациите на земјиштето биле најзастапени. Таа собрала докази од крофтери, земјопоседници и други. Продолжила да го прави тоа во голем дел од она што сега се смета за областа на Висорамнините и Островите. Доказите од крофтерите покажале извонредно конзистентна реторика, но имала и обвинувања за инструктирање од [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата на Хајленд Ленд]]. Исто така, имало обвинувања дека секој крофтер што се осмелува да даде докази ризикува да биде издвоен за одмазда од земјопоседниците. == Извештајот на Нејпиер == Комисијата била далеку од едногласна во својот извештај. Многу од препораките биле само препораките на Нејпиер. За закупувачите чии имоти имале вредност на закупнина поголема од 6 [[Британска фунта|фунти]] годишно, тој предложил сигурност на правото на сопственост во 30-годишни ''договори за подобрување на закупот'' и ''организација на општината''. За закупувачите чии имоти паднаа под прагот од 6 фунти годишно, тој препорачал доброволно потпомогната [[Иселување|емиграција]]. ''Подобрувачкиот закуп'' значи закуп што вклучува програма за подобрување на имотот. ''Општините'' биле убедени со повторно воспоставување на комуналното управување со пасиштата. Објавувањето на извештајот донело извесно смирување на ситуацијата во Високорамнините, но тоа било доста краткотрајно. == Поврзано == * [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Закон за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] == Надворешни врски == * [https://www.uhi.ac.uk/en/research-enterprise/cultural/centre-for-history/research/the-napier-commission/ Документи на Комисијата Нејпиер] во Центарот за историја, Универзитет на Хајлендс и Островите. [[Категорија:Историја на човековите права]] 93okcdy82gv32f4xs65aeeukpgt4jgx 5571208 5571192 2026-06-03T12:38:51Z Jtasevski123 69538 5571208 wikitext text/x-wiki '''Нејпиерова комисија''', официјално '''Кралска комисија за истрага на состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во Шкотските Гори и островите,''' — кралска комисија и јавна истрага за состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во високите планини и островите на [[Шкотска]]. Комисијата била назначена во 1883 година, со [[Франсис Нејпиер]], 10-ти лорд Нејпиер, како нејзин претседател, под либералната [[влада]] на Обединетото Кралство на [[Вилијам Гладстон]]. Кралската комисија имала уште пет члена и го објавила својот извештај, ''Извештајот на комесарите на Нејзиното Височество за истрагата за состојбата на круферите и изнајмувачите на земја во висорамнините и островите на Шкотска'', во 1884 година. Другите членови беа: * Сер Доналд Камерон на Лохил, [[Конзервативна партија (Обединето Кралство)|конзервативен]] пратеник за Инвернес-шир * Сер Кенет Мекензи на Герлох * Чарлс Фрејзер-Макинтош, пратеник на Инвернес Бургс * Александар Николсон, [[шериф]] на Киркадбрајт * Професор Доналд Мекинон, прв член на Катедрата за Селтик, на Универзитетот во Единбург. == Историски контекст == Комисијата бил одговор на агитацијата на земјопоседниците и котарците во [[Шкотските Гори]]. Агитацијата била за претерано високи кирии, недостаток на сигурност на правото на сопственост и лишување од [[Де факто|фактички]] права на пристап до земјиштето. Таа се одвивала во форма на штрајкови за кирија (не-плаќања на кирија) и она што стана познато како рации на земјиште (окупација на земјиште од страна на крофтерите што земјопоседниците го дале на одгледување [[Домашна овца|овци]] и на ловни [[Парк|паркови]] наречени [[Елени|еленски]] шуми). Оттогаш, ''[[Лига на Хајленд Ленд]]'' се користи како име за оваа агитација. Во 1870-тите имало спорадични краткотрајни агитации во Вестер Рос и Луис (тогаш што се наоѓале во округот Рос). Во раните 1880-ти, агитацијата започнала во [[Скај]] (тогаш што се наоѓала во округот Инвернес) и таму станала постојана и се заканувала да се прошири низ [[Хебриди|Хебридите]] и Висорамнините. [[Полиција|Полициските]] сили се обиделе да го спроведат она што сопствениците на земјиштето го сметале за нивни права, но полицијата била сериозно преоптоварена, особено во Инвернес-шир, каде што Вилијам Ајвори бил главен шериф. Затоа, агитацијата станала проблем што барала внимание од централната [[влада]] и која што на крајот владата на Гладстон ја назначила Комисијата Нејпиер. Околу три години по назначувањето на комисијата, [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Законот за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] ( 49 и 50 Викт. ц. 29) ќе биде важечки. Законот не се базирал на препораките на комисијата, но процесот преку кој комисијата собирала докази и извештајот на комисијата, ја поттикнале и информирале јавната, [[Парламент на Обединетото Кралство|парламентарната]] и кабинетската дебата, што на крајот довела до законодавството. Законодавството се базирало на принципите прифатени во Законот за закуподавачи и закупци (Ирска) од 1870 година и Законот за земјишно право (Ирска) од 1881 година, принципи кои Нејпиер имплицитно ги отфрлил во 1884 година. Според шкотскиот националист, биограф и историчар Џон Лорн Кемпбел, Законот за холдинзи на крофтери (Шкотска) од 1886 година не бил ништо помалку од „[[Голема повелба|Магна карта]] на висорамнините и островите, која им доделувала на малите закупувачи таму нешто што селаните од [[Скандинавија|скандинавските]] земји го знаеле со генерации, сигурност на правото на сопственост и право на принципот на компензација за нивните сопствени подобрувања по престанокот на закупите. Ништо не било предложено во извештајот, ниту содржано во Законот, за ограничување на отсутното земјопоседување или ограничување на количината на земјиште што некој поединец може да го поседува во Шкотска, но засега е обезбедена голема предност.“ == Комисија == Именувањата во Комисијата ги правел министерот за внатрешни работи, Сер Вилијам Харкорт. Во самиот Нејпиер, Комисијата имала [[Љубител|аматерски]] [[Историја|историчар]] и [[Антропологија|антрополог]]. Во Николсон и Макинон, таа имала двајца членови со добро познавање на [[Шкотски јазик|гелскиот јазик]]. Камерон и Макензи очигледно биле земјопоседници, а Фрејзер-Макинтош бил антиквар кој, како пратеник, се претставил како некој што е наклонет кон каузата на земјоделците. Термините ''крофтер'', ''котар'' и ''Хајлендс и Острови'' немале јасна дефиниција, а Комисијата била оставена сама да процени кога, каде и од кого да земе докази. Нејпиер не сакал да го вклучи Кејтнес, кој го сметал за „ненаселен од келтската раса“. Сепак, Комисијата била свесна дека владата сакала прилично ран извештај, наместо исцрпна долга истрага, со надеж дека самото тоа ќе помогне да се смири агитацијата на крофтерите. Комисијата ја започнала својата работа на Хебридите, каде што штрајковите за кирија и рациите на земјиштето биле најзастапени. Таа собрала докази од крофтери, земјопоседници и други. Продолжила да го прави тоа во голем дел од она што сега се смета за областа на Висорамнините и Островите. Доказите од крофтерите покажале извонредно конзистентна реторика, но имала и обвинувања за инструктирање од [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата на Хајленд Ленд]]. Исто така, имало обвинувања дека секој крофтер што се осмелува да даде докази ризикува да биде издвоен за одмазда од земјопоседниците. == Нејпиеров исвештај == Комисијата била далеку од едногласна во својот извештај. Многу од препораките биле само препораките на Нејпиер. За закупувачите чии имоти имале вредност на закупнина поголема од 6 [[Британска фунта|фунти]] годишно, тој предложил сигурност на правото на сопственост во 30-годишни ''договори за подобрување на закупот'' и ''организација на општината''. За закупувачите чии имоти паднаа под прагот од 6 фунти годишно, тој препорачал доброволно потпомогната [[Иселување|емиграција]]. ''Подобрувачкиот закуп'' значи закуп што вклучува програма за подобрување на имотот. ''Општините'' биле убедени со повторно воспоставување на комуналното управување со пасиштата. Објавувањето на извештајот донело извесно смирување на ситуацијата во Високорамнините, но тоа било доста краткотрајно. == Поврзано == * [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Закон за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] == Надворешни врски == * [https://www.uhi.ac.uk/en/research-enterprise/cultural/centre-for-history/research/the-napier-commission/ Документи на Комисијата Нејпиер] во Центарот за историја, Универзитет на Хајлендс и Островите. [[Категорија:Историја на човековите права]] 5z5swtgxrkp743pwdoly27nxueu1gkz 5571209 5571208 2026-06-03T12:39:10Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Комисија Нејпиер]] на [[Нејпиерова комисија]] 5571208 wikitext text/x-wiki '''Нејпиерова комисија''', официјално '''Кралска комисија за истрага на состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во Шкотските Гори и островите,''' — кралска комисија и јавна истрага за состојбата на земјоделците и изнајмувачите на земја во високите планини и островите на [[Шкотска]]. Комисијата била назначена во 1883 година, со [[Франсис Нејпиер]], 10-ти лорд Нејпиер, како нејзин претседател, под либералната [[влада]] на Обединетото Кралство на [[Вилијам Гладстон]]. Кралската комисија имала уште пет члена и го објавила својот извештај, ''Извештајот на комесарите на Нејзиното Височество за истрагата за состојбата на круферите и изнајмувачите на земја во висорамнините и островите на Шкотска'', во 1884 година. Другите членови беа: * Сер Доналд Камерон на Лохил, [[Конзервативна партија (Обединето Кралство)|конзервативен]] пратеник за Инвернес-шир * Сер Кенет Мекензи на Герлох * Чарлс Фрејзер-Макинтош, пратеник на Инвернес Бургс * Александар Николсон, [[шериф]] на Киркадбрајт * Професор Доналд Мекинон, прв член на Катедрата за Селтик, на Универзитетот во Единбург. == Историски контекст == Комисијата бил одговор на агитацијата на земјопоседниците и котарците во [[Шкотските Гори]]. Агитацијата била за претерано високи кирии, недостаток на сигурност на правото на сопственост и лишување од [[Де факто|фактички]] права на пристап до земјиштето. Таа се одвивала во форма на штрајкови за кирија (не-плаќања на кирија) и она што стана познато како рации на земјиште (окупација на земјиште од страна на крофтерите што земјопоседниците го дале на одгледување [[Домашна овца|овци]] и на ловни [[Парк|паркови]] наречени [[Елени|еленски]] шуми). Оттогаш, ''[[Лига на Хајленд Ленд]]'' се користи како име за оваа агитација. Во 1870-тите имало спорадични краткотрајни агитации во Вестер Рос и Луис (тогаш што се наоѓале во округот Рос). Во раните 1880-ти, агитацијата започнала во [[Скај]] (тогаш што се наоѓала во округот Инвернес) и таму станала постојана и се заканувала да се прошири низ [[Хебриди|Хебридите]] и Висорамнините. [[Полиција|Полициските]] сили се обиделе да го спроведат она што сопствениците на земјиштето го сметале за нивни права, но полицијата била сериозно преоптоварена, особено во Инвернес-шир, каде што Вилијам Ајвори бил главен шериф. Затоа, агитацијата станала проблем што барала внимание од централната [[влада]] и која што на крајот владата на Гладстон ја назначила Комисијата Нејпиер. Околу три години по назначувањето на комисијата, [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Законот за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] ( 49 и 50 Викт. ц. 29) ќе биде важечки. Законот не се базирал на препораките на комисијата, но процесот преку кој комисијата собирала докази и извештајот на комисијата, ја поттикнале и информирале јавната, [[Парламент на Обединетото Кралство|парламентарната]] и кабинетската дебата, што на крајот довела до законодавството. Законодавството се базирало на принципите прифатени во Законот за закуподавачи и закупци (Ирска) од 1870 година и Законот за земјишно право (Ирска) од 1881 година, принципи кои Нејпиер имплицитно ги отфрлил во 1884 година. Според шкотскиот националист, биограф и историчар Џон Лорн Кемпбел, Законот за холдинзи на крофтери (Шкотска) од 1886 година не бил ништо помалку од „[[Голема повелба|Магна карта]] на висорамнините и островите, која им доделувала на малите закупувачи таму нешто што селаните од [[Скандинавија|скандинавските]] земји го знаеле со генерации, сигурност на правото на сопственост и право на принципот на компензација за нивните сопствени подобрувања по престанокот на закупите. Ништо не било предложено во извештајот, ниту содржано во Законот, за ограничување на отсутното земјопоседување или ограничување на количината на земјиште што некој поединец може да го поседува во Шкотска, но засега е обезбедена голема предност.“ == Комисија == Именувањата во Комисијата ги правел министерот за внатрешни работи, Сер Вилијам Харкорт. Во самиот Нејпиер, Комисијата имала [[Љубител|аматерски]] [[Историја|историчар]] и [[Антропологија|антрополог]]. Во Николсон и Макинон, таа имала двајца членови со добро познавање на [[Шкотски јазик|гелскиот јазик]]. Камерон и Макензи очигледно биле земјопоседници, а Фрејзер-Макинтош бил антиквар кој, како пратеник, се претставил како некој што е наклонет кон каузата на земјоделците. Термините ''крофтер'', ''котар'' и ''Хајлендс и Острови'' немале јасна дефиниција, а Комисијата била оставена сама да процени кога, каде и од кого да земе докази. Нејпиер не сакал да го вклучи Кејтнес, кој го сметал за „ненаселен од келтската раса“. Сепак, Комисијата била свесна дека владата сакала прилично ран извештај, наместо исцрпна долга истрага, со надеж дека самото тоа ќе помогне да се смири агитацијата на крофтерите. Комисијата ја започнала својата работа на Хебридите, каде што штрајковите за кирија и рациите на земјиштето биле најзастапени. Таа собрала докази од крофтери, земјопоседници и други. Продолжила да го прави тоа во голем дел од она што сега се смета за областа на Висорамнините и Островите. Доказите од крофтерите покажале извонредно конзистентна реторика, но имала и обвинувања за инструктирање од [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата на Хајленд Ленд]]. Исто така, имало обвинувања дека секој крофтер што се осмелува да даде докази ризикува да биде издвоен за одмазда од земјопоседниците. == Нејпиеров исвештај == Комисијата била далеку од едногласна во својот извештај. Многу од препораките биле само препораките на Нејпиер. За закупувачите чии имоти имале вредност на закупнина поголема од 6 [[Британска фунта|фунти]] годишно, тој предложил сигурност на правото на сопственост во 30-годишни ''договори за подобрување на закупот'' и ''организација на општината''. За закупувачите чии имоти паднаа под прагот од 6 фунти годишно, тој препорачал доброволно потпомогната [[Иселување|емиграција]]. ''Подобрувачкиот закуп'' значи закуп што вклучува програма за подобрување на имотот. ''Општините'' биле убедени со повторно воспоставување на комуналното управување со пасиштата. Објавувањето на извештајот донело извесно смирување на ситуацијата во Високорамнините, но тоа било доста краткотрајно. == Поврзано == * [[Закон „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година|Закон за „Крофтерс Холдингс“ (Шкотска) од 1886 година]] == Надворешни врски == * [https://www.uhi.ac.uk/en/research-enterprise/cultural/centre-for-history/research/the-napier-commission/ Документи на Комисијата Нејпиер] во Центарот за историја, Универзитет на Хајлендс и Островите. [[Категорија:Историја на човековите права]] 5z5swtgxrkp743pwdoly27nxueu1gkz 1919 година во женската историја 0 1396620 5571213 5570670 2026-06-03T12:41:28Z Jtasevski123 69538 5571213 wikitext text/x-wiki Ова е список на значајни историски настани поврзани со меѓународното [[женско движење]] што се случило во 1919 година. == Настани == === јануари === [[Податотека:Rosa_Luxemburg.jpg|десно|мини|301x301пкс|Германската социјалистичка револуционерка Роза Луксембург.]] * Јануари 1919 година: [[Чехословачка]] — Според условите на ''Изборните правила за населбите во Чехословачка, Закон 75'', усвоен во јануари 1919 година, на мажите и жените во чешкиот дел од земјата им биле дадени еднакви права на глас на општинските избори. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3KIMwdbG0EcC&pg=PA216|title=The Struggle for Female Suffrage in Europe: Voting to Become Citizens|last=Rodriguez Ruiz|first=Blanca|last2=Rubio-Marín|first2=Ruth|date=2012|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-90-04-22425-4|series=International Studies in Sociology and Social Anthropology|location=Leiden, The Netherlands|page=216}}</ref> * 1 јануари 1919 година: Канада — На жените им било дадено право да бидат кандидати на федералните избори. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elections.ca/res/eim/article_search/article.asp?id=84&lang=e&frmPageSize=|title=Electoral Insight|date=2010-06-14|work=Elections Canada Online|accessdate=2012-10-31}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canadahistoryproject.ca/1914/1914-08-women-vote.html|title=Women Get the Vote 1916-1919|publisher=Canada: A Country by Consent|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 15 јануари 1919 година: Германија — Револуционерната социјалистичка антивоена активистка [[Роза Луксембург]] била убиена од десничарски националистички војници. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socialism.in/index.php/the-murder-of-rosa-luxemburg/|title=The murder of Rosa Luxemburg|date=16 January 2013|publisher=Socialism.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202157/http://www.socialism.in/index.php/the-murder-of-rosa-luxemburg/|archive-date=30 November 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 19 јануари 1919 година: Германија — Според условите на Вајмарскиот устав, на жените им била дадена еднаквост во пристапот до образование, еднакви можности при назначување во државната служба и еднаква плата. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EWAovsVtddUC&pg=PA4|title=Women in Nazi Society|last=Stephenson|first=Jill|date=2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-136-24740-8|volume=35|location=London, England|page=4}}</ref> * 26 јануари 1919 година: Полска - Пет жени - Габриела Баличка-Ивановска, Јадвига Џубињска, Ирена Космовска, Марија Мочидловска и Зофија Морачевска - биле избрани во првиот парламент, по формирањето на [[Втора Полска Република|Втората полска република]] . {{Sfn|Sharp|Stibbe|2011}} === февруари === * 4 февруари 1919 година: Белорусија — На жените им е доделено право на глас и учество на избори. <ref name="ws">{{Наведена мрежна страница|url=http://womensuffrage.org/?page_id=97|title=Europe|publisher=Women Suffrage and Beyond|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402074227/http://womensuffrage.org/?page_id=97|archive-date=2 April 2019|accessdate=30 November 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.ipu.org/node/16/elections/historical-data-on-women?chamber_id=13335|title=Belarus - House of Representatives|date=2017|work=data.ipu.org|publisher=[[Inter-Parliamentary Union]]|location=Geneva, Switzerland|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216174017/https://data.ipu.org/node/16/elections/historical-data-on-women?chamber_id=13335|archive-date=16 December 2018|accessdate=16 December 2018}}</ref> * 10 февруари 1919 година: Сенатот на САД го спроведува амандманот за правото на глас на жените . <ref name="locp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/collections/women-of-protest/articles-and-essays/historial-timeline-of-the-national-womans-party/1918-to-1920/|title=Women of Protest: Photographs from the Records of the National Woman's Party|publisher=Library of Congress|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 10 февруари 1919 година: [[Париз]], Франција — Меѓусојузничката конференција на жените, позната и како Конференција на суфражетки на сојузничките земји и САД, се состанува за да состави список на женски прашања што ќе им ги презентира на делегатите на [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]], бидејќи им било забрането да учествуваат на официјалната конференција. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/27701948/the_philadelphia_inquirer/|title=Votes for Women No Peace Problem|date=27 January 1919|work=[[The Philadelphia Inquirer]]|access-date=27 January 2019|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 14–16 февруари 1919 година: Грузија — Жените за прв пат учествувале во националното гласање, избирајќи членови на уставното собрание. <ref>{{Наведено списание|last=Papuashvili|first=George|date=March 2012|title=A Retrospective on the 1921 Constitution of the Democratic Republic of Georgia|url=https://fedsoc-cms-public.s3.amazonaws.com/update/pdf/iTpKonZgtcui09MEHOu6WIv9Qk2DRBQXtvxrPh3h.pdf|journal=Engage|volume=13|issue=1|pages=99–104|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906135918/https://fedsoc-cms-public.s3.amazonaws.com/update/pdf/iTpKonZgtcui09MEHOu6WIv9Qk2DRBQXtvxrPh3h.pdf|archive-date=6 September 2018|access-date=1 December 2018}}</ref> На 2 декември 1918 година [[Пери-Кан Софијаева|, Пери-Кан Софијева]] ( {{Langx|az|Pərixan Sofiyeva}} , Georgian ), Азербејџанка која живеела во Грузија била избрана да служи како локален советник во селскиот совет Караџала, во [[Кахетија|регионот Кахети]] и го започнала својот мандат како регионален претставник на парламентарните избори одржани во 1919 година . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkinfo.org/2017/09/25/akakli-xvadagiani-qarayazi-anasi-p%C9%99rixanim-sofiyeva/|title=Akakli Xvadagiani. Qarayazı anası – Pərixanım Sofiyeva|last=Məmmədoğlu|first=Mirzə|date=25 September 2017|work=TurkInfo.org|publisher=Türk Dünyası İnfo|location=Baku, Azerbaijan|language=az|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201201722/http://www.turkinfo.org/2017/09/25/akakli-xvadagiani-qarayazi-anasi-p%C9%99rixanim-sofiyeva/|archive-date=1 December 2018|accessdate=1 December 2018}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurasianet.org/the-worlds-first-democratically-elected-muslim-woman-was-from-georgia|title=The world's first democratically elected Muslim woman was from Georgia|last=Dunbar|first=William|date=8 March 2018|work=[[EurasiaNet]]|publisher=Harriman Institute, Columbia University|location=New York, New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201201415/https://eurasianet.org/the-worlds-first-democratically-elected-muslim-woman-was-from-georgia|archive-date=1 December 2018|accessdate=1 December 2018}}</ref> * 16 февруари 1919 година: Австрија — На жените им било дозволено да гласаат за прв пат. Избрани биле осум жени, вклучувајќи 7 претставнички на Социјалдемократската партија на Австрија: Ана Бошек, Еми Фројндлих, Аделхајд Поп, Габриеле Профт, Тереза Шлезингер, Амали Зајдел и Марија Туш; и 1 за Христијанско-социјалната партија : Хилдегард Бурјан . <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wien.gv.at:80/english/history/commemoration/suffrage.html|title=Suffrage "indiscriminate of sex" - Commemoration and Reflection|last=Bauer-Manhart|first=Ingeborg|date=2010|work=wien.gv.at|publisher=Vienna City Administration|location=Vienna, Austria|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213044758/http://www.wien.gv.at/english/history/commemoration/suffrage.html|archive-date=2010-12-13|accessdate=1 December 2018}}</ref> * 22 февруари 1919 година: <ref>{{Наведени вести|url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/exans/evt_1920.htm|title=Principal Events of 1919|last=Broadbent|first=S. K.|date=25 December 1919|work=[[Isle of Man Examiner|Isle of Man Examiner Annual]]|access-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506161557/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/exans/evt_1920.htm|archive-date=6 May 2016|location=Douglas, Isle of Man}}</ref> Остров Ман — Жените за прв пат можеле да се кандидираат на избори, кога било доделено универзално право на глас, иако ограничувањата за имотот за гласачите продолжиле до 1969 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tynwald.org.im/education/women/Pages/VotesForWomen_Timeline.aspx|title=Votes for Women!|date=2018|work=Tynwald.org.im|publisher=[[High Court of Tynwald]]|location=Douglas, Isle of Man|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202227/http://www.tynwald.org.im/education/women/Pages/VotesForWomen_Timeline.aspx|archive-date=30 November 2018|accessdate=15 December 2018}}</ref> * 26 февруари 1919 година: Мејн – Државниот сенат донел резолуција со која им се дозволува на жените да гласаат за [[Изборен колегиум (САД)|претседателски електори]] . {{Sfn|Harper|1922}} === март === * 6 март 1919 година: Мичиген — Жените гласале за прв пат според државен закон кој бил одобрен во ноември 1918 година. Првата жена што го искористила правото на глас била Роза Џон, сопруга на истакнат сириски трговец. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.lansingstatejournal.com/story/news/local/capitol/2018/01/21/centennial-michigan-womens-suffrage/1017344001/|title=What Michigan women can learn from fight for suffrage 100 years ago|last=Hinkley|first=Justin A.|date=20 January 2018|work=[[Lansing State Journal]]|access-date=18 December 2018|archive-url=https://archive.today/20181218154001/https://www.lansingstatejournal.com/story/news/local/capitol/2018/01/21/centennial-michigan-womens-suffrage/1017344001/|archive-date=2018-12-18|location=Lansing, Michigan}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26322077/goff_looks_victor_in_judgeship_race/|title=Goff Looks Victor in Judgeship Race|date=6 March 1919|work=[[The Detroit Free Press]]|access-date=18 December 2018|location=Detroit, Michigan|page=3|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 9 март 1919 година: Италија — Бил поднесен Законот Саки, со кој се елиминирала супериорноста на сопрузите во семејното право; давајќи им на жените право да го контролираат сопствениот имот, да имаат еднакво старателство над своите деца, да се кандидираат за јавни функции и да си работат професии. (Законот бил одобрен од комисијата на Сенатот и усвоен без измени во јули). <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sVmPAAAAMAAJ|title=Storia del voto alle donne in Italia: alle radici del difficile rapporto tra donne e politica|last=Galeotti|first=Giulia|publisher=Biblink|year=2006|isbn=9788888071664|location=Rome, Italy|page=43|language=it}}</ref> {{Sfn|Harper|1922}} Истовремено, била предложена агендата Сичел, која ќе им дадел право на глас на италијанските жени. Но, пред да се свикало гласање во Сенатот, законодавното собрание се одложило. {{Sfn|Galeotti|2006}} * 10 март 1919 година: Украина — Жените добиле право на глас. <ref name="ws"/> * 17 март 1919 година: Кантон Нојшател, Швајцарија — Советот се согласило прашањето за правото на глас на жените да го стави на гласачко ливче за да одлучат гласачите. {{Sfn|Harper|1922}} * 19 март 1919 година: Мејн – Државниот дом донел резолуција со која им се дозволува на жените да гласаат за претседателски електори. {{Sfn|Harper|1922}} * 21 март 1919 година: [[Унгарска Советска Република]] — Универзалното право на глас им било проширено само на членовите на синдикатите; со распаѓањето на Републиката, во август 1919 година, законот бил поништен и универзалното право на глас не постоел повторно сè до 1945 година <ref name="SulkunenNevalaMarkkola_2009">{{Наведена книга|url=https://poseidon01.ssrn.com/delivery.php?ID=623110115067019007065022016106114092051040069008061028095107014090008069077122027071123059021013106005121064000100072104082022105043041005072080103000117001016118096056082040090095091079095111003127100084010028075103003076024006004117077027020114001087&EXT=pdf|title=Suffrage, Gender and Citizenship: international perspectives on parliamentary reforms|date=2009|publisher=Cambridge Scholars|isbn=978-1-4438-0162-1|editor-last=Sulkunen|editor-first=Irma|location=Newcastle upon Tyne, England|pages=242–243|editor-last2=Nevala-Nurmi|editor-first2=Seija-L eena|editor-last3=Markkola|editor-first3=Pirjo}}</ref> * 28 март 1919 година: Мисури – Жените добиле право да гласаат за претседателски електори од страна на државното законодавство. Гувернерот го потпишал законот на 5 април. {{Sfn|Harper|1922}} === април === * 9 април 1919 година: Британска Источна Африка (сега Кенија ) — Законодавците во третото читање усвоиле закон за право на глас, ''Уредба бр. 16 на Законодавниот совет'', со која се дава еднакво право на глас на возрасните жени и мажи <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.64571|title=Kenya From Within: A Short Political History|last=Ross|first=W. Mcgregor|date=1927|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|location=London, England|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.64571/page/n345 327]|oclc=245718452}}</ref> од „чисто европско потекло“, {{Sfn|Ross|1927}} кои зборувале англиски, биле писмени британски поданици и поседувале имот. Со неа посебно се исклучувале Африканците <ref>{{Наведен извештај|access-date=16 December 2018}}</ref> и британските поданици од Индија или други локации надвор од Европа. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H8k3DwAAQBAJ&pg=PT99|title=Economic Development of Africa, 1880–1939|last=Sunderland|first=David|last2=Uzoigwe|first2=Godfrey N.|date=2016|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-351-22196-2|volume=5: Labour and Other Aspects of Development|location=New York, New York|page=99}}</ref> * 17 април 1919 година: Њу Бранзвик, Канада — на жените им било доделено целосно универзално право на глас. {{Sfn|Harper|1922}} === мај === * 3 мај 1919 година: Атланта, Џорџија — Белите жени добиле право да гласаат на општинските избори. {{Sfn|Harper|1922}} * 8 мај 1919 година: Луксембург — Уставното собрание го проширило правото на глас на сите граѓани над 21 година, без оглед на полот. Новиот устав стапил на сила на 15 мај 1919 година. {{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 9 мај 1919 година: Белгија — На жените, како заменици на херојските мажи кои загинале во Првата светска војна, кои биле вдовици или самохрани мајки на војници загинати во акција, кои биле политички затвореници држени од непријателот или кои самите биле вклучени во движењето на отпорот, им било дозволено да гласаат и да бидат кандидати. <ref name="ws"/> {{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 12–17 мај 1919 година: [[Цирих]], Швајцарија — Вториот меѓународен женски конгрес за мир и слобода ги осудил последните услови од [[Версајски договор|Версајскиот договор]] со кој завршила [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и ја преименувала мировната организација основана во 1915 година во Женска меѓународна лига за мир и слобода. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://armingallsides.org.uk/wp-content/uploads/2014/06/All-aboard-the-peace-train-with-references1.pdf|title=All Aboard The Peace Train|last=Adams|first=Joshua|date=June 2014|work=Arming All Sides|publisher=On the Record Community Interest Company|location=London, England|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127164550/https://armingallsides.org.uk/wp-content/uploads/2014/06/All-aboard-the-peace-train-with-references1.pdf|archive-date=27 January 2019|accessdate=27 January 2019}}</ref> * 15 мај 1919 година: Остров Џерси (Каналски Острови) — На самохраните жени над 20 години им било дадено правото да гласаат на локалните избори. <ref name="Le Claire2006">{{Наведена мрежна страница|url=https://statesassembly.gov.je/assemblypropositions/2006/10195-17544-6122006.pdf|title=States of Jersey: Public Elections—Reduction in Voting Age to 16|last=Le Claire|first=P. V. F.|date=5 December 2006|work=statesassembly.gov.je|publisher=[[States of Jersey]]|location=Saint Helier, Jersey|page=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215235129/https://statesassembly.gov.je/assemblypropositions/2006/10195-17544-6122006.pdf|archive-date=15 December 2018|accessdate=15 December 2018}}</ref> * 16 мај 1919 година: Крунска колонија на Јамајка, Британски Западни Инди — Жените на возраст од дваесет и пет години или повеќе, кои заработувале 50 фунти или повеќе годишно или плаќале даноци од 2 фунти годишно, добиле право на глас. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.stabroeknews.com/2010/features/05/13/history-this-weekconstitutional-developments-in-british-guiana-and-jamaica-between-1890-and-1945-part-3/|title=History this week:Constitutional Developments in British Guiana and Jamaica between 1890 and 1945 (Part 3)|date=13 May 2010|work=[[Stabroek News]]|access-date=16 February 2019|archive-url=https://archive.today/20130824053927/http://www.stabroeknews.com/2010/features/05/13/history-this-weekconstitutional-developments-in-british-guiana-and-jamaica-between-1890-and-1945-part-3/|archive-date=24 August 2013|location=Georgetown, Guyana}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://newspaperarchive.com/politics-clipping-may-17-1919-1045268/|title=Continuation of the Session of the Honourable Legislative Council|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=17 May 1919|work=[[The Gleaner (newspaper)|The Gleaner]]|access-date=16 February 2019|location=Kingston, Jamaica|page=6|via=[[Newspaperarchive.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 20 мај 1919 година: [[Право на глас на жените|Франција]] — Пратеничкиот дом усвоил закон за доделување еднакво право на глас на жените со 377 пратеници „за“ и 97 „против“. {{Sfn|Oldfield|2003}} Мерката не била усвоена од Сенатот, со што правото на глас на жените било одложено до 1944 година. <ref name="ws" /> * 24 мај 1919 година: Шведска — На жените им е доделено право на глас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelocal.se/20180905/how-swedish-women-won-the-right-to-vote|title=How Swedish women won the right to vote|last=Martinez, Victoria|date=3 September 2018|work=The Local|accessdate=30 November 2018}}</ref> === Јуни === * 5 јуни 1919 година: Амандманот за национално право на глас, деветнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, бил усвоен од Конгресот. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/this-day-in-history/congress-passes-the-19th-amendment|title=1919: Congress passes the 19th Amendment|publisher=History|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 10 јуни 1919 година: Илиноис, {{Sfn|Harper|1922}} Висконсин и Мичиген, по тој редослед, станале првите три држави што го ратификувале Амандманот за национално право на глас. <ref name="locp"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://housedems.com/article/100th-anniversary-women%E2%80%99s-suffrage-michigan|title=100th Anniversary of Women's Suffrage in Michigan|date=10 April 2018|publisher=Michigan House: Democrats|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202259/https://housedems.com/article/100th-anniversary-women%E2%80%99s-suffrage-michigan|archive-date=30 November 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26296631/two_states_ratify_votes_for_women_the/|title=Two States Ratify Votes for Women|date=10 June 1919|work=[[The Ottawa Herald]]|access-date=17 December 2018|location=Ottawa, Kansas|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26296679/the_capital_times/|title=Wisconsin O.K.'s Suffrage; Illinois First|date=10 June 1919|work=[[The Capital Times]]|access-date=17 December 2018|location=Madison, Wisconsin|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26296916/detroit_free_press/|title=Michigan Third to Put O.K. on Suffrage Act|date=10 June 1919|work=[[The Detroit Free Press]]|access-date=17 December 2018|location=Detroit, Michigan|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 15 јуни 1919 година: Чехословачка — Жените и мажите во чешките области за прв пат гласале под еднакво право на глас за општинските кандидати. {{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 16 јуни 1919 година: Канзас, Охајо и Њујорк, по тој редослед, го ратификувале 19-тиот амандман. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304314/suffrage_is_ratified_the_independence/|title=Suffrage is Ratified|date=16 June 1919|work=The Independence Daily Reporter|access-date=17 December 2018|location=Independence, Kansas|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304891/assembly_to_o_k_suffrage_with/|title=Assembly to O. K. Suffrage with Dispatch|date=16 June 1919|work=[[The Dayton Daily News]]|access-date=17 December 2018|location=Dayton, Ohio|page=9|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304946/ohio_legislature_favors_suffrage_the/|title=Ohio Legislature Favors Suffrage|date=17 June 1919|work=The Fremont Daily Messenger|access-date=17 December 2018|location=Fremont, Ohio|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304458/the_new_york_times/|title=Women Suffrage Amendment Wins in Legislature (pt. 1)|date=17 June 1919|work=[[The New York Times]]|access-date=17 December 2018|location=New York, New York|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}} and {{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304613/the_new_york_times/|title=Women Suffrage Amendment Wins in Legislature (pt. 2)|date=17 June 1919|work=[[The New York Times]]|access-date=17 December 2018|location=New York, New York|page=9|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 17 јуни 1919 година: Илиноис — Поради мала грешка во текстот на првичниот вовед на резолуцијата за ратификација на 19-тиот амандман, и Државниот сенат и Претставничкиот дом ја потврдиле ратификацијата на правото на глас на жените. По поднесувањето на краток опис за објаснување дека легалноста на самиот амандман не била загрозена, а второто гласање било само правна формалност, Илиноис бил признаен од страна на државниот секретар на САД како прва држава што го ратификувала федералниот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} * 19 јуни 1919 година: Пенсилванија — Државниот сенат го ратификувала 19-тиот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} <ref name="The Brookville American">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26330756/pennsylvania_ratifies_the_brookville/|title=Pennsylvania Ratifies|date=26 June 1919|work=The Brookville American|access-date=18 December 2018|location=Brookville, Pennsylvania|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 21 јуни 1919 година: Ерменија — Одржани биле првите избори со универзално право на глас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chai-khana.org/en/womens-suffrage-the-armenian-formula|title=Women's Suffrage: The Armenian Formula|last=Badalyan, Lena|date=5 December 2018|publisher=Chai Khana|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201005054/https://chai-khana.org/en/womens-suffrage-the-armenian-formula|archive-date=1 December 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref> Избрани се три жени : Перчухи Партизпанјан-Барсегјан, Варвара Сахакјан и Катарина Залјан-Манукјан, кои служеле до падот на владата во 1920 година. <ref name="Harutyunyan">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aniarc.am/2018/03/08/women-1919-1920-mp/|title=Առաջին խորհրդարանի (1919-1920) երեք կին պատգամավորները|last=Harutyunyan|first=Anahit|date=8 March 2018|work=ANI Armenian Research Center|publisher=Armenian Research Center for Anteriology|location=Yerevan|language=hy|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504044633/https://www.aniarc.am/2018/03/08/women-1919-1920-mp/|archive-date=4 May 2018|accessdate=11 January 2019|quote=Three female deputies of the first parliament (1919-1920)}}</ref> * 24 јуни 1919 година: Пенсилванија — Државниот дом го ратификувала 19-тиот амандман, со што државата станала седма што го поддржала федералниот амандман. <ref name="The Brookville American" /> * 25 јуни 1919 година: Масачусетс — Државниот дом го ратификувала 19-тиот амандман со 185 гласови „за“ и 47 „против“, а Државниот сенат со 34 гласови „за“ и 5 „против“, со што државата станала осма што го ратификувала федералниот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} * 28 јуни 1919 година: Тексас — Државното законодавство го ратификувала 19-тиот амандман, со што државата станала 9-та што го одобрила федералниот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} * 28–29 јуни 1919 година: Кантон Нојшател, Швајцарија — Гласачите го отфрлиле давањето право на глас на жените. {{Sfn|Harper|1922}} === Јули === [[Податотека:Nancy-Astor-Viscountess-Astor.jpg|десно|мини|272x272пкс|Конзервативката Ненси Астор, првата жена член на британскиот парламент.]] * 2 јули 1919 година: Ајова — На посебна седница на законодавното тело свикана од гувернерот, и Државниот дом и Сенатот ја одобриле ратификацијата на Деветнаесеттиот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} * 3 јули 1919 година: Мисури — И Државниот сенат и Државниот дом го ратификувале 19-тиот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} * 4 јули 1919 година: Британска Родезија — ''Уредбата за право на глас на жените'' добила согласност од Високиот комесар, дозволувајќи им на жените на возраст од 21 година или постари да гласаат и да служат како членови на Законодавниот совет, под услов да ги исполнуваат професионалните и квалификациите за плата. Мажените жени автоматски ги имаа истите права како и нивните сопрузи, сè додека двојката живеела заедно во неполигамна врска и тој ги исполнувал условите за приход. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qvAZ8MIP4VcC&pg=PA195|title=International Woman Suffrage|last=Oldfield|first=Sybil|date=2003|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-0-415-25740-4|volume=4: October 1918 — September 1920|location=New York, New York|page=195}}</ref> * 12 јули 1919 година: Остров Џерси (Каналски Острови) — Со донесувањето на ''Законот за право'' на глас на мажените жени чии сопрузи биле даночни обврзници и жени над 30 години кои плаќале кирија од 10 фунти или повеќе годишно. <ref name="Le Claire2006"/> * 15 јули 1919 година: Ватикан — [[Папа Бенедикт XV|Папата Бенедикт XV]] издал декларација во поддршка на политичките права на жените. <ref>{{Наведена книга|url=https://epdf.tips/aftermaths-of-war-womens-movements-and-female-activists-1918-1923-history-of-war.html|title=Aftermaths of War: Women's movements and female activists, 1918-1923|date=2011|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-90-04-19172-3|editor-last=Sharp|editor-first=Ingrid|volume=63|location=Leiden, The Netherlands|page=200|editor-last2=Stibbe|editor-first2=Matthew}}</ref> * 17 јули 1919 година: Алабама — Државниот Сенат ја отфрлил ратификацијата на 19-тиот амандман со 19 гласови против и 13 за. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofwomansu06stanuoft|title=History of Woman Suffrage|date=1922|publisher=J. J. Little & Ives Company for the [[National Woman Suffrage Association]]|editor-last=Harper|editor-first=Ida Husted|volume=6: 1900-1920|location=Rochester, New York|page=[https://archive.org/details/historyofwomansu06stanuoft/page/8 8]|oclc=963795738}}</ref> * 21 јули 1919 година: [[Жените во Азербејџан|Азербејџан]] — Жените добиле право на глас. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.today.az/news/vdiaspora/87899.html|title=History of Azerbaijani and US women's rights to vote discussed at US Congress Library|publisher=Today.Az|accessdate=2012-10-31}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://azerbaijan.travel/en/blog/single/26-women-s-right-to-vote-for-the-first-time-on-the-east|title=Women's right to vote – for the first time on the East|publisher=Azerbaijan|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 24 јули 1919 година: Џорџија — И Сенатот и Претставничкиот дом ја отфрлил ратификацијата на 19-тиот амандман на Уставот на САД. {{Sfn|Harper|1922}} * 28 јули 1919 година: Арканзас — По гласањето на Државниот сенат со 29 гласови „за“ и 2 „против“ и гласањето на Претставничкиот дом со 75 гласови „за“ и 17 „против“, Арканзас станала 12-та држава што го ратификувала 19-тиот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/13479577/1919729_arkansas_gazette_suffrage_is/|title=Suffrage is Ratified by Legislature|date=29 July 1919|work=[[Arkansas Gazette|The Arkansas Gazette]]|access-date=17 December 2018|issue=239|location=Little Rock, Arkansas|volume=99|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 31 јули 1919 година: Монтана — Државниот сенат го ратификувал 19-тиот амандман со кој се одобрува правото на глас на жените. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26323950/the_anaconda_standard/|title=Lawmakers Wrestle with Problems for Relief for Farmers|date=31 July 1919|work=The Anaconda Standard|access-date=18 December 2018|location=Anaconda, Montana|page=5|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> <ref name="Evening State Journal">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26324108/lincoln_journal_star/|title=House Unanimous in Its Approval (pt. 1)|date=2 August 1919|work=[[Lincoln Journal Star|The Evening State Journal]]|access-date=18 December 2018|location=Lincoln, Nebraska|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}} and {{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26324136/lincoln_journal_star/|title=House Unanimous in Its Approval (pt. 2)|date=2 August 1919|work=[[Lincoln Journal Star|The Evening State Journal]]|access-date=18 December 2018|location=Lincoln, Nebraska|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> === август === * 2 август 1919 година: Монтана и Небраска — Претставничкиот дом на Монтана го ратификувал 19-тиот амандман на кој гувернерот веднаш го ставил својот потпис <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26323224/speaker_belden_signs_suffrage/|title=Speaker Belden Signs Suffrage Amendment|date=3 August 1919|work=The Butte Miner|access-date=18 December 2018|location=Butte, Montana|page=11|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26323281/the_independentrecord/|title=Governor Signs Bills and Payday Is Here Other Bills Signed|date=3 August 1919|work=[[The Helena Daily Independent]]|access-date=18 December 2018|location=Helena, Montana|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref>, а законодавното собрание на државата Небраска едногласно го ратификувал федералниот амандман истиот ден. <ref name="Evening State Journal"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26324804/newyork_tribune/|title=Nebraska's Legislature Votes to Ratify Suffrage|date=2 August 1919|work=[[The New York Tribune]]|access-date=18 December 2018|location=New York, New York|page=11}}</ref> * 11 август 1919 година: Германија — Според Вајмарскиот устав, Германија им доделила на жените право на глас. <ref name="scholastic1">{{Наведена мрежна страница|url=http://teacher.scholastic.com/activities/suffrage/history.htm|title=History of Women's Suffrage &#124; Scholastic.com|last=Grolier|date=1920-08-26|publisher=Teacher.scholastic.com|accessdate=2012-10-31}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/this-day-in-history/weimar-constitution-adopted-in-germany|title=Weimar Constitution adopted in Germany|publisher=History|accessdate=30 November 2018}}</ref> === Септември === * Септември 1919 година: Луксембург — Жените гласале за прв пат на референдум за задржување на монархијата. {{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 8 септември 1919 година: Минесота — Државниот дом и Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман со 120 гласови „за“, 6 „против“ и 60 „за“ со 5 „против“, соодветно. {{Sfn|Harper|1922}} * 10 септември 1919 година: Њу Хемпшир — Државниот сенат го следел примерот на Државниот дом, кој го ратификувал Деветнаесеттиот амандман претходниот ден и го усвоил амандманот за право на глас со 14 гласови „за“ и 10 „против“. {{Sfn|Harper|1922}} * 17 септември 1919 година: Алабама — Државниот дом ја отфрлил ратификацијата на Деветнаесеттиот амандман со 60 гласови против и 31 глас за. {{Sfn|Harper|1922}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26294482/the_selma_timesjournal/|title=Anthony Amend. in Alabama Is Refused—Settled for next 4 Years|date=17 September 1919|work=[[Selma Times-Journal|The Selma Journal]]|access-date=17 December 2018|location=Selma, Alabama|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> Алабама нема да го ратификува амандманот сè до 8 септември 1953 година. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/25170006/the_montgomery_advertiser/|title=Adam's Rib in Alabama|date=9 September 1953|work=[[The Montgomery Advertiser]]|access-date=17 December 2018|location=Montgomery, Alabama|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 18 септември 1919 година: Холандија — Холандија им доделила на жените право на глас. Правото на избор претходно им било доделено во 1917 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.db-decision.de/CoRe/Netherlands.htm|title=Country Report Netherlands|work=European Database: Women in Decision-making|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210081236/http://www.db-decision.de/CoRe/Netherlands.htm|archive-date=2015-02-10|accessdate=2012-10-31}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dutchreview.com/culture/history/womens-suffrage-in-the-netherlands/|title=The Fight for Women's Suffrage in the Netherlands|last=Nwanazia, Chuka|date=30 October 2018|publisher=Dutch Review|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 29–30 септември 1919 година: Јута — На посебна законодавна седница, Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман на 29-ти, а следниот ден Државниот дом го следел нивниот пример. {{Sfn|Harper|1922}} <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26332255/utah_ratifies_the_suffrage_amendment/|title=Utah Ratifies the Suffrage Amendment|date=30 September 1919|work=[[The Ogden Standard]]|access-date=18 December 2018|location=Ogden, Utah|page=6|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> === Октомври === * Октомври 1919 година: Италија — Пратеничкиот дом усвоил закон со кој на писмените жени на возраст од 21 година и постари како и неписмените жени на возраст од 30 години и постари, кои не биле криминалци, глуви, лудаци, неми, сиромаси или проститутки, им се дава еднакви права со машките гласачи, со што стапиле на сила во 1920 година за локалните избори. Парламентот подоцна бил распуштен без Сенатот да гласа за мерката. {{Sfn|Oldfield|2003}} * 26 октомври 1919 година: Луксембург — Жените за прв пат учествувале на парламентарните избори {{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luxembourg.public.lu/en/le-grand-duche-se-presente/systeme-politique/systeme-electoral/droit-vote/index.html|title=Right to vote|publisher=Le Gouvernement du Grand-Duché de Luxembourg|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208133753/http://luxembourg.public.lu/en/le-grand-duche-se-presente/systeme-politique/systeme-electoral/droit-vote/index.html|archive-date=8 December 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref>. Маргарита Томас-Клемент била избрана како прва жена пратеник. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.db-decision.de/CoRe/Luxembourg.htm|title=Country Report Luxembourg|work=European Database: Women in Decision-making|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212939/http://www.db-decision.de/CoRe/Luxembourg.htm|archive-date=2015-09-23|accessdate=2012-10-31}}</ref> * 28 октомври - 6 ноември 1919 година: [[Вашингтон|Вашингтон, ДЦ]] — Меѓународниот конгрес на работнички жени собрал над 200 жени за да разговараат за прашања поврзани со трудот на жените и да презентираат препораки до [[Меѓународна организација на трудот|Меѓународната организација на трудот]] . <ref>{{Наведено списание|last=Lara|first=Vapnek|date=Spring 2014|title=The 1919 International Congress of Working Women: Transnational Debates on the "Woman Worker"|url=https://muse.jhu.edu/article/540504|journal=[[Journal of Women's History]]|publisher=Johns Hopkins University Press|volume=26|issue=1|pages=160–184|issn=1042-7961|url-access=subscription|access-date=27 January 2019|via=[[Project MUSE]]}}</ref> * 29 октомври 1919 година: Нов Зеланд — На жените им било дозволено да се кандидираат за избори во парламентот. Розета Баум, Ајлин Кук и Елен Мелвил се кандидирале како први жени кандидатки, иако ниту една не била избрана. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elections.org.nz/study/education-centre/history/votes-for-women.html|title=Votes for Women|date=2005-04-13|work=Elections New Zealand|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023171127/http://www.elections.org.nz/study/education-centre/history/votes-for-women.html|archive-date=2012-10-23|accessdate=2012-10-31}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nzhistory.govt.nz/page/women-can-stand-parliament|title=Women can stand for Parliament: 29 October 1919|publisher=NZ History|accessdate=30 November 2018}}</ref> === ноември === * 1 ноември 1919 година: Калифорнија — На посебна законодавна седница, Државниот сенат едногласно гласал за Деветнаесеттиот амандман, а Државниот дом го одобрил со 73 гласови „за“ и 2 „против“, {{Sfn|Harper|1922}} станувајќи 18-та држава што го ратификувала федералниот амандман. <ref name="The Nebraska State Journal">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26307178/suffrage_the_nebraska_state_journal/|title=Suffrage|date=5 November 1919|work=[[The Nebraska State Journal]]|access-date=17 December 2018|location=Lincoln, Nebraska|page=6|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 4 ноември 1919 година: Мејн – Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман. {{Sfn|Harper|1922}} * 5 ноември 1919 година: Мејн – Државниот дом го ратификувал Деветнаесеттиот амандман, {{Sfn|Harper|1922}} со што Мејн станала 19-та држава што ја одобрила ратификацијата. <ref name="The Nebraska State Journal" /> * 20 ноември 1919 година: Литванија – Советот на Литванија го донела Законот за избори со кој се легализирало универзалното право на глас за сите граѓани над 21 година, {{Sfn|Sharp|Stibbe|2011}} што било наведено во Привремениот устав од 1918 година. <ref>{{Наведено списание|last=Birmontienė|first=Toma|last2=Jurėnienė|first2=Virginija|date=2009|title=Development of Women's Rights in Lithuania: Recognition of Women's Political Rights|url=https://www.mruni.eu/upload/iblock/10f/birmontiene.pdf|journal=Jurisprudencija|volume=2|issue=116|page=33|issn=1392-6195|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112054949/https://www.mruni.eu/upload/iblock/10f/birmontiene.pdf|archive-date=12 November 2018|access-date=25 December 2018}}</ref> * 26 ноември 1919 година: Северна Дакота – Државниот сенат го ратификувала 19-тиот амандман. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327025/jamestown_weekly_alert/|title=Legislature Takes Recess Thanksgiving|date=4 December 1919|work=The Jamestown Weekly Alert|access-date=18 December 2018|location=Jamestown, North Dakota|page=3|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> === Декември === * 1 декември 1919 година: Англија — Ненси Астор станала првата жена што го зазела своето место во Долниот дом . <ref name="autogenerated1910">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/womanshour/timeline/1910.shtml|title=BBC Radio 4 – Woman's Hour – Women's History Timeline: 1910 – 1919|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=2012-11-07}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thehistorypress.co.uk/articles/nancy-astor-the-first-lady-of-british-politics/|title=Nancy Astor: The first lady of British politics|publisher=The History Press|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 1 декември 1919 година: Северна Дакота — Државниот дом го ратификувал 19-тиот амандман, <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327205/untitled_the_weekly_timesrecord/|title=(untitled)|date=4 December 1919|work=The Weekly Times-Record|access-date=18 December 2018|location=Valley City, North Dakota|page=2|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> станувајќи 20-та држава што го одобрила федералниот амандман. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327545/north_dakota_ratifies_the_manhattan/|title=North Dakota Ratifies|date=2 December 1919|work=[[The Manhattan Mercury]]|access-date=18 December 2018|location=Manhattan, Kansas|page=3|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 3–4 декември 1919 година: Јужна Дакота — На 3-ти, Државниот дом го усвоил амандманот за федерално право на глас, по што на 4-ти Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327892/south_dakota_has_given_women_vote_the/|title=South Dakota Has Given Women Vote|date=4 December 1919|work=[[The Bismarck Tribune]]|access-date=18 December 2018|location=Bismarck, North Dakota|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 12 декември 1919 година: Колорадо — На посебна законодавна седница, и Државниот сенат и Претставничкиот дом едногласно го ратификувале Деветнаесеттиот амандман. Гувернерот го потпишал законодавството три дена подоцна. {{Sfn|Harper|1922}} * 21 декември 1919 година: Соединети Американски Држави — Анархистката [[Ема Голдман]] била депортирана од Соединети Американски Држави во Советска Русија. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jwa.org/thisweek/dec/21/1919/emma-goldman|title=Deportation of Emma Goldman as a radical "alien"|publisher=Jewish Women's Archive|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 22 декември 1919 година: Австралија — Грејс Бени станала првата австралиска жена која седнала во локален совет. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DUCCAxmw4yMC&pg=PA104|title=Liberal Women: Federation - 1949|last=FitzHerbert|first=Margaret|date=2004|publisher=Federation Press|isbn=978-1-86287-460-2|location=Annandale, NSW, Australia|page=104}}</ref> * 23 декември 1919 година: Обединето Кралство — Законот за дисквалификација врз основа на пол стапил во сила, овозможувајќи им на жените да се приклучат кон професиите. Во широка воведна изјава, се наведува дека „[никое] лице нема да биде дисквалификувано поради пол или брак од вршење на било каква јавна функција, или од назначување или држење на било каква граѓанска или судска функција или позиција, или од влегување, преземање или вршење на каква било граѓанска професија или занимање“. Законот обезбедил можности за вработување за индивидуални жени и многумина биле назначени за магистрати, но во пракса тој не ги исполнил очекувањата на женското движење. Високите позиции во државната служба сè уште биле затворени за жени и тие можеле да бидат исклучени од поротници ако доказите биле премногу „чувствителни“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historyextra.com/feature/women-first|title=6 trailblazing women in history|last=Hannam|first=June|date=2012-03-08|work=BBC History Magazine|accessdate=2012-10-31}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/womanshour/04/2009_52_wed.shtml|title=Sex Disqualification (Removal) Act, 1919|date=30 December 2009|publisher=BBC Woman's hour|accessdate=30 November 2018}}</ref> == Видете исто така == * Хронологија на правото на глас на жените == Референци == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] j38onxj2e26usq21ub2gwt4q55yxmz9 5571218 5571213 2026-06-03T12:57:18Z Jtasevski123 69538 5571218 wikitext text/x-wiki Ова е список на значајни историски настани поврзани со меѓународното [[женско движење]] што се случило во 1919 година. == Настани == === јануари === [[Податотека:Rosa_Luxemburg.jpg|десно|мини|301x301пкс|Германската социјалистичка револуционерка Роза Луксембург.]] * јануари 1919 година: [[Чехословачка]] — Според условите на ''Изборните правила за населбите во Чехословачка, Закон 75'', усвоен во јануари 1919 година, на мажите и жените во чешкиот дел од земјата им биле дадени еднакви права на глас на општинските избори.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=3KIMwdbG0EcC&pg=PA216|title=The Struggle for Female Suffrage in Europe: Voting to Become Citizens|last=Rodriguez Ruiz|first=Blanca|last2=Rubio-Marín|first2=Ruth|date=2012|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-90-04-22425-4|series=International Studies in Sociology and Social Anthropology|location=Leiden, The Netherlands|page=216}}</ref> * 1 јануари 1919 година: Канада — На жените им било дадено право да бидат кандидати на федералните избори.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elections.ca/res/eim/article_search/article.asp?id=84&lang=e&frmPageSize=|title=Electoral Insight|date=2010-06-14|work=Elections Canada Online|accessdate=2012-10-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canadahistoryproject.ca/1914/1914-08-women-vote.html|title=Women Get the Vote 1916-1919|publisher=Canada: A Country by Consent|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 15 јануари 1919 година: Германија — Револуционерната социјалистичка антивоена активистка [[Роза Луксембург]] била убиена од десничарски националистички војници.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.socialism.in/index.php/the-murder-of-rosa-luxemburg/|title=The murder of Rosa Luxemburg|date=16 January 2013|publisher=Socialism.in|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202157/http://www.socialism.in/index.php/the-murder-of-rosa-luxemburg/|archive-date=30 November 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 19 јануари 1919 година: Германија — Според условите на Вајмарскиот устав, на жените им била дадена еднаквост во пристапот до образование, еднакви можности при назначување во државната служба и еднаква плата.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=EWAovsVtddUC&pg=PA4|title=Women in Nazi Society|last=Stephenson|first=Jill|date=2013|publisher=[[Routledge]]|isbn=978-1-136-24740-8|volume=35|location=London, England|page=4}}</ref> * 26 јануари 1919 година: Полска — Пет жени - Габриела Баличка-Ивановска, Јадвига Џубињска, Ирена Космовска, Марија Мочидловска и Зофија Морачевска - биле избрани во првиот парламент, по формирањето на [[Втора Полска Република|Втората Полска Република]].{{Sfn|Sharp|Stibbe|2011}} === февруари === * 4 февруари 1919 година: Белорусија — На жените им е доделено право на глас и учество на избори.<ref name="ws">{{Наведена мрежна страница|url=http://womensuffrage.org/?page_id=97|title=Europe|publisher=Women Suffrage and Beyond|archive-url=https://web.archive.org/web/20190402074227/http://womensuffrage.org/?page_id=97|archive-date=2 April 2019|accessdate=30 November 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://data.ipu.org/node/16/elections/historical-data-on-women?chamber_id=13335|title=Belarus - House of Representatives|date=2017|work=data.ipu.org|publisher=[[Inter-Parliamentary Union]]|location=Geneva, Switzerland|archive-url=https://web.archive.org/web/20181216174017/https://data.ipu.org/node/16/elections/historical-data-on-women?chamber_id=13335|archive-date=16 December 2018|accessdate=16 December 2018}}</ref> * 10 февруари 1919 година: Сенатот на САД го спроведува амандманот за правото на глас на жените.<ref name="locp">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/collections/women-of-protest/articles-and-essays/historial-timeline-of-the-national-womans-party/1918-to-1920/|title=Women of Protest: Photographs from the Records of the National Woman's Party|publisher=Library of Congress|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 10 февруари 1919 година: [[Париз]], Франција — Меѓусојузничката конференција на жените, позната и како Конференција на суфражетки на сојузничките земји и САД, се состанува за да состави список на женски прашања што ќе им ги презентира на делегатите на [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]], бидејќи им било забрането да учествуваат на официјалната конференција.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/27701948/the_philadelphia_inquirer/|title=Votes for Women No Peace Problem|date=27 January 1919|work=[[The Philadelphia Inquirer]]|access-date=27 January 2019|location=Philadelphia, Pennsylvania|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 14–16 февруари 1919 година: Грузија — Жените за прв пат учествувале во националното гласање, избирајќи членови на уставното собрание.<ref>{{Наведено списание|last=Papuashvili|first=George|date=March 2012|title=A Retrospective on the 1921 Constitution of the Democratic Republic of Georgia|url=https://fedsoc-cms-public.s3.amazonaws.com/update/pdf/iTpKonZgtcui09MEHOu6WIv9Qk2DRBQXtvxrPh3h.pdf|journal=Engage|volume=13|issue=1|pages=99–104|archive-url=https://web.archive.org/web/20180906135918/https://fedsoc-cms-public.s3.amazonaws.com/update/pdf/iTpKonZgtcui09MEHOu6WIv9Qk2DRBQXtvxrPh3h.pdf|archive-date=6 September 2018|access-date=1 December 2018}}</ref> На 2 декември 1918 година, [[Пери-Кан Софијаева]], Азербејџанка која живеела во Грузија била избрана да служи како локален советник во селскиот совет Караџала, во [[Кахетија|регионот Кахетија]] и го започнала својот мандат како регионален претставник на парламентарните избори одржани во 1919 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.turkinfo.org/2017/09/25/akakli-xvadagiani-qarayazi-anasi-p%C9%99rixanim-sofiyeva/|title=Akakli Xvadagiani. Qarayazı anası – Pərixanım Sofiyeva|last=Məmmədoğlu|first=Mirzə|date=25 September 2017|work=TurkInfo.org|publisher=Türk Dünyası İnfo|location=Baku, Azerbaijan|language=az|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201201722/http://www.turkinfo.org/2017/09/25/akakli-xvadagiani-qarayazi-anasi-p%C9%99rixanim-sofiyeva/|archive-date=1 December 2018|accessdate=1 December 2018}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://eurasianet.org/the-worlds-first-democratically-elected-muslim-woman-was-from-georgia|title=The world's first democratically elected Muslim woman was from Georgia|last=Dunbar|first=William|date=8 March 2018|work=[[EurasiaNet]]|publisher=Harriman Institute, Columbia University|location=New York, New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201201415/https://eurasianet.org/the-worlds-first-democratically-elected-muslim-woman-was-from-georgia|archive-date=1 December 2018|accessdate=1 December 2018}}</ref> * 16 февруари 1919 година: Австрија — На жените им било дозволено да гласаат за прв пат. Избрани биле осум жени, вклучувајќи 7 претставнички на Социјалдемократската партија на Австрија: Ана Бошек, Еми Фројндлих, Аделхајд Поп, Габриеле Профт, Тереза Шлезингер, Амали Зајдел и Марија Туш; и 1 за Христијанско-социјалната партија : Хилдегард Бурјан.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wien.gv.at:80/english/history/commemoration/suffrage.html|title=Suffrage "indiscriminate of sex" - Commemoration and Reflection|last=Bauer-Manhart|first=Ingeborg|date=2010|work=wien.gv.at|publisher=Vienna City Administration|location=Vienna, Austria|archive-url=https://web.archive.org/web/20101213044758/http://www.wien.gv.at/english/history/commemoration/suffrage.html|archive-date=2010-12-13|accessdate=1 December 2018}}</ref> * 22 февруари 1919 година:<ref>{{Наведени вести|url=http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/exans/evt_1920.htm|title=Principal Events of 1919|last=Broadbent|first=S. K.|date=25 December 1919|work=[[Isle of Man Examiner|Isle of Man Examiner Annual]]|access-date=15 December 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20160506161557/http://www.isle-of-man.com/manxnotebook/exans/evt_1920.htm|archive-date=6 May 2016|location=Douglas, Isle of Man}}</ref> Остров Ман — Жените за прв пат можеле да се кандидираат на избори, кога било доделено универзално право на глас, иако ограничувањата за имотот за гласачите продолжиле до 1969 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tynwald.org.im/education/women/Pages/VotesForWomen_Timeline.aspx|title=Votes for Women!|date=2018|work=Tynwald.org.im|publisher=[[High Court of Tynwald]]|location=Douglas, Isle of Man|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202227/http://www.tynwald.org.im/education/women/Pages/VotesForWomen_Timeline.aspx|archive-date=30 November 2018|accessdate=15 December 2018}}</ref> * 26 февруари 1919 година: Мејн – Државниот сенат донел резолуција со која им се дозволува на жените да гласаат за [[Изборен колегиум (САД)|претседателски избирачи]].{{Sfn|Harper|1922}} === март === * 6 март 1919 година: Мичиген — Жените гласале за прв пат според државен закон кој бил одобрен во ноември 1918 година. Првата жена што го искористила правото на глас била Роза Џон, сопруга на истакнат сириски трговец.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.lansingstatejournal.com/story/news/local/capitol/2018/01/21/centennial-michigan-womens-suffrage/1017344001/|title=What Michigan women can learn from fight for suffrage 100 years ago|last=Hinkley|first=Justin A.|date=20 January 2018|work=[[Lansing State Journal]]|access-date=18 December 2018|archive-url=https://archive.today/20181218154001/https://www.lansingstatejournal.com/story/news/local/capitol/2018/01/21/centennial-michigan-womens-suffrage/1017344001/|archive-date=2018-12-18|location=Lansing, Michigan}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26322077/goff_looks_victor_in_judgeship_race/|title=Goff Looks Victor in Judgeship Race|date=6 March 1919|work=[[The Detroit Free Press]]|access-date=18 December 2018|location=Detroit, Michigan|page=3|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 9 март 1919 година: Италија — Бил поднесен Сакиевиот закон, со кој се елиминирала супериорноста на сопрузите во семејното право; давајќи им на жените право да го контролираат сопствениот имот, да имаат еднакво старателство над своите деца, да се кандидираат за јавни функции и да си работат професии. (Законот бил одобрен од комисијата на Сенатот и усвоен без измени во јули).{{Sfn|Harper|1922}}<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=sVmPAAAAMAAJ|title=Storia del voto alle donne in Italia: alle radici del difficile rapporto tra donne e politica|last=Galeotti|first=Giulia|publisher=Biblink|year=2006|isbn=9788888071664|location=Rome, Italy|page=43|language=it}}</ref> Истовремено, била предложена Сичелската агенда, која ќе им дало право на глас на италијанските жени. Но, пред да се свикало гласање во Сенатот, законодавното собрание се одложило.{{Sfn|Galeotti|2006}} * 10 март 1919 година: Украина — Жените добиле право на глас.<ref name="ws"/> * 17 март 1919 година: Кантон Нојшател, Швајцарија — Советот се согласило прашањето за правото на глас на жените да го стави на гласачко ливче за да одлучат гласачите.{{Sfn|Harper|1922}} * 19 март 1919 година: Мејн – Државниот дом донел резолуција со која им се дозволува на жените да гласаат за претседателски избирачи.{{Sfn|Harper|1922}} * 21 март 1919 година: [[Унгарска Советска Република]] — Универзалното право на глас им било проширено само на членовите на синдикатите; со распаѓањето на Републиката, во август 1919 година, законот бил поништен и универзалното право на глас не постоел повторно сè до 1945 година.<ref name="SulkunenNevalaMarkkola_2009">{{Наведена книга|url=https://poseidon01.ssrn.com/delivery.php?ID=623110115067019007065022016106114092051040069008061028095107014090008069077122027071123059021013106005121064000100072104082022105043041005072080103000117001016118096056082040090095091079095111003127100084010028075103003076024006004117077027020114001087&EXT=pdf|title=Suffrage, Gender and Citizenship: international perspectives on parliamentary reforms|date=2009|publisher=Cambridge Scholars|isbn=978-1-4438-0162-1|editor-last=Sulkunen|editor-first=Irma|location=Newcastle upon Tyne, England|pages=242–243|editor-last2=Nevala-Nurmi|editor-first2=Seija-L eena|editor-last3=Markkola|editor-first3=Pirjo}}</ref> * 28 март 1919 година: Мисури – Жените добиле право да гласаат за претседателски избирачи од страна на државното законодавство. Гувернерот го потпишал законот на 5 април. {{Sfn|Harper|1922}} === април === * 9 април 1919 година: Британска Источна Африка (сега Кенија) — Законодавците во третото читање усвоиле закон за право на глас, ''Уредба бр. 16 на Законодавниот совет'', со која се дава еднакво право на глас на возрасните жени и мажи<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.64571|title=Kenya From Within: A Short Political History|last=Ross|first=W. Mcgregor|date=1927|publisher=George Allen & Unwin Ltd.|location=London, England|page=[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.64571/page/n345 327]|oclc=245718452}}</ref> од „чисто европско потекло“,{{Sfn|Ross|1927}} кои зборувале англиски, биле писмени британски поданици и поседувале имот. Со неа посебно се исклучувале Африканците<ref>{{Наведен извештај|access-date=16 December 2018}}</ref> и британските поданици од Индија или други локации надвор од Европа.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=H8k3DwAAQBAJ&pg=PT99|title=Economic Development of Africa, 1880–1939|last=Sunderland|first=David|last2=Uzoigwe|first2=Godfrey N.|date=2016|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-1-351-22196-2|volume=5: Labour and Other Aspects of Development|location=New York, New York|page=99}}</ref> * 17 април 1919 година: Њу Бранзвик, Канада — на жените им било доделено целосно универзално право на глас.{{Sfn|Harper|1922}} === мај === * 3 мај 1919 година: Атланта, Џорџија — Белите жени добиле право да гласаат на општинските избори.{{Sfn|Harper|1922}} * 8 мај 1919 година: Луксембург — Уставното собрание го проширило правото на глас на сите граѓани над 21 година, без оглед на полот. Новиот устав стапил на сила на 15 мај 1919 година.{{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 9 мај 1919 година: Белгија — На жените, како заменици на херојските мажи кои загинале во Првата светска војна, кои биле вдовици или самохрани мајки на војници загинати во борба, кои биле политички затвореници држени од непријателот или кои самите биле вклучени во движењето на отпорот, им било дозволено да гласаат и да бидат кандидати.<ref name="ws"/>{{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 12–17 мај 1919 година: [[Цирих]], Швајцарија — Вториот меѓународен женски конгрес за мир и слобода ги осудил последните услови од [[Версајски договор|Версајскиот договор]] со кој завршила [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и ја преименувала мировната организација основана во 1915 година во Женска меѓународна лига за мир и слобода.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://armingallsides.org.uk/wp-content/uploads/2014/06/All-aboard-the-peace-train-with-references1.pdf|title=All Aboard The Peace Train|last=Adams|first=Joshua|date=June 2014|work=Arming All Sides|publisher=On the Record Community Interest Company|location=London, England|archive-url=https://web.archive.org/web/20190127164550/https://armingallsides.org.uk/wp-content/uploads/2014/06/All-aboard-the-peace-train-with-references1.pdf|archive-date=27 January 2019|accessdate=27 January 2019}}</ref> * 15 мај 1919 година: Остров Џерси (Каналски Острови) — На самохраните жени над 20 години им било дадено правото да гласаат на локалните избори.<ref name="Le Claire2006">{{Наведена мрежна страница|url=https://statesassembly.gov.je/assemblypropositions/2006/10195-17544-6122006.pdf|title=States of Jersey: Public Elections—Reduction in Voting Age to 16|last=Le Claire|first=P. V. F.|date=5 December 2006|work=statesassembly.gov.je|publisher=[[States of Jersey]]|location=Saint Helier, Jersey|page=7|archive-url=https://web.archive.org/web/20181215235129/https://statesassembly.gov.je/assemblypropositions/2006/10195-17544-6122006.pdf|archive-date=15 December 2018|accessdate=15 December 2018}}</ref> * 16 мај 1919 година: Крунска колонија на Јамајка, Британски Западни Инди — Жените на возраст од дваесет и пет години или повеќе, кои заработувале 50 фунти или повеќе годишно или плаќале даноци од 2 фунти годишно, добиле право на глас.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.stabroeknews.com/2010/features/05/13/history-this-weekconstitutional-developments-in-british-guiana-and-jamaica-between-1890-and-1945-part-3/|title=History this week:Constitutional Developments in British Guiana and Jamaica between 1890 and 1945 (Part 3)|date=13 May 2010|work=[[Stabroek News]]|access-date=16 February 2019|archive-url=https://archive.today/20130824053927/http://www.stabroeknews.com/2010/features/05/13/history-this-weekconstitutional-developments-in-british-guiana-and-jamaica-between-1890-and-1945-part-3/|archive-date=24 August 2013|location=Georgetown, Guyana}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://newspaperarchive.com/politics-clipping-may-17-1919-1045268/|title=Continuation of the Session of the Honourable Legislative Council|last=<!--Staff writer(s); no by-line.-->|date=17 May 1919|work=[[The Gleaner (newspaper)|The Gleaner]]|access-date=16 February 2019|location=Kingston, Jamaica|page=6|via=[[Newspaperarchive.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 20 мај 1919 година: [[Право на глас на жените|Франција]] — Пратеничкиот дом усвоил закон за доделување еднакво право на глас на жените со 377 пратеници „за“ и 97 „против“.{{Sfn|Oldfield|2003}} Мерката не била усвоена од Сенатот, со што правото на глас на жените било одложено до 1944 година.<ref name="ws" /> * 24 мај 1919 година: Шведска — На жените им било доделено право на глас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thelocal.se/20180905/how-swedish-women-won-the-right-to-vote|title=How Swedish women won the right to vote|last=Martinez, Victoria|date=3 September 2018|work=The Local|accessdate=30 November 2018}}</ref> === Јуни === * 5 јуни 1919 година: Амандманот за национално право на глас, деветнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави, бил усвоен од Конгресот.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/this-day-in-history/congress-passes-the-19th-amendment|title=1919: Congress passes the 19th Amendment|publisher=History|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 10 јуни 1919 година: Илиноис,{{Sfn|Harper|1922}} Висконсин и Мичиген, по тој редослед, станале првите три држави што го ратификувале Амандманот за национално право на глас.<ref name="locp"/><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://housedems.com/article/100th-anniversary-women%E2%80%99s-suffrage-michigan|title=100th Anniversary of Women's Suffrage in Michigan|date=10 April 2018|publisher=Michigan House: Democrats|archive-url=https://web.archive.org/web/20181130202259/https://housedems.com/article/100th-anniversary-women%E2%80%99s-suffrage-michigan|archive-date=30 November 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26296631/two_states_ratify_votes_for_women_the/|title=Two States Ratify Votes for Women|date=10 June 1919|work=[[The Ottawa Herald]]|access-date=17 December 2018|location=Ottawa, Kansas|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26296679/the_capital_times/|title=Wisconsin O.K.'s Suffrage; Illinois First|date=10 June 1919|work=[[The Capital Times]]|access-date=17 December 2018|location=Madison, Wisconsin|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26296916/detroit_free_press/|title=Michigan Third to Put O.K. on Suffrage Act|date=10 June 1919|work=[[The Detroit Free Press]]|access-date=17 December 2018|location=Detroit, Michigan|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 15 јуни 1919 година: Чехословачка — Жените и мажите во чешките области за прв пат гласале под еднакво право на глас за општинските кандидати.{{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 16 јуни 1919 година: Канзас, Охајо и Њујорк, по тој редослед, го ратификувале 19-тиот амандман.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304314/suffrage_is_ratified_the_independence/|title=Suffrage is Ratified|date=16 June 1919|work=The Independence Daily Reporter|access-date=17 December 2018|location=Independence, Kansas|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304891/assembly_to_o_k_suffrage_with/|title=Assembly to O. K. Suffrage with Dispatch|date=16 June 1919|work=[[The Dayton Daily News]]|access-date=17 December 2018|location=Dayton, Ohio|page=9|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304946/ohio_legislature_favors_suffrage_the/|title=Ohio Legislature Favors Suffrage|date=17 June 1919|work=The Fremont Daily Messenger|access-date=17 December 2018|location=Fremont, Ohio|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304458/the_new_york_times/|title=Women Suffrage Amendment Wins in Legislature (pt. 1)|date=17 June 1919|work=[[The New York Times]]|access-date=17 December 2018|location=New York, New York|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}} and {{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26304613/the_new_york_times/|title=Women Suffrage Amendment Wins in Legislature (pt. 2)|date=17 June 1919|work=[[The New York Times]]|access-date=17 December 2018|location=New York, New York|page=9|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 17 јуни 1919 година: Илиноис — Поради мала грешка во текстот на првичниот вовед на резолуцијата за ратификација на 19-тиот амандман, и Државниот сенат и Претставничкиот дом ја потврдиле ратификацијата на правото на глас на жените. По поднесувањето на краток опис за објаснување дека легалноста на самиот амандман не била загрозена, а второто гласање било само правна формалност, Илиноис бил признаен од страна на државниот секретар на САД како прва држава што го ратификувала федералниот амандман.{{Sfn|Harper|1922}} * 19 јуни 1919 година: Пенсилванија — Државниот сенат го ратификувала 19-тиот амандман.{{Sfn|Harper|1922}}<ref name="The Brookville American">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26330756/pennsylvania_ratifies_the_brookville/|title=Pennsylvania Ratifies|date=26 June 1919|work=The Brookville American|access-date=18 December 2018|location=Brookville, Pennsylvania|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 21 јуни 1919 година: Ерменија — Одржани биле првите избори со универзално право на глас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://chai-khana.org/en/womens-suffrage-the-armenian-formula|title=Women's Suffrage: The Armenian Formula|last=Badalyan, Lena|date=5 December 2018|publisher=Chai Khana|archive-url=https://web.archive.org/web/20181201005054/https://chai-khana.org/en/womens-suffrage-the-armenian-formula|archive-date=1 December 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref> Избрани се три жени: Перчухи Партизпанјан-Барсегјан, Варвара Сахакјан и Катарина Залјан-Манукјан, кои служеле до падот на владата во 1920 година.<ref name="Harutyunyan">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aniarc.am/2018/03/08/women-1919-1920-mp/|title=Առաջին խորհրդարանի (1919-1920) երեք կին պատգամավորները|last=Harutyunyan|first=Anahit|date=8 March 2018|work=ANI Armenian Research Center|publisher=Armenian Research Center for Anteriology|location=Yerevan|language=hy|archive-url=https://web.archive.org/web/20180504044633/https://www.aniarc.am/2018/03/08/women-1919-1920-mp/|archive-date=4 May 2018|accessdate=11 January 2019|quote=Three female deputies of the first parliament (1919-1920)}}</ref> * 24 јуни 1919 година: Пенсилванија — Државниот дом го ратификувала 19-тиот амандман, со што државата станала седма што го поддржала федералниот амандман.<ref name="The Brookville American" /> * 25 јуни 1919 година: Масачусетс — Државниот дом го ратификувала 19-тиот амандман со 185 гласови „за“ и 47 „против“, а Државниот сенат со 34 гласови „за“ и 5 „против“, со што државата станала осма што го ратификувала федералниот амандман.{{Sfn|Harper|1922}} * 28 јуни 1919 година: Тексас — Државното законодавство го ратификувала 19-тиот амандман, со што државата станала 9-та што го одобрила федералниот амандман.{{Sfn|Harper|1922}} * 28–29 јуни 1919 година: Кантон Нојшател, Швајцарија — Гласачите го отфрлиле давањето право на глас на жените.{{Sfn|Harper|1922}} === Јули === [[Податотека:Nancy-Astor-Viscountess-Astor.jpg|десно|мини|272x272пкс|Конзервативката Ненси Астор, првата жена член на британскиот парламент.]] * 2 јули 1919 година: Ајова — На посебна седница на законодавното тело свикана од гувернерот, и Државниот дом и Сенатот ја одобриле ратификацијата на Деветнаесеттиот амандман.{{Sfn|Harper|1922}} * 3 јули 1919 година: Мисури — И Државниот сенат и Државниот дом го ратификувале 19-тиот амандман.{{Sfn|Harper|1922}} * 4 јули 1919 година: Британска Родезија — ''Уредбата за право на глас на жените'' добила согласност од Високиот комесар, дозволувајќи им на жените на возраст од 21 година или постари да гласаат и да служат како членови на Законодавниот совет, под услов да ги исполнуваат професионалните и квалификациите за плата. Мажените жени автоматски ги имаа истите права како и нивните сопрузи, сè додека двојката живеела заедно во неполигамна врска и тој ги исполнувал условите за приход.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qvAZ8MIP4VcC&pg=PA195|title=International Woman Suffrage|last=Oldfield|first=Sybil|date=2003|publisher=[[Taylor & Francis]]|isbn=978-0-415-25740-4|volume=4: October 1918 — September 1920|location=New York, New York|page=195}}</ref> * 12 јули 1919 година: Остров Џерси (Каналски Острови) — Со донесувањето на ''Законот за право'' на глас на мажените жени чии сопрузи биле даночни обврзници и жени над 30 години кои плаќале кирија од 10 фунти или повеќе годишно.<ref name="Le Claire2006"/> * 15 јули 1919 година: Ватикан — [[Папа Бенедикт XV|Папата Бенедикт XV]] издал декларација во поддршка на политичките права на жените.<ref>{{Наведена книга|url=https://epdf.tips/aftermaths-of-war-womens-movements-and-female-activists-1918-1923-history-of-war.html|title=Aftermaths of War: Women's movements and female activists, 1918-1923|date=2011|publisher=[[Brill Publishers]]|isbn=978-90-04-19172-3|editor-last=Sharp|editor-first=Ingrid|volume=63|location=Leiden, The Netherlands|page=200|editor-last2=Stibbe|editor-first2=Matthew}}</ref> * 17 јули 1919 година: Алабама — Државниот Сенат ја отфрлил ратификацијата на 19-тиот амандман со 19 гласови против и 13 за.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historyofwomansu06stanuoft|title=History of Woman Suffrage|date=1922|publisher=J. J. Little & Ives Company for the [[National Woman Suffrage Association]]|editor-last=Harper|editor-first=Ida Husted|volume=6: 1900-1920|location=Rochester, New York|page=[https://archive.org/details/historyofwomansu06stanuoft/page/8 8]|oclc=963795738}}</ref> * 21 јули 1919 година: [[Жените во Азербејџан|Азербејџан]] — Жените добиле право на глас.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.today.az/news/vdiaspora/87899.html|title=History of Azerbaijani and US women's rights to vote discussed at US Congress Library|publisher=Today.Az|accessdate=2012-10-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://azerbaijan.travel/en/blog/single/26-women-s-right-to-vote-for-the-first-time-on-the-east|title=Women's right to vote – for the first time on the East|publisher=Azerbaijan|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 24 јули 1919 година: Џорџија — И Сенатот и Претставничкиот дом ја отфрлиле ратификацијата на 19-тиот амандман на Уставот на САД.{{Sfn|Harper|1922}} * 28 јули 1919 година: Арканзас — По гласањето на Државниот сенат со 29 гласови „за“ и 2 „против“ и гласањето на Претставничкиот дом со 75 гласови „за“ и 17 „против“, Арканзас станала 12-та држава што го ратификувала 19-тиот амандман.{{Sfn|Harper|1922}}<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/13479577/1919729_arkansas_gazette_suffrage_is/|title=Suffrage is Ratified by Legislature|date=29 July 1919|work=[[Arkansas Gazette|The Arkansas Gazette]]|access-date=17 December 2018|issue=239|location=Little Rock, Arkansas|volume=99|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 31 јули 1919 година: Монтана — Државниот сенат го ратификувал 19-тиот амандман со кој се одобрува правото на глас на жените.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26323950/the_anaconda_standard/|title=Lawmakers Wrestle with Problems for Relief for Farmers|date=31 July 1919|work=The Anaconda Standard|access-date=18 December 2018|location=Anaconda, Montana|page=5|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref><ref name="Evening State Journal">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26324108/lincoln_journal_star/|title=House Unanimous in Its Approval (pt. 1)|date=2 August 1919|work=[[Lincoln Journal Star|The Evening State Journal]]|access-date=18 December 2018|location=Lincoln, Nebraska|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}} and {{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26324136/lincoln_journal_star/|title=House Unanimous in Its Approval (pt. 2)|date=2 August 1919|work=[[Lincoln Journal Star|The Evening State Journal]]|access-date=18 December 2018|location=Lincoln, Nebraska|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> === Август === * 2 август 1919 година: Монтана и Небраска — Претставничкиот дом на Монтана го ратификувал 19-тиот амандман на кој гувернерот веднаш го ставил својот потпис,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26323224/speaker_belden_signs_suffrage/|title=Speaker Belden Signs Suffrage Amendment|date=3 August 1919|work=The Butte Miner|access-date=18 December 2018|location=Butte, Montana|page=11|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26323281/the_independentrecord/|title=Governor Signs Bills and Payday Is Here Other Bills Signed|date=3 August 1919|work=[[The Helena Daily Independent]]|access-date=18 December 2018|location=Helena, Montana|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> а законодавното собрание на државата Небраска едногласно го ратификувал федералниот амандман истиот ден.<ref name="Evening State Journal"/><ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26324804/newyork_tribune/|title=Nebraska's Legislature Votes to Ratify Suffrage|date=2 August 1919|work=[[The New York Tribune]]|access-date=18 December 2018|location=New York, New York|page=11}}</ref> * 11 август 1919 година: Германија — Според Вајмарскиот устав, Германија им доделила на жените право на глас.<ref name="scholastic1">{{Наведена мрежна страница|url=http://teacher.scholastic.com/activities/suffrage/history.htm|title=History of Women's Suffrage &#124; Scholastic.com|last=Grolier|date=1920-08-26|publisher=Teacher.scholastic.com|accessdate=2012-10-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.history.com/this-day-in-history/weimar-constitution-adopted-in-germany|title=Weimar Constitution adopted in Germany|publisher=History|accessdate=30 November 2018}}</ref> === Септември === * Септември 1919 година: Луксембург — Жените гласале за прв пат на референдум за задржување на монархијата.{{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}} * 8 септември 1919 година: Минесота — Државниот дом и Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман со 120 гласови „за“, 6 „против“ и 60 „за“ со 5 „против“.{{Sfn|Harper|1922}} * 10 септември 1919 година: Њу Хемпшир — Државниот сенат го следел примерот на Државниот дом, кој го ратификувал Деветнаесеттиот амандман претходниот ден и го усвоил амандманот за право на глас со 14 гласови „за“ и 10 „против“.{{Sfn|Harper|1922}} * 17 септември 1919 година: Алабама — Државниот дом ја отфрлил ратификацијата на Деветнаесеттиот амандман со 60 гласови против и 31 глас за.{{Sfn|Harper|1922}}<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26294482/the_selma_timesjournal/|title=Anthony Amend. in Alabama Is Refused—Settled for next 4 Years|date=17 September 1919|work=[[Selma Times-Journal|The Selma Journal]]|access-date=17 December 2018|location=Selma, Alabama|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> Алабама немала да го ратификува амандманот сè до 8 септември 1953 година.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/25170006/the_montgomery_advertiser/|title=Adam's Rib in Alabama|date=9 September 1953|work=[[The Montgomery Advertiser]]|access-date=17 December 2018|location=Montgomery, Alabama|page=4|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 18 септември 1919 година: Холандија — Холандија им доделила на жените право на глас. Правото на избор претходно им било доделено во 1917 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.db-decision.de/CoRe/Netherlands.htm|title=Country Report Netherlands|work=European Database: Women in Decision-making|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210081236/http://www.db-decision.de/CoRe/Netherlands.htm|archive-date=2015-02-10|accessdate=2012-10-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://dutchreview.com/culture/history/womens-suffrage-in-the-netherlands/|title=The Fight for Women's Suffrage in the Netherlands|last=Nwanazia, Chuka|date=30 October 2018|publisher=Dutch Review|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 29–30 септември 1919 година: Јута — На посебна законодавна седница, Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман на 29-ти, а следниот ден Државниот дом го следел нивниот пример.{{Sfn|Harper|1922}}<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26332255/utah_ratifies_the_suffrage_amendment/|title=Utah Ratifies the Suffrage Amendment|date=30 September 1919|work=[[The Ogden Standard]]|access-date=18 December 2018|location=Ogden, Utah|page=6|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> === Октомври === * Октомври 1919 година: Италија — Пратеничкиот дом усвоил закон со кој на писмените жени на возраст од 21 година и постари како и неписмените жени на возраст од 30 години и постари, кои не биле криминалци, глуви, лудаци, неми, сиромаси или проститутки, им се дава еднакви права со машките гласачи, со што стапиле на сила во 1920 година за локалните избори. Парламентот подоцна бил распуштен без Сенатот да гласа за мерката.{{Sfn|Oldfield|2003}} * 26 октомври 1919 година: Луксембург — Жените за прв пат учествувале на парламентарните избори.{{Sfn|Rodriguez Ruiz|Rubio-Marín|2012}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://luxembourg.public.lu/en/le-grand-duche-se-presente/systeme-politique/systeme-electoral/droit-vote/index.html|title=Right to vote|publisher=Le Gouvernement du Grand-Duché de Luxembourg|archive-url=https://web.archive.org/web/20181208133753/http://luxembourg.public.lu/en/le-grand-duche-se-presente/systeme-politique/systeme-electoral/droit-vote/index.html|archive-date=8 December 2018|accessdate=30 November 2018}}</ref> Маргарита Томас-Клемент била избрана како прва жена пратеник.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.db-decision.de/CoRe/Luxembourg.htm|title=Country Report Luxembourg|work=European Database: Women in Decision-making|archive-url=https://web.archive.org/web/20150923212939/http://www.db-decision.de/CoRe/Luxembourg.htm|archive-date=2015-09-23|accessdate=2012-10-31}}</ref> * 28 октомври - 6 ноември 1919 година: [[Вашингтон]] — Меѓународниот конгрес на работнички жени собрал над 200 жени за да разговараат за прашања поврзани со трудот на жените и да презентираат препораки до [[Меѓународна организација на трудот|Меѓународната организација на трудот]].<ref>{{Наведено списание|last=Lara|first=Vapnek|date=Spring 2014|title=The 1919 International Congress of Working Women: Transnational Debates on the "Woman Worker"|url=https://muse.jhu.edu/article/540504|journal=[[Journal of Women's History]]|publisher=Johns Hopkins University Press|volume=26|issue=1|pages=160–184|issn=1042-7961|url-access=subscription|access-date=27 January 2019|via=[[Project MUSE]]}}</ref> * 29 октомври 1919 година: Нов Зеланд — На жените им било дозволено да се кандидираат за избори во парламентот. Розета Баум, Ајлин Кук и Елен Мелвил се кандидирале како први жени кандидатки, иако ниту една не била избрана.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.elections.org.nz/study/education-centre/history/votes-for-women.html|title=Votes for Women|date=2005-04-13|work=Elections New Zealand|archive-url=https://web.archive.org/web/20121023171127/http://www.elections.org.nz/study/education-centre/history/votes-for-women.html|archive-date=2012-10-23|accessdate=2012-10-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://nzhistory.govt.nz/page/women-can-stand-parliament|title=Women can stand for Parliament: 29 October 1919|publisher=NZ History|accessdate=30 November 2018}}</ref> === Ноември === * 1 ноември 1919 година: Калифорнија — На посебна законодавна седница, Државниот сенат едногласно гласал за Деветнаесеттиот амандман, а Државниот дом го одобрил со 73 гласови „за“ и 2 „против“,{{Sfn|Harper|1922}} станувајќи 18-та држава што го ратификувала федералниот амандман.<ref name="The Nebraska State Journal">{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26307178/suffrage_the_nebraska_state_journal/|title=Suffrage|date=5 November 1919|work=[[The Nebraska State Journal]]|access-date=17 December 2018|location=Lincoln, Nebraska|page=6|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 4 ноември 1919 година: Мејн – Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман.{{Sfn|Harper|1922}} * 5 ноември 1919 година: Мејн – Државниот дом го ратификувал Деветнаесеттиот амандман,{{Sfn|Harper|1922}} со што Мејн станала 19-та држава што ја одобрила ратификацијата.<ref name="The Nebraska State Journal" /> * 20 ноември 1919 година: Литванија – Советот на Литванија го донела Законот за избори со кој се легализирало универзалното право на глас за сите граѓани над 21 година,{{Sfn|Sharp|Stibbe|2011}} што било наведено во Привремениот устав од 1918 година.<ref>{{Наведено списание|last=Birmontienė|first=Toma|last2=Jurėnienė|first2=Virginija|date=2009|title=Development of Women's Rights in Lithuania: Recognition of Women's Political Rights|url=https://www.mruni.eu/upload/iblock/10f/birmontiene.pdf|journal=Jurisprudencija|volume=2|issue=116|page=33|issn=1392-6195|archive-url=https://web.archive.org/web/20181112054949/https://www.mruni.eu/upload/iblock/10f/birmontiene.pdf|archive-date=12 November 2018|access-date=25 December 2018}}</ref> * 26 ноември 1919 година: Северна Дакота – Државниот сенат го ратификувала 19-тиот амандман.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327025/jamestown_weekly_alert/|title=Legislature Takes Recess Thanksgiving|date=4 December 1919|work=The Jamestown Weekly Alert|access-date=18 December 2018|location=Jamestown, North Dakota|page=3|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> === Декември === * 1 декември 1919 година: Англија — Ненси Астор станала првата жена што го зазела своето место во Долниот дом.<ref name="autogenerated1910">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/radio4/womanshour/timeline/1910.shtml|title=BBC Radio 4 – Woman's Hour – Women's History Timeline: 1910 – 1919|publisher=Bbc.co.uk|accessdate=2012-11-07}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thehistorypress.co.uk/articles/nancy-astor-the-first-lady-of-british-politics/|title=Nancy Astor: The first lady of British politics|publisher=The History Press|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 1 декември 1919 година: Северна Дакота — Државниот дом го ратификувал 19-тиот амандман,<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327205/untitled_the_weekly_timesrecord/|title=(untitled)|date=4 December 1919|work=The Weekly Times-Record|access-date=18 December 2018|location=Valley City, North Dakota|page=2|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> станувајќи 20-та држава што го одобрила федералниот амандман.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327545/north_dakota_ratifies_the_manhattan/|title=North Dakota Ratifies|date=2 December 1919|work=[[The Manhattan Mercury]]|access-date=18 December 2018|location=Manhattan, Kansas|page=3|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 3–4 декември 1919 година: Јужна Дакота — На 3-ти, Државниот дом го усвоил амандманот за федерално право на глас, по што на 4-ти Државниот сенат го ратификувал Деветнаесеттиот амандман.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/26327892/south_dakota_has_given_women_vote_the/|title=South Dakota Has Given Women Vote|date=4 December 1919|work=[[The Bismarck Tribune]]|access-date=18 December 2018|location=Bismarck, North Dakota|page=1|via=[[Newspapers.com]]}} {{Отворен пристап}}</ref> * 12 декември 1919 година: Колорадо — На посебна законодавна седница, и Државниот сенат и Претставничкиот дом едногласно го ратификувале Деветнаесеттиот амандман. Гувернерот го потпишал законодавството три дена подоцна.{{Sfn|Harper|1922}} * 21 декември 1919 година: Соединети Американски Држави — Анархистката [[Ема Голдман]] била депортирана од Соединети Американски Држави во Советска Русија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jwa.org/thisweek/dec/21/1919/emma-goldman|title=Deportation of Emma Goldman as a radical "alien"|publisher=Jewish Women's Archive|accessdate=30 November 2018}}</ref> * 22 декември 1919 година: Австралија — Грејс Бени станала првата австралиска жена која седнала во локален совет.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=DUCCAxmw4yMC&pg=PA104|title=Liberal Women: Federation - 1949|last=FitzHerbert|first=Margaret|date=2004|publisher=Federation Press|isbn=978-1-86287-460-2|location=Annandale, NSW, Australia|page=104}}</ref> * 23 декември 1919 година: Обединето Кралство — Законот за дисквалификација врз основа на пол стапил во сила, овозможувајќи им на жените да се приклучат кон професиите. Во широка воведна изјава, се наведува дека „[никое] лице нема да биде дисквалификувано поради пол или брак од вршење на било каква јавна функција, или од назначување или држење на било каква граѓанска или судска функција или позиција, или од влегување, преземање или вршење на каква било граѓанска професија или занимање“. Законот обезбедил можности за вработување за индивидуални жени и многумина биле назначени за магистрати, но во пракса тој не ги исполнил очекувањата на женското движење. Високите позиции во државната служба сè уште биле затворени за жени и тие можеле да бидат исклучени од поротници ако доказите биле премногу „чувствителни“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.historyextra.com/feature/women-first|title=6 trailblazing women in history|last=Hannam|first=June|date=2012-03-08|work=BBC History Magazine|accessdate=2012-10-31}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/radio4/womanshour/04/2009_52_wed.shtml|title=Sex Disqualification (Removal) Act, 1919|date=30 December 2009|publisher=BBC Woman's hour|accessdate=30 November 2018}}</ref> == Поврзано == * [[Хронологија на правото на глас на жените]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] 2w6xmjid60gyooclbi30dn4js1he602 Виножитото на гравитацијата 0 1396621 5571282 5570677 2026-06-03T18:32:00Z ГП 23995 /* Четври дел: Контрасила */ дополнување 5571282 wikitext text/x-wiki '''„Виножитото на гравитацијата“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Gravity’s Rainbow'') — [[роман]] на американскиот писател [[Томас Пинчон]] од 1973 година. Книгата е посветена на Ричард Фариња. ==Содржина== === Прв дел: По нултата точка=== Дејствието на овој дел се одвива кон крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Во [[Лондон]], неколку офицери се опседнати со откривањето на тајната на германските [[Ракета|ракети]] В-2. Еден од нив е американскиот поручник Тајрон Слотроп кој работи за една разузнавачка служба. Роџер Мексико, [[Статистика|статистичар]] кој работи во друга воена агенција, се обидува да создаде статистички модел кој ќе ги предвиди експлозиите на В-2. Д-р Поинтсман е [[Неврологија|невролог]] кој спроведува експерименти во една [[лабораторија]]. Неговото внимание го привлекува Слотроп чија мапа со местата на неговите љубовни авантури се поклопува со експлозиите на В-2. Истовремено, во [[Холандија]], капетанот Блицеро ги испалува ракетите кон [[Обединето Кралство|Британија]], а слободното време го исполнува со садомазохистички игри со еден војник и со девојката Катје Боргезиус. Таа, пак, соработува со британската разузнавачка служба и по некое време, капетанот Џефри Прентис ја повлекува во Лондон.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 7-221</ref> ===Втор дел: Un Perm’ au Casino Hermann Goering=== Слотроп се наоѓа во [[Монте Карло]], каде прибира информации за ракетата В-2. Еден ден, на плажата ја запознава Катје, а ноќта, додека водат љубов, некој му ги краде облеката и сите лични работи. Во неговата околина постојано се менуваат разни луѓе и така тој заклучува дека го следат разузнавачките служби. Слотроп и Катје стануваат љубовници, но еден ден таа ненадејно си заминува. Слотроп го запознава Вексвинг, познат припадник на подземјето, кој му помага да отпатува во [[Цирих]] со фалсификувани документи. Таму, Слотроп го запознава аргентинскиот [[Анархизам|анархист]] Сквалидоци. Иако насекаде го следат тајните агенти, сепак Слотроп успева да им побегне.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 223-339.</ref> ===Трет дел: Во зоната=== Слотроп доаѓа во [[Нордхаузен]] во потрага по информации за ракетата В-2 при што пронаоѓа траги за соработката на татко му со германските хемиски фирми во 1920-тите. Користејќи лажни документи, тој влегува во подземната фабрика за производство на В-2, а таму, [[мајор|мајорот]] Марви (кој го бара насекаде) се обидува да го зароби, но Слотроп се спасува со помош на еден германски [[инженер]]. Набргу започнува љубовна врска со девојката Гели Трипинг, која пак му е љубовница на советскиот мајор Васлав Чичерин. Тој насекаде го бара Енцијан, поранешен припадник на т.н. Шварцкоманда, составена од од [[Африка|Африканци]] во редовите на германската војска. Имено, Енцијан е вонбрачен син на татко му на Чичерин, така што потрагата на Чичерин има лична основа. Во меѓувреме, во [[Германија]] пристига и анархистичката група на Сквалидоци кого го гони [[полиција|полицијата]]. Тој го запознава Веквинг кој му помага да се скрие, а потоа групата на Сквалидоци заминува во Бремен. Во овој дел се проследува и животната приказна на Пеклер, поранешен работник од Берлин чија жена (левичарка) го напушта, а потоа завршува во [[Концентрационен логор|логор]] заедно со нивната ќерка Илсе. Пеклер е љубител на науката и се вработува на проектот за изработка на ракетата В-2. Одвреме-навреме, него го посетува Илсе, а пред крајот на војната оди во логорот со цел да ги најде жената и ќерката, но без успех. Слотроп заминува во [[Берлин]] со воздушен балон и за време на летот повторно е нападнат од мајорот Марви, но пак успева да избега. Во Берлин, Слотроп се запознава со луѓе од подземјето, кои го испраќаат во [[Потсдам|Потстдам]] со задача да земе големо количество [[хашиш]], закопан во дворот на вилата во која е сместена американската делегација на [[Потсдамска конференција|мировната конференција]]. Слотроп го пронаоѓа хашишот, но е уапсен од мајорот Чичерин, кој по кратко време го ослободува со намера да го следи понатаму. Слотроп се освестува во напуштено филмско студио, каде ја запознава глумицата Маргерита (Грета) Ердман со која потоа живее заедно во Берлин. Слотроп и Грета ја пронаоѓаат нејзината ќерка Бјанка на бродот „Анубис“ кој плови кон Полска. Таму, Слотроп води љубов со Бјанка, која потоа исчезнува. Додека бродот плови кон [[Шчеќински Залив|Шчеќинскиот залив]], Слотроп паѓа во морето, но го спасува една позната група криумчари. Така, Слотроп го запознава кралот на црната берза, познат како Der Springer. Кога бродот се усидрува на островот [[Пенеминде]] (поранешниот центар за лансирање на ракетите В-2), советската војска го заробува Шпрингер, но Слотроп и пријателот на Шпрингер го ослободуваат. По бегството, тие го напаѓаат „Анубис“ по што Слотроп го напушта друштвото на Шпрингер и скита по балтичкиот брег на Германија, каде во едно мало место го среќава мајорот Марви кој не го препознава. Тогаш, Слотроп дознава дека Марви и Чичерин планираат да ги нападнат припадниците на Шварцкомандата кои ги предупредува за опасноста. Подоцна, во близината на [[Куксхафен]], него го гони советската војска, но повторно успева да се спаси и доаѓа во детскиот град Цволфкиндер, каде се запознава со Пеклер. За време на престојот во Куксхафен, Слотроп го гони и британската воена полиција. Имено, Поинтсман испраќа двајца воени лекара со задача да го [[Кастрација|кастрираат]] Слотроп, но по грешка, тие го фаќаат мајорот Марви.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 341-734.</ref> ===Четври дел: Контрасила=== Војната завршува, а Слотроп живее осамен во планините, додека легендата за Ракетниот човек се шири во околината. Откако го напушта љубовницата Џесика, Роџер Мексико заминува во Куксхафен со намера да го спаси Слотроп за кого дознава дека уште пред војната бил контролиран од познатиот хемиски концерн ИГ Фарбен. Катје се среќава со Енцијан со кого разменува спомени за Вајсман (капетанот Блицеро), одговорниот за изградбата на ракетата В-2. Припадниците на народот Хереро, кои ја сочинувале Шварцкомандата, насекаде ги бараат деловите од В-2 потребни за да состават своја ракета. Во меѓувреме, во советската окупациска зона пристига агент кој ја сопира Чичериновата потрага по Енцијан. Водена до љубовта кон него, Гели Трипинг упорно го бара Чичерин и најпосле го пронаоѓа скриен под еден мост. Тогаш, тој накратко го среќава својот полубрат Енцијан, иако не знае дека е тој. Слотроп, пак, се наоѓа во околината на [[Магдебург]] и никој не знае што се случува со него.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 735-906.</ref> ==Осврт кон делото== == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Томас Пинчон]] [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Романи на англиски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Германија]] [[Категорија:Романи кои се одвиват во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Книги од 1973 година]] b0p5znopy2dwr5r7p5gtdt3pry1jhfp 5571347 5571282 2026-06-03T21:03:36Z ГП 23995 дополнување 5571347 wikitext text/x-wiki '''„Виножитото на гравитацијата“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Gravity’s Rainbow'') — [[роман]] на американскиот писател [[Томас Пинчон]] од 1973 година. Книгата е посветена на Ричард Фариња. ==Содржина== === Прв дел: По нултата точка=== Во [[Лондон]], неколку офицери се опседнати со откривањето на тајната на германските [[Ракета|ракети]] В-2. Еден од нив е американскиот поручник Тајрон Слотроп кој работи за една разузнавачка служба. Роџер Мексико, [[Статистика|статистичар]] кој работи во друга воена агенција, се обидува да создаде статистички модел кој ќе ги предвиди експлозиите на В-2. Д-р Поинтсман е [[Неврологија|невролог]] кој спроведува експерименти во една [[лабораторија]]. Неговото внимание го привлекува Слотроп чија мапа со местата на неговите љубовни авантури се поклопува со експлозиите на В-2. Истовремено, во [[Холандија]], капетанот Блицеро ги испалува ракетите кон [[Обединето Кралство|Британија]], а слободното време го исполнува со садомазохистички игри со еден војник и со девојката Катје Боргезиус. Таа, пак, соработува со британската разузнавачка служба и по некое време, капетанот Џефри Прентис ја повлекува во Лондон.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 7-221</ref> ===Втор дел: Un Perm’ au Casino Hermann Goering=== Слотроп се наоѓа во [[Монте Карло]], каде прибира информации за ракетата В-2. Еден ден, на плажата ја запознава Катје, а ноќта, додека водат љубов, некој му ги краде облеката и сите лични работи. Во неговата околина постојано се менуваат разни луѓе и така тој заклучува дека го следат разузнавачките служби. Слотроп и Катје стануваат љубовници, но еден ден таа ненадејно си заминува. Слотроп го запознава Вексвинг, познат припадник на подземјето, кој му помага да отпатува во [[Цирих]] со фалсификувани документи. Таму, Слотроп го запознава аргентинскиот [[Анархизам|анархист]] Сквалидоци. Иако насекаде го следат тајните агенти, сепак Слотроп успева да им побегне.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 223-339.</ref> ===Трет дел: Во зоната=== Слотроп доаѓа во [[Нордхаузен]] во потрага по информации за ракетата В-2 при што пронаоѓа траги за соработката на татко му со германските хемиски фирми во 1920-тите. Користејќи лажни документи, тој влегува во подземната фабрика за производство на В-2, а таму, [[мајор|мајорот]] Марви (кој го бара насекаде) се обидува да го зароби, но Слотроп се спасува со помош на еден германски [[инженер]]. Набргу започнува љубовна врска со девојката Гели Трипинг, која пак му е љубовница на советскиот мајор Васлав Чичерин. Тој насекаде го бара Енцијан, поранешен припадник на т.н. Шварцкоманда, составена од од [[Африка|Африканци]] во редовите на германската војска. Имено, Енцијан е вонбрачен син на татко му на Чичерин, така што потрагата на Чичерин има лична основа. Во меѓувреме, во [[Германија]] пристига и анархистичката група на Сквалидоци кого го гони [[полиција|полицијата]]. Тој го запознава Веквинг кој му помага да се скрие, а потоа групата на Сквалидоци заминува во Бремен. Во овој дел се проследува и животната приказна на Пеклер, поранешен работник од Берлин чија жена (левичарка) го напушта, а потоа завршува во [[Концентрационен логор|логор]] заедно со нивната ќерка Илсе. Пеклер е љубител на науката и се вработува на проектот за изработка на ракетата В-2. Одвреме-навреме, него го посетува Илсе, а пред крајот на војната оди во логорот со цел да ги најде жената и ќерката, но без успех. Слотроп заминува во [[Берлин]] со воздушен балон и за време на летот повторно е нападнат од мајорот Марви, но пак успева да избега. Во Берлин, Слотроп се запознава со луѓе од подземјето, кои го испраќаат во [[Потсдам|Потстдам]] со задача да земе големо количество [[хашиш]], закопан во дворот на вилата во која е сместена американската делегација на [[Потсдамска конференција|мировната конференција]]. Слотроп го пронаоѓа хашишот, но е уапсен од мајорот Чичерин, кој по кратко време го ослободува со намера да го следи понатаму. Слотроп се освестува во напуштено филмско студио, каде ја запознава глумицата Маргерита (Грета) Ердман со која потоа живее заедно во Берлин. Слотроп и Грета ја пронаоѓаат нејзината ќерка Бјанка на бродот „Анубис“ кој плови кон Полска. Таму, Слотроп води љубов со Бјанка, која потоа исчезнува. Додека бродот плови кон [[Шчеќински Залив|Шчеќинскиот залив]], Слотроп паѓа во морето, но го спасува една позната група криумчари. Така, Слотроп го запознава кралот на црната берза, познат како Der Springer. Кога бродот се усидрува на островот [[Пенеминде]] (поранешниот центар за лансирање на ракетите В-2), советската војска го заробува Шпрингер, но Слотроп и пријателот на Шпрингер го ослободуваат. По бегството, тие го напаѓаат „Анубис“ по што Слотроп го напушта друштвото на Шпрингер и скита по балтичкиот брег на Германија, каде во едно мало место го среќава мајорот Марви кој не го препознава. Тогаш, Слотроп дознава дека Марви и Чичерин планираат да ги нападнат припадниците на Шварцкомандата кои ги предупредува за опасноста. Подоцна, во близината на [[Куксхафен]], него го гони советската војска, но повторно успева да се спаси и доаѓа во детскиот град Цволфкиндер, каде се запознава со Пеклер. За време на престојот во Куксхафен, Слотроп го гони и британската воена полиција. Имено, Поинтсман испраќа двајца воени лекара со задача да го [[Кастрација|кастрираат]] Слотроп, но по грешка, тие го фаќаат мајорот Марви.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 341-734.</ref> ===Четври дел: Контрасила=== Војната завршува, а Слотроп живее осамен во планините, додека легендата за Ракетниот човек се шири во околината. Откако го напушта љубовницата Џесика, Роџер Мексико заминува во Куксхафен со намера да го спаси Слотроп за кого дознава дека уште пред војната бил контролиран од познатиот хемиски концерн ИГ Фарбен. Катје се среќава со Енцијан со кого разменува спомени за Вајсман (капетанот Блицеро), одговорниот за изградбата на ракетата В-2. Припадниците на народот Хереро, кои ја сочинувале Шварцкомандата, насекаде ги бараат деловите од В-2 потребни за да состават своја ракета. Во меѓувреме, во советската окупациска зона пристига агент кој ја сопира Чичериновата потрага по Енцијан. Водена до љубовта кон него, Гели Трипинг упорно го бара Чичерин и најпосле го пронаоѓа скриен под еден мост. Тогаш, тој накратко го среќава својот полубрат Енцијан, иако не знае дека е тој. Слотроп, пак, се наоѓа во околината на [[Магдебург]] и никој не знае што се случува со него.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 735-906.</ref> ==Осврт кон делото== „Виножитото на гравитацијата“ е третиот роман на Пинчон и често се нарекува Голем американски роман кој најчесто се споредува со „[[Моби Дик]]“ и со „[[Улис (роман)|Уликс]]“. Идејата за романот ја добил во 1963 година, додека го пишувал своето дебитантско дело „В.“. Според сведочењето на Стивен Вајсенбергер, романот бил напишан на инеженерска милиметарска хартија. Во романот, Пинчон [[Постмодернизам|постмодернистички]] го плете дејствието, врзувајќи ги нишките паралелно наместо последователно, водејќи ги бројните главни и споредни ликови низ разурнатата Европа во последната година од Втората светска војна, но служејќи се со бројни аналепси, нивното движење се прикажува и пред овој период, придонесувајќи за сложената структура на романот. Не случајно, дејствието се одвива во текот на девет месеци во кои авторот ги спојува раѓањето и смртта, крајот и [[реинкарнација|реинкарнацијата]], [[парабола|параболата]] и кругот, минатото и иднината.<ref>Nina Muždeka, Sve je povezano: Parabola, mandala i iznevereno obećanje spasenja u Pinčovoj ''Dugi gravitacije''“, во: Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 907-908.</ref> Дејствието на првиот дел се одвива кон крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во текот на девет дена, почнувајќи од 18 декември 1944 година до 26 декември истата година. Овој дел го сочинуваат 21 епизода, што претставува алузија на играта [[Тарот-карти|тарот]], а насловот „По нултата точка“ асоцира на Лудата или нултата карта. Воопшто, нулата се појавува многупати во романот при што 00000 е серискиот број на таинствената прва ракета од типот В-2 по која трага главниот лик Тајрон Слотроп. Теоретско-филозофската рамка на романот го сочинуваат [[христијанство|христијанството]], таротот, [[Психологија|психологијата]] и [[парапсихологија|парапсихологијата]]. Мешајќи ги [[наука|науката]], [[технологија|технологијата]], [[религија|религијата]] и [[Окултизам|окултните]] учења, Пинчон ги соочува, спојува и преиспитува разните модели на толкување на стварноста, внимавајќи да не се определи за ниеден од нив. Во продолжение, во романот има бројни референци на филмското творештво на [[Фриц Ланг]], кој ги проучувал влијанието на технологијата врз современиот живот, влијанието на структурите на моќта врз поединецот и неговиот обид да го пронајде своето место во светот во кој излузијата се испреплетува со стварноста. Инаку, секој дел од романот е поврзан со некој [[Зодијак|зодијачки]] знак, а романот бил објавен на 28 февруари 1973 година, во астролошкиот период Риби. И сите настани од првито дел се под влијание на овој [[Астрологија|астролошки]] знак: психолошко-разузнувачката агенција го носи латинскиот назив за риби (PISCES); овој знак најчесто се поврзува со смртта, разурнувањето, војната, допирот со оностраното итн. Освен тоа, многу настани во романот се одвиваат на преминот меѓу знаците Риби и Овен. Вториот дел од романот завршува во мај 1945 година и се наоѓа под влијанието на знакот Овен. Третиот дел се одвива од мај до 6 август 1945 година, т.е. на [[Преображение Христово|Преображение]] според [[Римокатоличка црква|католичкиот]] црковен календар. Четвртиот дел ги поврзува испалувањето на ракетата 00001 со ракетата 00000 и со Блицеровото жртвување на војникот Готфрид на [[Велигден]] 1945 година. При крајот на романот, авторот нè води во 1970-тите, во кино-салата „Орфеј“ чиј управник е сатиричната верзија на [[Ричард Никсон]]. Тогаш, филмската лента се прекинува, што аосцира на заклучокот дека животот е само филмска претстава, а на тоа упатуваат и графичките ознаки со кои се одделени епизодите во романот (седум квадрати). <ref>Nina Muždeka, Sve je povezano: Parabola, mandala i iznevereno obećanje spasenja u Pinčovoj ''Dugi gravitacije''“, во: Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 908-911.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Томас Пинчон]] [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Романи на англиски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Германија]] [[Категорија:Романи кои се одвиват во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Книги од 1973 година]] 4y4vibqi9q4v6253qj1ss3bnoaelrvs 5571348 5571347 2026-06-03T21:04:16Z ГП 23995 /* Осврт кон делото */ 5571348 wikitext text/x-wiki '''„Виножитото на гравитацијата“''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Gravity’s Rainbow'') — [[роман]] на американскиот писател [[Томас Пинчон]] од 1973 година. Книгата е посветена на Ричард Фариња. ==Содржина== === Прв дел: По нултата точка=== Во [[Лондон]], неколку офицери се опседнати со откривањето на тајната на германските [[Ракета|ракети]] В-2. Еден од нив е американскиот поручник Тајрон Слотроп кој работи за една разузнавачка служба. Роџер Мексико, [[Статистика|статистичар]] кој работи во друга воена агенција, се обидува да создаде статистички модел кој ќе ги предвиди експлозиите на В-2. Д-р Поинтсман е [[Неврологија|невролог]] кој спроведува експерименти во една [[лабораторија]]. Неговото внимание го привлекува Слотроп чија мапа со местата на неговите љубовни авантури се поклопува со експлозиите на В-2. Истовремено, во [[Холандија]], капетанот Блицеро ги испалува ракетите кон [[Обединето Кралство|Британија]], а слободното време го исполнува со садомазохистички игри со еден војник и со девојката Катје Боргезиус. Таа, пак, соработува со британската разузнавачка служба и по некое време, капетанот Џефри Прентис ја повлекува во Лондон.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 7-221</ref> ===Втор дел: Un Perm’ au Casino Hermann Goering=== Слотроп се наоѓа во [[Монте Карло]], каде прибира информации за ракетата В-2. Еден ден, на плажата ја запознава Катје, а ноќта, додека водат љубов, некој му ги краде облеката и сите лични работи. Во неговата околина постојано се менуваат разни луѓе и така тој заклучува дека го следат разузнавачките служби. Слотроп и Катје стануваат љубовници, но еден ден таа ненадејно си заминува. Слотроп го запознава Вексвинг, познат припадник на подземјето, кој му помага да отпатува во [[Цирих]] со фалсификувани документи. Таму, Слотроп го запознава аргентинскиот [[Анархизам|анархист]] Сквалидоци. Иако насекаде го следат тајните агенти, сепак Слотроп успева да им побегне.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 223-339.</ref> ===Трет дел: Во зоната=== Слотроп доаѓа во [[Нордхаузен]] во потрага по информации за ракетата В-2 при што пронаоѓа траги за соработката на татко му со германските хемиски фирми во 1920-тите. Користејќи лажни документи, тој влегува во подземната фабрика за производство на В-2, а таму, [[мајор|мајорот]] Марви (кој го бара насекаде) се обидува да го зароби, но Слотроп се спасува со помош на еден германски [[инженер]]. Набргу започнува љубовна врска со девојката Гели Трипинг, која пак му е љубовница на советскиот мајор Васлав Чичерин. Тој насекаде го бара Енцијан, поранешен припадник на т.н. Шварцкоманда, составена од од [[Африка|Африканци]] во редовите на германската војска. Имено, Енцијан е вонбрачен син на татко му на Чичерин, така што потрагата на Чичерин има лична основа. Во меѓувреме, во [[Германија]] пристига и анархистичката група на Сквалидоци кого го гони [[полиција|полицијата]]. Тој го запознава Веквинг кој му помага да се скрие, а потоа групата на Сквалидоци заминува во Бремен. Во овој дел се проследува и животната приказна на Пеклер, поранешен работник од Берлин чија жена (левичарка) го напушта, а потоа завршува во [[Концентрационен логор|логор]] заедно со нивната ќерка Илсе. Пеклер е љубител на науката и се вработува на проектот за изработка на ракетата В-2. Одвреме-навреме, него го посетува Илсе, а пред крајот на војната оди во логорот со цел да ги најде жената и ќерката, но без успех. Слотроп заминува во [[Берлин]] со воздушен балон и за време на летот повторно е нападнат од мајорот Марви, но пак успева да избега. Во Берлин, Слотроп се запознава со луѓе од подземјето, кои го испраќаат во [[Потсдам|Потстдам]] со задача да земе големо количество [[хашиш]], закопан во дворот на вилата во која е сместена американската делегација на [[Потсдамска конференција|мировната конференција]]. Слотроп го пронаоѓа хашишот, но е уапсен од мајорот Чичерин, кој по кратко време го ослободува со намера да го следи понатаму. Слотроп се освестува во напуштено филмско студио, каде ја запознава глумицата Маргерита (Грета) Ердман со која потоа живее заедно во Берлин. Слотроп и Грета ја пронаоѓаат нејзината ќерка Бјанка на бродот „Анубис“ кој плови кон Полска. Таму, Слотроп води љубов со Бјанка, која потоа исчезнува. Додека бродот плови кон [[Шчеќински Залив|Шчеќинскиот залив]], Слотроп паѓа во морето, но го спасува една позната група криумчари. Така, Слотроп го запознава кралот на црната берза, познат како Der Springer. Кога бродот се усидрува на островот [[Пенеминде]] (поранешниот центар за лансирање на ракетите В-2), советската војска го заробува Шпрингер, но Слотроп и пријателот на Шпрингер го ослободуваат. По бегството, тие го напаѓаат „Анубис“ по што Слотроп го напушта друштвото на Шпрингер и скита по балтичкиот брег на Германија, каде во едно мало место го среќава мајорот Марви кој не го препознава. Тогаш, Слотроп дознава дека Марви и Чичерин планираат да ги нападнат припадниците на Шварцкомандата кои ги предупредува за опасноста. Подоцна, во близината на [[Куксхафен]], него го гони советската војска, но повторно успева да се спаси и доаѓа во детскиот град Цволфкиндер, каде се запознава со Пеклер. За време на престојот во Куксхафен, Слотроп го гони и британската воена полиција. Имено, Поинтсман испраќа двајца воени лекара со задача да го [[Кастрација|кастрираат]] Слотроп, но по грешка, тие го фаќаат мајорот Марви.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 341-734.</ref> ===Четври дел: Контрасила=== Војната завршува, а Слотроп живее осамен во планините, додека легендата за Ракетниот човек се шири во околината. Откако го напушта љубовницата Џесика, Роџер Мексико заминува во Куксхафен со намера да го спаси Слотроп за кого дознава дека уште пред војната бил контролиран од познатиот хемиски концерн ИГ Фарбен. Катје се среќава со Енцијан со кого разменува спомени за Вајсман (капетанот Блицеро), одговорниот за изградбата на ракетата В-2. Припадниците на народот Хереро, кои ја сочинувале Шварцкомандата, насекаде ги бараат деловите од В-2 потребни за да состават своја ракета. Во меѓувреме, во советската окупациска зона пристига агент кој ја сопира Чичериновата потрага по Енцијан. Водена до љубовта кон него, Гели Трипинг упорно го бара Чичерин и најпосле го пронаоѓа скриен под еден мост. Тогаш, тој накратко го среќава својот полубрат Енцијан, иако не знае дека е тој. Слотроп, пак, се наоѓа во околината на [[Магдебург]] и никој не знае што се случува со него.<ref>Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 735-906.</ref> ==Осврт кон делото== „Виножитото на гравитацијата“ е третиот роман на Пинчон и често се нарекува Голем американски роман кој најчесто се споредува со „[[Моби Дик]]“ и со „[[Улис (роман)|Уликс]]“. Идејата за романот ја добил во 1963 година, додека го пишувал своето дебитантско дело „В.“. Според сведочењето на Стивен Вајсенбергер, романот бил напишан на инеженерска милиметарска хартија. Во романот, Пинчон [[Постмодернизам|постмодернистички]] го плете дејствието, врзувајќи ги нишките паралелно наместо последователно, водејќи ги бројните главни и споредни ликови низ разурнатата Европа во последната година од Втората светска војна, но служејќи се со бројни аналепси, нивното движење се прикажува и пред овој период, придонесувајќи за сложената структура на романот. Не случајно, дејствието се одвива во текот на девет месеци во кои авторот ги спојува раѓањето и смртта, крајот и [[реинкарнација|реинкарнацијата]], [[парабола|параболата]] и кругот, минатото и иднината.<ref>Nina Muždeka, Sve je povezano: Parabola, mandala i iznevereno obećanje spasenja u Pinčovoj ''Dugi gravitacije''“, во: Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 907-908.</ref> Дејствието на првиот дел се одвива кон крајот на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], во текот на девет дена, почнувајќи од 18 декември 1944 година до 26 декември истата година. Овој дел го сочинуваат 21 епизода, што претставува алузија на играта [[Тарот-карти|тарот]], а насловот „По нултата точка“ асоцира на Лудата или нултата карта. Воопшто, нулата се појавува многупати во романот при што 00000 е серискиот број на таинствената прва ракета од типот В-2 по која трага главниот лик Тајрон Слотроп. Теоретско-филозофската рамка на романот го сочинуваат [[христијанство|христијанството]], таротот, [[Психологија|психологијата]] и [[парапсихологија|парапсихологијата]]. Мешајќи ги [[наука|науката]], [[технологија|технологијата]], [[религија|религијата]] и [[Окултизам|окултните]] учења, Пинчон ги соочува, спојува и преиспитува разните модели на толкување на стварноста, внимавајќи да не се определи за ниеден од нив. Во продолжение, во романот има бројни референци на филмското творештво на [[Фриц Ланг]], кој ги проучувал влијанието на технологијата врз современиот живот, влијанието на структурите на моќта врз поединецот и неговиот обид да го пронајде своето место во светот во кој излузијата се испреплетува со стварноста. Инаку, секој дел од романот е поврзан со некој [[Зодијак|зодијачки]] знак, а романот бил објавен на 28 февруари 1973 година, во астролошкиот период Риби. И сите настани од првито дел се под влијание на овој [[Астрологија|астролошки]] знак: психолошко-разузнувачката агенција го носи латинскиот назив за риби (PISCES); овој знак најчесто се поврзува со смртта, разурнувањето, војната, допирот со оностраното итн. Освен тоа, многу настани во романот се одвиваат на преминот меѓу знаците Риби и Овен. Вториот дел од романот завршува во мај 1945 година и се наоѓа под влијанието на знакот Овен. Третиот дел се одвива од мај до 6 август 1945 година, т.е. на [[Преображение Христово|Преображение]] според [[Римокатоличка црква|католичкиот]] црковен календар. Четвртиот дел ги поврзува испалувањето на ракетата 00001 со ракетата 00000 и со Блицеровото жртвување на војникот Готфрид на [[Велигден]] 1945 година. При крајот на романот, авторот нè води во 1970-тите, во кино-салата „Орфеј“ чиј управник е сатиричната верзија на [[Ричард Никсон]]. Тогаш, филмската лента се прекинува, што аосцира на заклучокот дека животот е само филмска претстава, а на тоа упатуваат и графичките ознаки со кои се одделени епизодите во романот (седум квадрати).<ref>Nina Muždeka, Sve je povezano: Parabola, mandala i iznevereno obećanje spasenja u Pinčovoj ''Dugi gravitacije''“, во: Tomas Pinčon, ''Duga gravitacije'', Dereta, Beograd, 2019, стр. 908-911.</ref> == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Дела на Томас Пинчон]] [[Категорија:Американски романи]] [[Категорија:Романи на англиски јазик]] [[Категорија:Романи кои се одвиваат во Германија]] [[Категорија:Романи кои се одвиват во Обединетото Кралство]] [[Категорија:Книги од 1973 година]] ld5uf9h4peypfsknm49ogrshri8622f Милион потписи 0 1396628 5571459 5570768 2026-06-04T08:02:20Z Bjankuloski06 332 5571459 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''Милион потписи за укинување на дискриминаторските закони''' ([[Персиски јазик|персиски]] : '''{{Јаз|fa|يک ميليون امضا برای لغو قوانين تبعيض آميز}}''' {{Јаз|fa|Јек милјун емза бара-је лагхв-е каванин-е табиз амиз}}), позната и како '''„Промена за еднаквост“''', ― кампања на [[жените во Иран]] за собирање милион потписи во поддршка на промена на [[Дискриминација|дискриминаторските]] закони против жените во нивната [[Иран|земја]], започната во август 2006 година. Кампањата била позната и како '''„Кампања за милион потписи'''“ ('''КЗЕМП'''). Активистките на движењето биле напаѓани и затворани од страна на иранската влада, а кампањата морала да ја продолжи својата двегодишна цел за да го собере целиот број потписи. Кампањата добила широко меѓународно признание. Истакнати новинарски организации, организации за [[човекови права]] и продемократија, доделиле важни награди и на организацијата и на некои од нејзините членови. == Историја == Иранските активисти [[Женски права во Иран|за права на жените]] во Иран ја започнале кампањата како продолжение на мирен [[протест]] со истата цел во 2006 година на плоштадот „Хафт-е Тир“ во [[Техеран]].<ref name="pen">{{Наведување|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/04/nasrin-sotoudeh-sentenced-to-11-years-wins-freedom-to-write-award.html|title=Nasrin Sotoudeh, Sentenced to 11 Years, Wins PEN Freedom to Write Award|first=Muhammad|last=Sahimi|first2=Dan|last2=Geist|journal=Tehran Bureau|date=13 април 2011}}</ref> Кампањата службено била започната на 28 август 2006 година,<ref name="golkar2024">{{Наведена мрежна страница|url=https://no-niin.com/issue-27/we-change-on-the-processes-of-irans-one-million-signature-campaign/index.html|title=We Change: On the Processes of Iran's One Million Signature Campaign|last=Golkar|first=Niloofar|date=октомври 2024|work=NO NIIN Magazine|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> на семинар насловен како ''„Влијанието на законите врз животите на жените“'' (персиски: {{Јаз|fa|تاثیر قوانین بر زندگی در حال زنان}}, {{Јаз|fa|Taaseereh ghavaaneen bar zendegee dar haaleh zanaan}}). Адвокатката и застапничка за женски права, Насрин Сотудех, била една од првите што се приклучила на движењето, кое било познато и како Кампања за милион потписи (КЗЕМП). Подоцна, таа ги бранела другите членови на КЗЕМП, вклучувајќи ги Нушин Ахмади Хорасани, Хадиџе Могадам, Рахеле Асгаризадех, Насим Хосрави, Амир Јагуб-Али и Нахид Џафари.<ref name="pen"/> Активистите на движењето биле нападнати и затворани од страна на владата, а кампањата морала да ја продолжи својата првична двегодишна цел за да го собере целиот број потписи.<ref name="WE">[https://womensenews.org/2008/09/irans-womens-rights-activists-are-being-smeared/ Iran's Women's Rights Activists Are Being Smeared] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170510191609/http://womensenews.org/2008/09/irans-womens-rights-activists-are-being-smeared/|date=2017-05-10}}, Nayereh Tohidi, Women's eNews, 17 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref><ref name="LAT">[http://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-fg-marriage3-2008sep03,0,5861662.story victory on marriage legislation], Borzou Daragahi, ''[[Los Angeles Times]]'', 3 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref> == Цели и стратегија == Освен собирањето милион потписи за поддршка на реформата на законот, кампањата, како што е наведено, има за цел да ги постигне и следниве цели: # Промоција на соработка и кооперација за општествени промени # Идентификација на потребите и приоритетите на жените # Засилување на женските гласови # Зголемување на знаењето, промовирање на демократско дејствување # Плаќање членарина # Моќта на броевите # Моќ во различноста Кампањата има за цел да обезбеди еднакви права во бракот и наследството, крај на [[Полигамија|полигамијата]] и построги казни за убиства од чест и други облици на [[насилство]].<ref>[http://www.newstatesman.com/asia/2008/09/women-rights-iran-blogs-online "Battle of the blogs" by Asieh Amini, објавено 11 септември 2008]</ref> Организаторите на кампањата сметаат дека нејзините барања се во согласност со [[Ислам|исламските]] начела и се во согласност со меѓународните обврски на Иран. Како потписник на [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]], Иран се обврзува да ги елиминира сите облици на дискриминација и треба да преземе конкретни мерки за реформирање на законите што ја промовираат [[Дискриминација|дискриминацијата]]. Овие барања во никој случај не се спротивни на темелите на исламот и веќе некое време се дискутираат меѓу исламските правници и изучувачи. Организаторите се надевале дека петицијата со милион потписи ќе им покаже на носителите на одлуки и на пошироката јавност дека желбата за промена на дискриминаторските закони против жените не е ограничена само на мал сегмент од општеството, туку е широко распространета меѓу различните делови од иранското население. Слични кампањи за собирање потписи биле одржани и во други земји. Поточно, жените во [[Мароко]], одржале кампања „''Милион потписи''“ за правата на жените во 1992 година.<ref>Zakia Salime, Between Feminism and Islam: Human Rights and Sharia Law in Morocco (Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2011): 32-34.</ref> Кампањата ''„Милион потписи'' “ била започната исклучиво од ирански жени во Иран, без никаква поддршка од странски земји. Сепак, таа била активна во собирањето потписи и од ирански граѓани кои живеат во Иран и од оние кои се жители на други земји. Кампањата е опишана како начин да бидат искористени „фигуративните ѕидови“ на приватноста во Иран.<ref>Majd, Hooman, ''The Ayatollah Begs to Differ : The Paradox of Modern Iran'', by Hooman Majd, Doubleday, 2008, стр. 188</ref> Политичките демонстрации може да добијат малку публицитет, а учесниците може да бидат претепани и уапсени - како што се случи на демонстрациите на 12 јуни 2006 година. Сепак, барателите на потписи „се расфрлаат по еден или по двајца, во мали градови и села, одејќи во продавници, салони за убавина, училишта и канцеларии или стојат на автобуски станици објаснувајќи „лице в лице“ како иранското толкување на [[Шеријат|шеријатскиот закон]] е наспроти половина од населението. Тие бараат од мажите и жените да ја потпишат нивната петиција.“<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/lipstick-revolution-irans-women-are-taking-on-the-mullahs-1632257.html Lipstick revolution: Iran's women are taking on the mullahs, by Katherine Butler, 26 февруари 2009]</ref> == Прогонство == Неколку учеснички на мирниот собир на бранителите на женските права на 12 јуни 2006 година на плоштадот „Хафте Тир“, кој завршил со полициско насилство и бруталност и апсење на 70 лица, биле судени и осудени.<ref name="PV20070704">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/07/jul/1045.html|title=Iran: Unexpected Sentence for Delaram Ali, Women's Rights Defender|date=2007-07-04|publisher=Payvand|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002549/http://www.payvand.com/news/07/jul/1045.html|archive-date=2018-02-06|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓу нив се Деларам Али, Фариба Давуди Мохаџер, Нушин Ахмади Хорасани, Парвин Ардалан, Шахла Ентесари, Сусан Тахмасеби, Азадех Форгани, Бахаре Хедајат и Бахаре Алави; Марјам Зија, Насим Солтан Беиги и Алиех Егдам Дуст не ги добиле своите казни во исто време. Во едно интервју, истакнатата адвокатка и добитничка на [[Нобелова награда за мир]] Ширин Ебади ги нарекла обвиненијата против жените неосновани.<ref name="ROOZ743">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roozonline.com/english/news/newsitem/article/2007/april/03//ebadi-calls-charges-against-women-baseless.html|title=Nasrin Sotoodeh Banned from Travel; Husband Accepts HR Award on her Behalf|last=Sepideh Abdi|date=3 април 2007|publisher=Rooz Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002022644/http://www.roozonline.com/english/news/newsitem/article/2007/april/03//ebadi-calls-charges-against-women-baseless.html|archive-date=2012-10-02|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Казните вклучувале [[Затвор|затворски]] казни, некои од нив условни, како и различен број камшикувања. Нахид Сијамдуст, пишувајќи во ''[[The New York Times]]'', ја нарекол кампањата „скршена“. <ref name="Siamdoust-NYT">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/02/03/opinion/sunday/iran-hijab-women-scarves.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fsunday&action=click&contentCollection=sunday&region=stream&module=stream_unit&version=latest&contentPlacement=1&pgtype=sectionfront|title=Why Iranian Women Are Taking Off Their Head Scarves|last=Siamdoust|first=Nahid|date=3 February 2018|work=The New York Times|access-date=5 February 2018|agency=New York Times}}</ref> Според професорката Најере Тохиди од Калифорнискиот државен универзитет, жените кои собирале потписи за кампањата биле напаѓани и уапсени, што го забавило нејзиниот напредок, предизвикувајќи потреба од продолжување на нејзината двегодишна цел.<ref name="WE"/> На пример, во март 2007 година, 33 жени биле уапсени, главно пред судницата во Техеран каде што се собрале за мирно да протестираат против судењето на пет жени - Фариба Давуди Мохаџер, Шахла Ентесари, Нушин Ахмади Хорасани, Парвин Ардалан и Сусан Тахмасеби - кои биле обвинети за „пропаганда против системот“, „дејствување против националната безбедност“ и „учество во нелегални демонстрации“ во врска со демонстрациите од 12 јуни 2006 година.<ref name="AI20090717">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?id=ENGUSA20090717001&lang=e|title=Women's rights activist and lawyer violently arrested in Iran, says Amnesty International|date=17 јули 2009|publisher=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721130943/http://www.amnestyusa.org/document.php?id=ENGUSA20090717001&lang=e|archive-date=2009-07-21|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Покрај четири од жените на кои им било судено, меѓу уапсените биле и Шади Садр и Махбубе Абасголизаде, кои биле притворени повеќе од две недели пред да бидат ослободени со кауција. На 4 ноември 2007 година, Ронак Сафазаде била уапсена, еден ден откако собрала потписи на прославата по повод Денот на децата за кампањата „''Милион потписи''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranhumanrights.org/2009/01/ronak-safazadeh|title=Ronak Safazadeh|date=25 јануари 2009|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> На 12 јуни 2008 година, Насрин Сотудех и осум други жени биле уапсени од безбедносните сили додека се подготвувале да присуствуваат на конференција по повод националниот ден на солидарност на иранските жени.<ref name="FEQ2009524">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forequality.info/english/spip.php/IMG/spip.php?article522|title=Court Hearing of Nasrin Sotoodeh Postponed|date=24 мај 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222092231/http://www.forequality.info/english/spip.php/IMG/spip.php?article522|archive-date=2016-02-22|accessdate=2009-07-10}}</ref> По победата над законот за брак во септември 2008 година, судот осудил на затвор четири жени водачи вклучени во кампањата „''Милион потписи''“, за придонес кон забранети семрежни страници. Тие биле идентификувани како [[:sv:Maryam Hosseinkhah|Марјам Хосеинхах]], Нахид Кешаварз, Џелвех Џавахери и Парвин Ардалан.<ref name="LAT" /> Во октомври 2008 година, Еша Момени, дипломирана студентка на Факултетот за комуникации, медиуми и уметности при Калифорнискиот државен универзитет, интервјуирала активисти во [[Техеран]] за филм како дел од нејзините студии во Калифорнија.<ref name="IranFocus20081104">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranfocus.com/en/women/iran-holds-student-living-in-u.s.-on-security-charges-16619.html|title=Iran holds student living in U.S. on security charges|last=Hashem Kalantari and Fredrik Dahl|date=4 ноември 2008|publisher=Reuters via Iran Focus|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416194547/http://www.iranfocus.com/en/women/iran-holds-student-living-in-u.s.-on-security-charges-16619.html|archive-date=2009-04-16|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Таа била уапсена, првично за прекршок при возење, а истакнатиот ирански адвокат Мохамед Али Дадках ги цитирал претставниците на Исламскиот револуционерен суд како велат дека нејзиното притворање е поврзано со вмешаност во кампањата „''Милион потписи''“.<ref name="AFP20081025">{{Наведена мрежна страница|url=http://eastkurd.blog.co.uk/2009/07/08/mohammad-ali-dadkhah-lawyer-and-his-colleagues-were-arrested-6473357/|title=Lawyer Says Iran Should Release Arrested American|last=Ali Akbar Dareini|date=25 октомври 2008|publisher=ABC News (Associated Press)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090812105641/http://eastkurd.blog.co.uk/2009/07/08/mohammad-ali-dadkhah-lawyer-and-his-colleagues-were-arrested-6473357/|archive-date=2009-08-12|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Момени била ослободена со кауција во ноември 2008 година по 28 дена во затворот Евин, но не ѝ било дозволено да го напушти Иран.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=103490676|title=Birthday Wishes For Imprisoned Journalist Saberi|last=Scott Simon|date=25 април 2009|work=[[Weekend Edition]]|access-date=3 јуни 2026|publisher=NPR|author-link=Скот Сајмон}}</ref> Во мај 2009 година, таа сè уште била таму.<ref name="CSUN20090325">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.csun.edu/news/clips/2009/03/25/commentary-graduate-student-esha-momeni-is-still-being-detained-in-iran/|title=Commentary: Graduate student Esha Momeni is still being detained in Iran|last=Haleh Bakhash|date=25 март 2009|publisher=Honolulu Advertiser, via California State University Northridge News Clippings Service|archive-url=https://swap.stanford.edu/20090419101538/http://blogs.csun.edu/news/clips/2009/03/25/commentary-graduate-student-esha-momeni-is-still-being-detained-in-iran/|archive-date=2009-04-19|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Признание и награди == === Награда „Олоф Палме“ 2007 === Новинарката и активистка Парвин Ардалан требала да биде во [[Стокхолм]] на 6 март 2008 година. Таа требала да ја прими наградата „Олоф Палме“ за 2007 година, како признание за нејзината водечка улога во кампањата „''Милион потписи''“ за еднаквост на жените во Иран. Сепак, на 3 март, службениците за безбедност на аеродромот ја извадиле од летот што требал да полета од Меѓународниот аеродром во Техеран, ѝ го одзеле [[Пасош|пасошот]] и ѝ врачиле покана да се појави на [[суд]].<ref>''Protest Travel Ban on Iranian Women's Rights Activist'', [http://action.humanrightsfirst.org/campaign/Ardalan/836xkuer4wkxe67? Human Rights First]{{Мртва врска|date=September 2017}}</ref> === Репортери без граници/Дојче Веле === Во 2008 година, наградата на Репортери без граници и [[Дојче Веле|Дојче веле]] била доделена на семрежната страница на кампањата (која е наречена ''„Промена за еднаквост''“).<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3837557,00.html (на персиски) Deutsche Welle ]</ref> === Награда „Симон де Бовоар“ === Во јануари 2009 година, кампањата била наградена со наградата „Симон де Бовоар“ за слобода на жените ({{Јаз|fr|Prix Simone de Beauvoir pour la liberté des femmes}}) како признание за нејзиното значајно влијание врз иранското општество.<ref>[http://we-change.org/site/english/spip.php?article436 One Million Signature Campaign Honored with Simone de Beauvoir Award], Change for Equality, петок 9 јануари 2009, (на [[Персиски јазик|персиски]], 20 дај 1387 [[Ирански календар|ХГ]], {{Наведена мрежна страница|url=http://www.campaignforequality.info/spip.php?article3457|title=کمپین یک میلیون امضاء برندۀ جایزۀ سیمون دو بووار - تغییر برای برابری|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405062007/http://www.campaignforequality.info/spip.php?article3457|archive-date=2009-04-05|accessdate=3 јуни 2026}}).<br /><br />• ''{{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20090129235921/http://feministschool.biz/english/spip.php?article225 Visual Report of Receiving the Prize from Simone de Beauvoir Foundation]}}'', Feminist School, четврток 22 јануари 2008, (на персиски, Feminist School, 2 бахман 1387 ХГ, {{Мртва врска|date=April 2018}}).<br /><br />• {{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20090130000048/http://www.feministschool.biz/spip.php?article1994 Interview with]}} Ms [[Simin Behbahani]], на персиски, Feminist School, 1 бахман 1387 ХГ.</ref> === Награда „Ана Политковскаја“ === Во 2009 година, „''Милион потписи''“ ја добиле наградата „Ана Политковскаја“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://humanrightshouse.org/articles/politkovskaya-award-won-by-iranian-womens-rights-campaign/|title=Politkovskaya award won by Iranian women's rights campaign|date=8 октомври 2009|work=Human Rights House Foundation|language=en-US|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Глобална награда за правата на жените === Фондацијата за феминистичко мнозинство ја одликувала Кампањата „''Милион потписи''“ како добитник на Глобалната награда за правата на жените за 2009 година.<ref>[http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AboutAwards.html About the Global Women's Rights Award] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430080310/http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AboutAwards.html|date=2009-04-30}}</ref> Оваа награда ѝ била доделена на Кампањата, „како посебно признание за нивната револуционерна работа за барање крај на дискриминаторските закони во Иран против жените“.<ref>[http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AwardRecipients.html Global Women's Rights Awards 2009 Recipients] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430080406/http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AwardRecipients.html|date=2009-04-30}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://changeforequality-ca.org/English/GlobalWomenRightsAward-FMF_eng.html|title=Report of the Global Women's Rights Award Ceremony|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725154524/http://changeforequality-ca.org/English/GlobalWomenRightsAward-FMF_eng.html|archive-date=2011-07-25|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === ''Кампања за собирање милион потписи на иранските жени за еднаквост: Внатрешна приказна'' === Во 2009 година, Женското партнерство за учење (ЖПУ)<ref>[http://www.learningpartnership.org Women's Learning Partnership: For Rights, Development, and Peace]</ref> ја објавиле книгата „''Иранската кампања за милион потписи за еднаквост: Внатрешна приказна''“, напишана од Нушин Ахмади Хорасани, една од основачките членови на кампањата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.learningpartnership.org/iran-oms-inside-story|title=Iranian Women's One Million Signatures Campaign for Equality: The Inside Story (book description)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715183426/http://www.learningpartnership.org/iran-oms-inside-story|archive-date=2016-07-15|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> „''Иранската кампања за милион потписи за еднаквост: Внатрешната приказна''“ ги подробиле историјата, стратегиите и вредностите што собрале разновидна група ирански жени, мажи и активисти за права за добро познатата кампања за еднаквост на жените. Тоа е вредна студија на случај за нов модел за движења на месно ниво во 21 век, применлив не само во општества управувани од автократски влади или под влијание на радикален фундаментализам, туку и во поотворени и толерантни општества кои сè уште не постигнале целосна еднаквост за жените. === Законодавство === Во 2008 година, конзервативната иранска влада предложила данок на предбрачни договори над одреден износ, за да биде намален финансискиот товар врз мажите. Многу водачи на кампањата „''Потписи''“ активно работеле против тоа. Во септември 2008 година, законот за данокот бил вратен во законодавниот совет, наведувајќи го проблематичното мешање на владата во приватните договори; сепак, неговото главно противење произлегло од перцепираната промоција на полигамијата во законот на владата.<ref name="WP">[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/02/AR2008090202824.html?hpid=sec-world Iranian Parliament Delays Vote on Bill That Upset Judiciary, Women's Activists], Thomas Erdbrink, ''[[Washington Post]]'', 3 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref> Предложените одредби за полигамија и данок отсуствувале од законот што бил усвоен на 9 септември 2008 година.<ref name="WE"/> == Поврзано == * [[Иранки]] * [[Иранско женско движење]] * [[Интелектуални движења во Иран]] * [[Човекови права во Иран]] * [[Женски лрава во Иран]] == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * [https://web.archive.org/web/20160119035914/http://nobelwomensinitiative.org/2007/02/update-a-million-signatures-for-women/ ''Update: A million Signatures for Women'', 13 февруари 2007 година], Нобелова иницијатива за жени * [https://www.rferl.org/a/1070878.html „Иран: Акцијата за потписи е насочена кон родовата дискриминација“], 28 август 2006 година, [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа/Радио Либерти]] * Најерех Тохиди, [https://web.archive.org/web/20220930103016/http://www.payvand.com/news/06/dec/1174.html „Иранското движење за права на жените и кампањата за собирање милион потписи“], Пајванд, 16 декември 2006 година. * Маура Џ. Кејси, „[https://www.nytimes.com/2007/02/07/opinion/07observer.html?_r=3&oref=slogin&oref=slogin&oref=slogin Challenging the Mullahs, One Signature at a Time]“, ''The New York Times'', 7 февруари 2007 година. == Надворешни врски == * Промена за еднаквост (''Ta'ghir barā-ye Barā'bari'' ), Службена семрежна страница за кампања, [https://web.archive.org/web/20171212173257/http://we-change.org/site/english/ (англиски)], [http://we-change.org/site/english/spip.php?rubrique10 (персиски)] . * Ширин Ебади, ''[https://www.fidh.org/spip.php?page=article&id_article=3827 Милион потписи со кои се бараат измени во дискриминаторските закони]'', ФИДХ, 22 ноември 2006 година. * ''[https://www.bbc.com/persian/iran/story/2007/01/070123_shr-campaign-rights Милион потписи со кои се бараат измени во дискриминаторските закони]'', на [[персиски јазик]], BBC Persian, среда, 24 јануари 2007 година. [[Категорија:Родова еднаквост]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Движења за женски права во Иран]] [[Категорија:Феминистички организации во Иран]] [[Категорија:Иран во 2006 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 4fultc8lyfwbbq55azop1aobl2jpp0a 5571460 5571459 2026-06-04T08:02:54Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Еден милион потписи]] на [[Милион потписи]] 5571459 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} '''Милион потписи за укинување на дискриминаторските закони''' ([[Персиски јазик|персиски]] : '''{{Јаз|fa|يک ميليون امضا برای لغو قوانين تبعيض آميز}}''' {{Јаз|fa|Јек милјун емза бара-је лагхв-е каванин-е табиз амиз}}), позната и како '''„Промена за еднаквост“''', ― кампања на [[жените во Иран]] за собирање милион потписи во поддршка на промена на [[Дискриминација|дискриминаторските]] закони против жените во нивната [[Иран|земја]], започната во август 2006 година. Кампањата била позната и како '''„Кампања за милион потписи'''“ ('''КЗЕМП'''). Активистките на движењето биле напаѓани и затворани од страна на иранската влада, а кампањата морала да ја продолжи својата двегодишна цел за да го собере целиот број потписи. Кампањата добила широко меѓународно признание. Истакнати новинарски организации, организации за [[човекови права]] и продемократија, доделиле важни награди и на организацијата и на некои од нејзините членови. == Историја == Иранските активисти [[Женски права во Иран|за права на жените]] во Иран ја започнале кампањата како продолжение на мирен [[протест]] со истата цел во 2006 година на плоштадот „Хафт-е Тир“ во [[Техеран]].<ref name="pen">{{Наведување|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2011/04/nasrin-sotoudeh-sentenced-to-11-years-wins-freedom-to-write-award.html|title=Nasrin Sotoudeh, Sentenced to 11 Years, Wins PEN Freedom to Write Award|first=Muhammad|last=Sahimi|first2=Dan|last2=Geist|journal=Tehran Bureau|date=13 април 2011}}</ref> Кампањата службено била започната на 28 август 2006 година,<ref name="golkar2024">{{Наведена мрежна страница|url=https://no-niin.com/issue-27/we-change-on-the-processes-of-irans-one-million-signature-campaign/index.html|title=We Change: On the Processes of Iran's One Million Signature Campaign|last=Golkar|first=Niloofar|date=октомври 2024|work=NO NIIN Magazine|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> на семинар насловен како ''„Влијанието на законите врз животите на жените“'' (персиски: {{Јаз|fa|تاثیر قوانین بر زندگی در حال زنان}}, {{Јаз|fa|Taaseereh ghavaaneen bar zendegee dar haaleh zanaan}}). Адвокатката и застапничка за женски права, Насрин Сотудех, била една од првите што се приклучила на движењето, кое било познато и како Кампања за милион потписи (КЗЕМП). Подоцна, таа ги бранела другите членови на КЗЕМП, вклучувајќи ги Нушин Ахмади Хорасани, Хадиџе Могадам, Рахеле Асгаризадех, Насим Хосрави, Амир Јагуб-Али и Нахид Џафари.<ref name="pen"/> Активистите на движењето биле нападнати и затворани од страна на владата, а кампањата морала да ја продолжи својата првична двегодишна цел за да го собере целиот број потписи.<ref name="WE">[https://womensenews.org/2008/09/irans-womens-rights-activists-are-being-smeared/ Iran's Women's Rights Activists Are Being Smeared] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170510191609/http://womensenews.org/2008/09/irans-womens-rights-activists-are-being-smeared/|date=2017-05-10}}, Nayereh Tohidi, Women's eNews, 17 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref><ref name="LAT">[http://www.latimes.com/news/printedition/asection/la-fg-marriage3-2008sep03,0,5861662.story victory on marriage legislation], Borzou Daragahi, ''[[Los Angeles Times]]'', 3 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref> == Цели и стратегија == Освен собирањето милион потписи за поддршка на реформата на законот, кампањата, како што е наведено, има за цел да ги постигне и следниве цели: # Промоција на соработка и кооперација за општествени промени # Идентификација на потребите и приоритетите на жените # Засилување на женските гласови # Зголемување на знаењето, промовирање на демократско дејствување # Плаќање членарина # Моќта на броевите # Моќ во различноста Кампањата има за цел да обезбеди еднакви права во бракот и наследството, крај на [[Полигамија|полигамијата]] и построги казни за убиства од чест и други облици на [[насилство]].<ref>[http://www.newstatesman.com/asia/2008/09/women-rights-iran-blogs-online "Battle of the blogs" by Asieh Amini, објавено 11 септември 2008]</ref> Организаторите на кампањата сметаат дека нејзините барања се во согласност со [[Ислам|исламските]] начела и се во согласност со меѓународните обврски на Иран. Како потписник на [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]], Иран се обврзува да ги елиминира сите облици на дискриминација и треба да преземе конкретни мерки за реформирање на законите што ја промовираат [[Дискриминација|дискриминацијата]]. Овие барања во никој случај не се спротивни на темелите на исламот и веќе некое време се дискутираат меѓу исламските правници и изучувачи. Организаторите се надевале дека петицијата со милион потписи ќе им покаже на носителите на одлуки и на пошироката јавност дека желбата за промена на дискриминаторските закони против жените не е ограничена само на мал сегмент од општеството, туку е широко распространета меѓу различните делови од иранското население. Слични кампањи за собирање потписи биле одржани и во други земји. Поточно, жените во [[Мароко]], одржале кампања „''Милион потписи''“ за правата на жените во 1992 година.<ref>Zakia Salime, Between Feminism and Islam: Human Rights and Sharia Law in Morocco (Minneapolis, MN: University of Minnesota Press, 2011): 32-34.</ref> Кампањата ''„Милион потписи'' “ била започната исклучиво од ирански жени во Иран, без никаква поддршка од странски земји. Сепак, таа била активна во собирањето потписи и од ирански граѓани кои живеат во Иран и од оние кои се жители на други земји. Кампањата е опишана како начин да бидат искористени „фигуративните ѕидови“ на приватноста во Иран.<ref>Majd, Hooman, ''The Ayatollah Begs to Differ : The Paradox of Modern Iran'', by Hooman Majd, Doubleday, 2008, стр. 188</ref> Политичките демонстрации може да добијат малку публицитет, а учесниците може да бидат претепани и уапсени - како што се случи на демонстрациите на 12 јуни 2006 година. Сепак, барателите на потписи „се расфрлаат по еден или по двајца, во мали градови и села, одејќи во продавници, салони за убавина, училишта и канцеларии или стојат на автобуски станици објаснувајќи „лице в лице“ како иранското толкување на [[Шеријат|шеријатскиот закон]] е наспроти половина од населението. Тие бараат од мажите и жените да ја потпишат нивната петиција.“<ref>[https://www.independent.co.uk/news/world/middle-east/lipstick-revolution-irans-women-are-taking-on-the-mullahs-1632257.html Lipstick revolution: Iran's women are taking on the mullahs, by Katherine Butler, 26 февруари 2009]</ref> == Прогонство == Неколку учеснички на мирниот собир на бранителите на женските права на 12 јуни 2006 година на плоштадот „Хафте Тир“, кој завршил со полициско насилство и бруталност и апсење на 70 лица, биле судени и осудени.<ref name="PV20070704">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/07/jul/1045.html|title=Iran: Unexpected Sentence for Delaram Ali, Women's Rights Defender|date=2007-07-04|publisher=Payvand|archive-url=https://web.archive.org/web/20180206002549/http://www.payvand.com/news/07/jul/1045.html|archive-date=2018-02-06|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓу нив се Деларам Али, Фариба Давуди Мохаџер, Нушин Ахмади Хорасани, Парвин Ардалан, Шахла Ентесари, Сусан Тахмасеби, Азадех Форгани, Бахаре Хедајат и Бахаре Алави; Марјам Зија, Насим Солтан Беиги и Алиех Егдам Дуст не ги добиле своите казни во исто време. Во едно интервју, истакнатата адвокатка и добитничка на [[Нобелова награда за мир]] Ширин Ебади ги нарекла обвиненијата против жените неосновани.<ref name="ROOZ743">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.roozonline.com/english/news/newsitem/article/2007/april/03//ebadi-calls-charges-against-women-baseless.html|title=Nasrin Sotoodeh Banned from Travel; Husband Accepts HR Award on her Behalf|last=Sepideh Abdi|date=3 април 2007|publisher=Rooz Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20121002022644/http://www.roozonline.com/english/news/newsitem/article/2007/april/03//ebadi-calls-charges-against-women-baseless.html|archive-date=2012-10-02|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Казните вклучувале [[Затвор|затворски]] казни, некои од нив условни, како и различен број камшикувања. Нахид Сијамдуст, пишувајќи во ''[[The New York Times]]'', ја нарекол кампањата „скршена“. <ref name="Siamdoust-NYT">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2018/02/03/opinion/sunday/iran-hijab-women-scarves.html?rref=collection%2Fsectioncollection%2Fsunday&action=click&contentCollection=sunday&region=stream&module=stream_unit&version=latest&contentPlacement=1&pgtype=sectionfront|title=Why Iranian Women Are Taking Off Their Head Scarves|last=Siamdoust|first=Nahid|date=3 February 2018|work=The New York Times|access-date=5 February 2018|agency=New York Times}}</ref> Според професорката Најере Тохиди од Калифорнискиот државен универзитет, жените кои собирале потписи за кампањата биле напаѓани и уапсени, што го забавило нејзиниот напредок, предизвикувајќи потреба од продолжување на нејзината двегодишна цел.<ref name="WE"/> На пример, во март 2007 година, 33 жени биле уапсени, главно пред судницата во Техеран каде што се собрале за мирно да протестираат против судењето на пет жени - Фариба Давуди Мохаџер, Шахла Ентесари, Нушин Ахмади Хорасани, Парвин Ардалан и Сусан Тахмасеби - кои биле обвинети за „пропаганда против системот“, „дејствување против националната безбедност“ и „учество во нелегални демонстрации“ во врска со демонстрациите од 12 јуни 2006 година.<ref name="AI20090717">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.amnestyusa.org/document.php?id=ENGUSA20090717001&lang=e|title=Women's rights activist and lawyer violently arrested in Iran, says Amnesty International|date=17 јули 2009|publisher=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20090721130943/http://www.amnestyusa.org/document.php?id=ENGUSA20090717001&lang=e|archive-date=2009-07-21|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Покрај четири од жените на кои им било судено, меѓу уапсените биле и Шади Садр и Махбубе Абасголизаде, кои биле притворени повеќе од две недели пред да бидат ослободени со кауција. На 4 ноември 2007 година, Ронак Сафазаде била уапсена, еден ден откако собрала потписи на прославата по повод Денот на децата за кампањата „''Милион потписи''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranhumanrights.org/2009/01/ronak-safazadeh|title=Ronak Safazadeh|date=25 јануари 2009|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> На 12 јуни 2008 година, Насрин Сотудех и осум други жени биле уапсени од безбедносните сили додека се подготвувале да присуствуваат на конференција по повод националниот ден на солидарност на иранските жени.<ref name="FEQ2009524">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.forequality.info/english/spip.php/IMG/spip.php?article522|title=Court Hearing of Nasrin Sotoodeh Postponed|date=24 мај 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20160222092231/http://www.forequality.info/english/spip.php/IMG/spip.php?article522|archive-date=2016-02-22|accessdate=2009-07-10}}</ref> По победата над законот за брак во септември 2008 година, судот осудил на затвор четири жени водачи вклучени во кампањата „''Милион потписи''“, за придонес кон забранети семрежни страници. Тие биле идентификувани како [[:sv:Maryam Hosseinkhah|Марјам Хосеинхах]], Нахид Кешаварз, Џелвех Џавахери и Парвин Ардалан.<ref name="LAT" /> Во октомври 2008 година, Еша Момени, дипломирана студентка на Факултетот за комуникации, медиуми и уметности при Калифорнискиот државен универзитет, интервјуирала активисти во [[Техеран]] за филм како дел од нејзините студии во Калифорнија.<ref name="IranFocus20081104">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranfocus.com/en/women/iran-holds-student-living-in-u.s.-on-security-charges-16619.html|title=Iran holds student living in U.S. on security charges|last=Hashem Kalantari and Fredrik Dahl|date=4 ноември 2008|publisher=Reuters via Iran Focus|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416194547/http://www.iranfocus.com/en/women/iran-holds-student-living-in-u.s.-on-security-charges-16619.html|archive-date=2009-04-16|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Таа била уапсена, првично за прекршок при возење, а истакнатиот ирански адвокат Мохамед Али Дадках ги цитирал претставниците на Исламскиот револуционерен суд како велат дека нејзиното притворање е поврзано со вмешаност во кампањата „''Милион потписи''“.<ref name="AFP20081025">{{Наведена мрежна страница|url=http://eastkurd.blog.co.uk/2009/07/08/mohammad-ali-dadkhah-lawyer-and-his-colleagues-were-arrested-6473357/|title=Lawyer Says Iran Should Release Arrested American|last=Ali Akbar Dareini|date=25 октомври 2008|publisher=ABC News (Associated Press)|archive-url=https://web.archive.org/web/20090812105641/http://eastkurd.blog.co.uk/2009/07/08/mohammad-ali-dadkhah-lawyer-and-his-colleagues-were-arrested-6473357/|archive-date=2009-08-12|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Момени била ослободена со кауција во ноември 2008 година по 28 дена во затворот Евин, но не ѝ било дозволено да го напушти Иран.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.npr.org/templates/story/story.php?storyId=103490676|title=Birthday Wishes For Imprisoned Journalist Saberi|last=Scott Simon|date=25 април 2009|work=[[Weekend Edition]]|access-date=3 јуни 2026|publisher=NPR|author-link=Скот Сајмон}}</ref> Во мај 2009 година, таа сè уште била таму.<ref name="CSUN20090325">{{Наведена мрежна страница|url=http://blogs.csun.edu/news/clips/2009/03/25/commentary-graduate-student-esha-momeni-is-still-being-detained-in-iran/|title=Commentary: Graduate student Esha Momeni is still being detained in Iran|last=Haleh Bakhash|date=25 март 2009|publisher=Honolulu Advertiser, via California State University Northridge News Clippings Service|archive-url=https://swap.stanford.edu/20090419101538/http://blogs.csun.edu/news/clips/2009/03/25/commentary-graduate-student-esha-momeni-is-still-being-detained-in-iran/|archive-date=2009-04-19|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Признание и награди == === Награда „Олоф Палме“ 2007 === Новинарката и активистка Парвин Ардалан требала да биде во [[Стокхолм]] на 6 март 2008 година. Таа требала да ја прими наградата „Олоф Палме“ за 2007 година, како признание за нејзината водечка улога во кампањата „''Милион потписи''“ за еднаквост на жените во Иран. Сепак, на 3 март, службениците за безбедност на аеродромот ја извадиле од летот што требал да полета од Меѓународниот аеродром во Техеран, ѝ го одзеле [[Пасош|пасошот]] и ѝ врачиле покана да се појави на [[суд]].<ref>''Protest Travel Ban on Iranian Women's Rights Activist'', [http://action.humanrightsfirst.org/campaign/Ardalan/836xkuer4wkxe67? Human Rights First]{{Мртва врска|date=September 2017}}</ref> === Репортери без граници/Дојче Веле === Во 2008 година, наградата на Репортери без граници и [[Дојче Веле|Дојче веле]] била доделена на семрежната страница на кампањата (која е наречена ''„Промена за еднаквост''“).<ref>[http://www.dw-world.de/dw/article/0,,3837557,00.html (на персиски) Deutsche Welle ]</ref> === Награда „Симон де Бовоар“ === Во јануари 2009 година, кампањата била наградена со наградата „Симон де Бовоар“ за слобода на жените ({{Јаз|fr|Prix Simone de Beauvoir pour la liberté des femmes}}) како признание за нејзиното значајно влијание врз иранското општество.<ref>[http://we-change.org/site/english/spip.php?article436 One Million Signature Campaign Honored with Simone de Beauvoir Award], Change for Equality, петок 9 јануари 2009, (на [[Персиски јазик|персиски]], 20 дај 1387 [[Ирански календар|ХГ]], {{Наведена мрежна страница|url=http://www.campaignforequality.info/spip.php?article3457|title=کمپین یک میلیون امضاء برندۀ جایزۀ سیمون دو بووار - تغییر برای برابری|archive-url=https://web.archive.org/web/20090405062007/http://www.campaignforequality.info/spip.php?article3457|archive-date=2009-04-05|accessdate=3 јуни 2026}}).<br /><br />• ''{{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20090129235921/http://feministschool.biz/english/spip.php?article225 Visual Report of Receiving the Prize from Simone de Beauvoir Foundation]}}'', Feminist School, четврток 22 јануари 2008, (на персиски, Feminist School, 2 бахман 1387 ХГ, {{Мртва врска|date=April 2018}}).<br /><br />• {{Узурпирана|[https://web.archive.org/web/20090130000048/http://www.feministschool.biz/spip.php?article1994 Interview with]}} Ms [[Simin Behbahani]], на персиски, Feminist School, 1 бахман 1387 ХГ.</ref> === Награда „Ана Политковскаја“ === Во 2009 година, „''Милион потписи''“ ја добиле наградата „Ана Политковскаја“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://humanrightshouse.org/articles/politkovskaya-award-won-by-iranian-womens-rights-campaign/|title=Politkovskaya award won by Iranian women's rights campaign|date=8 октомври 2009|work=Human Rights House Foundation|language=en-US|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Глобална награда за правата на жените === Фондацијата за феминистичко мнозинство ја одликувала Кампањата „''Милион потписи''“ како добитник на Глобалната награда за правата на жените за 2009 година.<ref>[http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AboutAwards.html About the Global Women's Rights Award] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430080310/http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AboutAwards.html|date=2009-04-30}}</ref> Оваа награда ѝ била доделена на Кампањата, „како посебно признание за нивната револуционерна работа за барање крај на дискриминаторските закони во Иран против жените“.<ref>[http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AwardRecipients.html Global Women's Rights Awards 2009 Recipients] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090430080406/http://feminist.org/globalwomensrightsawards/AwardRecipients.html|date=2009-04-30}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://changeforequality-ca.org/English/GlobalWomenRightsAward-FMF_eng.html|title=Report of the Global Women's Rights Award Ceremony|archive-url=https://web.archive.org/web/20110725154524/http://changeforequality-ca.org/English/GlobalWomenRightsAward-FMF_eng.html|archive-date=2011-07-25|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === ''Кампања за собирање милион потписи на иранските жени за еднаквост: Внатрешна приказна'' === Во 2009 година, Женското партнерство за учење (ЖПУ)<ref>[http://www.learningpartnership.org Women's Learning Partnership: For Rights, Development, and Peace]</ref> ја објавиле книгата „''Иранската кампања за милион потписи за еднаквост: Внатрешна приказна''“, напишана од Нушин Ахмади Хорасани, една од основачките членови на кампањата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.learningpartnership.org/iran-oms-inside-story|title=Iranian Women's One Million Signatures Campaign for Equality: The Inside Story (book description)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160715183426/http://www.learningpartnership.org/iran-oms-inside-story|archive-date=2016-07-15|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> „''Иранската кампања за милион потписи за еднаквост: Внатрешната приказна''“ ги подробиле историјата, стратегиите и вредностите што собрале разновидна група ирански жени, мажи и активисти за права за добро познатата кампања за еднаквост на жените. Тоа е вредна студија на случај за нов модел за движења на месно ниво во 21 век, применлив не само во општества управувани од автократски влади или под влијание на радикален фундаментализам, туку и во поотворени и толерантни општества кои сè уште не постигнале целосна еднаквост за жените. === Законодавство === Во 2008 година, конзервативната иранска влада предложила данок на предбрачни договори над одреден износ, за да биде намален финансискиот товар врз мажите. Многу водачи на кампањата „''Потписи''“ активно работеле против тоа. Во септември 2008 година, законот за данокот бил вратен во законодавниот совет, наведувајќи го проблематичното мешање на владата во приватните договори; сепак, неговото главно противење произлегло од перцепираната промоција на полигамијата во законот на владата.<ref name="WP">[https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2008/09/02/AR2008090202824.html?hpid=sec-world Iranian Parliament Delays Vote on Bill That Upset Judiciary, Women's Activists], Thomas Erdbrink, ''[[Washington Post]]'', 3 септември 2008; пристапено на 3 јуни 2026.</ref> Предложените одредби за полигамија и данок отсуствувале од законот што бил усвоен на 9 септември 2008 година.<ref name="WE"/> == Поврзано == * [[Иранки]] * [[Иранско женско движење]] * [[Интелектуални движења во Иран]] * [[Човекови права во Иран]] * [[Женски лрава во Иран]] == Наводи == {{Наводи}} == Извори == * [https://web.archive.org/web/20160119035914/http://nobelwomensinitiative.org/2007/02/update-a-million-signatures-for-women/ ''Update: A million Signatures for Women'', 13 февруари 2007 година], Нобелова иницијатива за жени * [https://www.rferl.org/a/1070878.html „Иран: Акцијата за потписи е насочена кон родовата дискриминација“], 28 август 2006 година, [[Радио Слободна Европа|Радио Слободна Европа/Радио Либерти]] * Најерех Тохиди, [https://web.archive.org/web/20220930103016/http://www.payvand.com/news/06/dec/1174.html „Иранското движење за права на жените и кампањата за собирање милион потписи“], Пајванд, 16 декември 2006 година. * Маура Џ. Кејси, „[https://www.nytimes.com/2007/02/07/opinion/07observer.html?_r=3&oref=slogin&oref=slogin&oref=slogin Challenging the Mullahs, One Signature at a Time]“, ''The New York Times'', 7 февруари 2007 година. == Надворешни врски == * Промена за еднаквост (''Ta'ghir barā-ye Barā'bari'' ), Службена семрежна страница за кампања, [https://web.archive.org/web/20171212173257/http://we-change.org/site/english/ (англиски)], [http://we-change.org/site/english/spip.php?rubrique10 (персиски)] . * Ширин Ебади, ''[https://www.fidh.org/spip.php?page=article&id_article=3827 Милион потписи со кои се бараат измени во дискриминаторските закони]'', ФИДХ, 22 ноември 2006 година. * ''[https://www.bbc.com/persian/iran/story/2007/01/070123_shr-campaign-rights Милион потписи со кои се бараат измени во дискриминаторските закони]'', на [[персиски јазик]], BBC Persian, среда, 24 јануари 2007 година. [[Категорија:Родова еднаквост]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Движења за женски права во Иран]] [[Категорија:Феминистички организации во Иран]] [[Категорија:Иран во 2006 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 4fultc8lyfwbbq55azop1aobl2jpp0a Diphasiastrum alpinum 0 1396651 5571186 5571119 2026-06-03T12:09:25Z P.Nedelkovski 47736 надворешни врски 5571186 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox | image = Diphasiastrum alpinum.jpg | status = G5 | status_system = TNC | genus = Diphasiastrum | species = alpinum | authority = ([[L.]]) [[Holub]] 1975 | synonyms_ref = <ref name=r/> | synonyms = {{collapsible list|bullets = true |title=<small>Synonymy</small> |''Diphasium alpinum'' <small>(L.) Rothm.</small> |''Lepidotis alpina'' <small>(L.) P. Beauv.</small> |''Stachygynandrum alpinum'' <small>(L.) C. Presl</small> |''Lycopodium alpinum'' <small>L. 1753</small> |''Diphasium alpinum'' <small>(L.) Rothm.</small> |''Lycopodium chamarense'' <small>Turcz. ex Ledeb.</small> |''Lycopodium cupressifolium'' <small>Opiz</small> |''Diphasiastrum kablikianum'' <small>(Domin) Dostál</small> }}}} '''''Diphasiastrum alpinum''''' е вид на [[Црвоточни (класа)|црвоточни]] растенија.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&taxon_id=200002738|title=Diphasiastrum alpinum|work=[[Flora of North America]]|accessdate=13 July 2011}}</ref> Ова растение е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишен]] птеридофит со сивкасти лушпести листови. Во Финска, [[Спора|спорите]] се произведуваат од јуни до септември.<ref name="Kotimaan">{{Наведена книга|title=Kotimaan luonnonkasvit|last=Piirainen|first=Mikko|last2=Piirainen|first2=Pirkko|last3=Vainio|first3=Hannele|date=1999|publisher=WSOY|isbn=951-0-23001-4|location=Porvoo, Finland|page=16|language=fi|trans-title=Native wild plants}}</ref> Првпат го опишал [[Карл Линеј]] во неговата „Флора Лапоника“ од 1737 година, од примероци добиени во Финска. Порано овој таксон бил наведен како ''Diphasium alpinum''. == Опис == ''Diphasiastrum alpinum'' има стебла долги 30-50 см, со гранки долги 3-5 см. Стеблата се исправени, со 4 рабови, растат густо во разгранети гроздови. Листовите се мали, лушпести, зимуваат и се паралелни со стеблото.<ref name="Kotimaan" /> Листовите се шупливи во основата. [[Спорангија|Спорните обвивки]] се во неподвижни, густо цилиндрични спори.<ref name="Kotimaan" /> Женските стебла произведуваат стробили долги до 3 см. ''Diphasiastrum alpinum'' може да се хибридизира со ''[[Diphasiastrum sitchense]]''. == Распространетост == Има распространетост низ поголемиот дел од северните делови на Северната хемисфера: поголемиот дел од Канада, северозападниот дел на САД, северна и централна Европа, Русија, Кина и Јапонија. Тоа е [[Биопоказател|показател]] за алпска тундра и бореална клима. Се среќава во планините и мочуриштата.<ref name="r">{{Наведена мрежна страница|url=http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/lycopodium.htm|title=Family Lycopodiaceae, genus ''Lycopodium''; world species list|archive-url=https://web.archive.org/web/20090227101620/http://homepages.caverock.net.nz/~bj/fern/lycopodium.htm|archive-date=2009-02-27|accessdate=2015-07-27}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://nlbif.eti.uva.nl/bis/flora.php?menuentry=soorten&id=1449|title=Species: ''Diphasiastrum alpinum'' (Clubmoss, alpine)|publisher=NLBIF|archive-url=https://web.archive.org/web/20110506223021/http://nlbif.eti.uva.nl/bis/flora.php?menuentry=soorten|archive-date=6 May 2011|accessdate=13 July 2011}}</ref> Во Македонија е ретко растение и го има само на Шар Планина и на Бистра.<ref name="Флора на Македонија2">Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 42, МАНУ, Скопје, 1985</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == {{рвр|Diphasiastrum alpinum}} {{Викивидови-ред|Diphasiastrum alpinum}} * [https://plants.usda.gov/java/profile?symbol=LYAL3 Министерство за земјоделство на Соединетите Американски Држави, Профил на растенија] {{Таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Северна Америка]] [[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Азија]] [[Категорија:Флора на Европа]] [[Категорија:Флора на Македонија]] nqlcmkpana6jf02ka2wcuwuhtwrntbi Ашурски протести 0 1396658 5571361 5571145 2026-06-03T22:06:48Z Dandarmkd 31127 5571361 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Граѓански немири|title=Ашурски протести|partof=[[Протести на иранските претседателски избори 2009]] и [[Смрттта и погребот на Хусеин-Али Монтазери|Монтазеровите протести]]|image=3ashoraie sabz.jpg|caption=Ашурски протести на [[Булевар „Кешаварз“|Булеварот „Кешаварз“]], [[Техеран]].|date=27 декември 2009 (празникот [[Ашура]])|place=Разни градови во [[Иран]]|coordinates=|causes=Протестирајќи ги резултатите од [[Ирански претседателски избори (2009)|иранските претседателски избори]]|goals=обиди за соборување на Исламската Република Иран и отстранување на Махмуд Али Неџад од претседателската функција|methods=[[Протест]]|status=|result=|side1={{flagicon image|Rectangular green flag.svg}} Поддржувачи на [[Иранско зелено движење|Иранското зелено движење]]|side2={{flagicon|Iran}} Иранска влада|side3=|leadfigures1=|leadfigures2=|leadfigures3=|howmany1=|howmany2=|howmany3=|casualties1=37 цивили + [[Смртта на Сејед Али Мусави|Сејед Али Мусави]]|casualties2=|casualties3=|fatalities=37 лица|injuries=Најмалку 60 лица|arrests=[[Ебрахим Јазди]], [[Хешмат Табарзади]]|detentions=Повеќе од 1400 300 до 550 луѓе во Техеран, 400 до 500 луѓе во Исфахан|charged=|fined=|casualties_label=|notes=}} '''Ашурски протести''' ― [[Протест|протести]] кои биле одржани на 27 декември 2009 година во [[Иран]], против исходот од претседателските избори во јуни 2009 година, за кои демонстрантите тврдат дека биле нелегитимни поради [[изборна измама]]. Демонстрациите биле дел од протестите против иранските избори во 2009 година и биле најголемите од јуни. Во декември 2009 година, протестите доживеале ескалација на насилството.<ref name="Spiegel">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.spiegel.de/international/world/0,1518,669317,00.html|title=Violence in Tehran; Iranian Demonstrators Put Regime on the Defensive|last=Ulrike Putz|date=29 декември 2009|work=[[Der Spiegel (мрежно место)|Der Spiegel]]|accessdate=3 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/12/december-18-marked-the-beginning.html|title=Ashura 101|work=[[Frontline (американска телевизиска програма)|Frontline]]|publisher=[[PBS]]|accessdate=3 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/12/ashura-videos.html|title=Ashura videos [Graphic&#93;|work=Frontline|publisher=PBS|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Како одговор на овој протест, провладините демонстранти одржале собир три дена подоцна, на 30 декември (9 декември) за да ги осудат демонстрантите на Зеленото движење.<ref name="Al-monitor">{{Наведени вести|url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2014/12/iran-anti-green-movement-protest-anniversary.html|title=Iran marks anniversary of anti-Green Movement protests|last=Karami|first=Arash|date=30 декември 2014|access-date=3 јуни 2026|agency=[[Al-Monitor]]|language=en-us}}</ref> == Позадина == Неправилностите за време на претседателските избори во Иран во 2009 година предизвикале негодување кај многу Иранци. Иако послеизборните протести биле претежно мирни, избувна насилство, што довело до судири меѓу безбедносните сили и демонстрантите, додека некои отворени политички дисиденти биле приведени.<ref>[https://www.amnesty.org/en/news-and-updates/news/opposition-leaders-detained-in-iran-20090619 "Opposition leaders detained in Iran"]. [[Amnesty International]] (19 јуни 2009).</ref> Неистомислениците продолжлеа да зборуваат против владата, што довело до понатамошни протести во декември 2009 година. На 19 декември 2009 година, починал поранешниот заменик-врховен водач Хосеин Али Монтазери, кој станал духовен водач на опозицијата. На погребот на Монтазери, одржан на 21 декември во Ком, присуствувале голем собир на луѓе<ref name="Spiegel"/> и следеле судири меѓу безбедносните сили и ожалостените,<ref name="bbc1">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8432297.stm|title=Iran opposition figures arrested after protests|date=28 декември 2009|access-date=3 јуни 2026|publisher=BBC}}</ref> што довело до понатамошни демонстрации во Ком и [[Исфахан]].<ref name="bbc1" /> На 26 декември, паравоени сили на Басиџ, потчинети на Иранската револуционерна гарда, упаднале во [[џамија]] во [[Техеран]] каде што зборувал изучувачот и поранешен [[Претседател на Иран|претседател]] [[Мохамад Катами|Мохамед Хатами]].<ref name="Spiegel" /><ref name="WP">{{Наведени вести|url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article6562649.ece|title=Anti-government protests turn deadly in Tehran|last=Erdbrink|first=Thomas|date=27 декември 2009|work=[[The Washington Post]]|access-date=3 јуни 2026}}{{Мртва врска}}</ref> Потоа следеле постојани судири во Техеран во кои ''„Џарас“'', медиум на критичарите, процениле дека загинале од осум до десет лица.<ref name="Spiegel" /> == Настани == === Протести === На 27 декември, демонстрациите во неколку градови продолжиле и во текот на светиот ден Ашура, кулминацијата на Мухарам. Демонстрантите во Техеран се собрале на различни места како што се плоштадот „Имам Хусеин“ и плоштадот „Азади“ . Демонстрантите тргнале од двете места по улицата „Револуција“.<ref name=time.com>{{cite magazine|title=On a Holy Day, Protest and Carnage in Tehran|author=Staff |date=28 декември 2009|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1950176,00.html|magazine=[[Time (списание)|Time]] |url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20091231005155/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,1950176,00.html |archive-date=2009-12-31}}</ref> Сејед Али Мусави, внук на Мир-Хосеин Мусави, бил меѓу убиените во насилството.<ref name="bbc1" /><ref name=time.com/> Али Мусави починал на 27 декември 2009 година, кога наводно бил застрелан во грбот или во градите од страна на безбедносните сили за време на демонстрациите против оспорената изборна победа на [[Махмуд Ахмадинежад|Махмуд Ахмадинеџад]].<ref name="timesonline">[https://web.archive.org/web/20110903193952/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/middle_east/article6969523.ece Hardliners seize Mousavi corpse as Iran regime hits back], timesonline, 29 декември 2009</ref> Австралиската радиодифузна корпорација објавила дека Сејед Али Мусави бил удрен од возило пред да биде убиен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/radionational/programs/breakfast/protesters-killed-in-iran/3073422|title=Protesters killed in Iran.|date=28 декември 2009|work=[[Австралиска радиодифузна корпорација]]|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Според France 24, реформистичката семрежна страница Parlemannews соопштиле дека внукот на Мусави починал во [[болница]], откако бил застрелан во [[Граден кош|градите]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.france24.com/en/20091227-mousavis-nephew-killed-during-protest-says-opposition-website|title=Mousavi's nephew killed during protest, says opposition website.|date=27 декември 2009|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Според [[Тајмс|''The Times'']], внукот на Мусави починал пред да пристигне во болницата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thetimes.com/comment/register/article/seyed-ali-mousavi-opposition-leaders-nephew-may-have-been-targeted-mpxmqjdpb0w|title=Seyed Ali Mousavi, opposition leader's nephew, may have been targeted.|last=Fletcher|first=Martin}}</ref> Иранскиот режисер Мохсен Махмалбаф, службен портпарол на кампањата на Мир-Хосеин Мусави во странство, изјавил за [[Би-би-си|BBC]] во интервју дека иранската тајна полиција го повикала Сејед Али Мoусави неколку пати пред да биде застрелан, велејќи: „Ќе ве убиеме“.<ref>[https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8433991.stm Iran reformist Mousavi's nephew 'got death threats'], BBC, 29 декември 2009</ref> Откако Али Мусави починал, неговото тело било однесено во болницата „Ебн-е Сина“, каде што демонстрантите протестирале надвор. Демонстрантите биле растерани со солзавец од страна на иранските безбедносни сили. Подоцна било откриено дека владата го отстранила неговото тело и го однела на непознато место во обид да ги задуши протестите.<ref name="timesonline" /><ref>[http://www.sanfranciscosentinel.com/?p=54286 SEVEN IRANIAN OPPOSITION LEADERS ARRESTED - SEYED ALI MOUSAVI’S BODY GOES MISSING], ''San Francisco Sentinel'', 28 декември 2009</ref> Подоцна, било објавено дека неговото тело исчезнало, што ја исклучило можноста за брз погреб, додека државни извори посочиле дека е вршена обдукција.<ref name="bbc1" /> Мусави бил погребан на 30 декември.<ref name="aad">{{Наведени вести|url=http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2010628830_apmliran.html|title=Iran hardliners call for killing rivals at rallies|last=Dareini|first=Ali Akbar|date=30 декември 2009|work=[[The Seattle Times]]|access-date=3 јуни 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20100103091352/http://seattletimes.nwsource.com/html/nationworld/2010628830_apmliran.html|archive-date=2010-01-03|agency=[[Associated Press]]}}</ref> Слични протести биле одржани и во други ирански градови, вклучувајќи ги [[Исфахан]], Наџафабад, Шираз, Машхад, Арак, Тебриз, Бабол, Ардабил и Орумиех.<ref name="NYT1" /> Според извештаите, четири лица биле убиени во Тебриз, во северозападен Иран, на 27 декември, и едно во Шираз на југот на Иран.<ref name="BBC1">{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8431523.stm|title=Iran protesters killed, including Mousavi's nephew|date=27 декември 2009|access-date=3 јуни 2026|publisher=[[BBC News]]}}</ref><ref name="NYT1">{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2009/12/28/world/middleeast/28iran.html|title=Police Are Said to Have Killed 10 in Iran Protests|last=Worth|first=Robert F.|date=27 декември 2009|work=[[The New York Times]]|access-date=3 јуни 2026|last2=Fathi|first2=Nazila}}</ref> Пристапот за меѓународните медиуми бил ограничен од страна на иранската влада.<ref name="bbc1" /> Државно контролираните медиуми првично негирале какви било смртни случаи, иако на 28 декември било наведено дека 15 лица загинале.<ref name="Spiegel"/> На 30 декември, противсобирите организирани од владата во различни градови, вклучувајќи ги Техеран, Ком, Арак, Шираз и Исфахан, повикале на смрт на демонстрантите, а владините службеници добиле слободен ден од работа за да присуствуваат на демонстрациите.<ref name="aad"/> Инцидентот предизвикале поголема штета на сфаќањето на јавноста за Зеленото движење кај иранските граѓани отколку другите дејствија на демонстрантите.<ref name="Ibrahim">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_kAhBQAAQBAJ&pg=PT157|title=Shi'ism and the Democratisation Process in Iran: With a Focus on Wilayat al-Faqih|last=Moussawi|first=Ibrahim|publisher=Saqi|year=2012|isbn=9780863568312|page=157}}</ref> === Насилство === Според државната телевизија на Иран, [[Џамија|џамијата]] Лолагар во Техеран била запалена од страна на демонстрантите, што довело до [[смрт]] на неколку луѓе во џамијата.<ref>{{Наведени вести|url=http://uk.reuters.com/article/idUKDAH130601|title=Editorial: People killed in mosque fire during unrest-Iran TV|work=[[Reuters]]|access-date=3 јуни 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20170113171328/http://uk.reuters.com/article/idUKDAH130601|archive-date=2017-01-13}}</ref> Безбедносните сили наводно отвориле оган на денот на Ашура.<ref name="ABC">{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/WN/iranian-government-arrests-hundreds-tensions-mount/story?id=9436148|title=Protester: 'Killing Muslims on Ashura Is Like Crucifying Christians on Christmas.'|last=Sciutto|first=Jim|date=28 декември 2009|publisher=[[ABC News (Соединети Држави)|ABC News]]|accessdate=3 јуни 2026}}</ref><ref name="spiegel-2">{{Наведена мрежна страница|url=https://abcnews.go.com/International/iran-ayatollah-kadivar-iranian-regime-opposition-movement/story?id=9433282&page=2|title=Iran Ayatollah: 'I Am Convinced that the Regime Will Collapse'|last=Kadivar|first=Ayatollah Mohsen|date=28 декември 2009|work=Der Spiegel|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Безбедносните сили првично ги негирале извештаите за смртни случаи, а началникот на полицијата, Азизолах Раџабзаде изјавил дека полицијата не била вооружена; државната телевизија подоцна ги признала жртвите.<ref name="BBC1"/><ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/28/iran.protests/index.html|title=Iranian official: Arrest anti-government demonstrators|date=28 декември 2009|access-date=3 јуни 2026|publisher=[[CNN]]}}</ref> Било снимено аматерско видео кое покажало како безбедносен камион намерно ги прегазува демонстрантите.<ref name="ABC-Anne">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/am/content/2009/s2784149.htm|title=Mousavi prepared to die for his cause|last=Barker|first=Anne|date=2 јануари 2010|work=ABC News|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Безбедносните сили биле вооружени со пиштоли и пукале врз демонстрантите.<ref name="LAT-Gun">{{Наведени вести|url=http://latimesblogs.latimes.com/babylonbeyond/2010/01/iran-video-shows-gunman-opening-fire-on-demonstrators-who-fight-back.html|title=Iran: Video shows gunman opening fire on demonstrators, who fight back|date=2 јануари 2010|work=[[Los Angeles Times]]|access-date=3 јуни 2026}}</ref> === Апсења === Меѓу стотиците луѓе уапсени по ашурските демонстрации, биле истакнати адвокати, [[Новинар|новинари]], [[Свештенство|свештеници]] и [[Политика|политичари]], членови на семејствата на истакнати активисти за [[човекови права]] и реформистички политичари.<ref name="bbc1" /> Меѓу нив биле: * Ебрахим Јазди, генерален секретар на Движењето за слобода на Иран.<ref name="wsj" /> Според извештаите, уапсена била и внуката на Јазди, Лејла Тавасоли.<ref name="pbs">{{Наведени вести|url=https://www.pbs.org/wgbh/pages/frontline/tehranbureau/2009/12/a-second-coup.html|title=A Second Coup?|last=Sahimi|first=Muhammad|date=28 декември 2009|work=Frontline|access-date=3 јуни 2026}}</ref> * Сестрата на добитничката на [[Нобелова награда за мир|Нобеловата награда за мир]] Ширин Ебади, Нушин Ебади, која била приведена во очигледен обид да биде замолчена Ебади, која е во странство.<ref>{{Наведени вести|url=http://edition.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/28/iran.ebadi.sister/index.html|title=Iran detains Nobel laureate's sister|date=29 декември 2009|access-date=3 јуни 2026|publisher=CNN}}</ref> Ширин Ебади напишала во изјава по апсењето на нејзината сестра: „мојата сестра не е политички активна, ниту е членка на која било организација за човекови права. Нејзиниот единствен злостор се чини дека е тоа што ми е сестра, а нејзиното апсење не е ништо помалку од политичка уцена и обид за притисок. Ова е уште еден метод што го користат властите во Иран за да ги спречат моите активности.“<ref name="payvand">{{Наведени вести|url=http://www.payvand.com/news/09/dec/1292.html#sec1|title=Release Emadeddin Baghi and All Arbitrarily Arrested Iranians|date=30 декември 2009|work=Payvand Iran News|access-date=3 јуни 2026}}</ref> * Хешмат Табарзади, ирански новинар и ветеран демократски активист.<ref name="wsj" /> * Емад Баги, истакнат активист за човекови права и новинар, и раководител на Здружението за одбрана на правата на затворените.<ref name="wsj">{{Наведени вести|url=https://www.wsj.com/articles/SB10001424052748703510304574626453406091222|title=Dissident Iran Rises|date=30 декември 2009|work=[[The Wall Street Journal]]|access-date=3 јуни 2026}}</ref> Според извештаите, Баги му рекол на своето семејство додека бил апсен дека „ќе биде силен во [[затвор]] и ќе се спротивстави на притисокот [од тврдокорните]“. Полицаецот што го апсел одговорил: „Тој [Баги] нема да живее толку долго за да се спротивставува“.<ref name="pbs" /> * Новинарите Машалах Шамсолваезин,<ref name="rfe">{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/Shirin_Ebadi_Says_Sisters_Arrest_Tied_To_Ebadis_Work/1917114.html|title=Sister of Iran's Nobel Laureate Shirin Ebadi Arrested|date=30 декември 2009|access-date=3 јуни 2026|publisher=[[Радио Слободна Европа]]}}</ref> Реза ал-Баша,<ref>{{Наведени вести|url=http://televisionwashington.com/floater_article1.aspx?lang=en&t=1&id=16854|title=Syrian reporter held in Iran to be freed by Thursday|date=30 декември 2009|work=WashingtonTV|access-date=3 јуни 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102132152/http://televisionwashington.com/floater_article1.aspx?lang=en&t=1&id=16854|archive-date=2 January 2010}}</ref> Бадралсадат Мофиди,<ref name="pbs" /> Мохамад Џавад Сабери,<ref name="pbs" /> Насрин Вазири,<ref name="pbs" /> Кајван Мерган,<ref name="pbs" /> Реза Таџик,<ref>{{Наведени вести|url=http://televisionwashington.com/floater_article1.aspx?lang=en&t=1&id=16853|title=Press group condemns recent arrests of journalists in Iran|date=30 декември 2009|work=WashingtonTV|access-date=3 јуни 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20100102051912/http://televisionwashington.com/floater_article1.aspx?lang=en&t=1&id=16853|archive-date=2010-01-02}}</ref> Мостафа Изадијан и Мостафа Каземијан. * Мортез Хаџи, поранешен министер во владата и помошник на Хатами,<ref name="cnn1">{{Наведени вести|url=http://www.cnn.com/2009/WORLD/meast/12/28/iran.arrests/|title=Iranian dissenters reportedly arrested|date=29 декември 2009|access-date=3 јуни 2026|publisher=CNN}}</ref> како и заменик-министер на Хаџи, Реза Расули.<ref name="pbs" /> Хасан Расул, помошник на Хатами и заменик-директор на Институтот „Баран“, исто така бил уапсен.<ref name="brisbane times">{{Наведени вести|url=http://news.brisbanetimes.com.au/breaking-news-world/iran-cracks-down-on-dissidents-after-deadly-protests-20091229-lhi0.html|title=Iran cracks down on dissidents after deadly protests|date=29 декември 2009|work=[[Brisbane Times]]|access-date=3 јуни 2026|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105100006/http://news.brisbanetimes.com.au/breaking-news-world/iran-cracks-down-on-dissidents-after-deadly-protests-20091229-lhi0.html|archive-date=2013-11-05}}</ref><ref name="cnn1" /> * Захра Бахрами, [[Холандија|холандска]] и иранска државјанка со двојно државјанство, која била погубена во јануари 2011 година по обвинение за [[дрога]].<ref name="RNW">{{Наведување|url=http://www.rnw.nl/english/article/death-sentence-fears-dutch-iranian-woman|date=24 август 2010|access-date=3 јуни 2026|title=Death sentence fears for Dutch-Iranian woman|publisher=[[Radio Netherlands Worldwide]]}}</ref><ref name="BBC20110129">{{Наведување|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-middle-east-12314886|publisher=BBC News|title=Iran hangs Iranian-Dutch woman Sahra Bahrami|date=29 јануари 2011|access-date=3 јуни 2026}}</ref> == Судења == Многу луѓе биле изведени пред суд за учество во протестите. Најмалку едно лице било уапсено во врска со протестот, [[Универзитет|универзитетскиот]] предавач Абдолреза Ганбари кој живеел во Пакдашт, беше обвинет за „мохаребех“ (исламски поим што значи „војување против Бога“) и осуден на смрт.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.labourstart.org/cgi-bin/solidarityforever/show_campaign.cgi?c=1299|title=Iran: Stop the execution of Abdolreza Ghanbari|year=2012|publisher=[[LabourStart]]|archive-url=https://archive.today/20120914101301/http://www.labourstart.org/cgi-bin/solidarityforever/show_campaign.cgi?c=1299|archive-date=2012-09-14}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/oukwd-uk-iran-unrest-trial-idAFTRE60E4HB20100115|title=Iran to try 16 people soon over December unrest-report|work=Reuters|access-date=3 јуни 2026}}</ref> == Меѓународна реакција == Владите на [[Канада]], [[Франција]], [[Германија]], [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]] го осудиле [[Насилство|насилството]]. Претседателот на Соединетите Држави, [[Барак Обама]] ги критикувал постапките на иранската влада на протестите.<ref name="bbc1" /> [[Венецуела]] го осудила мешањето на западните влади во внатрешните работи на Иран.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/31/content_12732931.htm|title=Venezuela blames U.S. for destabilizing Iran|date=31 декември 2009|publisher=[[Xinhua News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100118215103/http://news.xinhuanet.com/english/2009-12/31/content_12732931.htm|archive-date=2010-01-18|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Хронологија на протестите за време на иранските избори 2009]] * [[Политика на Иран]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.spiegel.de/fotostrecke/fotostrecke-50195.html Пет слики од демонстрации од Spiegel.de – Описите се на германски јазик] * [http://www.foxnews.com/slideshow/world/2009/12/27/violent-protests-iran Слики од улични борби од Fox News – Внимание: Сликите се многу вознемирувачки!] * [http://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/8432037.stm Видеа на BBC] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Полициска бруталност во 2000-тите]] [[Категорија:Напади врз згради и градби во 2009 година]] [[Категорија:Исламот во 2009 година]] [[Категорија:Пожари во 2009 година во Азија]] [[Категорија:Палење во 2009 година]] [[Категорија:Палење во Иран]] [[Категорија:Напади врз џамии во Иран]] [[Категорија:Палење џамии во Азија]] [[Категорија:Ашура]] [[Категорија:Политички немири во 2000-тите]] [[Категорија:Протести во Иран]] [[Категорија:Протести против изборни резултати]] [[Категорија:Луѓе убиени во протести во Иран]] [[Категорија:Полициска бруталност во Иран]] [[Категорија:Движења со ненасилен отпор]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Валкани војни]] [[Категорија:Иран во декември 2009 година]] [[Категорија:Немири во 2009 година]] [[Категорија:Протести во 2009 година]] [[Категорија:Протести на иранските претседателски избори 2009]] 4pdkg162kaggf8k1ciyuoc9bcos6n11 Кампања „Зелен свиток“ 0 1396660 5571464 5571143 2026-06-04T08:03:39Z Bjankuloski06 332 5571464 wikitext text/x-wiki '''Кампања „Зелен свиток на слободата“''' ({{Langx|fa|تومار اعتراضی جنبش سبز}}) ― најдолгиот свиток со петиција во светот, со должина од над 2.000 метри. Неговото создавање било поттикнато од членови на иранската дијаспора, а било покриено со потписи од луѓе од целиот свет, кои го доведуваат во прашање легитимитетот на [[Махмуд Ахмадинежад|Махмуд Ахмадинеџад]] како ирански претседател по спорните ирански претседателски избори во јуни 2009 година, ги осудуваат злоупотребите на [[Човекови права|човековите права]] извршени против иранските демонстранти и се солидаризираат барајќи универзални човекови права, правда и слобода за иранскиот народ. Главната цел на кампањата „Зелен свиток“ е да ги увери Иранците во Иран дека не се сами во својата борба.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.huffpost.com/entry/iranians-worldwide-roll-o_b_230463|title=Iranians Worldwide Roll Out Green Scroll Against Ahmadinejad (SLIDESHOW, UPDATES)|date=19 август 2009|work=HuffPost|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Потекло == Али Техрани, 44-годишен Иранец кој живеел во Ватерло, [[Онтарио]], [[Канада]], ја добил идејата за кампањата „Зелен свиток“ кон крајот на јуни 2009 година, додека гледал како иранската влада врши злоупотреби врз луѓето во неговата родна земја. Првичната идеја на Техрани била да го закачи готовиот свиток на [[Кула Си-ен|кулата Си-ен]] во [[Торонто]], Онтарио, Канада или на [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]] во [[Париз]], [[Франција]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.therecord.com/|title=Waterloo Region News - Daily Breaking News &#124; The Record|work=therecord.com|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> како чин на светски [[протест]] против претстојната инаугурација на [[Махмуд Ахмадинежад|Ахмадинеџад]] за втор мандат како претседател на Иран. Идејата брзо се проширила меѓу членовите на иранската [[дијаспора]]. Во градовите низ целиот свет, иранските активисти купиле свитоци зелена ткаенина од месни извори и брзо собрале илјадници потписи од Иранци и неиранци помеѓу 10 и 12 јули. На крајот, над 190 градови низ целиот свет испратиле ролни ткаенина во Париз, каде што биле сошиени заедно во еден непрекинат транспарент. Кога сите парчиња биле составени, и со собраните потписи бил направен '''Зелениот свиток на слободата,''' кој се протегал на повеќе од 2.000 [[Метар|метри]] во должина. == Намена == Целта на кампањата „Зелен свиток на слободата“ била следнава: 1. Да му се каже на светот дека Ахмадинеџад не е легитимен претседател на Иран 2. Да бидат осудени злоупотребите на човековите права, силувањата, мачењата, убиствата и другите неправди што биле извршени против мирните Иранци 3. Да бидат барани универзални човекови права, слобода и правична правда за иранскиот народ 4. Да бидат охрабрени странските влади да не ја признаат владата на Ахмадинеџад за „државен удар“ 5. Да биде покажано единство меѓу сите Иранци надвор од Иран 6. Да им биде покажано на Иранците во Иран дека се поддржани од луѓе од целиот свет и да бидат уверени дека не се сами во својата борба 7. Да биде создадено непрекинато медиумско внимание за борбата на иранскиот народ == Историја на прикажување == === Париз === Зелениот свиток на слободата го имал своето јавно деби на 25 јули 2009 година, во [[Париз]], [[Франција]], во сенката на [[Ајфелова кула|Ајфеловата кула]], опкружувајќи голем дел од [[Марсово Поле (Париз)|Марсовото Поле]]. Ова се совпаднало со (но не било планирано како службен дел од) светскиот ден на акција на 25 јули во над 100 градови низ целиот свет од страна на коалиција на зелени ирански активисти. === Њујорк === Како одговор на појавувањето на [[Махмуд Ахмадинежад|Махмуд Ахмадинеџад]] на состанокот на [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] во [[Њујорк (град)|Њујорк]] на 23 септември 2009 година, Зелениот свиток бил испратен во Њујорк, каде што на 24 септември 2009 година, бил марширан преку Бруклинскиот мост.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://thelede.blogs.nytimes.com/2009/09/24/iranians-blanket-brooklyn-bridge-in-green/|title=Iranians Blanket Brooklyn Bridge in Green|date=24 септември 2009|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Службениците на полициската управа на Њујорк се плашеле дека ако свитокот е марширан преку еден непрекинат материјал, во случај дел од свитокот да биде однесен од ветровите на патот покрај Бруклинскиот мост, свитокот долг 2.000 метри би претставувал сериозна опасност по безбедноста и за автомобилите на патот и за луѓето на пешачката патека. Поради оваа безбедносна причина, њујоршката полиција побарала свитокот да биде исечен на делови од педесет (50) стапки и да се пренесе преку Бруклинскиот мост на картонски столбови. Повеќето делови биле нумерирани како што биле исечени, така што свитокот можел повторно да биде составен по првобитниот редослед подоцна. === Вашингтон === На 15 ноември 2009 година (исто така и Светски ден на студентите), Зелениот свиток бил марширан низ Националниот трговски центар, почнувајќи од основата на споменикот во [[Вашингтон]] и завршувајќи на скалите на зградата Капитол. [[Податотека:Greenscrolldc.JPG|мини|Зелениот свиток кај споменикот „Вашингтон“.]] == Меѓународни реакции == Во [[Обединети Арапски Емирати|Обединетите Арапски Емирати]], полицијата ги спречила иранските демонстранти да го потпишат Зелениот свиток, објавила весникот „''National''“ со седиште во [[Дубаи]]. Полицијата им кажала на толпата дека „им е забрането да испраќаат службени петиции од територијата на Обединетите Арапски Емирати, бидејќи Иран и ОАЕ имаат дипломатски врски“.<ref>[http://televisionwashington.com/floater_article1.aspx?lang=en&t=2&id=11892 Dubai Police stop Iranians from signing anti-Ahmadinejad petition]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thenational.ae/article/20090706/NATIONAL/707059829/-1/ART|title=Dubai Police stop Iranian petition|archive-url=https://archive.today/20120912205622/http://www.thenational.ae/article/20090706/NATIONAL/707059829/-1/ART|archive-date=2012-09-12|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Поврзано == * [[Милион потписи]] == Наводи == <references /> == Надворешни врски == * [https://greenscroll.blogspot.com/ Блог на Greenscroll] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Махмуд Ахмадинеџад]] [[Категорија:Протести на иранските претседателски избори 2009]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 77y50ttoc4auww6oyajvl4ku00i8orf Persiankiwi 0 1396665 5571362 5571168 2026-06-03T22:07:00Z Dandarmkd 31127 5571362 wikitext text/x-wiki '''Persiankiwi''' ― корисник на [[Микроблогирање|микроблогирачкиот]] [[Социјални медиуми|социјален медиум]] [[Твитер|Twitter]], кој бил еден од најследените извори на [[Информација|информации]] за протестите за иранските избори во 2009 година.<ref>[https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/middleeast/iran/5549955/Iran-protest-news-travels-fast-and-far-on-Twitter.html Iran protest news travels fast and far on Twitter] ''[[The Daily Telegraph]]'' 16 јуни 2009</ref> Persiankiwi бил исто така познат како „популарно опозициско мрежно место“,<ref>[https://www.nytimes.com/2009/06/17/world/middleeast/17media.html?ref=technology Washington Taps Into a Potent New Force in Diplomacy] ''[[The New York Times]]'' 17 јуни 2009</ref> и „еден од најдоверливите и најплодни Иранци на Twitter“.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2009/06/27/iran-uprising-live-bloggi_n_221809.html "PersianKiwi" reportedly arrested] ''[[The Huffington Post|Huffington Post, a leading news source on the 2009 Iranian election protests]]'' 27 јуни 2009</ref> Persiankiwi привлекол читатели поради автентичниот стил, недостатокот на агресивност и ажурираните информации што очигледно доаѓале директно од [[Техеран]]. Кога повеќето странски новинари ја напуштиле земјата и било сметано дека иранските државни медиуми се пристрасни во корист на сопствената влада, Persiankiwi станал еден од најважните извори на информации од Иран и често бил цитиран во медиумските извештаи низ целиот свет.<ref>[http://www.newsweek.com/id/203953/page/1 A Twitter Timeline of the Iran Election] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100328231900/http://www.newsweek.com/id/203953/page/1|date=28 March 2010}} ''[[Newsweek]]'' 26 јуни 2009</ref><ref>[http://washingtonindependent.com/48301/iran-re-vote-ruled-out Iran Re-Vote Ruled Out] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131110085930/http://washingtonindependent.com/48301/iran-re-vote-ruled-out|date=10 November 2013}} ''[[Center for Independent Media|Washington Independent]]'' 23 јуни 2009</ref><ref>[http://andrewsullivan.theatlantic.com/the_daily_dish/2009/06/persiankiwis-recent-tweets.html Persiankiwi's Recent Tweets] ''[[The Atlantic]]'' 21 јуни 2009</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20090620081734/http://www.telegraph.co.uk/scienceandtechnology/technology/twitter/5561919/Iran-elections-protesters-use-Twitter-for-updates.html Iran elections: protesters use Twitter for updates] [[The Daily Telegraph|Telegraph.co.uk]] 17 јуни 2009</ref> Твитовите, односно објавите на Persiankiwi привремено престанале на 24 јуни 2009 година, откако било опишано насилно соочување меѓу демонстрантите и милицијата на Басиџ. Објавата гласела: „ [[Алах]] - ти си создател на сè и сè мора да ти се врати - Алах Акбар“, предизвикувајќи загриженост за судбината на лицето зад корисничкото име.<ref>[http://www.heute.de/ZDFheute/inhalt/22/0,3672,7599574,00.html Iranischer Twitterer verstummt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120224070105/http://www.heute.de/ZDFheute/inhalt/22/0,3672,7599574,00.html|date=24 February 2012}} ''[[ZDF|German state TV ZDF]]'' 27 јуни 2009</ref><ref>[https://translate.google.com/translate?js=n&prev=_t&hl=en&ie=UTF-8&u=http%3A%2F%2Fwww.dw-world.com%2Fdw%2Farticle%2F0%2C%2C4437635%2C00.html&sl=fa&tl=en&history_state0= رو به راهی؟] ''[[Deutsche Welle|Deutsche Welle, translated from Persian to English by Google]]'' 27 јуни 2009</ref> Се појавиле гласини дека корисникот Persiankiwi е уапсен или бил принуден да објавува вести под нов псевдоним поради компромитиран профил.<ref>[http://www.huffingtonpost.com/2009/06/27/iran-uprising-live-bloggi_n_221809.html "PersianKiwi" reportedly arrested]''[[The Huffington Post|Huffington Post, a leading news source on the 2009 Iranian election protests]]'' 27 јуни 2009</ref> Persiankiwi продолжил со објавите на 14 февруари 2011 година. Корисничката на Твитер, Oxfordgirl им кажала на неколку свои следбеници дека чека потврда од persiankiwi за да го потврди својот идентитет. Идентитетот и местоположбата на лицето зад Persiankiwi не се објавени. Анонимноста на корисникот спречува да биде добиена јасна слика, но биле вложени напори за анализа на стилот на пишување.<ref>[http://www.taz.de/1/politik/nahost/artikel/1/wo-ist-persiankiwi/ Wo ist persiankiwi?] ''[[Die Tageszeitung]]'' 26 јуни 2009</ref> Persiankiwi не треба да се меша со Persiankiwie'','' кој некое време се претставувал како Persiankiwi на Twitter. На Twitter биле објавени предупредувања дека Persiankiwie е владин оперативец и набргу потоа овој профил исчезнал од Twitter. == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://twitter.com/persiankiwi Persiankiwi на Твитер] [[Категорија:Политички немири во 2000-тите]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Движења со ненасилен отпор]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Сметки на X (социјална мрежа)]] [[Категорија:Немири во 2009 година]] [[Категорија:Иран во 2009 година]] [[Категорија:Протести на иранските претседателски избори 2009]] gnnrsx5eb6j5nfybi4ja9frgl4kra9o Разговор:Улица Исток Запад 1 1396669 5571180 2026-06-03T12:00:00Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}}{{вики клуб}} 5571180 wikitext text/x-wiki {{сзр}}{{вики клуб}} h2u6hhq51pw5ddjxw6oghd3y2qrceww Разговор:Јулска повелба 1 1396670 5571185 2026-06-03T12:07:34Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}}{{вики клуб}} 5571185 wikitext text/x-wiki {{Сзр}}{{вики клуб}} qhbtm36kpukxfqfjez9ieru80xi0cng Закон за катанци 0 1396671 5571187 2026-06-03T12:09:49Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349713603|Padlock Law]]“ 5571187 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Infobox legislation|short_title=Padlock Law|legislature=[[Parliament of Quebec]]|image=Coat of arms of Quebec.svg|imagesize=130px|imagealt=|caption=|long_title=An Act to Protect the Province Against Communistic Propaganda|citation=1 George VI Ch. 11<br>R.S.Q. 1941, c.52|territorial_extent=|enacted_by=[[Legislative Assembly of Quebec]]|date_enacted=<!-- Pick one of date_enacted or date_passed as appropriate in jurisdiction. -->|date_passed=<!-- Pick one of date_enacted or date_passed as appropriate in jurisdiction. -->|enacted_by2=[[Legislative Council of Quebec]]|date_enacted2=<!-- For bicameral legislatures only. Pick one of date_enacted2 or date_passed2 as appropriate in jurisdiction. -->|date_passed2=<!-- For bicameral legislatures only. Pick one of date_enacted2 or date_passed2 as appropriate in jurisdiction. -->|royal_assent=March 24, 1937|date_effective=<!-- Pick one of date_commenced or date_effective as appropriate in jurisdiction. -->|date_of_expiry=|date_repealed=|bill=<!-- Name of relevant bill debated in the chamber listed in enacted_by or considered_by. Omit if the legislation is still a bill in this chamber and the bill name used in short_title. -->|bill_citation=|bill_date=|introduced_by=<!-- Name of member introducing the bill in the chamber. -->|1st_reading=|2nd_reading=<!-- Specify date range for multi-day readings. -->|3rd_reading=|conf_committee_passed=|committee_report=|bill2=<!-- For bicameral legislatures only. Name of relevant bill debated in the chamber listed in enacted_by2 or considered_by2. -->|bill_citation2=<!-- For bicameral legislatures only. -->|bill_date2=<!-- For bicameral legislatures only. -->|introduced_by2=<!-- For bicameral legislatures only. Name of member introducing the bill in the chamber. -->|1st_reading2=<!-- For bicameral legislatures only. -->|2nd_reading2=<!-- For bicameral legislatures only. Specify date range for multi-day readings. -->|3rd_reading2=<!-- For bicameral legislatures only. -->|conf_committee_passed2=<!-- For bicameral legislatures only. -->|committee_report2=<!-- For bicameral legislatures only. -->|date_conf_committee=|white_paper=|related_legislation=<!-- Names and citations of any other related legislation; wikilink name and external link citation where possible. -->|summary=|keywords=|status=struck down}}'''''Акт за заштита на провинцијата од комунистичка пропаганда''''' ({{Langx|fr|Loi protégeant la province contre la propagande communiste}}), попознат како „'''Закон за катанци'''“ или „ '''Закон за катанци''' “ ({{Langx|fr|La loi du cadenas}})), бил закон во покраината [[Квебек]] во [[Канада]], закон кој му дозволувал на државниот обвинител на Квебек да го забрани пристапот до имот за кој се сомневало дека се користи за пропагирање или ширење на комунистичка пропаганда.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/duplessis0000blac_e9g5|title=Duplessis|last=Black|first=Conrad|date=1977|publisher=McClelland & Stewart|isbn=9780771015304|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/duplessis0000blac_e9g5/page/162 162]|url-access=registration}}</ref> Законот бил воведен од владата на Националната унија на Морис Дуплеси и го направил нелегално „користењето [на куќа] или дозволувањето на кое било лице да ја користи за пропагирање [[Комунизам|на комунизам]] или болшевизам на кој било начин“. Ова вклучувало печатење, објавување или дистрибуција на „секој весник, периодичен весник, памфлет, циркулар, документ или пишано дело, кое пропагира комунизам или болшевизам“. Прекршувањата на Законот го подложувале таквиот имот на затворање од страна на државниот обвинител, вклучително и заклучување на влезните врати со катанци, од каква било употреба за период до една година, а секое лице прогласено за виновно за вмешаност во забранети медиумски активности можело да биде затворено од три до тринаесет месеци. Законот бил крајно нејасен, не ги дефинирал комунизмот или болшевизмот на никаков конкретен начин.<ref name="keith 1937">{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 25, 2020}}</ref> Со него се негирале и презумпцијата на невиност и [[Слобода на говорот|слободата на говорот]] на поединците. Исто така, имало загриженост дека законот ќе се користел за апсење на поединечни активисти од меѓународни [[Синдикат|синдикати]]. Двајца синдикални лидери биле речиси уапсени во тој период.<ref>Rouillard, Jacques (1989). ''Le syndicalisme québécois : Deux siècles d'histoire.'' Montréal: Éditions Boréal, at page 68. {{ISBN|2-89052-243-1}}</ref> Законот бил користен против [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]] за дистрибуција на нивните публикации, најчесто како „изговор за претрес и заплена“.<ref>{{Наведена книга|title=Fundamental Freedoms and Jehovah's Witnesses|last=Botting|first=Gary|date=1993|publisher=University of Calgary Press|isbn=1-895176-06-9|page=38}}</ref> Федералната влада под водство на либералниот премиер Вилијам Лион Макензи Кинг можел да ја искористи својата моќ на недозволување за да го поништи Законот за катанци, како што направил за да ги поништи подеднакво контроверзните закони што ги донела владата за социјален кредит на [[Алберта]] приближно во исто време. Сепак, Кинг одлучил да не интервенира во Квебек. Одлуката на Врховниот суд на Канада од 1957 година во случајот ''Свицман против Елблинг'' го поништил законот како ''ултра овластувања'' на покраинската влада, бидејќи тоа било обид на покраината да донесеат закон што го почитува [[Кривично право|кривичното право]], кое е исклучиво во доменот на федералниот парламент според Уставот на Канада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/article/padlock-act|title=Padlock Act|last=Forsey|first=Eugene A.|date=February 7, 2006|work=The Canadian Encyclopedia|accessdate=July 19, 2020}}</ref> Во нивна согласност, судиите Иван Ранд, Рој Келок и Даглас Абот, исто така, тврдеа дека законот е ''ултра овластувања'' бидејќи е во спротивност со имплицитна повелба за права што е основа на канадскиот устав, но ова мислење не го делеле остатокот од мнозинството.<ref>{{Наведена книга|title=Toward the Charter: Canadians and the demand for a national bill of rights, 1929–1960|last=MacLennan|first=Christopher|date=2003|publisher=McGill–Queen's University Press|isbn=077352536X|location=Montreal & Kingston|pages=109–125|chapter=The decade of human rights and the bill of rights movement}}</ref> == Галерија == <templatestyles src="Module:Gallery/styles.css"></templatestyles>{{Галерија|File:Padlocked newspaper.jpg|The doorway of the newspaper ''La Clarté'', the French-language weekly of the [[Communist Party of Canada]], padlocked by police in Montreal in 1937.|File:News. Communistic Literature BAnQ P48S1P02676.jpg|Men reading confiscated literature in [[Montreal City Hall]], 1938.}} == Поврзано == * Јеховини сведоци во Канада == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/quebechistory/docs/LoiduCadenas-PadlockLaw-MauriceDuplessis-QuebecHistory.htm Документи за Законот за катанци од колеџот Маријанополис] * [https://web.archive.org/web/20080402013950/http://www.historyofrights.com/events/padlock.html Канадското движење за права за Законот за катанци] {{Maurice Duplessis}} [[Категорија:Стварно право]] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Историја на човечките права]] lc5yv7oal8v333bmv3t7qt586vd6ko5 5571481 5571187 2026-06-04T09:24:58Z Jtasevski123 69538 5571481 wikitext text/x-wiki '''''Акт за заштита на покраината од комунистичка пропаганда''''' ({{Langx|fr|Loi protégeant la province contre la propagande communiste}}), попознат како „'''Закон за катанци'''“, — поранешен закон во покраината [[Квебек]] во [[Канада]], закон кој му дозволувал на државниот обвинител на Квебек да го забрани пристапот до имот за кој се сомневало дека се користи за пропагирање или ширење на комунистичка пропаганда.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/duplessis0000blac_e9g5|title=Duplessis|last=Black|first=Conrad|date=1977|publisher=McClelland & Stewart|isbn=9780771015304|location=Toronto|pages=[https://archive.org/details/duplessis0000blac_e9g5/page/162 162]|url-access=registration}}</ref> Законот бил воведен од владата на Националната унија на Морис Дуплеси и го направил нелегално „користењето [на куќа] или дозволувањето на кое било лице да ја користи за пропагирање [[Комунизам|на комунизам]] или болшевизам на кој било начин“. Ова вклучувало печатење, објавување или дистрибуција на „секој весник, периодичен весник, памфлет, циркулар, документ или пишано дело, кое пропагира комунизам или болшевизам“. Прекршувањата на Законот го подложувале таквиот имот на затворање од страна на државниот обвинител, вклучително и заклучување на влезните врати со катанци, од каква било употреба за период до една година, а секое лице прогласено за виновно за вмешаност во забранети медиумски активности можело да биде затворено од три до тринаесет месеци. Законот бил крајно нејасен, не ги дефинирал комунизмот или болшевизмот на никаков конкретен начин.<ref name="keith 1937">{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 25, 2020}}</ref> Со него се негирале и презумпцијата на невиност и [[Слобода на говорот|слободата на говорот]] на поединците. Исто така, имало загриженост дека законот ќе се користел за апсење на поединечни активисти од меѓународни [[Синдикат|синдикати]]. Двајца синдикални лидери биле речиси уапсени во тој период.<ref>Rouillard, Jacques (1989). ''Le syndicalisme québécois : Deux siècles d'histoire.'' Montréal: Éditions Boréal, at page 68. {{ISBN|2-89052-243-1}}</ref> Законот бил користен против [[Јеховини сведоци|Јеховините сведоци]] за дистрибуција на нивните публикации, најчесто како „изговор за претрес и заплена“.<ref>{{Наведена книга|title=Fundamental Freedoms and Jehovah's Witnesses|last=Botting|first=Gary|date=1993|publisher=University of Calgary Press|isbn=1-895176-06-9|page=38}}</ref> Федералната влада под водство на либералниот премиер Вилијам Лион Макензи Кинг можел да ја искористи својата моќ на недозволување за да го поништи Законот за катанци, како што направил за да ги поништи подеднакво контроверзните закони што ги донела владата за социјален кредит на [[Алберта]] приближно во исто време. Сепак, Кинг одлучил да не интервенира во Квебек. Одлуката на Врховниот суд на Канада од 1957 година во случајот ''Свицман против Елблинг'' го поништил законот како ''ултра овластувања'' на покраинската влада, бидејќи тоа било обид на покраината да донесеат закон што го почитува [[Кривично право|кривичното право]], кое е исклучиво во доменот на федералниот парламент според Уставот на Канада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/article/padlock-act|title=Padlock Act|last=Forsey|first=Eugene A.|date=February 7, 2006|work=The Canadian Encyclopedia|accessdate=July 19, 2020}}</ref> Во нивна согласност, судиите Иван Ранд, Рој Келок и Даглас Абот, исто така, тврдеа дека законот е ''ултра овластувања'' бидејќи е во спротивност со имплицитна повелба за права што е основа на канадскиот устав, но ова мислење не го делеле остатокот од мнозинството.<ref>{{Наведена книга|title=Toward the Charter: Canadians and the demand for a national bill of rights, 1929–1960|last=MacLennan|first=Christopher|date=2003|publisher=McGill–Queen's University Press|isbn=077352536X|location=Montreal & Kingston|pages=109–125|chapter=The decade of human rights and the bill of rights movement}}</ref> == Галерија == {{Галерија|File:Padlocked newspaper.jpg|Вратата на весникот <i>La Clarté</i>, неделникот на француски јазик на [[Комунистичка парија на Канда|Комунистичката партија на Канада]], заклучена со катанец од страна на Монтреалската полиција во 1937 година. |File:News. Communistic Literature BAnQ P48S1P02676.jpg|Мажи читаат конфискувана литература во [[Монтреалското градско собрание]], 1938 година. }} == Поврзано == * [[Јеховини сведоци во Канада]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://faculty.marianopolis.edu/c.belanger/quebechistory/docs/LoiduCadenas-PadlockLaw-MauriceDuplessis-QuebecHistory.htm Документи за Законот за катанци од колеџот Маријанополис] * [https://web.archive.org/web/20080402013950/http://www.historyofrights.com/events/padlock.html Канадското движење за права за Законот за катанци] [[Категорија:Стварно право]] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Историја на човековите права]] p1u2thgsxrfik3hbpy5o7q1p0tbjb1t Закон за заштита на семејството (Иран) 0 1396672 5571188 2026-06-03T12:12:56Z Dandarmkd 31127 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1300068931|Iran's Family Protection Law]]“ 5571188 wikitext text/x-wiki Во 1967 година, [[Иран]] усвоил збир на напредни [[Семејство|семејни]] закони, '''Законот за заштита на семејството''', кој им дал на [[Жена|жените]] семејни права; тие биле проширени во Законот за заштита на семејството од 1975 година. Законот бил поништен во 1979 година по [[Иранска револуција|Исламската револуција]] кога повторно бил воведен [[Шеријат|шеријатскиот]] закон, но се издвојува по тоа што бил пред своето време, особено во земја со [[Ислам|муслиманско]] мнозинство.<ref>{{Наведена книга|title=Legal Reforms in the Shi'i World:Recent Legislation in Iran and Iraq in ''Malaya Law Review'' 10/2|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=292–305}}</ref> Денес, делови од актите се повторно воведени во Иран, додека други се разгледувани. На пример, законот од 1967 година, воспоставил Посебни судови за семејни прашања. Тие биле распуштени по револуцијата, но Посебните граѓански судови биле повторно основани во 1979 година за да судат по прашања поврзани со семејното право, наследувањето и [[Вакаф|вакафот]]. Слично на тоа, некои законски измени ги поместиле семејните прашања во понапредна насока во областите на минималната возраст за брак, старателството над децата и основите врз кои жените можат да бараат развод. == Историја == === Пред 1975 година === Во 1906 година, во Иран бил донесен првиот устав. Во следните години биле донесени низа закони, вклучително и во семејното право. Во 1930-тите, имало дванаесет [[Шиизам|шиитски]] закони за брак, развод, легитимитет и старателство над деца кои биле вклучени во граѓанскиот законик (канун-е мадани). Овие дванаесет закони биле донесени и ревидирани во 1930-тите. Браковите и разводите морале да бидат евидентирани во државните регистри по донесувањето на Законот за брак од 1931 година (член 1041).<ref name="iranicaonline.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}</ref> Во 1962 година, иранскиот закон ги сметал жените за иста класа со малолетници, [[Злосторство|злосторници]] и луди: тие не можеле ниту да гласаат ниту да се кандидираат за јавни функции, не им било дозволено старателство над своите деца, не можеле да работат или да се мажат без дозвола од своите машки „добротворители“, можеле да се разведат во секој момент (со или без нивно претходно знаење, преку изговор на едноставна реченица од страна на сопругот) и можеле да се соочат со присуство на втора, трета или четврта сопруга во нивниот дом во секој момент - без никаква правна, финансиска или емоционална можност за правна заштита. Тие не можеле да станат старатели на своите деца дури ни по смртта на таткото. Тие не можеле да го пренесат своето државјанство на своите деца; всушност, нивното државјанство било во опасност ако се омажеле за некој кој не е Иранец. Тие наследувале од имотот на таткото само половина од она што го добивале нивните браќа, а од имотот на сопругот само една четвртина кога немале деца и една осмина ако имало деца.<ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Act in ''International and Comparative Law Quarterly'' 17|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=516–521}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Law of 1967: A Milestone in the Advance of Women's Rights in ''Iran and Islam'' C.E. Bosworth (Ed.)|last=Bagley|first=F.R.C.|publisher=Edinburgh University Press|year=1971|location=Edinburgh|pages=47–64}}</ref> Во 1967 година, биле предложени два закона за заштита на семејството. Претставници на Меџлесот, вклучувајќи го и Мехрангиз Доулатшахи, го претставиле предлог-законот кој подоцна ќе стане закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|title=Oral History interview of Mehrangiz Dowlatshahi|work=Foundation for Iranian Studies|publisher=[[Фондација за ирански изучувања]]|location=Бетесда, [[Мериленд]], [[Соединети Држави]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324015457/http://www.fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|archive-date=2010-03-24|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Сенаторката Мехрангиз Манучехријан претставила понапреден закон кој бил потпишан од 15 сенатори.<ref name="The Feminist School">{{Наведена мрежна страница|url=http://feministschool.org/english/spip.php?article158|title=Reform and Regression: The Fate of the Family Protection Law|publisher=The Feminist School|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005140304/http://feministschool.org/english/spip.php?article158|archive-date=2009-10-05|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓутоа, кога некои од медиумите претставиле претеран став за напредниот закон, Манучехријан морала да го напушти [[Техеран]] додека не стивнал публицитетот и не се смират можните закани за нејзината безбедност. Како последица на тоа, членовите од семејното право за [[Полигамија|полигамијата]] и старателството над децата не биле разгледани сè до 1975 година. Сепак, Законот за заштита на семејството го укинал вонсудскиот развод, значително ја ограничил полигинијата и воспоставил посебни семејни судови за решавање на прашања поврзани со новото законодавство за личен статус.<ref>{{Наведена книга|title=Islamic family law in a changing world: a global resource book|last=An-Na'im|first=Abdullahi A.|publisher=Zed Books|year=2002|isbn=978-1-84277-093-1}}</ref> Конзервативното [[свештенство]] жестоко се спротивставило на Законот за заштита на семејството и неговите цели. Законот отстранил цела низа правни прашања во семејното заемодејствие од свештеничката надлежност и им ги предал на семејните судови да одлучуваат. Затоа, свештенството изгубило многу моќ и авторитет. Законот ги ограничувал едностраните прерогативи на мажите во врска со разводот и полигамијата. Сопрузите прво ќе требале да поднесат барање до суд за потврда за немирување, а потоа судот ќе преговарал меѓу двете страни.<ref name="iranicaonline.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4 "Welcome to Encyclopaedia Iranica"].</cite></ref> === По 1979 година === Законот за заштита на семејството бил укинат веднаш по револуцијата во 1979 година. Возраста за брак за девојчињата бил вратена на 9 години. Ограничувањата за полигамија и привремени бракови биле укинати. Мехриехот (дел од бракот што ѝ е плаќан на сопругата) бил оданочуван над нивото што владата го сметала за вообичаен. Во септември 1979 година, била воведена и усвоена изменета верзија на одредбите за развод од Законот за заштита на семејството на 23-ти истиот месец. Со него биле создадени посебни граѓански судови кои стапиле на сила во ноември истата година. Со него било дозволувано [[развод]] само откако судијата ќе се обидел да го помири бракот меѓу двете страни, а потоа судот ќе закажел расправа за случајот и ќе донел одлука. Доколку двајцата меѓусебно се согласат на развод, тогаш тие одат во Канцеларија за регистрација на брак и развод и го регистрираат својот развод пред двајца сведоци.<ref name="iranicaonline.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4 "Welcome to Encyclopaedia Iranica"].</cite></ref> Исто така, минималната возраст за брак била поместена од 9 години на почетокот на [[Полово созревање|пубертетот]]. Старателството над децата, кое повеќе не е неотуѓиво право на татковците, сега зависи од одлуката на Посебните граѓански судови. Закон од 1992 година ги изменил прописите за развод, проширувајќи го пристапот на сопругата до развод и давајќи им на жените повеќе основи за барање развод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/iran.htm|title=Legal Profile of Iran|publisher=Emory Law|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Клучни точки == {{Известување најгоре|Наводи за овој дел:<ref name="Pakzad 1994 pp. 169–179">{{cite book |last=Pakzad |first=Sima |chapter=The Legal Status of Women in the Family in Iran |editor-last=Afkhami |editor-first=Mahnaz |editor-last2=Friedl |editor-first2=Erika |title=In The Eye Of The Storm: Women in Post-Revolutionary Iran |publisher=Syracuse University Press |publication-place=Syracuse, NY |year=1994 |oclc=29597898 |pages=169–179 |isbn=978-0-8156-2633-6}}</ref><ref name="Hinchcliffe 1968 pp. 516–521">{{cite journal |last=Hinchcliffe |first=Doreen |title=The Iranian Family Protection Act |journal=The International and Comparative Law Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=17 |issue=2 |year=1968 |id={{ISSN|0020-5893|1471-6895}} |jstor=757118 |pages=516–521 |url=http://www.jstor.org/stable/757118 |access-date=3 јуни 2026}}</ref>}} === Брак === Законот за заштита на семејството од 1967 година ја зголемил минималната возраст за брак на 15 години за жени и на 18 години за мажи. Законот за заштита на семејството од 1975 година, потоа ја зголемил минималната возраст за брак на 18 години за жени и на 20 години за мажи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gabrielsawma.blogspot.com/2015/01/divorce-under-family-protection-law.html|title=International Law: Divorce under Family Protection Law 1967 of Iran|last=Sawma|first=Gabriel|date=23 јануари 2015|work=International Law|publisher=|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Развод === Правото на развод првично му припаѓало безусловно на сопругот, а под одредени околности и на сопругата, но со Законот за заштита на семејството, и мажите и жените можат подеднакво да бараат развод од судовите под одредени околности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=DIVORCE – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Постоеле седум околности во кои секој од сопружниците можел да побара развод. Едната вклучува одбивање на одредбата за „тамкин“, должноста, во [[Ислам|исламот]], да се покорува на волјата на сопружникот. Традиционално, ова било применувано на жените, но исламот наведува дека мора да биде возвратено од двете страни.<ref name="google">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kk8AmQeC3zMC|title=Feminism and Islam: Legal and Literary Perspectives|last=Yamani, M.|last2=Allen, A.|date=1996|publisher=Ithaca Press|isbn=9780863722158|page=294|access-date=3 јуни 2026}}</ref> Другите околности вклучуваат:<ref name="iranhrdc">{{Наведена мрежна страница|url=http://iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|title=Iran Human Rights Documentation Center - Gender Inequality and Discrimination: The Case of Iranian Women|publisher=iranhrdc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126101403/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|archive-date=2018-01-26|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Малтретирање од страна на сопругот или сопругата; * Недостаток на добивање „внимание“ и за сопругата, како и за недостатокот на способност да ги задоволи другите потреби на сопругата; * Неизлечива [[болест]] (умствена и физичка) на сопругот или сопругата; * Секоја зависност што го оневозможува продолжувањето на брачниот живот; * Повеќе од пет години затвор за кое било од лицата; * Неплодност кај која било личност. === Старателство над деца и алиментација === Судовите утврдиле дали за детето ќе биде покорисно да живее со таткото или со мајката. Таткото бил одговорен за обезбедување издршка освен ако не бил сметан за финансиски неспособен да го стори тоа, во кој случај мајката би била одговорна. Таткото бил одговорен за управување со финансиите на детето. Меѓутоа, по смртта на таткото или во случај на негова неспособност да ги извршува своите должности, судовите можеле да ја назначат мајката или дедото по таткова линија за старател на детето. Во исламската јуриспруденција, родителите го имаат старателството над детето сè додека не живеат заедно. Сепак, постојат различни мислења за тоа по нивниот развод. Како што наведуваат некои правници, а исто така и иранското граѓанско право, старателството над детето (момче или девојче) до седумгодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Друга група правници тврдат дека старателството над девојчето до седумгодишна возраст, а старателството над момчето до двегодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Непотребно е да биде кажано дека родителите го имаат старателството над детето од раѓањето сè додека детето не стане возрасно, по што тоа/таа не е дете за кое треба да се грижи. === Полигамија === Пред ратификацијата на Законот за заштита на семејството од 1975 година, мажот можел да се ожени со четири жени и да има привремени бракови. Како резултат на овој закон од 1975 година, мажот можел да се ожени со втора жена само со дозвола од судовите (со валидна причина за добивање на оваа дозвола) и по добивање на изрична согласност од неговата прва сопруга. == Поврзано == * [[Иранско женско движење]] * [[Еден милион потписи|Кампања „Еден милион потписи“]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.fis-iran.org/en/women/laws/family Целосен текст на Законот за заштита на семејството (1975)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100612233355/http://fis-iran.org/en/women/laws/family|date=2010-06-12}} [[Категорија:Закони за полигамија]] [[Категорија:Иран во 1967 година]] [[Категорија:Правото во 1967 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Правото во Иран]] [[Категорија:Закодавна историја на Иран]] [[Категорија:Полигамијата во Азија]] [[Категорија:Исламско семејно право по земја]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 3fcn500jdjsy2j9pdj6lnkt2r5gkuwh 5571189 5571188 2026-06-03T12:14:31Z Dandarmkd 31127 5571189 wikitext text/x-wiki Во 1967 година, [[Иран]] усвоил збир на напредни [[Семејство|семејни]] закони, '''Законот за заштита на семејството''', кој им дал на [[Жена|жените]] семејни права; тие биле проширени во Законот за заштита на семејството од 1975 година. Законот бил поништен во 1979 година по [[Иранска револуција|Исламската револуција]] кога повторно бил воведен [[Шеријат|шеријатскиот]] закон, но се издвојува по тоа што бил пред своето време, особено во земја со [[Ислам|муслиманско]] мнозинство.<ref>{{Наведена книга|title=Legal Reforms in the Shi'i World:Recent Legislation in Iran and Iraq in ''Malaya Law Review'' 10/2|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=292–305}}</ref> Денес, делови од актите се повторно воведени во Иран, додека други се разгледувани. На пример, законот од 1967 година, воспоставил Посебни судови за семејни прашања. Тие биле распуштени по револуцијата, но Посебните граѓански судови биле повторно основани во 1979 година за да судат по прашања поврзани со семејното право, наследувањето и [[Вакаф|вакафот]]. Слично на тоа, некои законски измени ги поместиле семејните прашања во понапредна насока во областите на минималната возраст за брак, старателството над децата и основите врз кои жените можат да бараат развод. == Историја == === Пред 1975 година === Во 1906 година, во Иран бил донесен првиот устав. Во следните години биле донесени низа закони, вклучително и во семејното право. Во 1930-тите, имало дванаесет [[Шиизам|шиитски]] закони за брак, развод, легитимитет и старателство над деца кои биле вклучени во граѓанскиот законик (канун-е мадани). Овие дванаесет закони биле донесени и ревидирани во 1930-тите. Браковите и разводите морале да бидат евидентирани во државните регистри по донесувањето на Законот за брак од 1931 година (член 1041).<ref name="iranicaonline.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}</ref> Во 1962 година, иранскиот закон ги сметал жените за иста класа со малолетници, [[Злосторство|злосторници]] и луди: тие не можеле ниту да гласаат ниту да се кандидираат за јавни функции, не им било дозволено старателство над своите деца, не можеле да работат или да се мажат без дозвола од своите машки „добротворители“, можеле да се разведат во секој момент (со или без нивно претходно знаење, преку изговор на едноставна реченица од страна на сопругот) и можеле да се соочат со присуство на втора, трета или четврта сопруга во нивниот дом во секој момент - без никаква правна, финансиска или емоционална можност за правна заштита. Тие не можеле да станат старатели на своите деца дури ни по смртта на таткото. Тие не можеле да го пренесат своето државјанство на своите деца; всушност, нивното државјанство било во опасност ако се омажеле за некој кој не е Иранец. Тие наследувале од имотот на таткото само половина од она што го добивале нивните браќа, а од имотот на сопругот само една четвртина кога немале деца и една осмина ако имало деца.<ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Act in ''International and Comparative Law Quarterly'' 17|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=516–521}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Law of 1967: A Milestone in the Advance of Women's Rights in ''Iran and Islam'' C.E. Bosworth (Ed.)|last=Bagley|first=F.R.C.|publisher=Edinburgh University Press|year=1971|location=Edinburgh|pages=47–64}}</ref> Во 1967 година, биле предложени два закона за заштита на семејството. Претставници на Меџлесот, вклучувајќи го и Мехрангиз Доулатшахи, го претставиле предлог-законот кој подоцна ќе стане закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|title=Oral History interview of Mehrangiz Dowlatshahi|work=Foundation for Iranian Studies|publisher=[[Фондација за ирански изучувања]]|location=Бетесда, [[Мериленд]], [[Соединети Држави]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324015457/http://www.fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|archive-date=2010-03-24|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Сенаторката Мехрангиз Манучехријан претставила понапреден закон кој бил потпишан од 15 сенатори.<ref name="The Feminist School">{{Наведена мрежна страница|url=http://feministschool.org/english/spip.php?article158|title=Reform and Regression: The Fate of the Family Protection Law|publisher=The Feminist School|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005140304/http://feministschool.org/english/spip.php?article158|archive-date=2009-10-05|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓутоа, кога некои од медиумите претставиле претеран став за напредниот закон, Манучехријан морала да го напушти [[Техеран]] додека не стивнал публицитетот и не се смират можните закани за нејзината безбедност. Како последица на тоа, членовите од семејното право за [[Полигамија|полигамијата]] и старателството над децата не биле разгледани сè до 1975 година. Сепак, Законот за заштита на семејството го укинал вонсудскиот развод, значително ја ограничил полигинијата и воспоставил посебни семејни судови за решавање на прашања поврзани со новото законодавство за личен статус.<ref>{{Наведена книга|title=Islamic family law in a changing world: a global resource book|last=An-Na'im|first=Abdullahi A.|publisher=Zed Books|year=2002|isbn=978-1-84277-093-1}}</ref> Конзервативното [[свештенство]] жестоко се спротивставило на Законот за заштита на семејството и неговите цели. Законот отстранил цела низа правни прашања во семејното заемодејствие од свештеничката надлежност и им ги предал на семејните судови да одлучуваат. Затоа, свештенството изгубило многу моќ и авторитет. Законот ги ограничувал едностраните прерогативи на мажите во врска со разводот и полигамијата. Сопрузите прво ќе требале да поднесат барање до суд за потврда за немирување, а потоа судот ќе преговарал меѓу двете страни.<ref name="iranicaonline.org"/> === По 1979 година === Законот за заштита на семејството бил укинат веднаш по револуцијата во 1979 година. Возраста за брак за девојчињата бил вратена на 9 години. Ограничувањата за полигамија и привремени бракови биле укинати. Мехриехот (дел од бракот што ѝ е плаќан на сопругата) бил оданочуван над нивото што владата го сметала за вообичаен. Во септември 1979 година, била воведена и усвоена изменета верзија на одредбите за развод од Законот за заштита на семејството на 23-ти истиот месец. Со него биле создадени посебни граѓански судови кои стапиле на сила во ноември истата година. Со него било дозволувано [[развод]] само откако судијата ќе се обидел да го помири бракот меѓу двете страни, а потоа судот ќе закажел расправа за случајот и ќе донел одлука. Доколку двајцата меѓусебно се согласат на развод, тогаш тие одат во Канцеларија за регистрација на брак и развод и го регистрираат својот развод пред двајца сведоци.<ref name="iranicaonline.org"/> Исто така, минималната возраст за брак била поместена од 9 години на почетокот на [[Полово созревање|пубертетот]]. Старателството над децата, кое повеќе не е неотуѓиво право на татковците, сега зависи од одлуката на Посебните граѓански судови. Закон од 1992 година ги изменил прописите за развод, проширувајќи го пристапот на сопругата до развод и давајќи им на жените повеќе основи за барање развод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/iran.htm|title=Legal Profile of Iran|publisher=Emory Law|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Клучни точки == {{Известување најгоре|Наводи за овој дел:<ref name="Pakzad 1994 pp. 169–179">{{cite book |last=Pakzad |first=Sima |chapter=The Legal Status of Women in the Family in Iran |editor-last=Afkhami |editor-first=Mahnaz |editor-last2=Friedl |editor-first2=Erika |title=In The Eye Of The Storm: Women in Post-Revolutionary Iran |publisher=Syracuse University Press |publication-place=Syracuse, NY |year=1994 |oclc=29597898 |pages=169–179 |isbn=978-0-8156-2633-6}}</ref><ref name="Hinchcliffe 1968 pp. 516–521">{{cite journal |last=Hinchcliffe |first=Doreen |title=The Iranian Family Protection Act |journal=The International and Comparative Law Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=17 |issue=2 |year=1968 |id={{ISSN|0020-5893|1471-6895}} |jstor=757118 |pages=516–521 |url=http://www.jstor.org/stable/757118 |access-date=3 јуни 2026}}</ref>}} === Брак === Законот за заштита на семејството од 1967 година ја зголемил минималната возраст за брак на 15 години за жени и на 18 години за мажи. Законот за заштита на семејството од 1975 година, потоа ја зголемил минималната возраст за брак на 18 години за жени и на 20 години за мажи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gabrielsawma.blogspot.com/2015/01/divorce-under-family-protection-law.html|title=International Law: Divorce under Family Protection Law 1967 of Iran|last=Sawma|first=Gabriel|date=23 јануари 2015|work=International Law|publisher=|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Развод === Правото на развод првично му припаѓало безусловно на сопругот, а под одредени околности и на сопругата, но со Законот за заштита на семејството, и мажите и жените можат подеднакво да бараат развод од судовите под одредени околности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=DIVORCE – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Постоеле седум околности во кои секој од сопружниците можел да побара развод. Едната вклучува одбивање на одредбата за „тамкин“, должноста, во [[Ислам|исламот]], да се покорува на волјата на сопружникот. Традиционално, ова било применувано на жените, но исламот наведува дека мора да биде возвратено од двете страни.<ref name="google">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kk8AmQeC3zMC|title=Feminism and Islam: Legal and Literary Perspectives|last=Yamani, M.|last2=Allen, A.|date=1996|publisher=Ithaca Press|isbn=9780863722158|page=294|access-date=3 јуни 2026}}</ref> Другите околности вклучуваат:<ref name="iranhrdc">{{Наведена мрежна страница|url=http://iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|title=Iran Human Rights Documentation Center - Gender Inequality and Discrimination: The Case of Iranian Women|publisher=iranhrdc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126101403/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|archive-date=2018-01-26|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Малтретирање од страна на сопругот или сопругата; * Недостаток на добивање „внимание“ и за сопругата, како и за недостатокот на способност да ги задоволи другите потреби на сопругата; * Неизлечива [[болест]] (умствена и физичка) на сопругот или сопругата; * Секоја зависност што го оневозможува продолжувањето на брачниот живот; * Повеќе од пет години затвор за кое било од лицата; * Неплодност кај која било личност. === Старателство над деца и алиментација === Судовите утврдиле дали за детето ќе биде покорисно да живее со таткото или со мајката. Таткото бил одговорен за обезбедување издршка освен ако не бил сметан за финансиски неспособен да го стори тоа, во кој случај мајката би била одговорна. Таткото бил одговорен за управување со финансиите на детето. Меѓутоа, по смртта на таткото или во случај на негова неспособност да ги извршува своите должности, судовите можеле да ја назначат мајката или дедото по таткова линија за старател на детето. Во исламската јуриспруденција, родителите го имаат старателството над детето сè додека не живеат заедно. Сепак, постојат различни мислења за тоа по нивниот развод. Како што наведуваат некои правници, а исто така и иранското граѓанско право, старателството над детето (момче или девојче) до седумгодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Друга група правници тврдат дека старателството над девојчето до седумгодишна возраст, а старателството над момчето до двегодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Непотребно е да биде кажано дека родителите го имаат старателството над детето од раѓањето сè додека детето не стане возрасно, по што тоа/таа не е дете за кое треба да се грижи. === Полигамија === Пред ратификацијата на Законот за заштита на семејството од 1975 година, мажот можел да се ожени со четири жени и да има привремени бракови. Како резултат на овој закон од 1975 година, мажот можел да се ожени со втора жена само со дозвола од судовите (со валидна причина за добивање на оваа дозвола) и по добивање на изрична согласност од неговата прва сопруга. == Поврзано == * [[Иранско женско движење]] * [[Еден милион потписи|Кампања „Еден милион потписи“]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.fis-iran.org/en/women/laws/family Целосен текст на Законот за заштита на семејството (1975)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100612233355/http://fis-iran.org/en/women/laws/family|date=2010-06-12}} [[Категорија:Закони за полигамија]] [[Категорија:Иран во 1967 година]] [[Категорија:Правото во 1967 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Правото во Иран]] [[Категорија:Закодавна историја на Иран]] [[Категорија:Полигамијата во Азија]] [[Категорија:Исламско семејно право по земја]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] e2ocwxgt4fysidmm8lvrn9gxgrhbgma 5571465 5571189 2026-06-04T08:03:46Z Bjankuloski06 332 5571465 wikitext text/x-wiki Во 1967 година, [[Иран]] усвоил збир на напредни [[Семејство|семејни]] закони, '''Законот за заштита на семејството''', кој им дал на [[Жена|жените]] семејни права; тие биле проширени во Законот за заштита на семејството од 1975 година. Законот бил поништен во 1979 година по [[Иранска револуција|Исламската револуција]] кога повторно бил воведен [[Шеријат|шеријатскиот]] закон, но се издвојува по тоа што бил пред своето време, особено во земја со [[Ислам|муслиманско]] мнозинство.<ref>{{Наведена книга|title=Legal Reforms in the Shi'i World:Recent Legislation in Iran and Iraq in ''Malaya Law Review'' 10/2|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=292–305}}</ref> Денес, делови од актите се повторно воведени во Иран, додека други се разгледувани. На пример, законот од 1967 година, воспоставил Посебни судови за семејни прашања. Тие биле распуштени по револуцијата, но Посебните граѓански судови биле повторно основани во 1979 година за да судат по прашања поврзани со семејното право, наследувањето и [[Вакаф|вакафот]]. Слично на тоа, некои законски измени ги поместиле семејните прашања во понапредна насока во областите на минималната возраст за брак, старателството над децата и основите врз кои жените можат да бараат развод. == Историја == === Пред 1975 година === Во 1906 година, во Иран бил донесен првиот устав. Во следните години биле донесени низа закони, вклучително и во семејното право. Во 1930-тите, имало дванаесет [[Шиизам|шиитски]] закони за брак, развод, легитимитет и старателство над деца кои биле вклучени во граѓанскиот законик (канун-е мадани). Овие дванаесет закони биле донесени и ревидирани во 1930-тите. Браковите и разводите морале да бидат евидентирани во државните регистри по донесувањето на Законот за брак од 1931 година (член 1041).<ref name="iranicaonline.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}</ref> Во 1962 година, иранскиот закон ги сметал жените за иста класа со малолетници, [[Злосторство|злосторници]] и луди: тие не можеле ниту да гласаат ниту да се кандидираат за јавни функции, не им било дозволено старателство над своите деца, не можеле да работат или да се мажат без дозвола од своите машки „добротворители“, можеле да се разведат во секој момент (со или без нивно претходно знаење, преку изговор на едноставна реченица од страна на сопругот) и можеле да се соочат со присуство на втора, трета или четврта сопруга во нивниот дом во секој момент - без никаква правна, финансиска или емоционална можност за правна заштита. Тие не можеле да станат старатели на своите деца дури ни по смртта на таткото. Тие не можеле да го пренесат своето државјанство на своите деца; всушност, нивното државјанство било во опасност ако се омажеле за некој кој не е Иранец. Тие наследувале од имотот на таткото само половина од она што го добивале нивните браќа, а од имотот на сопругот само една четвртина кога немале деца и една осмина ако имало деца.<ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Act in ''International and Comparative Law Quarterly'' 17|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=516–521}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Law of 1967: A Milestone in the Advance of Women's Rights in ''Iran and Islam'' C.E. Bosworth (Ed.)|last=Bagley|first=F.R.C.|publisher=Edinburgh University Press|year=1971|location=Edinburgh|pages=47–64}}</ref> Во 1967 година, биле предложени два закона за заштита на семејството. Претставници на Меџлесот, вклучувајќи го и Мехрангиз Доулатшахи, го претставиле предлог-законот кој подоцна ќе стане закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|title=Oral History interview of Mehrangiz Dowlatshahi|work=Foundation for Iranian Studies|publisher=[[Фондација за ирански изучувања]]|location=Бетесда, [[Мериленд]], [[Соединети Држави]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324015457/http://www.fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|archive-date=2010-03-24|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Сенаторката Мехрангиз Манучехријан претставила понапреден закон кој бил потпишан од 15 сенатори.<ref name="The Feminist School">{{Наведена мрежна страница|url=http://feministschool.org/english/spip.php?article158|title=Reform and Regression: The Fate of the Family Protection Law|publisher=The Feminist School|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005140304/http://feministschool.org/english/spip.php?article158|archive-date=2009-10-05|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓутоа, кога некои од медиумите претставиле претеран став за напредниот закон, Манучехријан морала да го напушти [[Техеран]] додека не стивнал публицитетот и не се смират можните закани за нејзината безбедност. Како последица на тоа, членовите од семејното право за [[Полигамија|полигамијата]] и старателството над децата не биле разгледани сè до 1975 година. Сепак, Законот за заштита на семејството го укинал вонсудскиот развод, значително ја ограничил полигинијата и воспоставил посебни семејни судови за решавање на прашања поврзани со новото законодавство за личен статус.<ref>{{Наведена книга|title=Islamic family law in a changing world: a global resource book|last=An-Na'im|first=Abdullahi A.|publisher=Zed Books|year=2002|isbn=978-1-84277-093-1}}</ref> Конзервативното [[свештенство]] жестоко се спротивставило на Законот за заштита на семејството и неговите цели. Законот отстранил цела низа правни прашања во семејното заемодејствие од свештеничката надлежност и им ги предал на семејните судови да одлучуваат. Затоа, свештенството изгубило многу моќ и авторитет. Законот ги ограничувал едностраните прерогативи на мажите во врска со разводот и полигамијата. Сопрузите прво ќе требале да поднесат барање до суд за потврда за немирување, а потоа судот ќе преговарал меѓу двете страни.<ref name="iranicaonline.org"/> === По 1979 година === Законот за заштита на семејството бил укинат веднаш по револуцијата во 1979 година. Возраста за брак за девојчињата бил вратена на 9 години. Ограничувањата за полигамија и привремени бракови биле укинати. Мехриехот (дел од бракот што ѝ е плаќан на сопругата) бил оданочуван над нивото што владата го сметала за вообичаен. Во септември 1979 година, била воведена и усвоена изменета верзија на одредбите за развод од Законот за заштита на семејството на 23-ти истиот месец. Со него биле создадени посебни граѓански судови кои стапиле на сила во ноември истата година. Со него било дозволувано [[развод]] само откако судијата ќе се обидел да го помири бракот меѓу двете страни, а потоа судот ќе закажел расправа за случајот и ќе донел одлука. Доколку двајцата меѓусебно се согласат на развод, тогаш тие одат во Канцеларија за регистрација на брак и развод и го регистрираат својот развод пред двајца сведоци.<ref name="iranicaonline.org"/> Исто така, минималната возраст за брак била поместена од 9 години на почетокот на [[Полово созревање|пубертетот]]. Старателството над децата, кое повеќе не е неотуѓиво право на татковците, сега зависи од одлуката на Посебните граѓански судови. Закон од 1992 година ги изменил прописите за развод, проширувајќи го пристапот на сопругата до развод и давајќи им на жените повеќе основи за барање развод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/iran.htm|title=Legal Profile of Iran|publisher=Emory Law|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Клучни точки == {{Известување најгоре|Наводи за овој дел:<ref name="Pakzad 1994 pp. 169–179">{{cite book |last=Pakzad |first=Sima |chapter=The Legal Status of Women in the Family in Iran |editor-last=Afkhami |editor-first=Mahnaz |editor-last2=Friedl |editor-first2=Erika |title=In The Eye Of The Storm: Women in Post-Revolutionary Iran |publisher=Syracuse University Press |publication-place=Syracuse, NY |year=1994 |oclc=29597898 |pages=169–179 |isbn=978-0-8156-2633-6}}</ref><ref name="Hinchcliffe 1968 pp. 516–521">{{cite journal |last=Hinchcliffe |first=Doreen |title=The Iranian Family Protection Act |journal=The International and Comparative Law Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=17 |issue=2 |year=1968 |id={{ISSN|0020-5893|1471-6895}} |jstor=757118 |pages=516–521 |url=http://www.jstor.org/stable/757118 |access-date=3 јуни 2026}}</ref>}} === Брак === Законот за заштита на семејството од 1967 година ја зголемил минималната возраст за брак на 15 години за жени и на 18 години за мажи. Законот за заштита на семејството од 1975 година, потоа ја зголемил минималната возраст за брак на 18 години за жени и на 20 години за мажи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gabrielsawma.blogspot.com/2015/01/divorce-under-family-protection-law.html|title=International Law: Divorce under Family Protection Law 1967 of Iran|last=Sawma|first=Gabriel|date=23 јануари 2015|work=International Law|publisher=|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Развод === Правото на развод првично му припаѓало безусловно на сопругот, а под одредени околности и на сопругата, но со Законот за заштита на семејството, и мажите и жените можат подеднакво да бараат развод од судовите под одредени околности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=DIVORCE – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Постоеле седум околности во кои секој од сопружниците можел да побара развод. Едната вклучува одбивање на одредбата за „тамкин“, должноста, во [[Ислам|исламот]], да се покорува на волјата на сопружникот. Традиционално, ова било применувано на жените, но исламот наведува дека мора да биде возвратено од двете страни.<ref name="google">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kk8AmQeC3zMC|title=Feminism and Islam: Legal and Literary Perspectives|last=Yamani, M.|last2=Allen, A.|date=1996|publisher=Ithaca Press|isbn=9780863722158|page=294|access-date=3 јуни 2026}}</ref> Другите околности вклучуваат:<ref name="iranhrdc">{{Наведена мрежна страница|url=http://iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|title=Iran Human Rights Documentation Center - Gender Inequality and Discrimination: The Case of Iranian Women|publisher=iranhrdc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126101403/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|archive-date=2018-01-26|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Малтретирање од страна на сопругот или сопругата; * Недостаток на добивање „внимание“ и за сопругата, како и за недостатокот на способност да ги задоволи другите потреби на сопругата; * Неизлечива [[болест]] (умствена и физичка) на сопругот или сопругата; * Секоја зависност што го оневозможува продолжувањето на брачниот живот; * Повеќе од пет години затвор за кое било од лицата; * Неплодност кај која било личност. === Старателство над деца и алиментација === Судовите утврдиле дали за детето ќе биде покорисно да живее со таткото или со мајката. Таткото бил одговорен за обезбедување издршка освен ако не бил сметан за финансиски неспособен да го стори тоа, во кој случај мајката би била одговорна. Таткото бил одговорен за управување со финансиите на детето. Меѓутоа, по смртта на таткото или во случај на негова неспособност да ги извршува своите должности, судовите можеле да ја назначат мајката или дедото по таткова линија за старател на детето. Во исламската јуриспруденција, родителите го имаат старателството над детето сè додека не живеат заедно. Сепак, постојат различни мислења за тоа по нивниот развод. Како што наведуваат некои правници, а исто така и иранското граѓанско право, старателството над детето (момче или девојче) до седумгодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Друга група правници тврдат дека старателството над девојчето до седумгодишна возраст, а старателството над момчето до двегодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Непотребно е да биде кажано дека родителите го имаат старателството над детето од раѓањето сè додека детето не стане возрасно, по што тоа/таа не е дете за кое треба да се грижи. === Полигамија === Пред ратификацијата на Законот за заштита на семејството од 1975 година, мажот можел да се ожени со четири жени и да има привремени бракови. Како резултат на овој закон од 1975 година, мажот можел да се ожени со втора жена само со дозвола од судовите (со валидна причина за добивање на оваа дозвола) и по добивање на изрична согласност од неговата прва сопруга. == Поврзано == * [[Иранско женско движење]] * [[Милион потписи|Кампања „Еден милион потписи“]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.fis-iran.org/en/women/laws/family Целосен текст на Законот за заштита на семејството (1975)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100612233355/http://fis-iran.org/en/women/laws/family|date=2010-06-12}} [[Категорија:Закони за полигамија]] [[Категорија:Иран во 1967 година]] [[Категорија:Правото во 1967 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Правото во Иран]] [[Категорија:Закодавна историја на Иран]] [[Категорија:Полигамијата во Азија]] [[Категорија:Исламско семејно право по земја]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] dkjfk97ocgjsasuxm6ixvqcfa24c0kh 5571466 5571465 2026-06-04T08:03:56Z Bjankuloski06 332 5571466 wikitext text/x-wiki Во 1967 година, [[Иран]] усвоил збир на напредни [[Семејство|семејни]] закони, '''Законот за заштита на семејството''', кој им дал на [[Жена|жените]] семејни права; тие биле проширени во Законот за заштита на семејството од 1975 година. Законот бил поништен во 1979 година по [[Иранска револуција|Исламската револуција]] кога повторно бил воведен [[Шеријат|шеријатскиот]] закон, но се издвојува по тоа што бил пред своето време, особено во земја со [[Ислам|муслиманско]] мнозинство.<ref>{{Наведена книга|title=Legal Reforms in the Shi'i World:Recent Legislation in Iran and Iraq in ''Malaya Law Review'' 10/2|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=292–305}}</ref> Денес, делови од актите се повторно воведени во Иран, додека други се разгледувани. На пример, законот од 1967 година, воспоставил Посебни судови за семејни прашања. Тие биле распуштени по револуцијата, но Посебните граѓански судови биле повторно основани во 1979 година за да судат по прашања поврзани со семејното право, наследувањето и [[Вакаф|вакафот]]. Слично на тоа, некои законски измени ги поместиле семејните прашања во понапредна насока во областите на минималната возраст за брак, старателството над децата и основите врз кои жените можат да бараат развод. == Историја == === Пред 1975 година === Во 1906 година, во Иран бил донесен првиот устав. Во следните години биле донесени низа закони, вклучително и во семејното право. Во 1930-тите, имало дванаесет [[Шиизам|шиитски]] закони за брак, развод, легитимитет и старателство над деца кои биле вклучени во граѓанскиот законик (канун-е мадани). Овие дванаесет закони биле донесени и ревидирани во 1930-тите. Браковите и разводите морале да бидат евидентирани во државните регистри по донесувањето на Законот за брак од 1931 година (член 1041).<ref name="iranicaonline.org">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=Welcome to Encyclopaedia Iranica}}</ref> Во 1962 година, иранскиот закон ги сметал жените за иста класа со малолетници, [[Злосторство|злосторници]] и луди: тие не можеле ниту да гласаат ниту да се кандидираат за јавни функции, не им било дозволено старателство над своите деца, не можеле да работат или да се мажат без дозвола од своите машки „добротворители“, можеле да се разведат во секој момент (со или без нивно претходно знаење, преку изговор на едноставна реченица од страна на сопругот) и можеле да се соочат со присуство на втора, трета или четврта сопруга во нивниот дом во секој момент - без никаква правна, финансиска или емоционална можност за правна заштита. Тие не можеле да станат старатели на своите деца дури ни по смртта на таткото. Тие не можеле да го пренесат своето државјанство на своите деца; всушност, нивното државјанство било во опасност ако се омажеле за некој кој не е Иранец. Тие наследувале од имотот на таткото само половина од она што го добивале нивните браќа, а од имотот на сопругот само една четвртина кога немале деца и една осмина ако имало деца.<ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Act in ''International and Comparative Law Quarterly'' 17|last=Hinchcliffe|first=Doreen|year=1968|pages=516–521}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=The Iranian Family Protection Law of 1967: A Milestone in the Advance of Women's Rights in ''Iran and Islam'' C.E. Bosworth (Ed.)|last=Bagley|first=F.R.C.|publisher=Edinburgh University Press|year=1971|location=Edinburgh|pages=47–64}}</ref> Во 1967 година, биле предложени два закона за заштита на семејството. Претставници на Меџлесот, вклучувајќи го и Мехрангиз Доулатшахи, го претставиле предлог-законот кој подоцна ќе стане закон.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|title=Oral History interview of Mehrangiz Dowlatshahi|work=Foundation for Iranian Studies|publisher=[[Фондација за ирански изучувања]]|location=Бетесда, [[Мериленд]], [[Соединети Држави]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20100324015457/http://www.fis-iran.org/en/oralhistory/Dowlatshahi-Mehrangiz|archive-date=2010-03-24|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Сенаторката Мехрангиз Манучехријан претставила понапреден закон кој бил потпишан од 15 сенатори.<ref name="The Feminist School">{{Наведена мрежна страница|url=http://feministschool.org/english/spip.php?article158|title=Reform and Regression: The Fate of the Family Protection Law|publisher=The Feminist School|archive-url=https://web.archive.org/web/20091005140304/http://feministschool.org/english/spip.php?article158|archive-date=2009-10-05|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Меѓутоа, кога некои од медиумите претставиле претеран став за напредниот закон, Манучехријан морала да го напушти [[Техеран]] додека не стивнал публицитетот и не се смират можните закани за нејзината безбедност. Како последица на тоа, членовите од семејното право за [[Полигамија|полигамијата]] и старателството над децата не биле разгледани сè до 1975 година. Сепак, Законот за заштита на семејството го укинал вонсудскиот развод, значително ја ограничил полигинијата и воспоставил посебни семејни судови за решавање на прашања поврзани со новото законодавство за личен статус.<ref>{{Наведена книга|title=Islamic family law in a changing world: a global resource book|last=An-Na'im|first=Abdullahi A.|publisher=Zed Books|year=2002|isbn=978-1-84277-093-1}}</ref> Конзервативното [[свештенство]] жестоко се спротивставило на Законот за заштита на семејството и неговите цели. Законот отстранил цела низа правни прашања во семејното заемодејствие од свештеничката надлежност и им ги предал на семејните судови да одлучуваат. Затоа, свештенството изгубило многу моќ и авторитет. Законот ги ограничувал едностраните прерогативи на мажите во врска со разводот и полигамијата. Сопрузите прво ќе требале да поднесат барање до суд за потврда за немирување, а потоа судот ќе преговарал меѓу двете страни.<ref name="iranicaonline.org"/> === По 1979 година === Законот за заштита на семејството бил укинат веднаш по револуцијата во 1979 година. Возраста за брак за девојчињата бил вратена на 9 години. Ограничувањата за полигамија и привремени бракови биле укинати. Мехриехот (дел од бракот што ѝ е плаќан на сопругата) бил оданочуван над нивото што владата го сметала за вообичаен. Во септември 1979 година, била воведена и усвоена изменета верзија на одредбите за развод од Законот за заштита на семејството на 23-ти истиот месец. Со него биле создадени посебни граѓански судови кои стапиле на сила во ноември истата година. Со него било дозволувано [[развод]] само откако судијата ќе се обидел да го помири бракот меѓу двете страни, а потоа судот ќе закажел расправа за случајот и ќе донел одлука. Доколку двајцата меѓусебно се согласат на развод, тогаш тие одат во Канцеларија за регистрација на брак и развод и го регистрираат својот развод пред двајца сведоци.<ref name="iranicaonline.org"/> Исто така, минималната возраст за брак била поместена од 9 години на почетокот на [[Полово созревање|пубертетот]]. Старателството над децата, кое повеќе не е неотуѓиво право на татковците, сега зависи од одлуката на Посебните граѓански судови. Закон од 1992 година ги изменил прописите за развод, проширувајќи го пристапот на сопругата до развод и давајќи им на жените повеќе основи за барање развод.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.law.emory.edu/ifl/legal/iran.htm|title=Legal Profile of Iran|publisher=Emory Law|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> == Клучни точки == {{Известување најгоре|Наводи за овој дел:<ref name="Pakzad 1994 pp. 169–179">{{cite book |last=Pakzad |first=Sima |chapter=The Legal Status of Women in the Family in Iran |editor-last=Afkhami |editor-first=Mahnaz |editor-last2=Friedl |editor-first2=Erika |title=In The Eye Of The Storm: Women in Post-Revolutionary Iran |publisher=Syracuse University Press |publication-place=Syracuse, NY |year=1994 |oclc=29597898 |pages=169–179 |isbn=978-0-8156-2633-6}}</ref><ref name="Hinchcliffe 1968 pp. 516–521">{{cite journal |last=Hinchcliffe |first=Doreen |title=The Iranian Family Protection Act |journal=The International and Comparative Law Quarterly |publisher=Cambridge University Press |volume=17 |issue=2 |year=1968 |id={{ISSN|0020-5893|1471-6895}} |jstor=757118 |pages=516–521 |url=http://www.jstor.org/stable/757118 |access-date=3 јуни 2026}}</ref>}} === Брак === Законот за заштита на семејството од 1967 година ја зголемил минималната возраст за брак на 15 години за жени и на 18 години за мажи. Законот за заштита на семејството од 1975 година, потоа ја зголемил минималната возраст за брак на 18 години за жени и на 20 години за мажи.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://gabrielsawma.blogspot.com/2015/01/divorce-under-family-protection-law.html|title=International Law: Divorce under Family Protection Law 1967 of Iran|last=Sawma|first=Gabriel|date=23 јануари 2015|work=International Law|publisher=|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Развод === Правото на развод првично му припаѓало безусловно на сопругот, а под одредени околности и на сопругата, но со Законот за заштита на семејството, и мажите и жените можат подеднакво да бараат развод од судовите под одредени околности.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iranicaonline.org/articles/divorce#pt4|title=DIVORCE – Encyclopaedia Iranica|publisher=iranicaonline.org|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Постоеле седум околности во кои секој од сопружниците можел да побара развод. Едната вклучува одбивање на одредбата за „тамкин“, должноста, во [[Ислам|исламот]], да се покорува на волјата на сопружникот. Традиционално, ова било применувано на жените, но исламот наведува дека мора да биде возвратено од двете страни.<ref name="google">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=kk8AmQeC3zMC|title=Feminism and Islam: Legal and Literary Perspectives|last=Yamani, M.|last2=Allen, A.|date=1996|publisher=Ithaca Press|isbn=9780863722158|page=294|access-date=3 јуни 2026}}</ref> Другите околности вклучуваат:<ref name="iranhrdc">{{Наведена мрежна страница|url=http://iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|title=Iran Human Rights Documentation Center - Gender Inequality and Discrimination: The Case of Iranian Women|publisher=iranhrdc.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20180126101403/http://www.iranhrdc.org/english/publications/legal-commentary/1000000261-gender-inequality-and-discrimination-the-case-of-iranian-women.html#19|archive-date=2018-01-26|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Малтретирање од страна на сопругот или сопругата; * Недостаток на добивање „внимание“ и за сопругата, како и за недостатокот на способност да ги задоволи другите потреби на сопругата; * Неизлечива [[болест]] (умствена и физичка) на сопругот или сопругата; * Секоја зависност што го оневозможува продолжувањето на брачниот живот; * Повеќе од пет години затвор за кое било од лицата; * Неплодност кај која било личност. === Старателство над деца и алиментација === Судовите утврдиле дали за детето ќе биде покорисно да живее со таткото или со мајката. Таткото бил одговорен за обезбедување издршка освен ако не бил сметан за финансиски неспособен да го стори тоа, во кој случај мајката би била одговорна. Таткото бил одговорен за управување со финансиите на детето. Меѓутоа, по смртта на таткото или во случај на негова неспособност да ги извршува своите должности, судовите можеле да ја назначат мајката или дедото по таткова линија за старател на детето. Во исламската јуриспруденција, родителите го имаат старателството над детето сè додека не живеат заедно. Сепак, постојат различни мислења за тоа по нивниот развод. Како што наведуваат некои правници, а исто така и иранското граѓанско право, старателството над детето (момче или девојче) до седумгодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Друга група правници тврдат дека старателството над девојчето до седумгодишна возраст, а старателството над момчето до двегодишна возраст ѝ се дава на мајката, а потоа на таткото. Непотребно е да биде кажано дека родителите го имаат старателството над детето од раѓањето сè додека детето не стане возрасно, по што тоа/таа не е дете за кое треба да се грижи. === Полигамија === Пред ратификацијата на Законот за заштита на семејството од 1975 година, мажот можел да се ожени со четири жени и да има привремени бракови. Како резултат на овој закон од 1975 година, мажот можел да се ожени со втора жена само со дозвола од судовите (со валидна причина за добивање на оваа дозвола) и по добивање на изрична согласност од неговата прва сопруга. == Поврзано == * [[Иранско женско движење]] * [[Милион потписи|Кампања „Милион потписи“]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.fis-iran.org/en/women/laws/family Целосен текст на Законот за заштита на семејството (1975)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100612233355/http://fis-iran.org/en/women/laws/family|date=2010-06-12}} [[Категорија:Закони за полигамија]] [[Категорија:Иран во 1967 година]] [[Категорија:Правото во 1967 година]] [[Категорија:Женски права во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Правото во Иран]] [[Категорија:Закодавна историја на Иран]] [[Категорија:Полигамијата во Азија]] [[Категорија:Исламско семејно право по земја]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] slemf0tqe1txkfr0lrgg42vyqr3yj9q L.A. Noire 0 1396673 5571190 2026-06-03T12:15:57Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Оригинална насловна страница за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Мекнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алек... 5571190 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Оригинална насловна страница за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Мекнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Мекнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициска управа на Лос Анџелес]] (LAPD) додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] k4aoml6cq3zrx8az3u7ritgcx1qp0ue 5571195 5571190 2026-06-03T12:19:12Z Andrew012p 85224 5571195 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Изворната корица за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Мекнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Мекнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициска управа на Лос Анџелес]] (LAPD) додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] hnfwfpe0eqawxkani9fg57e2xulhbjh 5571196 5571195 2026-06-03T12:20:02Z Andrew012p 85224 5571196 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Изворната корица за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Мекнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Мекнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|Полицискиот оддел на градот Лос Анџелес]] додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] 2ffez0zkvyphupvbbhd3elgff4idkob 5571197 5571196 2026-06-03T12:27:57Z Andrew012p 85224 5571197 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Изворната корица за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Мекнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Мекнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | верзија = 2.00 ([[Xbox 360]], [[PlayStation 3|PS3]])<br>1.3.2617 (14 ноември 2012<ref>{{cite web|url=https://store.steampowered.com/news/9346/ |title=L.A. Noire Update Released |date=2012-11-14 |publisher=Valve |lang=en |access-date=2012-11-14 |archive-url=https://www.webcitation.org/694Udh148?url=http://store.steampowered.com/news/7514/ |archive-date=2012-07-11 }}</ref>) ([[Личен сметач|PC]]) | побарувања = {{ubl | '''[[Оперативен систем|ОС]]:''' Windows XP (SP3) / OnLive | '''Процесор:''' Intel Dual Core 2.2 GHz / AMD Dual Core 2.4 GHz | '''Меморија:''' 2 GB RAM | '''Графика:''' NVIDIA GeForce 8600 GT / Radeon HD 3000 (512 MB) | '''Слободен простор:''' 16 GB }} }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|Полицискиот оддел на градот Лос Анџелес]] додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] k9lqlucjbwuq95v5dinw5bwtjhvzf3j 5571198 5571197 2026-06-03T12:29:14Z Andrew012p 85224 5571198 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Изворната корица за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Макнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Мекнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | верзија = 2.00 ([[Xbox 360]], [[PlayStation 3|PS3]])<br>1.3.2617 (14 ноември 2012<ref>{{cite web|url=https://store.steampowered.com/news/9346/ |title=L.A. Noire Update Released |date=2012-11-14 |publisher=Valve |lang=en |access-date=2012-11-14 |archive-url=https://www.webcitation.org/694Udh148?url=http://store.steampowered.com/news/7514/ |archive-date=2012-07-11 }}</ref>) ([[Личен сметач|PC]]) | побарувања = {{ubl | '''[[Оперативен систем|ОС]]:''' Windows XP (SP3) / OnLive | '''Процесор:''' Intel Dual Core 2.2 GHz / AMD Dual Core 2.4 GHz | '''Меморија:''' 2 GB RAM | '''Графика:''' NVIDIA GeForce 8600 GT / Radeon HD 3000 (512 MB) | '''Слободен простор:''' 16 GB }} }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|Полицискиот оддел на градот Лос Анџелес]] додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] jjhfd4s79ov9ven7y6g8l5zgw899ra0 5571199 5571198 2026-06-03T12:32:20Z Andrew012p 85224 /* Приказна */ 5571199 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Изворната корица за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Макнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Мекнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | верзија = 2.00 ([[Xbox 360]], [[PlayStation 3|PS3]])<br>1.3.2617 (14 ноември 2012<ref>{{cite web|url=https://store.steampowered.com/news/9346/ |title=L.A. Noire Update Released |date=2012-11-14 |publisher=Valve |lang=en |access-date=2012-11-14 |archive-url=https://www.webcitation.org/694Udh148?url=http://store.steampowered.com/news/7514/ |archive-date=2012-07-11 }}</ref>) ([[Личен сметач|PC]]) | побарувања = {{ubl | '''[[Оперативен систем|ОС]]:''' Windows XP (SP3) / OnLive | '''Процесор:''' Intel Dual Core 2.2 GHz / AMD Dual Core 2.4 GHz | '''Меморија:''' 2 GB RAM | '''Графика:''' NVIDIA GeForce 8600 GT / Radeon HD 3000 (512 MB) | '''Слободен простор:''' 16 GB }} }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|Полицискиот оддел на градот Лос Анџелес]] додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во Сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] bmu9a4cnusvmqxdz9wagaks4noyv40l 5571205 5571199 2026-06-03T12:35:59Z Andrew012p 85224 /* */ 5571205 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Изворната корица за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Макнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Макнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | верзија = 2.00 ([[Xbox 360]], [[PlayStation 3|PS3]])<br>1.3.2617 (14 ноември 2012<ref>{{cite web|url=https://store.steampowered.com/news/9346/ |title=L.A. Noire Update Released |date=2012-11-14 |publisher=Valve |lang=en |access-date=2012-11-14 |archive-url=https://www.webcitation.org/694Udh148?url=http://store.steampowered.com/news/7514/ |archive-date=2012-07-11 }}</ref>) ([[Личен сметач|PC]]) | побарувања = {{ubl | '''[[Оперативен систем|ОС]]:''' Windows XP (SP3) / OnLive | '''Процесор:''' Intel Dual Core 2.2 GHz / AMD Dual Core 2.4 GHz | '''Меморија:''' 2 GB RAM | '''Графика:''' NVIDIA GeForce 8600 GT / Radeon HD 3000 (512 MB) | '''Слободен простор:''' 16 GB }} }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|Полицискиот оддел на градот Лос Анџелес]] додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во Сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] s99wcrvicbomneqerlg0koqvd1atlwf 5571206 5571205 2026-06-03T12:36:57Z Andrew012p 85224 /* */ 5571206 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Видеоигра | наслов = L.A. Noire | слика = LA-Noire-Box-Art.jpg | опис = Изворната корица за PlayStation 3, Xbox 360 и Windows | изработувач = [[Team Bondi]] | издавач = [[Rockstar Games]] | режисер = Брендан Макнамара | продуцент = {{ubl|Нареш Хирани|Џош Нидлман}} | дизајнер = Алекс Карлајл | програмер = {{ubl|Франта Фулин|Дејвид Хајронимус}} | уметник = {{ubl|Чи Кин Чан|Бен Бруденел}} | сценарист = Брендан Макнамара | композитор = {{ubl|Ендру Хејл|[[Сајмон Хејл]]}} | подлоги = {{ubl|[[PlayStation 3]]|[[Xbox 360]]|[[Windows]]|[[Nintendo Switch]]|[[PlayStation 4]]|[[Xbox One]]}} | издадена = {{Collapsible list | title = 17 мај 2011 | '''PS3, Xbox 360'''<br>17 мај 2011 | '''Windows'''<br>8 ноември 2011 | '''Switch, PS4, Xbox One'''<br>14 ноември 2017 }} | жанр = [[акционо-авантуристичка игра]] | режими = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]] | верзија = 2.00 ([[Xbox 360]], [[PlayStation 3|PS3]])<br>1.3.2617 (14 ноември 2012)<ref>{{cite web|url=https://store.steampowered.com/news/9346/ |title=L.A. Noire Update Released |date=2012-11-14 |publisher=Valve |lang=en |access-date=2012-11-14 |archive-url=https://www.webcitation.org/694Udh148?url=http://store.steampowered.com/news/7514/ |archive-date=2012-07-11 }}</ref> ([[Личен сметач|PC]]) | побарувања = {{ubl | '''[[Оперативен систем|ОС]]:''' Windows XP (SP3) / OnLive | '''Процесор:''' Intel Dual Core 2.2 GHz / AMD Dual Core 2.4 GHz | '''Меморија:''' 2 GB RAM | '''Графика:''' NVIDIA GeForce 8600 GT / Radeon HD 3000 (512 MB) | '''Слободен простор:''' 16 GB }} }} '''''L.A. Noire''''' ([[Македонски јазик|македонски]]: ''Лосанџелески ноар'') — [[акционо-авантуристичка игра]] од 2011 г., развиена од [[Team Bondi]] и објавена од [[Rockstar Games]]. Дејството се одвива во [[Лос Анџелес]] во 1947 г. и го следи подемот на [[детектив]]от Кол Фелпс во редовите на [[Полициски оддел на градот Лос Анџелес|Полицискиот оддел на градот Лос Анџелес]] додека решава низа случаи низ различни оддели. Кога ќе добие задача да истражи мрежа за распределба на [[морфиум]] во која се вклучени неколку негови поранешни соборци од [[Втора светска војна]], Фелпс открива дека неговиот личен и професионален живот запаѓаат во хаос. Неволно, тој ги здружува силите со својот отуѓен поранешен соборец, Џек Келсо, со кого разоткриваат голема завера во која се вклучени истакнати личности од [[Лос Анџелес]].<ref name="autogenerated1">{{cite web|url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|title=L.A. Noire Is Coming for PC this Fall|author=R* S|date=2011-06-23|publisher=[[Rockstar Games]]|archive-url=https://www.webcitation.org/694UeHcV6?url=http://www.rockstargames.com/newswire/article/17161/la-noire-is-coming-for-pc-this-fall.html|archive-date=2012-07-11|access-date=2011-06-23}}</ref><ref>{{Cite web|url=http://www.ag.ru/games/l_a_noire|title=L.A. Noire // Все об игре на AG.ru (3 новости, 3 видео, 30 скриншотов, 6 тем в форуме)<!-- Заголовок добавлен ботом -->|archive-url=https://web.archive.org/web/20111104050825/http://www.ag.ru/games/l_a_noire|archive-date=2011-11-04|access-date=2011-01-16|url-status=live}}</ref> == Играчки процес == ''L.A. Noire'' е [[акционо-авантуристичка игра]] со елементи на [[неоноар]] и [[криминалистичка белетристика]]. Играта се игра од гледиште на трето лице и е сместена во [[отворен свет]] што го претставува Лос Анџелес од 1947 г. Играчот решава случаи за да напредува низ приказната, исполнувајќи цели по праволиниски редослед. Додека го истражува отворениот свет, играчот може да врши незадолжителни улични злосторства (кратки сценарија со одредени цели) и да собира предмети како златни филмски ролни, возила, романи и златни грамофонски плочи. За време на решавањето на случаите, играчот открива докази, вклучително информации од [[неиграчки ликови]] или физички докази пронајдени на местата на злосторството. При испрашувањето на сведоците и осомничените, играчот има можност да им верува, да се посомнева во нивната приказна или да ги обвини дека лажат. Доколку ги обвини за лажење, играчот мора да приложи докази за тоа. Играчот има бележник во играта во кој се запишуваат доказите, местата и вклучените лица во случајот, а служи и за избирање прашања за време на испрашувањата. На крајот на секој случај, играчот добива оценка со ѕвездички, кој зависи од неговиот перформанс при истражувањето, испрашувањата и однесувањето при возењето. == Приказна == {{Разоткривање}}Во 1947 г., откако успешно го решава случајот со убиство како патролен полицаец, Фелпс е унапреден во [[детектив]]. Неговиот престој во Сообраќајниот оддел води до решавање на неколку случаи на убиства и измами. Шест месеци подоцна, по краток период во Одделот за грабежи, Фелпс е унапреден во Одделот за убиства. Заедно со Галовеј истражуваат различни случаи со сличности со убиството на „Црната Далија“, при што апсат бројни осомничени. Меѓутоа, Фелпс се сомнева дека тие го фатиле вистинскиот убиец, а неговите теории на крајот се покажуваат како точни. Тие конечно го наоѓаат и убиваат вистинскиот убиец, но не можат јавно да го откријат неговиот идентитет поради неговата поврзаност со владин чиновник, па неоправдано уапсените осомничени се ослободени поради погрешна постапка. По унапредувањето во Одделот за пороци, Фелпс ја истражува распределбата на украден [[морфиум]] од воените резерви, кој бил украден од бродот со кој се вратила неговата поранешна единица од [[Втора светска војна]]. Тој дознава дека неколку членови го украле и распределиле морфиумот, но биле ликвидирани по наредба на Коен. Во овој период, Фелпс започнува афера со Елса. Ерл им помага на неколку истакнати личности во градот да го одвлечат вниманието од голем скандал со проституција, така што ја разоткрива [[Прељуба|прељубата]] на Фелпс пред тој да успее да добие признание од Шелдон за неговата вмешаност во [[Кражба|кражбата]] на морфиумот. Поради ова, Фелпс го губи угледот во полицијата, бракот му се распаѓа и е деградиран во Одделот за подметнати пожари, каде што истражува серија сомнителни пожари во куќи. И покрај тоа што забележува цврста врска меѓу нив и градежниот проект со кој управува СРФ, Ерл го предупредува Фелпс да не го истражува синдикатот. Барајќи помош, Фелпс го поттикнува Келсо да ја истражи работата. Келсо открива дека проектот користи несоодветни градежни материјали, а неговиот шеф Бенсон свесно ги осигурува. По престрелка во вилата на Монро, Келсо дознава дека синдикатот користел еден од пациентите на Фонтејн за да ги запали домовите на оние што не се согласувале да го продадат својот имот додека биле на одмор. Пациентот случајно убил четворица луѓе во еден од пожарите и станал трајно трауматизиран. Пациентот го убива Фонтејн во неговата [[клиника]] и ја одвлечкува Елса. Истражувајќи ја клиниката, Фелпс открива дека синдикатот бил маска за измама на федералната влада. Знаејќи дека владата подоцна ќе ги откупи парцелите за планиран автопат, Монро го стекнувал земјиштето со пари инвестирани од синдикатот и тајно градел евтини куќи за да ја зголеми нивната вредност. Келсо сфаќа дека пациентот на Фонтејн е Хогебум. Фелпс и Келсо ги бркаат Хогебум и Елса во тунелите на реката Лос Анџелес. Тие ја спасуваат Елса, а Келсо го убива Хогебум за да му ги прекине маките. Додека нивото на водата се крева поради обилните дождови, Елса и Келсо успеваат да избегаат, но насилниот тек на водата го убива Фелпс. На погребот на Фелпс, Ерл држи говор тврдејќи дека Фелпс бил лажно обвинет и дека ја разоткрил корупцијата. Во епилогот, откриено е дека Келсо знаел за украдениот морфиум, но одбил да биде вклучен во неговата распределба. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == * {{Official website|http://www.rockstargames.com/lanoire}} {{IMDb title|1764429|L.A. Noire}} [[Категорија:Игри за Windows]] [[Категорија:Игри за PlayStation 4]] [[Категорија:Игри за Xbox One]] [[Категорија:Игри за Nintendo Switch]] [[Категорија:Игри за Xbox 360]] [[Категорија:Игри за PlayStation 3]] [[Категорија:Видеоигри со отворен свет]] qcqqiv778m0lz1j1s7chek3tyjlcwzt Разговор:L.A. Noire 1 1396674 5571191 2026-06-03T12:16:07Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571191 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Податотека:LA-Noire-Box-Art.jpg 6 1396675 5571193 2026-06-03T12:17:56Z Andrew012p 85224 {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = rockstargames.com |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = L.A. Noir |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} 5571193 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = rockstargames.com |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = L.A. Noir |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} i9rjdv7ehgl296bsnt7erq0jqurjdqs 5571194 5571193 2026-06-03T12:18:26Z Andrew012p 85224 5571194 wikitext text/x-wiki == Опис == {{Податоци за неслободна слика |Опис = корица на игра |Извор = rockstargames.com |Дел = цел |Ниска_резолуција = да |други_информации = }} {{Образложение за неслободна слика |Статија = L.A. Noire |Намена = прикажување |Заменливост = нема }} == Лиценцирање == {{Неслободна екранска снимка од игра}} cf4mh6ifsnnyd1kq2e6f4688uzu6n8d Бун против Ејр 0 1396676 5571204 2026-06-03T12:34:38Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1356470098|Boone v Eyre]]“ 5571204 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Infobox court case/styles.css"></templatestyles>{{Судски случај|name=Boone v Eyre|image=|caption=|date_decided=|full name=|citations=(1777) 1 H Bl 273|judges=|prior actions=|subsequent actions=|opinions=|transcripts=|keywords=[[Slavery]], forced labour, contract}}'''''Бун против Ер''''' (1777) 1 H Bl 273 е случај од англиското договорно право кој се занимавало со значителен преседан на извршување и услови, при што наводното сопствеништво и закуп на плантажа и група поробени луѓе се во центарот на несогласувањето.<ref>{{Наведена книга|title=Cheshire, Fifoot and Furmston's law of contract|last=Furmston|first=M. P.|date=2017|others=G. C. Cheshire, C. H. S. Fifoot|isbn=978-0-19-874738-3|edition=17|location=Oxford|pages=664–665|oclc=989520736|author-link=Michael Furmston}}</ref> == Факти == Тужителот го тужел обвинетиот за тоа што не платил ануитет од 160 фунти (доживотно) за плантажа во [[Западни Инди|Западните Инди]], која дошле со група робови кои имале почетната уплата од 500 фунти. Обвинетиот тврдел дека кога тужителот го склучил документот, тужителот законски не ги поседувал робовите и затоа немал добар наслов. Затоа, обвинетиот тврдел дека имал право да го раскине договорот и да престане да го извршува. == Пресуда == Лорд Менсфилд го кажал следново: {{Цитатник|The distinction is very clear. Where mutual covenants go to the whole of the consideration on both sides they are mutual conditions, the one precedent to the other. But where they go only to a part, where a breach may be paid for in damages, there the defendant has a [[Remedy (law)|remedy]] on his covenant and shall not plead it as a condition precedent. If this plea were to be allowed, any one negro not being the property of the plaintiff would bar the action.}} == Поврзано == {{Clist termination}} * Англиско договорно право == Референци == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 2r53gq9jsb35bme4zfobgbc03n2q796 5571308 5571204 2026-06-03T19:20:13Z Jtasevski123 69538 5571308 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}'''''Бун против Ејр''''' (1777) — случај од англиското договорно право што поставил важен преседан во однос на извршувањето на договорите и разликувањето меѓу главните и споредните договорни услови. Спорот се однесувал на сопственоста и закупот на една плантажа, како и на група поробени луѓе кои биле дел од договорот.<ref>{{Cite book|title=Cheshire, Fifoot and Furmston's law of contract|last=Furmston|first=M. P.|date=2017|others=G. C. Cheshire, C. H. S. Fifoot|isbn=978-0-19-874738-3|edition=17|location=Oxford|pages=664–665|oclc=989520736|author1-link=Michael Furmston}}</ref><ref>Swarbrick, D., [https://swarb.co.uk/boone-v-eyre-1777/ Boone v Eyre: 1777], updated 14 May 2021, accessed 26 May 2021</ref> == Факти == Тужителот поднел тужба против обвинетиот затоа што не ја платил договорената доживотна годишна кирија од 160 фунти за плантажа во Западните Инди, за која претходно веќе биле исплатени 500 фунти како почетна уплата. Како дел од договорот биле вклучени и поробени луѓе. Обвинетиот тврдел дека во моментот на склучувањето на договорот тужителот немал законско право на сопственост врз тие лица, па затоа не можел валидно да ги пренесе правата врз нив. Врз основа на тоа, обвинетиот сметал дека има право да го раскине договорот и да престане со неговото извршување. == Пресуда == [[Вилијам Мареј (прв ерл на Менсфилд)|Лорд Менсфилд]] го кажал следново: {{Цитатник|Судот пресудил дека недостатокот во однос на сопственоста врз дел од предметот на договорот не претставува основа за раскинување на целиот договор, туку може да биде предмет на барање за надомест на штета. Според судот, во спротивно, доволно би било само едно од поробените лица да не му припаѓало законски на тужителот за целосно да пропадне тужбата.}} == Поврзано == * [[Англиско договорно право]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] escdfmz5pk6udzpqdrig4mi52bu5fot Комисија Нејпиер 0 1396677 5571210 2026-06-03T12:39:10Z Jtasevski123 69538 Jtasevski123 ја премести страницата [[Комисија Нејпиер]] на [[Нејпиерова комисија]] 5571210 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Нејпиерова комисија]] hy9tk2c290krrv64dlr56xcpbn0h4xc Разговор:Нејпиерова комисија 1 1396678 5571211 2026-06-03T12:39:24Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5571211 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:1919 година во женската историја 1 1396679 5571214 2026-06-03T12:41:56Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5571214 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Урдубегис 0 1396680 5571219 2026-06-03T12:58:01Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355101725|Urdubegis]]“ 5571219 wikitext text/x-wiki За време на династијата Могол, '''урдубегите''' биле класа на жени назначени да го заштитуваат царот и жителите на зената на Моголскиот харем. Бидејќи жените на моголскиот двор живееле изолирано под [[пурда]], администрацијата на нивните живеалишта била целосно водена од жени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}</ref> Поделбата на административните задачи била во голема мера диктирана од визијата на [[Акбар Велики|Акбар]], кој ја организирал својата зенана од над 5.000 благородни жени и слугинки.<ref>{{Наведена книга|title=The Ain-i Akbari|last=Abu 'l-Fazl Allami|publisher=Munishram Manoharlal|others=Trans. H. Blochman|year=1977|isbn=9788186142240|editor-last=Phillot, Lieut. Colonel D.C.|location=Delhi|pages=45–47}}</ref> Жените задолжени за заштита на царот најчесто биле од хабшиско, [[Татари|татарско]], турско и кашмирско потекло. Кашмирските жени биле избрани затоа што не го почитувале пурда. Многу од жените биле купени како робинки и обучени за нивните позиции.<ref>{{Наведена книга|title=Women in the medieval Islamic world : Power, patronage, and piety|last=Hambly|first=Gavin|publisher=St. Martin's Press|year=1998|isbn=0312210574|location=New York|pages=431–433|chapter=Armed Women Retainers in the Zenanas of Indo-Muslim Rulers: The case of Bibi Fatima}}</ref> [[Податотека:Urdu-begi-woman-superintendent-harem-camp-timurid-mughal-empire-art-muslim.jpg|мини|Могалска минијатура на урду Беги како напаѓа коњ во ''Storia do Mogor'' на Николао Манучи {{Околу|1698}}]] Тие се споменувале уште од времето на владеењето на Бабур и Хумајун, и биле вешти во борба со оружје, поточно со копје и стреличарство. Моголските цареви го поминувале поголемиот дел од своето слободно време во зенана и спиеле таму ноќе, па затоа жените доделени да ги заштитат женските одаи биле исто така дел од поголемиот систем воспоставен за заштита на царот.<ref>{{Наведена книга|title=Women in Mughal India (1526–1748)|last=Misra|first=Rekha|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1967|location=Delhi|pages=79–80|oclc=568760006}}</ref> Урдубегите на Моголскиот двор биле многу вешти воини. Во 1719 година, Фарухсијар се скрил во својот харем, плашејќи се за својот живот, а вооружената стража на махалот се подготвила за битка.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLal1988">Lal, K.S. (1988). ''The Mughal Harem''. New Delhi: Aditya Prakashan. pp.&nbsp;14, <span class="nowrap">52–</span>55. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8185179034|<bdi>8185179034</bdi>]].</cite></ref> == Историја == Според историските записи, првиот могулски цар, Бабур, го донел својот [[харем]] со себе во Индија во 1526 година, кога го победил Ибрахим Лоди и го воспоставил познатото могулско владеење во Индија. Харемот, или зенана, бил сфера на жените, еден од трите важни домени што ги дефинирале овластувањата на царот, а другите две биле неговата војска и ризницата. Царот бил единствениот машки член кој имал пристап до харемот и таму поминувал значителен дел од своето време.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}</ref> [[Податотека:Mughal_harem.jpg|мини|Сцени од могулски харем.]] Затоа, во харемот имало неколку жени службеници за да се обезбеди негово правилно управување, меѓу кои биле ''Анги'' или посвоителки, ''Дароги'', ''Махалдари'' или главни интенденти, евнуси и Урдубеги или жени-воини чувари кои биле одговорни за одржување на безбедноста на просториите на харемот. Овие жени биле избрани од групата жени од харемот и евнуси, обучени да користат оружје и да служат како воини-чувари во отсуство на машки војници во просториите на харемот. Ова се однесува на посебен систем кој се појавил за време на владеењето на Могулите, кој успеал да го реши проблемот со безбедноста во женските одаи и до денес останува значаен пример за генијалноста на административната моќ на Могулите.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLal1988">Lal, K.S. (1988). ''The Mughal Harem''. New Delhi: Aditya Prakashan. pp.&nbsp;14, <span class="nowrap">52–</span>55. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8185179034|<bdi>8185179034</bdi>]].</cite></ref> За време на владеењето на Бабур и Хумајун, кога моголската власт сè уште не била целосно зацврстена, харемот бил подвижен и го придружувал владетелот на сите негови патувања. Поради тоа, постоела потреба од бројни доверливи женски стражари, што довело до формирањето на единицата Урдубеги. Нејзините припаднички го придружувале харемот за време на патувања и воени походи, а исто така ја обезбедувале безбедноста на дворските простории во кои машките војници немале пристап.Со текот на времето, многу од овие жени напредувале во службата и добивале повисоки чинови како признание за нивната лојалност и служба. Еден таков пример е Биби Фатима, единствената позната припадничка на Урдубеги, која првично служела како доилка во времето на Хумајун, а подоцна била унапредена во чин Урдубеги од неговиот син [[Акбар Велики|Акбар]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Нивната професија барала од нив често да ги жртвуваат своите ''парда'', а понекогаш жените биле избирани само од оние племиња кои не практикувале парда, како што биле Хабшите и [[Турци|Турците]]. Некои од нив припаѓале и на [[Татарска конфедерација|татарските]] и кашмирските племиња. Во извештаите што ги опишуваат правилата на Хумајун и Акбар, исто така се споменуваат овие урдубеги.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Жените биле учени да користат оружје со долг и краток дострел, диви лакови, стрели и копја, и да даваат завети на лојалност бидејќи честопати биле одговорни за чување на царот и кралицата.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFenrouteI2022">enrouteI (22 October 2022). [https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/ "The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor"]. ''Enroute Indian History''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Ауранџеб, пишува К.С. Лал во својата книга насловена како ''Моголскиот'' ''харем'', одбил да го посети својот татко Шах Џахан за време на конфликтот за неговото наследување на престолот, плашејќи се дека вооружените женски стражари ќе го нападнат. Шах забележувал дека Урдубегите биле свирепи и вешти воини и познати по нивната решителна сила.<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLal1988">Lal, K.S. (1988). ''The Mughal Harem''. New Delhi: Aditya Prakashan. pp.&nbsp;14, <span class="nowrap">52–</span>55. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8185179034|<bdi>8185179034</bdi>]].</cite></ref> == Биби Фатима == Од големиот број жени кои служеле како Урдубеги под власта на Моголите се знае само името на една, а тоа е Биби Фатима. Нејзиното име го споменувала Гулбадан-Бегум, полусестрата на Хумајун, која ја напишала неговата биографија Хумајун-нама. Интересно е како во сите други биографии, напишани од машки автори, не наоѓаме ексклузивно споменување на Урдубег.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Фатима првично работела под Хумајун, како ''Анга'' или доилка, и се грижела за царот кога се разболел, и останала во негова служба до неговата смрт. По неговата смрт во 1556 година, таа продолжила со својата служба под Акбар. Импресионирана од нејзината посветена служба на Хумајун, Акбар ја унапредил во поглавар на Урдубегите.<ref>{{Наведено списание|last=Shivram|first=Balkrishan|date=2023|title=Imperial wet nurses in the reign of Mughal Emperor Akbar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1356186322000189/type/journal_article|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|language=en|volume=33|issue=2|pages=351–368|doi=10.1017/S1356186322000189|issn=1356-1863|url-access=subscription}}</ref> Таа го заслужила своето место, докажувајќи му на Акбар дека дури и на таа позиција ќе биде доверлива слуга-воин на нејзиниот цар. Подоцна, ќерката на Фатима, Зухра, била омажена за братот на сопругата на Хумајун, Хамида, кој подоцна ја убил. Намата на Хумајун споменува: „Во 1564 година, Биби Фатима му се пожалила на Акбар дека Хваџа Муазам му се заканил дека ќе ја убие неговата сопруга Зухра, која била нејзина ќерка. Царот потоа му испратил на Хваџа вест дека доаѓа во неговата куќа и внимателно ја следел пораката. Кога влегол, Хваџа ја избодел Зухра, а потоа го фрлил ножот, како предизвик, меѓу лојалните следбеници.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asia-archive.si.edu/object/F1952.32|title=The Punishment of Khwaja Mu'azzam from an Akbarnama|work=Smithsonian's National Museum of Asian Art|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> == Одбиј == Со доаѓањето на колонијалното владеење и поразот на Моголците по Бахадур Шах Зафар, што го обезбедило нивното бришење од социо-политичкиот пејзаж, харемот исчезна и се распадна. Бидејќи примарниот извор и потребата на Урдубегиите повеќе не постоеја, нивната позиција и општествен статус се намалија. Многумина станаа куртизани или се сведоа на позиција на просјаци под колонијална експлоатација. По колонијалниот поглед што ја толкуваше историјата, харемот стана дефинитивен ориенталистички и егзотичен простор, од каде што било отстрането споменувањето на Урдубегиите. Харемот во голема мера го симболизирал сексуалното игралиште на моголскиот монарх, а неговите сложености биле намалени под таква пристрасна историска анализа.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFenrouteI2022">enrouteI (22 October 2022). [https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/ "The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor"]. ''Enroute Indian History''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}{{Mughal Empire}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ldukclhs3pi3ul0ehqmfm1avgt9plki 5571502 5571219 2026-06-04T10:12:41Z Jtasevski123 69538 5571502 wikitext text/x-wiki За време на [[Могулска династија|Могулската династија]], '''урдубегисите''' биле класа на жени назначени да го заштитуваат царот и жителите на [[Зенана|зенаната]] на [[Могулски харем|Могулскиот харем]]. Бидејќи жените на могулскиот двор живееле изолирано под [[пурда]], администрацијата на нивните живеалишта била целосно водена од жени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}</ref> Поделбата на административните задачи била во голема мера диктирана од визијата на [[Акбар Велики|Акбар]], кој ја организирал својата зенана од над 5.000 благородни жени и слугинки.<ref>{{Наведена книга|title=The Ain-i Akbari|last=Abu 'l-Fazl Allami|publisher=Munishram Manoharlal|others=Trans. H. Blochman|year=1977|isbn=9788186142240|editor-last=Phillot, Lieut. Colonel D.C.|location=Delhi|pages=45–47}}</ref> Жените задолжени за заштита на царот најчесто биле од хабшиско, [[Татари|татарско]], турско и кашмирско потекло. Кашмирските жени биле избрани затоа што не го почитувале пурда. Многу од жените биле купени како робинки и обучени за нивните позиции.<ref>{{Наведена книга|title=Women in the medieval Islamic world : Power, patronage, and piety|last=Hambly|first=Gavin|publisher=St. Martin's Press|year=1998|isbn=0312210574|location=New York|pages=431–433|chapter=Armed Women Retainers in the Zenanas of Indo-Muslim Rulers: The case of Bibi Fatima}}</ref> [[Податотека:Urdu-begi-woman-superintendent-harem-camp-timurid-mughal-empire-art-muslim.jpg|мини|Могулска минијатура на урубегисите како напаѓаат коњ во ''Storia do Mogor'' на Николао Манучи {{Околу|1698}}]] Тие се споменувале уште од времето на владеењето на Бабур и Хумајун, и биле вешти во борба со оружје, поточно со копје и стреличарство. Могулските цареви го поминувале поголемиот дел од своето слободно време во зенана и спиеле таму ноќе, па затоа жените доделени да ги заштитат женските одаи биле исто така дел од поголемиот систем воспоставен за заштита на царот.<ref>{{Наведена книга|title=Women in Mughal India (1526–1748)|last=Misra|first=Rekha|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1967|location=Delhi|pages=79–80|oclc=568760006}}</ref> Урубегисите на Могулскиот двор биле многу вешти воини. Во 1719 година, Фарухсијар се скрил во својот харем, плашејќи се за својот живот, а вооружената стража на махалот се подготвила за битка.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLal1988">Lal, K.S. (1988). ''The Mughal Harem''. New Delhi: Aditya Prakashan. pp.&nbsp;14, <span class="nowrap">52–</span>55. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8185179034|<bdi>8185179034</bdi>]].</cite></ref> == Историја == Според историските записи, првиот могулски цар, Бабур, го донел својот [[харем]] со себе во Индија во 1526 година, кога го победил Ибрахим Лоди и го воспоставил познатото могулско владеење во Индија. Харемот, или зенана, бил сфера на жените, еден од трите важни домени што ги дефинирале овластувањата на царот, а другите две биле неговата војска и ризницата. Царот бил единствениот машки член кој имал пристап до харемот и таму поминувал значителен дел од своето време.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}</ref> [[Податотека:Mughal_harem.jpg|мини|Сцени од могулски харем.]] Затоа, во харемот имало неколку жени службеници за да се обезбеди негово правилно управување, меѓу кои биле ''Анги'' или посвоителки, ''Дароги'', ''Махалдари'' или главни интенденти, евнуси и урдубеси или жени-воини чувари кои биле одговорни за одржување на безбедноста на просториите на харемот. Овие жени биле избрани од групата жени од харемот и евнуси, обучени да користат оружје и да служат како воини-чувари во отсуство на машки војници во просториите на харемот. Ова се однесува на посебен систем кој се појавил за време на владеењето на Могулите, кој успеал да го реши проблемот со безбедноста во женските одаи и до денес останува значаен пример за генијалноста на административната моќ на Могулите.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLal1988">Lal, K.S. (1988). ''The Mughal Harem''. New Delhi: Aditya Prakashan. pp.&nbsp;14, <span class="nowrap">52–</span>55. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8185179034|<bdi>8185179034</bdi>]].</cite></ref> За време на владеењето на Бабур и Хумајун, кога могулската власт сè уште не била целосно зацврстена, харемот бил подвижен и го придружувал владетелот на сите негови патувања. Поради тоа, постоела потреба од бројни доверливи женски стражари, што довело до формирањето на единицата урубегиси. Нејзините припаднички го придружувале харемот за време на патувања и воени походи, а исто така ја обезбедувале безбедноста на дворските простории во кои машките војници немале пристап. Со текот на времето, многу од овие жени напредувале во службата и добивале повисоки чинови како признание за нивната лојалност и служба. Еден таков пример е Биби Фатима, единствената позната припадничка на урубегиси, која првично служела како доилка во времето на Хумајун, а подоцна била унапредена во чин урубегисиод неговиот син [[Акбар Велики|Акбар]].<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Нивната професија барала од нив често да ги жртвуваат своите ''парда'', а понекогаш жените биле избирани само од оние племиња кои не практикувале парда, како што биле Хабшите и [[Турци|Турците]]. Некои од нив припаѓале и на [[Татарска конфедерација|татарските]] и кашмирските племиња. Во извештаите што ги опишуваат правилата на Хумајун и Акбар, исто така се споменуваат овие урубегиси.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Жените биле учени да користат оружје со долг и краток дострел, диви лакови, стрели и копја, и да даваат завети на лојалност бидејќи честопати биле одговорни за чување на царот и кралицата.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFenrouteI2022">enrouteI (22 October 2022). [https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/ "The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor"]. ''Enroute Indian History''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Ауранџеб, пишува К. С. Лал во својата книга насловена како ''Моголскиот'' ''харем'', одбил да го посети својот татко Шах Џахан за време на конфликтот за неговото наследување на престолот, плашејќи се дека вооружените женски стражари ќе го нападнат. Шах забележувал дека урубегисите биле свирепи и вешти воини и познати по нивната решителна сила.<ref name=":2" /><ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFLal1988">Lal, K.S. (1988). ''The Mughal Harem''. New Delhi: Aditya Prakashan. pp.&nbsp;14, <span class="nowrap">52–</span>55. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/8185179034|<bdi>8185179034</bdi>]].</cite></ref> == Биби Фатима == Од големиот број жени кои служеле како урубегиси под власта на Могулите се знае само името на една, а тоа е Биби Фатима. Нејзиното име го споменувала Гулбадан-Бегум, полусестрата на Хумајун, која ја напишала неговата биографија Хумајун-нама. Интересно е како во сите други биографии, напишани од машки автори, не наоѓаме ексклузивно споменување на урубегиси.<ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> Фатима првично работела под Хумајун, како ''Анга'' или доилка, и се грижела за царот кога се разболел, и останала во негова служба до неговата смрт. По неговата смрт во 1556 година, таа продолжила со својата служба под Акбар. Импресионирана од нејзината посветена служба на Хумајун, Акбар ја унапредил во поглавар на урубегисите.<ref>{{Наведено списание|last=Shivram|first=Balkrishan|date=2023|title=Imperial wet nurses in the reign of Mughal Emperor Akbar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1356186322000189/type/journal_article|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|language=en|volume=33|issue=2|pages=351–368|doi=10.1017/S1356186322000189|issn=1356-1863|url-access=subscription}}</ref> Таа го заслужила своето место, докажувајќи му на Акбар дека дури и на таа позиција ќе биде доверлива слуга-воин на нејзиниот цар. Подоцна, ќерката на Фатима, Зухра, била омажена за братот на сопругата на Хумајун, Хамида, кој подоцна ја убил. Намата на Хумајун споменува: „Во 1564 година, Биби Фатима му се пожалила на Акбар дека Хваџа Муазам му се заканил дека ќе ја убие неговата сопруга Зухра, која била нејзина ќерка. Царот потоа му испратил на Хваџа вест дека доаѓа во неговата куќа и внимателно ја следел пораката. Кога влегол, Хваџа ја избодел Зухра, а потоа го фрлил ножот, како предизвик, меѓу лојалните следбеници.“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://asia-archive.si.edu/object/F1952.32|title=The Punishment of Khwaja Mu'azzam from an Akbarnama|work=Smithsonian's National Museum of Asian Art|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFTauseef2022">Tauseef, Khadija (20 June 2022). [https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/ "Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire"]. ''Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> == Одбиј == Со доаѓањето на колонијалното владеење и поразот на Моголците по Бахадур Шах Зафар, што го обезбедило нивното бришење од социо-политичкиот пејзаж, харемот исчезнал и се распаднал. Бидејќи примарниот извор и потребата на урубегисите повеќе не постоел, нивната позиција и општествен статус се намалил. Многумина станале куртизани или се сведоле на позиција на просјаци под колонијална експлоатација. По колонијалниот поглед што ја толкувал историјата, харемот станал дефинитивен ориенталистички и егзотичен простор, од каде што било отстрането споменувањето на урубегисите. Харемот во голема мера го симболизирал сексуалното игралиште на моголскиот монарх, а неговите сложености биле намалени под таква пристрасна историска анализа.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFenrouteI2022">enrouteI (22 October 2022). [https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/ "The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor"]. ''Enroute Indian History''<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 June</span> 2023</span>.</cite></ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] o9mz73w9jbngd6xz8j6d3fie3u8ge7y 5571503 5571502 2026-06-04T10:14:17Z Jtasevski123 69538 5571503 wikitext text/x-wiki За време на [[Могулска династија|Могулската династија]], '''урдубегисите''' биле класа на жени назначени да го заштитуваат царот и жителите на [[Зенана|зенаната]] на [[Могулски харем|Могулскиот харем]]. Бидејќи жените на могулскиот двор живееле изолирано под [[пурда]], администрацијата на нивните живеалишта била целосно водена од жени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}</ref> Поделбата на административните задачи била во голема мера диктирана од визијата на [[Акбар Велики|Акбар]], кој ја организирал својата зенана од над 5.000 благородни жени и слугинки.<ref>{{Наведена книга|title=The Ain-i Akbari|last=Abu 'l-Fazl Allami|publisher=Munishram Manoharlal|others=Trans. H. Blochman|year=1977|isbn=9788186142240|editor-last=Phillot, Lieut. Colonel D.C.|location=Delhi|pages=45–47}}</ref> Жените задолжени за заштита на царот најчесто биле од хабшиско, [[Татари|татарско]], турско и кашмирско потекло. Кашмирските жени биле избрани затоа што не го почитувале пурда. Многу од жените биле купени како робинки и обучени за нивните позиции.<ref>{{Наведена книга|title=Women in the medieval Islamic world : Power, patronage, and piety|last=Hambly|first=Gavin|publisher=St. Martin's Press|year=1998|isbn=0312210574|location=New York|pages=431–433|chapter=Armed Women Retainers in the Zenanas of Indo-Muslim Rulers: The case of Bibi Fatima}}</ref> [[Податотека:Urdu-begi-woman-superintendent-harem-camp-timurid-mughal-empire-art-muslim.jpg|мини|Могулска минијатура на урубегисите како напаѓаат коњ во ''Storia do Mogor'' на Николао Манучи {{Околу|1698}}]] Тие се споменувале уште од времето на владеењето на Бабур и Хумајун, и биле вешти во борба со оружје, поточно со копје и стреличарство. Могулските цареви го поминувале поголемиот дел од своето слободно време во зенана и спиеле таму ноќе, па затоа жените доделени да ги заштитат женските одаи биле исто така дел од поголемиот систем воспоставен за заштита на царот.<ref>{{Наведена книга|title=Women in Mughal India (1526–1748)|last=Misra|first=Rekha|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1967|location=Delhi|pages=79–80|oclc=568760006}}</ref> Урубегисите на Могулскиот двор биле многу вешти воини. Во 1719 година, Фарухсијар се скрил во својот харем, плашејќи се за својот живот, а вооружената стража на махалот се подготвила за битка.<ref name=":0"/> == Историја == Според историските записи, првиот могулски цар, Бабур, го донел својот [[харем]] со себе во Индија во 1526 година, кога го победил Ибрахим Лоди и го воспоставил познатото могулско владеење во Индија. Харемот, или зенана, бил сфера на жените, еден од трите важни домени што ги дефинирале овластувањата на царот, а другите две биле неговата војска и ризницата. Царот бил единствениот машки член кој имал пристап до харемот и таму поминувал значителен дел од своето време.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}</ref> [[Податотека:Mughal_harem.jpg|мини|Сцени од могулски харем.]] Затоа, во харемот имало неколку жени службеници за да се обезбеди негово правилно управување, меѓу кои биле ''Анги'' или посвоителки, ''Дароги'', ''Махалдари'' или главни интенденти, евнуси и урдубеси или жени-воини чувари кои биле одговорни за одржување на безбедноста на просториите на харемот. Овие жени биле избрани од групата жени од харемот и евнуси, обучени да користат оружје и да служат како воини-чувари во отсуство на машки војници во просториите на харемот. Ова се однесува на посебен систем кој се појавил за време на владеењето на Могулите, кој успеал да го реши проблемот со безбедноста во женските одаи и до денес останува значаен пример за генијалноста на административната моќ на Могулите.<ref name=":2"/><ref name=":0"/> За време на владеењето на Бабур и Хумајун, кога могулската власт сè уште не била целосно зацврстена, харемот бил подвижен и го придружувал владетелот на сите негови патувања. Поради тоа, постоела потреба од бројни доверливи женски стражари, што довело до формирањето на единицата урубегиси. Нејзините припаднички го придружувале харемот за време на патувања и воени походи, а исто така ја обезбедувале безбедноста на дворските простории во кои машките војници немале пристап. Со текот на времето, многу од овие жени напредувале во службата и добивале повисоки чинови како признание за нивната лојалност и служба. Еден таков пример е Биби Фатима, единствената позната припадничка на урубегиси, која првично служела како доилка во времето на Хумајун, а подоцна била унапредена во чин урубегисиод неговиот син [[Акбар Велики|Акбар]].<ref name=":2"/> Нивната професија барала од нив често да ги жртвуваат своите ''парда'', а понекогаш жените биле избирани само од оние племиња кои не практикувале парда, како што биле Хабшите и [[Турци|Турците]]. Некои од нив припаѓале и на [[Татарска конфедерација|татарските]] и кашмирските племиња. Во извештаите што ги опишуваат правилата на Хумајун и Акбар, исто така се споменуваат овие урубегиси.<ref name=":2"/> Жените биле учени да користат оружје со долг и краток дострел, диви лакови, стрели и копја, и да даваат завети на лојалност бидејќи честопати биле одговорни за чување на царот и кралицата.<ref name=":1"/><ref name=":2"/> Ауранџеб, пишува К. С. Лал во својата книга насловена како ''Моголскиот'' ''харем'', одбил да го посети својот татко Шах Џахан за време на конфликтот за неговото наследување на престолот, плашејќи се дека вооружените женски стражари ќе го нападнат. Шах забележувал дека урубегисите биле свирепи и вешти воини и познати по нивната решителна сила.<ref name=":2" /><ref name=":0"/> == Биби Фатима == Од големиот број жени кои служеле како урубегиси под власта на Могулите се знае само името на една, а тоа е Биби Фатима. Нејзиното име го споменувала Гулбадан-Бегум, полусестрата на Хумајун, која ја напишала неговата биографија Хумајун-нама. Интересно е како во сите други биографии, напишани од машки автори, не наоѓаме ексклузивно споменување на урубегиси.<ref name=":2"/> Фатима првично работела под Хумајун, како ''Анга'' или доилка, и се грижела за царот кога се разболел, и останала во негова служба до неговата смрт. По неговата смрт во 1556 година, таа продолжила со својата служба под Акбар. Импресионирана од нејзината посветена служба на Хумајун, Акбар ја унапредил во поглавар на урубегисите.<ref>{{Наведено списание|last=Shivram|first=Balkrishan|date=2023|title=Imperial wet nurses in the reign of Mughal Emperor Akbar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1356186322000189/type/journal_article|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|language=en|volume=33|issue=2|pages=351–368|doi=10.1017/S1356186322000189|issn=1356-1863|url-access=subscription}}</ref> Таа го заслужила своето место, докажувајќи му на Акбар дека дури и на таа позиција ќе биде доверлива слуга-воин на нејзиниот цар. Подоцна, ќерката на Фатима, Зухра, била омажена за братот на сопругата на Хумајун, Хамида, кој подоцна ја убил. Намата на Хумајун споменува: „Во 1564 година, Биби Фатима му се пожалила на Акбар дека Хваџа Муазам му се заканил дека ќе ја убие неговата сопруга Зухра, која била нејзина ќерка. Царот потоа му испратил на Хваџа вест дека доаѓа во неговата куќа и внимателно ја следел пораката. Кога влегол, Хваџа ја избодел Зухра, а потоа го фрлил ножот, како предизвик, меѓу лојалните следбеници.“<ref/> == Одбиј == Со доаѓањето на колонијалното владеење и поразот на Моголците по Бахадур Шах Зафар, што го обезбедило нивното бришење од социо-политичкиот пејзаж, харемот исчезнал и се распаднал. Бидејќи примарниот извор и потребата на урубегисите повеќе не постоел, нивната позиција и општествен статус се намалил. Многумина станале куртизани или се сведоле на позиција на просјаци под колонијална експлоатација. По колонијалниот поглед што ја толкувал историјата, харемот станал дефинитивен ориенталистички и егзотичен простор, од каде што било отстрането споменувањето на урубегисите. Харемот во голема мера го симболизирал сексуалното игралиште на моголскиот монарх, а неговите сложености биле намалени под таква пристрасна историска анализа.<ref name=":1"/> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] 56q7cjsnkxq4bnxsug8abk37nsvkbxs 5571505 5571503 2026-06-04T10:16:07Z Jtasevski123 69538 /* Биби Фатима */ 5571505 wikitext text/x-wiki За време на [[Могулска династија|Могулската династија]], '''урдубегисите''' биле класа на жени назначени да го заштитуваат царот и жителите на [[Зенана|зенаната]] на [[Могулски харем|Могулскиот харем]]. Бидејќи жените на могулскиот двор живееле изолирано под [[пурда]], администрацијата на нивните живеалишта била целосно водена од жени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}</ref> Поделбата на административните задачи била во голема мера диктирана од визијата на [[Акбар Велики|Акбар]], кој ја организирал својата зенана од над 5.000 благородни жени и слугинки.<ref>{{Наведена книга|title=The Ain-i Akbari|last=Abu 'l-Fazl Allami|publisher=Munishram Manoharlal|others=Trans. H. Blochman|year=1977|isbn=9788186142240|editor-last=Phillot, Lieut. Colonel D.C.|location=Delhi|pages=45–47}}</ref> Жените задолжени за заштита на царот најчесто биле од хабшиско, [[Татари|татарско]], турско и кашмирско потекло. Кашмирските жени биле избрани затоа што не го почитувале пурда. Многу од жените биле купени како робинки и обучени за нивните позиции.<ref>{{Наведена книга|title=Women in the medieval Islamic world : Power, patronage, and piety|last=Hambly|first=Gavin|publisher=St. Martin's Press|year=1998|isbn=0312210574|location=New York|pages=431–433|chapter=Armed Women Retainers in the Zenanas of Indo-Muslim Rulers: The case of Bibi Fatima}}</ref> [[Податотека:Urdu-begi-woman-superintendent-harem-camp-timurid-mughal-empire-art-muslim.jpg|мини|Могулска минијатура на урубегисите како напаѓаат коњ во ''Storia do Mogor'' на Николао Манучи {{Околу|1698}}]] Тие се споменувале уште од времето на владеењето на Бабур и Хумајун, и биле вешти во борба со оружје, поточно со копје и стреличарство. Могулските цареви го поминувале поголемиот дел од своето слободно време во зенана и спиеле таму ноќе, па затоа жените доделени да ги заштитат женските одаи биле исто така дел од поголемиот систем воспоставен за заштита на царот.<ref>{{Наведена книга|title=Women in Mughal India (1526–1748)|last=Misra|first=Rekha|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1967|location=Delhi|pages=79–80|oclc=568760006}}</ref> Урубегисите на Могулскиот двор биле многу вешти воини. Во 1719 година, Фарухсијар се скрил во својот харем, плашејќи се за својот живот, а вооружената стража на махалот се подготвила за битка.<ref name=":0"/> == Историја == Според историските записи, првиот могулски цар, Бабур, го донел својот [[харем]] со себе во Индија во 1526 година, кога го победил Ибрахим Лоди и го воспоставил познатото могулско владеење во Индија. Харемот, или зенана, бил сфера на жените, еден од трите важни домени што ги дефинирале овластувањата на царот, а другите две биле неговата војска и ризницата. Царот бил единствениот машки член кој имал пристап до харемот и таму поминувал значителен дел од своето време.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}</ref> [[Податотека:Mughal_harem.jpg|мини|Сцени од могулски харем.]] Затоа, во харемот имало неколку жени службеници за да се обезбеди негово правилно управување, меѓу кои биле ''Анги'' или посвоителки, ''Дароги'', ''Махалдари'' или главни интенденти, евнуси и урдубеси или жени-воини чувари кои биле одговорни за одржување на безбедноста на просториите на харемот. Овие жени биле избрани од групата жени од харемот и евнуси, обучени да користат оружје и да служат како воини-чувари во отсуство на машки војници во просториите на харемот. Ова се однесува на посебен систем кој се појавил за време на владеењето на Могулите, кој успеал да го реши проблемот со безбедноста во женските одаи и до денес останува значаен пример за генијалноста на административната моќ на Могулите.<ref name=":2"/><ref name=":0"/> За време на владеењето на Бабур и Хумајун, кога могулската власт сè уште не била целосно зацврстена, харемот бил подвижен и го придружувал владетелот на сите негови патувања. Поради тоа, постоела потреба од бројни доверливи женски стражари, што довело до формирањето на единицата урубегиси. Нејзините припаднички го придружувале харемот за време на патувања и воени походи, а исто така ја обезбедувале безбедноста на дворските простории во кои машките војници немале пристап. Со текот на времето, многу од овие жени напредувале во службата и добивале повисоки чинови како признание за нивната лојалност и служба. Еден таков пример е Биби Фатима, единствената позната припадничка на урубегиси, која првично служела како доилка во времето на Хумајун, а подоцна била унапредена во чин урубегисиод неговиот син [[Акбар Велики|Акбар]].<ref name=":2"/> Нивната професија барала од нив често да ги жртвуваат своите ''парда'', а понекогаш жените биле избирани само од оние племиња кои не практикувале парда, како што биле Хабшите и [[Турци|Турците]]. Некои од нив припаѓале и на [[Татарска конфедерација|татарските]] и кашмирските племиња. Во извештаите што ги опишуваат правилата на Хумајун и Акбар, исто така се споменуваат овие урубегиси.<ref name=":2"/> Жените биле учени да користат оружје со долг и краток дострел, диви лакови, стрели и копја, и да даваат завети на лојалност бидејќи честопати биле одговорни за чување на царот и кралицата.<ref name=":1"/><ref name=":2"/> Ауранџеб, пишува К. С. Лал во својата книга насловена како ''Моголскиот'' ''харем'', одбил да го посети својот татко Шах Џахан за време на конфликтот за неговото наследување на престолот, плашејќи се дека вооружените женски стражари ќе го нападнат. Шах забележувал дека урубегисите биле свирепи и вешти воини и познати по нивната решителна сила.<ref name=":2" /><ref name=":0"/> == Биби Фатима == Од големиот број жени кои служеле како урубегиси под власта на Могулите се знае само името на една, а тоа е Биби Фатима. Нејзиното име го споменувала Гулбадан-Бегум, полусестрата на Хумајун, која ја напишала неговата биографија Хумајун-нама. Интересно е како во сите други биографии, напишани од машки автори, не наоѓаме ексклузивно споменување на урубегиси.<ref name=":2"/> Фатима првично работела под Хумајун, како ''Анга'' или доилка, и се грижела за царот кога се разболел, и останала во негова служба до неговата смрт. По неговата смрт во 1556 година, таа продолжила со својата служба под Акбар. Импресионирана од нејзината посветена служба на Хумајун, Акбар ја унапредил во поглавар на урубегисите.<ref>{{Наведено списание|last=Shivram|first=Balkrishan|date=2023|title=Imperial wet nurses in the reign of Mughal Emperor Akbar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1356186322000189/type/journal_article|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|language=en|volume=33|issue=2|pages=351–368|doi=10.1017/S1356186322000189|issn=1356-1863|url-access=subscription}}</ref> Таа го заслужила своето место, докажувајќи му на Акбар дека дури и на таа позиција ќе биде доверлива слуга-воин на нејзиниот цар. Подоцна, ќерката на Фатима, Зухра, била омажена за братот на сопругата на Хумајун, Хамида, кој подоцна ја убил. Намата на Хумајун споменува: „Во 1564 година, Биби Фатима му се пожалила на Акбар дека Хваџа Муазам му се заканил дека ќе ја убие неговата сопруга Зухра, која била нејзина ќерка. Царот потоа му испратил на Хваџа вест дека доаѓа во неговата куќа и внимателно ја следел пораката. Кога влегол, Хваџа ја избодел Зухра, а потоа го фрлил ножот, како предизвик, меѓу лојалните следбеници.“<ref>{{Cite web|url=https://asia-archive.si.edu/object/F1952.32|title=The Punishment of Khwaja Mu'azzam from an Akbarnama|language=en-US|access-date=2023-06-01|website=Smithsonian's National Museum of Asian Art}}</ref><ref name=":22" /> == Одбиј == Со доаѓањето на колонијалното владеење и поразот на Моголците по Бахадур Шах Зафар, што го обезбедило нивното бришење од социо-политичкиот пејзаж, харемот исчезнал и се распаднал. Бидејќи примарниот извор и потребата на урубегисите повеќе не постоел, нивната позиција и општествен статус се намалил. Многумина станале куртизани или се сведоле на позиција на просјаци под колонијална експлоатација. По колонијалниот поглед што ја толкувал историјата, харемот станал дефинитивен ориенталистички и егзотичен простор, од каде што било отстрането споменувањето на урубегисите. Харемот во голема мера го симболизирал сексуалното игралиште на моголскиот монарх, а неговите сложености биле намалени под таква пристрасна историска анализа.<ref name=":1"/> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] mbqhkfuu5qjjzujxx5w6iw5imtfh8ld 5571506 5571505 2026-06-04T10:16:23Z Jtasevski123 69538 5571506 wikitext text/x-wiki За време на [[Могулска династија|Могулската династија]], '''урдубегисите''' биле класа на жени назначени да го заштитуваат царот и жителите на [[Зенана|зенаната]] на [[Могулски харем|Могулскиот харем]]. Бидејќи жените на могулскиот двор живееле изолирано под [[пурда]], администрацијата на нивните живеалишта била целосно водена од жени.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=The Mughal Harem|last=Lal|first=K.S.|date=1988|publisher=Aditya Prakashan|isbn=8185179034|location=New Delhi|pages=14, 52–55}}</ref> Поделбата на административните задачи била во голема мера диктирана од визијата на [[Акбар Велики|Акбар]], кој ја организирал својата зенана од над 5.000 благородни жени и слугинки.<ref>{{Наведена книга|title=The Ain-i Akbari|last=Abu 'l-Fazl Allami|publisher=Munishram Manoharlal|others=Trans. H. Blochman|year=1977|isbn=9788186142240|editor-last=Phillot, Lieut. Colonel D.C.|location=Delhi|pages=45–47}}</ref> Жените задолжени за заштита на царот најчесто биле од хабшиско, [[Татари|татарско]], турско и кашмирско потекло. Кашмирските жени биле избрани затоа што не го почитувале пурда. Многу од жените биле купени како робинки и обучени за нивните позиции.<ref>{{Наведена книга|title=Women in the medieval Islamic world : Power, patronage, and piety|last=Hambly|first=Gavin|publisher=St. Martin's Press|year=1998|isbn=0312210574|location=New York|pages=431–433|chapter=Armed Women Retainers in the Zenanas of Indo-Muslim Rulers: The case of Bibi Fatima}}</ref> [[Податотека:Urdu-begi-woman-superintendent-harem-camp-timurid-mughal-empire-art-muslim.jpg|мини|Могулска минијатура на урубегисите како напаѓаат коњ во ''Storia do Mogor'' на Николао Манучи {{Околу|1698}}]] Тие се споменувале уште од времето на владеењето на Бабур и Хумајун, и биле вешти во борба со оружје, поточно со копје и стреличарство. Могулските цареви го поминувале поголемиот дел од своето слободно време во зенана и спиеле таму ноќе, па затоа жените доделени да ги заштитат женските одаи биле исто така дел од поголемиот систем воспоставен за заштита на царот.<ref>{{Наведена книга|title=Women in Mughal India (1526–1748)|last=Misra|first=Rekha|publisher=Munshiram Manoharlal|year=1967|location=Delhi|pages=79–80|oclc=568760006}}</ref> Урубегисите на Могулскиот двор биле многу вешти воини. Во 1719 година, Фарухсијар се скрил во својот харем, плашејќи се за својот живот, а вооружената стража на махалот се подготвила за битка.<ref name=":0"/> == Историја == Според историските записи, првиот могулски цар, Бабур, го донел својот [[харем]] со себе во Индија во 1526 година, кога го победил Ибрахим Лоди и го воспоставил познатото могулско владеење во Индија. Харемот, или зенана, бил сфера на жените, еден од трите важни домени што ги дефинирале овластувањата на царот, а другите две биле неговата војска и ризницата. Царот бил единствениот машки член кој имал пристап до харемот и таму поминувал значителен дел од своето време.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://enrouteindianhistory.com/the-urdubegis-female-guards-of-the-zenana-and-the-mughal-emperor/|title=The Urdubegis — Female Guards of the Zenana and the Mughal Emperor|last=enrouteI|date=2022-10-22|work=Enroute Indian History|language=en-US|accessdate=2023-06-01}}</ref><ref name=":2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mpositive.in/category/royal-familiespreindependence-descendants/|title=Urdubegis: The Forgotten Female Fighters of the Mughal Empire|last=Tauseef|first=Khadija|date=2022-06-20|work=Ancient Origins Reconstructing the story of humanity's past|language=en|accessdate=2023-06-01}}</ref> [[Податотека:Mughal_harem.jpg|мини|Сцени од могулски харем.]] Затоа, во харемот имало неколку жени службеници за да се обезбеди негово правилно управување, меѓу кои биле ''Анги'' или посвоителки, ''Дароги'', ''Махалдари'' или главни интенденти, евнуси и урдубеси или жени-воини чувари кои биле одговорни за одржување на безбедноста на просториите на харемот. Овие жени биле избрани од групата жени од харемот и евнуси, обучени да користат оружје и да служат како воини-чувари во отсуство на машки војници во просториите на харемот. Ова се однесува на посебен систем кој се појавил за време на владеењето на Могулите, кој успеал да го реши проблемот со безбедноста во женските одаи и до денес останува значаен пример за генијалноста на административната моќ на Могулите.<ref name=":2"/><ref name=":0"/> За време на владеењето на Бабур и Хумајун, кога могулската власт сè уште не била целосно зацврстена, харемот бил подвижен и го придружувал владетелот на сите негови патувања. Поради тоа, постоела потреба од бројни доверливи женски стражари, што довело до формирањето на единицата урубегиси. Нејзините припаднички го придружувале харемот за време на патувања и воени походи, а исто така ја обезбедувале безбедноста на дворските простории во кои машките војници немале пристап. Со текот на времето, многу од овие жени напредувале во службата и добивале повисоки чинови како признание за нивната лојалност и служба. Еден таков пример е Биби Фатима, единствената позната припадничка на урубегиси, која првично служела како доилка во времето на Хумајун, а подоцна била унапредена во чин урубегисиод неговиот син [[Акбар Велики|Акбар]].<ref name=":2"/> Нивната професија барала од нив често да ги жртвуваат своите ''парда'', а понекогаш жените биле избирани само од оние племиња кои не практикувале парда, како што биле Хабшите и [[Турци|Турците]]. Некои од нив припаѓале и на [[Татарска конфедерација|татарските]] и кашмирските племиња. Во извештаите што ги опишуваат правилата на Хумајун и Акбар, исто така се споменуваат овие урубегиси.<ref name=":2"/> Жените биле учени да користат оружје со долг и краток дострел, диви лакови, стрели и копја, и да даваат завети на лојалност бидејќи честопати биле одговорни за чување на царот и кралицата.<ref name=":1"/><ref name=":2"/> Ауранџеб, пишува К. С. Лал во својата книга насловена како ''Моголскиот'' ''харем'', одбил да го посети својот татко Шах Џахан за време на конфликтот за неговото наследување на престолот, плашејќи се дека вооружените женски стражари ќе го нападнат. Шах забележувал дека урубегисите биле свирепи и вешти воини и познати по нивната решителна сила.<ref name=":2" /><ref name=":0"/> == Биби Фатима == Од големиот број жени кои служеле како урубегиси под власта на Могулите се знае само името на една, а тоа е Биби Фатима. Нејзиното име го споменувала Гулбадан-Бегум, полусестрата на Хумајун, која ја напишала неговата биографија Хумајун-нама. Интересно е како во сите други биографии, напишани од машки автори, не наоѓаме ексклузивно споменување на урубегиси.<ref name=":2"/> Фатима првично работела под Хумајун, како ''Анга'' или доилка, и се грижела за царот кога се разболел, и останала во негова служба до неговата смрт. По неговата смрт во 1556 година, таа продолжила со својата служба под Акбар. Импресионирана од нејзината посветена служба на Хумајун, Акбар ја унапредил во поглавар на урубегисите.<ref>{{Наведено списание|last=Shivram|first=Balkrishan|date=2023|title=Imperial wet nurses in the reign of Mughal Emperor Akbar|url=https://www.cambridge.org/core/product/identifier/S1356186322000189/type/journal_article|journal=Journal of the Royal Asiatic Society|language=en|volume=33|issue=2|pages=351–368|doi=10.1017/S1356186322000189|issn=1356-1863|url-access=subscription}}</ref> Таа го заслужила своето место, докажувајќи му на Акбар дека дури и на таа позиција ќе биде доверлива слуга-воин на нејзиниот цар. Подоцна, ќерката на Фатима, Зухра, била омажена за братот на сопругата на Хумајун, Хамида, кој подоцна ја убил. Намата на Хумајун споменува: „Во 1564 година, Биби Фатима му се пожалила на Акбар дека Хваџа Муазам му се заканил дека ќе ја убие неговата сопруга Зухра, која била нејзина ќерка. Царот потоа му испратил на Хваџа вест дека доаѓа во неговата куќа и внимателно ја следел пораката. Кога влегол, Хваџа ја избодел Зухра, а потоа го фрлил ножот, како предизвик, меѓу лојалните следбеници.“<ref>{{Cite web|url=https://asia-archive.si.edu/object/F1952.32|title=The Punishment of Khwaja Mu'azzam from an Akbarnama|language=en-US|access-date=2023-06-01|website=Smithsonian's National Museum of Asian Art}}</ref><ref name=":2" /> == Одбиј == Со доаѓањето на колонијалното владеење и поразот на Моголците по Бахадур Шах Зафар, што го обезбедило нивното бришење од социо-политичкиот пејзаж, харемот исчезнал и се распаднал. Бидејќи примарниот извор и потребата на урубегисите повеќе не постоел, нивната позиција и општествен статус се намалил. Многумина станале куртизани или се сведоле на позиција на просјаци под колонијална експлоатација. По колонијалниот поглед што ја толкувал историјата, харемот станал дефинитивен ориенталистички и егзотичен простор, од каде што било отстрането споменувањето на урубегисите. Харемот во голема мера го симболизирал сексуалното игралиште на моголскиот монарх, а неговите сложености биле намалени под таква пристрасна историска анализа.<ref name=":1"/> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на човековите права]] oxgrmu2nnw1qd2d1ly3rzv69n6oxz8c Афроамериканци во Африка 0 1396681 5571221 2026-06-03T13:18:23Z Erikatrpeska 130068 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1353403088|African Americans in Africa]]“ 5571221 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> {{Инфокутија Народ|group=African Americans in Africa|image=|caption=|region1={{flag|Liberia}}|pop1=150,000 (descendants)|ref1=<ref>{{cite web |title=Liberia, the unsuccessful return of African descendants |url=http://en.lisapoyakama.org/liberia-the-unsuccessful-return-of-african-descendants/ |website=Lisapo ya Kama |date=19 January 2018 |access-date=16 August 2018 |archive-date=15 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915214917/http://en.lisapoyakama.org/liberia-the-unsuccessful-return-of-african-descendants/ |url-status=dead }}</ref>|region2={{flag|Sierra Leone}}|pop2=100,000 (descendants)|ref2=<ref name=Walker>{{cite book|last=Walker |first=James W. |year=1992 |chapter=Chapter Five: Foundation of Sierra Leone |title=The Black Loyalists: The Search for a Promised Land in Nova Scotia and Sierra Leone, 1783–1870 |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |pages=[https://archive.org/details/blackloyalistsse0000walk/page/94 94]–114 |url=https://archive.org/details/blackloyalistsse0000walk |url-access=registration |isbn=978-0-8020-7402-7}} Originally published by Longman & Dalhousie University Press (1976).</ref>|region3={{flag|Ghana}}|pop3=9,000|ref3=<ref>{{cite web |last1=Essa |first1=Azad |title=Why some African Americans are moving to Africa |url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/african-americans-moving-africa-180116092736345.html |website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{cite web |title=What does the word Jamaica mean in Ghana? – SidmartinBio |url=https://www.sidmartinbio.org/what-does-the-word-jamaica-mean-in-ghana/ |website=www.sidmartinbio.org |access-date=15 December 2021}}</ref>|region4={{flag|South Africa}}|pop4=150,000|ref4=<ref>{{cite web |last1=Walker |first1=Kenneth |title=The Discomfort of African Americans in South Africa |url=https://www.theroot.com/the-discomfort-of-african-americans-in-south-africa-1790879251 |website=The Root|date=20 April 2010 }}</ref>|region5={{flag|Ethiopia}}|pop5=600–800|ref5=<ref>{{cite web |author=Thomas Page, for |title=Meet the Rastafarians of Ethiopia - CNN |url=https://www.cnn.com/2015/10/28/africa/ethiopia-rasta-town-shashamene/index.html |website=CNN|date=28 October 2015 }}</ref>|native_name=|native_name_lang=|languages=|religions=|related_groups=|flag=}}<templatestyles src="Template:Subinfobox bodystyle/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>Историјата на '''афроамериканското населување во Африка''' се протегало до почетоците на репатријацијата на поранешните робови во [[Африка]] од европските колонии во Америка.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (October 2023)">потребен е цитат</span>]]''&#x5D;</sup> == Историја == === Поранешен роб === Сепак, други поранешни робови биле репатрирани од други европски територии и колонии. Табомците се потомци на афро-бразилски поранешни робови кои биле доброволно или присилно депортирани од Португалците во Африка (некои од нив биле депортирани по востанието [[Баија]] Мале во 1835 година); тие претставуваат малцинска етничка група во крајбрежните региони на денешна [[Гана]] и [[Того]].<ref>{{Наведено списание|last=von Hesse|first=Hermann W.|last2=Yarak|first2=Larry W.|date=2018|title=A Tale of Two "Returnee" Communities in the Gold Coast and Ghana: Accra's Tabon and Elmina's Ex-Soldiers, 1830s to the Present|url=https://www.jstor.org/stable/45176437|journal=The International Journal of African Historical Studies|volume=51|issue=2|pages=197–217|issn=0361-7882|jstor=45176437}}</ref> === Движење „Назад кон Африка“ === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Back-to-Africa movement}}По укинувањето на ропството во Соединетите Американски Држави и на други места во Америка, се појавија бројни движења за населување на афроамериканци во Африка, чиешто популарност флуктуирало, меѓу нив вклучуваат колониите како Мериленд во Африка, Кентаки во Африка, Мисисипи во Африка и други - кои се здружале и ја создале Либерија. Афроамериканскиот аболиционист и армиски офицер Мартин Делани поддржал проект за афроамериканска имиграција во Либерија подоцна во неговиот живот. Сепак, тој опаднал до крајот на 19 век по низа измами и измамнички активности кој биле поврзани со движењето.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2021)">потребен е цитат</span>]]''&#x5D;</sup> Во 1787 година британската влада го започнала својот прв обид за населување на Сиера Леоне. Приближно 300 црни Британци, познати како Црните сиромашни од Лондон, биле преселени на полуостровот Сиера Леоне во Западна Африка. Сепак, во текот на следните две години поголемиот дел од населениците починале поради болести или судири со локалниот народ Темне.Вториот обид за населување бил реализиран во 1792 година, кога околу 1.100 ослободени робови, со поддршка на британскиот аболиционист Томас Кларксон, го основале градот Фритаун. Населението дополнително се зголемило во 1800 година, кога повеќе од 500 јамајкански марунци биле преселени од Нова Шкотска во Сиера Леоне. Потомците на овие ослободени доселеници денес го сочинуваат креолскиот народ на Сиера Леоне. Движењето „Назад во Африка“ повторно постигнало популарност со [[Јамајка|јамајканскиот]] активист Маркус Гарви и неговото Универзално здружение за подобрување на црнците и Лигата на африканските заедници, кои се залагале за расна гордост меѓу Афроамериканците во Соединетите Држави и инсистираа на репатријација на потомците на робовите во Либерија и Сиера Леоне. Движењето се распаднало кон крајот на 1920-тите, но имало и влијание и на Нацијата на исламот и на [[Растафаријанство|растафаријанското движење]], второто, Јамајканец кој го сметаше [[Хајле Селасие|Хаиле Селасие I]], царот на [[Етиопија]], за реинкарнација на [[Исус Христос|Исус]], а Гарви за светец-заштитник, успеал да обезбеди населба во Шашамане, која постои до ден-денес и брои над 200 лица од урбано население од околу 95.000.<sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (November 2021)">потребен е цитат</span>]]''&#x5D;</sup> == Луѓе == === Гана === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|African-Americans in Ghana}}Друга афроамериканска населба е концентрирана во [[Акра]] е Гана, која има речиси 10.000 афроамерикански жители, првенствено со потекло од САД и Јамајка, кои живеат во земјата со работни дозволи, а неколкумина имаат статус на постојан жител. Акра долго време привлекува афроамерикански туристи откако земјата стана првата африканска земја што доби независност од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во 1957 година (ВЕБ Дибоа се населил во Гана во последните години од својот живот и е погребан во Акра), а владата направи контроверзни предлози за привлекување повеќе афроамерикански жители и туристи, вклучително и донесувањето закон за право на престој во 2001 година. Основани се организации за поддршка на афроамериканските жители во Гана, вклучувајќи ја и Афроамериканската асоцијација на Гана. Од 2019 година, 4.000 Јамајканци живееле во Гана, заедно со околу 5.000 Афроамериканци кои се преселиле во земјата во последните децении.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jamaica-gleaner.com/article/lead-stories/20190619/jamaica-my-love-ghana-my-sweetheart-similar-culture-climate-sinclair|title='Jamaica is my love, Ghana is my sweetheart' - With similar culture, climate, Sinclair urges countrymen to turn eyes to West Africa|date=19 June 2019|work=jamaica-gleaner.com|language=en|accessdate=15 December 2021}}</ref> === Либерија === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Americo-Liberian people}}Американско-либерискиот народ е либериска етничка група од [[Афроамериканци|афроамериканско]], афро-карипско и ослободено африканско потекло. Слична етничка група на Американско-либеријците е народот креол од Сиера Леоне, кој дели слично потекло и сродна култура.<ref name="autogenerated2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.infoplease.com/countries/liberia|title=Liberia {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease|work=www.infoplease.com|language=en|accessdate=2024-12-29}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.infoplease.com/countries/liberia "Liberia | Facts & Information | Infoplease"]. </cite></ref> Американско-либеријците го следат своето потекло од слободно родените и порано поробени Афроамериканци кои емигрирале во 19 век за потоа да станат основачи на државата Либерија. Тие се идентификувале себеси како Американско-либеријци. === Сиера Леоне === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Sierra Leone Creole people}}Некои Афроамериканци, по преселувањето во Канада, исто така учествувале како основачи на доселеници во [[Сиера Леоне]], а други повратници се населиле во денешен делови на [[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]].<ref name="autogenerated2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.infoplease.com/countries/liberia|title=Liberia {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease|work=www.infoplease.com|language=en|accessdate=2024-12-29}}</ref> Нивните потомци се креолскиот народ од Сиера Леоне. == Поврзано == {{Портал|Africa}} * Движење „Назад кон Африка“ * Туризам од дијаспората * Вратата на враќањето * Генеалошки туризам (Африка) * Враќање кон корените * Право на враќање (Гана) * Година на враќање, Гана 2019 * Блаксит == Наводи == {{Наводи|30em}}{{African American topics}}{{Americans abroad}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Историја на човековите права]] 99upo2dhg12xnntafbaaoh754gq3o5n 5571490 5571221 2026-06-04T09:42:27Z Jtasevski123 69538 5571490 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Народ|group=Афроамериканци во Африка|image=|caption=|region1={{flag|Liberia}}|pop1=150,000 (потомци)|ref1=<ref>{{cite web |title=Liberia, the unsuccessful return of African descendants |url=http://en.lisapoyakama.org/liberia-the-unsuccessful-return-of-african-descendants/ |website=Lisapo ya Kama |date=19 January 2018 |access-date=16 August 2018 |archive-date=15 September 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190915214917/http://en.lisapoyakama.org/liberia-the-unsuccessful-return-of-african-descendants/ |url-status=dead }}</ref>|region2={{flag|Sierra Leone}}|pop2=100,000 (потомци)|ref2=<ref name=Walker>{{cite book|last=Walker |first=James W. |year=1992 |chapter=Chapter Five: Foundation of Sierra Leone |title=The Black Loyalists: The Search for a Promised Land in Nova Scotia and Sierra Leone, 1783–1870 |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |pages=[https://archive.org/details/blackloyalistsse0000walk/page/94 94]–114 |url=https://archive.org/details/blackloyalistsse0000walk |url-access=registration |isbn=978-0-8020-7402-7}} Originally published by Longman & Dalhousie University Press (1976).</ref>|region3={{flag|Ghana}}|pop3=9,000|ref3=<ref>{{cite web |last1=Essa |first1=Azad |title=Why some African Americans are moving to Africa |url=https://www.aljazeera.com/indepth/features/african-americans-moving-africa-180116092736345.html |website=www.aljazeera.com}}</ref><ref>{{cite web |title=What does the word Jamaica mean in Ghana? – SidmartinBio |url=https://www.sidmartinbio.org/what-does-the-word-jamaica-mean-in-ghana/ |website=www.sidmartinbio.org |access-date=15 December 2021}}</ref>|region4={{flag|South Africa}}|pop4=150,000|ref4=<ref>{{cite web |last1=Walker |first1=Kenneth |title=The Discomfort of African Americans in South Africa |url=https://www.theroot.com/the-discomfort-of-african-americans-in-south-africa-1790879251 |website=The Root|date=20 April 2010 }}</ref>|region5={{flag|Ethiopia}}|pop5=600–800|ref5=<ref>{{cite web |author=Thomas Page, for |title=Meet the Rastafarians of Ethiopia - CNN |url=https://www.cnn.com/2015/10/28/africa/ethiopia-rasta-town-shashamene/index.html |website=CNN|date=28 October 2015 }}</ref>|native_name=|native_name_lang=|languages=|religions=|related_groups=|flag=}}Историјата на '''афроамериканското населување во Африка''' се протегало до почетоците на репатријацијата на поранешните робови во [[Африка]] од европските колонии во Америка. == Историја == === Поранешни робови === Имиграцијата на [[Афроамериканци]], [[Западни Инди|Западноиндијци]] и [[црни Британци]] во Африка се случила главно кон крајот на 18 век до средината на 19 век. Во случаите на [[Либерија]] и [[Сиера Леоне]], обете биле основани од ослободени робови кои биле репатрирани во Африка во рок од 28 години. Сепак, други поранешни робови биле репатрирани од други европски територии и колонии. [[Табом (народ)|Табомците]] се потомци на афробразилски поранешни робови кои биле доброволно или присилно депортирани од Португалците во Африка (некои од нив биле депортирани по востанието [[Баија]] [[Малевско востание|Мале]] во 1835 година); тие претставуваат малцинска етничка група во крајбрежните региони на денешна [[Гана]] и [[Того]].<ref>{{Наведено списание|last=von Hesse|first=Hermann W.|last2=Yarak|first2=Larry W.|date=2018|title=A Tale of Two "Returnee" Communities in the Gold Coast and Ghana: Accra's Tabon and Elmina's Ex-Soldiers, 1830s to the Present|url=https://www.jstor.org/stable/45176437|journal=The International Journal of African Historical Studies|volume=51|issue=2|pages=197–217|issn=0361-7882|jstor=45176437}}</ref> === Движење „Назад кон Африка“ === {{Главна|Движење „Назад кон Африка“}} По укинувањето на ропството во Соединетите Американски Држави и на други места во Америка, се појавија бројни движења за населување на афроамериканци во Африка, чиешто популарност флуктуирало, меѓу нив вклучуваат колониите како Мериленд во Африка, Кентаки во Африка, Мисисипи во Африка и други - кои се здружале и ја создале Либерија. Афроамериканскиот аболиционист и армиски офицер [[Мартин Делани]] поддржал проект за афроамериканска имиграција во Либерија подоцна во неговиот живот. Сепак, движењето опаднало до крајот на 19 век по низа измами и измамнички активности кој биле поврзани со движењето. Во 1787 година британската влада го започнала својот прв обид за населување на Сиера Леоне. Приближно 300 црни Британци, познати како [[Комитет за помош на црните сиромашни|Црните сиромашни]] од Лондон, биле преселени на полуостровот Сиера Леоне во Западна Африка. Сепак, во текот на следните две години поголемиот дел од населениците починале поради болести или судири со локалниот народ Темне. Вториот обид за населување бил реализиран во 1792 година, кога околу 1.100 ослободени робови, со поддршка на британскиот аболиционист Томас Кларксон, го основале градот Фритаун. Населението дополнително се зголемило во 1800 година, кога повеќе од 500 јамајкански марунци биле преселени од Нова Шкотска во Сиера Леоне. Потомците на овие ослободени доселеници денес го сочинуваат креолскиот народ на Сиера Леоне. Движењето „Назад во Африка“ повторно постигнало популарност со [[Јамајка|јамајканскиот]] активист Маркус Гарви и неговото Универзално здружение за подобрување на црнците и Лигата на африканските заедници, кои се залагале за расна гордост меѓу Афроамериканците во Соединетите Држави и инсистираа на репатријација на потомците на робовите во Либерија и Сиера Леоне. Движењето се распаднало кон крајот на 1920-тите, но имало и влијание и на Нацијата на исламот и на [[Растафаријанство|растафаријанското движење]], второто, Јамајканец кој сметал дека го видел [[Хајле Селасие|Хаиле Селасие I]], царот на [[Етиопија]], како реинкарнација на [[Исус Христос|Исус]], а Гарви за светец-заштитник, успеал да обезбеди населба во Шашамане, која постои до ден-денес и брои над 200 лица од урбано население од околу 95.000. == Луѓе == === Гана === {{Главна|Афроамериканци во Гана}} Друга афроамериканска населба е концентрирана во [[Акра]] е Гана, која има речиси 10.000 афроамерикански жители, првенствено со потекло од САД и Јамајка, кои живеат во земјата со работни дозволи, а неколкумина имаат статус на постојан жител. Акра долго време привлекува афроамерикански туристи откако земјата станала првата африканска земја што добила независност од [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во 1957 година ([[Вилијам Едвард Бургард|ВЕБ Ду Боис]] се населил во Гана во последните години од својот живот и е погребан во Акра), а владата направила контроверзни предлози за привлекување повеќе афроамерикански жители и туристи, вклучително и донесувањето закон за право на престој во 2001 година. Основани се организации за поддршка на афроамериканските жители во Гана, вклучувајќи ја и Афроамериканската асоцијација на Гана. Од 2019 година, 4.000 Јамајканци живееле во Гана, заедно со околу 5.000 Афроамериканци кои се преселиле во земјата во последните децении.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://jamaica-gleaner.com/article/lead-stories/20190619/jamaica-my-love-ghana-my-sweetheart-similar-culture-climate-sinclair|title='Jamaica is my love, Ghana is my sweetheart' - With similar culture, climate, Sinclair urges countrymen to turn eyes to West Africa|date=19 June 2019|work=jamaica-gleaner.com|language=en|accessdate=15 December 2021}}</ref> === Либерија === {{Главна|Американско-либериски народ }}Американско-либерискиот народ е либериска етничка група од [[Афроамериканци|афроамериканско]], афро-карипско и ослободено африканско потекло. Слична етничка група на Американско-либеријците е народот креол од Сиера Леоне, кој дели слично потекло и сродна култура.<ref name="autogenerated2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.infoplease.com/countries/liberia|title=Liberia {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease|work=www.infoplease.com|language=en|accessdate=2024-12-29}}</ref> Американско-либеријците го следат своето потекло од слободно родените и порано поробени Афроамериканци кои емигрирале во 19 век за потоа да станат основачи на државата Либерија. Тие се идентификувале себеси како Американско-либеријци. === Сиера Леоне === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Креолски народ од Сиера Леоне }}Некои Афроамериканци, по преселувањето во Канада, исто така учествувале како основачи на доселеници во [[Сиера Леоне]], а други повратници се населиле во денешен делови на [[Брег на Слоновата Коска|Брегот на Слоновата Коска]].<ref name="autogenerated2">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.infoplease.com/countries/liberia|title=Liberia {{!}} Facts & Information {{!}} Infoplease|work=www.infoplease.com|language=en|accessdate=2024-12-29}}</ref> Нивните потомци се креолскиот народ од Сиера Леоне. == Наводи == {{Наводи|30em}} [[Категорија:Статии со краток опис]] [[Категорија:Историја на човековите права]] gdw660v6ph7sd21u2oteb42w3julxoq Alyssum gevgelicense 0 1396682 5571224 2026-06-03T14:06:54Z Orce Wiki 121850 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:tr:Special:Redirect/revision/33138037|Alyssum gevgelicense]]“ 5571224 wikitext text/x-wiki '''''Alyssum gevgelicense''''' [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] тревесто [[Растенија|растение]] опишано од ботаничарот [[Кирил Мицевски]]. ''Alyssum'' gevgelicense е член на [[Род (биологија)|родот]] [[Игловрв|''Alyssum'']]<ref name="GBIF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/3044728|title=GBIF|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401102716/https://www.gbif.org/species/3044728|archive-date=1 Nisan 2023|dead-url=hayır|accessdate=13 Ocak 2024}}</ref> и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|''Brassicaceae'']]. Опис и распространетост ''Alyssum gevgelicense'' (''Alyssum gevgelicensis'') претставува растение разгрането од коренот, со повеќе цветни гранчиња и малку или без вегетативни гранчиња во основата. [[Стебло|Стеблото]] е вертикално, високо до 40 см, најчесто црвенкаво, со ретки прилепени ѕвездести влакна; влакната се нежни и имаат 6-8 зраци. [[Лист|Листовите]] на стеблото се линејно-ланцетни или ланцетни, заострени на врвот, стеснети кон основата, долги 25 мм и широки 3 мм; горната страна зелена со ретки влакна, а долната сива со густи влакна; горните влакна имаат 6-8 зраци, а долните повеќе; листовите на стерилните гранчиња се густо сиво влакнести од двете страни. [[Соцветие|Соцветието]] е големо и штитовидно. [[Цвет|Цветовите]] се долги околу 2 мм. Цветните дршки се долги 2-2,5 мм со ретки влакна, а плодните дршки достигнуваат 3 мм. Чашкините ливчиња се долги 1,2-1,3 мм, зелени или светложолти, со ретки влакна. Венечните ливчиња се долги 2,2-2,5 мм, бледожолти, нагло стеснети во широка дршковидна основа, со ретки влакна на долната страна. Израстокот на филаментите кај подолгите прашници е сраснат речиси до половина со филаментот и завршува со две запчиња. Шушменчиња (плодовите) се речиси округли, долги и широки 3-3,5 мм, густо покриени со влакна; влакната се широки 0,2-0,3 мм и имаат 5-8 зраци, кои се дебели и брадавичести. Капачињата на плодните шушменчиња се рамни. Столпчето е долго 0,75-1 мм. [[Семе|Семките]] се долги 2,50-2,75 мм, со широко крило по рабовите; крилото е 0,4-0,5 мм широко и светлобежово.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=676-677}}</ref> Расте во ретки дабови шуми и покрај патишта на силикатна почва. Се среќава во [[Гевгелија]], меѓу селата [[Серменин]], [[Негорци]], [[Ума|Хума]] и [[Перово]].<ref name=":0" /> Варијабилност * ''Alyssum gevgelicense f. gevgelicensis -'' Ѕвездестите влакна на шушменчињата имаат обично по 6 зраци. Се среќава помеѓу [[Гевгелија]] и селата [[Серменин]], [[Негорци]] и [[Ума|Хума]].<ref name=":0" /> * ''Alyssum gevgelicense f. multiradiata -'' Ѕвездестите влакна на шушменчињата имаат по 8 зраци. Се среќава на планината [[Кожуф]] над село [[Перово]].<ref name=":0" /> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{Викивидови-ред}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] kmlv3o4r60d86m0j5y5iugyw4icef7v 5571225 5571224 2026-06-03T14:16:31Z Orce Wiki 121850 5571225 wikitext text/x-wiki {{закосен наслов}}{{Taxobox | name = ''Alyssum gevgelicense'' | status = | image =Alyssum gevgelicensis - Flora Exsiccata Macedonica.jpg | image_caption = | domain_sv = | domain = | regnum_sv = | regnum = Plantae | divisio_sv = | divisio = Tracheophyta | classis_sv = | classis = Magnoliopsida | ordo_sv = | ordo = Brassicales | familia_sv = | familia = Brassicaceae | genus_sv = | genus = Alyssum | species_sv = | species = '''Alyssum gevgelicense''' | taxon = Alyssum gevgelicense | taxon_authority = [[Кирил Мицевски|Мицевски]] | range_map = | range_map_caption = | image2 = | image2_caption = | synonyms = }}'''''Alyssum gevgelicense''''' [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] тревесто [[Растенија|растение]] опишано од ботаничарот [[Кирил Мицевски]]. ''Alyssum'' gevgelicense е член на [[Род (биологија)|родот]] [[Игловрв|''Alyssum'']]<ref name="GBIF">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gbif.org/species/3044728|title=GBIF|archive-url=https://web.archive.org/web/20230401102716/https://www.gbif.org/species/3044728|archive-date=1 Nisan 2023|dead-url=hayır|accessdate=13 Ocak 2024}}</ref> и [[Семејство (биологија)|семејството]] [[Зелки|''Brassicaceae'']]. == Опис и распространетост == ''Alyssum gevgelicense'' (''Alyssum gevgelicensis'') претставува растение разгрането од коренот, со повеќе цветни гранчиња и малку или без вегетативни гранчиња во основата. [[Стебло|Стеблото]] е вертикално, високо до 40 см, најчесто црвенкаво, со ретки прилепени ѕвездести влакна; влакната се нежни и имаат 6-8 зраци. [[Лист|Листовите]] на стеблото се линејно-ланцетни или ланцетни, заострени на врвот, стеснети кон основата, долги 25 мм и широки 3 мм; горната страна зелена со ретки влакна, а долната сива со густи влакна; горните влакна имаат 6-8 зраци, а долните повеќе; листовите на стерилните гранчиња се густо сиво влакнести од двете страни. [[Соцветие|Соцветието]] е големо и штитовидно. [[Цвет|Цветовите]] се долги околу 2 мм. Цветните дршки се долги 2-2,5 мм со ретки влакна, а плодните дршки достигнуваат 3 мм. Чашкините ливчиња се долги 1,2-1,3 мм, зелени или светложолти, со ретки влакна. Венечните ливчиња се долги 2,2-2,5 мм, бледожолти, нагло стеснети во широка дршковидна основа, со ретки влакна на долната страна. Израстокот на филаментите кај подолгите прашници е сраснат речиси до половина со филаментот и завршува со две запчиња. Шушменчиња (плодовите) се речиси округли, долги и широки 3-3,5 мм, густо покриени со влакна; влакната се широки 0,2-0,3 мм и имаат 5-8 зраци, кои се дебели и брадавичести. Капачињата на плодните шушменчиња се рамни. Столпчето е долго 0,75-1 мм. [[Семе|Семките]] се долги 2,50-2,75 мм, со широко крило по рабовите; крилото е 0,4-0,5 мм широко и светлобежово.<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Флора на Република Македонија, Том I, св. 3.|last=Мицевски|first=Кирил|publisher=МАНУ|year=1995|location=Скопје|pages=676-677}}</ref> Расте во ретки дабови шуми и покрај патишта на силикатна почва. Се среќава во [[Гевгелија]], меѓу селата [[Серменин]], [[Негорци]], [[Ума|Хума]] и [[Перово]].<ref name=":0" /> == Варијабилност == * ''Alyssum gevgelicense f. gevgelicensis -'' Ѕвездестите влакна на шушменчињата имаат обично по 6 зраци. Се среќава помеѓу [[Гевгелија]] и селата [[Серменин]], [[Негорци]] и [[Ума|Хума]].<ref name=":0" /> * ''Alyssum gevgelicense f. multiradiata -'' Ѕвездестите влакна на шушменчињата имаат по 8 зраци. Се среќава на планината [[Кожуф]] над село [[Перово]].<ref name=":0" /> == Галерија == <gallery mode=packed heights=150px> Податотека:Alyssum gevgelicensis 02 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum gevgelicensis Податотека:Alyssum gevgelicensis 03 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum gevgelicensis Податотека:Alyssum gevgelicensis 04 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum gevgelicensis Податотека:Alyssum gevgelicensis 05 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum gevgelicensis Податотека:Alyssum gevgelicensis 06 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum gevgelicensis Податотека:Alyssum gevgelicensis 07 - Flora Exsiccata Macedonica.jpg|Хербариумски примерок на Alyssum gevgelicensis </gallery> == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * {{Ризница-вметнато}} * {{Викивидови-ред}} {{таксонска лента}} [[Категорија:Флора на Македонија]] [[Категорија:Ендемска флора на Македонија]] [[Категорија:Флора на Европа]] 94qo3a9sedce51m5asm7va4mwpcbgtd Разговор:Alyssum gevgelicense 1 1396683 5571226 2026-06-03T14:16:57Z Orce Wiki 121850 Создадена страница со: {{сзр}} 5571226 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Три генерации на човекови права 0 1396684 5571228 2026-06-03T14:36:28Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1356311833|Three generations of human rights]]“ 5571228 wikitext text/x-wiki Поделбата на [[Човекови права|човековите права]] на '''три генерации''' првично беше предложена во 1979 година од [[Чеси|чешкиот]] правник Карел Васак во Меѓународниот институт за човекови права во [[Стразбур]] . Тој го користел терминот барем уште во ноември 1977 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000048063|title=A 30-year struggle; the sustained efforts to give force of law to the Universal Declaration of Human Rights|last=Vašák|first=Karel|work=UNESDOC|accessdate=2021-09-20}}</ref> Теориите на Васак првенствено се вкорениле во европското право. Во говор две години подоцна, неговите поделби ги следат трите слогани на [[Француска револуција|Француската револуција]] : ''слобода, еднаквост, братство'' . Трите генерации се рефлектираат во некои од рубриките на [[Повелба за фундаменталните права на Европската Унија|Повелбата за основните права на Европската Унија]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">потребен цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> Иако [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] ги наведува правата од прва и втора генерација, самиот документ не ги подредува конкретно во согласност со рамката на Васак. == Човекови права од прва генерација == Човековите права од прва генерација, понекогаш наречени „сини права“, во суштина се сите поврзани со слободата и учеството во политичкиот живот. Тие по природа се фундаментално [[Граѓански и политички права|граѓански и политички]]. Тие го штитат поединецот од ексцесите на државата. Правата од прва генерација вклучуваат, меѓу другото, [[Право на живот|правото на живот]], еднаквост пред законот, [[Слобода на говорот|слобода на говор]], слобода на религија, права на сопственост, право на фер судење и право на глас. Некои од овие права и правото на правично судење датираат од [[Голема повелба|Магна Карта]] од 1215 година и Правата на Англичаните, кои биле изразени во [[Повелба за правата од 1689 година|Англиската повелба за правата]] во 1689 година. Поцелосен сет на човекови права од прва генерација бил воведен во [[Франција]] со [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]] во 1789 година и со Повелбата за правата на САД во 1791 година. Тие биле вградени на глобално ниво и им бил даден статус во [[Меѓународно право|меѓународното право]] прво со [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] од 1948 година, поточно со членовите од 3 до 21, а подоцна и во [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]] од 1966 година. Во Европа, тие биле вградени во [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] во 1953 година. == Човекови права од втора генерација == Човековите права од втора генерација се поврзани со еднаквоста и почнале да бидат признати од владите по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Тие по природа се фундаментално [[Економски, социјални и културни права|економски, социјални и културни]]. Тие им гарантираат на различните членови на граѓанското општество еднакви услови и третман. Секундарните права вклучуваат право на вработување во [[Погодна работа|праведна и поволна состојба]], права на храна, домување и здравствена заштита, како и социјално осигурување и надоместоци за невработеност. Како и правата од прва генерација, тие биле опфатени и со Универзалната декларација за човекови права, а дополнително биле отелотворени во членовите 22 до 28 од Универзалната декларација и Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права. == Човекови права од трета генерација == * Групни и колективни права * Право на [[самоопределување]] * Право на економски и социјален развој * [[Право на здрава животна средина]] * Право на [[природни ресурси]] * Право на [[Општење|комуникација]] и права на комуникација * Право на учество во [[Културно наследство|културното наследство]] * Права на [[меѓугенерациска еднаквост]] и [[одржливост]] == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Заштита на животната средина]] 82edxqpfeqqiz8pgz37h1v67n170tos 5571230 5571228 2026-06-03T14:38:21Z 19user99 72391 5571230 wikitext text/x-wiki Поделбата на [[Човекови права|човековите права]] на '''три генерации''' првично беше предложена во 1979 година од [[Чеси|чешкиот]] правник Карел Васак во Меѓународниот институт за човекови права во [[Стразбур]] . Тој го користел терминот барем уште во ноември 1977 година. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000048063|title=A 30-year struggle; the sustained efforts to give force of law to the Universal Declaration of Human Rights|last=Vašák|first=Karel|work=UNESDOC|accessdate=2021-09-20}}</ref> Теориите на Васак првенствено се вкорениле во европското право. Во говор две години подоцна, неговите поделби ги следат трите слогани на [[Француска револуција|Француската револуција]] : ''слобода, еднаквост, братство'' . Трите генерации се рефлектираат во некои од рубриките на [[Повелба за фундаменталните права на Европската Унија|Повелбата за основните права на Европската Унија]] . <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B; ''[[Википедија:Се бара извор|<span title="This claim needs references to reliable sources. (April 2015)">потребен цитат</span>]]'' &#x5D;</sup> Иако [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] ги наведува правата од прва и втора генерација, самиот документ не ги подредува конкретно во согласност со рамката на Васак. == Човекови права од прва генерација == Човековите права од прва генерација, понекогаш наречени „сини права“, во суштина се сите поврзани со слободата и учеството во политичкиот живот. Тие по природа се фундаментално [[Граѓански и политички права|граѓански и политички]]. Тие го штитат поединецот од ексцесите на државата. Правата од прва генерација вклучуваат, меѓу другото, [[Право на живот|правото на живот]], еднаквост пред законот, [[Слобода на говорот|слобода на говор]], слобода на религија, права на сопственост, право на фер судење и право на глас. Некои од овие права и правото на правично судење датираат од [[Голема повелба|Магна Карта]] од 1215 година и Правата на Англичаните, кои биле изразени во [[Повелба за правата од 1689 година|Англиската повелба за правата]] во 1689 година. Поцелосен сет на човекови права од прва генерација бил воведен во [[Франција]] со [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]] во 1789 година и со Повелбата за правата на САД во 1791 година. Тие биле вградени на глобално ниво и им бил даден статус во [[Меѓународно право|меѓународното право]] прво со [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] од 1948 година, поточно со членовите од 3 до 21, а подоцна и во [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]] од 1966 година. Во Европа, тие биле вградени во [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] во 1953 година. == Човекови права од втора генерација == Човековите права од втора генерација се поврзани со еднаквоста и почнале да бидат признати од владите по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Тие по природа се фундаментално [[Економски, социјални и културни права|економски, социјални и културни]]. Тие им гарантираат на различните членови на граѓанското општество еднакви услови и третман. Секундарните права вклучуваат право на вработување во [[Погодна работа|праведна и поволна состојба]], права на храна, домување и здравствена заштита, како и социјално осигурување и надоместоци за невработеност. Како и правата од прва генерација, тие биле опфатени и со Универзалната декларација за човекови права, а дополнително биле отелотворени во членовите 22 до 28 од Универзалната декларација и Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права. Во САД, претседателот Френклин Д. Рузвелт предложил Втор Повелба за правата, кој опфаќаше многу исти основи, за време на неговото обраќање за состојбата на Унијата на 11 јануари 1944 година. Денес, многу нации, држави или групи нации развија правно обврзувачки декларации кои гарантираат сеопфатни групи на човекови права, на пр. Европската социјална повелба. Некои американски држави донесоа некои од овие економски права; на пример, државата Њујорк го загарантираше правото на бесплатно образование,[3][4] како и „правото на организирање и колективно договарање“,[5] и надоместоците на работниците,[6] во својот уставен закон. Овие права понекогаш се нарекуваат „црвени“ права. Тие ѝ наметнуваат на владата должност да ги почитува, промовира и исполнува, но ова зависи од достапноста на ресурсите. Должноста ѝ се наметнува на државата бидејќи таа ги контролира сопствените ресурси. Никој нема директно право на домување и право на образование. (На пример, во Јужна Африка, правото само по себе не е на домување, туку „да се има пристап до соодветно домување“,[7] реализирано на прогресивна основа.[8]) Должноста на владата е во остварувањето на овие позитивни права. == Човекови права од трета генерација == Човековите права од трета генерација се оние права што одат подалеку од самото граѓанско и социјално, како што е изразено во многу прогресивни документи на меѓународното право, вклучувајќи ја Стокхолмската декларација од Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина од 1972 година, Декларацијата од Рио за животна средина и развој од 1992 година и други делови од генерално аспиративното „меко право“. Познати и како права на солидарност, тие се права што се обидуваат да одат подалеку од рамката на индивидуалните права за да се фокусираат на колективни концепти, како што се заедницата или луѓето. Сепак, терминот останува во голема мера неофицијален,[9][10][11][12][13][14][15] исто како и исто така користениот прекар „зелени“ права, и на тој начин опфаќа исклучително широк спектар на права, вклучувајќи: * Групни и колективни права * Право на [[самоопределување]] * Право на економски и социјален развој * [[Право на здрава животна средина]] * Право на [[природни ресурси]] * Право на [[Општење|комуникација]] и права на комуникација * Право на учество во [[Културно наследство|културното наследство]] * Права на [[меѓугенерациска еднаквост]] и [[одржливост]] == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Заштита на животната средина]] e73siqjwvhar9ij5qmth7gaz2daamat 5571231 5571230 2026-06-03T14:50:16Z 19user99 72391 5571231 wikitext text/x-wiki Поделбата на [[Човекови права|човековите права]] на '''три генерации''' првично беше предложена во 1979 година од [[Чеси|чешкиот]] правник Карел Васак во Меѓународниот институт за човекови права во [[Стразбур]]. Тој го користел терминот барем уште во ноември 1977 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000048063|title=A 30-year struggle; the sustained efforts to give force of law to the Universal Declaration of Human Rights|last=Vašák|first=Karel|work=UNESDOC|accessdate=2021-09-20}}</ref> Теориите на Васак првенствено се вкорениле во европското право. Во говор две години подоцна, неговите поделби ги следат трите слогани на [[Француска револуција|Француската револуција]]: ''слобода, еднаквост, братство''.<ref>Etudes et essais sur le droit international humanitaire et sur les principes de la Croix-Rouge en l'honneur de Jean Pictet, red. by Christophe Swinarski, Comité Internat. de la Croix-Rouge; Nijhoff, 1984</ref> Трите генерации се рефлектираат во некои од рубриките на [[Повелба за фундаменталните права на Европската Унија|Повелбата за основните права на Европската Унија]]. Иако [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] ги наведува правата од прва и втора генерација, самиот документ не ги подредува конкретно во согласност со рамката на Васак. == Човекови права од прва генерација == Човековите права од прва генерација, понекогаш наречени „сини права“, во суштина се сите поврзани со слободата и учеството во политичкиот живот. Тие по природа се фундаментално [[Граѓански и политички права|граѓански и политички]]. Тие го штитат поединецот од ексцесите на државата. Правата од прва генерација вклучуваат, меѓу другото, [[Право на живот|правото на живот]], еднаквост пред законот, [[Слобода на говорот|слобода на говор]], слобода на религија, права на сопственост, право на фер судење и право на глас. Некои од овие права и правото на правично судење датираат од [[Голема повелба|Магна Карта]] од 1215 година и Правата на Англичаните, кои биле изразени во [[Повелба за правата од 1689 година|Англиската повелба за правата]] во 1689 година. Поцелосен сет на човекови права од прва генерација бил воведен во [[Франција]] со [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]] во 1789 година и со Повелбата за правата на САД во 1791 година. Тие биле вградени на глобално ниво и им бил даден статус во [[Меѓународно право|меѓународното право]] прво со [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] од 1948 година, поточно со членовите од 3 до 21, а подоцна и во [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]] од 1966 година. Во Европа, тие биле вградени во [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] во 1953 година. == Човекови права од втора генерација == Човековите права од втора генерација се поврзани со еднаквоста и почнале да бидат признати од владите по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Тие по природа се фундаментално [[Економски, социјални и културни права|економски, социјални и културни]]. Тие им гарантираат на различните членови на граѓанското општество еднакви услови и третман. Секундарните права вклучуваат право на вработување во [[Погодна работа|праведна и поволна состојба]], права на храна, домување и здравствена заштита, како и социјално осигурување и надоместоци за невработеност. Како и правата од прва генерација, тие биле опфатени и со Универзалната декларација за човекови права, а дополнително биле отелотворени во членовите 22 до 28 од Универзалната декларација и Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права. Во САД, претседателот Френклин Д. Рузвелт предложил Втор Повелба за правата, кој опфаќаше многу исти основи, за време на неговото обраќање за состојбата на Унијата на 11 јануари 1944 година. Денес, многу нации, држави или групи нации развија правно обврзувачки декларации кои гарантираат сеопфатни групи на човекови права, на пр. Европската социјална повелба. Некои американски држави донесоа некои од овие економски права; на пример, државата Њујорк го загарантирала правото на бесплатно образование,[3][4] како и „правото на организирање и колективно договарање“,[5] и надоместоците на работниците,[6] во својот уставен закон.<ref>N.Y. Const. ART. XI, § 1, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA11S1+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=14425895+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>''Campaign for Fiscal Equity, Inc. v. State'', 86 N.Y.2d 307 (1995). Case brief found at [https://www.law.cornell.edu/nyctap/comments/i95_0156.htm] [[Cornell Law School]] website. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 17, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S17+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 18, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S18+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref> Овие права понекогаш се нарекуваат „црвени“ права. Тие ѝ наметнуваат на владата должност да ги почитува, промовира и исполнува, но ова зависи од достапноста на ресурсите. Должноста ѝ се наметнува на државата бидејќи таа ги контролира сопствените ресурси. Никој нема директно право на домување и право на образование. (На пример, во Јужна Африка, правото само по себе не е на домување, туку „да се има пристап до соодветно домување“,[7] реализирано на прогресивна основа).<ref>[[Constitution of South Africa|Constitution of the Republic of South Africa]], [[1996 in South Africa|1996]], s 26(1).</ref><ref>s s 26(2).</ref>) Должноста на владата е во остварувањето на овие позитивни права. == Човекови права од трета генерација == Човековите права од трета генерација се оние права што одат подалеку од самото граѓанско и социјално, како што е изразено во многу прогресивни документи на меѓународното право, вклучувајќи ја Стокхолмската декларација од Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина од 1972 година, Декларацијата од Рио за животна средина и развој од 1992 година и други делови од генерално аспиративното „меко право“. Познати и како права на солидарност, тие се права што се обидуваат да одат подалеку од рамката на индивидуалните права за да се фокусираат на колективни концепти, како што се заедницата или луѓето. Сепак, терминот останува во голема мера неофицијален,<ref>{{cite web |url=http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015044545/http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |url-status=usurped |archive-date=October 15, 2014 |title=Los Derechos Humanos de solidaridad |access-date=May 12, 2020 |work=Isipedia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=https://eacnur.org/blog/derechos-humanos-tercera-generacion-tc_alt45664n_o_pstn_o_pst/ |title=¿Cuáles son los derechos humanos de tercera generación? |access-date=May 12, 2020 |date=April 2017 |publisher=Spanish committee of ACNUR |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amnistiacatalunya.org/edu/es/historia/dh-futuros.html |title=Los derechos de tercera generación |access-date=May 12, 2020 |publisher=Amnesty International Catalonia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalization101.org/es/three-generations-of-rights/ |title=Three Generations of Human Rights |access-date=May 12, 2020 |work=Globalization 101 |publisher=Levin Institute - State University of New York }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.openglobalrights.org/putting-to-rest-the-three-generations-theory-of-human-rights/ |title=Putting to rest the Three Generations Theory of human rights |access-date=May 12, 2020 |last=Jensen |first=Steven |work=Open Global Rights }}</ref><ref>{{cite journal |title=Karel Vasak's Generations of Rights and the Contemporary Human Rights Discourse |last1=Domaradzki |first1=Spasimir |last2=Khvostova |first2=Margaryta |last3=Pupovac |first3=David |date=September 6, 2019 |journal=Human Rights Review |volume=20 |issue=4 |pages=423–443 |publisher=Springer |doi=10.1007/s12142-019-00565-x |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.law.muni.cz/sborniky/dny_prava_2009/files/prispevky/tvorba_prava/Cornescu_Adrian_Vasile.pdf |title=The generations of human's rights |access-date=May 12, 2020 |last=Cornescu |first=Adrian |date=2009 }}</ref> исто како и исто така користениот прекар „зелени“ права, и на тој начин опфаќа исклучително широк спектар на права, вклучувајќи: * Групни и колективни права * Право на [[самоопределување]] * Право на економски и социјален развој * [[Право на здрава животна средина]] * Право на [[природни ресурси]] * Право на [[Општење|комуникација]] и права на комуникација * Право на учество во [[Културно наследство|културното наследство]] * Права на [[меѓугенерациска еднаквост]] и [[одржливост]] Африканската повелба за човекови и народни права обезбедува многу од нив: правото на самоопределување, правото на развој, правото на природни ресурси и правото на задоволителна животна средина.[16] Некои земји имаат и уставни механизми за заштита на правата на третата генерација. На пример, унгарскиот парламентарен комесар за идни генерации,[17] Комитетот за иднината на Парламентот на Финска и поранешната Комисија за идни генерации во израелскиот Кнесет.<ref>[[African Charter on Human and Peoples' Rights]], Article 20, 21, 22 and 24</ref><ref>[http://www.pieandcoffee.org/2010/02/26/sandor-fulop/ Notes: Hungarian Parliamentary Commissioner for Future Generations]</ref> Некои меѓународни организации имаат канцеларии за заштита на ваквите права. Пример е Високиот комесар за национални малцинства на Организацијата за безбедност и соработка во Европа. Генералниот директорат за животна средина на Европската комисија има за мисија „заштита, зачувување и подобрување на животната средина за сегашните и идните генерации и промовирање на одржлив развој“. Неколку јурисдикции донесоа одредби за заштита на животната средина, на пример, уставниот член „засекогаш див“ на Њујорк,[18] кој е спроведлив со дејствие на државниот обвинител на Њујорк или од кој било граѓанин ex rel. со согласност на Апелациониот оддел.[19] Велс има закон за промовирање на одржлив развој и воспоставува Комесар за идните генерации.<ref>[https://dos.ny.gov/system/files/documents/2025/01/constitution-january-1-2025.pdf New York State Constitution], Article XIV, § 1. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART XIV, § 5. Found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA14S5+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>{{cite news |last=MacKillop |first=Eleanor |date=2025-01-06|title= A decade on, six things the world can learn from Wales’ innovative future generations law |url= https://theconversation.com/a-decade-on-six-things-the-world-can-learn-from-wales-innovative-future-generations-law-243093 |work=The Conversation |location= |publisher= The Conversation Trust (UK) Limited |access-date=2025-03-13}} </ref> ==Четврта генерација== Неколку аналитичари тврдат дека се појавува четврта генерација на човекови права, која би вклучувала права што не можат да се вклучат во третата генерација, идни барања за права од прва и втора генерација и нови права, особено во однос на технолошкиот развој и информатичко-комуникациските технологии и киберпросторот.<ref name=oei>{{cite web |url=https://www.oei.es/historico/revistactsi/numero1/bustamante.htm |title=Hacia la cuarta generación de Derechos Humanos: repensando la condición humana en la sociedad tecnológica |access-date=May 12, 2020 |last=Bustamante |first=Javier |date=September 2001 |work=Revista Iberoamericana de Ciencia, Tecnología, Sociedad e Innovación |publisher=[[Organization of Ibero-American States]] |location=Madrid |language=es }}</ref> Сепак, нејзината содржина не е јасна и овие аналитичари не презентираат единствен предлог. Тие вообичаено земаат некои права од третата генерација и ги вклучуваат во четвртата, како што е правото на здрава животна средина или аспекти поврзани со биоетиката. Некои од тие аналитичари веруваат дека четвртата генерација е дадена од човековите права во однос на новите технологии, додека други претпочитаат да зборуваат за дигиталните права,<ref>{{cite journal |url=https://www.revistas.una.ac.cr/index.php/derechoshumanos/article/view/6117 |title=La cuarta ola de derechos humanos: los derechos digitales |access-date=May 12, 2020 |last=Riofrío |first=Juan Carlos |date=2014 |journal=Revista Latinoamericana de Derechos Humanos |volume=25 |issue=1 |pages=15–45 |language=es }}</ref> каде што би се пронашол нов опсег на права, како што се: * Правото на еднаков пристап до компјутерските и дигиталните технологии * Правото на дигитално самоопределување * Правото на дигитална безбедност * Правото на пристап до сопствените дигитални податоци (habeas data)[23] * Други истакнуваат дека елементот на диференцијација би бил тоа што, додека првите три генерации се однесуваат на човечкото суштество како член на општеството, правата на четвртата би се однесувале на човечкото суштество како вид. ==Коментар== Морис Кранстон тврдеше дека оскудноста значи дека наводните права од втора и трета генерација воопшто не се права.<ref>Cranston, Maurice. "Human Rights: Real and Supposed," in ''Political Theory and the Rights of Man'', edited by D. D. Raphael (Bloomington: Indiana University Press, 1967), pp. 43-51.</ref> Ако едно лице има право, другите имаат должност да го почитуваат тоа право, но владите немаат ресурси потребни за да ги исполнат должностите што имплицираат наводните права од втора и трета генерација на граѓаните. Чарлс Кеслер, професор по влада на колеџот Клермонт МекКена и виш соработник на Институтот Клермонт, тврдеше дека човековите права од втора и трета генерација служат како обид да се прикријат политичките цели, за кои мнозинството можеби се согласува дека се добри работи сами по себе, на јазикот на правата, и на тој начин им даваат на тие политички цели несоодветни конотации. Според него, нарекувањето социо-економски добра „права“ по природа создава поврзан концепт на „должности“, така што другите граѓани мора да бидат принудени од владата да им даваат работи на други луѓе за да ги исполнат овие нови права. Тој исто така изјави дека, во САД, новите права создаваат „национализација“ на политичкото донесување одлуки на федерално ниво, што е спротивно на федерализмот.[25] Во својата книга „Мек деспотизам, демократскиот отстап“, Пол Рахе, професор на колеџот Хилсдејл, напиша дека фокусирањето на правата засновани на еднаквост води до потчинување на почетните граѓански права на постојано растечка влада, која би била премногу неспособна правилно да се грижи за своите граѓани и само би се обидела да потчини повеќе права.<ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |title=Charles Kesler on the Grand Liberal Project |date=May 28, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715094108/http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |archive-date=July 15, 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |title=Soft Despotism with Paul Rahe |date=November 19, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104072827/http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |archive-date=January 4, 2010 }}</ref> Филозофот од 19 век, Фредерик Бастија, го сумираше конфликтот помеѓу овие негативни и позитивни права велејќи: {{blockquote|Еден ден, г-дин де Ламартин ми напиша: „Вашата доктрина е само половина од мојата програма; вие застанавте на слободата; јас продолжувам кон братството“. Му одговорив: „Втората половина од вашата програма ќе ја уништи првата половина“. И, всушност, сосема е невозможно за мене да го одделам зборот „братство“ од зборот „доброволно“. Сосема е невозможно за мене да го замислам братството како законски спроведено, без слободата да биде законски уништена, а правдата законски згазена под нозе.<ref>{{cite book|last=Bastiat|first=Frédéric|author-link=Frédéric Bastiat|chapter=The Law|title=Selected Essays on Political Economy|publisher=Irvington-on-Hudson, NY: The Foundation for Economic Education, Inc|date=1850}}</ref>}} Економистот Фридрих Хајек тврди дека концептот на „социјална правда“ од втората генерација не може да има никакво практично политичко значење: {{blockquote|Ниедна состојба како таква не е праведна или неправедна: тоа е само кога претпоставуваме дека некој е одговорен за нејзиното предизвикување... Во истата смисла, спонтано функционалниот пазар, каде што цените дејствуваат како водичи за дејствување, не може да земе предвид што им е потребно или што заслужуваат луѓето во која било смисла, бидејќи создава дистрибуција што никој не ја дизајнирал, а нешто што не е дизајнирано, само состојба како таква, не може да биде праведна или неправедна. И идејата дека работите треба да бидат дизајнирани на „праведен“ начин, всушност, значи дека мора да го напуштиме пазарот и да се свртиме кон планирана економија во која некој одлучува колку треба да има секој, а тоа значи, се разбира, дека можеме да го имаме само по цена на целосно укинување на личната слобода.<ref>{{cite magazine|url=http://reason.com/archives/1992/07/01/the-road-from-serfdom/4|magazine=[[Reason Magazine|Reason]]|access-date=January 4, 2010|title=The Road from Serfdom: Forseeing the Fall|first=Thomas W.|last=Hazlett|date=July 1992}}</ref>} Професорот по право на Правниот факултет на Универзитетот во Њујорк, Џереми Валдрон, напиша како одговор на критичарите на правата од втората генерација: {{blockquote|Во секој случај, аргументот од права од прва генерација до права од втора генерација никогаш не требало да биде прашање на концептуална анализа. Поточно, стануваше збор за следново: ако некој е навистина загрижен да обезбеди граѓанска или политичка слобода за некого, таа посветеност треба да биде придружена со дополнителна грижа за условите во животот на лицето што му овозможуваат да ужива и да ја користи таа слобода. Зошто, по ѓаволите, би вредело да се бориме за слободата на оваа личност (да речеме, неговата слобода да избере помеѓу А и Б) ако е оставен во ситуација во која изборот помеѓу А и Б не му значи ништо, или во која неговото избирање на едното наместо другото нема да има никакво влијание врз неговиот живот?“<ref>Jeremy Waldron, 1993. Liberal Rights: Collected Papers, page 7, 1981–91. {{ISBN|0-521-43617-6}}</ref>}} Унгарскиот социјалист и политички економист Карл Полањи го изнесе спротивставениот аргумент на Хајек во книгата „Големата трансформација“. Полањи напиша дека неконтролираниот слободен пазар ќе доведе до репресивна економска концентрација, а потоа до кооптирање на демократското управување што ги деградира граѓанските права.<ref>{{cite book|author=Karl Polanyi|title=The Great Transformation|publisher=[[Beacon Press]]|year=2001|isbn=978-0-8070-5643-1|author-link=Karl Polanyi|title-link=The Great Transformation (book)}}</ref> Светската конференција за човекови права во 1993 година се спротивстави на разликата помеѓу граѓанските и политичките права (негативни права) и економските, социјалните и културните права (позитивни права) што резултираше со Виенската декларација и Програмата за акција во која се прогласува дека „сите човекови права се универзални, неделиви, меѓузависни и меѓусебно поврзани“.<ref>[[Vienna Declaration and Programme of Action]], Part I para 5</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Заштита на животната средина]] n05k95zhxqk8xl4oaoy6rznit9x71oc 5571232 5571231 2026-06-03T14:51:29Z 19user99 72391 5571232 wikitext text/x-wiki Поделбата на [[Човекови права|човековите права]] на '''три генерации''' првично беше предложена во 1979 година од [[Чеси|чешкиот]] правник Карел Васак во Меѓународниот институт за човекови права во [[Стразбур]]. Тој го користел терминот барем уште во ноември 1977 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000048063|title=A 30-year struggle; the sustained efforts to give force of law to the Universal Declaration of Human Rights|last=Vašák|first=Karel|work=UNESDOC|accessdate=2021-09-20}}</ref> Теориите на Васак првенствено се вкорениле во европското право. Во говор две години подоцна, неговите поделби ги следат трите слогани на [[Француска револуција|Француската револуција]]: ''слобода, еднаквост, братство''.<ref>Etudes et essais sur le droit international humanitaire et sur les principes de la Croix-Rouge en l'honneur de Jean Pictet, red. by Christophe Swinarski, Comité Internat. de la Croix-Rouge; Nijhoff, 1984</ref> Трите генерации се рефлектираат во некои од рубриките на [[Повелба за фундаменталните права на Европската Унија|Повелбата за основните права на Европската Унија]]. Иако [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] ги наведува правата од прва и втора генерација, самиот документ не ги подредува конкретно во согласност со рамката на Васак. == Човекови права од прва генерација == Човековите права од прва генерација, понекогаш наречени „сини права“, во суштина се сите поврзани со слободата и учеството во политичкиот живот. Тие по природа се фундаментално [[Граѓански и политички права|граѓански и политички]]. Тие го штитат поединецот од ексцесите на државата. Правата од прва генерација вклучуваат, меѓу другото, [[Право на живот|правото на живот]], еднаквост пред законот, [[Слобода на говорот|слобода на говор]], слобода на религија, права на сопственост, право на фер судење и право на глас. Некои од овие права и правото на правично судење датираат од [[Голема повелба|Магна Карта]] од 1215 година и Правата на Англичаните, кои биле изразени во [[Повелба за правата од 1689 година|Англиската повелба за правата]] во 1689 година. Поцелосен сет на човекови права од прва генерација бил воведен во [[Франција]] со [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]] во 1789 година и со Повелбата за правата на САД во 1791 година. Тие биле вградени на глобално ниво и им бил даден статус во [[Меѓународно право|меѓународното право]] прво со [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] од 1948 година, поточно со членовите од 3 до 21, а подоцна и во [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]] од 1966 година. Во Европа, тие биле вградени во [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] во 1953 година. == Човекови права од втора генерација == Човековите права од втора генерација се поврзани со еднаквоста и почнале да бидат признати од владите по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Тие по природа се фундаментално [[Економски, социјални и културни права|економски, социјални и културни]]. Тие им гарантираат на различните членови на граѓанското општество еднакви услови и третман. Секундарните права вклучуваат право на вработување во [[Погодна работа|праведна и поволна состојба]], права на храна, домување и здравствена заштита, како и социјално осигурување и надоместоци за невработеност. Како и правата од прва генерација, тие биле опфатени и со Универзалната декларација за човекови права, а дополнително биле отелотворени во членовите 22 до 28 од Универзалната декларација и Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права. Во САД, претседателот Френклин Д. Рузвелт предложил Втор Повелба за правата, кој опфаќаше многу исти основи, за време на неговото обраќање за состојбата на Унијата на 11 јануари 1944 година. Денес, многу нации, држави или групи нации развија правно обврзувачки декларации кои гарантираат сеопфатни групи на човекови права, на пр. Европската социјална повелба. Некои американски држави донесоа некои од овие економски права; на пример, државата Њујорк го загарантирала правото на бесплатно образование,[3][4] како и „правото на организирање и колективно договарање“, и надоместоците на работниците, во својот уставен закон.<ref>N.Y. Const. ART. XI, § 1, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA11S1+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=14425895+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>''Campaign for Fiscal Equity, Inc. v. State'', 86 N.Y.2d 307 (1995). Case brief found at [https://www.law.cornell.edu/nyctap/comments/i95_0156.htm] [[Cornell Law School]] website. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 17, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S17+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 18, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S18+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref> Овие права понекогаш се нарекуваат „црвени“ права. Тие ѝ наметнуваат на владата должност да ги почитува, промовира и исполнува, но ова зависи од достапноста на ресурсите. Должноста ѝ се наметнува на државата бидејќи таа ги контролира сопствените ресурси. Никој нема директно право на домување и право на образование. (На пример, во Јужна Африка, правото само по себе не е на домување, туку „да се има пристап до соодветно домување“, реализирано на прогресивна основа).<ref>[[Constitution of South Africa|Constitution of the Republic of South Africa]], [[1996 in South Africa|1996]], s 26(1).</ref><ref>s s 26(2).</ref>) Должноста на владата е во остварувањето на овие позитивни права. == Човекови права од трета генерација == Човековите права од трета генерација се оние права што одат подалеку од самото граѓанско и социјално, како што е изразено во многу прогресивни документи на меѓународното право, вклучувајќи ја Стокхолмската декларација од Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина од 1972 година, Декларацијата од Рио за животна средина и развој од 1992 година и други делови од генерално аспиративното „меко право“. Познати и како права на солидарност, тие се права што се обидуваат да одат подалеку од рамката на индивидуалните права за да се фокусираат на колективни концепти, како што се заедницата или луѓето. Сепак, терминот останува во голема мера неофицијален,<ref>{{cite web |url=http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015044545/http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |url-status=usurped |archive-date=October 15, 2014 |title=Los Derechos Humanos de solidaridad |access-date=May 12, 2020 |work=Isipedia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=https://eacnur.org/blog/derechos-humanos-tercera-generacion-tc_alt45664n_o_pstn_o_pst/ |title=¿Cuáles son los derechos humanos de tercera generación? |access-date=May 12, 2020 |date=April 2017 |publisher=Spanish committee of ACNUR |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amnistiacatalunya.org/edu/es/historia/dh-futuros.html |title=Los derechos de tercera generación |access-date=May 12, 2020 |publisher=Amnesty International Catalonia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalization101.org/es/three-generations-of-rights/ |title=Three Generations of Human Rights |access-date=May 12, 2020 |work=Globalization 101 |publisher=Levin Institute - State University of New York }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.openglobalrights.org/putting-to-rest-the-three-generations-theory-of-human-rights/ |title=Putting to rest the Three Generations Theory of human rights |access-date=May 12, 2020 |last=Jensen |first=Steven |work=Open Global Rights }}</ref><ref>{{cite journal |title=Karel Vasak's Generations of Rights and the Contemporary Human Rights Discourse |last1=Domaradzki |first1=Spasimir |last2=Khvostova |first2=Margaryta |last3=Pupovac |first3=David |date=September 6, 2019 |journal=Human Rights Review |volume=20 |issue=4 |pages=423–443 |publisher=Springer |doi=10.1007/s12142-019-00565-x |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.law.muni.cz/sborniky/dny_prava_2009/files/prispevky/tvorba_prava/Cornescu_Adrian_Vasile.pdf |title=The generations of human's rights |access-date=May 12, 2020 |last=Cornescu |first=Adrian |date=2009 }}</ref> исто како и исто така користениот прекар „зелени“ права, и на тој начин опфаќа исклучително широк спектар на права, вклучувајќи: * Групни и колективни права * Право на [[самоопределување]] * Право на економски и социјален развој * [[Право на здрава животна средина]] * Право на [[природни ресурси]] * Право на [[Општење|комуникација]] и права на комуникација * Право на учество во [[Културно наследство|културното наследство]] * Права на [[меѓугенерациска еднаквост]] и [[одржливост]] Африканската повелба за човекови и народни права обезбедува многу од нив: правото на самоопределување, правото на развој, правото на природни ресурси и правото на задоволителна животна средина. Некои земји имаат и уставни механизми за заштита на правата на третата генерација. На пример, унгарскиот парламентарен комесар за идни генерации, Комитетот за иднината на Парламентот на Финска и поранешната Комисија за идни генерации во израелскиот Кнесет.<ref>[[African Charter on Human and Peoples' Rights]], Article 20, 21, 22 and 24</ref><ref>[http://www.pieandcoffee.org/2010/02/26/sandor-fulop/ Notes: Hungarian Parliamentary Commissioner for Future Generations]</ref> Некои меѓународни организации имаат канцеларии за заштита на ваквите права. Пример е Високиот комесар за национални малцинства на Организацијата за безбедност и соработка во Европа. Генералниот директорат за животна средина на Европската комисија има за мисија „заштита, зачувување и подобрување на животната средина за сегашните и идните генерации и промовирање на одржлив развој“. Неколку јурисдикции донесоа одредби за заштита на животната средина, на пример, уставниот член „засекогаш див“ на Њујорк, кој е спроведлив со дејствие на државниот обвинител на Њујорк или од кој било граѓанин ex rel. со согласност на Апелациониот оддел. Велс има закон за промовирање на одржлив развој и воспоставува Комесар за идните генерации.<ref>[https://dos.ny.gov/system/files/documents/2025/01/constitution-january-1-2025.pdf New York State Constitution], Article XIV, § 1. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART XIV, § 5. Found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA14S5+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>{{cite news |last=MacKillop |first=Eleanor |date=2025-01-06|title= A decade on, six things the world can learn from Wales’ innovative future generations law |url= https://theconversation.com/a-decade-on-six-things-the-world-can-learn-from-wales-innovative-future-generations-law-243093 |work=The Conversation |location= |publisher= The Conversation Trust (UK) Limited |access-date=2025-03-13}} </ref> ==Четврта генерација== Неколку аналитичари тврдат дека се појавува четврта генерација на човекови права, која би вклучувала права што не можат да се вклучат во третата генерација, идни барања за права од прва и втора генерација и нови права, особено во однос на технолошкиот развој и информатичко-комуникациските технологии и киберпросторот.<ref name=oei>{{cite web |url=https://www.oei.es/historico/revistactsi/numero1/bustamante.htm |title=Hacia la cuarta generación de Derechos Humanos: repensando la condición humana en la sociedad tecnológica |access-date=May 12, 2020 |last=Bustamante |first=Javier |date=September 2001 |work=Revista Iberoamericana de Ciencia, Tecnología, Sociedad e Innovación |publisher=[[Organization of Ibero-American States]] |location=Madrid |language=es }}</ref> Сепак, нејзината содржина не е јасна и овие аналитичари не презентираат единствен предлог. Тие вообичаено земаат некои права од третата генерација и ги вклучуваат во четвртата, како што е правото на здрава животна средина или аспекти поврзани со биоетиката. Некои од тие аналитичари веруваат дека четвртата генерација е дадена од човековите права во однос на новите технологии, додека други претпочитаат да зборуваат за дигиталните права,<ref>{{cite journal |url=https://www.revistas.una.ac.cr/index.php/derechoshumanos/article/view/6117 |title=La cuarta ola de derechos humanos: los derechos digitales |access-date=May 12, 2020 |last=Riofrío |first=Juan Carlos |date=2014 |journal=Revista Latinoamericana de Derechos Humanos |volume=25 |issue=1 |pages=15–45 |language=es }}</ref> каде што би се пронашол нов опсег на права, како што се: * Правото на еднаков пристап до компјутерските и дигиталните технологии * Правото на дигитално самоопределување * Правото на дигитална безбедност * Правото на пристап до сопствените дигитални податоци (habeas data) * Други истакнуваат дека елементот на диференцијација би бил тоа што, додека првите три генерации се однесуваат на човечкото суштество како член на општеството, правата на четвртата би се однесувале на човечкото суштество како вид. ==Коментар== Морис Кранстон тврдеше дека оскудноста значи дека наводните права од втора и трета генерација воопшто не се права.<ref>Cranston, Maurice. "Human Rights: Real and Supposed," in ''Political Theory and the Rights of Man'', edited by D. D. Raphael (Bloomington: Indiana University Press, 1967), pp. 43-51.</ref> Ако едно лице има право, другите имаат должност да го почитуваат тоа право, но владите немаат ресурси потребни за да ги исполнат должностите што имплицираат наводните права од втора и трета генерација на граѓаните. Чарлс Кеслер, професор по влада на колеџот Клермонт МекКена и виш соработник на Институтот Клермонт, тврдеше дека човековите права од втора и трета генерација служат како обид да се прикријат политичките цели, за кои мнозинството можеби се согласува дека се добри работи сами по себе, на јазикот на правата, и на тој начин им даваат на тие политички цели несоодветни конотации. Според него, нарекувањето социо-економски добра „права“ по природа создава поврзан концепт на „должности“, така што другите граѓани мора да бидат принудени од владата да им даваат работи на други луѓе за да ги исполнат овие нови права. Тој исто така изјави дека, во САД, новите права создаваат „национализација“ на политичкото донесување одлуки на федерално ниво, што е спротивно на федерализмот. Во својата книга „Мек деспотизам, демократскиот отстап“, Пол Рахе, професор на колеџот Хилсдејл, напиша дека фокусирањето на правата засновани на еднаквост води до потчинување на почетните граѓански права на постојано растечка влада, која би била премногу неспособна правилно да се грижи за своите граѓани и само би се обидела да потчини повеќе права.<ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |title=Charles Kesler on the Grand Liberal Project |date=May 28, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715094108/http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |archive-date=July 15, 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |title=Soft Despotism with Paul Rahe |date=November 19, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104072827/http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |archive-date=January 4, 2010 }}</ref> Филозофот од 19 век, Фредерик Бастија, го сумираше конфликтот помеѓу овие негативни и позитивни права велејќи: {{blockquote|Еден ден, г-дин де Ламартин ми напиша: „Вашата доктрина е само половина од мојата програма; вие застанавте на слободата; јас продолжувам кон братството“. Му одговорив: „Втората половина од вашата програма ќе ја уништи првата половина“. И, всушност, сосема е невозможно за мене да го одделам зборот „братство“ од зборот „доброволно“. Сосема е невозможно за мене да го замислам братството како законски спроведено, без слободата да биде законски уништена, а правдата законски згазена под нозе.<ref>{{cite book|last=Bastiat|first=Frédéric|author-link=Frédéric Bastiat|chapter=The Law|title=Selected Essays on Political Economy|publisher=Irvington-on-Hudson, NY: The Foundation for Economic Education, Inc|date=1850}}</ref>}} Економистот Фридрих Хајек тврди дека концептот на „социјална правда“ од втората генерација не може да има никакво практично политичко значење: {{blockquote|Ниедна состојба како таква не е праведна или неправедна: тоа е само кога претпоставуваме дека некој е одговорен за нејзиното предизвикување... Во истата смисла, спонтано функционалниот пазар, каде што цените дејствуваат како водичи за дејствување, не може да земе предвид што им е потребно или што заслужуваат луѓето во која било смисла, бидејќи создава дистрибуција што никој не ја дизајнирал, а нешто што не е дизајнирано, само состојба како таква, не може да биде праведна или неправедна. И идејата дека работите треба да бидат дизајнирани на „праведен“ начин, всушност, значи дека мора да го напуштиме пазарот и да се свртиме кон планирана економија во која некој одлучува колку треба да има секој, а тоа значи, се разбира, дека можеме да го имаме само по цена на целосно укинување на личната слобода.<ref>{{cite magazine|url=http://reason.com/archives/1992/07/01/the-road-from-serfdom/4|magazine=[[Reason Magazine|Reason]]|access-date=January 4, 2010|title=The Road from Serfdom: Forseeing the Fall|first=Thomas W.|last=Hazlett|date=July 1992}}</ref>} Професорот по право на Правниот факултет на Универзитетот во Њујорк, Џереми Валдрон, напиша како одговор на критичарите на правата од втората генерација: {{blockquote|Во секој случај, аргументот од права од прва генерација до права од втора генерација никогаш не требало да биде прашање на концептуална анализа. Поточно, стануваше збор за следново: ако некој е навистина загрижен да обезбеди граѓанска или политичка слобода за некого, таа посветеност треба да биде придружена со дополнителна грижа за условите во животот на лицето што му овозможуваат да ужива и да ја користи таа слобода. Зошто, по ѓаволите, би вредело да се бориме за слободата на оваа личност (да речеме, неговата слобода да избере помеѓу А и Б) ако е оставен во ситуација во која изборот помеѓу А и Б не му значи ништо, или во која неговото избирање на едното наместо другото нема да има никакво влијание врз неговиот живот?“<ref>Jeremy Waldron, 1993. Liberal Rights: Collected Papers, page 7, 1981–91. {{ISBN|0-521-43617-6}}</ref>}} Унгарскиот социјалист и политички економист Карл Полањи го изнесе спротивставениот аргумент на Хајек во книгата „Големата трансформација“. Полањи напиша дека неконтролираниот слободен пазар ќе доведе до репресивна економска концентрација, а потоа до кооптирање на демократското управување што ги деградира граѓанските права.<ref>{{cite book|author=Karl Polanyi|title=The Great Transformation|publisher=[[Beacon Press]]|year=2001|isbn=978-0-8070-5643-1|author-link=Karl Polanyi|title-link=The Great Transformation (book)}}</ref> Светската конференција за човекови права во 1993 година се спротивстави на разликата помеѓу граѓанските и политичките права (негативни права) и економските, социјалните и културните права (позитивни права) што резултираше со Виенската декларација и Програмата за акција во која се прогласува дека „сите човекови права се универзални, неделиви, меѓузависни и меѓусебно поврзани“.<ref>[[Vienna Declaration and Programme of Action]], Part I para 5</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Заштита на животната средина]] s3w5d7byeln4hqsbm9aad62r4y4ndm3 5571233 5571232 2026-06-03T14:57:40Z 19user99 72391 5571233 wikitext text/x-wiki Поделбата на [[Човекови права|човековите права]] на '''три генерации''' првично беше предложена во 1979 година од [[Чеси|чешкиот]] правник Карел Васак во Меѓународниот институт за човекови права во [[Стразбур]]. Тој го користел терминот барем уште во ноември 1977 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000048063|title=A 30-year struggle; the sustained efforts to give force of law to the Universal Declaration of Human Rights|last=Vašák|first=Karel|work=UNESDOC|accessdate=2021-09-20}}</ref> Теориите на Васак првенствено се вкорениле во европското право. Во говор две години подоцна, неговите поделби ги следат трите слогани на [[Француска револуција|Француската револуција]]: ''слобода, еднаквост, братство''.<ref>Etudes et essais sur le droit international humanitaire et sur les principes de la Croix-Rouge en l'honneur de Jean Pictet, red. by Christophe Swinarski, Comité Internat. de la Croix-Rouge; Nijhoff, 1984</ref> Трите генерации се рефлектираат во некои од рубриките на [[Повелба за фундаменталните права на Европската Унија|Повелбата за основните права на Европската Унија]]. Иако [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] ги наведува правата од прва и втора генерација, самиот документ не ги подредува конкретно во согласност со рамката на Васак. == Човекови права од прва генерација == Човековите права од прва генерација, понекогаш наречени „сини права“, во суштина се сите поврзани со слободата и учеството во политичкиот живот. Тие по природа се фундаментално [[Граѓански и политички права|граѓански и политички]]. Тие го штитат поединецот од ексцесите на државата. Правата од прва генерација вклучуваат, меѓу другото, [[Право на живот|правото на живот]], еднаквост пред законот, [[Слобода на говорот|слобода на говор]], слобода на религија, права на сопственост, право на фер судење и право на глас. Некои од овие права и правото на правично судење датираат од [[Голема повелба|Магна Карта]] од 1215 година и Правата на Англичаните, кои биле изразени во [[Повелба за правата од 1689 година|Англиската повелба за правата]] во 1689 година. Поцелосен сет на човекови права од прва генерација бил воведен во [[Франција]] со [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]] во 1789 година и со Повелбата за правата на САД во 1791 година. Тие биле вградени на глобално ниво и им бил даден статус во [[Меѓународно право|меѓународното право]] прво со [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] од 1948 година, поточно со членовите од 3 до 21, а подоцна и во [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]] од 1966 година. Во Европа, тие биле вградени во [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] во 1953 година. == Човекови права од втора генерација == Човековите права од втора генерација се поврзани со еднаквоста и почнале да бидат признати од владите по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Тие по природа се фундаментално [[Економски, социјални и културни права|економски, социјални и културни]]. Тие им гарантираат на различните членови на граѓанското општество еднакви услови и третман. Секундарните права вклучуваат право на вработување во [[Погодна работа|праведна и поволна состојба]], права на храна, домување и здравствена заштита, како и социјално осигурување и надоместоци за невработеност. Како и правата од прва генерација, тие биле опфатени и со Универзалната декларација за човекови права, а дополнително биле отелотворени во членовите 22 до 28 од Универзалната декларација и Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права. Во САД, претседателот [[Франклин Д. Рузвелт]] предложил Втора Повелба за правата, која опфаќаше многу исти основи, за време на неговото обраќање за состојбата на Унијата на 11 јануари 1944 година. Денес, многу нации, држави или групи нации развија правно обврзувачки декларации кои гарантираат сеопфатни групи на човекови права, на пр. [[Европска социјална повелба|Европската социјална повелба]]. Некои американски држави донесоа некои од овие економски права; на пример, државата [[Њујорк]] го загарантирала правото на бесплатно образование,[3][4] како и „правото на организирање и колективно договарање“, и надоместоците на работниците, во својот уставен закон.<ref>N.Y. Const. ART. XI, § 1, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA11S1+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=14425895+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>''Campaign for Fiscal Equity, Inc. v. State'', 86 N.Y.2d 307 (1995). Case brief found at [https://www.law.cornell.edu/nyctap/comments/i95_0156.htm] [[Cornell Law School]] website. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 17, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S17+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 18, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S18+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref> Овие права понекогаш се нарекуваат „црвени“ права. Тие ѝ наметнуваат на владата должност да ги почитува, промовира и исполнува, но ова зависи од достапноста на ресурсите. Должноста ѝ се наметнува на државата бидејќи таа ги контролира сопствените ресурси. Никој нема директно право на домување и право на образование. (На пример, во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], правото само по себе не е на домување, туку „да се има пристап до соодветно домување“, реализирано на прогресивна основа).<ref>[[Constitution of South Africa|Constitution of the Republic of South Africa]], [[1996 in South Africa|1996]], s 26(1).</ref><ref>s s 26(2).</ref>) Должноста на владата е во остварувањето на овие позитивни права. == Човекови права од трета генерација == Човековите права од трета генерација се оние права што одат подалеку од самото граѓанско и социјално, како што е изразено во многу прогресивни документи на меѓународното право, вклучувајќи ја Стокхолмската декларација од Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина од 1972 година, Декларацијата од Рио за животна средина и развој од 1992 година и други делови од генерално аспиративното „меко право“. Познати и како права на солидарност, тие се права што се обидуваат да одат подалеку од рамката на индивидуалните права за да се фокусираат на колективни концепти, како што се заедницата или луѓето. Сепак, терминот останува во голема мера неофицијален,<ref>{{cite web |url=http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015044545/http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |url-status=usurped |archive-date=October 15, 2014 |title=Los Derechos Humanos de solidaridad |access-date=May 12, 2020 |work=Isipedia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=https://eacnur.org/blog/derechos-humanos-tercera-generacion-tc_alt45664n_o_pstn_o_pst/ |title=¿Cuáles son los derechos humanos de tercera generación? |access-date=May 12, 2020 |date=April 2017 |publisher=Spanish committee of ACNUR |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amnistiacatalunya.org/edu/es/historia/dh-futuros.html |title=Los derechos de tercera generación |access-date=May 12, 2020 |publisher=Amnesty International Catalonia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalization101.org/es/three-generations-of-rights/ |title=Three Generations of Human Rights |access-date=May 12, 2020 |work=Globalization 101 |publisher=Levin Institute - State University of New York }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.openglobalrights.org/putting-to-rest-the-three-generations-theory-of-human-rights/ |title=Putting to rest the Three Generations Theory of human rights |access-date=May 12, 2020 |last=Jensen |first=Steven |work=Open Global Rights }}</ref><ref>{{cite journal |title=Karel Vasak's Generations of Rights and the Contemporary Human Rights Discourse |last1=Domaradzki |first1=Spasimir |last2=Khvostova |first2=Margaryta |last3=Pupovac |first3=David |date=September 6, 2019 |journal=Human Rights Review |volume=20 |issue=4 |pages=423–443 |publisher=Springer |doi=10.1007/s12142-019-00565-x |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.law.muni.cz/sborniky/dny_prava_2009/files/prispevky/tvorba_prava/Cornescu_Adrian_Vasile.pdf |title=The generations of human's rights |access-date=May 12, 2020 |last=Cornescu |first=Adrian |date=2009 }}</ref> исто како и исто така користениот прекар „зелени“ права, и на тој начин опфаќа исклучително широк спектар на права, вклучувајќи: * Групни и колективни права * Право на [[самоопределување]] * Право на економски и социјален развој * [[Право на здрава животна средина]] * Право на [[природни ресурси]] * Право на [[Општење|комуникација]] и права на комуникација * Право на учество во [[Културно наследство|културното наследство]] * Права на [[меѓугенерациска еднаквост]] и [[одржливост]] [[Африканска повелба за човекови и народни права|Африканската повелба за човекови и народни права]] обезбедува многу од нив: правото на самоопределување, правото на развој, правото на природни ресурси и правото на задоволителна животна средина. Некои земји имаат и уставни механизми за заштита на правата на третата генерација. На пример, унгарскиот парламентарен комесар за идни генерации, Комитетот за иднината на Парламентот на Финска и поранешната Комисија за идни генерации во израелскиот Кнесет.<ref>[[African Charter on Human and Peoples' Rights]], Article 20, 21, 22 and 24</ref><ref>[http://www.pieandcoffee.org/2010/02/26/sandor-fulop/ Notes: Hungarian Parliamentary Commissioner for Future Generations]</ref> Некои меѓународни организации имаат канцеларии за заштита на ваквите права. Пример е Високиот комесар за национални малцинства на Организацијата за безбедност и соработка во [[Европа]]. Генералниот директорат за животна средина на Европската комисија има за мисија „заштита, зачувување и подобрување на животната средина за сегашните и идните генерации и промовирање на одржлив развој“. Неколку јурисдикции донесоа одредби за заштита на животната средина, на пример, уставниот член „засекогаш див“ на Њујорк, кој е спроведлив со дејствие на државниот обвинител на Њујорк или од кој било граѓанин ex rel. со согласност на Апелациониот оддел. Велс има закон за промовирање на одржлив развој и воспоставува Комесар за идните генерации.<ref>[https://dos.ny.gov/system/files/documents/2025/01/constitution-january-1-2025.pdf New York State Constitution], Article XIV, § 1. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART XIV, § 5. Found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA14S5+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>{{cite news |last=MacKillop |first=Eleanor |date=2025-01-06|title= A decade on, six things the world can learn from Wales’ innovative future generations law |url= https://theconversation.com/a-decade-on-six-things-the-world-can-learn-from-wales-innovative-future-generations-law-243093 |work=The Conversation |location= |publisher= The Conversation Trust (UK) Limited |access-date=2025-03-13}} </ref> ==Четврта генерација== Неколку аналитичари тврдат дека се појавува четврта генерација на човекови права, која би вклучувала права што не можат да се вклучат во третата генерација, идни барања за права од прва и втора генерација и нови права, особено во однос на технолошкиот развој и информатичко-комуникациските технологии и киберпросторот.<ref name=oei>{{cite web |url=https://www.oei.es/historico/revistactsi/numero1/bustamante.htm |title=Hacia la cuarta generación de Derechos Humanos: repensando la condición humana en la sociedad tecnológica |access-date=May 12, 2020 |last=Bustamante |first=Javier |date=September 2001 |work=Revista Iberoamericana de Ciencia, Tecnología, Sociedad e Innovación |publisher=[[Organization of Ibero-American States]] |location=Madrid |language=es }}</ref> Сепак, нејзината содржина не е јасна и овие аналитичари не презентираат единствен предлог. Тие вообичаено земаат некои права од третата генерација и ги вклучуваат во четвртата, како што е правото на здрава животна средина или аспекти поврзани со [[Биоетика|биоетиката]]. Некои од тие аналитичари веруваат дека четвртата генерација е дадена од човековите права во однос на новите [[технологија|технологии]], додека други претпочитаат да зборуваат за дигиталните права,<ref>{{cite journal |url=https://www.revistas.una.ac.cr/index.php/derechoshumanos/article/view/6117 |title=La cuarta ola de derechos humanos: los derechos digitales |access-date=May 12, 2020 |last=Riofrío |first=Juan Carlos |date=2014 |journal=Revista Latinoamericana de Derechos Humanos |volume=25 |issue=1 |pages=15–45 |language=es }}</ref> каде што би се пронашол нов опсег на права, како што се: * Правото на еднаков пристап до компјутерските и дигиталните технологии * Правото на дигитално самоопределување * Правото на дигитална безбедност * Правото на пристап до сопствените дигитални податоци (habeas data) * Други истакнуваат дека елементот на диференцијација би бил тоа што, додека првите три генерации се однесуваат на човечкото суштество како член на општеството, правата на четвртата би се однесувале на човечкото суштество како вид. ==Коментар== [[Морис Кранстон]] изјавил дека оскудноста значи дека наводните права од втора и трета генерација воопшто не се права.<ref>Cranston, Maurice. "Human Rights: Real and Supposed," in ''Political Theory and the Rights of Man'', edited by D. D. Raphael (Bloomington: Indiana University Press, 1967), pp. 43-51.</ref> Ако едно лице има право, другите имаат должност да го почитуваат тоа право, но владите немаат ресурси потребни за да ги исполнат должностите што имплицираат наводните права од втора и трета генерација на граѓаните. [[Чарлс Кеслер]], професор по влада на колеџот Клермонт МекКена и виш соработник на Институтот Клермонт, тврдеше дека човековите права од втора и трета генерација служат како обид да се прикријат политичките цели, за кои мнозинството можеби се согласува дека се добри работи сами по себе, на јазикот на правата, и на тој начин им даваат на тие политички цели несоодветни конотации. Според него, нарекувањето социо-економски добра „права“ по природа создава поврзан концепт на „должности“, така што другите граѓани мора да бидат принудени од владата да им даваат работи на други луѓе за да ги исполнат овие нови права. Тој исто така изјави дека, во САД, новите права создаваат „национализација“ на политичкото донесување одлуки на федерално ниво, што е спротивно на федерализмот. Во својата книга „Мек деспотизам, демократскиот отстап“, Пол Рахе, професор на колеџот Хилсдејл, напиша дека фокусирањето на правата засновани на еднаквост води до потчинување на почетните граѓански права на постојано растечка влада, која би била премногу неспособна правилно да се грижи за своите граѓани и само би се обидела да потчини повеќе права.<ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |title=Charles Kesler on the Grand Liberal Project |date=May 28, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715094108/http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |archive-date=July 15, 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |title=Soft Despotism with Paul Rahe |date=November 19, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104072827/http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |archive-date=January 4, 2010 }}</ref> [[Фредерик Бастја]], филозоф од 19 век, го сумирал конфликтот помеѓу овие негативни и позитивни права велејќи: {{blockquote|Еден ден, г-дин де Ламартин ми напиша: „Вашата доктрина е само половина од мојата програма; вие застанавте на слободата; јас продолжувам кон братството“. Му одговорив: „Втората половина од вашата програма ќе ја уништи првата половина“. И, всушност, сосема е невозможно за мене да го одделам зборот „братство“ од зборот „доброволно“. Сосема е невозможно за мене да го замислам братството како законски спроведено, без слободата да биде законски уништена, а правдата законски згазена под нозе.<ref>{{cite book|last=Bastiat|first=Frédéric|author-link=Frédéric Bastiat|chapter=The Law|title=Selected Essays on Political Economy|publisher=Irvington-on-Hudson, NY: The Foundation for Economic Education, Inc|date=1850}}</ref>}} Економистот [[Фридрих Хајек]] изјавил дека концептот на „социјална правда“ од втората генерација не може да има никакво практично политичко значење: {{blockquote|Ниедна состојба како таква не е праведна или неправедна: тоа е само кога претпоставуваме дека некој е одговорен за нејзиното предизвикување... Во истата смисла, спонтано функционалниот пазар, каде што цените дејствуваат како водичи за дејствување, не може да земе предвид што им е потребно или што заслужуваат луѓето во која било смисла, бидејќи создава дистрибуција што никој не ја дизајнирал, а нешто што не е дизајнирано, само состојба како таква, не може да биде праведна или неправедна. И идејата дека работите треба да бидат дизајнирани на „праведен“ начин, всушност, значи дека мора да го напуштиме пазарот и да се свртиме кон планирана економија во која некој одлучува колку треба да има секој, а тоа значи, се разбира, дека можеме да го имаме само по цена на целосно укинување на личната слобода.<ref>{{cite magazine|url=http://reason.com/archives/1992/07/01/the-road-from-serfdom/4|magazine=[[Reason Magazine|Reason]]|access-date=January 4, 2010|title=The Road from Serfdom: Forseeing the Fall|first=Thomas W.|last=Hazlett|date=July 1992}}</ref>}} Професорот по право на Правниот факултет на Универзитетот во Њујорк, [[Џереми Валдрон]], напишал како одговор на критичарите на правата од втората генерација: {{blockquote|Во секој случај, аргументот од права од прва генерација до права од втора генерација никогаш не требало да биде прашање на концептуална анализа. Поточно, стануваше збор за следново: ако некој е навистина загрижен да обезбеди граѓанска или политичка слобода за некого, таа посветеност треба да биде придружена со дополнителна грижа за условите во животот на лицето што му овозможуваат да ужива и да ја користи таа слобода. Зошто, по ѓаволите, би вредело да се бориме за слободата на оваа личност (да речеме, неговата слобода да избере помеѓу А и Б) ако е оставен во ситуација во која изборот помеѓу А и Б не му значи ништо, или во која неговото избирање на едното наместо другото нема да има никакво влијание врз неговиот живот?“<ref>Jeremy Waldron, 1993. Liberal Rights: Collected Papers, page 7, 1981–91. {{ISBN|0-521-43617-6}}</ref>}} Унгарскиот социјалист и политички економист [[Карл Полањи]] го изнел спротивставениот аргумент на Хајек во книгата „Големата трансформација“. Полањи напишал дека неконтролираниот слободен пазар ќе доведе до репресивна економска концентрација, а потоа до кооптирање на демократското управување што ги деградира граѓанските права.<ref>{{cite book|author=Karl Polanyi|title=The Great Transformation|publisher=[[Beacon Press]]|year=2001|isbn=978-0-8070-5643-1|author-link=Karl Polanyi|title-link=The Great Transformation (book)}}</ref> Светската конференција за човекови права во 1993 година се спротивстави на разликата помеѓу граѓанските и политичките права (негативни права) и економските, социјалните и културните права (позитивни права) што резултираше со Виенската декларација и Програмата за акција во која се прогласува дека „сите човекови права се универзални, неделиви, меѓузависни и меѓусебно поврзани“.<ref>[[Vienna Declaration and Programme of Action]], Part I para 5</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Заштита на животната средина]] 7z57pxida60arznk679cgf7nupxt44q 5571247 5571233 2026-06-03T15:29:05Z 19user99 72391 /* Човекови права од трета генерација */ 5571247 wikitext text/x-wiki Поделбата на [[Човекови права|човековите права]] на '''три генерации''' првично беше предложена во 1979 година од [[Чеси|чешкиот]] правник Карел Васак во Меѓународниот институт за човекови права во [[Стразбур]]. Тој го користел терминот барем уште во ноември 1977 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://unesdoc.unesco.org/ark:/48223/pf0000048063|title=A 30-year struggle; the sustained efforts to give force of law to the Universal Declaration of Human Rights|last=Vašák|first=Karel|work=UNESDOC|accessdate=2021-09-20}}</ref> Теориите на Васак првенствено се вкорениле во европското право. Во говор две години подоцна, неговите поделби ги следат трите слогани на [[Француска револуција|Француската револуција]]: ''слобода, еднаквост, братство''.<ref>Etudes et essais sur le droit international humanitaire et sur les principes de la Croix-Rouge en l'honneur de Jean Pictet, red. by Christophe Swinarski, Comité Internat. de la Croix-Rouge; Nijhoff, 1984</ref> Трите генерации се рефлектираат во некои од рубриките на [[Повелба за фундаменталните права на Европската Унија|Повелбата за основните права на Европската Унија]]. Иако [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] ги наведува правата од прва и втора генерација, самиот документ не ги подредува конкретно во согласност со рамката на Васак. == Човекови права од прва генерација == Човековите права од прва генерација, понекогаш наречени „сини права“, во суштина се сите поврзани со слободата и учеството во политичкиот живот. Тие по природа се фундаментално [[Граѓански и политички права|граѓански и политички]]. Тие го штитат поединецот од ексцесите на државата. Правата од прва генерација вклучуваат, меѓу другото, [[Право на живот|правото на живот]], еднаквост пред законот, [[Слобода на говорот|слобода на говор]], слобода на религија, права на сопственост, право на фер судење и право на глас. Некои од овие права и правото на правично судење датираат од [[Голема повелба|Магна Карта]] од 1215 година и Правата на Англичаните, кои биле изразени во [[Повелба за правата од 1689 година|Англиската повелба за правата]] во 1689 година. Поцелосен сет на човекови права од прва генерација бил воведен во [[Франција]] со [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот]] во 1789 година и со Повелбата за правата на САД во 1791 година. Тие биле вградени на глобално ниво и им бил даден статус во [[Меѓународно право|меѓународното право]] прво со [[Универзална декларација за човековите права|Универзалната декларација за човекови права]] од 1948 година, поточно со членовите од 3 до 21, а подоцна и во [[Меѓународен пакт за граѓански и политички права|Меѓународниот пакт за граѓански и политички права]] од 1966 година. Во Европа, тие биле вградени во [[Европска конвенција за човекови права|Европската конвенција за човекови права]] во 1953 година. == Човекови права од втора генерација == Човековите права од втора генерација се поврзани со еднаквоста и почнале да бидат признати од владите по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Тие по природа се фундаментално [[Економски, социјални и културни права|економски, социјални и културни]]. Тие им гарантираат на различните членови на граѓанското општество еднакви услови и третман. Секундарните права вклучуваат право на вработување во [[Погодна работа|праведна и поволна состојба]], права на храна, домување и здравствена заштита, како и социјално осигурување и надоместоци за невработеност. Како и правата од прва генерација, тие биле опфатени и со Универзалната декларација за човекови права, а дополнително биле отелотворени во членовите 22 до 28 од Универзалната декларација и Меѓународниот пакт за економски, социјални и културни права. Во САД, претседателот [[Франклин Д. Рузвелт]] предложил Втора Повелба за правата, која опфаќаше многу исти основи, за време на неговото обраќање за состојбата на Унијата на 11 јануари 1944 година. Денес, многу нации, држави или групи нации развија правно обврзувачки декларации кои гарантираат сеопфатни групи на човекови права, на пр. [[Европска социјална повелба|Европската социјална повелба]]. Некои американски држави донесоа некои од овие економски права; на пример, државата [[Њујорк]] го загарантирала правото на бесплатно образование,[3][4] како и „правото на организирање и колективно договарање“, и надоместоците на работниците, во својот уставен закон.<ref>N.Y. Const. ART. XI, § 1, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA11S1+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=14425895+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>''Campaign for Fiscal Equity, Inc. v. State'', 86 N.Y.2d 307 (1995). Case brief found at [https://www.law.cornell.edu/nyctap/comments/i95_0156.htm] [[Cornell Law School]] website. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 17, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S17+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART. I, § 18, found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA1S18+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref> Овие права понекогаш се нарекуваат „црвени“ права. Тие ѝ наметнуваат на владата должност да ги почитува, промовира и исполнува, но ова зависи од достапноста на ресурсите. Должноста ѝ се наметнува на државата бидејќи таа ги контролира сопствените ресурси. Никој нема директно право на домување и право на образование. (На пример, во [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]], правото само по себе не е на домување, туку „да се има пристап до соодветно домување“, реализирано на прогресивна основа).<ref>[[Constitution of South Africa|Constitution of the Republic of South Africa]], [[1996 in South Africa|1996]], s 26(1).</ref><ref>s s 26(2).</ref>) Должноста на владата е во остварувањето на овие позитивни права. == Човекови права од трета генерација == Човековите права од трета генерација се оние права што одат подалеку од самото граѓанско и социјално, како што е изразено во многу прогресивни документи на меѓународното право, вклучувајќи ја Стокхолмската декларација од Конференцијата на Обединетите нации за човековата околина од 1972 година, Декларацијата од Рио за животна средина и развој од 1992 година и други делови од генерално аспиративното „меко право“. Познати и како права на солидарност, тие се права што се обидуваат да одат подалеку од рамката на индивидуалните права за да се фокусираат на колективни концепти, како што се заедницата или луѓето. Сепак, терминот останува во голема мера неофицијален,<ref>{{cite web |url=http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |archive-url=https://web.archive.org/web/20141015044545/http://derecho.isipedia.com/optativas/derechos-humanos/18-los-derechos-humanos-de-solidaridad |url-status=usurped |archive-date=October 15, 2014 |title=Los Derechos Humanos de solidaridad |access-date=May 12, 2020 |work=Isipedia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=https://eacnur.org/blog/derechos-humanos-tercera-generacion-tc_alt45664n_o_pstn_o_pst/ |title=¿Cuáles son los derechos humanos de tercera generación? |access-date=May 12, 2020 |date=April 2017 |publisher=Spanish committee of ACNUR |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.amnistiacatalunya.org/edu/es/historia/dh-futuros.html |title=Los derechos de tercera generación |access-date=May 12, 2020 |publisher=Amnesty International Catalonia |language=es }}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.globalization101.org/es/three-generations-of-rights/ |title=Three Generations of Human Rights |access-date=May 12, 2020 |work=Globalization 101 |publisher=Levin Institute - State University of New York }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.openglobalrights.org/putting-to-rest-the-three-generations-theory-of-human-rights/ |title=Putting to rest the Three Generations Theory of human rights |access-date=May 12, 2020 |last=Jensen |first=Steven |work=Open Global Rights }}</ref><ref>{{cite journal |title=Karel Vasak's Generations of Rights and the Contemporary Human Rights Discourse |last1=Domaradzki |first1=Spasimir |last2=Khvostova |first2=Margaryta |last3=Pupovac |first3=David |date=September 6, 2019 |journal=Human Rights Review |volume=20 |issue=4 |pages=423–443 |publisher=Springer |doi=10.1007/s12142-019-00565-x |doi-access=free }}</ref><ref>{{cite web |url=https://www.law.muni.cz/sborniky/dny_prava_2009/files/prispevky/tvorba_prava/Cornescu_Adrian_Vasile.pdf |title=The generations of human's rights |access-date=May 12, 2020 |last=Cornescu |first=Adrian |date=2009 }}</ref> исто како и исто така користениот прекар „зелени“ права, и на тој начин опфаќа исклучително широк спектар на права, вклучувајќи: * [[Индивидуални и групни права|Групни или колективни права]] * Право на [[самоопределување]] * [[Право на развој|Право на економски и социјален развој]] * [[Право на здрава животна средина]] * Право на [[природни ресурси]] * Право на [[Општење|комуникација]] и права на комуникација * Право на учество во [[Културно наследство|културното наследство]] * Права на [[меѓугенерациска еднаквост]] и [[одржливост]] [[Африканска повелба за човекови и народни права|Африканската повелба за човекови и народни права]] обезбедува многу од нив: правото на самоопределување, правото на развој, правото на природни ресурси и правото на задоволителна животна средина. Некои земји имаат и уставни механизми за заштита на правата на третата генерација. На пример, унгарскиот парламентарен комесар за идни генерации, Комитетот за иднината на Парламентот на Финска и поранешната Комисија за идни генерации во израелскиот Кнесет.<ref>[[African Charter on Human and Peoples' Rights]], Article 20, 21, 22 and 24</ref><ref>[http://www.pieandcoffee.org/2010/02/26/sandor-fulop/ Notes: Hungarian Parliamentary Commissioner for Future Generations]</ref> Некои меѓународни организации имаат канцеларии за заштита на ваквите права. Пример е Високиот комесар за национални малцинства на Организацијата за безбедност и соработка во [[Европа]]. Генералниот директорат за животна средина на Европската комисија има за мисија „заштита, зачувување и подобрување на животната средина за сегашните и идните генерации и промовирање на одржлив развој“. Неколку јурисдикции донесоа одредби за заштита на животната средина, на пример, уставниот член „засекогаш див“ на Њујорк, кој е спроведлив со дејствие на државниот обвинител на Њујорк или од кој било граѓанин ex rel. со согласност на Апелациониот оддел. Велс има закон за промовирање на одржлив развој и воспоставува Комесар за идните генерации.<ref>[https://dos.ny.gov/system/files/documents/2025/01/constitution-january-1-2025.pdf New York State Constitution], Article XIV, § 1. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>N.Y. Const. ART XIV, § 5. Found at [http://public.leginfo.state.ny.us/LAWSSEAF.cgi?QUERYTYPE=LAWS+&QUERYDATA=**CNSA14S5+&LIST=LAW+&BROWSER=EXPLORER+&TOKEN=08222978+&TARGET=VIEW New York State Assembly website]. Retrieved February 23, 2012.</ref><ref>{{cite news |last=MacKillop |first=Eleanor |date=2025-01-06|title= A decade on, six things the world can learn from Wales’ innovative future generations law |url= https://theconversation.com/a-decade-on-six-things-the-world-can-learn-from-wales-innovative-future-generations-law-243093 |work=The Conversation |location= |publisher= The Conversation Trust (UK) Limited |access-date=2025-03-13}} </ref> ==Четврта генерација== Неколку аналитичари тврдат дека се појавува четврта генерација на човекови права, која би вклучувала права што не можат да се вклучат во третата генерација, идни барања за права од прва и втора генерација и нови права, особено во однос на технолошкиот развој и информатичко-комуникациските технологии и киберпросторот.<ref name=oei>{{cite web |url=https://www.oei.es/historico/revistactsi/numero1/bustamante.htm |title=Hacia la cuarta generación de Derechos Humanos: repensando la condición humana en la sociedad tecnológica |access-date=May 12, 2020 |last=Bustamante |first=Javier |date=September 2001 |work=Revista Iberoamericana de Ciencia, Tecnología, Sociedad e Innovación |publisher=[[Organization of Ibero-American States]] |location=Madrid |language=es }}</ref> Сепак, нејзината содржина не е јасна и овие аналитичари не презентираат единствен предлог. Тие вообичаено земаат некои права од третата генерација и ги вклучуваат во четвртата, како што е правото на здрава животна средина или аспекти поврзани со [[Биоетика|биоетиката]]. Некои од тие аналитичари веруваат дека четвртата генерација е дадена од човековите права во однос на новите [[технологија|технологии]], додека други претпочитаат да зборуваат за дигиталните права,<ref>{{cite journal |url=https://www.revistas.una.ac.cr/index.php/derechoshumanos/article/view/6117 |title=La cuarta ola de derechos humanos: los derechos digitales |access-date=May 12, 2020 |last=Riofrío |first=Juan Carlos |date=2014 |journal=Revista Latinoamericana de Derechos Humanos |volume=25 |issue=1 |pages=15–45 |language=es }}</ref> каде што би се пронашол нов опсег на права, како што се: * Правото на еднаков пристап до компјутерските и дигиталните технологии * Правото на дигитално самоопределување * Правото на дигитална безбедност * Правото на пристап до сопствените дигитални податоци (habeas data) * Други истакнуваат дека елементот на диференцијација би бил тоа што, додека првите три генерации се однесуваат на човечкото суштество како член на општеството, правата на четвртата би се однесувале на човечкото суштество како вид. ==Коментар== [[Морис Кранстон]] изјавил дека оскудноста значи дека наводните права од втора и трета генерација воопшто не се права.<ref>Cranston, Maurice. "Human Rights: Real and Supposed," in ''Political Theory and the Rights of Man'', edited by D. D. Raphael (Bloomington: Indiana University Press, 1967), pp. 43-51.</ref> Ако едно лице има право, другите имаат должност да го почитуваат тоа право, но владите немаат ресурси потребни за да ги исполнат должностите што имплицираат наводните права од втора и трета генерација на граѓаните. [[Чарлс Кеслер]], професор по влада на колеџот Клермонт МекКена и виш соработник на Институтот Клермонт, тврдеше дека човековите права од втора и трета генерација служат како обид да се прикријат политичките цели, за кои мнозинството можеби се согласува дека се добри работи сами по себе, на јазикот на правата, и на тој начин им даваат на тие политички цели несоодветни конотации. Според него, нарекувањето социо-економски добра „права“ по природа создава поврзан концепт на „должности“, така што другите граѓани мора да бидат принудени од владата да им даваат работи на други луѓе за да ги исполнат овие нови права. Тој исто така изјави дека, во САД, новите права создаваат „национализација“ на политичкото донесување одлуки на федерално ниво, што е спротивно на федерализмот. Во својата книга „Мек деспотизам, демократскиот отстап“, Пол Рахе, професор на колеџот Хилсдејл, напиша дека фокусирањето на правата засновани на еднаквост води до потчинување на почетните граѓански права на постојано растечка влада, која би била премногу неспособна правилно да се грижи за своите граѓани и само би се обидела да потчини повеќе права.<ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |title=Charles Kesler on the Grand Liberal Project |date=May 28, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715094108/http://www.hoover.org/multimedia/uk/47825927.html |archive-date=July 15, 2009 }}</ref><ref>{{cite web|url=http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |title=Soft Despotism with Paul Rahe |date=November 19, 2009 |access-date=January 5, 2010 |publisher=[[Uncommon Knowledge]] |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100104072827/http://www.hoover.org/multimedia/uk/72025472.html |archive-date=January 4, 2010 }}</ref> [[Фредерик Бастја]], филозоф од 19 век, го сумирал конфликтот помеѓу овие негативни и позитивни права велејќи: {{blockquote|Еден ден, г-дин де Ламартин ми напиша: „Вашата доктрина е само половина од мојата програма; вие застанавте на слободата; јас продолжувам кон братството“. Му одговорив: „Втората половина од вашата програма ќе ја уништи првата половина“. И, всушност, сосема е невозможно за мене да го одделам зборот „братство“ од зборот „доброволно“. Сосема е невозможно за мене да го замислам братството како законски спроведено, без слободата да биде законски уништена, а правдата законски згазена под нозе.<ref>{{cite book|last=Bastiat|first=Frédéric|author-link=Frédéric Bastiat|chapter=The Law|title=Selected Essays on Political Economy|publisher=Irvington-on-Hudson, NY: The Foundation for Economic Education, Inc|date=1850}}</ref>}} Економистот [[Фридрих Хајек]] изјавил дека концептот на „социјална правда“ од втората генерација не може да има никакво практично политичко значење: {{blockquote|Ниедна состојба како таква не е праведна или неправедна: тоа е само кога претпоставуваме дека некој е одговорен за нејзиното предизвикување... Во истата смисла, спонтано функционалниот пазар, каде што цените дејствуваат како водичи за дејствување, не може да земе предвид што им е потребно или што заслужуваат луѓето во која било смисла, бидејќи создава дистрибуција што никој не ја дизајнирал, а нешто што не е дизајнирано, само состојба како таква, не може да биде праведна или неправедна. И идејата дека работите треба да бидат дизајнирани на „праведен“ начин, всушност, значи дека мора да го напуштиме пазарот и да се свртиме кон планирана економија во која некој одлучува колку треба да има секој, а тоа значи, се разбира, дека можеме да го имаме само по цена на целосно укинување на личната слобода.<ref>{{cite magazine|url=http://reason.com/archives/1992/07/01/the-road-from-serfdom/4|magazine=[[Reason Magazine|Reason]]|access-date=January 4, 2010|title=The Road from Serfdom: Forseeing the Fall|first=Thomas W.|last=Hazlett|date=July 1992}}</ref>}} Професорот по право на Правниот факултет на Универзитетот во Њујорк, [[Џереми Валдрон]], напишал како одговор на критичарите на правата од втората генерација: {{blockquote|Во секој случај, аргументот од права од прва генерација до права од втора генерација никогаш не требало да биде прашање на концептуална анализа. Поточно, стануваше збор за следново: ако некој е навистина загрижен да обезбеди граѓанска или политичка слобода за некого, таа посветеност треба да биде придружена со дополнителна грижа за условите во животот на лицето што му овозможуваат да ужива и да ја користи таа слобода. Зошто, по ѓаволите, би вредело да се бориме за слободата на оваа личност (да речеме, неговата слобода да избере помеѓу А и Б) ако е оставен во ситуација во која изборот помеѓу А и Б не му значи ништо, или во која неговото избирање на едното наместо другото нема да има никакво влијание врз неговиот живот?“<ref>Jeremy Waldron, 1993. Liberal Rights: Collected Papers, page 7, 1981–91. {{ISBN|0-521-43617-6}}</ref>}} Унгарскиот социјалист и политички економист [[Карл Полањи]] го изнел спротивставениот аргумент на Хајек во книгата „Големата трансформација“. Полањи напишал дека неконтролираниот слободен пазар ќе доведе до репресивна економска концентрација, а потоа до кооптирање на демократското управување што ги деградира граѓанските права.<ref>{{cite book|author=Karl Polanyi|title=The Great Transformation|publisher=[[Beacon Press]]|year=2001|isbn=978-0-8070-5643-1|author-link=Karl Polanyi|title-link=The Great Transformation (book)}}</ref> Светската конференција за човекови права во 1993 година се спротивстави на разликата помеѓу граѓанските и политичките права (негативни права) и економските, социјалните и културните права (позитивни права) што резултираше со Виенската декларација и Програмата за акција во која се прогласува дека „сите човекови права се универзални, неделиви, меѓузависни и меѓусебно поврзани“.<ref>[[Vienna Declaration and Programme of Action]], Part I para 5</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Заштита на животната средина]] r6ysu5f6ijta0hybcvixaclexbiux9n Циркуски водител 0 1396685 5571234 2026-06-03T15:18:13Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: '''Циркуски водител''' (германски: ''Sprechstallmeister'': ''sprechen'' — „зборува“; ''Stall'' — „штала“; ''Meister'' — „господар, раководител“) — вработен во [[циркус]], водител на [[циркус]]ката претстава.<ref>[https://archive.today/20130726140037/http://slovari.yandex.ru/%D1%88%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%85%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%B... 5571234 wikitext text/x-wiki '''Циркуски водител''' (германски: ''Sprechstallmeister'': ''sprechen'' — „зборува“; ''Stall'' — „штала“; ''Meister'' — „господар, раководител“) — вработен во [[циркус]], водител на [[циркус]]ката претстава.<ref>[https://archive.today/20130726140037/http://slovari.yandex.ru/%D1%88%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%85%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/ Шпрехшталмајстер] // Толкувач на странски зборови. — 2004</ref> Во обврските на циркускиот водител спаѓа најавување на точките од програмата, учество како партнер во [[Кловн|кловновските]] репризи, раководење со униформистите, надзор над спроведувањето на правилата за безбедност при работа, како и организација на пробите. == Современо поимање == Во современиот циркус, оваа позиција се нарекува „инспектор на манежот“; така се нарекувала и во советскиот циркус. Многу инспектори на манежот во минатото биле циркуски уметници. Се употребува и називот '''шталмајстер''' (германски: ''Stallmeister'' — буквално „началник на штала“) — во XVIII—XIX век, [[режисер]] на манежот што ја воделе циркуската програма<ref name="circus">{{Cite web |url=http://feb-web.ru/feb/mas/mas-abc/25/ma473017.htm |title=Речник на рускиот јазик (МАС) |access-date=2013-07-26 |archive-date=2014-05-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20140517115433/http://feb-web.ru/feb/mas/mas-abc/25/ma473017.htm |url-status=live }}</ref>: {{почеток на цитат|Мистер Чарли беше најстариот шталмајстер на циркусот што гостуваше кај нас. Тој одржуваше проби со младите уметници — и му помагаше на директорот во дресурата на коњите.|Александар Куприн, „Лоли“|крај на цитат}} {{почеток на цитат|Ему му се допаѓаше и остриот кисело-сладок мирис на циркусот: мирисот на животни, струготини, глина, влажен песок, шминка, пот; му се допаѓаше и важниот човек во фрак, означен во програмата како циркуски водител, кој многу гласно, иако не многу разбирливо објавуваше: „Следна точка на нашата гр-р-р-рандиозна програма…“ Момчето се вљуби и во пргавите луѓе во зелени униформи со сребрени ознаки, со кои командуваше циркускиот водител. Помошниците брзо работеа на манежот.|Александар Аронов, „Циркусот пристигна“|крај на цитат}} == Костим == Традиционалниот костим на инспекторот на манежот се состои од впечатлив фрак, често во црвена боја со златни украси, елек и црн цилиндар. Облеката е дизајнирана да изгледа како џентлменски костим за јавање од XVIII век и често вклучува камшик — остаток од времето кога раководителот на манежот ја воделе претставата не само како водител, туку и како постановувач на многу коњички настапи. == Поранешни функции == Порано, кога немало современа опрема за осветлување и засилување на звукот, повеќето изведби се изведувале без звук, придружени само од дувачкиот оркестар на циркусот. Поради тоа, циркускиот водител морал да поседува моќен глас за да го надгласи шумот, да го привлече вниманието на публиката и да ја најави следната точка од програмата. == Наводи == {{наводи}} 6gv8rtbg047pw052dt9ndy41y7jrxq5 5571236 5571234 2026-06-03T15:18:55Z Andrew012p 85224 /* Современо поимање */ 5571236 wikitext text/x-wiki '''Циркуски водител''' (германски: ''Sprechstallmeister'': ''sprechen'' — „зборува“; ''Stall'' — „штала“; ''Meister'' — „господар, раководител“) — вработен во [[циркус]], водител на [[циркус]]ката претстава.<ref>[https://archive.today/20130726140037/http://slovari.yandex.ru/%D1%88%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%85%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/ Шпрехшталмајстер] // Толкувач на странски зборови. — 2004</ref> Во обврските на циркускиот водител спаѓа најавување на точките од програмата, учество како партнер во [[Кловн|кловновските]] репризи, раководење со униформистите, надзор над спроведувањето на правилата за безбедност при работа, како и организација на пробите. == Костим == Традиционалниот костим на инспекторот на манежот се состои од впечатлив фрак, често во црвена боја со златни украси, елек и црн цилиндар. Облеката е дизајнирана да изгледа како џентлменски костим за јавање од XVIII век и често вклучува камшик — остаток од времето кога раководителот на манежот ја воделе претставата не само како водител, туку и како постановувач на многу коњички настапи. == Поранешни функции == Порано, кога немало современа опрема за осветлување и засилување на звукот, повеќето изведби се изведувале без звук, придружени само од дувачкиот оркестар на циркусот. Поради тоа, циркускиот водител морал да поседува моќен глас за да го надгласи шумот, да го привлече вниманието на публиката и да ја најави следната точка од програмата. == Наводи == {{наводи}} l4sonfmkk8xz9z1yagrxsb1k1y15baq 5571238 5571236 2026-06-03T15:26:08Z Andrew012p 85224 5571238 wikitext text/x-wiki [[Податотека:RingmasterAtaydeFeria09.JPG|мини|Циркуски водител]] '''Циркуски водител''' — вработен во [[циркус]], водител на [[циркус]]ката претстава.<ref>[https://archive.today/20130726140037/http://slovari.yandex.ru/%D1%88%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%85%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/ Шпрехшталмајстер] // Толкувач на странски зборови. — 2004</ref> Во обврските на циркускиот водител спаѓа најавување на точките од програмата, учество како партнер во [[Кловн|кловновските]] репризи, раководење со помошниците на манежот (циркуската арена), надзор над спроведувањето на правилата за безбедност при работа, како и организација на пробите. == Костум == Традиционалниот костум на циркускиот водител се состои од впечатлив фрак, често во црвена боја со златни украси, елек и црн цилиндар. Облеката е направена да изгледа како џентлменски костум за јавање од XVIII век и често вклучува камшик — остаток од времето кога циркускиот водител ја водел претставата не само како водител, туку и како постановувач на многу коњички настапи.<ref>"The Doyen of Ringmasters," Don Stacey, "World's Fair," 1979</ref> == Должности и функции == Циркускиот водител ги најавува различните точки во циркуската претстава и ја води публиката низ доживувањето, насочувајќи го нивното внимание кон разните делови од циркускиот манеж и помагајќи во поврзувањето на точките додека опремата се поставува или отстранува од арената. Циркускиот водител може да соработува со одредени изведувачи, особено во кловновски точки, за да ги направи настапите дел од една беспрекорна циркуска претстава. Циркуските водители станале составен дел од многу циркуски шоуа и понекогаш се вклучени во елементи од изведбите на самите уметници. Традиционално, работа на циркускиот водител е да користи хипербола при најавувањето на точките за да ги зголеми очекувањата на публиката. Чести се изјавите како „најголем“, „најопасен“, „неверојатен“, „спектакуларен“ и слични изрази. == Поранешни функции == Порано, кога немало современа опрема за осветлување и засилување на звукот, повеќето изведби се изведувале без звук, придружени само од дувачкиот оркестар на циркусот. Поради тоа, циркускиот водител морал да поседува моќен глас за да го надгласи шумот, да го привлече вниманието на публиката и да ја најави следната точка од програмата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ringmasters (circus)}} [[Категорија:Циркуски вештини]] [[Категорија:Циркус]] nl0jji68rn26w5mlzqaza2bu2kstvys 5571245 5571238 2026-06-03T15:27:59Z Andrew012p 85224 5571245 wikitext text/x-wiki [[Податотека:RingmasterAtaydeFeria09.JPG|мини|Циркуски водител]] '''Циркуски водител''' или '''директор на циркус''' — вработен во [[циркус]], водител на [[циркус]]ката претстава.<ref>[https://archive.today/20130726140037/http://slovari.yandex.ru/%D1%88%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%85%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/ Шпрехшталмајстер] // Толкувач на странски зборови. — 2004</ref> Во обврските на циркускиот водител спаѓа најавување на точките од програмата, учество како партнер во [[Кловн|кловновските]] репризи, раководење со помошниците на манежот (циркуската арена), надзор над спроведувањето на правилата за безбедност при работа, како и организација на пробите. == Костум == Традиционалниот костум на циркускиот водител се состои од впечатлив фрак, често во црвена боја со златни украси, елек и црн цилиндар. Облеката е направена да изгледа како џентлменски костум за јавање од XVIII век и често вклучува камшик — остаток од времето кога циркускиот водител ја водел претставата не само како водител, туку и како постановувач на многу коњички настапи.<ref>"The Doyen of Ringmasters," Don Stacey, "World's Fair," 1979</ref> == Должности и функции == Циркускиот водител ги најавува различните точки во циркуската претстава и ја води публиката низ доживувањето, насочувајќи го нивното внимание кон разните делови од циркускиот манеж и помагајќи во поврзувањето на точките додека опремата се поставува или отстранува од арената. Циркускиот водител може да соработува со одредени изведувачи, особено во кловновски точки, за да ги направи настапите дел од една беспрекорна циркуска претстава. Циркуските водители станале составен дел од многу циркуски шоуа и понекогаш се вклучени во елементи од изведбите на самите уметници. Традиционално, работа на циркускиот водител е да користи хипербола при најавувањето на точките за да ги зголеми очекувањата на публиката. Чести се изјавите како „најголем“, „најопасен“, „неверојатен“, „спектакуларен“ и слични изрази. == Поранешни функции == Порано, кога немало современа опрема за осветлување и засилување на звукот, повеќето изведби се изведувале без звук, придружени само од дувачкиот оркестар на циркусот. Поради тоа, циркускиот водител морал да поседува моќен глас за да го надгласи шумот, да го привлече вниманието на публиката и да ја најави следната точка од програмата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ringmasters (circus)}} [[Категорија:Циркуски вештини]] [[Категорија:Циркус]] 4x4xfqmrc2cxst9l55xfiqlii0muudc 5571246 5571245 2026-06-03T15:28:40Z Andrew012p 85224 /* Костум */ 5571246 wikitext text/x-wiki [[Податотека:RingmasterAtaydeFeria09.JPG|мини|Циркуски водител]] '''Циркуски водител''' или '''директор на циркус''' — вработен во [[циркус]], водител на [[циркус]]ката претстава.<ref>[https://archive.today/20130726140037/http://slovari.yandex.ru/%D1%88%D0%BF%D1%80%D0%B5%D1%85%D1%88%D1%82%D0%B0%D0%BB%D0%BC%D0%B5%D0%B9%D1%81%D1%82%D0%B5%D1%80/%D0%BF%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%BE%D0%BF%D0%B8%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D0%B5/ Шпрехшталмајстер] // Толкувач на странски зборови. — 2004</ref> Во обврските на циркускиот водител спаѓа најавување на точките од програмата, учество како партнер во [[Кловн|кловновските]] репризи, раководење со помошниците на манежот (циркуската арена), надзор над спроведувањето на правилата за безбедност при работа, како и организација на пробите. == Костум == Традиционалниот костум на циркускиот водител се состои од впечатлив фрак, често во црвена боја со златни украси, елек и црн цилиндар. Облеката е направена да изгледа како џентлменски костум за јавање од XVIII век и често вклучува камшик — остаток од времето кога циркускиот директор ја водел претставата не само како водител, туку и како постановувач на многу коњички настапи.<ref>"The Doyen of Ringmasters," Don Stacey, "World's Fair," 1979</ref> == Должности и функции == Циркускиот водител ги најавува различните точки во циркуската претстава и ја води публиката низ доживувањето, насочувајќи го нивното внимание кон разните делови од циркускиот манеж и помагајќи во поврзувањето на точките додека опремата се поставува или отстранува од арената. Циркускиот водител може да соработува со одредени изведувачи, особено во кловновски точки, за да ги направи настапите дел од една беспрекорна циркуска претстава. Циркуските водители станале составен дел од многу циркуски шоуа и понекогаш се вклучени во елементи од изведбите на самите уметници. Традиционално, работа на циркускиот водител е да користи хипербола при најавувањето на точките за да ги зголеми очекувањата на публиката. Чести се изјавите како „најголем“, „најопасен“, „неверојатен“, „спектакуларен“ и слични изрази. == Поранешни функции == Порано, кога немало современа опрема за осветлување и засилување на звукот, повеќето изведби се изведувале без звук, придружени само од дувачкиот оркестар на циркусот. Поради тоа, циркускиот водител морал да поседува моќен глас за да го надгласи шумот, да го привлече вниманието на публиката и да ја најави следната точка од програмата. == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{commons category|Ringmasters (circus)}} [[Категорија:Циркуски вештини]] [[Категорија:Циркус]] m9ttdxyetf10gzwbd4ir25ta35ruomw Право на развој 0 1396686 5571235 2026-06-03T15:18:42Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1310368677|Right to development]]“ 5571235 wikitext text/x-wiki '''Правото на развој''' — [[Човекови права|човеково право]] за постојано подобрување на благосостојбата. Тоа главно се однесува на економскиот и социјалниот развој на поединецот и било признато како меѓународно човеково право од [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1986 година. == Историја == Правото на развој било дебатирано со децении пред неговото усвојување како меѓународно човеково право од страна на ОН во 1986 година. <ref name=":05">{{Наведена книга|title=Developmental Peace: Theorizing China's Approach to International Peacebuilding|last=Meng|first=Wenting|date=2024|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=9783838219073|series=Ibidem|pages=}}</ref>: 58–59 Концептуалните разлики биле под влијание на политичките позиции од Студената војна. <ref name=":05" />  Правото на развој денес е вклучено во мандатот на неколку институции и канцеларии на ОН. Декларацијата на ООН била најавена со Декларацијата за воспоставување нов меѓународен економски поредок од 1974 година и со резолуцијата на [[Комисија за човекови права на Обединетите нации|Комисијата на Обединетите нации за човекови права]] во 1977 година. == За понатамошно читање == == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Стопански развој]] [[Категорија:Права]] gtpfsxg4j76mpkc63u264zq0f5lrprd 5571237 5571235 2026-06-03T15:23:44Z 19user99 72391 5571237 wikitext text/x-wiki '''Правото на развој''' — [[Човекови права|човеково право]] за постојано подобрување на благосостојбата. Тоа главно се однесува на економскиот и социјалниот развој на поединецот и било признато како меѓународно човеково право од [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1986 година. == Историја == Правото на развој било дебатирано со децении пред неговото усвојување како меѓународно човеково право од страна на ОН во 1986 година.<ref name=":05">{{Наведена книга|title=Developmental Peace: Theorizing China's Approach to International Peacebuilding|last=Meng|first=Wenting|date=2024|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=9783838219073|series=Ibidem|pages=}}</ref>: 58–59 Концептуалните разлики биле под влијание на политичките позиции од Студената војна.<ref name=":05" />  Правото на развој денес е вклучено во мандатот на неколку институции и канцеларии на ОН. Декларацијата на ООН била најавена со Декларацијата за воспоставување нов меѓународен економски поредок од 1974 година и со резолуцијата на [[Комисија за човекови права на Обединетите нации|Комисијата на Обединетите нации за човекови права]] во 1977 година. Правото на развој за прв пат беше признато во 1981 година во член 22 од Африканската повелба за човекови и народни права како дефинитивно индивидуално и колективно право. Член 22(122) предвидува дека: „Сите народи имаат право на економски, социјален и културен развој, почитувајќи ја нивната слобода и идентитет и подеднакво уживајќи го заедничкото наследство на човештвото.“<ref>{{Cite journal|last=Umozurike|first=U. O.|date=1983|title=The African Charter on Human and Peoples' Rights|url=https://www.jstor.org/stable/2202548|journal=The American Journal of International Law|volume=77|issue=4|pages=902–912|doi=10.2307/2202548|jstor=2202548 |s2cid=153133087 |issn=0002-9300|url-access=subscription}}</ref> ===Декларација на Обединетите нации за правото на развој=== Правото на развој подоцна беше прогласено од Обединетите нации во 1986 година во „Декларацијата за правото на развој“, која беше усвоена со резолуцијата 41/128 на Генералното собрание на Обединетите нации. Гласањето се одржа на 4 декември 1986 година. Вкупно 146 држави гласаа за резолуцијата со 8 воздржани (Данска, Финска, Сојузна Република Германија, Исланд, Израел, Јапонија, Шведска и Обединетото Кралство на Велика Британија и Северна Ирска). Единствената држава што гласаше против декларацијата беа Соединетите Американски Држави.<ref>{{Cite journal|last=Sengupta|first=Arjun|date=2002|title=On the Theory and Practice of the Right to Development|url=https://www.jstor.org/stable/20069637|journal=Human Rights Quarterly|volume=24|issue=4|pages=837–889|doi=10.1353/hrq.2002.0054 |jstor=20069637 |s2cid=144506575 |issn=0275-0392|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sengupta|first=Arjun|date=2000|title=Realizing the Right to Development|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1467-7660.00167|journal=Development and Change|language=en|volume=31|issue=3|pages=553–578|doi=10.1111/1467-7660.00167|issn=1467-7660|url-access=subscription}}</ref><ref>https://undocs.org/A/41/PV.97 | page 49</ref> Текстот на декларацијата бил резултат на значајни компромиси. Содржел десет кратки членови и двосмислена формулација.<ref name=":05" />{{Rp|page=59}} Преамбулата на Декларацијата за правото на развој наведува дека „развојот е сеопфатен економски, социјален, културен и политички процес, кој има за цел постојано подобрување на благосостојбата на целото население и на сите поединци врз основа на нивното активно, слободно и значајно учество во развојот и во праведната распределба на придобивките што произлегуваат од него“. ===Декларацијата од Рио=== Декларацијата од Рио за животна средина и развој од 1992 година, позната и како Декларација од Рио или G.R.E.G, го признава правото на развој како еден од своите 27 принципи. Принцип 3 од Декларацијата вели дека „Правото на развој“ мора да се исполни за да се задоволат правично развојните и еколошките потреби на сегашните и идните генерации.“ ===Виенската декларација и Програмата за акција=== Виенската декларација и Програмата за акција од 1993 година во член 10 наведуваат „Светската конференција за човекови права го потврдува „правото на развој“, како што е утврдено во Декларацијата за правото на развој, како универзално и неотуѓиво право и составен дел од основните човекови права. Како што е наведено во Декларацијата за правото на развој, човечката личност е централен субјект на развојот. Иако развојот го олеснува уживањето на сите човекови права, недостатокот на развој не може да се повика за да се оправда ограничувањето на меѓународно признатите човекови права. Државите треба да соработуваат едни со други во обезбедувањето развој и елиминирањето на пречките за развој. Меѓународната заедница треба да промовира ефикасна меѓународна соработка за остварување на правото на развој и елиминирање на пречките за развој. Трајниот напредок кон спроведувањето на правото на развој бара ефикасни политики за развој на национално ниво, како и правични економски односи и поволна економска средина на меѓународно ниво.“ Кина учествуваше во изготвувањето на Виенската декларација и Програмата за акција, а нејзината резолуција за „придонесот на развојот кон уживањето на сите човекови права“ беше усвоена од Советот за човекови права на ООН.<ref name=":05" />{{Rp|page=59}} Откако се спротивставија на правото на развој во Декларацијата од 1986 година, Соединетите Американски Држави го променија својот став и го поддржаа правото во Виенската декларација и Програмата за акција.<ref name=":05" />{{Rp|page=59}} ===Декларација за правата на домородните народи=== Декларацијата за правата на домородните народи од 2007 година го признава правото на развој како право на домородните народи. Декларацијата во својата преамбула наведува дека Генералното собрание е „загрижено што домородните народи страдале од историски неправди како резултат на, меѓу другото, нивната колонизација и одземање на нивните земјишта, територии и ресурси, со што ги спречува да го остварат, особено, своето право на развој во согласност со нивните сопствени потреби и интереси.“ Член 23 разработува „Домородните народи имаат право да ги утврдат и развијат приоритетите и стратегиите за остварување на нивното „право на развој“. Особено, домородните народи имаат право активно да бидат вклучени во развојот и одредувањето на здравствените, станбените и другите економски и социјални програми што ги засегаат и, доколку е можно, да ги администрираат таквите програми преку своите институции.“ ===Декларација за правата на селаните=== Декларацијата на Обединетите нации од 2018 година за правата на селаните и другите луѓе што работат во руралните средини, исто така, го споменува правото на развој, а особено Декларацијата на ОН за правото на развој, во својата преамбула. ==Дефиниција== Правото на развој е целосно признато како универзално човеково право. Како што е признато со член 1 од Декларацијата од 1986 година, тоа е и групно право на народите и индивидуално право. Член 1 вели: „Правото на развој е неотуѓиво човеково право врз основа на кое секое човечко суштество и сите народи имаат право да учествуваат, да придонесуваат и да уживаат во економскиот, социјалниот, културниот и политичкиот развој, во кој сите човекови права и основни слободи можат целосно да се остварат.“<ref name=":05" />{{Rp|page=60}} == За понатамошно читање == *[https://www.ohchr.org/EN/Issues/Development/Pages/DevelopmentIndex.aspx Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, right to development] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Стопански развој]] [[Категорија:Права]] dt7ysp17m55fp1q7t8dim1m73l3hl5f 5571243 5571237 2026-06-03T15:27:46Z 19user99 72391 5571243 wikitext text/x-wiki '''Правото на развој''' — [[Човекови права|човеково право]] за постојано подобрување на благосостојбата. Тоа главно се однесува на економскиот и социјалниот развој на поединецот и било признато како меѓународно човеково право од [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1986 година. == Историја == Правото на развој било дебатирано со децении пред неговото усвојување како меѓународно човеково право од страна на ОН во 1986 година.<ref name=":05">{{Наведена книга|title=Developmental Peace: Theorizing China's Approach to International Peacebuilding|last=Meng|first=Wenting|date=2024|publisher=[[Columbia University Press]]|isbn=9783838219073|series=Ibidem|pages=}}</ref>: 58–59 Концептуалните разлики биле под влијание на политичките позиции од Студената војна.<ref name=":05" />  Правото на развој денес е вклучено во мандатот на неколку институции и канцеларии на ОН. Декларацијата на ООН била најавена со [[Декларација за воспоставување нов меѓународен економски поредок|Декларацијата за воспоставување нов меѓународен економски поредок]] од 1974 година и со резолуцијата на [[Комисија за човекови права на Обединетите нации|Комисијата на Обединетите нации за човекови права]] во 1977 година. Правото на развој за прв пат беше признато во 1981 година во член 22 од Африканската повелба за човекови и народни права како дефинитивно индивидуално и колективно право. Член 22(122) предвидува дека: „Сите народи имаат право на економски, социјален и културен развој, почитувајќи ја нивната слобода и идентитет и подеднакво уживајќи го заедничкото наследство на човештвото.“<ref>{{Cite journal|last=Umozurike|first=U. O.|date=1983|title=The African Charter on Human and Peoples' Rights|url=https://www.jstor.org/stable/2202548|journal=The American Journal of International Law|volume=77|issue=4|pages=902–912|doi=10.2307/2202548|jstor=2202548 |s2cid=153133087 |issn=0002-9300|url-access=subscription}}</ref> ===Декларација на Обединетите нации за правото на развој=== Правото на развој подоцна било прогласено од [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1986 година во „[[Декларација за правото на развој|Декларацијата за правото на развој]]“, која беше усвоена со резолуцијата 41/128 на Генералното собрание на Обединетите нации. Гласањето се одржа на 4 декември 1986 година. Вкупно 146 држави гласале за резолуцијата со 8 воздржани (Данска, Финска, Сојузна Република Германија, Исланд, Израел, Јапонија, Шведска и Обединетото Кралство на Велика Британија и Северна Ирска). Единствената држава што гласала против декларацијата бил [[Соединети Американски Држави|САД]].<ref>{{Cite journal|last=Sengupta|first=Arjun|date=2002|title=On the Theory and Practice of the Right to Development|url=https://www.jstor.org/stable/20069637|journal=Human Rights Quarterly|volume=24|issue=4|pages=837–889|doi=10.1353/hrq.2002.0054 |jstor=20069637 |s2cid=144506575 |issn=0275-0392|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Cite journal|last=Sengupta|first=Arjun|date=2000|title=Realizing the Right to Development|url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1111/1467-7660.00167|journal=Development and Change|language=en|volume=31|issue=3|pages=553–578|doi=10.1111/1467-7660.00167|issn=1467-7660|url-access=subscription}}</ref><ref>https://undocs.org/A/41/PV.97 | page 49</ref> Текстот на декларацијата бил резултат на значајни компромиси. Содржел десет кратки членови и двосмислена формулација.<ref name=":05" />{{Rp|page=59}} Преамбулата на Декларацијата за правото на развој наведува дека „развојот е сеопфатен економски, социјален, културен и политички процес, кој има за цел постојано подобрување на благосостојбата на целото население и на сите поединци врз основа на нивното активно, слободно и значајно учество во развојот и во праведната распределба на придобивките што произлегуваат од него“. ===Декларацијата од Рио=== [[Декларација од Рио|Декларацијата од Рио]] за [[животна средина]] и развој од 1992 година, позната и како Декларација од Рио или G.R.E.G, го признава правото на развој како еден од своите 27 принципи. Принцип 3 од Декларацијата вели дека „Правото на развој“ мора да се исполни за да се задоволат правично развојните и еколошките потреби на сегашните и идните генерации.“ ===Виенската декларација и Програмата за акција=== [[Виенска декларација и програма за акција|Виенската декларација]] и Програмата за акција од 1993 година во член 10 наведуваат „Светската конференција за човекови права го потврдува „правото на развој“, како што е утврдено во Декларацијата за правото на развој, како универзално и неотуѓиво право и составен дел од основните човекови права. Како што е наведено во Декларацијата за правото на развој, човечката личност е централен субјект на развојот. Иако развојот го олеснува уживањето на сите човекови права, недостатокот на развој не може да се повика за да се оправда ограничувањето на меѓународно признатите човекови права. Државите треба да соработуваат едни со други во обезбедувањето развој и елиминирањето на пречките за развој. Меѓународната заедница треба да промовира ефикасна меѓународна соработка за остварување на правото на развој и елиминирање на пречките за развој. Трајниот напредок кон спроведувањето на правото на развој бара ефикасни политики за развој на национално ниво, како и правични економски односи и поволна економска средина на меѓународно ниво.“ Кина учествуваше во изготвувањето на Виенската декларација и Програмата за акција, а нејзината резолуција за „придонесот на развојот кон уживањето на сите човекови права“ беше усвоена од Советот за човекови права на ООН.<ref name=":05" />{{Rp|page=59}} Откако се спротивставија на правото на развој во Декларацијата од 1986 година, САД го променија својот став и го поддржаа правото во Виенската декларација и Програмата за акција.<ref name=":05" />{{Rp|page=59}} ===Декларација за правата на домородните народи=== Декларацијата за правата на домородните народи од 2007 година го признава правото на развој како право на домородните народи. Декларацијата во својата преамбула наведува дека Генералното собрание е „загрижено што домородните народи страдале од историски неправди како резултат на, меѓу другото, нивната [[колонизација]] и одземање на нивните земјишта, територии и ресурси, со што ги спречува да го остварат, особено, своето право на развој во согласност со нивните сопствени потреби и интереси.“ Член 23 разработува „Домородните народи имаат право да ги утврдат и развијат приоритетите и стратегиите за остварување на нивното „право на развој“. Особено, домородните народи имаат право активно да бидат вклучени во развојот и одредувањето на здравствените, станбените и другите економски и социјални програми што ги засегаат и, доколку е можно, да ги администрираат таквите програми преку своите институции.“ ===Декларација за правата на селаните=== Декларацијата на Обединетите нации од 2018 година за правата на селаните и другите луѓе што работат во [[Село (средина)|руралните средини]], исто така, го споменува правото на развој, а особено Декларацијата на ОН за правото на развој, во својата преамбула. ==Дефиниција== Правото на развој е целосно признато како универзално човеково право. Како што е признато со член 1 од Декларацијата од 1986 година, тоа е и групно право на [[Народ|народите]] и индивидуално право. Член 1 вели: „Правото на развој е неотуѓиво човеково право врз основа на кое секое човечко суштество и сите народи имаат право да учествуваат, да придонесуваат и да уживаат во економскиот, социјалниот, културниот и политичкиот развој, во кој сите човекови права и основни слободи можат целосно да се остварат.“<ref name=":05" />{{Rp|page=60}} == За понатамошно читање == *[https://www.ohchr.org/EN/Issues/Development/Pages/DevelopmentIndex.aspx Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights, right to development] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Стопански развој]] [[Категорија:Права]] liig8a1ab02pbxt6cocpwgway8rjodk Разговор:Циркуски водител 1 1396687 5571239 2026-06-03T15:26:18Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571239 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Земјишна војна 0 1396688 5571251 2026-06-03T15:48:40Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355460949|Land War]]“ 5571251 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Другизначења}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Граѓански немири|title=Земјишна војна|partof=[[Ирско движење за домашно владеење]]|image=Family evicted by their landlord during the Irish Land War c1879.jpg|caption=Ирско семејство во [[Мојаста]], [[округ Клер]] е иселено {{c.}} 1879 година|date={{bulleted list|Main phase: {{start and end dates|1879|04|20|1882|05|06|df=y}} |[[План на кампањата]]: 1886–1891|[[Ранчска војна]]: 1906–1911|Понатамошна агитација: до 1923 година}}|causes={{bullet list|[[Концентрација на сопственост на земјиште]]|[[Отсутни земјопоседници]]|[[Ирски глад (1879)|глад од 1879 година]]}}|goals={{bullet list|[[Слободна продажба, фиксен право на сопственост и фер кирија]]|[[Земјишна реформа]]|Прераспределба на земјиштето на земјоделците-закупци}}|methods=[[Манифест против кирија|Штрајк за кирија]], [[бојкот]], [[политички демонстрации]]|result={{bullet list|[[Договорот од Килмејнхем]]|[[Конференција за земјиште]]|Прераспределба на земјиштето на земјоделците-закупци|Зголемување на [[ирскиот национализам]]}}|side1=* Ирски [[земјоделец-закупец]] ** [[Ирска национална лига за земјиште]] ** [[Ирска национална лига]] ** [[Обединета ирска лига]]|side2=* Сопственици на недвижности|leadfigures1={{plainlist| *[[Чарлс Стјуарт Парнел]] *[[Мајкл Давит]] *[[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]] *[[Лоренс Гинел]]}}|leadfigures2={{plainlist| *[[Роберт Гаскојн-Сесил, 3-ти маркиз од Солсбери|Лорд Солсбери]] *[[Хуберт де Бург-Канинг, 2-ри маркиз од Кланрикард|Лорд Кланрикард]] *[[Чарлс Бојкот]]}}}} '''Копнената војна''' ({{Langx|ga|Cogadh na Talún}}){{Sfn|University of Delaware|2016}} — период на аграрна агитација во рурална [[Историја на Ирска (1801–1923)|Ирска]] која тогаш била дел од [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], што започнала во 1879 година и може да се каже дека се однесувала конкретно на првиот и најинтензивен период на агитација помеѓу 1879 и 1882 година{{Sfn|Clark|2014}} или вклучувала подоцнежни избувнувања на агитација што периодично се разгорувале до 1923 година, особено [[План на кампањата|Планот на кампањата]] од 1886 до 1891 година и [[Ранч Војна|Војната на ранчот]] од 1906 до 1909 година.{{Sfn|McLaughlin|2015}} Агитацијата била предводена од [[Ирска национална лига за земјиште|Ирската национална лига за земјиште]] и нејзините наследници, [[Ирска национална лига|Ирската национална лига]] и [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] со цел да обезбеди [[Фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат|фер кирија, слободна продажба и фиксација на правото на сопственост]] за [[Исполичар|земјоделците-закупци]] и селанска [[сопственост]] на земјиштето што го обработувле. Од 1870 година, разни влади воведувале серија [[Закони за земјиште (Ирска)|закони за земјиште]] со кои биле одобрени многу од барањата на активистите, а во 1902 година водечка улога одиграл [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]] на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] со цел да го отвори патот за најнапредното социјално законодавство во Ирска од времето на [[Акти на Унијата од 1800 година|Унијата]], [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година]], закон кој ги поставил условите за распаѓање на големите имоти преку купување спонзорирано од владата. Заедно со политичките и правните промени, „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ влијаел врз приносите од кирија и односите меѓу закуподавачите и закуподавачите низ цела Европа од 70 до 90 години на 19 век. == Позадина == [[Податотека:Population_of_Ireland_and_Europe_1750_to_2005.svg|мини|Во текот на втората половина на деветнаесеттиот век, Ирска претрпе намалување на населението поради емиграцијата и [[Голем глад во Ирска|Големиот глад]] .]] Населението на Ирска било претежно рурално, а во 1841 година, четири петтини од населението живеело во [[Заселок|населби]] помали од 20 куќи, сооднос кој се намалувал во текот на векот и тоа само поради емиграцијата од руралните области, а не и поради растот на градовите и селата.{{Sfn|Winstanley|2003}} Земјиштето во Ирска било [[Концентрирано сопствеништво на земјиште|концентрирано]] во релативно малку раце, од кои многу биле [[Отсутни сопственици на недвижности|отсутни земјопоседници]]. Во 1870 година, 50% од островот бил во сопственост на 750 семејства,{{Sfn|Winstanley|2003}} а помеѓу 1850 и 1870 година, земјопоседниците извлекле 340 милиони фунти од кирија што било далеку над даночните приходи за истиот период од кои само 4-5% биле реинвестирани,{{Sfn|Vaughan|1994}} што ги навело земјопоседниците да преземат улога на непродуктивни менаџери во рамките на целокупната економија на островот.{{Sfn|Bew|1979}} Конфликтот меѓу земјопоседниците и закупувачите произлегло од спротивставени гледишта за прашања како [[Консолидација на земјиште|консолидацијата на земјиштето]], [[Безбедност на правото на сопственост|безбедноста на сопственоста]], преминот од [[Орање|обработување на земјиштето]] на [[пасење]] и улогата на пазарот.{{Sfn|Bew|1979}} Ирскиот националистички политичар [[Исак Бат]] сметал дека католичките Ирци како закупци биле полоши од „најтешкиот јарем на феудалното ропство“.{{Sfn|Bew|2007}} [[Девонска комисија|Девонската комисија]] од 1843–44 година открила дека низ цела Ирска се практикувале различни форми на [[право на закупец]], а не само [[Алстер Кастом|во Алстер]],{{Sfn|Bull|1996}} а од друга страна, постоела тензија помеѓу англиското право, кое ги штитело апсолутните права на сопственост на сопственикот, и ирскиот обичај, според кој закупецот уживал „интерес“ во имотот, кој можел да го купи или продаде{{Sfn|Bull|1996}} и кој можел да биде дури 4–6 години кирија, што новите закупци морале да ја платат со капитал што инаку би го потрошиле за сопствени подобрувања. Во децениите по [[Голем глад во Ирска|Големиот глад]], зголемувањето на цените на земјоделството не било совпаѓано со зголемување на киријата, што довело до зголемување на уделот на закупецот во фармата, кој можеби се искачил до 10–20 години кирија, а постоењето на правото на закупец било прифатено од доверителите кои давале заеми со правото на закупец како залог.{{Sfn|Guinnane|Miller|1997}} За време на [[Голем глад во Ирска|Големиот глад]] (1845–1849), најсиромашните сопственици на куќи и земјоделски работници починале или биле принудени да емигрираат, ослободувајќи земјиште кое било купено од поголемите земјоделци.{{Sfn|Dooley|2014}} Во 1850 година, [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] накратко доминирала во ирската политика со барање за [[Слободна продажба, фиксен закуп и фер кирија|слободна продажба, фиксирање на правото на сопственост и фер кирија]],{{Sfn|Jackson|2010}} но иако никогаш не се здобила со популарност кај сиромашните мали сопственици во [[Конахт|Конакат]], на кои требало да им помогне,{{Sfn|Dooley|2014}} сепак го поттикнала создавањето на [[Независна ирска партија|Независната ирска партија]].{{Sfn|Jackson|2010}} Во 1870 година, [[Либерална партија|либералниот]] премиер [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]] го протуркал [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на куќи и закупци (Ирска) од 1870 година]] кој всушност ги зголемил аграрните тензии, бидејќи сопствениците на куќи се обиделе да ги избегнат одредбите наменети за заштита на закупците што заминувале, додека закупците возвратиле со формирање локални [[Tenants' Defence Associations|здруженија за одбрана на закупците]],{{Sfn|Dooley|2014}} а едно такво [[Здружение за заштита на закупци на рути|, Здружението за одбрана на закупците на рутата]], било непријателски настроено кон Лигата. Кон крајот на 70 години од 19 век, аграрните злосторства биле зголемени, од 135 во 1875 година на 236 две години подоцна, а во исто време, емиграцијата (која дејствуваше како вентил за притисок за политичка тензија) се намалила за повеќе од половина.{{Sfn|Bew|2007}} Сепак, дури во 1877 година, областите што ќе бидат силно погодени од агитацијата на Земјишната лига биле целосно мирни, без никаква навестување за тоа што ќе се случи.{{Sfn|Vaughan|1994}} Во 1878 година, водачот на ирско-американскиот [[Клан на Гаел|клан на Гаел,]] [[Џон Девој]], му понудил на [[Чарлс Стјуарт Парнел]], кој тогаш бил ѕвезда во подем во [[Ирска парламентарна партија|Ирската парламентарна партија]] (ИПП), договор кој станал познат под името [[Ново заминување (Ирска)|Ново заминување]] и како резултат на овој договор, крилата на ирскиот национализам, кои [[Ирско републиканство|се занимавале со физичка сила]] и парламентарното крило, се согласиле да работат заедно по прашањето за земјиштето.{{Sfn|Bew|2007}}{{Sfn|Janis|2015}} Оваа соработка била зацементирана со состанок на 1 јуни 1879 година во Даблин помеѓу Девој, Парнел и [[Мајкл Давит]], а спорно било всушност тоа што го договориле. Давит тврдел дека немало формален договор, додека Девој тврдел дека ИПП ветил дека нема да дејствува против [[Ирско републиканско братство|Ирското републиканско братство]] (ИРБ) и направил други отстапки во замена за ирско-американска поддршка.{{Sfn|Janis|2015}} Во 1879 година, западниот дел на Ирска бил погоден од [[Ирскиот глад (1879)|глад]], комбинација од обилни дождови, слаби приноси и ниски цени што донело широко распространет глад и лишување.{{Sfn|Janis|2015}} Зголемено од намалувањето на можностите за надворешен приход, особено сезонскиот земјоделски приход во Велика Британија, многу мали сопственици се соочиле со глад и не можеле да ја платат киријата,{{Sfn|Jordan|1994}}{{Sfn|McLaughlin|2015}} а некои сопственици на недвижности понудиле намалување на киријата, додека други одбиле врз основа на тоа што нивните закупувачи учествуваа во анти-сопственичка агитација.{{Sfn|Jordan|1994}} Ирскиот историчар [[Пол Бју]] забележал дека 5 од најголемите сопственици на недвижности во Конакат, исто така, одбиле да придонесат пари во фондовите за помош, и покрај тоа што собирале повеќе од 80.000 фунти годишно за кирија,{{Sfn|Bew|1979}} а според историчарите како [[Вилијам Вон]] и Филип Бул, сериозната [[земјоделска рецесија]] во комбинација со обединето националистичко водство ја поставило основата за производство на моќно и трајно народно движење.{{Sfn|Bull|1996}} == Хронологија == === Земјишна лига (1879–1881) === [[Податотека:Irish_landlord_begging_for_rent.jpg|мини|Ирски газда доведен до просење за кирија, карикатура од 1880 година]] Земјишната војна започнала на 20 април 1879 година на масовен собир во [[Ирштаун, округ Мајо|Ириштаун, округ Мајо,]] кој бил организиран од локални и активисти од Даблин, предводени од Давит и [[Џејмс Дејли (активист)|Џејмс Дејли]].{{Sfn|Jordan|1994}}{{Sfn|Kane|2011}} Активистите се обидел да мобилизираат сојуз од земјоделци-закупци, дуќанџии и свештеници во корист на земјишната реформа, а иако свештенството одбило да учествува, на состанокот присуствувале околу 7.000 до 13.000 луѓе, кои дошле од сите делови на Мајо и окрузите [[Роскомон (грофовија)|Роскоммон]] и [[Голвеј (грофовија)|Голвеј]], а главното прашање било киријата, која обично се плаќала напролет, а поради лошата жетва, закупците не можеле да си дозволат да платат и на многумина им се заканувало иселување.{{Sfn|Jordan|1994}} Толпата била водена и поведена на позиции од локални Фенијанци - регрутирани од Давит на претходно патување со помош на локалниот лидер на IRB, [[Пет Нели]] - иако советот на IRB одбил да го санкционира аграрниот активизам, а меѓу говорниците биле пратеникот [[Џон О'Конор Пауер]], Фенијан [[Томас Бренан (Ирска лига за земјиште)|Томас Бренан]], активистот од Глазгов, [[Џон Фергусон (шкотски активист)|Џон Фергусон]] и Дејли.{{Sfn|Jordan|1994}} Локалните Фенијци организирале состаноци, во [[Клерморис]] на 25 мај со 200 присутни и [[Нок, округ Мајо|во Нок]] на 1 јуни со пријавена посетеност од 20.000–30.000 луѓе, во знак на протест против ставот на Црквата.{{Sfn|Jordan|1994}} Друг состанок се одржал во [[Вестпорт, округ Мајо|Вестпорт, округ Мајо,]] на 8 јуни, во знак на протест против [[Џорџ Браун, 3-ти маркиз од Слајго|маркизот од Слајго]] кој бил најголемиот земјопоседник во Мајо, а Давид го убедил Парнел да зборува{{Sfn|Jordan|1994}} и излегле 8.000 луѓе.{{Sfn|Jordan|1994}} Парнел продолжил со ангажманот дури и откако [[Џон Мекхејл]], [[Архиепископ на Туам|надбискуп на Туам]], го осудил состанокот во писмо од 7 јуни до ''[[The Freeman's Journal|„Фрименс џурнал“]],''{{Sfn|Jordan|1994}} а и исто така Парнел сакал да го спречи заробувањето на новото движење од страна на фенијските радикали, бидејќи вторите биле неприфатливи за католичкото свештенство и за поголемите закупци, од чија поддршка зависел.{{Sfn|Jordan|1994}} Овој состанок, особено говорот на Парнел во кој тој го промовирал селското сопствеништво, бил широко коментиран во печатот дури и во Лондон.{{Sfn|Jordan|1994}} Првично, движењето било по карактер било несекташки, а во со станоците учествувале и протестантските закупци.{{Sfn|Jordan|1994}} Фокусот на раководството се префрлио од агитација кон организација со цел да се искористи новата енергија за националистичката кауза.{{Sfn|Bull|1988}} На 16 август 1879 година, во [[Каслбар]] била основана Земјишната лига на Мајо,{{Sfn|Janis|2015}} по што биле направени првите предлози до католичката хиерархија,{{Sfn|Jordan|1994}} а веќе од септември, свештениците брзо презеле лидерски улоги во движењето и претседавале со повеќе од две третини од состаноците во остатокот од 1879 година. Движењето продолжило да добива на сила како што економската ситуација се влошувала,{{Sfn|Jordan|1994}} а вклученоста на свештенството многу отежнало британската влада да преземе мерки против движењето, што внело „скоро совршено единство“ меѓу ирските закупни земјоделци.{{Sfn|Bull|1996}} Во неколку изборни единици, кандидатите поддржани од Земјишната лига не успеале на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1880 година|општите избори во 1880 година]] поради свештеничко спротивставување.{{Sfn|Bew|1979}} На 21 октомври 1879 година, Земјоделската лига на Мајо била заменета од [[Ирска национална лига за земјиште|Ирската национална Земјоделска лига]] со седиште во Даблин, во која претседавал Парнел.{{Sfn|Janis|2015}} Како што напредувала агитацијата за земјиштето, таа била преземена од поголемите земјоделци и центарот на гравитација се поместил подалеку од загрозените западни области,{{Sfn|Biagini|2007}} па така во Мајо, есенската жетва на компири била само 1,4 тони по акр, помалку од половина од претходната година.{{Sfn|Jordan|1994}} На [[1880 Land League conference|конференцијата на Земјоделската лига]] во април 1880 година, програмата на Парнел за помирување со земјопоседниците била отфрлена во корист на барањето за укинување на „земјопоседништвото“, промовирано од Давит и други радикали.{{Sfn|Bew|1979}} На 17 мај, Парнел бил избран за претседател на ИПП.{{Sfn|Bew|1979}} Локалните ограноци на Земјоделската лига често биле формирани од претходни здруженија како што биле Здруженијата за одбрана на закупците или Клубовите на земјоделците, кои одлучиле да се приклучат на Земјоделската лига поради поголемите финансиски ресурси што ги нудееле, а ова ги донесе поголемите земјоделци и сточари во движењето.{{Sfn|Bew|1979}} Лигата го усвоича слоганот „земјата за народот“, кој бил доволно нејасен за да биде прифатлив за ирските националисти низ целиот политички спектар,{{Sfn|Janis|2015}} но за повеќето земјоделци-закупци, слоганот значел поседување на сопствена земја, а за малите сопственици на неекономски поседи, особено во пренатрупаните западни области, тоа значелп да им се дадат поголеми поседи што нивните семејства ги поседувале пред иселувањата од Големиот глад. За радикалите како што бил Мајкл Давит, тоа значело национализација на земјиштето,{{Sfn|Bew|1979}} а фузијата помеѓу земјишната агитација и националистичката политика се базирала на идејата дека земјата Ирска со право му припаѓа на ирскиот народ, но била украдена од англиски освојувачи кои ѝ наметнале странски систем на сопственост на земјиштето,{{Sfn|Bull|1988}}{{Sfn|Jordan|1998}} а номинално, Земјишната лига го осудила пасењето на големо како неправилна употреба на земјиште кое со право им припаѓало на земјоделците кои се занимавале со обработување, но бидејќи инвестирањето во пасишта било главното средство за нагорна мобилност за руралните католици, новата католичка класа на сточари била растргната помеѓу својата природна верност кон ирскиот национализам и својата економска зависност од земјопоседниците да изнајмуваат земјиште за пасење. Многумина се согласиле со Земјишната лига, создавајќи мешано класно тело чии вистински економски интереси се судриле и што дополнително ја консолидирало националистичката природа на Земјишната лига.{{Sfn|Bull|1996}} Во 1881 година, владата ја формирала [[Ирска комисија за земјиште|Земјишната комисија]] со квази-судски овластувања што на крајот им овозможило на повеќето земјоделци-закупци да купат [[Слободно поседување (закон)|сопственички]] удели во нивната земја. === Потиснување (1881–1882) === [[Податотека:Irish_land_war.jpg|мини|Постер на Земјишната лига од периодот [[Манифест без кирија|на манифестот „Без изнајмување“]]]] По [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1880 година|општите избори во април 1880 година,]] кога Земјишната војна сè уште беснеела, Парнел верувал дека поддршката на агитацијата за земјиштето било средство за постигнување на неговата цел за самоуправа, а премиерот Гладстон се обидел да го реши прашањето за земјиштето со [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]]. Законот им дал поголеми права на земјоделците-закупци, т.н. ''двојна сопственост'', но не успеал да ги елиминира иселувањата од закупци и така Парнел и неговите партиски поручници, Вилијам О'Брајан, Џон Дилон и Вили Редмонд, влегле во жестока вербална офанзива против законот и биле затворени во октомври 1881 година во [[Затвор во Килмејнхам|затворот Килмејнхем]], заедно со други истакнати членови на Лигата, според [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]] кој бил познат и како Закон за принуда. Додека биле во затвор, тие го издале [[Манифест без кирија|Манифестот против кирија]], повикувајќи на национален [[Штрајк за изнајмување|штрајк за кирија]] на земјоделците-закупци до нивното ослободување и конечно, на 20 октомври владата презела акција за потиснување на Земјишната Лига. Вистинска кампања „Без кирија“ била практично невозможно да се организира, а многу закупци биле повеќе заинтересирани за „тестирање на Законот за земјиште“. Понатаму се чинело дека Законот за принуда, наместо да го истера аграрниот криминал, само го интензивираше. Иако Лигата го обесхрабрувала насилството, сепак аграрните злосторства значително се зголемија и во тие10 месеци од март до декември 1880 година, пред да биде донесе Законот за земјиште, бројот на „бесрамни дела“ бил 2.379, но во соодветниот период од 1881 година, кога законот бил во целосна сила, бројките биле 3.821. Бројките до март 1882 година, со Парнел во затвор, покажале континуиран пораст. Во април 1882 година, Парнел се обидел да склучи договор со владата во спогодба, позната како [[Договорот од Килмејнхем]] кој вклучувал повлекување на манифестот и преземање мерки против аграрниот криминал и така до 2 мај сите интернирани биле ослободени од затвор, а Давид на 6 мај, денот на [[Убиства во паркот Феникс|убиствата во паркот Феникс]]. Бидејќи Земјишната лига сè уште била потисната, Парнел ја воскреснал со голема церемонија заедно со Давид на 17 октомври, прогласена како нова организација наречена [[Ирска национална лига]]. === План на кампањата (1886–1891) === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|План на кампањата}} [[Податотека:Dr_Tullys_House_(6821695135).jpg|десно|мини|Иселување во Вудфорд, округ Голвеј, во 1888 година, за време на Планот на кампањата]] [[План на кампањата|Планот за кампања]] од 1886 до 1891 година, на кој му претходеле економските тешкотии поради сушите во 1884 и 1887 година, како и индустриската депресија во Англија што предизвикала намалување на пазарите,<ref>''The Land War 1879–1903'' The National Library of Ireland (1976) {{ISBN|0-907328-06-7}}</ref> бил пофокусирана верзија на агитација и штрајкови за кирија во кој закупците на имот се состанувале и одлучувале која била фер кирија што требала да му ја платат на својот сопственик, иако кириите веќе биле судски утврдени со законот од 1885 година. Тие нуделе да ја платат пониската кирија, а доколку била одбиена, наместо тоа ја плаќале во фондот на Планот за кампања. Овие штрајкови за кирија биле насочени кон најзадолжените и финансиски несигурни сопственици на недвижности, кои се соочувале со избор помеѓу непосреден банкрот и прифаќање понизок приход.{{Sfn|Bull|1996}} [[Хуберт де Бург-Кенинг, втор маркиз од Кланрикард|Лорд Кланрикард]] иселил многу закупци и станал главна цел, а со оглед на [[Закон за претставување на народот од 1884 година|проширеното право на глас дозволено во 1884 година]], МПП морала да добие кредибилитет кај поголемиот број нови гласачи, избирајќи ја најбројната ирска група, руралното гласачко тело со ниски до средни приходи, а бидејќи повеќето членови на МПП биле католици, тие се обратиле до Рим за морална поддршка и истото го сторила и владата, а Ватикан издал [[Папски указ|Папски рестрикт]] проследен со [[енциклика]] „''Saepe Nos''“ во 1888 година, осудувајќи ги активностите на Земјишната лига, особено бојкотирањето.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newadvent.org/library/docs_le13sn.htm|title=CATHOLIC LIBRARY: Saepe Nos (1888)|accessdate=25 June 2016}}</ref> ''Саепе Нос,'' исто така, тврдел дека ја проширувал и разјаснувал претходната слична одлука на [[Конгрегација за евангелизација на народите|Светата Конгрегација за пропаганда]]. Во 1887 година бил донесен [[Закон за кривично право и постапка (Ирска) од 1887 година|Законот за кривично право и постапка (Ирска) од 1887 година]] за справување со прекршоците поврзани со Кампањата. По Законите за земјишна реформа од 1881 и 1885 година, многу коментатори на печатот од Конзервативната партија го опишале Планот на кампањата како опортунистички и циничен метод на одмазда по поделбата на Либералната партија и отфрлањето на [[Закон за ирска самоуправа од 1886 година|првиот Закон за ирска самоуправа]] во јуни 1886 година, но исто така, бил опишан и како суров, бидејќи новите штрајкови за кирија неизбежно резултирале со повеќе иселувања и бојкотирање како и претходно, со сите придружни заплашувања и насилство, а други новинари го сметале тоа за прашање на правда и за континуирана грижа за вистинските либерали. Кампањата довела до настани како [[Мичелстаун|масакрот во Мичелстаун]] во 1887 година и затворањето на пратениците на ИПП, како Вилијам О'Брајан, поради нивната вмешаност, а насилните аспекти на кампањата биле напуштени во пресрет на дебатите за [[Втор закон за ирска самоуправа|Вториот закон за ирска самоуправа]] во 1893 година, но ИПП дотогаш била поделена на [[Ирска национална федерација]] и Ирска национална лига поради кризата со разводот на Парнел. [[Податотека:T.Birmingham's_house,_Moyasta,_Co.Clare_with_Battering_Ram_and_soldiers_outside_(23690403360).jpg|мини|Кралската ирска полиција иселува човек од неговата куќа во Мојаста на имотот Ванделур во округот Клер, јули 1888 година за време на Планот на кампањата .]] === Подоцнежна агитација === Помеѓу 1906 и 1909 година, малите сопственици кои барале повеќе земја ја започнале [[Лоренс Гинел|Ранч Војната]], барајќи продажба на незакупено земјиште во сопственост на сопствениците на земјиште и распаѓање на големите фарми за пасење,{{Sfn|Casey|2018}} а противниците на ранчирањето го истакнале фактот дека многу ранчови биле создадени по гладот од земјиште претходно обработувано од иселени мали сопственици.{{Sfn|Laird|2005}}{{Sfn|Bew|1987}} Организирана од [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] и [[Лоренс Гинел]],{{Sfn|Bew|1987}} Ранч Војната вклучувала берби на добиток, јавни собири, бојкот и заплашување,{{Sfn|Campbell|2005}}{{Sfn|Casey|2018}} а само помеѓу август и декември 1907 година, на властите им биле пријавени 292 берби на добиток,{{Sfn|Bew|1987}} додека најинтензивна била во областите на Конахт, Северен и Источен Ленстер и Северен Манстер, каде што постоеле големи фарми за пасење и неекономични мали имоти.{{Sfn|Laird|2005}}{{Sfn|Bew|1987}} Кампањата резултирала со пораз за малите земјоделци и покрај „наследството на горчина и цинизам во Коно“,{{Sfn|Bew|1988}} а главниот ефект од нивната кампања бил да покажат како ирскиот национализам станал буржоаско движење, вклучувајќи многу големи сточари.{{Sfn|Bew|2007}} До [[Ирска војна за независност|Ирската војна за независност]] (1918–1922) околу половина милион луѓе окупирале неекономични мали поседи, претежно во западна Ирска, но покрај тоа, на ветераните од [[Ирски волонтери|Ирските доброволци]] и Првата [[Ирска Републиканска Армија (1919–1922)|Ирска Републиканска Армија]] им била ветена земја во замена за нивната служба.{{Sfn|Dooley|2014}} Во периодот 1919–1920 година, во западна Ирска се случил бран на запленувања на земјиште, а во 1920 година аграрните злосторства биле забележани на највисоко ниво од 1882 година.{{Sfn|Laird|2005}} Кога нивните надежи за стекнување повеќе земјиште биле разбиени од фактот дека [[Англоирски договор|Англоирскиот договор]] не го споменувал прашањето за земјиштето, многумина се приклучиле на страната [[Анти-договорна ИРА|против договорот]] во следната [[Ирска граѓанска војна]].{{Sfn|Dooley|2014}}{{Sfn|Jackson|2010}} Во [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]], нивните поплаки ја поттикнале партијата [[Фијана Феил]] и довеле до законите за земјиште од 1923 и 1933 година, што предизвикало „драматична прераспределба“ на големите фарми и имоти на малите сопственици и безземјиштениците.{{Sfn|Dooley|2014}} == Тактики == [[Податотека:Evicted_(1890)_Elizabeth_Thompson_Butler.png|мини|250x250пкс|''„Исселени'' “ (1890) од [[Елизабет Томпсон|Лејди Батлер]] прикажува жена која стои покрај својата уништена куќа кратко по иселувањето во близина [[Глендалох|на Глендалоу]], [[Виклоу (грофовија)|округ Виклоу.]]]] === Земјишни судови === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Непишано право (Ирска)}} Некои од локалните ограноци на Земјишната лига основале арбитражни судови во 1880 и 1881 година,{{Sfn|Jordan|1998}} кои биле експлицитно моделирани според британските судови,{{Sfn|Campbell|2005}} а типично, случаите биле разгледувани од страна на извршниот комитет, кој ги повикувал двете страни, повикувал сведоци, ги испитувал доказите презентирани од страните, донесувал пресуда и досудувал казна доколку бил прекршен кодексот. Понекогаш, поротите биле повикувани од локалните заедници, а тужителот повремено дејствувал како обвинител. Американскиот историчар [[Доналд Џордан]], и покрај карактеристиките на постапката на општото право, нагласил дека трибуналите во суштина биле продолжение на локалната гранка која судела дали биле прекршени сопствените правила,{{Sfn|Jordan|1998}}{{Sfn|Laird|2005}} а овие судови биле опишани како „правен систем во сенка“ од страна на британскиот академик Френк Ледвиџ,{{Sfn|Ledwidge|2017}} додека според историчарот [[Чарлс Таунсенд]], формирањето на судови било „најнеприфатливиот од сите акти на пркос“ извршени од Земјишната лига.{{Sfn|Townshend|1984}} Во 1881 година, главниот секретар за Ирска [[Вилијам Едвард Форстер|, Вилијам Едвард Форстер,]] се пожалил дека законот за земјишна лига бил во подем:  {{Цитат|... секој закон се потпира на моќта да го казни неговото прекршување. Бидејќи во Ирска во моментов нема таква моќ, принуден сум да признаам дека во голема мера, обичниот закон на земјата е немоќен; но [[непишаниот закон (Ирска)|непишаниот закон]] е моќен, бидејќи казната сигурно ќе следи по неговото прекршување.{{sfn|Laird|2005|p=35}}}} Од 1882 година, Ирската национална лига организирала судови со цел да ги замени оние од претходната организација, а клучните одредби забранувале плаќање кирија без намалувања, преземање земјиште од кое закупецот бил избркан и купување на нивниот имот според [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 годинаж|Законот Ешборн]] од 1885 година.{{Sfn|Jordan|1998}} Други забранети дејствија вклучувале „учество во иселувања, дружење или склучување трговија со секој што го сторил тоа или работа за, вработување, издавање под наем на земјиште од или дружење со лице кое е бојкотирано“.{{Sfn|Jordan|1998}} Трибуналите обично ги воделе водачите на локалните ограноци, одржувајќи отворени постапки со постапка според општото право, што имало за цел да го одржи имиџот на Лигата дека била за владеење на правото, само ирско право наместо англиско право.{{Sfn|Jordan|1998}} === Бојкот === <templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" />{{Цитат во кутија|Кога некој човек ќе земе фарма од која друг е иселен, мора да го избегнувате покрај патот кога ќе го сретнете, мора да го избегнувате на улиците на градот, мора да го избегнувате на тезгата во продавницата, мора да го избегнувате на панаѓурот и на пазарот, па дури и во храмот за богослужба... мора да го избегнувате од вашата одвратност кон злосторството што го сторил... ако населението на еден округ во Ирска ја спроведува оваа доктрина, дека нема да има човек... [кој би се осмелил] да го прекрши вашиот непишан законик.|source=[[Чарлс Стјуарт Парнел]], на состанокот на [[Енис]], 19 септември 1880 година {{sfn|Џордан|1994|p=286}}{{sfn|Лерд|2005|pp=29–30}}}} Една од главните тактики на Земјишната лига бил познатиот [[бојкот]],{{Sfn|Townshend|1984}}{{Sfn|Laird|2005}} чија цел на почетокот била „[[Грабачи на земјиште|грабачите на земјиште]]“,{{Sfn|Laird|2013}} а говорниците на Земјишната лига, вклучувајќи го и [[Мајкл Давид]], почнале да се залагаат за нова ненасилна морална тактика против оние што ја преземале земјата на иселените станари,{{Sfn|Jordan|1994}} а во 1889 година парнел одржал говор во [[Енис]], предлагајќи дека кога се работело со такви станари, наместо да се прибегнува кон насилство, сите во месноста требало да ги избегнуваат. Оваа тактика потоа била проширена на сопствениците на земјиште, а терминот „бојкот“ бил измислен подоцна истата година по успешната кампања против агентот за земјиште [[Мејо (грофовија)|од округот Мајо,]] [[Чарлс Бојкот]] против кого била преземена концентрираната акција, што за него значела дека Бојкот не можел да вработи никого да [[Берба|ги собира]] земјоделските култури под негова надлежност и бил принуден да ја напушти земјата,{{Sfn|Jordan|1994}} а тактиката се проширила низ целата земја. Употребата на „заплашување“ за спроведување на бојкот морала да биде криминализирана во [[Prevention of Crime (Ireland) Act 1882|Законот за спречување на криминал (Ирска) од 1882 година]].{{Sfn|Laird|2005}}{{Sfn|Townshend|1984}} Според Генералниот инспектор, бојкотирањето „претставувало форма на затворање за жртвата која била изолирана и одвоена од остатокот од заедницата“,{{Sfn|Campbell|2005}} а поголемите земјоделци и земјопоседници биле подобро способни да се справат со бојкотот, со тоа што го издржувале привременото губење на приходот, вработувале крадци или нарачувале залихи по пошта{{Sfn|Campbell|2005}} и иако ефикасноста на бојкотирањето била оспорена, фразата и тактиката преминале во јазикот на ненасилното дејствување.{{Sfn|Townshend|1984}} === Штрајк за изнајмување === Штрајковите за кирија се користеле како средство за притисок врз сопствениците на недвижности да ја намалат киријата, а задржаните кирии честопати оделе во „фонд за одбрана“ за правно застапување во случаи на иселување и поддршка на иселените семејства.{{Sfn|Clark|2014}} Штрајковите за кирија можеле да се спроведат и на начин [[Забавување|на забавување]], со плаќање дел сега и ветување повеќе следната недела, додека се прави недостапен, може да вклучува пречки за собирачите на кирија, повторно окупирање на фарми изнајмени од иселени неплаќачи итн, а за пронаоѓач на овој вид тактика се смета Семејството Мигер од Килбери, што ја практикувале во јануари 1880 година.{{Sfn|Bew|1979}} === Насилство === [[Податотека:Evictions_and_agrarian_crime_in_Ireland,_1876–1890.jpg|мини|Иселувања (сива) и аграрен криминал (портокалова) за време на Земјишната војна]] Современите противници тврделе дека Земјишната војна претставувала „организирана кампања на тероризам“, а во својата биографија на Мајкл Давит, [[Теодор Вилијам Муди|Т.В. Муди]] признал дека злосторството било резултат на милитантноста на Земјишната лига, но тврдел дека статистиката ја побивала идејата дека Земјишната лига одржувала „владеење на терор“,{{Sfn|Gantt|2010}} а најчестиот вид аграрно дело било испраќањето заканувачки писма.{{Sfn|Vaughan|1994}} Давит и другите водачи на Земјишната лига го осудиле аграрниот криминал со силен јазик,{{Sfn|Biagini|2007}} а локалните ограноци на Националната лига донеле многу резолуции против него,{{Sfn|Jordan|1998}} но сепак, организациите немале контрола врз своите обични членови, па така помеѓу 1879 и 1881 година, злосторствата поврзани со Земјишната војна се зголемиле од 25% на 58% од целиот криминал во Ирска, без водачите да повикаат на прекин на агитацијата.{{Sfn|Janis|2015}} Само 16 проценти од аграрните злосторства довеле до апсења, што било многу помалку од стапката од 50% за неаграрни дела,{{Sfn|Jackson|1997}} а Гладстон верувал дека ескалацијата на злосторствата бил доказ за неуспехот и на политиката на принуда на неговата влада и на стратегијата „Без кирија“ на Земјишната лига.{{Sfn|Bew|2007}} Аграрните бесови значително се намалиле по основањето на Ирската национална лига во 1882 година, поради вториот систем за решавање на спорови за аграрни прашања, кој го наметнал бојкотирањето како најстрога казна.{{Sfn|Jordan|1998}} Британските службеници често тврделе дека ефикасноста на Националната лига се должела на стравот од насилство од беззакони елементи доколку странката во спорот не се придржува.{{Sfn|Jordan|1998}} Социологот Семјуел Кларк тврдел дека заканата од насилство ѝ помогнала на Земјишната лига да ги спроведе своите одлуки и да ги замолчи своите непријатели.<ref>{{Harvnb|Clark|2014}}, cited in {{Harvnb|Jordan|1994}}.</ref> Во 1889 година, [[Специјална комисија за парнелизам и криминал|Специјалната комисија за парнелизам и криминал]] не пронашла врски помеѓу Ирската национална лига и аграрниот криминал,{{Sfn|Jordan|1998}}{{Sfn|Jackson|2010}} а еден британски службеник објаснил дека, иако бил сигурен дека Лигата не планирала ниту извршила злосторства, „без бес и заплашување Лигата не би можела да постои“.{{Sfn|Jordan|1998}} == Земјишни закони == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закони за земјиште (Ирска)}} Прашањето за земјиштето во Ирска конечно било смирено со серија [[ирски закони за земјиште]], почнувајќи од 1870 година со реформа на киријата,{{Sfn|Guinnane|Miller|1997}} со кои во 1881 година била основана Комисијата за земјиште и биле предвидени судски преиспитувања за потврдување на фер кирии. [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] започнал ограничен процес на дозволување на земјоделците-закупувачи да ги купат своите [[Слободно поседување (англиско право)|слободни поседи]], кој бил значително проширен по [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] од 1902 година, со [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година]]. [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1909 година|Законот за купување земјиште (Ирска)]] на [[Августин Бирел]] од 1909 година дозволувала [[Експропријација|присилна откуп]] и купување и поделба на незакупено земјиште кое директно го обработувале сопствениците. Овие закони им овозможувале на закупувачите прво да стекнат широки имотни права врз нивните закупни поседи, а потоа да го купат своето земјиште од нивните сопственици преку заеми [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|од владата на Обединетото Кралство]] и Комисијата за земјиште. Законот од 1903 година им даде на ирските земјоделци-закупувачи право на купување спонзорирано од владата, кое сè уште не е достапно во Велика Британија денес. Успехот на Земјишните закони во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственоста на земјиштето]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, Земјишните закони не биле единствениот фактор што ја предизвикал оваа прераспределба, имено [[Прва светска војна|Големата војна]] и конфликтот за време на ирскиот револуционерен период, исто така, го олесниле продавањето на земјиштето,{{Sfn|Vaughan|1994}} а земјишните агитатори почнале да ги гледаат реформите што ги барале како лек за маките на руралната Ирска. Всушност, емиграцијата и економската неповолност продолжиле со забрзано темпо,{{Sfn|King|2009}}{{Sfn|Vaughan|1994}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Наводи == === Цитати === <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|20em}} === Извори за печатење === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" />  === Веб-извори === <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == Дополнително читање == <templatestyles src="Refbegin/styles.css" /> == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Ризница-врска|Land War (Ireland)|Land War}} * [https://web.archive.org/web/20080918071133/http://www.landedestates.ie/LandedEstates/jsp/index.jsp База на податоци за земјишни имоти] составена од [[Универзитетски колеџ Голвеј|Универзитетскиот колеџ Голвеј]] {{Land War}}{{IRB}}{{Ireland topics}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Судири во 19 век]] [[Категорија:Тактики на протест]] [[Категорија:Селски бунтови во Е]] [[Категорија:Земјишна реформа во И]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Аграрство во И]] [[Категорија:Дистрибуција]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] kya78i5g34ghrujsc2irajem0s02dte Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство 10 1396689 5571253 2026-06-03T16:30:44Z IvanKonev123 98191 Создадена страница со: {{Infobox UK legislation | short_title = | type = | parliament = | long_title = | citation_auth = | year = | citation = | introduced_by = | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | si_made_date = | si_laid_date = | royal_assent = | commencement = | expiry_date... 5571253 wikitext text/x-wiki {{Infobox UK legislation | short_title = | type = | parliament = | long_title = | citation_auth = | year = | citation = | introduced_by = | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | si_made_date = | si_laid_date = | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | primary_legislation = | eu_directives = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | status_EW = | status_Scot = | status_IE = | status_NI = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} 5x0icn94jgm8l9vz81880m1w583es4w 5571271 5571253 2026-06-03T18:06:00Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Предлошка:Инфокутија: Законодавство на Велика Британија]] на [[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] 5571253 wikitext text/x-wiki {{Infobox UK legislation | short_title = | type = | parliament = | long_title = | citation_auth = | year = | citation = | introduced_by = | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | si_made_date = | si_laid_date = | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | primary_legislation = | eu_directives = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | status_EW = | status_Scot = | status_IE = | status_NI = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} 5x0icn94jgm8l9vz81880m1w583es4w 5571273 5571271 2026-06-03T18:10:20Z Andrew012p 85224 5571273 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vevent {{#if:{{{collapsed|}}}|mw-collapsible mw-collapsed}} | title = {{#if:{{{collapsed|}}}||{{{краток_наслов|{{{short_title|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}}}} | titleclass = summary | above = {{#if:{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">{{{краток_наслов|{{{short_title|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}}</span>|}} | abovestyle = font-size:100% | aboveclass = summary | subheader = {{#switch:{{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}}|si|statutory instrument=Статутарен инструмент|order in council=Кралски декрет|wsi|welsh statutory instrument|wales statutory instrument=Велшки статутарен инструмент|welsh order in council=Велшки кралски декрет|scottish order in council=Шкотски кралски декрет|northern ireland order in council|ni order in council=Кралски декрет за С. Ирска|ssi|scottish statutory instrument=Шкотски статутарен инструмент|nisr|northern ireland statutory rule=Статутарно правило за С. Ирска|act|public general act|local act|act of parliament=Акт на Парламентот|scottish act=Акт на Шкотскиот парламент|welsh assembly act=Акт на Собранието на Велс|welsh act|senedd act=Акт на Сенед Кимру|church measure=Мерка на Црквата на Англија|measure=Мерка на Собранието на Велс|ni act=Акт на Собранието на С. Ирска|jersey law=Закон на државите Џерси|guernseylaw=Закон на државите Гернзи|tynwald act=Акт на Тинвалд|gibraltar act=Акт на Парламентот на Гибралтар|sr&o=Статутарни правила и наредби|bill=Предлог-закон}} | subheaderstyle = font-weight: bold; | headerstyle = border-top: 1px solid #aaa; | image = {{#switch:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}} |Scottish Parliament|Scottish= [[File:Coat of Arms of the United Kingdom in Scotland (Variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] |Northern Ireland Assembly= [[File:Flag of Northern Ireland Assembly.svg|140px|alt=coat of arms]] |Welsh Parliament|Senedd Cymru|Welsh Assembly|National Assembly for Wales= [[File:Royal Badge of Wales (2008).svg|140px|alt=coat of arms]] |Parliament of Northern Ireland= [[File:Royal Arms of the United Kingdom (Privy Council).svg|140px|alt=coat of arms]] |Parliament of Gibraltar= [[File:Coat of Arms of the Government of Gibraltar.svg|140px|alt=coat of arms]] |Tynwald= [[File:Coat of arms of the Isle of Man.svg|140px|link=|alt=]] |States of Jersey= [[File:Coat of arms of Jersey.svg|140px|alt=coat of arms]] |States of Guernsey= [[File:Coat of arms of Guernsey.svg|140px|link=|alt=]] |Church Assembly|General Synod of the Church of England= [[File:Logo of the Church of England-cropped.png|140px|link=|alt=]] |#default= {{#if:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}||[[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]]}} }} | caption = {{#if:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}|[[{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}]]}} | label2 = [[Short and long titles|Долг наслов]] | data2 = {{{долг_наслов|{{{long_title|}}}}}}{{#if:{{{овластување_цитат|{{{citation_auth|}}}}}}|<br/>(Краткиот наслов е овластен со член {{{овластување_цитат|{{{citation_auth|}}}}}} од актот.)}} | class2 = description | label3 = [[Citation of United Kingdom legislation|Цитат]] | data3 = {{{цитат|{{{citation|{{{statute_book_chapter|}}}}}}}}} | label4 = Воведен од | data4 = {{{воведен_од|{{{introduced_by|}}}}}}{{#if:{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}}{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}}|{{br separated entries | 1 = {{#if:{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}}|{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}} (Дом на општините)}} | 2 = {{#if:{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}}|{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}} (Дом на лордовите)}} }} }} | class4 = organiser | label5 = Територијален опсег | data5 = {{{територијален_опсег|{{{territorial_extent|}}}}}} | header6 = {{#if:{{{датум_донесување|{{{si_made_date|}}}}}}{{{датум_поднесување|{{{si_laid_date|}}}}}}{{{кралско_одобрение|{{{royal_assent|}}}}}}{{{стапување_во_сила|{{{commencement|}}}}}}{{{датум_укинување|{{{repeal_date|}}}}}}|Датуми}} | label7 = Донесен | data7 = {{{датум_донесување|{{{si_made_date|}}}}}} | label8 = Поднесен пред Парламентот | data8 = {{{датум_поднесување|{{{si_laid_date|}}}}}} | label9 = Кралско одобрение | data9 = {{{кралско_одобрение|{{{royal_assent|}}}}}} | label10 = Стапување во сила | data10 = {{{стапување_во_сила|{{{commencement|}}}}}} | label11 = Истечен | data11 = {{{истечен|{{{expiry_date|}}}}}} | label12 = Ставен вон сила | data12 = {{{датум_укинување|{{{repeal_date|}}}}}} | header13 = {{#if:{{{изменува|{{{amends|}}}}}}{{{укинува|{{{replaces|}}}}}}{{{основно_законодавство|{{{primary_legislation|}}}}}}|Друго законодавство}} | label14 = Изменува | data14 = {{{изменува|{{{amends|}}}}}} | label15 = Укинува | data15 = {{{укинува|{{{replaces|}}}}}} | label16 = Донесен врз основа на | data16 = {{{основно_законодавство|{{{primary_legislation|}}}}}} | label17 = [[Transposition (law)|Транспонира]] | data17 = {{{транспонира|{{{eu_directives|}}}}}} | label18 = Изменет со | data18 = {{{изменет_со|{{{amendments|}}}}}} | label19 = Ставен вон сила со | data19 = {{{ставен_вон_сила_со|{{{repealing_legislation|}}}}}} | label20 = Се однесува на | data20 = {{{се_однесува_на|{{{related_legislation|}}}}}} | header21 = {{#if:{{{статус|{{{status|}}}}}}|<div style="background-color: #eee; padding: 2px;">Статус: {{#switch:{{lc:{{{статус|{{{status|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Укинат|revoked=Укинат|#default=Непознато}}</div>}} | header27 = {{#if:{{{историја|{{{legislation_history|}}}}}}|[{{{историја|{{{legislation_history|}}}}}} Историја на постапката]}} | header28 = {{#if:{{{theyworkforyou|}}}|[https://www.theyworkforyou.com/search/?s={{urlencode:{{{theyworkforyou|}}}}} Парламентарна расправа]}} | header32 = {{#if:{{{UK-LEG_title|}}}|{{UK-LEG|title={{{UK-LEG_title}}}}}}} | class33 = url }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници со непознати параметри во инфокутија|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Непознат параметар "_VALUE_"|ignoreblank=y| краток_наслов | short_title | долг_наслов | long_title | овластување_цитат | citation_auth | цитат | citation | statute_book_chapter | воведен_од | introduced_by | воведен_долни_дом | introduced_commons | воведен_горни_дом | introduced_lords | територијален_опсег | territorial_extent | датум_донесување | si_made_date | датум_поднесување | si_laid_date | кралско_одобрение | royal_assent | стапување_во_сила | commencement | истечен | expiry_date | датум_укинување | repeal_date | изменува | amends | укинува | replaces | основно_законодавство | primary_legislation | транспонира | eu_directives | изменет_со | amendments | ставен_вон_сила_со | repealing_legislation | се_однесува_на | related_legislation | статус | status | парламент | parliament | историја | legislation_history | theyworkforyou | millbankhansard | original_text | revised_text | use_new_UK-LEG | UK-LEG_title | collapsed | type | year }}<noinclude> {{Документација}} </noinclude> kqruy4lgq59g0goxxfefegl2ffsyknw 5571274 5571273 2026-06-03T18:16:32Z Andrew012p 85224 5571274 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vevent {{#if:{{{collapsed|}}}|mw-collapsible mw-collapsed}} | title = {{#if:{{{collapsed|}}}||{{{краток_наслов|{{{short_title|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}}}} | titleclass = summary | above = {{#if:{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">{{{краток_наслов|{{{short_title|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}}</span>|}} | abovestyle = font-size:100% | aboveclass = summary | subheader = {{#switch:{{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}}|si|statutory instrument=Статутарен инструмент|order in council=Кралски декрет|wsi|welsh statutory instrument|wales statutory instrument=Велшки статутарен инструмент|welsh order in council=Велшки кралски декрет|scottish order in council=Шкотски кралски декрет|northern ireland order in council|ni order in council=Кралски декрет за С. Ирска|ssi|scottish statutory instrument=Шкотски статутарен инструмент|nisr|northern ireland statutory rule=Статутарно правило за С. Ирска|act|public general act|local act|act of parliament=Акт на Парламентот|scottish act=Акт на Шкотскиот парламент|welsh assembly act=Акт на Собранието на Велс|welsh act|senedd act=Акт на Сенед Кимру|church measure=Мерка на Црквата на Англија|measure=Мерка на Собранието на Велс|ni act=Акт на Собранието на С. Ирска|jersey law=Закон на државите Џерси|guernseylaw=Закон на државите Гернзи|tynwald act=Акт на Тинвалд|gibraltar act=Акт на Парламентот на Гибралтар|sr&o=Статутарни правила и наредби|bill=Предлог-закон}} | subheaderstyle = font-weight: bold; | headerstyle = border-top: 1px solid #aaa; | image = {{#switch:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}} |Scottish Parliament |Scottish= [[File:Coat of Arms of the United Kingdom in Scotland (Variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] |Northern Ireland Assembly = [[File:Flag of Northern Ireland Assembly.svg|140px|alt=coat of arms]] |Welsh Parliament - Senedd Cymru |Senedd Cymru - Welsh Parliament |Welsh Parliament |Senedd Cymru |Senedd |Welsh Assembly |National Assembly for Wales = [[File:Royal Badge of Wales (2008).svg|140px|alt=coat of arms]] |Parliament of Northern Ireland = [[File:Royal Arms of the United Kingdom (Privy Council).svg|140px|alt=coat of arms]] |Parliament of Gibraltar = [[File:Coat of Arms of the Government of Gibraltar.svg|140px|alt=coat of arms]] |Tynwald = [[File:Coat of arms of the Isle of Man.svg|140px|link=|alt=]] |States of Jersey = [[File:Coat of arms of Jersey.svg|140px|alt=coat of arms]] |States of Guernsey = [[File:Coat of arms of Guernsey.svg|140px|link=|alt=]] |National Assembly of the Church of England |Church Assembly |General Synod of the Church of England = [[File:Logo of the Church of England-cropped.png|140px|link=|alt=]] |Parliament of Scotland |Scotland= {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}}| {{#switch: {{{година|{{{year|}}}}}} | 1558 = [[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1558-1559).svg|140px|alt=coat of arms]] | 1559 = [[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1559-1560).svg|140px|alt=coat of arms]] | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 = [[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1560-1565).svg|140px|alt=coat of arms]] | {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1603 | [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland (Variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1603 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1649 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1649 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1660 | [[File:Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1660 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1689 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1660-1689).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1689 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1694 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1694 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1702 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1694-1702).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1702 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1660-1689).svg|140px|alt=coat of arms]] }} }} | #default = [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|140px|alt=coat of arms]] }} |Parliament of Ireland |Ireland |Irish= {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}} | {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1800}}}}}} < 1542 | [[File:Coat of arms of the Lordship of Ireland.svg|140px|alt=coat of arms]] | [[File:Arms of Ireland (historical).svg|140px|alt=coat of arms]] }} | [[File:Arms of Ireland (historical).svg|140px|alt=coat of arms]] }} |Parliament of England |England |English = {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}}| {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1154 | [[File:Coat of Arms of England (-1340).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1154 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1189 | [[File:Royal Arms of England (1154-1189).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1189 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1198 | [[File:Royal Arms of England (1189-1198).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1198 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1340 | [[File:Coat of Arms of England (-1340).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1340 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1360 | [[File:Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1360 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1369 | [[File:Coat of Arms of England (-1340).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1369 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1395 | [[File:Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1395 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1399 | [[File:Coat of Arms of Richard II of England (1377-1399).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1399 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1406 | [[File:Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1406 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1422 | [[File:Coat of Arms of Henry IV & V of England (1399-1413-1422).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1422 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1461 | [[File:Coat of Arms of Henry VI of England (1422-1471).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1461 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1470 | [[File:Coat of Arms of Edward IV of England (1461-1483).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1470 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1471 | [[File:Coat of Arms of Henry VI of England (1422-1471).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1471 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1483 | [[File:Coat of Arms of Edward IV of England (1461-1483).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1483 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1485 | [[File:Coat of Arms of Richard III of England (1483-1485).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1485 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1509 | [[File:Coat of Arms of Henry VII of England (1485-1509).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1509 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1547 | [[File:Coat of Arms of Henry VIII of England (1509-1547).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1547 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1554 | [[File:Coat of Arms of England (1509-1554).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1554 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1558 | [[File:Coat of Arms of England (1554-1558).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1558 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1603 | [[File:Coat of Arms of England (1558-1603).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1603 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1649 | [[File:Coat of Arms of England (1603-1649).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1649 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1660 | [[File:Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1660 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1689 | [[File:Coat of Arms of England (1660-1689).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1689 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1694 | [[File:Coat of Arms of England (1689-1694).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1694 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1702 | [[File:Coat of Arms of England (1694-1702).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1702 | [[File:Coat of Arms of England (1702-1707).svg|140px|alt=coat of arms]] }} | [[File:Royal Arms of England (1603-1707).svg|140px|alt=coat of arms]] }} |Parliament of Great Britain = {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1714 | [[File:Coat of Arms of Great Britain (1707-1714).svg|140px|alt=coat of arms]] | [[File:Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg|140px|alt=coat of arms]] }} |#default = {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}}| {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1816 | [[File:Coat of Arms of the United Kingdom (1801-1816).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1816 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1837 | [[File:Coat of Arms of the United Kingdom (1816-1837).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1837 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1901 | [[File:Coat of Arms of the United Kingdom (1837).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1901 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1953 | [[File:Coat of arms of the United Kingdom (1901-1952).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1953 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 2022 | [[File:Royal coat of arms of the United Kingdom (1952–2022, variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 2022 | [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] }} | <includeonly>[[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]]</includeonly> }} }} | caption = {{#if:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}|[[{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}]]}} | label2 = [[Short and long titles|Долг наслов]] | data2 = {{{долг_наслов|{{{long_title|}}}}}}{{#if:{{{овластување_цитат|{{{citation_auth|}}}}}}|<br/>(Краткиот наслов е овластен со член {{{овластување_цитат|{{{citation_auth|}}}}}} од актот.)}} | class2 = description | label3 = [[Citation of United Kingdom legislation|Цитат]] | data3 = {{{цитат|{{{citation|{{{statute_book_chapter|}}}}}}}}} | label4 = Воведен од | data4 = {{{воведен_од|{{{introduced_by|}}}}}}{{#if:{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}}{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}}}|{{br separated entries | 1 = {{#if:{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}}|{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}} ({{tooltip|Дом на општините|the House of Commons}})}} | 2 = {{#if:{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}}|{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}} ({{tooltip|Дом на лордовите|the House of Lords}})}} }} }} | class4 = organiser | label5 = {{nowrap|Територијален опсег&nbsp;}} | data5 = {{{територијален_опсег|{{{territorial_extent|}}}}}} | header6 = {{#if:{{{датум_донесување|{{{si_made_date|}}}}}}{{{датум_поднесување|{{{si_laid_date|}}}}}}{{{кралско_одобрение|{{{royal_assent|}}}}}}{{{стапување_во_сила|{{{commencement|}}}}}}{{{датум_укинување|{{{repeal_date|}}}}}}|Датуми}} | label7 = Донесен | data7 = {{{датум_донесување|{{{si_made_date|}}}}}} | label8 = Поднесен пред Парламентот | data8 = {{{датум_поднесување|{{{si_laid_date|}}}}}} | label9 = {{#switch: {{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}} | assembly measure = [[Royal assent|Кралско одобрение]] | measure = [[Royal assent|Кралско одобрение]] | gibraltar act = Одобрение на гувернерот | [[Royal assent|Кралско одобрение]] }} | data9 = {{{кралско_одобрение|{{{royal_assent|}}}}}} | label10 = [[Coming into force|Стапување во сила]] | data10 = {{{стапување_во_сила|{{{commencement|}}}}}} | class10 = dtstart | label11 = Истечен | data11 = {{{истечен|{{{expiry_date|}}}}}} | class11 = dtend | label12 = {{#switch:{{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}}|si|statutory instrument=Отповикан|#default=Ставен вон сила}} | data12 = {{{датум_укинување|{{{repeal_date|}}}}}} | class12 = dtend | header13 = {{#if:{{{изменува|{{{amends|}}}}}}{{{укинува|{{{replaces|}}}}}}{{{основно_законодавство|{{{primary_legislation|}}}}}}{{{транспонира|{{{eu_directives|}}}}}}{{{изменет_со|{{{amendments|}}}}}}{{{ставен_вон_сила_со|{{{repealing_legislation|}}}}}}{{{се_однесува_на|{{{related_legislation|}}}}}}|Друго законодавство}} | label14 = Изменува | data14 = {{{изменува|{{{amends|}}}}}} | label15 = Укинува/отповикува | data15 = {{{укинува|{{{replaces|}}}}}} | label16 = Донесен врз основа на | data16 = {{{основно_законодавство|{{{primary_legislation|}}}}}} | label17 = [[Transposition (law)|Транспонира]] | data17 = {{{транспонира|{{{eu_directives|}}}}}} | label18 = Изменет со | data18 = {{{изменет_со|{{{amendments|}}}}}} | label19 = [[Repeal|{{#switch:{{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}}|si|statutory instrument=Отповикан со|#default=Ставен вон сила со}}]] | data19 = {{{ставен_вон_сила_со|{{{repealing_legislation|}}}}}} | label20 = Се однесува на | data20 = {{{се_однесува_на|{{{related_legislation|}}}}}} | header21 = {{#if:{{{статус|{{{status|}}}}}}|<div style="background-color: #{{#switch:{{lc:{{{статус|{{{status|}}}}}}}} |current=ccffcc |pending=fff1cc |amended=ffffcc |repealed=ffcccc |revoked=ffcccc |rescinded=ffcccc |annulled=ffcccc |expired=ffcccc |not_yet_in_force=ffffcc |not_fully_in_force=ffffcc |partly_in_force=ffffcc |not_passed=ffcccc |spent=ffcccc |withdrawn=ffcbdb |partially_repealed=ffa16c}}; color:var(--color-base-fixed, inherit);">Статус: {{#switch:{{lc:{{{статус|{{{status|}}}}}}}} |current=Важечки |pending=Во постапка |withdrawn=Повлечен |amended=Изменет |repealed=Ставен вон сила |revoked=Отповикан |rescinded=Поништен |annulled=Поништен |not_yet_in_force=Сè уште не е во сила |not_fully_in_force=Делумно во сила |partly_in_force=Делумно во сила |not_passed=Не е усвоен |spent=[[Spent enactment|Потрошен]] |expired=Истечен |partially_repealed=Делумно ставен вон сила |#default=Непознато}}</div>}} | header22 = {{#if:{{{статус_ИР|{{{status_IE|}}}}}}{{{статус_СИ|{{{status_NI|}}}}}}{{{статус_АВ|{{{status_EW|}}}}}}{{{статус_Шко|{{{status_Scot|}}}}}}|Статус}} | label23 = Англија и Велс | data23 = {{#switch:{{lc:{{{статус_АВ|{{{status_EW|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_АВ|{{{status_EW|}}}}}}}} | label24 = Шкотска | data24 = {{#switch:{{lc:{{{статус_Шко|{{{status_Scot|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_Шко|{{{status_Scot|}}}}}}}} | label25 = Република Ирска | data25 = {{#switch:{{lc:{{{статус_ИР|{{{status_IE|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_ИР|{{{status_IE|}}}}}}}} | label26 = Северна Ирска | data26 = {{#switch:{{lc:{{{статус_СИ|{{{status_NI|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_СИ|{{{status_NI|}}}}}}}} | header27 = {{#if:{{{историја|{{{legislation_history|}}}}}}|[{{{историја|{{{legislation_history|}}}}}} Историја на постапката низ {{#switch: {{lc:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}}} | welsh assembly | national assembly for wales = Собранието | scottish parliament = Парламентот | ni assembly | northern ireland assembly = Собранието | senedd | welsh parliament - senedd cymru | senedd cymru - welsh parliament | welsh parliament | senedd cymru = Сенедот | Парламентот }}]}} | header28 = {{#if:{{{theyworkforyou|}}}|[https://www.theyworkforyou.com/search/?s={{urlencode:{{{theyworkforyou|}}}}} Записи од парламентарната расправа за актот] од [[Hansard]], на [[TheyWorkForYou]]}} | header29 = {{#if:{{{millbankhansard|}}}|[https://hansard.parliament.uk/search?searchTerm={{urlencode:{{{millbankhansard|}}}}} Записи од парламентарната расправа за актот] од [http://hansard.parliament.uk/ Hansard]}} | header30 = {{#if:{{{original_text|}}}|[{{{original_text|}}} Текст на актот во оригиналната форма]}} | header31 = {{#if:{{{revised_text|}}}|[{{{revised_text|}}} Ревидиран текст на актот со измените]}} | header32 = {{#ifeq:{{{use_new_UK-LEG}}}|yes | {{UK-LEG|title={{#if:{{{UK-LEG_title|}}}|{{{UK-LEG_title}}}|{{PAGENAME}}}}}} | {{#if:{{{UK-LEG_title|}}}|{{UK-LEG|title={{{UK-LEG_title}}}}}}} }} | class33 = url }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници со непознати параметри во Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Непознат параметар "_VALUE_" во [[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]|ignoreblank=y| краток_наслов | short_title | долг_наслов | long_title | овластување_цитат | citation_auth | цитат | citation | statute_book_chapter | воведен_од | introduced_by | воведен_долни_дом | introduced_commons | воведен_горни_дом | introduced_lords | територијален_опсег | territorial_extent | датум_донесување | si_made_date | датум_поднесување | si_laid_date | кралско_одобрение | royal_assent | стапување_во_сила | commencement | истечен | expiry_date | датум_укинување | repeal_date | изменува | amends | укинува | replaces | основно_законодавство | primary_legislation | транспонира | eu_directives | изменет_со | amendments | ставен_вон_сила_со | repealing_legislation | се_однесува_на | related_legislation | статус | status | статус_АВ | status_EW | статус_ИР | status_IE | статус_СИ | status_NI | статус_Шко | status_Scot | парламент | parliament | година | year | историја | legislation_history | theyworkforyou | millbankhansard | original_text | revised_text | use_new_UK-LEG | UK-LEG_title | collapsed | тип | type }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> lc31ab7b4lg7r7kehbhf1fv84eyath7 5571286 5571274 2026-06-03T18:39:04Z Andrew012p 85224 5571286 wikitext text/x-wiki {{Infobox | bodyclass = vevent {{#if:{{{collapsed|}}}|mw-collapsible mw-collapsed}} | title = {{#if:{{{collapsed|}}}||{{{краток_наслов|{{{short_title|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}}}} | titleclass = summary | above = {{#if:{{{collapsed|}}}|<span style="font-size:125%">{{{краток_наслов|{{{short_title|<includeonly>{{PAGENAMEBASE}}</includeonly>}}}}}}</span>|}} | abovestyle = font-size:100% | aboveclass = summary | subheader = {{#switch:{{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}}|si|statutory instrument=Статутарен инструмент|order in council=Кралски декрет|wsi|welsh statutory instrument|wales statutory instrument=Велшки статутарен инструмент|welsh order in council=Велшки кралски декрет|scottish order in council=Шкотски кралски декрет|northern ireland order in council|ni order in council=Кралски декрет за С. Ирска|ssi|scottish statutory instrument=Шкотски статутарен инструмент|nisr|northern ireland statutory rule=Статутарно правило за С. Ирска|act|public general act|local act|act of parliament=Акт на Парламентот|scottish act=Акт на Шкотскиот парламент|welsh assembly act=Акт на Собранието на Велс|welsh act|senedd act=Акт на Сенед Кимру|church measure=Мерка на Црквата на Англија|measure=Мерка на Собранието на Велс|ni act=Акт на Собранието на С. Ирска|jersey law=Закон на државите Џерси|guernseylaw=Закон на државите Гернзи|tynwald act=Акт на Тинвалд|gibraltar act=Акт на Парламентот на Гибралтар|sr&o=Статутарни правила и наредби|bill=Предлог-закон}} | subheaderstyle = font-weight: bold; | headerstyle = border-top: 1px solid #aaa; | image = {{#switch:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}} |Scottish Parliament |Scottish= [[File:Coat of Arms of the United Kingdom in Scotland (Variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] |Northern Ireland Assembly = [[File:Flag of Northern Ireland Assembly.svg|140px|alt=coat of arms]] |Welsh Parliament - Senedd Cymru |Senedd Cymru - Welsh Parliament |Welsh Parliament |Senedd Cymru |Senedd |Welsh Assembly |National Assembly for Wales = [[File:Royal Badge of Wales (2008).svg|140px|alt=coat of arms]] |Parliament of Northern Ireland = [[File:Royal Arms of the United Kingdom (Privy Council).svg|140px|alt=coat of arms]] |Parliament of Gibraltar = [[File:Coat of Arms of the Government of Gibraltar.svg|140px|alt=coat of arms]] |Tynwald = [[File:Coat of arms of the Isle of Man.svg|140px|link=|alt=]] |States of Jersey = [[File:Coat of arms of Jersey.svg|140px|alt=coat of arms]] |States of Guernsey = [[File:Coat of arms of Guernsey.svg|140px|link=|alt=]] |National Assembly of the Church of England |Church Assembly |General Synod of the Church of England = [[File:Logo of the Church of England-cropped.png|140px|link=|alt=]] |Parliament of Scotland |Scotland= {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}}| {{#switch: {{{година|{{{year|}}}}}} | 1558 = [[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1558-1559).svg|140px|alt=coat of arms]] | 1559 = [[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1559-1560).svg|140px|alt=coat of arms]] | 1560 | 1561 | 1562 | 1563 | 1564 = [[File:Royal Arms of the Kingdom of Scotland (1560-1565).svg|140px|alt=coat of arms]] | {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1603 | [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland (Variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1603 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1649 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1603-1649).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1649 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1660 | [[File:Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1660 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1689 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1660-1689).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1689 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1694 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1689-1694).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1694 and {{{година|{{{year|1600}}}}}} < 1702 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1694-1702).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1600}}}}}} >= 1702 | [[File:Coat of Arms of Scotland (1660-1689).svg|140px|alt=coat of arms]] }} }} | #default = [[File:Royal Coat of Arms of the Kingdom of Scotland.svg|140px|alt=coat of arms]] }} |Parliament of Ireland |Ireland |Irish= {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}} | {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1800}}}}}} < 1542 | [[File:Coat of arms of the Lordship of Ireland.svg|140px|alt=coat of arms]] | [[File:Arms of Ireland (historical).svg|140px|alt=coat of arms]] }} | [[File:Arms of Ireland (historical).svg|140px|alt=coat of arms]] }} |Parliament of England |England |English = {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}}| {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1154 | [[File:Coat of Arms of England (-1340).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1154 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1189 | [[File:Royal Arms of England (1154-1189).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1189 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1198 | [[File:Royal Arms of England (1189-1198).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1198 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1340 | [[File:Coat of Arms of England (-1340).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1340 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1360 | [[File:Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1360 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1369 | [[File:Coat of Arms of England (-1340).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1369 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1395 | [[File:Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1395 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1399 | [[File:Coat of Arms of Richard II of England (1377-1399).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1399 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1406 | [[File:Coat of Arms of Edward III of England (1327-1377) (Attributed).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1406 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1422 | [[File:Coat of Arms of Henry IV & V of England (1399-1413-1422).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1422 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1461 | [[File:Coat of Arms of Henry VI of England (1422-1471).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1461 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1470 | [[File:Coat of Arms of Edward IV of England (1461-1483).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1470 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1471 | [[File:Coat of Arms of Henry VI of England (1422-1471).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1471 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1483 | [[File:Coat of Arms of Edward IV of England (1461-1483).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1483 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1485 | [[File:Coat of Arms of Richard III of England (1483-1485).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1485 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1509 | [[File:Coat of Arms of Henry VII of England (1485-1509).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1509 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1547 | [[File:Coat of Arms of Henry VIII of England (1509-1547).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1547 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1554 | [[File:Coat of Arms of England (1509-1554).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1554 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1558 | [[File:Coat of Arms of England (1554-1558).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1558 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1603 | [[File:Coat of Arms of England (1558-1603).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1603 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1649 | [[File:Coat of Arms of England (1603-1649).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1649 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1660 | [[File:Coat of Arms of the Protectorate (1653–1659).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1660 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1689 | [[File:Coat of Arms of England (1660-1689).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1689 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1694 | [[File:Coat of Arms of England (1689-1694).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1694 and {{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1702 | [[File:Coat of Arms of England (1694-1702).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} >= 1702 | [[File:Coat of Arms of England (1702-1707).svg|140px|alt=coat of arms]] }} | [[File:Royal Arms of England (1603-1707).svg|140px|alt=coat of arms]] }} |Parliament of Great Britain = {{#ifexpr:{{{година|{{{year|1801}}}}}} < 1714 | [[File:Coat of Arms of Great Britain (1707-1714).svg|140px|alt=coat of arms]] | [[File:Coat of Arms of Great Britain (1714-1801).svg|140px|alt=coat of arms]] }} |#default = {{#if:{{{година|{{{year|}}}}}}| {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1816 | [[File:Coat of Arms of the United Kingdom (1801-1816).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1816 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1837 | [[File:Coat of Arms of the United Kingdom (1816-1837).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1837 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1901 | [[File:Coat of Arms of the United Kingdom (1837).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1901 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 1953 | [[File:Coat of arms of the United Kingdom (1901-1952).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 1953 and {{{година|{{{year|2000}}}}}} < 2022 | [[File:Royal coat of arms of the United Kingdom (1952–2022, variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] }} {{#ifexpr:{{{година|{{{year|2000}}}}}} >= 2022 | [[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]] }} | <includeonly>[[File:Coat of arms of the United Kingdom (2022, variant 1).svg|140px|alt=coat of arms]]</includeonly> }} }} | caption = {{#if:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}|[[{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}]]}} | label2 = Долг наслов | data2 = {{{долг_наслов|{{{long_title|}}}}}}{{#if:{{{овластување_цитат|{{{citation_auth|}}}}}}|<br/>(Краткиот наслов е овластен со член {{{овластување_цитат|{{{citation_auth|}}}}}} од актот.)}} | class2 = description | label3 = Цитат | data3 = {{{цитат|{{{citation|{{{statute_book_chapter|}}}}}}}}} | label4 = Воведен од | data4 = {{{воведен_од|{{{introduced_by|}}}}}}{{#if:{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}}{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}}}|{{br separated entries | 1 = {{#if:{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}}|{{{воведен_долни_дом|{{{introduced_commons|}}}}}} ({{tooltip|Дом на општините|the House of Commons}})}} | 2 = {{#if:{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}}|{{{воведен_горни_дом|{{{introduced_lords|}}}}}} ({{tooltip|Дом на лордовите|the House of Lords}})}} }} }} | class4 = organiser | label5 = {{nowrap|Територијален опсег&nbsp;}} | data5 = {{{територијален_опсег|{{{territorial_extent|}}}}}} | header6 = {{#if:{{{датум_донесување|{{{si_made_date|}}}}}}{{{датум_поднесување|{{{si_laid_date|}}}}}}{{{кралско_одобрение|{{{royal_assent|}}}}}}{{{стапување_во_сила|{{{commencement|}}}}}}{{{датум_укинување|{{{repeal_date|}}}}}}|Датуми}} | label7 = Донесен | data7 = {{{датум_донесување|{{{si_made_date|}}}}}} | label8 = Поднесен пред Парламентот | data8 = {{{датум_поднесување|{{{si_laid_date|}}}}}} | label9 = {{#switch: {{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}} | assembly measure = [[Royal assent|Кралско одобрение]] | measure = [[Royal assent|Кралско одобрение]] | gibraltar act = Одобрение на гувернерот | [[Royal assent|Кралско одобрение]] }} | data9 = {{{кралско_одобрение|{{{royal_assent|}}}}}} | label10 = Стапување во сила | data10 = {{{стапување_во_сила|{{{commencement|}}}}}} | class10 = dtstart | label11 = Истечен | data11 = {{{истечен|{{{expiry_date|}}}}}} | class11 = dtend | label12 = {{#switch:{{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}}|si|statutory instrument=Отповикан|#default=Ставен вон сила}} | data12 = {{{датум_укинување|{{{repeal_date|}}}}}} | class12 = dtend | header13 = {{#if:{{{изменува|{{{amends|}}}}}}{{{укинува|{{{replaces|}}}}}}{{{основно_законодавство|{{{primary_legislation|}}}}}}{{{транспонира|{{{eu_directives|}}}}}}{{{изменет_со|{{{amendments|}}}}}}{{{ставен_вон_сила_со|{{{repealing_legislation|}}}}}}{{{се_однесува_на|{{{related_legislation|}}}}}}|Друго законодавство}} | label14 = Изменува | data14 = {{{изменува|{{{amends|}}}}}} | label15 = Укинува/отповикува | data15 = {{{укинува|{{{replaces|}}}}}} | label16 = Донесен врз основа на | data16 = {{{основно_законодавство|{{{primary_legislation|}}}}}} | label17 = Транспонира | data17 = {{{транспонира|{{{eu_directives|}}}}}} | label18 = Изменет со | data18 = {{{изменет_со|{{{amendments|}}}}}} | label19 = [[Укинување на закон|{{#switch:{{lc:{{{тип|{{{type|}}}}}}}}|si|statutory instrument=Отповикан со|#default=Ставен вон сила со}}]] | data19 = {{{ставен_вон_сила_со|{{{repealing_legislation|}}}}}} | label20 = Се однесува на | data20 = {{{се_однесува_на|{{{related_legislation|}}}}}} | header21 = {{#if:{{{статус|{{{status|}}}}}}|<div style="background-color: #{{#switch:{{lc:{{{статус|{{{status|}}}}}}}} |current=ccffcc |pending=fff1cc |amended=ffffcc |repealed=ffcccc |revoked=ffcccc |rescinded=ffcccc |annulled=ffcccc |expired=ffcccc |not_yet_in_force=ffffcc |not_fully_in_force=ffffcc |partly_in_force=ffffcc |not_passed=ffcccc |spent=ffcccc |withdrawn=ffcbdb |partially_repealed=ffa16c}}; color:var(--color-base-fixed, inherit);">Статус: {{#switch:{{lc:{{{статус|{{{status|}}}}}}}} |current=Важечки |pending=Во постапка |withdrawn=Повлечен |amended=Изменет |repealed=Ставен вон сила |revoked=Отповикан |rescinded=Поништен |annulled=Поништен |not_yet_in_force=Сѐ уште не е во сила |not_fully_in_force=Делумно во сила |partly_in_force=Делумно во сила |not_passed=Не е усвоен |spent=[[Spent enactment|Потрошен]] |expired=Истечен |partially_repealed=Делумно ставен вон сила |#default=Непознато}}</div>}} | header22 = {{#if:{{{статус_ИР|{{{status_IE|}}}}}}{{{статус_СИ|{{{status_NI|}}}}}}{{{статус_АВ|{{{status_EW|}}}}}}{{{статус_Шко|{{{status_Scot|}}}}}}|Статус}} | label23 = Англија и Велс | data23 = {{#switch:{{lc:{{{статус_АВ|{{{status_EW|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_АВ|{{{status_EW|}}}}}}}} | label24 = Шкотска | data24 = {{#switch:{{lc:{{{статус_Шко|{{{status_Scot|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_Шко|{{{status_Scot|}}}}}}}} | label25 = Република Ирска | data25 = {{#switch:{{lc:{{{статус_ИР|{{{status_IE|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_ИР|{{{status_IE|}}}}}}}} | label26 = Северна Ирска | data26 = {{#switch:{{lc:{{{статус_СИ|{{{status_NI|}}}}}}}} |current=Важечки|pending=Во постапка|withdrawn=Повлечен|amended=Изменет|repealed=Ставен вон сила|revoked=Отповикан|not_yet_in_force=Сè уште не е во сила|partly_in_force=Делумно во сила|not_passed=Не е усвоен|spent=[[Spent enactment|Потрошен]]|expired=Истечен|partially_repealed=Делумно ставен вон сила|#default={{{статус_СИ|{{{status_NI|}}}}}}}} | header27 = {{#if:{{{историја|{{{legislation_history|}}}}}}|[{{{историја|{{{legislation_history|}}}}}} Историја на постапката низ {{#switch: {{lc:{{{парламент|{{{parliament|}}}}}}}} | welsh assembly | national assembly for wales = Собранието | scottish parliament = Парламентот | ni assembly | northern ireland assembly = Собранието | senedd | welsh parliament - senedd cymru | senedd cymru - welsh parliament | welsh parliament | senedd cymru = Сенедот | Парламентот }}]}} | header28 = {{#if:{{{theyworkforyou|}}}|[https://www.theyworkforyou.com/search/?s={{urlencode:{{{theyworkforyou|}}}}} Записи од парламентарната расправа за актот] од [[Hansard]], на [[TheyWorkForYou]]}} | header29 = {{#if:{{{millbankhansard|}}}|[https://hansard.parliament.uk/search?searchTerm={{urlencode:{{{millbankhansard|}}}}} Записи од парламентарната расправа за актот] од [http://hansard.parliament.uk/ Hansard]}} | header30 = {{#if:{{{original_text|}}}|[{{{original_text|}}} Текст на актот во оригиналната форма]}} | header31 = {{#if:{{{revised_text|}}}|[{{{revised_text|}}} Ревидиран текст на актот со измените]}} | header32 = {{#ifeq:{{{use_new_UK-LEG}}}|yes | {{UK-LEG|title={{#if:{{{UK-LEG_title|}}}|{{{UK-LEG_title}}}|{{PAGENAME}}}}}} | {{#if:{{{UK-LEG_title|}}}|{{UK-LEG|title={{{UK-LEG_title}}}}}}} }} | class33 = url }}{{#invoke:Check for unknown parameters|check|unknown={{main other|[[Категорија:Страници со непознати параметри во Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство|_VALUE_{{PAGENAME}}]]}}|preview=Непознат параметар "_VALUE_" во [[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]]|ignoreblank=y| краток_наслов | short_title | долг_наслов | long_title | овластување_цитат | citation_auth | цитат | citation | statute_book_chapter | воведен_од | introduced_by | воведен_долни_дом | introduced_commons | воведен_горни_дом | introduced_lords | територијален_опсег | territorial_extent | датум_донесување | si_made_date | датум_поднесување | si_laid_date | кралско_одобрение | royal_assent | стапување_во_сила | commencement | истечен | expiry_date | датум_укинување | repeal_date | изменува | amends | укинува | replaces | основно_законодавство | primary_legislation | транспонира | eu_directives | изменет_со | amendments | ставен_вон_сила_со | repealing_legislation | се_однесува_на | related_legislation | статус | status | статус_АВ | status_EW | статус_ИР | status_IE | статус_СИ | status_NI | статус_Шко | status_Scot | парламент | parliament | година | year | историја | legislation_history | theyworkforyou | millbankhansard | original_text | revised_text | use_new_UK-LEG | UK-LEG_title | collapsed | тип | type }} <noinclude>{{Документација}}</noinclude> 86g81s9jc880rfvpdzd2ff3bkp5o7xg Разговор:Бурни времиња (тв серија) 1 1396691 5571258 2026-06-03T16:37:00Z P.Nedelkovski 47736 P.Nedelkovski ја премести страницата [[Разговор:Бурни времиња (тв серија)]] на [[Разговор:Бурни времиња (ТВ-серија)]]: правопис 5571258 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Разговор:Бурни времиња (ТВ-серија)]] hzvo36im8i1gpe68e0we562amcdsovj Закони за земјиште (Ирска) 0 1396692 5571261 2026-06-03T17:21:42Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1356889937|Land Acts (Ireland)]]“ 5571261 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}}{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Инфокутија: Законодавство на Велика Британија|year=1882|type=Закон|territorial_extent=Ирска|short_title=Закон за заостанати долгови по кирија (Ирска) од 1882 година|royal_assent=18 август 1882|parliament=Парламент на Обединетото Кралство|long_title=Закон за донесување одредби во врска со одредени заостанати обврски за кирија во Ирска.|collapsed=yes|citation=[[45 & 46 Vict.]] c. 47}} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км<sup>2</sup> биле купени, што направило просечен имот од 150,000км<sup>2</sup>, а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км<sup>2</sup> до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км<sup>2</sup> од 81,000км<sup>2</sup> во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> [[Податотека:Labourers'_Act_(Ireland)_Cottage.JPG|лево|мини|200x200пкс|Оригинална куќа од Законот за работници од 1906 година, како што е видено во 1977 година]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м<sup>2</sup> земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Среди}} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км<sup>2</sup> обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>[[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>[[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 9yeyb08oj49x1i2yi9ir1fl8bnt04do 5571264 5571261 2026-06-03T17:29:19Z IvanKonev123 98191 5571264 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Инфокутија: Законодавство на Велика Британија|year=1882|type=Закон|territorial_extent=Ирска|short_title=Закон за заостанати долгови по кирија (Ирска) од 1882 година|royal_assent=18 август 1882|parliament=Парламент на Обединетото Кралство|long_title=Закон за донесување одредби во врска со одредени заостанати обврски за кирија во Ирска.|collapsed=yes|citation=[[45 & 46 Vict.]] c. 47}} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км<sup>2</sup> биле купени, што направило просечен имот од 150,000км<sup>2</sup>, а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>'''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}}<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км<sup>2</sup> до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км<sup>2</sup> од 81,000км<sup>2</sup> во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> [[Податотека:Labourers'_Act_(Ireland)_Cottage.JPG|лево|мини|200x200пкс|Оригинална куќа од Законот за работници од 1906 година, како што е видено во 1977 година]] <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м<sup>2</sup> земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Среди}} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км<sup>2</sup> обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>[[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>[[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] k7th4u4yibzvsogl2bzip50q0fgvexl 5571291 5571264 2026-06-03T18:44:15Z IvanKonev123 98191 5571291 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Infobox UK legislation | short_title = Land Law (Ireland) Act 1888 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend Section One of the Land Law (Ireland) Act, 1887, in regard to Leaseholders. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 28 June 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = yes }} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км<sup>2</sup> биле купени, што направило просечен имот од 150,000км<sup>2</sup>, а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија. {{Infobox UK legislation | short_title = Land Law (Ireland) Act 1888 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend Section One of the Land Law (Ireland) Act, 1887, in regard to Leaseholders. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 28 June 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = yes }} Законот бил изменет од страна на '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == {{Infobox UK legislation | short_title = Land Law (Ireland) Act 1887 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the Land Law (Ireland) Act, 1881, and the Purchase of Land (Ireland) Act, 1885, and for other purposes connected therewith. | year = 1887 | citation = [[50 & 51 Vict.]] c. 33 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 23 August 1887 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} '''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска. {{Infobox UK legislation | short_title = Land Law (Ireland) Act 1896 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to further amend the Law relating to the Occupation and Ownership of Land in Ireland, and for other purposes relating thereto. | year = 1896 | citation = [[59 & 60 Vict.]] c. 47 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 14 August 1896 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = yes }} Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == {{anchor|Irish Land Act 1903}}== {{Infobox UK legislation | short_title = Irish Land Act 1903{{efn|Section 101.}} | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the Law relating to the occupation and ownership of Land in Ireland and for other purposes relating thereto, and to amend the Labourers (Ireland) Acts. | year = 1903 | citation = [[3 Edw. 7]]. c. 37 | territorial_extent = [[United Kingdom]] | royal_assent = 14 August 1903 | commencement = 1 November 1903{{efn|Section 102.}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]|[[Crown Estate Act 1961]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1903/37/contents/enacted | use_new_UK-LEG = no | UK-LEG_title = Irish Land Act 1903 }} Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}} {{Infobox UK legislation | short_title = Irish Land Act 1909 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the Law relating to the Occupation and Ownership of Land in Ireland, and for other purposes relating thereto. | year = 1909 | citation = [[9 Edw. 7]]. c. 42 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 3 December 1909 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = yes }} Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км<sup>2</sup> до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км<sup>2</sup> од 81,000км<sup>2</sup> во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Labourers (Ireland) Act 1906 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the Law relating to Labourers in Ireland and to make provision with respect to the application of portion of the Ireland Development Grant. | year = 1906 | citation = [[6 Edw. 7]]. c. 37 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 4 August 1906 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} {{Infobox UK legislation | short_title = Labourers (Ireland) Act 1911 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the Law relating to Labourers in Ireland. | year = 1911 | citation = [[1 & 2 Geo. 5]]. c. 19 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 18 August 1911 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = yes }} [[File:Labourers' Act (Ireland) Cottage.JPG|left|thumb|200px|Original 1906 Labourers' Act cottage, as seen in 1977]] {{Infobox UK legislation | short_title = Labourers (Ireland) Act 1919 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the definition of Agricultural Labourer for the purposes of the Labourers (Ireland) Acts. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 55 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 19 August 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = yes }} Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м<sup>2</sup> земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref> {{Infobox UK legislation | short_title = Local Government (Allotments and Land Cultivation) (Ireland) Act 1917 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to enable Local Authorities in Ireland to provide allotments and otherwise promote the cultivation of land, and for other purposes incidental thereto. | year = 1917 | citation = [[7 & 8 Geo. 5]]. c. 30 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 2 August 1917 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = yes }} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Irish Land (Provision for Sailors and Soldiers) Act 1919 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to facilitate the provision of land in Ireland for men who have served in the Naval, Military, or Air Forces of the Crown in the present war, and for other purposes incidental thereto. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 82 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ireland | royal_assent = 23 December 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км<sup>2</sup> обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == {{Infobox UK legislation | short_title = Northern Ireland Land Act 1925{{efn|Section 36(1).}} | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the Law relating to the Occupation and Ownership of Land in Northern Ireland; and for other purposes relating thereto. | year = 1925 | citation = [[15 & 16 Geo. 5]]. c. 34 | territorial_extent = [[United Kingdom]] | royal_assent = 28 May 1925 | commencement = 28 May 1925{{efn|name=aopca|The [[Acts of Parliament (Commencement) Act 1793]].}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = yes }} {{Infobox UK legislation | short_title = Northern Ireland Land Act 1929 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to amend the Northern Ireland Land Act, 1925. | year = 1929 | citation = [[19 & 20 Geo. 5]]. c. 14 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Northern Ireland | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/19-20/14/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1929 | collapsed = yes }} {{Infobox UK legislation | short_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | type = Act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to make provision for the winding up of the system of land purchase in Northern Ireland established by the Land Purchase Acts and other enactments in that behalf, for the abolition of the Land Purchase Commission, Northern Ireland, and the transfer of functions exercisable under the said Acts and other enactments, and for purposes incidental to the purposes aforesaid and consequential thereon. | year = 1935 | citation = [[25 & 26 Geo. 5]]. c. 21 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Northern Ireland | royal_assent = 6 June 1935 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = amended | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/25-26/21/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | collapsed = yes }} [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21. {{Infobox UK legislation | short_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970{{efn|Section 99(1).}} | type = Act | parliament = Parliament of Northern Ireland | long_title = An Act to revise the law relating to the registration of the title to land; to extend the compulsory registration of the title to land; to repeal and re-enact with certain amendments the law relating to the registration of statutory charges; and for matters connected therewith. | year = 1970 | citation = [[List of acts of the Parliament of Northern Ireland#1970|1970]] c. 18 (N.I.) | territorial_extent = [[Northern Ireland]] | royal_assent = 23 June 1970 | commencement = {{date missing}}{{efn|Section 99(3).}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Building Societies Act 1986]]|[[Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970 | collapsed = yes }} [[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 3ysvbofd0h1ed7up6wj6sptuh0sruhm 5571298 5571291 2026-06-03T19:03:44Z IvanKonev123 98191 5571298 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км<sup>2</sup> биле купени, што направило просечен имот од 150,000км<sup>2</sup>, а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет од страна на '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување и дополнување на Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година и Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година, како и за други цели поврзани со нив. | year = 1887 | citation = [[50 & 51 Vict.]] c. 33 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 август1887 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1896 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за понатамошно изменување и дополнување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1896 | citation = [[59 & 60 Vict.]] c. 47 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 14 август 1896 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == {{anchor|Irish Land Act 1903}}== {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1903 година{{efn|Член 101.}} | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска и за други цели поврзани со тоа, како и за изменување на Законите за работниците (Ирска). | year = 1903 | citation = [[3 Edw. 7]]. c. 37 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 14 август 1903 | commencement = 1 ноември 1903{{efn|Член 102.}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Закон за национален долг од 1958 година]]|[[Закон за крунски имот од 1961 година]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1903/37/contents/enacted | use_new_UK-LEG = no | UK-LEG_title = Ирски закон за земјиште од 1903 година }} Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}} {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1909 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1909 | citation = [[9 Edw. 7]]. c. 42 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 3 декември 1909 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км<sup>2</sup> до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км<sup>2</sup> од 81,000км<sup>2</sup> во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1906 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска и за донесување одредби во врска со примената на дел од грантот за развој на Ирска. | year = 1906 | citation = [[6 Edw. 7]]. c. 37 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 4 август 1906 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1911 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска. | year = 1911 | citation = [[1 & 2 Geo. 5]]. c. 19 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 18 август 1911 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} [[File:Labourers' Act (Ireland) Cottage.JPG|left|thumb|200px|Original 1906 Labourers' Act cottage, as seen in 1977]] {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1919 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на дефиницијата за земјоделски работник за целите на Законите за работници (Ирска). | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 55 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 19 август 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м<sup>2</sup> земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref> {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за локална самоуправа (земјени подрачја и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година | type = Закон | parliament = Парламент | long_title = Закон што им овозможува на локалните власти во Ирска да обезбедуваат парцели и на друг начин да го промовираат обработувањето на земјиштето, како и за други поврзани цели. | year = 1917 | citation = [[7 & 8 Geo. 5]]. c. 30 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 2 август 1917 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 82 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 декември 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км<sup>2</sup> обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1925 година{{efn|Член 36(1).}} | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Северна Ирска; и за други цели поврзани со тоа. | year = 1925 | citation = [[15 & 16 Geo. 5]]. c. 34 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 28 мај 1925 | commencement = 28 мај 1925{{efn|name=aopca|[[Законот за парламентарни акти (за почеток) од 1793 година]].}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Закон за национален долг од 1958 година]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1925 година | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1929 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот за земјиште во Северна Ирска, 1925 година. | year = 1929 | citation = [[19 & 20 Geo. 5]]. c. 14 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Northern Ireland | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = изменет | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/19-20/14/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1929 година | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за купување земјиште во Северна Ирска (ликвидација) од 1935 година | type = Закон | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = An Act to make provision for the winding up of the system of land purchase in Northern Ireland established by the Land Purchase Acts and other enactments in that behalf, for the abolition of the Land Purchase Commission, Northern Ireland, and the transfer of functions exercisable under the said Acts and other enactments, and for purposes incidental to the purposes aforesaid and consequential thereon. | year = 1935 | citation = [[25 & 26 Geo. 5]]. c. 21 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Northern Ireland | royal_assent = 6 June 1935 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = amended | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/25-26/21/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | collapsed = yes }} [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21. {{Infobox UK legislation | short_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970{{efn|Section 99(1).}} | type = Act | parliament = Parliament of Northern Ireland | long_title = An Act to revise the law relating to the registration of the title to land; to extend the compulsory registration of the title to land; to repeal and re-enact with certain amendments the law relating to the registration of statutory charges; and for matters connected therewith. | year = 1970 | citation = [[List of acts of the Parliament of Northern Ireland#1970|1970]] c. 18 (N.I.) | territorial_extent = [[Northern Ireland]] | royal_assent = 23 June 1970 | commencement = {{date missing}}{{efn|Section 99(3).}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Building Societies Act 1986]]|[[Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970 | collapsed = yes }} [[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 73m2m0vqyxmkt2kfp3pmcgqmr8lpy72 5571304 5571298 2026-06-03T19:14:01Z IvanKonev123 98191 5571304 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км<sup>2</sup> биле купени, што направило просечен имот од 150,000км<sup>2</sup>, а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет од страна на '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување и дополнување на Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година и Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година, како и за други цели поврзани со нив. | year = 1887 | citation = [[50 & 51 Vict.]] c. 33 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 август1887 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1896 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за понатамошно изменување и дополнување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1896 | citation = [[59 & 60 Vict.]] c. 47 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 14 август 1896 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == {{anchor|Irish Land Act 1903}}== {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1903 година{{efn|Член 101.}} | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска и за други цели поврзани со тоа, како и за изменување на Законите за работниците (Ирска). | year = 1903 | citation = [[3 Edw. 7]]. c. 37 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 14 август 1903 | commencement = 1 ноември 1903{{efn|Член 102.}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]|[[Crown Estate Act 1961]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1903/37/contents/enacted | use_new_UK-LEG = no | UK-LEG_title = Irish Land Act 1903 }} Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}} {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1909 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1909 | citation = [[9 Edw. 7]]. c. 42 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 3 декември 1909 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км<sup>2</sup> до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км<sup>2</sup> од 81,000км<sup>2</sup> во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1906 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска и за донесување одредби во врска со примената на дел од грантот за развој на Ирска. | year = 1906 | citation = [[6 Edw. 7]]. c. 37 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 4 август 1906 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1911 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска. | year = 1911 | citation = [[1 & 2 Geo. 5]]. c. 19 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 18 август 1911 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} [[File:Labourers' Act (Ireland) Cottage.JPG|left|thumb|200px|Original 1906 Labourers' Act cottage, as seen in 1977]] {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1919 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на дефиницијата за земјоделски работник за целите на Законите за работници (Ирска). | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 55 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 19 август 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м<sup>2</sup> земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref> {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за локална самоуправа (земјени подрачја и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон што им овозможува на локалните власти во Ирска да обезбедуваат парцели и на друг начин да го промовираат обработувањето на земјиштето, како и за други поврзани цели. | year = 1917 | citation = [[7 & 8 Geo. 5]]. c. 30 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 2 август 1917 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 82 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 декември 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км<sup>2</sup> обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1925 година{{efn|Член 36(1).}} | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Северна Ирска; и за други цели поврзани со тоа. | year = 1925 | citation = [[15 & 16 Geo. 5]]. c. 34 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 28 мај 1925 | commencement = 28 May 1925{{efn|name=aopca|The [[Acts of Parliament (Commencement) Act 1793]].}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1929 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот за земјиште во Северна Ирска, 1925 година. | year = 1929 | citation = [[19 & 20 Geo. 5]]. c. 14 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = изменет | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/19-20/14/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за купување земјиште во Северна Ирска (ликвидација) од 1935 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за обезбедување ликвидација на системот за купување земјиште во Северна Ирска воспоставен со Законите за купување земјиште и други прописи во таа смисла, за укинување на Комисијата за купување земјиште, Северна Ирска, и пренос на функции што можат да се извршуваат според споменатите закони и други прописи, како и за цели поврзани со горенаведените цели и последователни на нив. | year = 1935 | citation = [[25 & 26 Geo. 5]]. c. 21 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = 6 јуни 1935 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = изменет | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/25-26/21/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | collapsed = no }} [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за регистрација на земјиште (Северна Ирска) од 1970 година {{efn|Член 99(1).}} | type = Закон | parliament = Парламент на Северна Ирска | long_title = Закон за ревидирање на законот што се однесува на регистрацијата на сопственичкиот лист врз земјиштето; за проширување на задолжителната регистрација на сопственичкиот лист врз земјиштето; за укинување и повторно донесување со одредени измени на законот што се однесува на регистрацијата на законските давачки; и за прашања поврзани со тоа. | year = 1970 | citation = [[List of acts of the Parliament of Northern Ireland#1970|1970]] c. 18 (N.I.) | territorial_extent = [[Северна Ирска]] | royal_assent = 23 јуни 1970 | commencement = {{date missing}}{{efn|Section 99(3).}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Building Societies Act 1986]]|[[Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970 | collapsed = yes }} [[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 81gq5qmtj615nwino492i5g8l37pvsv 5571306 5571304 2026-06-03T19:17:13Z Andrew012p 85224 /* Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година */ 5571306 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км<sup>2</sup> биле купени, што направило просечен имот од 150,000км<sup>2</sup>, а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет од страна на '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување и дополнување на Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година и Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година, како и за други цели поврзани со нив. | year = 1887 | citation = [[50 & 51 Vict.]] c. 33 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 август1887 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1896 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за понатамошно изменување и дополнување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1896 | citation = [[59 & 60 Vict.]] c. 47 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 14 август 1896 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == {{anchor|Irish Land Act 1903}}== {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1903 година{{efn|Член 101.}} | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска и за други цели поврзани со тоа, како и за изменување на Законите за работниците (Ирска). | year = 1903 | citation = [[3 Edw. 7]]. c. 37 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 14 август 1903 | commencement = 1 ноември 1903{{efn|Член 102.}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]|[[Crown Estate Act 1961]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1903/37/contents/enacted | use_new_UK-LEG = no | UK-LEG_title = Irish Land Act 1903 }} Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}} {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1909 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1909 | citation = [[9 Edw. 7]]. c. 42 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 3 декември 1909 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км<sup>2</sup> до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км<sup>2</sup> од 81,000км<sup>2</sup> во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1906 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска и за донесување одредби во врска со примената на дел од грантот за развој на Ирска. | year = 1906 | citation = [[6 Edw. 7]]. c. 37 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 4 август 1906 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1911 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска. | year = 1911 | citation = [[1 & 2 Geo. 5]]. c. 19 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 18 август 1911 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} [[File:Labourers' Act (Ireland) Cottage.JPG|left|thumb|200px|Original 1906 Labourers' Act cottage, as seen in 1977]] {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1919 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на дефиницијата за земјоделски работник за целите на Законите за работници (Ирска). | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 55 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 19 август 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м<sup>2</sup> земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref> {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за локална самоуправа (земјени подрачја и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон што им овозможува на локалните власти во Ирска да обезбедуваат парцели и на друг начин да го промовираат обработувањето на земјиштето, како и за други поврзани цели. | year = 1917 | citation = [[7 & 8 Geo. 5]]. c. 30 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 2 август 1917 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 82 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 декември 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км<sup>2</sup> обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1925 година{{efn|Член 36(1).}} | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Северна Ирска; и за други цели поврзани со тоа. | year = 1925 | citation = [[15 & 16 Geo. 5]]. c. 34 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 28 мај 1925 | commencement = 28 May 1925{{efn|name=aopca|The [[Acts of Parliament (Commencement) Act 1793]].}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1929 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за измена на Законот за земјиште во Северна Ирска, 1925 година. | year = 1929 | citation = [[19 & 20 Geo. 5]]. c. 14 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = изменет | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/19-20/14/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за купување земјиште во Северна Ирска (ликвидација) од 1935 година | type = Закон | parliament = Парламент на Обединетото Кралство | long_title = Закон за обезбедување ликвидација на системот за купување земјиште во Северна Ирска воспоставен со Законите за купување земјиште и други прописи во таа смисла, за укинување на Комисијата за купување земјиште, Северна Ирска, и пренос на функции што можат да се извршуваат според споменатите закони и други прописи, како и за цели поврзани со горенаведените цели и последователни на нив. | year = 1935 | citation = [[25 & 26 Geo. 5]]. c. 21 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = 6 јуни 1935 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = изменет | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/25-26/21/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | collapsed = no }} [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за регистрација на земјиште (Северна Ирска) од 1970 година {{efn|Член 99(1).}} | type = Закон | parliament = Парламент на Северна Ирска | long_title = Закон за ревидирање на законот што се однесува на регистрацијата на сопственичкиот лист врз земјиштето; за проширување на задолжителната регистрација на сопственичкиот лист врз земјиштето; за укинување и повторно донесување со одредени измени на законот што се однесува на регистрацијата на законските давачки; и за прашања поврзани со тоа. | year = 1970 | citation = [[List of acts of the Parliament of Northern Ireland#1970|1970]] c. 18 (N.I.) | territorial_extent = [[Северна Ирска]] | royal_assent = 23 јуни 1970 | commencement = {{date missing}}{{efn|Section 99(3).}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Building Societies Act 1986]]|[[Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = Изменето | original_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970 | collapsed = yes }} [[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] f5g5aq291o08nw39cdkzui4dg316yfh 5571317 5571306 2026-06-03T19:40:10Z IvanKonev123 98191 5571317 wikitext text/x-wiki '''Законите за земјиште''' или официјално '''Закони за земјиште (Ирска)''' — низа мерки за решавање на прашањето за договорите за закуп и селската сопственост на земјиште во Ирска во 19 и 20 век, а помеѓу 1870 и 1909 година биле воведени 5 такви закони од владата на [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска|Обединетото Кралство]], додека понатамошни закони биле воведени од владите на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] по 1922 година, а повеќе закони биле донесени за Северна Ирска. Успехот на законите за земјиште во намалувањето на [[Концентрација на сопственост на земјиште|концентрацијата на сопственост на земјиште]] бил индициран од фактот дека во 1870 година, само 3% од ирските земјоделци поседувале сопствено земјиште, додека 97% биле закупци, а до 1929 година, овој сооднос бил обратен, со 97,4% од земјоделците кои ги држеле своите фарми во слободен посед,{{Sfn|Bew|2007}} но сепак, како што предвиделе [[Мајкл Давит]] и други [[Георгисти|георџисти]], селското сопствеништво не ставило крај на тешкотиите во ирската рурална средина, а емиграцијата и економската неповолност продолжиле,{{Sfn|King|2009}} додека најголемите корисници на земјишната реформа биле средната класа на средни земјоделци.{{Sfn|Bew|2007}} == Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година}} === Позадина === Британскиот премиер, [[Вилијам Гладстон|Вилијам Еварт Гладстон]], го покренал „[[Ирско прашање|ирското прашање]]“ во обид да победи на [[Општи избори во Обединетото Кралство во 1868 година|општите избори во 1868 година]] со обединување на [[Либерална партија|Либералната партија]] зад ова единствено прашање, а шокот од [[Fenian|фенијанското]] насилство, особено во Англија, како и растечката свест за моќта на силните националистички чувства во паневропската политика, била втора причина за справување со ирското прашање. Гладстон сакал да донесе мир со праведност во Ирска, а со тоа и во остатокот од Велика Британија, која тогаш била во зенитот на светската империјална моќ. [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1870 година]] ([[33 и 34 Викт.|33]] [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|и]] 34 Vict. c. 46) бил делумно дело на [[Чичестер Паркинсон-Фортескју, 1-ви Барон Карлингфорд|Чичестер Фортескју]], [[Џон Брајт]] и Гладстон,<ref>{{Наведена книга|title=Gladstone 1809–1874|last=Matthew|first=H.C.G.|publisher=Clarendon Press|year=1986|location=Oxford|pages=192}}</ref> а ситуацијата во Ирска била поволна, со подобрување на земјоделството и намалување на притисокот врз земјиштето од [[Голем глад во Ирска|Големиот ирски глад]], но [[Суд за оптоварени имоти|Судот за оптоварени имоти]] (1849) и агитацијата од страна на [[Лига за права на станарите|Лигата за права на закупците]] довеле до продажба на имоти од страна на задолжени, главно [[Отсутен сопственик|отсутни сопственици на недвижности]]. Либералната влада на Гладстон немаla експлицитен мандат за Законот, за разлика од [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], и затоа можело да се очекува одреден отпор од англиската класа на земјопоседници во [[Дом на лордовите|Домот на лордовите]], плашејќи се од импликациите врз имотните права во Англија, од кои многумина биле [[Виговци]] на кои Гладстон се потпирал за поддршка во Парламентот и делумно поради оваа причина, пристапот на Гладстон била претпазлив, дури и конзервативен, бидејќи тој бил посветен на одржување на класата на земјопоседници чие „социјално и морално влијание“, рекол во 1863 година, беше „апсолутно суштинско за благосостојбата на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|title=SELECT COMMITTEE MOVED FOR.|date=12 June 1863|publisher=Hansard|archive-url=https://web.archive.org/web/20181209165144/https://api.parliament.uk/historic-hansard/commons/1863/jun/12/select-committee-moved-for|archive-date=9 December 2018|accessdate=7 December 2018}}</ref> Понатаму, Гладстон налетал на отпор од Виговците во самиот негов кабинет, особено од [[Роберт Лоу, 1-ви виконт Шербрук|Роберт Лоу]], а резултирачката компромисна мерка била толку слаба што имал мали тешкотии да ги усвои двата дома на Парламентот, со еден значаен амандман. Освен Законот за земјиште, либералната влада го усвоила и Законот за ирската црква од 1869 година и го предложила [[Закон за ирски универзитет|Законот за ирски универзитет]] кој не успеал да го усвои двата [[Вестминстерска палата|дома на Парламентот]]. Креаторите на политиките во голема мера ги користеле статистичките податоци неодамна собрани во [[Грифитова проценка|„Проценката“ на Грифит]] (1853–68). === Услови === : 1. На [[Право на закупец|обичајот од Алстер]] или на кој било сличен обичај што преовладувал на друго место, му била дадена сила на закон таму каде што постоел. : 2. Закупците кои не ја уживаат оваа заштита (огромното мнозинство) добија зголемена безбедност преку: :: а) надомест за подобрувања направени на фарма доколку се откажат од договорот за закуп (тие претходно му биле акредитирани на сопственикот, па оттука нема стимулација за закупецот); :: б) надомест за „нарушување“, т.е. штета, за станари избркани од причини различни од неплаќање кирија. : 3. Клаузулите на Џон Брајт, кои Гладстон неволно ги прифатија, им дозволуваа на закупците да позајмуваат од владата две третини од трошоците за купување на нивниот имот, со камата од 5% што се отплаќа во текот на 35 години, под услов закуподавачот да биде спремен да го продаде (без принудни овластувања). Со цел спречување на иселувањето со изнајмување на закупнина, а со тоа и избегнување на плаќање надомест на закупците, во Предлог-законот пишувало дека кириите не смееле да бидат „претерани“, оставајќи го ова на судовите да го дефинираат, но Домот на лордовите во еден разорувачки амандман го заменил со „претерано“ што им овозможило на закуподавачите да ги зголемат кириите над она што закупците можеле да го платат, а потоа да ги иселат поради неплаќање без да дадат никаква надомест. === Последици === Законот колку и да бил добронамерен, сепак во најдобар случај бил ирелевантен, а во најлош контрапродуктивен, а помалку од 1.000 закупувачи ги прифатиле Светлите клаузули, бидејќи условите биле надвор од повеќето закупувачи и многу сопственици на недвижности не сакале да ги продадат, а многу земјоделци со значителен закуп, кои ја воделе кампањата за земјишна реформа, биле исклучени од Законот бидејќи нивните договори за закуп биле подолги од 31 година. Правните спорови околу обичајните права и „претераните“ кирии всушност ги влошиле односите меѓу сопствениците на недвижности и закупувачите, а бројките не укажувале на никакво влијание на Законот врз стапката на иселување, која во секој случај била на ниско ниво, а кон крајот на 70 години од 19 век, кога удрила депресијата, иселувањата се зголемиле поради неплаќање кирија, а закупувачите немале никаква заштита, а како одговор на тоа, „беснее“ и кампањата на [[Ирска национална лига за земјиште|Земјишната лига]], предводена од [[Мајкл Давит]], станала позната како [[Земјишна војна]] поради која владата морала да донесе [[Ирски закон за принуда|Закон за принуда]] уште во 1881 година ([[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Закон за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]]) поради зголемувањето на насилството во Ирска и ја изгубила поддршката од [[Домашно|Движењето за домашно владеење]], кое освоило 9 од 14 ирски [[дополнителни избори]] помеѓу 1870 и 1874 година, главно места порано држени од либералите. [[Фридрих Енгелс]], современ набљудувач, тврдел дека не знаел „што би можеле да имаат ториевците против овој закон, кој е толку попустлив кон ирските земјопоседници и конечно ги става нивните интереси во проверените раце на ирските адвокати“ и сметал дека било „многу забавно ако храбриот Гладстон мисли дека го решил ирското прашање преку оваа нова перспектива за бесконечни тужби“.<ref name=":0">Friedrich Engels to Karl Marc (17 February 1870) reprinted in Karl Marx and Friedrich Engels, {{Наведена книга|url=https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|title=Ireland and the Irish Question|date=1972|publisher=International Publishers|location=New York|page=401|access-date=7 February 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20210812045113/https://www.marxists.org/archive/marx/works/subject/ireland/ireland.pdf|archive-date=12 August 2021}}</ref> Сепак, законодавството „имало симболично значење далеку над неговите непосредни ефекти“,<ref>{{Наведена книга|title=Ireland Since the Famine|last=Lyons|first=F. S. L.|date=1985|author-link=F. S. L. Lyons}}</ref> а Законот за земјиште го сменил текот на законодавството [[laissez faire]] кое го фаворизирало капиталистичкото земјопоседништво и во принцип, ако не и во пракса, бил пораз за концептот на апсолутно право на сопственост и сега за прв пат во Ирска, закупците имале правен интерес во своите поседи. == Комисија на Бесборо == „Извештајот на комесарите на нејзиното височество за истрагата за работењето на [[Закон за сопственик и закупец (Ирска) од 1870 година|Законот за закуподавачи и закупувачи (Ирска) од 1870 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|33 и 34 Vict.]] c. 46) и законите што го изменувале“, под претседателство на [[Фредерик Понсонби, 6-ти Ерл од Бесборо|6-тиот Ерл од Бесборо]], а оттука и попознат како „Извештај [[Комисија на Бесборо|на Комисијата на Бесборо]]“, бил објавен во 1881 година по долги сослушувања во 1880 година и во кој се наведува дека законот од 1870 година не му дава на закупецот никаква вистинска заштита бидејќи надомест за подобрувања можел да се побара само по откажување од договорот за закуп и бидејќи закупувачите се сметале себеси за принудени да прифатат зголемување на киријата за да избегнат жртвување на она што го вложиле во своите имоти. Во него се наведува: „Слободата на договор, во случајот на мнозинството ирски закупувачи, големи и мали, всушност не постои“. Со мнозинство од 4:1 ( [[Артур Мекморо Кавана]] не се согласувал), комесарите се изјасниле во корист на „Трите Ф“ како што барала Земјишната лига: фер кирија, слободна продажба и фиксен мандат.{{Sfn|McDonnell|1908}} == Земјоделска депресија == Од 1873 до 1896 година, земјоделците во Британија и Ирска ја претрпеле „[[Долга депресија|Долгата депресија]]“ со нејзините пониски цени. Житото од Америка било поевтино и подобро и се извезувало во Европа во сè поголеми количини, а месото можело да се испраќа во бродови-ладилници дури од Нов Зеланд и Аргентина. За многу земјоделци-закупци во Ирска ова значело пониски нето приходи со кои требале да ги платат договорените кирии и најмногу влијаело врз посиромашните, повлажни западни делови на островот, кои исто така страдале од [[Ирскиот глад (1879)|гладот во 1879 година]] и што обезбедило контекст и аргументи за понатамошни правни реформи. == Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година}} [[Закон за земјиште (Ирска) од 1881 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1870 година|44 и 45 Викт.]] околу 49) им дал на закупците вистинска сигурност, иако во тоа време Ирците барале сопственост. Законот го воспоставил принципот на двојна сопственост од страна на сопственикот и закупецот и му дал правен статус на Царината на Алстер низ целата земја и обезбедил надомест за подобрувања и ја создал [[Ирска комисија за земјиште|Ирската комисија за земјиште]] и [[Земјишен суд]]. Според зборовите на Гладстон, намерата на законот била да го оневозможи [[Отсутен сопственик|земјопоседувањето]],<ref>Hickey, D.J. & Doherty, J.E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 287, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> но тоа бил комплициран закон, кој предвидувал купување земјиште, три четвртини од парите да бидат авансирани од Земјишната комисија и да бидат вратени во рок од 35 години со камата од 5%. Според Законот, 731 закупци станале сопственици, а поважен бил фактот дека закупците имале право да ги однесат своите кирии до Земјишниот суд за намалување според клаузулата за фер закупнина, каде што во повеќето случаи било досудено намалување помеѓу 15% и 20%. И покрај краткорочното намалување на кириите (за околу 20% до 1882 година), овој закон генерално можел да се смета за економски неефикасен и наместо да ги намалат трошоците или да ја зголемат продуктивноста, ирските земјоделци сè повеќе се обраќале кон ирските судови за земјиште за да ги намалат кириите и да ги зголемат своите намалени приходи. Елементот на купување земјиште можел да се опише како контрапродуктивен бидејќи условите што ги уживале закупците според овој закон не им давале никаков поттик да купуваат, а покрај тоа, некои економски историчари ја оспорувале ефикасноста на купувањето земјиште како решение за ирскиот проблем со земјиштето, а купувањето земјиште значително го намалил износот на капитал во Ирска што можел да се инвестира за подобрување на ефикасноста и конкурентноста на ирските фарми. Затоа, се постигнал одреден напредок кон пониски кирии, но тоа било на сметка на пониски стапки на раст на продуктивноста во ирското земјоделство.<templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за заостанати долгови од кирија (Ирска) од 1882 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|45 и 46 Викт.]] околу 47) бил резултат на [[Манифест без кирија|Манифестот за забрана за кирија]] и последователниот [[Договорот од Килмејнхем|Договор од Килмејнхам]] склучен помеѓу Парнел и Гладстон, со кој Комисијата за земјиште била овластена да ги отпише заостанатите долгови помалку од 30 фунти што ги должеле закупците и се проценувало дека 2,000,000 фунти во заостанати долгови биле отпишани. Законот беше дополнително изменет од [[Артур Балфур]] со [[Закони за земјиште (Ирска)# Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година|Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1882 година|50 и 51 Викти.]] c. 33) кој ги проширил условите на законот на закуподавачите. === Преглед === Неисправната економија што стоела зад овие акти ја разоткрила политичката цел на Гладстон, да ја уништи ''[[wiktionary:raison d'être|raison d'être]]'' на Земјишната лига (по неодамнешната [[Земјишна војна]]). Иако вториот Земјиштен закон најавила период на привремено смирување, сепак станало јасно дека биле потребни понатамошни реформи. Законот ја поткопал Земјишната лига со тоа што овозможил фер контрола на закупнината, фиксација на правото на сопственост на закупнините и слобода на продажба, односно сè што требало да го надгледува новата Ирска комисија за земјиште, спонзорирана од владата. Законот од 1881 година вклучувал учество на државата во прераспределбата на сопственоста на земјиштето, а поради нападите врз сопствениците на земјиште, полицијата и сведоците, бил донесен [[Закон за заштита на лица и имот (Ирска) од 1881 година|Законот за заштита на лицата и имотот (Ирска) од 1881 година]], што придонел за атмосферата на недоверба кон властите. Во 1888 година бил објавен преглед на земјишната војна, реформите и ефектот од Законот за принуда од страна на ирскоамериканскиот католички новинарот В.Х. Харлберт.<ref>[[gutenberg:13109|Hurlbert 1888 vol.1 online]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200704164344/https://www.gutenberg.org/ebooks/13109|date=4 July 2020}}[[gutenberg:14511|Hurlbert vol.2]] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220212231003/https://www.gutenberg.org/ebooks/14511|date=12 February 2022}}</ref> Симболично значење на овие земјишни закони било тоа колку далеку Гладстон се оддалечил од својата почетна точка. Судската контрола на нивоата на кирија и воспоставувањето на многу земјишни судови била промена од политиката на Гладстон на „кратење“ и неговата посветеност на слободните пазари. Дополнителна последица од законите за земјиштето било постепеното поместување на [[Протестантска доминација|протестантската асценденција]] во текот на втората половина на 19 век и почетокот на 20 век, придружено со [[Одделност на црквата и државата|расформирање]] на [[Црква на Ирска|Црквата на Ирска]] со [[Закон за ирската црква од 1869 година|Законот за ирската црква од 1869 година]], а дотогаш некои семејства сопственици на земјиште од „асценденција“, како [[Маркиз од Хедфорт|маркизот од Хедфорт]] и [[Ерл од Гранард|грофот од Гранард,]] се преобратиле во католицизам, а значителен број [[Протестантски националист|протестантски националисти]] веќе учествувале во ирската историја. Анкета во 1872 година направена на 4.000 најголеми земјопоседници покажала дека веќе 43% биле римокатолици, 48% биле Црква на Ирска, 7% биле презвитеријанци и 2% непознати,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3?tag=artBody;col1|title=Perry Curtis paper, 2003|archive-url=https://web.archive.org/web/20090416210041/http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_3-4_38/ai_111265621/pg_3/?tag=artBody;col1|archive-date=16 April 2009|accessdate=7 February 2010}}</ref> а веќе од 1879 до 1890 година почнал да се користи терминот „протестантска асценденција“ во Земјишната војна и [[План на кампањата|Планот за кампања]] како емотивен термин во она што претставувал економски спор, а религиозната припадност била користена како фактор бидејќи 55% од најголемите имоти биле во сопственост на протестанти или презвитеријанци во земја со претежно католичко население, но сепак, „војната“ се однесувала на земјопоседници од сите религии и атеистите една. Темпото на реформите во земјишното право се забрзал по [[Закон за претставување на народот од 1884 година|Законот за претставување на народот од 1884 година]], кој им дал многу поголем број гласови на ирските рурални електорати. == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година (Закон за земјиште во Ешборн) == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година}} Континуираните [[План за кампања|превирања за земјиштето]] во текот на 80 и 90 години од 19 век кулминирале прво со донесувањето на [[Закон за купување земјиште (Ирска) од 1885 година|Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година]] ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1885 година|48 и 49 Викт.]] околу 73), наречен „Закон Ешборн“ по [[Едвард Гибсон, Прв Барон Ешборн|лорд Ешборн]], со што се започнал со ограничено купување земјиште од страна на закупецот. Законот му дозволувал на закупецот да го позајми целиот износ од куповната цена, кој требал да се врати со камата од 4% во период од 49 години и биле достапни 5,000,000 фунти стерлинзи, а околу 25.400 закупци ги купијале своите имоти во периодот до 1888 година, од кои најголем број во Алстер. Вкупно 3,815км<sup>2</sup> биле купени, што направило просечен имот од 150,000км<sup>2</sup>, а куповната цена била еднаква на 17½ години кирија. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјишно право (Ирска) од 1888 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Член Еден од Законот за земјишно право (Ирска) од 1887 година, во однос на закуподавачите. | year = 1888 | citation = [[51 & 52 Vict.]] c. 13 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 28 јуни 1888 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет од страна на '''Законот за земјиште (Ирска) од 1888 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1888 година|51 и 52 Викти.]] c. 13), обезбедувајќи дополнителни 5,000,000 фунти на износот доделен за купување според Законот Ешборн.<ref>Hickey, D. J. & Doherty, J. E., ''A new Dictionary of Irish History from 1800'', Land Acts p. 288, Gill & MacMillan (2003) {{ISBN|0-7171-2520-3}}</ref> == Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година (Балфур) == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1887 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување и дополнување на Законот за земјиште (Ирска) од 1881 година и Законот за купување земјиште (Ирска) од 1885 година, како и за други цели поврзани со нив. | year = 1887 | citation = [[50 & 51 Vict.]] c. 33 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 август1887 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} '''Законот за земјиште (Ирска) од 1887 година''' ([[50 & 51 Vict.|50 и 51 Викт.]] околу 33) бил главниот закон за земјиште на [[Артур Балфур]], кој бил донесен на крајот од агитацијата „[[План на кампањата]]“ и кој обезбедил 33.000.000 фунти за купување земјиште, но содржел многу комплицирани законски клаузули, така што не бил целосно ставен во сила сè додека не бил изменет 5 години подоцна и во овој момент биле искористени само 13.500.000 фунти. Тој го заменил селското сопствеништво со двојна сопственост како принцип на право на сопственост на земјиште, а во исто време и го создал [[Одбор за пренатрупани области за Ирска|Одборот за пренатрупани области]] за да се справи со тешкотиите во заостанатите области на западна Ирска. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште (Ирска) од 1896 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за понатамошно изменување и дополнување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1896 | citation = [[59 & 60 Vict.]] c. 47 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 14 август 1896 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Законот бил изменет со '''Законот за земјиште (Ирска) од 1896 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1896 година|59 и 60 Викт.]] ц. 47), зголемувајќи го износот достапен за купување и отстранувајќи ги клаузулите што го правеале законот непривлечен, а воедно земјишните судови биле овластени да продадат 1.500 банкротирани имоти на закупци со што помеѓу 1891 и 1896 година биле откупени вкупно 47.000 имоти. Локалната самоуправа била воведена 2 години подоцна според револуционерниот [[Закон за локална самоуправа (Ирска) од 1898 година]], што пак придонел за успехот на [[Обединета ирска лига|Обединетата ирска лига]] (UIL) на [[Општи избори во Обединетото Кралство во Ирска во 1900 година|општите избори во 1900 година]], поставувајќи ги темелите за трајно решение во прашањето за земјиштето.{{Среди}} == Закон за купување земјиште (Ирска) од 1903 година (Закон за земјиште Виндам) == {{anchor|Irish Land Act 1903}}== {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1903 година{{efn|Член 101.}} | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска и за други цели поврзани со тоа, како и за изменување на Законите за работниците (Ирска). | year = 1903 | citation = [[3 Edw. 7]]. c. 37 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 14 август 1903 | commencement = 1 ноември 1903{{efn|Член 102.}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]|[[Crown Estate Act 1961]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1903/37/contents/enacted | use_new_UK-LEG = no | UK-LEG_title = Irish Land Act 1903 }} Под притисок и од владата, и од UIL и од IPP, [[Главен секретар за Ирска|главниот секретар за Ирска]], [[Џорџ Виндам]], ја дал својата поддршка на [[Земјишна конференција|Конференцијата за земјиште]] во декември 1902 година, составена од 4 умерени претставници на сопственици на земјиште предводени од [[Виндхам Виндхам-Квин, 4-ти Ерл од Данрејвен и Маунт-Ерл|Лорд Данрејвен]] и 4 претставници на закупувачи предводени од [[Вилијам О'Брајан (ирски националистички политичар)|Вилијам О'Брајан]], а другите [[Џон Редмонд]], [[Сер Томас Расел, 1-ви баронет|Т.В. Расел]] кој зборувал за закупувачите-земјоделци од Алстер, а воедно и [[Тимоти Харингтон]], кои изработиле нова шема за купување земјиште од закупувачи, во која продажбата не требала да биде задолжителна, туку привлечна за двете страни, врз основа на тоа што владата ќе ја плати разликата помеѓу цената што ја нудат закупувачите и онаа што ја бараат сопствениците на земјиште. Ова била основата на „Законот Виндам“ - '''Ирскиот закон за земјиште од 1903 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1903 година|3 Edw. 7.]] c. 37) или '''Законот за купување земјиште (Ирска) од 1903 година''' - кој О'Брајан го оркестрирал преку Парламентот.<ref>{{Наведена книга|title=Church, State and Nation in Ireland 1898–1921|last=-Miller|first=David W.|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1973|isbn=0-7171-0645-4|pages=77–94|chapter=Land for the People}}</ref>{{Sfn|King|2009}} {{Infobox UK legislation | short_title = Ирски закон за земјиште од 1909 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Ирска, како и за други цели поврзани со тоа. | year = 1909 | citation = [[9 Edw. 7]]. c. 42 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 3 декември 1909 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Се разликувал од претходното законодавство кое првично им ја исплатувало на закупците сумата потребна за купување на нивните имоти, отплатлива во период од години под услови утврдени од независна комисија, додека Законот Виндам ја завршил контролата на [[Отсутен сопственик|отсутните закуподавачи]] врз закупците и им го олеснил купувањето земјиште на закупците, олеснувајќи го преносот на околу 36,000км<sup>2</sup> до 1914 година. Дотогаш 75% од станарите ги откупувале своите сопственици според Ирскиот закон за земјиште од 1903 година и подоцнежниот ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1909 година|9 Edw. 7.]] c. 42) на [[Августин Бирел]], кој го проширил Ирскиот закон за земјиште од 1903 година со тоа што дозволил [[Експропријација|задолжително откуп]] на закупено земјоделско земјиште од страна на Комисијата за земјиште, но бил далеку послаб во своите финансиски одредби. Според овие закони за земјиште од пред 1921 година, вкупно над 316.000 закупувачи ги купиле своите имоти во износ од 47,000км<sup>2</sup> од 81,000км<sup>2</sup> во земјата.{{Sfn|Ferriter|2004}}<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|title=Land Purchase Acts 1903+1909 encyclopedic definitions|archive-url=https://web.archive.org/web/20170907164938/http://www.encyclopedia.com/international/encyclopedias-almanacs-transcripts-and-maps/land-purchase-acts-1903-and-1909|archive-date=7 September 2017|accessdate=28 April 2017}}</ref> Законите им обезбедиле на ирските земјоделци-закупувачи повеќе права отколку на земјоделците-закупувачи во остатокот од Обединетото Кралство, а закупувачите [[Манстер|од Манстер]] имале можност за купување земјиште во исклучително голем број, охрабрени од лидерот на нивното [[Ирско здружение за земјиште и труд|Ирско здружение на земјиште и труд]], [[Д. Д. Шихан|Д.Д. Шиан,]] откако тој и О'Брајан формирале Советодавен комитет за посредување помеѓу сопствениците на земјиште и закупувачите по услови на купување, што довело до поголемо преземање на купување земјиште отколку во која било друга провинција.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|publisher=[[Gill & Macmillan]]|year=1999|isbn=0-7171-2744-3|pages=74–75}}</ref> Историчарот [[Роберт К. Веб|Р.К. Веб]] му ги припишува најголем дел од заслугите за Законот Виндам на лидерот Артур Балфур и вели дека законот бил:  {{Блок-цитат|Целосен успех. До времето кога беше создадена Ирската слободна држава во 1922 година, системот на селско сопствеништво стана универзален... Проблемот со земјиштето, стар повеќе од еден век, беше решен, иако беа потребни повеќе од 30 години едукација на Парламентот и земјопоседниците за да се реши тоа. Планот имаше и за цел да „го уништи домашното владеење со љубезност“.<ref>{{cite book|first=R. K. |last=Webb |title=Современа Англија од осумнаесеттиот век до денес |year=1968 |page=430}}</ref>}} == Закон за работници (Ирска) од 1906 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1906 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска и за донесување одредби во врска со примената на дел од грантот за развој на Ирска. | year = 1906 | citation = [[6 Edw. 7]]. c. 37 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 4 август 1906 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1911 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот што се однесува на работниците во Ирска. | year = 1911 | citation = [[1 & 2 Geo. 5]]. c. 19 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 18 август 1911 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} [[File:Labourers' Act (Ireland) Cottage.JPG|left|thumb|200px|Original 1906 Labourers' Act cottage, as seen in 1977]] {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за работници (Ирска) од 1919 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на дефиницијата за земјоделски работник за целите на Законите за работници (Ирска). | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 55 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 19 август 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} Откако во голема мера го решил ирското земјишно прашање, Вилијам О'Брајан, убеден од успехот на комбинирањето на „доктрината за помирување“ со „конференција плус бизнис“, во втората фаза го насочил своето внимание кон барањата на Ирското здружение за земјиште и труд за потребата од населување ирски работници во земјата. Неговиот парламентарен ангажман довел до успешно донесување на невидениот '''Закон за работниците (Ирска) од 1906 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1906 година|6 Edw. 7.]] c. 37) (инициран од [[Џејмс Брајс, 1-ви виконт Брајс|Џејмс Брајс]]), проследен со '''Законот за работниците (Ирска) од 1911 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1911 година|1 и 2 Geo. 5.]] c. 19) (инициран од [[Огастин Бирел]]). Со цел да обезбеди мали парцели земја за луѓето да одгледуваат сопствен зеленчук и овошје, Парламентот го донесел '''Законот за локална самоуправа (распределба и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година'''. Конечно, '''Законот за работници (Ирска) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Гео. 5.]] ц. 55), кој заедно содржел одредби за програма за големи државно финансирани рурални социјални станови, во кои биле изградени над 40.000 куќи во сопственост на работници на 4,000м<sup>2</sup> земјиште од страна на локалните окружни совети. Законите сместувале, со ниски годишни ануитети, над четвртина милион рурални работници и нивните семејства, кои претходно живееле во колиби, што на тој начин го трансформирало ирскиот селски крај.<ref>{{Наведено списание|last=McKay|first=Enda|year=1992|title=The Housing of the Working Classes 1883–1916|journal=Saother|publisher=Irish Labour History Society|volume=17|pages=27–38}}</ref> {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за локална самоуправа (земјени подрачја и обработка на земјиште) (Ирска) од 1917 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон што им овозможува на локалните власти во Ирска да обезбедуваат парцели и на друг начин да го промовираат обработувањето на земјиштето, како и за други поврзани цели. | year = 1917 | citation = [[7 & 8 Geo. 5]]. c. 30 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = | royal_assent = 2 август 1917 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = no }} == Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за ирска земја (одредба за морнари и војници) од 1919 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели. | year = 1919 | citation = [[9 & 10 Geo. 5]]. c. 82 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Ирска | royal_assent = 23 декември 1919 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} По Првата [[Прва светска војна|светска војна]], уште 5.000 куќи биле изградени во двата дела на Ирска за [[Ветеран|вратените војници]], според '''Законот за ирско земјиште (Обезбедување за морнари и војници) од 1919 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1919 година|9 и 10 Geo. 5.]] c. 82), кој бил дефиниран како: * „Закон за олеснување на обезбедувањето земјиште во Ирска за мажи кои служеле во поморските, воените или воздухопловните сили на Круната во сегашната војна и за други поврзани цели“ и, * „Доколку се однесува на обезбедувањето имоти според Законите за купување земјиште, ќе се толкува како едно со тие закони, и, доколку се однесува на обезбедувањето колиби, парцели или градини според Законите за работници (Ирска) од 1883 до 1919 година, ќе се толкува како едно со последните споменати закони“. Законот бил спроведен од страна на Ирскиот фонд за војници и морнари, кој соработувал со новата [[Слободна Држава Ирска|Ирска слободна држава]], градејќи претежно мали нови станбени комплекси за ветерани на периферијата на градовите.<ref>{{Наведено списание|last=Aalen|first=F.H.A.|date=July 1988|title=Homes for Irish Heroes: Housing under the Irish Land (Provision for Soldiers and Sailors) Act 1919, and the Irish Sailors' and Soldiers' Land Trust|url=https://www.jstor.org/stable/40111696|journal=The Town Planning Review|volume=59|pages=305–323|doi=10.3828/tpr.59.3.x2w0tg8837816033|jstor=40111696|url-access=subscription|archive-url=https://web.archive.org/web/20221128161101/https://www.jstor.org/stable/40111696|archive-date=28 November 2022|access-date=8 March 2023}}</ref> Целта на Законот бил да се олесни враќањето во граѓанскиот живот на поранешните војници и нивните издржувани лица со обезбедување од 800.000 фунти стерлинзи за сместување од страна на Одборот на локалната самоуправа.{{Среди}} == Закони за слободно државно земјиште == По формирањето на [[Слободна Држава Ирска|Ирската слободна држава]] во 1922 година, комисијата била реконституирана со '''Законот за земјиште (Комисија) од 1923 година''', кој исто така го распуштил и [[Одбор за пренатрупани области (Ирска)|Одборот на пренатрупани области]]. '''Законот за земјиште од 1923 година''' усвоил многу предлози за конечно решавање на земјиштето од одлуките донесени за време на [[Ирска конвенција|Ирската конвенција]] во 1918 година под претседателство на [[Хорас Планкет]], а предлозите на конвенцијата ја формирале основата на Законот.<ref>{{Наведена книга|title=The long Gestation, Irish Nationalist Life 1891–1918|last=Maume|first=Patrick|date=1999|publisher=[[Gill & Macmillan]]|isbn=0-7171-2744-3|page=201}} <br /><br /> Note 238, p. 295: Joseph Sheehan, 'Killing Landlords by Kindness', paper read to conference of Irish Historical Students' Association, 1993.</ref> Комисијата за земјиште помеѓу 1885 и 1920 година купила 53,000км<sup>2</sup> обработливо земјиште каде што [[Слободно поседување (англиско право)|слободното поседување]] било доделено под хипотека на земјоделци-закупци и земјоделски работници, а фокусот бил ставен на задолжителното откупување на незакупени имоти, со цел да можат да се поделат на помали единици за локалните семејства, од кои некои се покажале како „неекономични“. Оваа политика се применувала нерамномерно низ целата земја, при што некои големи имоти преживеале ако сопствениците можеле да докажат дека нивното земјиште активно се обработувало, а воедно била донесена одредба за задолжително откупување на земјиште во сопственост на лице кое не било Ирско, сè до укинувањето во 1966 година. Од 1923 година, неплатените износи според претходните закони биле исплатени на британската влада како „земјишни ануитети“, кои се собирале во Фондот за купување земјиште и ова било утврдено на 250.000 фунти годишно во 1925 година. Во декември 1925 година, [[В. Т. Косгрејв|В.Т. Косгрејв]] се пожалил дека веќе имало: „250.000 закупувачи на неекономични поседи, поседи со таква вредност што не дозволувала пристоен живот за сопствениците“,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/speech/457/|title=PRIVATE BUSINESS. – TREATY (CONFIRMATION OF AMENDING AGREEMENT) BILL, 1925—SECOND STAGE (Resumed) – Dáil Éireann (4th Dáil) – Vol. 13 No. 17|date=10 December 1925|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20230308201214/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1925-12-10/9/|archive-date=8 March 2023|accessdate=8 March 2023}}</ref> но и покрај ова, неговата влада продолжила да ги дели поголемите земјишни поседи, првенствено за да добие изборна поддршка. '''Законот за земјиште од 1933 година''', донесен со 70 гласа „за“ и 39 „против“, му дозволи на министерот за финансии да ги пренасочи ануитетите за проекти на локалната самоуправа,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|title=Public Business – Land (Purchase Annuities Fund) Bill, 1933—Final Stages – Dáil Éireann (8th Dáil) – Vol. 46 No. 8|date=16 March 1933|work=Oireachtas|archive-url=https://web.archive.org/web/20191102120055/https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1933-03-16/7/|archive-date=2 November 2019|accessdate=8 March 2023}}</ref> што претставувал фактор во [[Англо-ирска трговска војна|англо-ирската трговска војна]] помеѓу 1932 и 1938 година и бил меѓусебно решено со еднократна исплата од 10,000,000 фунти на Британија во 1938 година. Од 1932 година, владата силно тврдела дека ирските земјоделци повеќе не требало да бидат обврзани, од [[Плантажи на Ирска|историски причини,]] да ѝ плаќаат на Британија за ирско земјиште, но кога Британија излегла од системот за плаќање, нелогично сè уште барала од земјоделците да продолжат да ги плаќаат своите ануитети на ирската влада како и порано. '''Законот за земјиште од 1965 година''' бил дизајниран да ги спречи шпекулативните купувања на земјиште од страна на лица кои не биле од Ирска, а [[Закон за наследување од 1965 година|'''Законот за наследување од 1965 година''']] за прв пат го третирал недвижниот имот во сопственост на починато лице како [[Личен имот|лично право]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|title=8: Land Regulation &#124; All about Land|archive-url=https://web.archive.org/web/20140202140023/http://killeens.info/land/theory/history-of-land-tenure-in-ireland/8-land-regulation/|archive-date=2 February 2014|accessdate=23 August 2012}}</ref> Во 1983 година, комисијата престанала да стекнува земјиште, што го означил почетокот на крајот на реформата на комисијата за ирско сопствеништво на земјиште, иако трансферите на земјоделско земјиште во слободна сопственост сè уште морале да бидат потпишани од комисијата во 90 години на 20 век. На 31 март 1999 година, комисијата беше распуштена со '''Законот за распуштање на Ирската комисија за земјиште од 1992 година''', а поголемиот дел од преостанатите обврски и средства биле префрлени на [[Министерот за земјоделство, храна и морнарство|министерот за земјоделство и храна]]. Многу релевантни историски записи се чуваат во [[Национални архиви на Ирска|Националниот архив на Ирска]] . === Изнајмување на земјиште === „Земјинска закупнина“ била номинална годишна закупнина што се плаќа кога имотот се држеле под долгорочен закуп, а законодавството ги реформирало закупнините за земјиште заедно со законите за земјоделско земјиште (видете погоре) и иако поголемиот дел од законодавството за реформа на закупот била донесен за земјоделско земјиште, на урбаните и приградските закупувачи/закупувачи им било дозволено да ги „откупат“ своите закупнини за земјиште од сопствениците на недвижности, и затоа ефикасно можат да го променат долгорочниот закуп во [[Слободно поседување (англиско право)|право на сопственост]], неодамна според Законите од 1978 и 2005 година. Имено, закупнините за земјиште во [[Каслбар]], [[Мејо (грофовија)|округ Мајо,]] биле задржани по исчезнувањето на [[Ричард Бингам, 7-ми Ерл од Лукан|Лорд Лукан]] во 1974 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|title=Still lookin' for Lucan, the conspiracy wonks|last=Dudley Edwards|first=Ruth|authorlink=Ruth Dudley Edwards|archive-url=https://web.archive.org/web/20110721023045/http://www.ruthdudleyedwards.co.uk/journalism04/IrInd04020.html|archive-date=21 July 2011|accessdate=27 May 2010}}</ref> Плаќањето кирии за земјиште сè уште од некои се сметало за нерешен дел од историјата на Ирска како дел од Обединетото Кралство, а самата ирска влада плаќа кирии за земјиште за иконски јавни згради, вклучувајќи ги [[Владини згради|Владините згради]], [[Четири судови|Четирите судови]], [[Даблински замок|Даблинскиот замок]] и [[Национални ботанички градини (Ирска)|Ботаничката градина]]. Иако поединечните трошоци за секоја од нив биле релативно мали, со оглед на инфлацијата, во Ирска сè уште постојат околу 250.000 кирии за земјиште, при што државата годишно плаќа на пример на [[Војвода од Ленстер|војводата од Ленстер]] за некои згради. Брајан Хејс, државен министер за [[Канцеларија за јавни работи|Канцеларијата за јавни работи]] во 2011 година, изјавил дека ќе биде потребен референдум за да се стави крај на оваа практика, жителите на сопствената изборна единица Хејс продолжувале да добиваат барања за плаќање, а многумина ги игнорираат, иако со оглед на тоа што неплатените обврски за кирија за земјиште ја попречуваат можноста на жителите да ги продадат своите домови, секоја година се поднесуваат околу 1.600 барања годишно за откуп на кирии за земјиште.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|title=State making ground rent payments on 53 properties|date=16 May 2011|work=[[The Irish Times]]|access-date=2 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180902151624/https://www.irishtimes.com/news/state-making-ground-rent-payments-on-53-properties-1.572436|archive-date=2 September 2018}}</ref> == Закон за реформа на законите за земјиште и пренос на земјиште од 2009 година (Република Ирска) == Законот за реформа на законите за земјиште и пренос на сопственост од 2009 година сеопфатно го реформирал законот за пренос на сопственост, хипотеки, регистрација на сопственост и побарувања за сопственост, [[Право на премин (транспорт)|права на премин]] и [[Службеност|служба]] во Ирска. Некои малку користени интереси поврзани со [[Феудализам|феудално право на сопственост]], [[Животен интерес|доживотни интереси]], закупи за живот и [[Надоместок на надоместокот|надоместоци]] биле формално укинати.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.ie/en/press-release/249e8-ministers-mcentee-and-browne-welcome-enactment-of-law-to-remove-problems-affecting-rights-of-way/|title=Ministers McEntee and Browne welcome enactment of law to remove problems affecting rights of way|date=30 November 2021|work=gov.ie|language=en|accessdate=13 September 2024}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lawreform.ie/_fileupload/RevisedActs/WithAnnotations/HTML/en_act_2009_0027.htm|title=Land And Conveyancing Law Reform Act 2009|date=30 June 2016|work=lawreform.ie|publisher=Law Reform Commission|accessdate=13 September 2024}}</ref> == Северна Ирска == {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1925 година{{efn|Член 36(1).}} | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за изменување на Законот што се однесува на зафаќањето и сопственоста на земјиштето во Северна Ирска; и за други цели поврзани со тоа. | year = 1925 | citation = [[15 & 16 Geo. 5]]. c. 34 | territorial_extent = [[Обединето Кралство]] | royal_assent = 28 мај 1925 | commencement = 28 May 1925{{efn|name=aopca|The [[Acts of Parliament (Commencement) Act 1793]].}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[National Debt Act 1958]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/15-16/34/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за земјиште на Северна Ирска од 1929 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за измена на Законот за земјиште во Северна Ирска, 1925 година. | year = 1929 | citation = [[19 & 20 Geo. 5]]. c. 14 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/19-20/14/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Act 1925 | collapsed = no }} {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за купување земјиште во Северна Ирска (ликвидација) од 1935 година | type = act | parliament = Parliament of the United Kingdom | long_title = Закон за обезбедување ликвидација на системот за купување земјиште во Северна Ирска воспоставен со Законите за купување земјиште и други прописи во таа смисла, за укинување на Комисијата за купување земјиште, Северна Ирска, и пренос на функции што можат да се извршуваат според споменатите закони и други прописи, како и за цели поврзани со горенаведените цели и последователни на нив. | year = 1935 | citation = [[25 & 26 Geo. 5]]. c. 21 | introduced_commons = | introduced_lords = | territorial_extent = Северна Ирска | royal_assent = 6 јуни 1935 | commencement = | expiry_date = | repeal_date = | amends = изменет | replaces = | amendments = | repealing_legislation = | related_legislation = | status = | legislation_history = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Geo5/25-26/21/contents/enacted | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = Northern Ireland Land Purchase (Winding Up) Act 1935 | collapsed = no }} [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] во [[Вестминстер]] донел дополнителни закони за земјиште за Северна Ирска по [[Поделба на Ирска|поделбата на Ирска]], како [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1925 година|15 и 16 Geo. 5.]] c. 34, [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1928 година|19 и 20 Geo. 5.]] c. 14 и [[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1934 година|25 и 26 Geo. 5.]] c. 21. {{Infobox UK legislation | short_title = Закон за регистрација на земјиште (Северна Ирска) од 1970 година {{efn|Член 99(1).}} | type = act | parliament = Parliament of Northern Ireland | long_title = Закон за ревидирање на законот што се однесува на регистрацијата на сопственичкиот лист врз земјиштето; за проширување на задолжителната регистрација на сопственичкиот лист врз земјиштето; за укинување и повторно донесување со одредени измени на законот што се однесува на регистрацијата на законските давачки; и за прашања поврзани со тоа. | year = 1970 | citation = [[List of acts of the Parliament of Northern Ireland#1970|1970]] c. 18 (N.I.) | territorial_extent = [[Северна Ирска]] | royal_assent = 23 јуни 1970 | commencement = {{date missing}}{{efn|Section 99(3).}} | repeal_date = | amends = | replaces = | amendments = {{ubli|[[Building Societies Act 1986]]|[[Economic Crime and Corporate Transparency Act 2023]]}} | repealing_legislation = | related_legislation = | status = amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents/enacted | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/apni/1970/18/contents | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = Land Registration Act (Northern Ireland) 1970 | collapsed = yes }} [[Парламент на Северна Ирска|Парламентот на Северна Ирска]] го усвоил Законот за регистрација на земјиштето (Северна Ирска) 1970 (c. 18 (N.I.)).{{Среди}} == Видете исто така == * [[Земјишни реформи по земја]] * [[Закон за измени и дополнувања на Законот за сопственици на недвижности и закупци (Ирска) од 1860 година]] * [[Закон за доделување и подиздавање на земјиште (Ирска) од 1826 година]] == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=Land and the national question in Ireland 1858–82|last=Bew|first=Paul|publisher=Gill & Macmillan|year=1978|location=Dublin|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Conflict and conciliation in Ireland 1890–1910: Parnellities and radical agrarians|last=Bew|first=Paul|publisher=Clarendon Press|year=1987|location=Oxford|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Ireland: The Politics of Enmity 1789-2006|last=Bew|first=Paul|date=2007|publisher=[[Oxford University Press]]|isbn=9780198205555|location=Oxford|language=en|author-link=Paul Bew}} * {{Наведена книга|title=Michael Davitt|last=King|first=Carla|date=2009|publisher=University College Dublin Press|isbn=9781910820964|location=Dublin|language=en|author-link=Carla King}} * {{Наведено списание|last=Campbell|first=Fergus|date=2002|title=Irish popular politics and the making of the Wyndham Land Act, 1901–1903|journal=[[The Historical Journal]]|volume=45|issue=4|pages=755–773|doi=10.1017/S0018246X02002662}} *   (with detailed bibliography) * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=Feb 2004|title=The social dynamics of nationalist politics in the west of Ireland 1898-1918|journal=[[Past & Present (journal)|Past & Present]]|issue=182|pages=175–209|doi=10.1093/past/182.1.175}} * {{Наведена книга|title=Land and revolution: Nationalist politics in the west of Ireland 1891-1921|last=Cosgrove|first=Patrick John|publisher=Oxford|year=2005}} * {{Наведено списание|last=Cosgrove|first=Patrick John|date=2012|title=The Controversy and Consequences of John Redmond's Estate Sale under the Wyndham Land Act, 1903|journal=The Historical Journal|volume=55|pages=75–96|doi=10.1017/S0018246X11000550}} * {{Наведена книга|title=The decline of the Big House in Ireland. A study of Irish landed families 1860–1960|last=Donnelly Jr.|first=James S.|publisher=Wolfhound Press|year=2001|location=Dublin}} * {{Наведена книга|title=The Transformation of Ireland, 1900–2000|last=Ferriter|first=Diarmaid|publisher=Profile Books|year=2004|isbn=1-86197-443-4|location=London}} * {{Наведено списание|last=Dooley|first=Terence|year=2004|title=Land and politics in independent Ireland, 1923–48: The case for reappraisal|url=http://eprints.maynoothuniversity.ie/4685/1/TD_land.pdf|journal=Irish Historical Studies|volume=34|pages=175–197|doi=10.1017/S0021121400004284}} * {{Наведена книга|title=Ireland and the death of kindness: The experience of constructive unionism 1890–1905|last=Gailey|first=Andrew|publisher=Cork University Press|year=1987|location=Cork}} * {{Наведено списание|last=Guinnane|first=Timothy W.|last2=Miller|first2=Ronald I.|year=1997|title=The limits to land reform: the Land Acts in Ireland, 1870–1909|url=https://www.econstor.eu/bitstream/10419/160647/1/cdp726.pdf|journal=Economic Development and Cultural Change|volume=45|pages=591–612|doi=10.1086/452292}} * {{Наведена книга|url=https://www.gutenberg.org/ebooks/13998|title=Ireland and the Home Rule Movement|last=McDonnell|first=Michael F. J.|date=1908}} === Примарни извори === * {{Наведен Q|Q107712188}} * {{Наведена книга|title=[[s:The land league proposal|The land league proposal]]|last=Davitt|first=Michael|publisher=Cameron & Ferguson|year=1882|location=Glasgow|author-link=Michael Davitt}} === Надворешни врски === * Дес Кинан, [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Ирска по гладот - Социјална структура на Ирска каква што навистина беше.] [http://www.deskeenan.com/6pochapter2.htm Поглавје 2. Економијата I: земјоделство] * Вилијам Макафи. [http://mamaynooth.freeservers.com/archives.htm Локални историски студии на руралните области: методи и извори.] {{Land War}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Историја на Ирска (1801–1923)]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] dh9fnm0i9qto9300lxdqmuba6j98sri Предлошка:Инфокутија: Законодавство на Велика Британија 10 1396693 5571272 2026-06-03T18:06:00Z Andrew012p 85224 Andrew012p ја премести страницата [[Предлошка:Инфокутија: Законодавство на Велика Британија]] на [[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] 5571272 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] 1jbkyvvjg33ysvbwpqwgzae1hexzn0s Предлошка:Infobox UK legislation 10 1396694 5571275 2026-06-03T18:17:17Z Andrew012p 85224 Пренасочување кон [[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] 5571275 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] 1jbkyvvjg33ysvbwpqwgzae1hexzn0s Колившчина 0 1396695 5571276 2026-06-03T18:19:35Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1345038358|Koliivshchyna]]“ 5571276 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles> <templatestyles src="Module:Infobox military conflict/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Вооружен судир|conflict=Колившчинско востание|partof=[[Барска конфедерација]] и [[Востанија на Хаидамаки# Хаидамак|Востанија Хајдамаки]]|image=Camp of haidamakas.PNG|caption=Кампот на Хаидамакас од [[Јулиуш Косак]]|date={{OldStyleDate|6 јуни|1768|26 мај}}<ref name=koliyiv/> &mdash; јуни 1769|place=[[Десен брег на Украина]] <small>([[Киевско Војводство|Киевско]] и [[Брачлавско Војводство|Брачлавско]] војводства)</small>, [[Полско-литвански Комонвелт]]|result=Руска и полсколитванска победа|territory=|combatant1={{flagicon image|Royal Banner of Stanisław II of Poland.svg|border=no}} [[Полско-литванска Државна Заедница]]<br>{{flag|Russian Empire}}|combatant2=[[Хаидамак]]|commander1={{flagicon image|Royal Banner of Stanisław II of Poland.svg|border=no}} [[Јан Клеменс Браницки]]<br>[[File:Flag of Oryol ship (variant).svg|23px]] [[Михаил Кречетников]]|commander2=[[Мелхиседек Значко-Јаворски]]{{surrendered}}<br>[[Максим Зализниак]]{{POW}}<br>[[Иван Гонта]]{{executed}}|strength1=|strength2=|casualties1=|casualties2=|casualties3=100.000 – 200.000 убиени}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles>  [[Податотека:Гонта_та_Залізняк._Умань.PNG|мини|260x260пкс|Споменик на Гонта и Зализниак во Уман, Украина]] '''Колившчина''' ({{Langx|uk|Коліївщина}}; {{Langx|pl|koliszczyzna}}) — голем [[Хаидамаки|хаидамачки]] бунт што избувнал на [[Десен брег на Украина|Десниот брег на Украина]] во јуни 1768 година и кој бил предизвикан од незадоволството на селаните од третманот на [[Православие|православните христијани]] од страна на [[Барска конфедерација|Барската конфедерација]] и [[Кметство|крепоснишвото]],<ref>{{Наведена книга|title=A History of Ukraine|last=P.R. Magocsi|pages=294, 296}}</ref> а воедно и непријателството на [[Козаци|Козаците]] и селаните кон локалното [[Полонизација|полонизирано]] [[рутенско благородништво]] и етничките Полјаци.<ref>{{Наведена книга|title=Sprawy i rzeczy ukraińskie: materyały do dziejów kozaczyzny i hajdamaczyzny|last=Franciszek Rawita-Gawroński|year=1914|location=Lviv|pages=146, 147|trans-title=Ukrainian matters and things: materials for the history of Cossacks and Haidamaks}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794)|last=Korzon|first=Tadeusz|year=1897|location=Cracow-Warsaw|pages=200|trans-title=The internal history of Poland under Stanisław August (1764–1794)}}</ref> Востанието било придружено со [[Погром|погроми]] против реалните и замислените поддржувачи на Барската конфедерација, особено [[Полјаците во Украина|етничките Полјаци]], [[Католичка црква во Украина|римокатолиците]] и особено [[Украинска гркокатоличка црква|византиските католички]] свештеници и лаици што кулминирало со [[масакрот на Уман]].<ref name=":0">{{Наведена книга|title=Wielka Historia Polski|last=Kazimierz Karolczak, Franciszek Leśniak|year=1998|location=Cracow|pages=111|trans-title=The Great History of Poland}}</ref> Бројот на жртви се проценува од 100.000<ref>{{Наведена книга|title=Dzieje Polski nowożytnej|last=Konopczyński|first=Władysław|publisher=Instytut Wydawniczy Pax|year=1999|pages=619|trans-title=History of modern Poland}}</ref> до 200.000, а многу заедници на национални малцинства (како [[Староверци|староверниците]] и [[Ерменците во Украина|Ерменците]]) целосно исчезнале во областите уништени од востанието.<ref name=":0" /><ref name="Davies">{{Наведена книга|title=God's playground. A history of Poland, vol 1|last=Norman Davis|publisher=Columbia University Press|year=1982|isbn=0-231-05350-9}}</ref><ref>{{Наведена книга|title=Historia Polski w datach|last=Stanisław Bogusław Lenard|last2=Ireneusz Wywiał|publisher=Wydawnictwo Naukowe PWN|year=2000|location=Warsaw|pages=274–275|trans-title=History of Poland in dates}}</ref> == Етимологија == За потеклото на зборот ''„Колившчина“'' не се знае за сигурно. [[Тарас Шевченко]], чиј дедо учествувал во востанието, напишал песна ''[[Хајдамаки (поема)|„Хајдамаки“]]'', во која ''колиите'' биле опишани како нож што бил благословен во црква и го користеле украинските селани за убивање животни, според локалното разбирање на [[Животински права|правата на животните]], а осветувањето на ножевите се случувало 2 или 3 недели пред востанието, па членовите и поддржувачите на Барската конфедерација и нејзините воени сили избегале во Отоманското Царство пред востанието, но сепак, некои тврдини како Уман и [[Лисијанка]] сè уште биле окупирани од членовите на Барската конфедерација. Терминот би можел да биде и адаптација на полските зборови ''kolej'', ''kolejno'', ''po kolei'', што имплицира на ''służba kolejna'' (патролирање), што означува [[Козаци|козачка]] милиција во служба на аристократите. Таа етимологија ја сугерирале историчари како [[Владислав Анджеј Серчик]] и Володимир Шчербина. == Настани == Востанието било истовремено со [[Барска конфедерација|Конфедерацијата на Бар]], која потекнувала од соседниот регион во градот [[Бар, Виничка област|Бар]] (историска [[Подолија]]) и била ''[[де факто]]'' [[граѓанска војна]] во [[Полско-литванска Државна Заедница|Полско-литванскиот Комонвелт]]. Барската конфедерација ја прогласила не само православната вера, туку и унијатската црква за проруска, а подоцна, полската влада и Римокатоличката црква ги обвиниле обете источни цркви за одговорност за масакрот во Уман и востанието, бидејќи Русија ги поддржувала политичките права на верниците од обете цркви. Иако речиси сите ученици на унијатската семинарија во Уман загинале во масакрот, тие биле обвинети за падот на градот од страна на полската влада.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://rgcc.narod.ru/most.htm|title=The bridge between west and east. Russian Greek Catholic church}}</ref> Бунтот на селаните бил поттикнат од дукати платени од Максим Зализниак за секој убиен член на Барскиот конфедерат и од ширењето на фиктивен проглас за поддршка и повик за оружје од страна на руската царица [[Катерина II (Русија)|Катерина II]], таканаречената „Златна повелба“. Сепак, повелбата, претежно заснована на гласини, имала вистинска основа и била поврзана со одлуките на [[Репнин Сејм|Репнинскиот сејм]] да им даде политички слободи на унијатите и православните христијани. Во 1765 година, царицата Катерина издала рескрипт до архимандритот Мелхиседек и го натерала рускиот амбасадор во Варшава да го олесни потврдувањето на правата и привилегиите на православните во Десниот брег на Украина. Во 1764 година, на територијата на [[Запорожска војска|Запорожската војска]] и по должината на јужните граници на Полско-литванскиот комонвелт, Руската империја го создала [[Новоросијска губернија|губернијата Нова Русија]] на местото на претходно постоечката покраина [[Нова Србија (историска покраина)|Нова Србија]] и интензивно го милитаризирала регионот. Подготовките за востанието против [[Барска конфедерација|Барската конфедерација]] и првичниот напад на козачкиот одред на Максим Зализниак започнале во манастирот „Свето Тројство Мотронински“ кој се наоѓал во денешна [[Черкаски реон|Черкаскиот округ]], чиј [[игумен]] бил архимандритот Мелхиседек (Значко-Јаворски), кој исто така служел како директор на сите православни манастири и цркви во Десниот брег на Украина во периодот 1761–1768 година. Во 1767 година, група [[Запорожски козаци|запорожски Козаци]] предводени од Јосип Шелест се населиле во голем број манастири во близина на Днепар и се претставувале како монаси и ги вознемирувале жителите на околните села да започнат бунт против полското [[Шляхта|благородништво]], користејќи лажно писмо од [[Kish otaman|кишотаман]] од [[Zaporozhian Sich|запорожскиот сич]] [[Petro Kalnyshevskyi|Петро Калнишевски]], кое наводно им дозволувало да ги протераат и да се откажат од Полјаците што живееле во областа. Бунтовниците, исто така, создале утврдување ([[Sich|сич]]) во областа [[Kholodnyi Yar|Холодни Јар]] („Студена клисура“) недалеку од [[Манастир Мотронински|манастирот Мотронински]], кое вклучувало две големи штали и котли за готвење. Во пролетта 1768 година, Шелест бил убиен во кавга со еден од неговите придружници, а потоа бунтовниците биле предводени од [[Максим Зализњак|Максим Зализнијак]], роден во соседното село Ивкивци. На 26 мај 1768 година, Зализнијак и неговите луѓе го [[Благослов|осветиле]] своето оружје во манастирот и го започнале своето востание.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/gaidamaki-z-motrinogo-lisu/|title=Гайдамаки з Мотриного лісу|date=2024-06-24|accessdate=2025-07-12}}</ref> Селското востание брзо добило на интензитет и се проширило на територијата од десниот брег на [[Днепар|реката Днепар]] до реката [[San (river)|Сјан]], а [[Масакрот на Уман]] предизвикал многу Полјаци и Унијати да бидат собрани во нивните цркви и ладнокрвно убиени, но Унијатите не била меѓу жртвите на други места:<ref>{{Наведена книга|title=Hajdamacy|last=Serczyk|first=Władysław|year=1972|location=Cracow|pages=325–326}}</ref>  {{Блок-цитат|Толпи бунтовници влегоа во градот [...] Повеќето благородници се собраа во црквите и градското собрание. Католичките свештеници се причестуваа и даваа прошка [...] започна колежот, инициран, најверојатно од одмаздољубиви селани. Според современите сведоштва, околу три илјади луѓе починаа само во црквата. Убиени и мачени. Им беа отсечени рацете и ушите. Тие беа извлечени од подруми, куќи, па дури и ровови, каде што залудно бараа засолниште. Католичките и униатските свештеници станаа следните жртви на омразата на бунтовничката толпа.}} Откако напредувале кон Уман, на силите на Зализнијак им се придружил [[Иван Гонта]], кој командувал со приватната милиција во служба на сопственикот на [[Уман]], полскиот гроф [[Францишек Салежи Потоцки]], а гувернерот на Уман и другите полски благородници кои ја поддржувале Барската конфедерација капитулирале бидејќи верувале дека Гонта бил испратен од Потоцки да го заштити Уман во тајна мисија и погрешно мислеле дека бунтовниците го поддржуваат полскиот крал, како што сторил и Потоцки. По освојувањето на градот, Зализнијак бил прогласен за [[хетман]] од неговите поддржувачи, а по негова наредба, банда хајдамак предводена од Семен Неживји го освоила [[Канив]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/gaidamaki-z-motrinogo-lisu/|title=Гайдамаки з Мотриного лісу|date=2024-06-24|accessdate=2025-07-12}}</ref> Имало гласини дека [[Донските Козаци]] учествувале во борбите против Барската конфедерација, поддржувајќи ги Запорожските Козаци, а некои биле заробени од полските владини сили и судени во [[Kodnya|Кодња]]. На крајот, востанието било задушено од руските трупи, а регистрираните Козаци на [[Left-Bank Ukraine|Левиот Брег на Украина]] и [[Zaporozhian Host|Запорожската војска]], потпомогнати од полската армија. На 7 јули 1768 година двајцата водачи биле уапсени од руските трупи, Иван Гонта бил предаден на полските власти, кои го мачеле до смрт, а Максим Зализнијак бил протеран во Сибир.<ref name="Koliivshchyna rebellion">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.encyclopediaofukraine.com/display.asp?linkpath=pages%5CK%5CO%5CKoliivshchynarebellion.htm|title=Koliivshchyna rebellion|work=Internet Encyclopedia of Ukraine|publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies}}</ref> Востанието било задушено од здружените сили на полската и [[Руска Империја|руската]] армија, со бројни бесења, обезглавувања, штабови и набивања на полски поданици и на руски поданици кои биле заробени од самите владини полски сили.<ref name="Davies">{{Наведена книга|title=God's playground. A history of Poland, vol 1|last=Norman Davis|publisher=Columbia University Press|year=1982|isbn=0-231-05350-9}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFNorman_Davis1982">Norman Davis (1982). ''God's playground. A history of Poland, vol 1''. Columbia University Press. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/0-231-05350-9|<bdi>0-231-05350-9</bdi>]].</cite></ref> Во Холодни Јар, кој служел како база на востанието, спорадични борби против руските трупи испратени да ги покорат бунтовниците продолжиле до крајот на годината.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://localhistory.org.ua/texts/statti/gaidamaki-z-motrinogo-lisu/|title=Гайдамаки з Мотриного лісу|date=2024-06-24|accessdate=2025-07-12}}</ref> == Во популарната култура == Епската поема ''[[Хаидамаки (поема)|„Хаидамаки]]''“ ( ''Хаидамаките'' ) на [[Тарас Шевченко]] ги хронолошки настаните од Колившчина, а настанот, исто така, инспирирал неодамнешни уметнички дела за време на [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.artnews.com/2014/03/31/icons-on-the-barricades-2/|title=ICONS ON THE BARRICADES: INCREDIBLE UKRAINIAN PROTEST ART|date=31 March 2014|work=ArtNews|accessdate=2015-08-23}}</ref> == Контроверзност == На 17 мај 2018 година, [[Градски совет на Киев|Градскиот совет на Киев]] гласал за одржување настани по повод 250 години од Колившчина, а предлогот го изнесле двајца пратеници од партијата [[Свобода (политичка партија)|Свобода]] и одлуката добила силни критики од Харковската група за заштита на човековите права.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://khpg.org//en/1527470970|title=Ukrainian Jewish associations outraged by Kyiv Council plans for bloodstained anniversary|last=Coynash|first=Halya|date=29 May 2018|work=Kharkiv Human Rights Protection Group|accessdate=}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://vaadua.org/news/zayava-kerivnictva-osnovnih-ievreyskih-obiednan-ukrayini-z-privodu-urochistih-zahodiv-v|title=Заява керівництва основних єврейських об'єднань України з приводу урочистих заходів в ознаменування 250-річчя Коліївщини|date=2018-05-25|work=Асоціація єврейських організацій та общин України (Ваад) - Association of Jewish Organizations and Communities of Ukraine (Vaad)|language=ru|trans-title=Statement of the leadership of the main Jewish associations of Ukraine regarding the solemn events commemorating the 250th anniversary of the Koliivshchyna|accessdate=}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * {{Наведена книга|title=A History of Ukraine|last=Magocsi|first=Paul Robert|publisher=University of Toronto Press|year=1996|isbn=0-8020-0830-5|location=Toronto|author-link=Paul Robert Magocsi}} * [[Henryk Stanisław Mościcki|Henryk Mościcki]], [https://archive.org/stream/zdziejwhajdamac03mogoog#page/n6/mode/1up "Z dziejów hajdamacczyzny"], Warszawa 1905 * Władysław Andrzej Serczyk, "Koliszczyzna", Kraków 1968 * Władysław Andrzej Serczyk, "Hajdamacy", Wydawnictwo Literackie, Kraków 1972 * [[Karol Grünberg|Karol Grunberg]], Bolesław Sprengel, ''Trudne sąsiedztwo'', Warszawa 2005 * [[Władysław Wielhorski]], Ziemie ukrainne Rzeczypospolitej: Zarys dziejów, Londyn 1959 * [[Kazimierz Karolczak]], Franciszek Leśniak, "Wielka Historia Polski", Kraków 1998 * "Dzieje Polski. Kalendarium", pod red. Andrzeja Chwalby, Kraków 1999 * "Kronika Polski", praca zbiorowa, Warszawa 200 * [[Stanisław Bogusław Lenard]], [[Ireneusz Wywiał]], Historia Polski w datach, wyd. PWN, Warszawa 2000 * [[tomasz bohun and dariusz milewski]]: https://www.mowiawieki.pl/images/fundacja/wojny-polsko-kozackie.pdf {{Zaporozhian Cossack uprisings}}{{Medieval and Early Modern European Peasant Wars}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Религиозни граѓански војни]] [[Категорија:Судири во 1768 година]] [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Движење за животинските права]] [[Категорија:Козачки востанија]] [[Категорија:Селски востанија во Европа]] [[Категорија:Востанија од 18 век]] [[Категорија:Барска конфедера]] srh1mszl9uexop6apqb6qpzuu5u37cw Предлошка:Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство/doc 10 1396696 5571277 2026-06-03T18:26:27Z Andrew012p 85224 Создадена страница со: {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:Check for unknown parameters}} == Употреба == === Целосна синтакса === Оваа инфокутија прифаќа голем број параметри: {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = {{{краток_наслов}}} | тип... 5571277 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:Check for unknown parameters}} == Употреба == === Целосна синтакса === Оваа инфокутија прифаќа голем број параметри: {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = {{{краток_наслов}}} | тип = {{{тип}}} | парламент = {{{парламент}}} | долг_наслов = {{{долг_наслов}}} | година = {{CURRENTYEAR}} | цитат = {{{цитат}}} | овластување_цитат = {{{овластување_цитат}}} | воведен_од = {{{воведен_од}}} | воведен_долни_дом = {{{воведен_долни_дом}}} | воведен_горни_дом = {{{воведен_горни_дом}}} | територијален_опсег = {{{територијален_опсег}}} | датум_донесување = {{{датум_донесување}}} | датум_поднесување = {{{датум_поднесување}}} | кралско_одобрение = {{{кралско_одобрение}}} | стапување_во_сила = {{{стапување_во_сила}}} | истечен = {{{истечен}}} | датум_укинување = {{{датум_укинување}}} | укинува = {{{укинува}}} | изменува = {{{изменува}}} | основно_законодавство = {{{основно_законодавство}}} | транспонира = {{{транспонира}}} | изменет_со = {{{изменет_со}}} | ставен_вон_сила_со = {{{ставен_вон_сила_со}}} | се_однесува_на = {{{се_однесува_на}}} | статус = {{{статус}}} | историја = {{{историја}}} | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = {{{UK-LEG_title}}} | original_text = {{{original_text}}} | revised_text = {{{revised_text}}} | theyworkforyou = {{{theyworkforyou}}} | millbankhansard = {{{millbankhansard}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = | парламент = | долг_наслов = | овластување_цитат = | година = | цитат = | воведен_од = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | датум_донесување = | датум_поднесување = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | основно_законодавство = | транспонира = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | статус_АВ = | статус_Шко = | статус_ИР = | статус_СИ = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> {{Clear}} === Акти на Парламентот === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Act | парламент = | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Шкотскиот парламент (од 1999) === Не се користи за законодавството на предунискиот Парламент на Шкотска. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Scottish Act | парламент = Scottish Parliament | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Сенед Кимру (од 2020) === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Welsh Act | парламент = Senedd Cymru | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Собранието на Северна Ирска (од 1999) === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = NI Act | парламент = Northern Ireland Assembly | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === УК статутарни инструменти === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Statutory Instrument | парламент = | година = | цитат = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | датум_донесување = | датум_поднесување = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | основно_законодавство = | транспонира = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> == Следечка категорија == * [[Категорија:Страници со непознати параметри во Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за законодавството на Обединетото Кралство.", "format": "block", "params": { "краток_наслов": { "label": "Краток наслов", "description": "Краткиот наслов на законодавството, прикажан на врвот на инфокутијата. Обично е ист со насловот на статијата.", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}", "suggested": true, "aliases": ["short_title"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Видот на законодавството, на пр. акт или статутарен инструмент. Се прикажува како поднаслов. Важечки вредности: \"act\" или \"act of parliament\", \"si\" или \"statutory instrument\", \"scottish act\", \"welsh assembly act\", \"welsh act\" или \"senedd act\", \"measure\", \"ni act\", \"gibraltar act\". Вредностите не се осетливи на големи/мали букви.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "парламент": { "label": "Парламент", "description": "Името на парламентот кој го донел законодавството. Ќе биде поврзано. Влијае и на тоа кој грб се прикажува.", "type": "line", "default": "Parliament of the United Kingdom", "suggested": true, "aliases": ["parliament"], "suggestedvalues": [ "Parliament of the United Kingdom", "Scottish Parliament", "Northern Ireland Assembly", "National Assembly for Wales", "Senedd Cymru", "Senedd", "Parliament of Gibraltar", "Parliament of Northern Ireland", "Parliament of Scotland", "Parliament of Ireland", "Parliament of England", "Parliament of Great Britain" ] }, "долг_наслов": { "label": "Долг наслов", "description": "Долгиот наслов на законодавството. Некои се многу долги и можат да ја преполнат инфокутијата.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["long_title"] }, "година": { "label": "Година", "description": "Календарската година на законодавството — заедно со 'парламент', влијае на прикажаниот грб.", "type": "number", "suggested": true, "aliases": ["year"] }, "цитат": { "label": "Цитат", "description": "Поглавјето во збирката на закони каде законодавството се наоѓа.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["citation"] }, "овластување_цитат": { "label": "Овластување за цитат", "description": "Додава белешка под долгиот наслов: \"Краткиот наслов е овластен со член {{{овластување_цитат}}} од актот.\"", "type": "content", "aliases": ["citation_auth"] }, "воведен_од": { "label": "Воведен од", "description": "Кој прв го воведол законодавството во парламентот. Се користи за шкотски, велшки и акти на Собранието на С. Ирска, или кога поделбата Дом на општини/Дом на лордови не важи.", "type": "content", "aliases": ["introduced_by"] }, "воведен_долни_дом": { "label": "Воведен (Дом на општини)", "description": "Кој прв го воведол законодавството во Домот на општини.", "type": "content", "suggested": true, "aliases": ["introduced_commons"] }, "воведен_горни_дом": { "label": "Воведен (Дом на лордови)", "description": "Кој прв го воведол законодавството во Домот на лордови.", "type": "content", "suggested": true, "aliases": ["introduced_lords"] }, "територијален_опсег": { "label": "Територијален опсег", "description": "Делот(овите) на Обединетото Кралство на кои се однесува актот.", "type": "content", "aliases": ["territorial_extent"] }, "датум_донесување": { "label": "Датум на донесување", "description": "Датумот кога е донесен статутарниот инструмент.", "type": "date", "aliases": ["si_made_date"] }, "датум_поднесување": { "label": "Датум на поднесување пред Парламентот", "description": "Датумот кога статутарниот инструмент е поднесен пред Парламентот.", "type": "date", "aliases": ["si_laid_date"] }, "кралско_одобрение": { "label": "Кралско одобрение", "description": "Датумот кога законодавството добило кралско одобрение.", "type": "date", "suggested": true, "aliases": ["royal_assent"] }, "стапување_во_сила": { "label": "Стапување во сила", "description": "Датумот(ите) кога законодавството стапило во сила.", "type": "content", "aliases": ["commencement"] }, "истечен": { "label": "Истечен", "description": "Датумот кога законодавството истекло. Не додавајте додека законодавството навистина не истече.", "type": "content", "aliases": ["expiry_date"] }, "датум_укинување": { "label": "Датум на укинување", "description": "Датумот кога законодавството е ставено вон сила или отповикано (ако е статутарен инструмент).", "type": "content", "aliases": ["repeal_date"] }, "изменува": { "label": "Изменува", "description": "Поранешно законодавство изменето со овој акт.", "type": "content", "aliases": ["amends"] }, "укинува": { "label": "Укинува/отповикува", "description": "Поранешно законодавство ставено вон сила или отповикано со овој акт.", "type": "content", "aliases": ["replaces"] }, "основно_законодавство": { "label": "Основно законодавство", "description": "Основното законодавство врз основа на кое е донесено секундарното законодавство.", "type": "content", "aliases": ["primary_legislation"] }, "транспонира": { "label": "Транспонира", "description": "Директивите на ЕУ кои ги транспонира ова законодавство. Не се користи за законодавство донесено по 31 декември 2020.", "type": "content", "deprecated": true, "aliases": ["eu_directives"] }, "изменет_со": { "label": "Изменет со", "description": "Врски до законодавство кое го изменува или укинува овој акт.", "type": "content", "aliases": ["amendments"] }, "ставен_вон_сила_со": { "label": "Ставен вон сила со", "description": "Врски до законодавство кое го отповикува или ставило вон сила овој акт.", "type": "content", "aliases": ["repealing_legislation"] }, "се_однесува_на": { "label": "Се однесува на", "description": "Врски до поврзано законодавство.", "type": "content", "aliases": ["related_legislation"] }, "статус": { "label": "Статус", "description": "Тековниот статус на законодавството. Може да биде: current, pending, amended, repealed, revoked, rescinded, annulled, expired, not_yet_in_force, not_fully_in_force, partly_in_force, not_passed, spent, withdrawn, partially_repealed.", "type": "string", "default": "Unknown", "suggested": true, "aliases": ["status"], "suggestedvalues": [ "current", "pending", "amended", "repealed", "revoked", "rescinded", "annulled", "expired", "not_yet_in_force", "not_fully_in_force", "partly_in_force", "not_passed", "spent", "withdrawn", "partially_repealed" ] }, "статус_АВ": { "label": "Статус — Англија и Велс", "description": "Статусот на законодавството во Англија и Велс.", "type": "string", "aliases": ["status_EW"] }, "статус_Шко": { "label": "Статус — Шкотска", "description": "Статусот на законодавството во Шкотска.", "type": "string", "aliases": ["status_Scot"] }, "статус_ИР": { "label": "Статус — Република Ирска", "description": "Статусот на законодавството во Република Ирска.", "type": "string", "aliases": ["status_IE"] }, "статус_СИ": { "label": "Статус — Северна Ирска", "description": "Статусот на законодавството во Северна Ирска.", "type": "string", "aliases": ["status_NI"] }, "историја": { "label": "Историја на постапката", "description": "Надворешна врска до информации за постапката на усвојување на законодавството низ парламентот.", "type": "string", "aliases": ["legislation_history"] }, "theyworkforyou": { "label": "TWFY URL slug", "description": "URL slug за врска до TheyWorkForYou.", "type": "string" }, "millbankhansard": { "label": "Hansard URL slug", "description": "URL slug за пребарување на hansard.parliament.uk.", "type": "string" }, "original_text": { "label": "Врска до оригинален текст", "description": "Надворешна врска до текстот на законодавството во оригиналната форма.", "type": "string" }, "revised_text": { "label": "Врска до ревидиран текст", "description": "Надворешна врска до ревидираниот текст на актот со измените.", "type": "string" }, "use_new_UK-LEG": { "label": "Користи нов UK-LEG?", "description": "\"yes\" за употреба на предлошката {{UK-LEG}} за автоматско генерирање на URI за legislation.gov.uk.", "type": "string" }, "UK-LEG_title": { "label": "UK-LEG наслов", "description": "Променлива за предлошката {{UK-LEG}}.", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}" }, "collapsed": { "label": "Собери?", "description": "\"y\" ако инфокутијата треба да биде собрана по default.", "type": "string" } } } </templatedata> q0ksps9esi2c15mjylv3tznb83ipmsz 5571281 5571277 2026-06-03T18:31:01Z Andrew012p 85224 5571281 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:Check for unknown parameters}} == Употреба == === Целосна синтакса === Оваа инфокутија прифаќа голем број параметри: {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = {{{краток_наслов}}} | тип = {{{тип}}} | парламент = {{{парламент}}} | долг_наслов = {{{долг_наслов}}} | година = {{CURRENTYEAR}} | цитат = {{{цитат}}} | овластување_цитат = {{{овластување_цитат}}} | воведен_од = {{{воведен_од}}} | воведен_долни_дом = {{{воведен_долни_дом}}} | воведен_горни_дом = {{{воведен_горни_дом}}} | територијален_опсег = {{{територијален_опсег}}} | датум_донесување = {{{датум_донесување}}} | датум_поднесување = {{{датум_поднесување}}} | кралско_одобрение = {{{кралско_одобрение}}} | стапување_во_сила = {{{стапување_во_сила}}} | истечен = {{{истечен}}} | датум_укинување = {{{датум_укинување}}} | укинува = {{{укинува}}} | изменува = {{{изменува}}} | основно_законодавство = {{{основно_законодавство}}} | транспонира = {{{транспонира}}} | изменет_со = {{{изменет_со}}} | ставен_вон_сила_со = {{{ставен_вон_сила_со}}} | се_однесува_на = {{{се_однесува_на}}} | статус = {{{статус}}} | историја = {{{историја}}} | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = {{{UK-LEG_title}}} | original_text = {{{original_text}}} | revised_text = {{{revised_text}}} | theyworkforyou = {{{theyworkforyou}}} | millbankhansard = {{{millbankhansard}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = | парламент = | долг_наслов = | овластување_цитат = | година = | цитат = | воведен_од = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | датум_донесување = | датум_поднесување = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | основно_законодавство = | транспонира = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | статус_АВ = | статус_Шко = | статус_ИР = | статус_СИ = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> {{Clear}} === Акти на Парламентот === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Act | парламент = | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Шкотскиот парламент (од 1999) === Не се користи за законодавството на предунискиот Парламент на Шкотска. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Scottish Act | парламент = Scottish Parliament | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Сенед Кимру (од 2020) === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Welsh Act | парламент = Senedd Cymru | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Собранието на Северна Ирска (од 1999) === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = NI Act | парламент = Northern Ireland Assembly | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Законски инструменти на Обединетото Кралство === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Statutory Instrument | парламент = | година = | цитат = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | датум_донесување = | датум_поднесување = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | основно_законодавство = | транспонира = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> == Следечка категорија == * [[Категорија:Страници со непознати параметри во Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за законодавството на Обединетото Кралство.", "format": "block", "params": { "краток_наслов": { "label": "Краток наслов", "description": "Краткиот наслов на законодавството, прикажан на врвот на инфокутијата. Обично е ист со насловот на статијата.", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}", "suggested": true, "aliases": ["short_title"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Видот на законодавството, на пр. акт или статутарен инструмент. Се прикажува како поднаслов. Важечки вредности: \"act\" или \"act of parliament\", \"si\" или \"statutory instrument\", \"scottish act\", \"welsh assembly act\", \"welsh act\" или \"senedd act\", \"measure\", \"ni act\", \"gibraltar act\". Вредностите не се осетливи на големи/мали букви.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "парламент": { "label": "Парламент", "description": "Името на парламентот кој го донел законодавството. Ќе биде поврзано. Влијае и на тоа кој грб се прикажува.", "type": "line", "default": "Parliament of the United Kingdom", "suggested": true, "aliases": ["parliament"], "suggestedvalues": [ "Parliament of the United Kingdom", "Scottish Parliament", "Northern Ireland Assembly", "National Assembly for Wales", "Senedd Cymru", "Senedd", "Parliament of Gibraltar", "Parliament of Northern Ireland", "Parliament of Scotland", "Parliament of Ireland", "Parliament of England", "Parliament of Great Britain" ] }, "долг_наслов": { "label": "Долг наслов", "description": "Долгиот наслов на законодавството. Некои се многу долги и можат да ја преполнат инфокутијата.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["long_title"] }, "година": { "label": "Година", "description": "Календарската година на законодавството — заедно со 'парламент', влијае на прикажаниот грб.", "type": "number", "suggested": true, "aliases": ["year"] }, "цитат": { "label": "Цитат", "description": "Поглавјето во збирката на закони каде законодавството се наоѓа.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["citation"] }, "овластување_цитат": { "label": "Овластување за цитат", "description": "Додава белешка под долгиот наслов: \"Краткиот наслов е овластен со член {{{овластување_цитат}}} од актот.\"", "type": "content", "aliases": ["citation_auth"] }, "воведен_од": { "label": "Воведен од", "description": "Кој прв го воведол законодавството во парламентот. Се користи за шкотски, велшки и акти на Собранието на С. Ирска, или кога поделбата Дом на општини/Дом на лордови не важи.", "type": "content", "aliases": ["introduced_by"] }, "воведен_долни_дом": { "label": "Воведен (Дом на општини)", "description": "Кој прв го воведол законодавството во Домот на општини.", "type": "content", "suggested": true, "aliases": ["introduced_commons"] }, "воведен_горни_дом": { "label": "Воведен (Дом на лордови)", "description": "Кој прв го воведол законодавството во Домот на лордови.", "type": "content", "suggested": true, "aliases": ["introduced_lords"] }, "територијален_опсег": { "label": "Територијален опсег", "description": "Делот(овите) на Обединетото Кралство на кои се однесува актот.", "type": "content", "aliases": ["territorial_extent"] }, "датум_донесување": { "label": "Датум на донесување", "description": "Датумот кога е донесен статутарниот инструмент.", "type": "date", "aliases": ["si_made_date"] }, "датум_поднесување": { "label": "Датум на поднесување пред Парламентот", "description": "Датумот кога статутарниот инструмент е поднесен пред Парламентот.", "type": "date", "aliases": ["si_laid_date"] }, "кралско_одобрение": { "label": "Кралско одобрение", "description": "Датумот кога законодавството добило кралско одобрение.", "type": "date", "suggested": true, "aliases": ["royal_assent"] }, "стапување_во_сила": { "label": "Стапување во сила", "description": "Датумот(ите) кога законодавството стапило во сила.", "type": "content", "aliases": ["commencement"] }, "истечен": { "label": "Истечен", "description": "Датумот кога законодавството истекло. Не додавајте додека законодавството навистина не истече.", "type": "content", "aliases": ["expiry_date"] }, "датум_укинување": { "label": "Датум на укинување", "description": "Датумот кога законодавството е ставено вон сила или отповикано (ако е статутарен инструмент).", "type": "content", "aliases": ["repeal_date"] }, "изменува": { "label": "Изменува", "description": "Поранешно законодавство изменето со овој акт.", "type": "content", "aliases": ["amends"] }, "укинува": { "label": "Укинува/отповикува", "description": "Поранешно законодавство ставено вон сила или отповикано со овој акт.", "type": "content", "aliases": ["replaces"] }, "основно_законодавство": { "label": "Основно законодавство", "description": "Основното законодавство врз основа на кое е донесено секундарното законодавство.", "type": "content", "aliases": ["primary_legislation"] }, "транспонира": { "label": "Транспонира", "description": "Директивите на ЕУ кои ги транспонира ова законодавство. Не се користи за законодавство донесено по 31 декември 2020.", "type": "content", "deprecated": true, "aliases": ["eu_directives"] }, "изменет_со": { "label": "Изменет со", "description": "Врски до законодавство кое го изменува или укинува овој акт.", "type": "content", "aliases": ["amendments"] }, "ставен_вон_сила_со": { "label": "Ставен вон сила со", "description": "Врски до законодавство кое го отповикува или ставило вон сила овој акт.", "type": "content", "aliases": ["repealing_legislation"] }, "се_однесува_на": { "label": "Се однесува на", "description": "Врски до поврзано законодавство.", "type": "content", "aliases": ["related_legislation"] }, "статус": { "label": "Статус", "description": "Тековниот статус на законодавството. Може да биде: current, pending, amended, repealed, revoked, rescinded, annulled, expired, not_yet_in_force, not_fully_in_force, partly_in_force, not_passed, spent, withdrawn, partially_repealed.", "type": "string", "default": "Unknown", "suggested": true, "aliases": ["status"], "suggestedvalues": [ "current", "pending", "amended", "repealed", "revoked", "rescinded", "annulled", "expired", "not_yet_in_force", "not_fully_in_force", "partly_in_force", "not_passed", "spent", "withdrawn", "partially_repealed" ] }, "статус_АВ": { "label": "Статус — Англија и Велс", "description": "Статусот на законодавството во Англија и Велс.", "type": "string", "aliases": ["status_EW"] }, "статус_Шко": { "label": "Статус — Шкотска", "description": "Статусот на законодавството во Шкотска.", "type": "string", "aliases": ["status_Scot"] }, "статус_ИР": { "label": "Статус — Република Ирска", "description": "Статусот на законодавството во Република Ирска.", "type": "string", "aliases": ["status_IE"] }, "статус_СИ": { "label": "Статус — Северна Ирска", "description": "Статусот на законодавството во Северна Ирска.", "type": "string", "aliases": ["status_NI"] }, "историја": { "label": "Историја на постапката", "description": "Надворешна врска до информации за постапката на усвојување на законодавството низ парламентот.", "type": "string", "aliases": ["legislation_history"] }, "theyworkforyou": { "label": "TWFY URL slug", "description": "URL slug за врска до TheyWorkForYou.", "type": "string" }, "millbankhansard": { "label": "Hansard URL slug", "description": "URL slug за пребарување на hansard.parliament.uk.", "type": "string" }, "original_text": { "label": "Врска до оригинален текст", "description": "Надворешна врска до текстот на законодавството во оригиналната форма.", "type": "string" }, "revised_text": { "label": "Врска до ревидиран текст", "description": "Надворешна врска до ревидираниот текст на актот со измените.", "type": "string" }, "use_new_UK-LEG": { "label": "Користи нов UK-LEG?", "description": "\"yes\" за употреба на предлошката {{UK-LEG}} за автоматско генерирање на URI за legislation.gov.uk.", "type": "string" }, "UK-LEG_title": { "label": "UK-LEG наслов", "description": "Променлива за предлошката {{UK-LEG}}.", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}" }, "collapsed": { "label": "Собери?", "description": "\"y\" ако инфокутијата треба да биде собрана по default.", "type": "string" } } } </templatedata> 66j0sshkn5xqpcl4mbqk4m9bw1jznxb 5571283 5571281 2026-06-03T18:35:03Z Andrew012p 85224 5571283 wikitext text/x-wiki {{Потстраница за документација}} {{Lua|Module:Infobox|Module:Check for unknown parameters}} == Употреба == === Целосна синтакса === Оваа инфокутија прифаќа голем број параметри: {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = {{{краток_наслов}}} | тип = {{{тип}}} | парламент = {{{парламент}}} | долг_наслов = {{{долг_наслов}}} | година = {{CURRENTYEAR}} | цитат = {{{цитат}}} | овластување_цитат = {{{овластување_цитат}}} | воведен_од = {{{воведен_од}}} | воведен_долни_дом = {{{воведен_долни_дом}}} | воведен_горни_дом = {{{воведен_горни_дом}}} | територијален_опсег = {{{територијален_опсег}}} | датум_донесување = {{{датум_донесување}}} | датум_поднесување = {{{датум_поднесување}}} | кралско_одобрение = {{{кралско_одобрение}}} | стапување_во_сила = {{{стапување_во_сила}}} | истечен = {{{истечен}}} | датум_укинување = {{{датум_укинување}}} | укинува = {{{укинува}}} | изменува = {{{изменува}}} | основно_законодавство = {{{основно_законодавство}}} | транспонира = {{{транспонира}}} | изменет_со = {{{изменет_со}}} | ставен_вон_сила_со = {{{ставен_вон_сила_со}}} | се_однесува_на = {{{се_однесува_на}}} | статус = {{{статус}}} | историја = {{{историја}}} | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = {{{UK-LEG_title}}} | original_text = {{{original_text}}} | revised_text = {{{revised_text}}} | theyworkforyou = {{{theyworkforyou}}} | millbankhansard = {{{millbankhansard}}} }} <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = | парламент = | долг_наслов = | овластување_цитат = | година = | цитат = | воведен_од = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | датум_донесување = | датум_поднесување = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | основно_законодавство = | транспонира = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | статус_АВ = | статус_Шко = | статус_ИР = | статус_СИ = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> {{Clear}} === Акти на Парламентот === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Act | парламент = | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Шкотскиот парламент (од 1999) === Не се користи за законодавството на предунискиот Парламент на Шкотска. <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Scottish Act | парламент = Scottish Parliament | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Сенед Кимру (од 2020) === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Welsh Act | парламент = Senedd Cymru | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Акти на Собранието на Северна Ирска (од 1999) === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = NI Act | парламент = Northern Ireland Assembly | долг_наслов = | година = | цитат = | воведен_од = | територијален_опсег = | кралско_одобрение = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> === Законски инструменти на Обединетото Кралство === <syntaxhighlight lang="wikitext" style="overflow: auto;"> {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = | тип = Statutory Instrument | парламент = | година = | цитат = | воведен_долни_дом = | воведен_горни_дом = | територијален_опсег = | датум_донесување = | датум_поднесување = | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = | укинува = | основно_законодавство = | транспонира = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = | историја = | theyworkforyou = | millbankhansard = | original_text = | revised_text = | use_new_UK-LEG = yes | UK-LEG_title = | collapsed = }} </syntaxhighlight> == Следечка категорија == * [[Категорија:Страници со непознати параметри во Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство]] == TemplateData == <templatedata> { "description": "Инфокутија за законодавството на Обединетото Кралство.", "format": "block", "params": { "краток_наслов": { "label": "Краток наслов", "description": "Краткиот наслов на законодавството, прикажан на врвот на инфокутијата. Обично е ист со насловот на статијата.", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}", "suggested": true, "aliases": ["short_title"] }, "тип": { "label": "Тип", "description": "Видот на законодавството, на пр. акт или законски инструмент. Се прикажува како поднаслов. Важечки вредности: \"act\" или \"act of parliament\", \"si\" или \"statutory instrument\", \"scottish act\", \"welsh assembly act\", \"welsh act\" или \"senedd act\", \"measure\", \"ni act\", \"gibraltar act\". Вредностите не се осетливи на големи/мали букви.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["type"] }, "парламент": { "label": "Парламент", "description": "Името на парламентот што го донел законодавството. Ќе биде поврзано. Влијае и на тоа кој грб се прикажува.", "type": "line", "default": "Parliament of the United Kingdom", "suggested": true, "aliases": ["parliament"], "suggestedvalues": [ "Parliament of the United Kingdom", "Scottish Parliament", "Northern Ireland Assembly", "National Assembly for Wales", "Senedd Cymru", "Senedd", "Parliament of Gibraltar", "Parliament of Northern Ireland", "Parliament of Scotland", "Parliament of Ireland", "Parliament of England", "Parliament of Great Britain" ] }, "долг_наслов": { "label": "Долг наслов", "description": "Долгиот наслов на законодавството. Некои се многу долги и можат да ја преполнат инфокутијата.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["long_title"] }, "година": { "label": "Година", "description": "Календарската година на законодавството — заедно со 'парламент', влијае на прикажаниот грб.", "type": "number", "suggested": true, "aliases": ["year"] }, "цитат": { "label": "Цитат", "description": "Поглавјето во збирката на закони каде законодавството се наоѓа.", "type": "string", "suggested": true, "aliases": ["citation"] }, "овластување_цитат": { "label": "Овластување за цитат", "description": "Додава белешка под долгиот наслов: \"Краткиот наслов е овластен со член {{{овластување_цитат}}} од актот.\"", "type": "content", "aliases": ["citation_auth"] }, "воведен_од": { "label": "Воведен од", "description": "Кој прв го воведол законодавството во парламентот. Се користи за шкотски, велшки и акти на Собранието на С. Ирска, или кога поделбата Дом на општини/Дом на лордови не важи.", "type": "content", "aliases": ["introduced_by"] }, "воведен_долни_дом": { "label": "Воведен (Дом на општини)", "description": "Кој прв го воведол законодавството во Домот на општини.", "type": "content", "suggested": true, "aliases": ["introduced_commons"] }, "воведен_горни_дом": { "label": "Воведен (Дом на лордови)", "description": "Кој прв го воведол законодавството во Домот на лордови.", "type": "content", "suggested": true, "aliases": ["introduced_lords"] }, "територијален_опсег": { "label": "Територијален опсег", "description": "Делот(овите) на Обединетото Кралство на кои се однесува актот.", "type": "content", "aliases": ["territorial_extent"] }, "датум_донесување": { "label": "Датум на донесување", "description": "Датумот кога е донесен законскиот инструмент.", "type": "date", "aliases": ["si_made_date"] }, "датум_поднесување": { "label": "Датум на поднесување пред Парламентот", "description": "Датумот кога законскиот инструмент е поднесен пред Парламентот.", "type": "date", "aliases": ["si_laid_date"] }, "кралско_одобрение": { "label": "Кралско одобрение", "description": "Датумот кога законодавството добило кралско одобрение.", "type": "date", "suggested": true, "aliases": ["royal_assent"] }, "стапување_во_сила": { "label": "Стапување во сила", "description": "Датумот(ите) кога законодавството стапило во сила.", "type": "content", "aliases": ["commencement"] }, "истечен": { "label": "Истечен", "description": "Датумот кога законодавството истекло. Не додавајте додека законодавството навистина не истече.", "type": "content", "aliases": ["expiry_date"] }, "датум_укинување": { "label": "Датум на укинување", "description": "Датумот кога законодавството е ставено вон сила или отповикано (ако е законски инструмент).", "type": "content", "aliases": ["repeal_date"] }, "изменува": { "label": "Изменува", "description": "Поранешно законодавство изменето со овој акт.", "type": "content", "aliases": ["amends"] }, "укинува": { "label": "Укинува/отповикува", "description": "Поранешно законодавство ставено вон сила или отповикано со овој акт.", "type": "content", "aliases": ["replaces"] }, "основно_законодавство": { "label": "Основно законодавство", "description": "Основното законодавство врз основа на кое е донесено секундарното законодавство.", "type": "content", "aliases": ["primary_legislation"] }, "транспонира": { "label": "Транспонира", "description": "Директивите на ЕУ што ги транспонира ова законодавство. Не се користи за законодавство донесено по 31 декември 2020.", "type": "content", "deprecated": true, "aliases": ["eu_directives"] }, "изменет_со": { "label": "Изменет со", "description": "Врски до законодавство кое го изменува или укинува овој акт.", "type": "content", "aliases": ["amendments"] }, "ставен_вон_сила_со": { "label": "Ставен вон сила со", "description": "Врски до законодавство кое го отповикува или ставило вон сила овој акт.", "type": "content", "aliases": ["repealing_legislation"] }, "се_однесува_на": { "label": "Се однесува на", "description": "Врски до поврзано законодавство.", "type": "content", "aliases": ["related_legislation"] }, "статус": { "label": "Статус", "description": "Тековниот статус на законодавството. Може да биде: current, pending, amended, repealed, revoked, rescinded, annulled, expired, not_yet_in_force, not_fully_in_force, partly_in_force, not_passed, spent, withdrawn, partially_repealed.", "type": "string", "default": "Unknown", "suggested": true, "aliases": ["status"], "suggestedvalues": [ "current", "pending", "amended", "repealed", "revoked", "rescinded", "annulled", "expired", "not_yet_in_force", "not_fully_in_force", "partly_in_force", "not_passed", "spent", "withdrawn", "partially_repealed" ] }, "статус_АВ": { "label": "Статус — Англија и Велс", "description": "Статусот на законодавството во Англија и Велс.", "type": "string", "aliases": ["status_EW"] }, "статус_Шко": { "label": "Статус — Шкотска", "description": "Статусот на законодавството во Шкотска.", "type": "string", "aliases": ["status_Scot"] }, "статус_ИР": { "label": "Статус — Република Ирска", "description": "Статусот на законодавството во Република Ирска.", "type": "string", "aliases": ["status_IE"] }, "статус_СИ": { "label": "Статус — Северна Ирска", "description": "Статусот на законодавството во Северна Ирска.", "type": "string", "aliases": ["status_NI"] }, "историја": { "label": "Историја на постапката", "description": "Надворешна врска до информации за постапката на усвојување на законодавството низ парламентот.", "type": "string", "aliases": ["legislation_history"] }, "theyworkforyou": { "label": "TWFY URL slug", "description": "URL slug за врска до TheyWorkForYou.", "type": "string" }, "millbankhansard": { "label": "Hansard URL slug", "description": "URL slug за пребарување на hansard.parliament.uk.", "type": "string" }, "original_text": { "label": "Врска до оригинален текст", "description": "Надворешна врска до текстот на законодавството во оригиналната форма.", "type": "string" }, "revised_text": { "label": "Врска до ревидиран текст", "description": "Надворешна врска до ревидираниот текст на актот со измените.", "type": "string" }, "use_new_UK-LEG": { "label": "Користи нов UK-LEG?", "description": "\"yes\" за употреба на предлошката {{UK-LEG}} за автоматско генерирање на URI за legislation.gov.uk.", "type": "string" }, "UK-LEG_title": { "label": "UK-LEG наслов", "description": "Променлива за предлошката {{UK-LEG}}.", "type": "string", "default": "{{PAGENAME}}" }, "collapsed": { "label": "Собери?", "description": "\"y\" ако инфокутијата треба да биде собрана по подразбирање.", "type": "string" } } } </templatedata> jqtk6ftj3ujawobukbt7dmksdfocayz Разговор:Бун против Ејр 1 1396697 5571309 2026-06-03T19:20:22Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5571309 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Емпорија 0 1396698 5571311 2026-06-03T19:32:58Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:ru:Special:Redirect/revision/140880122|Эмпоры]]“ 5571311 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pisa_duomo_inside.jpg|мини|255x255пкс|Емпорија во [[Пизанска катедрала|катедралата во Пиза]]]] '''Емпорија''' [[Црква (градба)|-]] архитектонски елемент во [[Црква (градба)|цркви]], издигнат на катот над [[Нартекс|нартексот]] или страничните [[Брод (архитектура)|бродови]]. Традиционално служела за одвојување на жените за време на богослужбите, но и како простор за хорови издигнати трибини или галерии на столбови или аркади во ентериерите на средновековните западноевропски и византиски цркви.<ref name="ЭСБЕ 1">{{ВТ-ЭСБЕ|Эмпоры}}</ref> Со текот на времето, емпориите на западниот ѕид на храмот (спроти [[Олтар|олтарот]]) почнале да се користат како место за пејачи и музичари, како и место за [[оргули]]. == Во Македонија == И во македонската црковна архитектура емпоријата претставува подигната отворена галерија, најчесто поставена над западниот или страничните бродови во црквите. Традиционално служела за издвојување на женскиот дел од верниците за време на богослужбите или како место за хорот. [1, 2, [[Македонска архитектура во XX век|3]]] == Историја == Емпоријата како архитектонски елемент во Македонија се развивал низ две клучни раздобја - византиско-средновековно и преродбенско. === Во византиското и средновековното раздобје === [[Податотека:Ohrid, Sveti Sofija (11. Jhdt.) Охрид, Света Софија (32931391607).jpgмини| Во средновековните цркви, градени под силно влијание на [[Византиска архитектура|византиската архитектура]], емпориите биле градени од цврст материјал ([[камен]] и [[тула]]). Честопати се среќаваат во монументални градби со крстообразна основа каде галеријата се протега над западниот [[нартекс]]. Во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во [[Охрид]], архитектонскиот елемент со три аркади на катната висина кој гледа непосредно кон [[Наос|наосот]] (главниот брод) го образува предниот дел на емпоријата. Изграден е токму за да овозможи визуелна и просторна комуникација меѓу галеријата и средишниот дел на црквата. Овој кат служел како катна катедрала / приватен простор за [[Архиепископ|архиепископот]] и високите црковни достоинственици за време на литургиите во XI век. Таму се наоѓа и посебно насликаниот циклус фрески со Мачеништвото на апостолите. Од ова раздобје и црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Старо Нагоричане|„Св. Ѓорѓи]]“ во [[Старо Нагоричане]], исто така има емпорија во овој стил. === Во преродбенското раздобје === Во текот на 19 век, со економскиот подем и развојот на прочуената [[Македонска резба|македонска резбарска]] и градителска традиција, концептот на емпоријата еволуирал. Таа станала еден од визуелно највпечатливите и најраскошните делови на ентериерот. За разлика од средновековните камени конструкции, преродбенските емпории биле изработувани од [[Дрво (материјал)|дрво]] (често резбарени) и потпрени на дрвени [[Столб|столбови]]. Овие дрвени галерии се одликуваат со богата орнаментика, каде мајсторите-резбари вметнувале мотиви од [[Флора|флората]] и [[Фауна|фауната]]. Емпориите често биле украсувани и со [[иконопис]]. [[Податотека:Женски_балкон_во_црквата_„Св._Никола“_-_с._Тресонче.JPG|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Тресонче|Св. Никола]]“ во [[Тресонче]]]] [[Податотека:Внатрешноста_во_црквата_во_Гари_5.jpg|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гари|Успение на Пресвета Богородица]]“ во Гари]] == Наводи == [[Категорија:Црковна архитектура]] 1uknaofdyppu02btz30xdr9thcsvhxv 5571316 5571311 2026-06-03T19:39:47Z P.Nedelkovski 47736 поправки 5571316 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pisa_duomo_inside.jpg|мини|255x255пкс|Емпорија во [[Пизанска катедрала|катедралата во Пиза]]]] '''Емпорија''' — архитектонски елемент во [[Црква (градба)|цркви]], издигнат на катот над [[Нартекс|нартексот]] или страничните [[Брод (архитектура)|бродови]]. Традиционално служела за одвојување на жените за време на богослужбите, но и како простор за хорови издигнати трибини или галерии на столбови или аркади во ентериерите на средновековните западноевропски и византиски цркви.<ref name="ЭСБЕ 1">{{ВТ-ЭСБЕ|Эмпоры}}</ref> Со текот на времето, емпориите на западниот ѕид на храмот (спроти [[Олтар|олтарот]]) почнале да се користат како место за пејачи и музичари, како и место за [[оргули]]. == Во Македонија == [[Податотека:Ohrid, Sveti Sofija (11. Jhdt.) Охрид, Света Софија (32931391607).jpg|мини|Западниот ѕид на [[наос]]от во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во Охрид. Горниот дел е емпоријата која преку трибелон (три аркади) гледа на наосот.]] И во македонската црковна архитектура емпоријата претставува подигната отворена галерија, најчесто поставена над западниот или страничните бродови во црквите. Традиционално служела за издвојување на женскиот дел од верниците за време на богослужбите или како место за хорот. [1, 2, [[Македонска архитектура во XX век|3]]] == Историја == Емпоријата како архитектонски елемент во Македонија се развивал низ две клучни раздобја - византиско-средновековно и преродбенско. === Во византиското и средновековното раздобје === Во средновековните цркви, градени под силно влијание на [[Византиска архитектура|византиската архитектура]], емпориите биле градени од цврст материјал ([[камен]] и [[тула]]). Честопати се среќаваат во монументални градби со крстообразна основа каде галеријата се протега над западниот [[нартекс]]. Во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во [[Охрид]], архитектонскиот елемент со три аркади на катната висина кој гледа непосредно кон [[Наос|наосот]] (главниот брод) го образува предниот дел на емпоријата. Изграден е токму за да овозможи визуелна и просторна комуникација меѓу галеријата и средишниот дел на црквата. Овој кат служел како катна катедрала / приватен простор за [[Архиепископ|архиепископот]] и високите црковни достоинственици за време на литургиите во XI век. Таму се наоѓа и посебно насликаниот циклус фрески со Мачеништвото на апостолите. Од ова раздобје и црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Старо Нагоричане|„Св. Ѓорѓи]]“ во [[Старо Нагоричане]], исто така има емпорија во овој стил. === Во преродбенското раздобје === [[Податотека:Женски_балкон_во_црквата_„Св._Никола“_-_с._Тресонче.JPG|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Тресонче|Св. Никола]]“ во [[Тресонче]]]] [[Податотека:Внатрешноста_во_црквата_во_Гари_5.jpg|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гари|Успение на Пресвета Богородица]]“ во Гари]] Во текот на 19 век, со економскиот подем и развојот на прочуената [[Македонска резба|македонска резбарска]] и градителска традиција, концептот на емпоријата еволуирал. Таа станала еден од визуелно највпечатливите и најраскошните делови на ентериерот. За разлика од средновековните камени конструкции, преродбенските емпории биле изработувани од [[Дрво (материјал)|дрво]] (често резбарени) и потпрени на дрвени [[Столб|столбови]]. Овие дрвени галерии се одликуваат со богата орнаментика, каде мајсторите-резбари вметнувале мотиви од [[Флора|флората]] и [[Фауна|фауната]]. Емпориите често биле украсувани и со [[иконопис]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црковна архитектура]] 30k25oq3ax9dh71ugj0k56cbll92waq 5571318 5571316 2026-06-03T19:40:16Z P.Nedelkovski 47736 ситна поправка 5571318 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pisa_duomo_inside.jpg|мини|255x255пкс|Емпорија во [[Пизанска катедрала|катедралата во Пиза]]]] '''Емпорија''' — архитектонски елемент во [[Црква (градба)|цркви]], издигнат на катот над [[Нартекс|нартексот]] или страничните [[Брод (архитектура)|бродови]]. Традиционално служела за одвојување на жените за време на богослужбите, но и како простор за хорови издигнати трибини или галерии на столбови или аркади во ентериерите на средновековните западноевропски и византиски цркви.<ref name="ЭСБЕ 1">{{ВТ-ЭСБЕ|Эмпоры}}</ref> Со текот на времето, емпориите на западниот ѕид на храмот (спроти [[Олтар|олтарот]]) почнале да се користат како место за пејачи и музичари, како и место за [[оргули]]. == Во Македонија == [[Податотека:Ohrid, Sveti Sofija (11. Jhdt.) Охрид, Света Софија (32931391607).jpg|мини|Западниот ѕид на [[наос]]от во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во Охрид. Горниот дел е емпоријата која преку трибелон (три аркади) гледа на наосот.]] И во македонската црковна архитектура емпоријата претставува подигната отворена галерија, најчесто поставена над западниот или страничните бродови во црквите. Традиционално служела за издвојување на женскиот дел од верниците за време на богослужбите или како место за хорот. == Историја == Емпоријата како архитектонски елемент во Македонија се развивал низ две клучни раздобја - византиско-средновековно и преродбенско. === Во византиското и средновековното раздобје === Во средновековните цркви, градени под силно влијание на [[Византиска архитектура|византиската архитектура]], емпориите биле градени од цврст материјал ([[камен]] и [[тула]]). Честопати се среќаваат во монументални градби со крстообразна основа каде галеријата се протега над западниот [[нартекс]]. Во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во [[Охрид]], архитектонскиот елемент со три аркади на катната висина кој гледа непосредно кон [[Наос|наосот]] (главниот брод) го образува предниот дел на емпоријата. Изграден е токму за да овозможи визуелна и просторна комуникација меѓу галеријата и средишниот дел на црквата. Овој кат служел како катна катедрала / приватен простор за [[Архиепископ|архиепископот]] и високите црковни достоинственици за време на литургиите во XI век. Таму се наоѓа и посебно насликаниот циклус фрески со Мачеништвото на апостолите. Од ова раздобје и црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Старо Нагоричане|„Св. Ѓорѓи]]“ во [[Старо Нагоричане]], исто така има емпорија во овој стил. === Во преродбенското раздобје === [[Податотека:Женски_балкон_во_црквата_„Св._Никола“_-_с._Тресонче.JPG|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Тресонче|Св. Никола]]“ во [[Тресонче]]]] [[Податотека:Внатрешноста_во_црквата_во_Гари_5.jpg|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гари|Успение на Пресвета Богородица]]“ во Гари]] Во текот на 19 век, со економскиот подем и развојот на прочуената [[Македонска резба|македонска резбарска]] и градителска традиција, концептот на емпоријата еволуирал. Таа станала еден од визуелно највпечатливите и најраскошните делови на ентериерот. За разлика од средновековните камени конструкции, преродбенските емпории биле изработувани од [[Дрво (материјал)|дрво]] (често резбарени) и потпрени на дрвени [[Столб|столбови]]. Овие дрвени галерии се одликуваат со богата орнаментика, каде мајсторите-резбари вметнувале мотиви од [[Флора|флората]] и [[Фауна|фауната]]. Емпориите често биле украсувани и со [[иконопис]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црковна архитектура]] tcsa3gpp2jw87qx479dwbavtu0nofau 5571319 5571318 2026-06-03T19:40:36Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Грцизми]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571319 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pisa_duomo_inside.jpg|мини|255x255пкс|Емпорија во [[Пизанска катедрала|катедралата во Пиза]]]] '''Емпорија''' — архитектонски елемент во [[Црква (градба)|цркви]], издигнат на катот над [[Нартекс|нартексот]] или страничните [[Брод (архитектура)|бродови]]. Традиционално служела за одвојување на жените за време на богослужбите, но и како простор за хорови издигнати трибини или галерии на столбови или аркади во ентериерите на средновековните западноевропски и византиски цркви.<ref name="ЭСБЕ 1">{{ВТ-ЭСБЕ|Эмпоры}}</ref> Со текот на времето, емпориите на западниот ѕид на храмот (спроти [[Олтар|олтарот]]) почнале да се користат како место за пејачи и музичари, како и место за [[оргули]]. == Во Македонија == [[Податотека:Ohrid, Sveti Sofija (11. Jhdt.) Охрид, Света Софија (32931391607).jpg|мини|Западниот ѕид на [[наос]]от во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во Охрид. Горниот дел е емпоријата која преку трибелон (три аркади) гледа на наосот.]] И во македонската црковна архитектура емпоријата претставува подигната отворена галерија, најчесто поставена над западниот или страничните бродови во црквите. Традиционално служела за издвојување на женскиот дел од верниците за време на богослужбите или како место за хорот. == Историја == Емпоријата како архитектонски елемент во Македонија се развивал низ две клучни раздобја - византиско-средновековно и преродбенско. === Во византиското и средновековното раздобје === Во средновековните цркви, градени под силно влијание на [[Византиска архитектура|византиската архитектура]], емпориите биле градени од цврст материјал ([[камен]] и [[тула]]). Честопати се среќаваат во монументални градби со крстообразна основа каде галеријата се протега над западниот [[нартекс]]. Во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во [[Охрид]], архитектонскиот елемент со три аркади на катната висина кој гледа непосредно кон [[Наос|наосот]] (главниот брод) го образува предниот дел на емпоријата. Изграден е токму за да овозможи визуелна и просторна комуникација меѓу галеријата и средишниот дел на црквата. Овој кат служел како катна катедрала / приватен простор за [[Архиепископ|архиепископот]] и високите црковни достоинственици за време на литургиите во XI век. Таму се наоѓа и посебно насликаниот циклус фрески со Мачеништвото на апостолите. Од ова раздобје и црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Старо Нагоричане|„Св. Ѓорѓи]]“ во [[Старо Нагоричане]], исто така има емпорија во овој стил. === Во преродбенското раздобје === [[Податотека:Женски_балкон_во_црквата_„Св._Никола“_-_с._Тресонче.JPG|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Тресонче|Св. Никола]]“ во [[Тресонче]]]] [[Податотека:Внатрешноста_во_црквата_во_Гари_5.jpg|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гари|Успение на Пресвета Богородица]]“ во Гари]] Во текот на 19 век, со економскиот подем и развојот на прочуената [[Македонска резба|македонска резбарска]] и градителска традиција, концептот на емпоријата еволуирал. Таа станала еден од визуелно највпечатливите и најраскошните делови на ентериерот. За разлика од средновековните камени конструкции, преродбенските емпории биле изработувани од [[Дрво (материјал)|дрво]] (често резбарени) и потпрени на дрвени [[Столб|столбови]]. Овие дрвени галерии се одликуваат со богата орнаментика, каде мајсторите-резбари вметнувале мотиви од [[Флора|флората]] и [[Фауна|фауната]]. Емпориите често биле украсувани и со [[иконопис]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црковна архитектура]] [[Категорија:Грцизми]] 3y6o0fij40s4ei76qh7jedzkvskfwy3 5571320 5571319 2026-06-03T19:40:47Z P.Nedelkovski 47736 додадена [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]] 5571320 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Pisa_duomo_inside.jpg|мини|255x255пкс|Емпорија во [[Пизанска катедрала|катедралата во Пиза]]]] '''Емпорија''' — архитектонски елемент во [[Црква (градба)|цркви]], издигнат на катот над [[Нартекс|нартексот]] или страничните [[Брод (архитектура)|бродови]]. Традиционално служела за одвојување на жените за време на богослужбите, но и како простор за хорови издигнати трибини или галерии на столбови или аркади во ентериерите на средновековните западноевропски и византиски цркви.<ref name="ЭСБЕ 1">{{ВТ-ЭСБЕ|Эмпоры}}</ref> Со текот на времето, емпориите на западниот ѕид на храмот (спроти [[Олтар|олтарот]]) почнале да се користат како место за пејачи и музичари, како и место за [[оргули]]. == Во Македонија == [[Податотека:Ohrid, Sveti Sofija (11. Jhdt.) Охрид, Света Софија (32931391607).jpg|мини|Западниот ѕид на [[наос]]от во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во Охрид. Горниот дел е емпоријата која преку трибелон (три аркади) гледа на наосот.]] И во македонската црковна архитектура емпоријата претставува подигната отворена галерија, најчесто поставена над западниот или страничните бродови во црквите. Традиционално служела за издвојување на женскиот дел од верниците за време на богослужбите или како место за хорот. == Историја == Емпоријата како архитектонски елемент во Македонија се развивал низ две клучни раздобја - византиско-средновековно и преродбенско. === Во византиското и средновековното раздобје === Во средновековните цркви, градени под силно влијание на [[Византиска архитектура|византиската архитектура]], емпориите биле градени од цврст материјал ([[камен]] и [[тула]]). Честопати се среќаваат во монументални градби со крстообразна основа каде галеријата се протега над западниот [[нартекс]]. Во црквата [[Црква „Св. Софија“ - Охрид|„Св. Софија“]] во [[Охрид]], архитектонскиот елемент со три аркади на катната висина кој гледа непосредно кон [[Наос|наосот]] (главниот брод) го образува предниот дел на емпоријата. Изграден е токму за да овозможи визуелна и просторна комуникација меѓу галеријата и средишниот дел на црквата. Овој кат служел како катна катедрала / приватен простор за [[Архиепископ|архиепископот]] и високите црковни достоинственици за време на литургиите во XI век. Таму се наоѓа и посебно насликаниот циклус фрески со Мачеништвото на апостолите. Од ова раздобје и црквата [[Црква „Св. Ѓорѓи“ - Старо Нагоричане|„Св. Ѓорѓи]]“ во [[Старо Нагоричане]], исто така има емпорија во овој стил. === Во преродбенското раздобје === [[Податотека:Женски_балкон_во_црквата_„Св._Никола“_-_с._Тресонче.JPG|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Св. Никола“ - Тресонче|Св. Никола]]“ во [[Тресонче]]]] [[Податотека:Внатрешноста_во_црквата_во_Гари_5.jpg|мини|250x250пкс|Емпоријата во црквата „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Гари|Успение на Пресвета Богородица]]“ во Гари]] Во текот на 19 век, со економскиот подем и развојот на прочуената [[Македонска резба|македонска резбарска]] и градителска традиција, концептот на емпоријата еволуирал. Таа станала еден од визуелно највпечатливите и најраскошните делови на ентериерот. За разлика од средновековните камени конструкции, преродбенските емпории биле изработувани од [[Дрво (материјал)|дрво]] (често резбарени) и потпрени на дрвени [[Столб|столбови]]. Овие дрвени галерии се одликуваат со богата орнаментика, каде мајсторите-резбари вметнувале мотиви од [[Флора|флората]] и [[Фауна|фауната]]. Емпориите често биле украсувани и со [[иконопис]]. == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Црковна архитектура]] [[Категорија:Грцизми]] [[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]] 7igm76b3bkel5nfgyvqzaqwnl4z7f0b Разговор:Емпорија 1 1396699 5571322 2026-06-03T19:41:01Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571322 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Курукан Фуга 0 1396700 5571325 2026-06-03T19:46:49Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340349254|Kouroukan Fouga]]“ 5571325 wikitext text/x-wiki {{Pp-semi-indef}} [[Податотека:ߞߙߎ߬ߞߊ߲߬ߝߎߥߊ߫_ߘߏ߲߬ߘߊ.jpg|мини|Вратата на ''Курукан Фуга'', во вистинската [[Кангаба]], во [[Мали]]]] '''Курукан Фуга''', или '''Курукан Фуга —''' устав на [[Малиско Царство|Малиската Империја]] создаден по [[Битката кај Крина]] (1235) од страна на собрание на благородници со цел да се создаде влада за новоформираната империја, според ''[[Епот на Сундијата|Епот за Сундијата]]''. Според [[Усно предание|усната традиција]] на ''[[Griots|џелиите]]'' од Мали и Гвинеја, Курукан Фуга ја основал федерацијата на клановите [[Мандинки луѓе|Мандинка]] под [[Gbara|една влада]], го опишал начинот на кој ќе функционира и ги воспоставил законите според кои ќе живее народот. Името ''Курукан Фуга'' е [[топоним]], што во буквален превод значи „чистење на гранит/латеритна карпа“ и што се однесува на рамнината во близина каде што во наративот [[Сундиата Кеита|Сундијата Кеита]] ја претставувала повелбата и често се тврдело дека ова било во близина на градот Ка-ба (денешна [[Кангаба]]), следејќи го толкувањето на [[Џибрил Тамсир Ниане]], но други научници тврделе дека усните истории почесто го сместувале настанот во блискиот [[Малиско Царство|Дакаџалан]].<ref>{{Наведено списание|last=Collet|first=Hadrien|date=2013|title=L'introuvable capitale du Mali. La question de la capitale dans l'historiographie du royaume médiéval du Mali|url=https://journals.openedition.org/afriques/1098|journal=Afriques|volume=04|archive-url=https://web.archive.org/web/20210703063408/https://journals.openedition.org/afriques/1098|archive-date=3 July 2021|access-date=29 May 2024}}</ref> Во 2009 година, „Повелбата на Манден, прогласена во Курукан Фуга“, била впишана(4.COM) на репрезентативниот список на [[Список на нематеријално културно наследство на УНЕСКО|нематеријалното културно наследство на човештвото]] што го води [[УНЕСКО]]. == Реконструкција == Најраните постоечки верзии на ''[[Епот на Сундијата|Епот за Сундијата]]'' биле собрани во последната деценија од 19 век, а првата блиска транскрипција датира од 1967 година и како пример за [[Усно предание|усна историја]], епот не постои во фиксна форма. Во 1998 година бил направен обид за „реконструирање“ на Курукан Фугата од усна традиција, на регионална работилница одржана во [[Канкан]], [[Гвинеја]], со цел објавување и зачувување на усната историја поврзана со џелите или гриотите од областа и така со помош на современи комуникатори и гвинејски лингвисти под надзор на Сириман Кујате, работилницата ги транскрибирала и превела законите и едиктите зачувани во различни региони од јадрото на Малиската империја. Ова било едно од првите верни транспозиции на усни легенди во пишување инспирирано од европската традиција,<ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/Toward_the_Decolonization_of_the_Europho/VuTiEAAAQBAJ?hl=en&gbpv=1&dq=Kouyat%C3%A9+Mali+faithful&pg=PA106&printsec=frontcover|title=Toward the Decolonization of the Europhone African Novel|last=Vakunta|first=Peter Wuteh|date=2023-09-30|publisher=African Books Collective|isbn=978-9956-553-31-0|language=en}}</ref> а [[Џибрил Тамсир Ниане]] во едно интервју отишол дотаму што тврдел дека реконструкцијата била „декларација за правата на човекот“ изготвена „во 1236 година“. Англиската верзија на повелбата била повторно објавена од директор на CELTHO/UA (Нијамеј), Мангоне Нианг,, со краток коментар подготвен од Сириман Кујате, како анекс на „Работните документи“ за „Меѓугенерацискиот форум за ендогено управување во Западна Африка“ организиран од Сахел и Клубот на Западна Африка / [[Организација за економска соработка и развој|OECD]] во [[Уагадугу]], [[Буркина Фасо]], од 26 до 28 јуни 2006 година. Според воведот на Нианг, таму се вели: „Традиционистите се оние кои [го рецитирале]<ref>Niang uses "declined"; the [http://caremali.com/docs/charte.pdf French original] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303233137/http://caremali.com/docs/charte.pdf|date=2016-03-03}} has ''ont declamé''.</ref> текстот; потоа тој е транскрибиран и преведен, со помош на гвинејски лингвисти и под надзор на г-дин Сириман Кујате - магистрат и традиционист (неговото семејство е чувар на Сособала, во Ниагасоле, Гвинеја). Потоа, С. Кујате ја структурирал Повелбата, без да ја фалсификува суштинската поента, зборувајќи овде за современите правни текстови со цел да ја направи читлива за современиците“. Нианг навел 10 „традиционални комуникатори“ врз чиј авторитет бил реконструиран текстот, а како еден од авторите на реконструкцијата бил наведен Сириман Кујате. Нианг додал дека „оригиналниот текст на [[Малинке јазик|Малинке]] бил достапен во дигиталната банка на податоци ARTO“. Десетте извори се наведени на следниов начин: * Сиака Кујате, [[Нијагасола|Нијагасола, Сигуири]] (Гвинеја), * Ламине Кујате, [[Префектура Мандиана|Лоила, Мандиана]] (Гвинеја), * Дамиса Секу [[Префектура Сигуири|Диабате, Сигуири]] (Гвинеја), * Кулако Туре, [[Фарана]] (Гвинеја), * Мамади Канте на Конкоба, [[Дингираје|Дингуирае]] (Гвинеја), * Стара Коита, [[Керуане]] (Гвинеја), * Секуба Конде, [[Дабола]] (Гвинеја), * Е. Оумар Камара, [[Канкан]] (Гвинеја), * Абдулаје Кануте, [[Тамбакунда]] (Сенегал), * Сириман Кујате, Ниагасола, Сигуири (Гвинеја). == Содржина == Реконструираната Курукан Фуга, објавена од Кујате, содржи 44 едикти кои се поделени во 4 дела што се однесуваат на: * општествена организација (едикти 1-30), * [[права на сопственост]] (едикти 31-36), * заштита на животната средина (едикти 37-39) * лични одговорности (едикти 40-44). Курукан Фуга ја поделил новата империја на владејачки кланови (лози) кои биле претставени на големо собрание наречено ''[[Гбара]]:'' * 16 кланови познати како ''Џон-Тан-Нор-Воро'' (носители на тоболци) одговорни за водење и одбрана на империјата; * 4 кланови познати како ''Мори-Канда-Лолу'' (чувари на верата) кои ги воделе владејачките кланови во прашања од [[Шеријат|исламскиот закон]]; * 4 кланови ''[[њамакала]]'' (луѓе од [[каста]]) кои имале монопол врз одредени занаети, што вклучувале, но не било ограничено на [[топење]], [[Дрводелство|обработка на дрво]] и [[Штавење|кожари]]; * 4 кланови ''џели'' (мајстори на говорот) кои ја запишувале историјата на империјата преку песна. Заедно, овие би го сочинувале ''Гбара'' од 29 места во рамнината Курукан Фуган (именувана по настанот кога Сундијата „го подели светот“), а 30 место веројатно било окупирано од ''џелито'' на мансата наречено ''белент-тигуи'' (водач на церемониите), или можеби било резервирано за жена-монитор, бидејќи уставот наведувал дека жените морале да бидат застапени на сите нивоа на власт (уредба 16). '''Член 7''' ја воспоставува ''[[сананкуја]]'' (вид на [[Сродство|братучедна]] или [[Joking relationship|шегаџиска врска]] што било долгогодишна западноафриканска социјална традиција) како граѓанска должност. Кујате во својот коментар го привлекувал вниманието кон став 20, кој се занимавал со хуманиот третман на [[Ропство|робовите]], во кој се наведува: „Не се однесувајте лошо кон робовите. Треба да им дозволите да се одморат еден ден неделно и да го завршат својот работен ден во разумно време. Вие сте господар на робовите, но не и на торбата што ја носат.“ === Општествена организација === * '''Член 1 — г'''олемото друштво Манде е поделено на шеснаесет кланови носачи на торби, пет кланови [[марабути]], четири групи „ [[њамакалас]] “ и една група [[Ропство|робови]]. Секој од нив има специфична активност и улога. * '''Член 2''' — „Њамакалите“ мора да се посветат на тоа да им ја кажат вистината на поглаварите, да бидат нивни советници и со својот говор да ги бранат воспоставените владетели и редот на целата територија. * '''Член 3''' — петте кланови марабути се наши учители и наши воспитувачи во [[Ислам|исламот]]. Секој мора да се однесува кон нив со почит и внимание. * '''Член 4''' — друштвото е поделено на [[Возрастна категорија|возрасни групи]]. Оние родени во период од три години по ред припаѓаат на истата возрасна група. Членовите на посредничката класа помеѓу младите и старите луѓе треба да бидат поканети да учествуваат во донесувањето важни одлуки што се однесуваат на друштвото. * '''Член 5''' — секој има право на живот и на зачувување на физичкиот интегритет. Според тоа, секој обид да се лиши ближниот од живот се казнува со смрт. * '''Член 6''' — за да се добие битката за просперитет, воспоставен е општ систем на надзор за борба против мрзеливоста и безделништвото. * '''Член 7''' — [[сананкуња]] (шегаџиска врска) и танаманњоња (крвен договор) се воспоставени меѓу [[Мандинки луѓе|народот Мандинка]]. Следствено, секоја расправија што ќе се појави меѓу овие групи не треба да го дегенерира почитувањето еден кон друг како правило. Меѓу зетот и снаата, меѓу бабите и дедовците и внуците, толеранцијата треба да биде принцип. * '''Член 8''' — [[Династијата Кеита|семејството Кеита]] е номинирано за владејачко семејство на империјата. * '''Член 9''' — образованието на децата е обврска на целото општество. Татковскиот авторитет, како последица на тоа, паѓа на сите. * '''Член 10''' — треба да изразиме меѓусебно сочувство. * '''Член 11''' — кога вашата сопруга или вашето дете ќе избегаат, престанете да трчате по нив во куќата на соседот. * '''Член 12''' — бидејќи наследувањето е патрилинеарно, никогаш не се откажувајте од моќта на син кога еден од браќата на неговиот татко е сè уште жив. Никогаш не се откажувајте од моќта на малолетно лице само затоа што има имот. * '''Член 13''' — никогаш не ги навредувајте њарите (талентираните). * '''Член 14''' — никогаш не ги навредувајте жените, нашите мајки. * '''Член 15''' — никогаш не тепајте мажена жена пред нејзиниот сопруг да се обиде да го реши проблемот. * '''Член 16 —''' жените, покрај нивните секојдневни занимања, треба да бидат поврзани со сите наши управи. * '''Член 17''' — лагите што постојат 40 години треба да се сметаат за вистини. * '''Член 18''' — треба да го почитуваме законот за [[првородство]] . * '''Член 19''' — секој маж има двајца родители-свекори: Мораме да се однесуваме кон нив со почит и внимание. * '''Член 20 —''' не постапувајте лошо со робовите. Ние сме господари на робот, а не на торбата што ја носи. * '''Член 21''' — не ги следете со постојано внимание жените на поглаварот, на соседот, на марабутот, на свештеникот, на пријателот и на партнерот. * '''Член 22 — с'''уетата е знак на слабост, а понизноста е знак на величина. * '''Член 23''' — никогаш не се предавајте еден со друг. Почитувајте го вашиот чесен збор. * '''Член 24''' —манден, не ги малтретирајте странците. * '''Член 25''' — амбасадорот не ризикува ништо во Манден. * '''Член 26''' — бикот доверен на ваша грижа не треба да го води трлото за добиток. * '''Член 27''' — девојче може да се омажи штом ќе наполни пубертет без одредување на возраста. * '''Член 28''' — млад маж може да стапи во брак на 20 години. * '''Член 29 —''' [[Bride price|невестинскиот мираз]] е одреден на 3 крави: една за девојчето, две за таткото и мајката. * '''Член 30''' — во Манде, разводот се толерира поради една од следниве причини: [[Impotence|немоќ]] на сопругот, лудило на еден од брачните другари, неспособност на сопругот да ги преземе обврските од бракот. Разводот треба да се случи надвор од селото. (Француската верзија објавена во 1998 година не го вклучува овој член, но го дели членот 34 на два дела, нумерирајќи ги меѓусебните членови различно). * '''Член 31 —''' треба да им помогнеме на оние на кои им е потребна помош. === На стоки === * '''Член 32''' — постојат пет начини за стекнување имот: купување, донација, размена, работа и наследување. Секоја друга форма без убедливо сведоштво е сомнителна. * '''Член 33''' — секој предмет пронајден без познат сопственик станува заедничка сопственост дури по четири години. * '''Член 34''' — четвртата родена јуница е сопственост на старателот на јуницата. Едно јајце од четири е сопственост на старателот на кокошката несилка. * '''Член 35''' — едно говедо треба да се замени за четири овци или четири кози. * '''Член 36''' — задоволувањето на гладот не е грабеж ако не земете ништо од вашата чанта или џеб. === Зачувување на природата === * '''Член 37''' — факомбе е номиниран за началник на ловџиите. * '''Член 38''' — пред да запалите оган во грмушките, не гледајте надолу кон земјата, кренете ја главата кон врвовите на дрвјата за да видите дали раѓаат плодови или цветови. * '''Член 39''' — домашните животни треба да се врзуваат за време на одгледувањето и да се ослободуваат по жетвата. Кучето, мачката, патката и живината не се обврзани со мерката. === Конечно отстранување === * '''Член 40''' — почитувајте ги сродството, бракот и соседството. * '''Член 41''' — можете да го убиете непријателот, но не и да го понижите. * '''Член 42''' — на големи собранија бидете задоволни со вашите законски претставници. * '''Член 43''' — [[Balla Fasséké|Бала Фасеке Кујате]] е номиниран за шеф на церемониите и главен медијатор во Манден. Дозволено му е да се шегува со сите групи, со приоритет со кралското семејство. * '''Член 44''' — сите оние кои ќе ги прекршат овие правила ќе бидат казнети. Секој е должен да обезбеди нивно ефикасно спроведување. == УНЕСКО == Поттикнат од објавувањето на Курукан Фуга, во 2003 година, малскиот историчар [[Youssouf Tata Cisse|Јусуф Тата Сисе]] ја објавил „Заклетвата на ловецот“, која наводно била положена од трупите на Сундиата по неговото крунисување во главниот град Дакаџалан,{{Sfn|Jansen|2016}}{{Sfn|Simonis|2015}} а Малиската влада наскоро почнала да ја промовира историчноста и важноста на оваа заклетва, сосема различен документ од повелбата на Курукан Фуга, и ја достави до [[УНЕСКО]] за вклучување на нејзината листа на [[Список на нематеријално културно наследство на УНЕСКО|нематеријално културно наследство на човештвото]]. Во 2009 година, [[УНЕСКО]] ја навел „Повелбата на Манден, прогласена во Курукан Фуга“, но описот на повелбата јасно се однесувал на сосема посебната „Заклетва на ловецот“.{{Sfn|Simonis|2015}}<ref name="Mann">{{Наведено списание|last=Mann|first=Gregory|date=2022|title=The World Won’t Listen: The Mande “Hunters’ Oath” and Human Rights in Translation|url=https://humanityjournal.org/issue13-2/the-world-wont-listen-the-mande-hunters-oath-and-human-rights-in-translation/|journal=Humanity|access-date=12 October 2024}}</ref> Во октомври 2009 година, малскиот владин весник го прославил наведувањето како победа за земјата над соседите кои го посакувале културното наследство на Мали.{{Sfn|Simonis|2015}} == Интерпретација == === Историско значење === Според Ник Несбит (2014) од [[Принстонски универзитет|Универзитетот Принстон]], Повелбата [[Манде народи|Манде]] била неплеменска, [[Modernity|модерна]], универзалистичка повелба [[Човекови права|за човекови права]] создадена во 1222 година<ref name="Nesbitt">{{Наведено списание|last=Nesbitt|first=Nick|date=November 2014|title=Resolutely Modern: Politics and Human Rights in the Mandingue Charter|url=https://www.academia.edu/3750341|journal=The Savannah Review|publisher=Kwara State University Press|volume=4|pages=15–17|issn=2315-5523|oclc=899269494}}</ref> и како таква за човекови права на африканската модерност, Несбит посочил дека таа им претходела на универзалните повелби за човекови права на европската модерност како [[Барух Спиноза|Спиноза]], [[Имануел Кант|Кант]], [[Француска револуција|Француската револуција]], [[Просветителство|ерата на просветителството]], [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година|Декларацијата за правата на човекот и граѓанинот од 1793 година]] стотици години.<ref name="Nesbitt" /> Во споредба со [[Голема повелба|Magna Carta]], [[Capitulatio de partibus Saxoniae]] и [[Code Noir]], Несбит посочил дека Повелбата Манде била аксиома, без [[Заземјување (метафизика)|основа]], [[Универзалист|универзалистичка]], [[Виталист|виталистичка]] (на пр., душа, дух) и [[Егалитаризам|егалитаристичка]], која вели: „Секој живот е живот“ - како во „Секој живот е еден живот“.<ref name="Nesbitt">{{Наведено списание|last=Nesbitt|first=Nick|date=November 2014|title=Resolutely Modern: Politics and Human Rights in the Mandingue Charter|url=https://www.academia.edu/3750341|journal=The Savannah Review|publisher=Kwara State University Press|volume=4|pages=15–17|issn=2315-5523|oclc=899269494}}</ref> Како [[аксиома]], Несбит посочил дека содржината (на пр., раса, пол, богатство, јазик, класа или која било друга форма на право) на нееднаквост отсуствува од неа, а наместо тоа, содржината на еднаквоста била присутна и секој поединечен човечки живот бил вреден подеднакво.<ref name="Nesbitt" /> За разлика од негативните формулации (на пр. „Не смееш“ во хебрејската Библија), Несбит посочил дека основата за модерноста што се наоѓала во Мандеовата Повелба, како универзална повелба за човекови права што била исто така [[Дедукција|дедуктивна]] и [[Систематска философија|систематска]], била нејзината позитивна [[Логички облик|формулација]], која изразува намера да се воспостави идеално царство вкоренето во [[Братство|братството]], [[Егалитаризам|еднаквоста]], [[Слобода|слободата]] и [[Правда|правдата]].<ref name="Nesbitt">{{Наведено списание|last=Nesbitt|first=Nick|date=November 2014|title=Resolutely Modern: Politics and Human Rights in the Mandingue Charter|url=https://www.academia.edu/3750341|journal=The Savannah Review|publisher=Kwara State University Press|volume=4|pages=15–17|issn=2315-5523|oclc=899269494}}</ref> Несбит посочува дека нејзините принципи на универзални човекови права биле извлечени од фундаменталниот концепт на [[Човечко достоинство|човековото достоинство]].<ref name="Nesbitt" /> Среде систем [[Транссахарска трговија со робови|на ропство]] кој бил воведен заедно со исламот, а претходел на декларациите од [[Декларација за независност на САД|1776]] и [[Декларација за правата на човекот и граѓанинот|1789 година]], Несбит посочил дека Повелбата Манде била најраната декларација со која се барало укинување на [[Ропство во Африка|ропството]], надвор од моралната афирмација, преку воспоставување [[Еманципација|еманципаторска]] влада.<ref name="Nesbitt">{{Наведено списание|last=Nesbitt|first=Nick|date=November 2014|title=Resolutely Modern: Politics and Human Rights in the Mandingue Charter|url=https://www.academia.edu/3750341|journal=The Savannah Review|publisher=Kwara State University Press|volume=4|pages=15–17|issn=2315-5523|oclc=899269494}}</ref> === Критика === Историчарот Франсис Симонис забележал дека на работилницата Канкан не биле поканети ниту еден малски гриот, можеби поради перцепираното соперништво меѓу Мали и Гвинеја околу претензии кон наследството на Малиската империја, а текстот што дошол како резултат од неа, не случајно, ја нагласувал важноста на семејството Кујате, кое го организирало состанокот.{{Sfn|Simonis|2015}} Јан Јансен отишол чекор понатаму, означувајќи ги и актите на Курукан Фуга и актите на ловџиите како историски „бриколаж“ (во суштина „[[Самоделност|направи сам]]“) наместо како веродостојни документи.{{Sfn|Jansen|2016}} И двајцата го гледале широкото прифаќање и историцизација на документите како потенцијално отуѓување за граѓаните кои не биле Манде и на Мали и на Гвинеја.{{Sfn|Jansen|2016}} == Дополнително читање == * [https://ich.unesco.org/en/RL/manden-charter-proclaimed-in-kurukan-fuga-00290 Повелба Манден, прогласена во Курукан Фуга] (Репрезентативен список на УНЕСКО на нематеријалното културно наследство на човештвото, пристапено 22.10.2024) == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Библиографија == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/lachartedumandet00yous/page/64|title=La charte du Mandé et autres traditions du Mali|last=Cissé, Youssouf Tata|publisher=Albin Michel|year=2003|isbn=2-226-13736-X|location=Paris|page=[https://archive.org/details/lachartedumandet00yous/page/64 64 Pages]|url-access=registration}} * {{Наведено списание|last=Jansen|first=Jan|date=2016|title=À la recherche d autochtonie Pourquoi les Maliens acceptent la Charte du Manding et la Charte de Kouroukanfougan|journal=Mande Studies|volume=18|pages=57-73}} * {{Наведена книга|title=UNESCO General History of Africa, Vol. IV: Africa from the Twelfth to the Sixteenth Century|last=Ki-Zerbo, J & D.T. Nianie|publisher=University of California Press|year=1998|isbn=0-520-06699-5|edition=Abridged|location=Berkeley|page=277 Pages}} * Mangoné Niang, ''The KURUKAN FUGA Charter: An example of an Endogenous Governance Mechanism for Conflict Prevention'', Inter-generational Forum on Endogenous Governance in West Africa, 2006 * {{Наведено списание|last=Simonis|first=Francis|date=2015|title=Le griot, l’historien, le chasseur et l’UNESCO|journal=Ultramarine|volume=28|pages=12-31}} {{Портал|Мали|Историја}}{{UNESCO Representative List of the Intangible Cultural Heritage of Humanity/AFR}}{{Epic of Sundiata}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Повелби]] [[Категорија:Усна историја]] ovgxuf0jva30mw5in1qhaesdl35oic9 Надлежен трибунал 0 1396701 5571326 2026-06-03T20:05:55Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1311657545|Competent tribunal]]“ 5571326 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  '''Надлежен трибунал''' — термин што се користи во [[wikisource:Third Geneva Convention#Article_5|член 5]] став 2 од [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], во кој се наведува:  {{Цитатник|Доколку се појави каква било сомнеж дали лицата, кои извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот, припаѓаат на некоја од категориите наведени во [[викиизвор:Трета Женевска конвенција#Член 4|Член 4]], таквите лица ќе ја уживаат заштитата на оваа Конвенција сè додека нивниот статус не биде утврден од надлежен трибунал.|author=Член 5, § 2 од Третата Женевска конвенција}} == Коментар на МКЦК за надлежните трибунали == Коментарот на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) за Член 5 од Третата Женевска конвенција, по прашањето за ''надлежен трибунал'', вели дека:  {{Цитатник|СТАВ 2. -- ЛИЦА ЧИЈ СТАТУС Е ВО СОМРШУВАЊЕ Ова би се однесувало на дезертери и на лица кои ги придружуваат вооружените сили и ја изгубиле својата лична карта.<br> Одредбата [беше] нова; беше вметната во Конвенцијата на барање на Меѓународниот комитет на Црвениот крст. Меѓународниот комитет го поднесе следниов текст, кој беше одобрен на Стокхолмската конференција: „Доколку се појави каква било сомнеж дали некое од овие лица припаѓа на една од категориите наведени во споменатиот член, тоа лице ќе има корист од оваа Конвенција сè додека неговиот или нејзиниот статус не биде утврден од некој одговорен орган“ (10). Во Женева во 1949 година, првпат беше предложено, заради прецизност, терминот „одговорен орган“ да се замени со „воен трибунал“ (11). Овој амандман се базираше на ставот дека одлуките што би можеле да имаат најтешки последици доколку се остават на едно лице, кое често може да биде од подреден ранг. Прашањето треба да се изнесе пред суд, бидејќи лицата што учествуваат во борбата без право на тоа се подложни на кривично гонење за убиство или обид за убиство, па дури и може да бидат осудени на смртна казна (12). Сепак, овој предлог не беше едногласно прифатен, бидејќи се сметаше дека изведувањето на лице пред воен трибунал може да има посериозни последици отколку одлуката да се лиши од бенефициите што ги дава Конвенцијата (13). Затоа, беше направен дополнителен амандман во текстот од Стокхолм, со кој се предвидува дека одлуката во врска со лицата чиј статус е доведен во прашање ќе ја донесе „надлежен трибунал“, а не конкретно воен трибунал.<br> Друга промена беше направена во текстот на ставот, како што е изготвен во Стокхолм, со цел да се прецизира дека се однесува на случаи на сомнеж дали лицата што извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот припаѓаат на некоја од категориите наведени во член 4 (14). Појаснувањето содржано во член 4, секако, треба да го намали бројот на сомнителни случаи во секој иден конфликт.<br> Затоа, ни се чини дека оваа одредба не треба да се толкува премногу рестриктивно; Референцата во Конвенцијата за „воинствен чин“ се однесува на принципот што го мотивирал лицето кое го извршило, а не само на начинот на кој е извршено делото. *(10) [(1) стр.77] Видете „XVII-та Меѓународна конференција на Црвениот крст, Нацрт на ревидирани или нови конвенции“, стр. 54; *(11) [(2) стр.77] Видете „Конечен записник од Дипломатската конференција во Женева од 1949 година“, том II-A, стр. 388; *(12) [(3) стр.77] Исто, том III, стр. 63, бр. 95; *(13) [(4) стр.77] Исто, том II-B, стр. 270; *(14) [(5) стр.77] Исто, стр. 270-271;|author=Коментар на Меѓународниот комитет на Црвениот крст за Член 5<ref name="ICRC-GC3-5">[http://www.icrc.org/ihl.nsf/COM/375-590008?OpenDocument Commentary on Convention (III) relative to the Treatment of Prisoners of War, Article 5], ''[[International Committee of the Red Cross|ICRC]]''</ref>}} == Соединетите Американски Држави == Според воените прописи на САД, Трибуналот би бил составен од: : Три [[Офицер|овластени службени лица]], писмен записник од постапките, а постапките ќе бидат отворени со одредени исклучоци, а лицата чиј статус треба да се утврди ќе бидат информирани за нивните права на почетокот на нивните сослушувања, ќе им биде дозволено да присуствуваат на сите отворени седници, ќе им биде дозволено да повикуваат сведоци доколку се разумно достапни и да ги испрашуваат сведоците повикани од Трибуналот, како и да имаат право да сведочат, а трибуналот ќе го утврди статусот врз основа на [[Товар на докажување (закон)|преовладување на доказите]]. Можни определби: # Непријателски воен заробеник. # Препорачан задржан персонал (RP), кој има право на заштита од EPW, кој треба да се земе предвид за сертификација како RP на медицинско, религиозно или волонтерско здружение за помош. # Невин цивил кој треба веднаш да биде вратен во својот дом или ослободен. # Цивилен интерниран кој од причини поврзани со оперативна безбедност или веројатна причина за инцидент со кривична истрага, треба да биде притворен. === „Надлежни трибунали“ за време на Заливската војна во 1991 година === За време на [[Заливска војна|Заливската војна]] во 1991 година, за некои притвореници првично категоризирани како воени заробеници било утврдено дека биле невини цивили кои се предале со цел да добијат бесплатна храна и сместување. Биле свикани 1.196 трибунали, од кои на 310 лица им било доделен статус на воени заробеници, а за преостанатите 886 притвореници ''„беше утврдено дека се раселени цивили и беа третирани како бегалци. Не беше утврдено дека ниту еден цивил дејствувал како незаконски борец“.''<ref name="DoD1992">[http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf Conduct of the Persian Gulf War: Final Report to Congress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060502031202/http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf|date=May 2, 2006}} (page 663), ''[[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Department of Defense]]'' April 1992</ref> === „Надлежни трибунали“ во контекст на притворените лица во Гвантанамо Беј === Овој термин почнал да добива големо внимание кога претседателот [[Џорџ В. Буш]] објавил дека [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ќе ги следат Женевските конвенции како што се толкувале строго и дека [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] не спаѓала во тој опсег<ref name="Bbc20020129"> {{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1788093.stm|title=Rift in Bush's team over detainees|last=Jon Leyne|date=29 January 2002|access-date=2008-02-19|publisher=[[BBC]]|quote=If Colin Powell prevails, a tribunal would have to determine the detainees' status.|author-link=Jon Leyne}}</ref> и како таков, претседателот Буш изјавил дека борците заробени во војната во Авганистан ќе бидат третирани како „[[Нелегален борец|нелегални борци]]“. Критичарите тврделе дека потписниците на Женевските конвенции, како и Соединетите Американски Држави, биле обврзани да се однесуваат кон сите заробени борци како да се квалификуваат за статус на воен заробен играч, сè додека „надлежен трибунал“ не го разгледал нивниот случај и не утврдил дека тие не се квалификуваат за статус на воен заробен играч. Врховниот суд го отфрлил ова прашање во случајот [[Хамдан против Рамсфелд]], иако пресудил против администрацијата на Буш во врска со легалноста на [[Воена комисија во Гвантанамо|воените комисии во Гвантанамо]], сепак тој исто така утврдил и дека на овие притвореници им следувала правата што им биле дадени според поограничениот [[Женевски конвенции|Заеднички член. 3.]] Се задржа да донесе пресуда по член 5 со своите надлежни трибунали. === Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот како надлежни трибунали === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Нелегален борец|Сослушувања без расправа}} По пресудата [[Расул против Буш]] од 2004 година, администрацијата на Буш почнал да ги користи [[Трибунал за преиспитување на статусот на борецот|Трибуналите за преглед на статусот на борците]] со цел да го утврди статусот на притворените лица. Администрацијата на Буш се обидела да го држи во тајност идентитетот на сите затвореници во Гвантанамо, но идентитетот на некои од затворениците протекол и сочувствителните адвокати обезбедиле дозвола од семејствата на тие затвореници и покренале правни оспорувања во обид да ги обезбедат нивните човекови права со што администрацијата на Буш загубила и била принудена да го основа Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот. Прегледите утврдиле дека само 38 притвореници не биле нелегални борци, а потоа преку некаква забуна, досието на [[Мурат Курназ]] случајно било декласифицирано. Критичарите ја испитале неговата содржина која била долга стотици страници и сите освен еден од документите во досието на Курназ ја утврдиле неговата невиност, утврдија дека немало причина да се верува дека имал каква било поврзаност со тероризам. Единствениот исклучок бил непотпишан и содржел само нејасно обвинување кое не дало никакви докази за да го поткрепи обвинувањето дека Курназ бил запознаен со бомбаш самоубиец, а меморандумот дури и не го доби правилно името на тој бомбаш самоубиец. Критичарите тврделе дека бидејќи едно нејасно обвинение било доволно за да се задржи притворениот, ако се претпостави дека неговиот случај бил типичен, разумно би било да се верува дека многу други притвореници за кои прегледите утврдиле дека се нелегални борци можеби биле подеднакво сомнителни. Понатаму, [[Seton Hall study|студиите на Сетон Хол]] спроведени од адвокатите на притворените лица откриле дека 92% од притворените лица во Гвантанамо не биле „борци на Ал Каеда“ и тие тврделе дека CSRT биле сериозно пристрасни кон осомничените во корист на нивно прогласување [[Нелегален борец|за незаконски борци]]. [[Профил на 517 притвореници преку анализа на податоци од Министерството за одбрана|Самата студија]] открила дека оние 92% кои не биле „борци на Ал Каеда“ се сметале или за други членови на Ал Каеда или за талибанци или за членови на други поврзани непријателски групи. Поради ова, и други причини, противниците тврделе дека Трибуналите за преглед на статусот на борците не претставувале надлежен трибунал како што било пропишано со Женевската конвенција. Врховниот суд пресудил во случајот „Хамдан против Рамсфелд“ дека ова било ирелевантно, но исто така пресудил дека CSRT не бил легален без овластување од Конгресот и како одговор на тоа, бил усвоен [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии]] . == Видете исто така == * [[Командна одговорност]] * [[Женевски конвенции]] * [[Закон на војната|Џус ин белло]] * [[Повелба на Обединетите Нации|Повелба на ОН]] * [[Воена полиција: непријателски воени заробеници, притворен персонал, цивилни интернирани и други притвореници]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 650lhftgc86t6gwmvxqxme8gf8w70bn 5571327 5571326 2026-06-03T20:06:27Z IvanKonev123 98191 5571327 wikitext text/x-wiki '''Надлежен трибунал''' — термин што се користи во [[wikisource:Third Geneva Convention#Article_5|член 5]] став 2 од [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], во кој се наведува:{{Цитатник|Доколку се појави каква било сомнеж дали лицата, кои извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот, припаѓаат на некоја од категориите наведени во [[викиизвор:Трета Женевска конвенција#Член 4|Член 4]], таквите лица ќе ја уживаат заштитата на оваа Конвенција сè додека нивниот статус не биде утврден од надлежен трибунал.|author=Член 5, § 2 од Третата Женевска конвенција}} == Коментар на МКЦК за надлежните трибунали == Коментарот на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) за Член 5 од Третата Женевска конвенција, по прашањето за ''надлежен трибунал'', вели дека:  {{Цитатник|СТАВ 2. -- ЛИЦА ЧИЈ СТАТУС Е ВО СОМРШУВАЊЕ Ова би се однесувало на дезертери и на лица кои ги придружуваат вооружените сили и ја изгубиле својата лична карта.<br> Одредбата [беше] нова; беше вметната во Конвенцијата на барање на Меѓународниот комитет на Црвениот крст. Меѓународниот комитет го поднесе следниов текст, кој беше одобрен на Стокхолмската конференција: „Доколку се појави каква било сомнеж дали некое од овие лица припаѓа на една од категориите наведени во споменатиот член, тоа лице ќе има корист од оваа Конвенција сè додека неговиот или нејзиниот статус не биде утврден од некој одговорен орган“ (10). Во Женева во 1949 година, првпат беше предложено, заради прецизност, терминот „одговорен орган“ да се замени со „воен трибунал“ (11). Овој амандман се базираше на ставот дека одлуките што би можеле да имаат најтешки последици доколку се остават на едно лице, кое често може да биде од подреден ранг. Прашањето треба да се изнесе пред суд, бидејќи лицата што учествуваат во борбата без право на тоа се подложни на кривично гонење за убиство или обид за убиство, па дури и може да бидат осудени на смртна казна (12). Сепак, овој предлог не беше едногласно прифатен, бидејќи се сметаше дека изведувањето на лице пред воен трибунал може да има посериозни последици отколку одлуката да се лиши од бенефициите што ги дава Конвенцијата (13). Затоа, беше направен дополнителен амандман во текстот од Стокхолм, со кој се предвидува дека одлуката во врска со лицата чиј статус е доведен во прашање ќе ја донесе „надлежен трибунал“, а не конкретно воен трибунал.<br> Друга промена беше направена во текстот на ставот, како што е изготвен во Стокхолм, со цел да се прецизира дека се однесува на случаи на сомнеж дали лицата што извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот припаѓаат на некоја од категориите наведени во член 4 (14). Појаснувањето содржано во член 4, секако, треба да го намали бројот на сомнителни случаи во секој иден конфликт.<br> Затоа, ни се чини дека оваа одредба не треба да се толкува премногу рестриктивно; Референцата во Конвенцијата за „воинствен чин“ се однесува на принципот што го мотивирал лицето кое го извршило, а не само на начинот на кој е извршено делото. *(10) [(1) стр.77] Видете „XVII-та Меѓународна конференција на Црвениот крст, Нацрт на ревидирани или нови конвенции“, стр. 54; *(11) [(2) стр.77] Видете „Конечен записник од Дипломатската конференција во Женева од 1949 година“, том II-A, стр. 388; *(12) [(3) стр.77] Исто, том III, стр. 63, бр. 95; *(13) [(4) стр.77] Исто, том II-B, стр. 270; *(14) [(5) стр.77] Исто, стр. 270-271;|author=Коментар на Меѓународниот комитет на Црвениот крст за Член 5<ref name="ICRC-GC3-5">[http://www.icrc.org/ihl.nsf/COM/375-590008?OpenDocument Commentary on Convention (III) relative to the Treatment of Prisoners of War, Article 5], ''[[International Committee of the Red Cross|ICRC]]''</ref>}} == Соединетите Американски Држави == Според воените прописи на САД, Трибуналот би бил составен од: : Три [[Офицер|овластени службени лица]], писмен записник од постапките, а постапките ќе бидат отворени со одредени исклучоци, а лицата чиј статус треба да се утврди ќе бидат информирани за нивните права на почетокот на нивните сослушувања, ќе им биде дозволено да присуствуваат на сите отворени седници, ќе им биде дозволено да повикуваат сведоци доколку се разумно достапни и да ги испрашуваат сведоците повикани од Трибуналот, како и да имаат право да сведочат, а трибуналот ќе го утврди статусот врз основа на [[Товар на докажување (закон)|преовладување на доказите]]. Можни определби: # Непријателски воен заробеник. # Препорачан задржан персонал (RP), кој има право на заштита од EPW, кој треба да се земе предвид за сертификација како RP на медицинско, религиозно или волонтерско здружение за помош. # Невин цивил кој треба веднаш да биде вратен во својот дом или ослободен. # Цивилен интерниран кој од причини поврзани со оперативна безбедност или веројатна причина за инцидент со кривична истрага, треба да биде притворен. === „Надлежни трибунали“ за време на Заливската војна во 1991 година === За време на [[Заливска војна|Заливската војна]] во 1991 година, за некои притвореници првично категоризирани како воени заробеници било утврдено дека биле невини цивили кои се предале со цел да добијат бесплатна храна и сместување. Биле свикани 1.196 трибунали, од кои на 310 лица им било доделен статус на воени заробеници, а за преостанатите 886 притвореници ''„беше утврдено дека се раселени цивили и беа третирани како бегалци. Не беше утврдено дека ниту еден цивил дејствувал како незаконски борец“.''<ref name="DoD1992">[http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf Conduct of the Persian Gulf War: Final Report to Congress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060502031202/http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf|date=May 2, 2006}} (page 663), ''[[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Department of Defense]]'' April 1992</ref> === „Надлежни трибунали“ во контекст на притворените лица во Гвантанамо Беј === Овој термин почнал да добива големо внимание кога претседателот [[Џорџ В. Буш]] објавил дека [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ќе ги следат Женевските конвенции како што се толкувале строго и дека [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] не спаѓала во тој опсег<ref name="Bbc20020129"> {{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1788093.stm|title=Rift in Bush's team over detainees|last=Jon Leyne|date=29 January 2002|access-date=2008-02-19|publisher=[[BBC]]|quote=If Colin Powell prevails, a tribunal would have to determine the detainees' status.|author-link=Jon Leyne}}</ref> и како таков, претседателот Буш изјавил дека борците заробени во војната во Авганистан ќе бидат третирани како „[[Нелегален борец|нелегални борци]]“. Критичарите тврделе дека потписниците на Женевските конвенции, како и Соединетите Американски Држави, биле обврзани да се однесуваат кон сите заробени борци како да се квалификуваат за статус на воен заробен играч, сè додека „надлежен трибунал“ не го разгледал нивниот случај и не утврдил дека тие не се квалификуваат за статус на воен заробен играч. Врховниот суд го отфрлил ова прашање во случајот [[Хамдан против Рамсфелд]], иако пресудил против администрацијата на Буш во врска со легалноста на [[Воена комисија во Гвантанамо|воените комисии во Гвантанамо]], сепак тој исто така утврдил и дека на овие притвореници им следувала правата што им биле дадени според поограничениот [[Женевски конвенции|Заеднички член. 3.]] Се задржа да донесе пресуда по член 5 со своите надлежни трибунали. === Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот како надлежни трибунали === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Нелегален борец|Сослушувања без расправа}} По пресудата [[Расул против Буш]] од 2004 година, администрацијата на Буш почнал да ги користи [[Трибунал за преиспитување на статусот на борецот|Трибуналите за преглед на статусот на борците]] со цел да го утврди статусот на притворените лица. Администрацијата на Буш се обидела да го држи во тајност идентитетот на сите затвореници во Гвантанамо, но идентитетот на некои од затворениците протекол и сочувствителните адвокати обезбедиле дозвола од семејствата на тие затвореници и покренале правни оспорувања во обид да ги обезбедат нивните човекови права со што администрацијата на Буш загубила и била принудена да го основа Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот. Прегледите утврдиле дека само 38 притвореници не биле нелегални борци, а потоа преку некаква забуна, досието на [[Мурат Курназ]] случајно било декласифицирано. Критичарите ја испитале неговата содржина која била долга стотици страници и сите освен еден од документите во досието на Курназ ја утврдиле неговата невиност, утврдија дека немало причина да се верува дека имал каква било поврзаност со тероризам. Единствениот исклучок бил непотпишан и содржел само нејасно обвинување кое не дало никакви докази за да го поткрепи обвинувањето дека Курназ бил запознаен со бомбаш самоубиец, а меморандумот дури и не го доби правилно името на тој бомбаш самоубиец. Критичарите тврделе дека бидејќи едно нејасно обвинение било доволно за да се задржи притворениот, ако се претпостави дека неговиот случај бил типичен, разумно би било да се верува дека многу други притвореници за кои прегледите утврдиле дека се нелегални борци можеби биле подеднакво сомнителни. Понатаму, [[Seton Hall study|студиите на Сетон Хол]] спроведени од адвокатите на притворените лица откриле дека 92% од притворените лица во Гвантанамо не биле „борци на Ал Каеда“ и тие тврделе дека CSRT биле сериозно пристрасни кон осомничените во корист на нивно прогласување [[Нелегален борец|за незаконски борци]]. [[Профил на 517 притвореници преку анализа на податоци од Министерството за одбрана|Самата студија]] открила дека оние 92% кои не биле „борци на Ал Каеда“ се сметале или за други членови на Ал Каеда или за талибанци или за членови на други поврзани непријателски групи. Поради ова, и други причини, противниците тврделе дека Трибуналите за преглед на статусот на борците не претставувале надлежен трибунал како што било пропишано со Женевската конвенција. Врховниот суд пресудил во случајот „Хамдан против Рамсфелд“ дека ова било ирелевантно, но исто така пресудил дека CSRT не бил легален без овластување од Конгресот и како одговор на тоа, бил усвоен [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии]] . == Видете исто така == * [[Командна одговорност]] * [[Женевски конвенции]] * [[Закон на војната|Џус ин белло]] * [[Повелба на Обединетите Нации|Повелба на ОН]] * [[Воена полиција: непријателски воени заробеници, притворен персонал, цивилни интернирани и други притвореници]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] dydpz6jr47csx88l9w6x063ewlcyetw 5571328 5571327 2026-06-03T20:06:42Z IvanKonev123 98191 Отповикана преработката [[Special:Diff/5571327|5571327]] на [[Special:Contributions/IvanKonev123|IvanKonev123]] ([[User talk:IvanKonev123|разговор]]) 5571328 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>  '''Надлежен трибунал''' — термин што се користи во [[wikisource:Third Geneva Convention#Article_5|член 5]] став 2 од [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], во кој се наведува:  {{Цитатник|Доколку се појави каква било сомнеж дали лицата, кои извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот, припаѓаат на некоја од категориите наведени во [[викиизвор:Трета Женевска конвенција#Член 4|Член 4]], таквите лица ќе ја уживаат заштитата на оваа Конвенција сè додека нивниот статус не биде утврден од надлежен трибунал.|author=Член 5, § 2 од Третата Женевска конвенција}} == Коментар на МКЦК за надлежните трибунали == Коментарот на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) за Член 5 од Третата Женевска конвенција, по прашањето за ''надлежен трибунал'', вели дека:  {{Цитатник|СТАВ 2. -- ЛИЦА ЧИЈ СТАТУС Е ВО СОМРШУВАЊЕ Ова би се однесувало на дезертери и на лица кои ги придружуваат вооружените сили и ја изгубиле својата лична карта.<br> Одредбата [беше] нова; беше вметната во Конвенцијата на барање на Меѓународниот комитет на Црвениот крст. Меѓународниот комитет го поднесе следниов текст, кој беше одобрен на Стокхолмската конференција: „Доколку се појави каква било сомнеж дали некое од овие лица припаѓа на една од категориите наведени во споменатиот член, тоа лице ќе има корист од оваа Конвенција сè додека неговиот или нејзиниот статус не биде утврден од некој одговорен орган“ (10). Во Женева во 1949 година, првпат беше предложено, заради прецизност, терминот „одговорен орган“ да се замени со „воен трибунал“ (11). Овој амандман се базираше на ставот дека одлуките што би можеле да имаат најтешки последици доколку се остават на едно лице, кое често може да биде од подреден ранг. Прашањето треба да се изнесе пред суд, бидејќи лицата што учествуваат во борбата без право на тоа се подложни на кривично гонење за убиство или обид за убиство, па дури и може да бидат осудени на смртна казна (12). Сепак, овој предлог не беше едногласно прифатен, бидејќи се сметаше дека изведувањето на лице пред воен трибунал може да има посериозни последици отколку одлуката да се лиши од бенефициите што ги дава Конвенцијата (13). Затоа, беше направен дополнителен амандман во текстот од Стокхолм, со кој се предвидува дека одлуката во врска со лицата чиј статус е доведен во прашање ќе ја донесе „надлежен трибунал“, а не конкретно воен трибунал.<br> Друга промена беше направена во текстот на ставот, како што е изготвен во Стокхолм, со цел да се прецизира дека се однесува на случаи на сомнеж дали лицата што извршиле воинствено дело и паднале во рацете на непријателот припаѓаат на некоја од категориите наведени во член 4 (14). Појаснувањето содржано во член 4, секако, треба да го намали бројот на сомнителни случаи во секој иден конфликт.<br> Затоа, ни се чини дека оваа одредба не треба да се толкува премногу рестриктивно; Референцата во Конвенцијата за „воинствен чин“ се однесува на принципот што го мотивирал лицето кое го извршило, а не само на начинот на кој е извршено делото. *(10) [(1) стр.77] Видете „XVII-та Меѓународна конференција на Црвениот крст, Нацрт на ревидирани или нови конвенции“, стр. 54; *(11) [(2) стр.77] Видете „Конечен записник од Дипломатската конференција во Женева од 1949 година“, том II-A, стр. 388; *(12) [(3) стр.77] Исто, том III, стр. 63, бр. 95; *(13) [(4) стр.77] Исто, том II-B, стр. 270; *(14) [(5) стр.77] Исто, стр. 270-271;|author=Коментар на Меѓународниот комитет на Црвениот крст за Член 5<ref name="ICRC-GC3-5">[http://www.icrc.org/ihl.nsf/COM/375-590008?OpenDocument Commentary on Convention (III) relative to the Treatment of Prisoners of War, Article 5], ''[[International Committee of the Red Cross|ICRC]]''</ref>}} == Соединетите Американски Држави == Според воените прописи на САД, Трибуналот би бил составен од: : Три [[Офицер|овластени службени лица]], писмен записник од постапките, а постапките ќе бидат отворени со одредени исклучоци, а лицата чиј статус треба да се утврди ќе бидат информирани за нивните права на почетокот на нивните сослушувања, ќе им биде дозволено да присуствуваат на сите отворени седници, ќе им биде дозволено да повикуваат сведоци доколку се разумно достапни и да ги испрашуваат сведоците повикани од Трибуналот, како и да имаат право да сведочат, а трибуналот ќе го утврди статусот врз основа на [[Товар на докажување (закон)|преовладување на доказите]]. Можни определби: # Непријателски воен заробеник. # Препорачан задржан персонал (RP), кој има право на заштита од EPW, кој треба да се земе предвид за сертификација како RP на медицинско, религиозно или волонтерско здружение за помош. # Невин цивил кој треба веднаш да биде вратен во својот дом или ослободен. # Цивилен интерниран кој од причини поврзани со оперативна безбедност или веројатна причина за инцидент со кривична истрага, треба да биде притворен. === „Надлежни трибунали“ за време на Заливската војна во 1991 година === За време на [[Заливска војна|Заливската војна]] во 1991 година, за некои притвореници првично категоризирани како воени заробеници било утврдено дека биле невини цивили кои се предале со цел да добијат бесплатна храна и сместување. Биле свикани 1.196 трибунали, од кои на 310 лица им било доделен статус на воени заробеници, а за преостанатите 886 притвореници ''„беше утврдено дека се раселени цивили и беа третирани како бегалци. Не беше утврдено дека ниту еден цивил дејствувал како незаконски борец“.''<ref name="DoD1992">[http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf Conduct of the Persian Gulf War: Final Report to Congress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060502031202/http://www.ndu.edu/library/epubs/cpgw.pdf|date=May 2, 2006}} (page 663), ''[[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Department of Defense]]'' April 1992</ref> === „Надлежни трибунали“ во контекст на притворените лица во Гвантанамо Беј === Овој термин почнал да добива големо внимание кога претседателот [[Џорџ В. Буш]] објавил дека [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] ќе ги следат Женевските конвенции како што се толкувале строго и дека [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] не спаѓала во тој опсег<ref name="Bbc20020129"> {{Наведени вести|url=https://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1788093.stm|title=Rift in Bush's team over detainees|last=Jon Leyne|date=29 January 2002|access-date=2008-02-19|publisher=[[BBC]]|quote=If Colin Powell prevails, a tribunal would have to determine the detainees' status.|author-link=Jon Leyne}}</ref> и како таков, претседателот Буш изјавил дека борците заробени во војната во Авганистан ќе бидат третирани како „[[Нелегален борец|нелегални борци]]“. Критичарите тврделе дека потписниците на Женевските конвенции, како и Соединетите Американски Држави, биле обврзани да се однесуваат кон сите заробени борци како да се квалификуваат за статус на воен заробен играч, сè додека „надлежен трибунал“ не го разгледал нивниот случај и не утврдил дека тие не се квалификуваат за статус на воен заробен играч. Врховниот суд го отфрлил ова прашање во случајот [[Хамдан против Рамсфелд]], иако пресудил против администрацијата на Буш во врска со легалноста на [[Воена комисија во Гвантанамо|воените комисии во Гвантанамо]], сепак тој исто така утврдил и дека на овие притвореници им следувала правата што им биле дадени според поограничениот [[Женевски конвенции|Заеднички член. 3.]] Се задржа да донесе пресуда по член 5 со своите надлежни трибунали. === Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот како надлежни трибунали === <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Нелегален борец|Сослушувања без расправа}} По пресудата [[Расул против Буш]] од 2004 година, администрацијата на Буш почнал да ги користи [[Трибунал за преиспитување на статусот на борецот|Трибуналите за преглед на статусот на борците]] со цел да го утврди статусот на притворените лица. Администрацијата на Буш се обидела да го држи во тајност идентитетот на сите затвореници во Гвантанамо, но идентитетот на некои од затворениците протекол и сочувствителните адвокати обезбедиле дозвола од семејствата на тие затвореници и покренале правни оспорувања во обид да ги обезбедат нивните човекови права со што администрацијата на Буш загубила и била принудена да го основа Трибуналот за преиспитување на статусот на борецот. Прегледите утврдиле дека само 38 притвореници не биле нелегални борци, а потоа преку некаква забуна, досието на [[Мурат Курназ]] случајно било декласифицирано. Критичарите ја испитале неговата содржина која била долга стотици страници и сите освен еден од документите во досието на Курназ ја утврдиле неговата невиност, утврдија дека немало причина да се верува дека имал каква било поврзаност со тероризам. Единствениот исклучок бил непотпишан и содржел само нејасно обвинување кое не дало никакви докази за да го поткрепи обвинувањето дека Курназ бил запознаен со бомбаш самоубиец, а меморандумот дури и не го доби правилно името на тој бомбаш самоубиец. Критичарите тврделе дека бидејќи едно нејасно обвинение било доволно за да се задржи притворениот, ако се претпостави дека неговиот случај бил типичен, разумно би било да се верува дека многу други притвореници за кои прегледите утврдиле дека се нелегални борци можеби биле подеднакво сомнителни. Понатаму, [[Seton Hall study|студиите на Сетон Хол]] спроведени од адвокатите на притворените лица откриле дека 92% од притворените лица во Гвантанамо не биле „борци на Ал Каеда“ и тие тврделе дека CSRT биле сериозно пристрасни кон осомничените во корист на нивно прогласување [[Нелегален борец|за незаконски борци]]. [[Профил на 517 притвореници преку анализа на податоци од Министерството за одбрана|Самата студија]] открила дека оние 92% кои не биле „борци на Ал Каеда“ се сметале или за други членови на Ал Каеда или за талибанци или за членови на други поврзани непријателски групи. Поради ова, и други причини, противниците тврделе дека Трибуналите за преглед на статусот на борците не претставувале надлежен трибунал како што било пропишано со Женевската конвенција. Врховниот суд пресудил во случајот „Хамдан против Рамсфелд“ дека ова било ирелевантно, но исто така пресудил дека CSRT не бил легален без овластување од Конгресот и како одговор на тоа, бил усвоен [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии]] . == Видете исто така == * [[Командна одговорност]] * [[Женевски конвенции]] * [[Закон на војната|Џус ин белло]] * [[Повелба на Обединетите Нации|Повелба на ОН]] * [[Воена полиција: непријателски воени заробеници, притворен персонал, цивилни интернирани и други притвореници]] == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 650lhftgc86t6gwmvxqxme8gf8w70bn Индивидуални и групни права 0 1396702 5571330 2026-06-03T20:17:41Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1351751256|Individual and group rights]]“ 5571330 wikitext text/x-wiki '''Индивидуални права''' (познати и како '''природни права''') — права што ги имаат поединците врз основа на тоа што се луѓе. Индивидуалните права се дадени од [[Бог|Бога]]. Индивидуалното право е морално барање за слобода на дејствување. <ref name="TaraSmith 2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/moralrightspolit0000smit/page/n3/mode/2up|title=Moral rights and political freedom|last=Tara Smith|date=1995|work=archive.org|language=en}}</ref> '''Групни права''' (познати како '''колективни права''') — права што ги поседува групата како целина, а не поединечно од нејзините членови. <ref name="SEP">{{Наведена мрежна страница|url=http://plato.stanford.edu/entries/rights-group/|title=Group Rights (Stanford Encyclopedia of Philosophy)|date=2008-09-22|publisher=Plato.stanford.edu|accessdate=2015-03-30}}</ref> Спротивно на тоа, '''индивидуалните права''' се права што ги поседуваат поединци; дури и ако се групно диференцирани, како повеќето права, тие остануваат индивидуални права ако носителите на правата се самите поединци. <ref name="Jones 2010">{{Harvp|Jones|2010}}</ref> <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="The text near this tag may need clarification or removal of jargon. (December 2024)">потребно е појаснување</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> == За понатамошно читање == == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|21em}} === Библиографија ===   == Надворешни врски == [[Категорија:Индивидуализам]] [[Категорија:Идентитетска политика]] [[Категорија:Права]] [[Категорија:Статии со извори на холандски (nl)]] e6p42r0j55pyjvk0sksssn8qeu5erqm 5571333 5571330 2026-06-03T20:25:53Z 19user99 72391 5571333 wikitext text/x-wiki '''Индивидуални права''' (познати и како '''природни права''') — права што ги имаат поединците врз основа на тоа што се луѓе. Индивидуалните права се дадени од [[Бог|Бога]]. Индивидуалното право е морално барање за слобода на дејствување.<ref name="TaraSmith 2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/moralrightspolit0000smit/page/n3/mode/2up|title=Moral rights and political freedom|last=Tara Smith|date=1995|work=archive.org|language=en}}</ref> '''Групни права''' (познати како '''колективни права''') — права што ги поседува групата како целина, а не поединечно од нејзините членови.<ref name="SEP">{{Наведена мрежна страница|url=http://plato.stanford.edu/entries/rights-group/|title=Group Rights (Stanford Encyclopedia of Philosophy)|date=2008-09-22|publisher=Plato.stanford.edu|accessdate=2015-03-30}}</ref> Спротивно на тоа, '''индивидуалните права''' се права што ги поседуваат поединци; дури и ако се групно диференцирани, како повеќето права, тие остануваат индивидуални права ако носителите на правата се самите поединци.<ref name="Jones 2010">{{Harvp|Jones|2010}}</ref> Индивидуалните права и групните права честопати се некомпатибилни. Повикувањето на групните права често се користи за промовирање на кршење на индивидуалните права. Историски гледано, групните права се користеле и за кршење и за олеснување на индивидуалните права, а концептот останува контроверзен.<ref name="Bisaz 2012">{{harvp|Bisaz|2012|pp=7–12}}</ref> ==Права на организациските групи== Покрај правата на групите врз основа на непроменливите карактеристики на нивните индивидуални членови, други групни права се остваруваат и се загарантирани со закон на различни нивоа, вклучувајќи ги и оние што ги имаат организациските лица, вклучувајќи ги националните држави, синдикатите, корпорациите, трговските здруженија, стопанските комори, специфичните етнички групи и политичките партии.[потребен цитат] На ваквите организации им се даваат права што се специфични за нивните конкретно наведени функции и нивните капацитети да зборуваат во име на своите членови, т.е. капацитетот на корпорацијата да зборува со владата во име на сите индивидуални клиенти или вработени или капацитетот на синдикатот да преговара за бенефиции со работодавачите во име на сите работници во компанијата. ==Филозофии== Во политичките ставови на класичните либерали и некои десничарски либертаријанци, улогата на владата е единствено да ги идентификува, заштити и спроведе природните права на поединецот, додека се обидува да обезбеди праведни лекови за прекршоците. Либералните влади кои ги почитуваат индивидуалните права честопати обезбедуваат системски контроли кои ги штитат индивидуалните права, како што е систем на правично судење во кривичната правда. Одредени колективни права, на пример, правото на „самоопределување на народите“, загарантирано во Поглавје I Член I од Повелбата на Обединетите нации, му овозможуваат на естаблишментот да ги потврди овие индивидуални права. Ако луѓето не се во можност да ја одредат својата колективна иднина, тие сигурно не се во можност да ги потврдат или обезбедат своите индивидуални права, иднина и слободи. Критичарите сугерираат дека обете се нужно поврзани и испреплетени, отфрлајќи го тврдењето дека тие постојат во меѓусебно исклучива врска.<ref>{{Cite web|title=Charter of the United Nations, Chapter 1: Purposes & Principles|url=http://www.un.org/en/sections/un-charter/chapter-i/index.html|access-date=2018-06-02|website=www.un.org|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2016/entries/rights-group/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Jones|first=Peter|chapter=Group Rights |date=2016|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Summer 2016}}</ref> Адам Смит, во својата книга „Богатството на народите“ (1776), го опишува правото на секоја следна генерација, како група, колективно, на земјата и сè што земјата поседува. Декларацијата за независност на Соединетите Американски Држави наведува неколку групни или колективни права на луѓето, како и на државите, на пример Правото на народот: „секогаш кога било која форма на влада ќе стане деструктивна за овие цели, Право на народот е да ја измени или укине“ и правото на државите: „... како слободни и независни држави, тие имаат целосна моќ да воспостават војна, да склучуваат мир, да склучуваат сојузи, да воспоставуваат трговија и да ги прават сите други акти и работи што независните држави можат со право да ги прават.“<ref>{{harvp|Stewart|1811|pp=85–86}}</ref><ref>{{Cite web |title=Declaration of Independence: A Transcription |url=https://www.archives.gov/founding-docs/declaration-transcript |access-date=2022-10-11 |website=The U.S. National Archives and Records Administration|date=November 2015 }}</ref> Холандскиот правен филозоф Хуго Крабе (1908) ја истакна разликата помеѓу перспективите на заедницата и индивидуалните перспективи: {{cquote|Така, од историјата на теоријата на државата произлегуваат два вида перспективи за државата. Онаа на антиката ја зема заедницата како природна даденост, во неа гледа битие на најцелосната реалност, носител на целиот културен живот, кое не бара повеќе оправдување од постоењето на Сонцето. И тука не може да се зборува за доделување права, бидејќи единственото суштество од кое би можеле да дојдат тие права, поединецот, ја црпи својата надлежност токму од припадноста кон заедницата, и само од тоа. Наспроти ова е концепцијата за државата од школата на природното право, која го зема поединецот како своја почетна точка, ја потврдува неговата природна слобода како право, ја создава заедницата од неговата волја и ѝ дава права што произлегуваат од него. Да резимираме,<br /> од една страна, заедницата е примарна, со свое првобитно право, а поединецот секундарен, со своите права што произлегуваат од заедницата;<br /> од друга страна, поединецот е примарен, со целата содржина на неговата природна слобода како право, а заедницата е секундарна, производ на индивидуалната волја и затоа зависи од него во надлежност.<ref>{{Cite book |last=Krabbe |first=Hugo |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSFUBA02:000006692:pdf |title=De idee der persoonlijkheid in de staatsleer: redevoering bij de aanvaarding van het hoogleeraarsambt aan de rijks-universiteit te Leiden, den 4 Maart 1908 uitgesproken |trans-title=The Idea of Personality in the Theory of the State: lecture given at the acceptance of the position of professor at Leiden University, 4 March 1908 |publisher=Wolters |year=1908 |location=Groningen |language=nl}}</ref>{{rp|12–13}}}} Советскиот Сојуз, во согласност со марксизмот-ленинизмот, тврдеше дека Универзалната декларација за човекови права им дава преголем приоритет на индивидуалните права пред групните права.<ref name="p172">{{cite journal | last=Lukina | first=Anna | title=Soviet Union and the Universal Declaration of Human Rights | journal=SSRN Electronic Journal | publisher=Elsevier BV | year=2017 | issn=1556-5068 | doi=10.2139/ssrn.2952292 | page=| doi-access=free }}</ref> == За понатамошно читање == * Barzilai, Gad (2003), ''Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities''. The University of Michigan Press, 2003. Second print 2005. {{ISBN|0-47211315-1}}. * {{cite encyclopedia|last=Mack|first=Eric|editor-first=Ronald|editor-last=Hamowy|editor-link=Ronald Hamowy|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|title=Individual Rights|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|year=2008|publisher=[[SAGE Publications]], [[Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, California|doi=10.4135/9781412965811.n150|isbn= 978-1-4129-6580-4|oclc=750831024|lccn=2008009151|pages=245–247|url-access=subscription}} == Наводи == {{Наводи|21em}} === Библиографија === {{refbegin|32em}} * {{cite book|last=Bisaz|first=Corsin|year=2012|title=The Concept of Group Rights in International Law. Groups as Contested Right-Holders, Subjects and Legal Persons|series=The Raoul Wallenberg Institute of Human Rights Library|volume=41|publisher=Martinus Nijhoff|location=Leiden/Boston|isbn=978-9004-22870-2}} * {{cite book|last=Jones|first=Peter|year=2010|chapter=Cultures, group rights, and group-differentiated rights|pages=38–57|editor1=Maria Dimova-Cookson |editor2=Peter M. R. Stirk|title=Multiculturalism and Moral Conflict|series=Routledge Innovations in Political Theory|volume=35|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-415-46615-8}} * {{cite book|last=Rand|first=Ayn|author-link=Ayn Rand|year=1957|title=[[Atlas Shrugged]]|location=New York |publisher=Random House}} * {{cite book|last=Rand|first=Ayn|author-link=Ayn Rand|year=1964|title=[[The Virtue of Selfishness]]|location=New York |publisher=New American Library}} * {{cite book|last=Stewart|first=Dugald|year=1811|title=The Works of Adam Smith|location=London|volume=3}} {{refend}} == Надворешни врски == *[https://aynrandlexicon.com/lexicon/individual_rights.html Ayn Rand on Individual Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221050948/http://aynrandlexicon.com/lexicon/individualrights.html |date=2009-02-21 }} *[https://geolib.com/sullivan.dan/commonrights.html Common Rights vs. Collective Rights] *[https://plato.stanford.edu/entries/rights-group/ SEP - Group rights] [[Категорија:Индивидуализам]] [[Категорија:Идентитетска политика]] [[Категорија:Права]] [[Категорија:Статии со извори на холандски (nl)]] fyt5vy8n8sr6q5d3kxvvym5vv4fdado 5571337 5571333 2026-06-03T20:28:52Z 19user99 72391 5571337 wikitext text/x-wiki '''Индивидуални права''' (познати и како '''природни права''') — права што ги имаат поединците врз основа на тоа што се луѓе. Индивидуалното право е морално барање за слобода на дејствување.<ref name="TaraSmith 2012">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/details/moralrightspolit0000smit/page/n3/mode/2up|title=Moral rights and political freedom|last=Tara Smith|date=1995|work=archive.org|language=en}}</ref> '''Групни права''' (познати како '''колективни права''') — права што ги поседува групата како целина, а не поединечно од нејзините членови.<ref name="SEP">{{Наведена мрежна страница|url=http://plato.stanford.edu/entries/rights-group/|title=Group Rights (Stanford Encyclopedia of Philosophy)|date=2008-09-22|publisher=Plato.stanford.edu|accessdate=2015-03-30}}</ref> Спротивно на тоа, '''индивидуалните права''' се права што ги поседуваат поединци; дури и ако се групно диференцирани, како повеќето права, тие остануваат индивидуални права ако носителите на правата се самите поединци.<ref name="Jones 2010">{{Harvp|Jones|2010}}</ref> Индивидуалните права и групните права честопати се некомпатибилни. Повикувањето на групните права често се користи за промовирање на кршење на индивидуалните права. Историски гледано, групните права се користеле и за кршење и за олеснување на индивидуалните права, а концептот останува контроверзен.<ref name="Bisaz 2012">{{harvp|Bisaz|2012|pp=7–12}}</ref> ==Права на организациските групи== Покрај правата на групите врз основа на непроменливите карактеристики на нивните индивидуални членови, други групни права се остваруваат и се загарантирани со закон на различни нивоа, вклучувајќи ги и оние што ги имаат организациските лица, вклучувајќи ги националните држави, [[Синдикат|синдикатите]], [[Корпорација|корпорациите]], трговските здруженија, стопанските комори, специфичните етнички групи и политичките партии. На ваквите организации им се даваат права што се специфични за нивните конкретно наведени функции и нивните капацитети да зборуваат во име на своите членови, т.е. капацитетот на корпорацијата да зборува со владата во име на сите индивидуални клиенти или вработени или капацитетот на синдикатот да преговара за бенефиции со работодавачите во име на сите работници во компанијата. ==Филозофии== Во политичките ставови на класичните либерали и некои десничарски либертаријанци, улогата на владата е единствено да ги идентификува, заштити и спроведе природните права на поединецот, додека се обидува да обезбеди праведни лекови за прекршоците. Либералните влади кои ги почитуваат индивидуалните права честопати обезбедуваат системски контроли кои ги штитат индивидуалните права, како што е систем на правично судење во кривичната правда. Одредени колективни права, на пример, правото на „самоопределување на народите“, загарантирано во Поглавје I Член I од Повелбата на [[Обединети нации|Обединетите нации]], му овозможуваат на естаблишментот да ги потврди овие индивидуални права. Ако луѓето не се во можност да ја одредат својата колективна иднина, тие сигурно не се во можност да ги потврдат или обезбедат своите индивидуални права, иднина и слободи. Критичарите сугерираат дека обете се нужно поврзани и испреплетени, отфрлајќи го тврдењето дека тие постојат во меѓусебно исклучива врска.<ref>{{Cite web|title=Charter of the United Nations, Chapter 1: Purposes & Principles|url=http://www.un.org/en/sections/un-charter/chapter-i/index.html|access-date=2018-06-02|website=www.un.org|language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book|url=https://plato.stanford.edu/archives/sum2016/entries/rights-group/|title=The Stanford Encyclopedia of Philosophy|last=Jones|first=Peter|chapter=Group Rights |date=2016|publisher=Metaphysics Research Lab, Stanford University|editor-last=Zalta|editor-first=Edward N.|edition=Summer 2016}}</ref> [[Адам Смит]], во својата книга „Богатството на народите“ (1776), го опишува правото на секоја следна генерација, како група, колективно, на земјата и сè што земјата поседува. Декларацијата за независност на Соединетите Американски Држави наведува неколку групни или колективни права на луѓето, како и на државите, на пример Правото на народот: „секогаш кога било која форма на влада ќе стане деструктивна за овие цели, Право на народот е да ја измени или укине“ и правото на државите: „... како слободни и независни држави, тие имаат целосна моќ да воспостават војна, да склучуваат мир, да склучуваат сојузи, да воспоставуваат трговија и да ги прават сите други акти и работи што независните држави можат со право да ги прават.“<ref>{{harvp|Stewart|1811|pp=85–86}}</ref><ref>{{Cite web |title=Declaration of Independence: A Transcription |url=https://www.archives.gov/founding-docs/declaration-transcript |access-date=2022-10-11 |website=The U.S. National Archives and Records Administration|date=November 2015 }}</ref> Холандскиот правен филозоф [[Хуго Крабе]] (1908) ја истакнал разликата помеѓу перспективите на заедницата и индивидуалните перспективи: {{cquote|Така, од историјата на теоријата на државата произлегуваат два вида перспективи за државата. Онаа на антиката ја зема заедницата како природна даденост, во неа гледа битие на најцелосната реалност, носител на целиот културен живот, кое не бара повеќе оправдување од постоењето на Сонцето. И тука не може да се зборува за доделување права, бидејќи единственото суштество од кое би можеле да дојдат тие права, поединецот, ја црпи својата надлежност токму од припадноста кон заедницата, и само од тоа. Наспроти ова е концепцијата за државата од школата на природното право, која го зема поединецот како своја почетна точка, ја потврдува неговата природна слобода како право, ја создава заедницата од неговата волја и ѝ дава права што произлегуваат од него. Да резимираме,<br /> од една страна, заедницата е примарна, со свое првобитно право, а поединецот секундарен, со своите права што произлегуваат од заедницата;<br /> од друга страна, поединецот е примарен, со целата содржина на неговата природна слобода како право, а заедницата е секундарна, производ на индивидуалната волја и затоа зависи од него во надлежност.<ref>{{Cite book |last=Krabbe |first=Hugo |url=https://resolver.kb.nl/resolve?urn=MMSFUBA02:000006692:pdf |title=De idee der persoonlijkheid in de staatsleer: redevoering bij de aanvaarding van het hoogleeraarsambt aan de rijks-universiteit te Leiden, den 4 Maart 1908 uitgesproken |trans-title=The Idea of Personality in the Theory of the State: lecture given at the acceptance of the position of professor at Leiden University, 4 March 1908 |publisher=Wolters |year=1908 |location=Groningen |language=nl}}</ref>{{rp|12–13}}}} [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], во согласност со марксизмот-ленинизмот, тврдеше дека Универзалната декларација за човекови права им дава преголем приоритет на индивидуалните права пред групните права.<ref name="p172">{{cite journal | last=Lukina | first=Anna | title=Soviet Union and the Universal Declaration of Human Rights | journal=SSRN Electronic Journal | publisher=Elsevier BV | year=2017 | issn=1556-5068 | doi=10.2139/ssrn.2952292 | page=| doi-access=free }}</ref> == За понатамошно читање == * Barzilai, Gad (2003), ''Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities''. The University of Michigan Press, 2003. Second print 2005. {{ISBN|0-47211315-1}}. * {{cite encyclopedia|last=Mack|first=Eric|editor-first=Ronald|editor-last=Hamowy|editor-link=Ronald Hamowy|encyclopedia=The Encyclopedia of Libertarianism|title=Individual Rights|url=https://books.google.com/books?id=yxNgXs3TkJYC|year=2008|publisher=[[SAGE Publications]], [[Cato Institute]]|location=Thousand Oaks, California|doi=10.4135/9781412965811.n150|isbn= 978-1-4129-6580-4|oclc=750831024|lccn=2008009151|pages=245–247|url-access=subscription}} == Наводи == {{Наводи|21em}} === Библиографија === {{refbegin|32em}} * {{cite book|last=Bisaz|first=Corsin|year=2012|title=The Concept of Group Rights in International Law. Groups as Contested Right-Holders, Subjects and Legal Persons|series=The Raoul Wallenberg Institute of Human Rights Library|volume=41|publisher=Martinus Nijhoff|location=Leiden/Boston|isbn=978-9004-22870-2}} * {{cite book|last=Jones|first=Peter|year=2010|chapter=Cultures, group rights, and group-differentiated rights|pages=38–57|editor1=Maria Dimova-Cookson |editor2=Peter M. R. Stirk|title=Multiculturalism and Moral Conflict|series=Routledge Innovations in Political Theory|volume=35|publisher=Routledge|location=New York|isbn=978-0-415-46615-8}} * {{cite book|last=Rand|first=Ayn|author-link=Ayn Rand|year=1957|title=[[Atlas Shrugged]]|location=New York |publisher=Random House}} * {{cite book|last=Rand|first=Ayn|author-link=Ayn Rand|year=1964|title=[[The Virtue of Selfishness]]|location=New York |publisher=New American Library}} * {{cite book|last=Stewart|first=Dugald|year=1811|title=The Works of Adam Smith|location=London|volume=3}} {{refend}} == Надворешни врски == *[https://aynrandlexicon.com/lexicon/individual_rights.html Ayn Rand on Individual Rights] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090221050948/http://aynrandlexicon.com/lexicon/individualrights.html |date=2009-02-21 }} *[https://geolib.com/sullivan.dan/commonrights.html Common Rights vs. Collective Rights] *[https://plato.stanford.edu/entries/rights-group/ SEP - Group rights] [[Категорија:Индивидуализам]] [[Категорија:Идентитетска политика]] [[Категорија:Права]] [[Категорија:Статии со извори на холандски (nl)]] 4bnrtbq1cx3j4hmnzla9ecctg6e47bx Цивилен интерниран 0 1396703 5571331 2026-06-03T20:20:38Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340307556|Civilian internee]]“ 5571331 wikitext text/x-wiki '''Интерниран цивил''' — [[цивил]] приведен од страна [[Belligerent|на завојувана страна]] во [[војна]] од безбедносни причини и обично биле принудени да живеат во логори [[Интернирање|за интернирање]]. Историски примери вклучувале [[Интернирање на јапонски Американци|интернирање на јапонски]] и [[Интернирање на германски Американци|германски Американци]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а воедно и [[Јапонска Империја|Јапонија,]] која исто така, интернирала 130.000 холандски, британски и американски цивили во [[Тихоокеанска војна|Азија]] за време на Втората светска војна. == Интернирање на цивили од страна на Јапонците за време на Втората светска војна == {| align="right" border="1" style="width: 35%; height:40px" |+'''Број и локација на цивили интернирани од Јапонија''' ! Земја на интернирање ! Број на интернирани ! Смртни случаи на интернирани ! Стапка на смртност ! Најчеста националност |- ! [[Јапонска Империја|Јапонија]] ! 690 ! 32 ! 4,6% ! Британски |- ! [[Република Кина (1912-1949)|Кина]] ! 9.350 ! 250 ! 2,6% ! Британски |- ! [[Британски Хонгконг|Хонг Конг]] ! 2.535 ! 127 ! 5,0% ! Британски |- ! [[Комонвелт на Филипините|Филипини]] ! 7.800 ! 453 ! 5,8% ! Американци |- ! [[Британска Малаја|Малаја]] и [[Сингапур во населбите во теснецот|Сингапур]] ! 4.525 ! 218 ! 4,8% ! Британски |- ! [[Холандска Источна Индија|Холандски Источни Инди]] ( [[Индонезија]] ) ! 105.530 ! 13.567 ! 12,8% ! холандски |- ! [[Индокина]], [[Историја на Тајланд (1932–1973)|Тајланд]], [[Британска власт во Бурма|Бурма]] ! 465 ! >10 ! ? ! ? |- ! Вкупно ! 130.895 ! 14.657 ! 11,2% ! |} Во Втората светска војна од декември 1941 до април 1942 година, Јапонија освоила голем дел од [[Југоисточна Азија]] и Пацифичкиот регион, а притоа и ги стекнала колониите на [[Британска Империја|Обединетото Кралство]], [[Холандско колонијално царство|Холандија]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] на кои живееле десетици илјади цивили од земјите во војна со Јапонија, која повеќето ги интернирала во импровизирани логори лоцирани низ целиот регион и во Кина и Јапонија, а многу од цивилите биле интернирани повеќе од 3 години од почетокот на 1942 година до крајот на војната во 1945 година. Генерално, цивилните интернирани од страна на Јапонците биле третирани помалку сурово отколку со [[Воен заробеник|воените заробеници]] (воени заробеници). Министерството за надворешни работи на Јапонија ги администрирало логорите за интернирани, додека Министерството за војна ги администрирало логорите за воени заробеници. Јапонците ја оставиле внатрешната администрација на логорите претежно во рацете на интернираните, обезбедувајќи им само мали количини храна, гориво и други неопходни работи на интернираните, а како што судбината на војната се свртела против Јапонија, условите за интернираните се влошиле и до крајот на војната во многу логори се заканувала глад. Самостојноста, самоодржливоста и соработката на интернираните им овозможиле на Јапонците да ги контролираат интернираните логори со минимален број ресурси и персонал, понекогаш достигнувајќи само 17 администратори и 8 чувари за повеќе од 3.000 интернирани во [[Логор за интернирање Санто Томас|интернираниот логор Санто Томас]] на Филипините. Условите за интернираните биле најлоши во Холандските Источни Инди (сега Индонезија), каде што голем број широко расфрлани интернирани, претежно Холанѓани, ги преоптовариле јапонските ресурси и капацитети, што резултирало со висока стапка на смртност кај интернираните. == Интернирање на цивили во окупирана Германија по Втората светска војна == [[Врховен штаб на Сојузничките експедициски сили|Врховниот штаб на Сојузничките експедициски сили]] долго пред 1945 година, разработил автоматски категории за апсење, почнувајќи од врвното раководство [[Националсоцијалистичка германска работничка партија|на Нацистичката партија]] до ''ortsgruppenleiter'' (локален водач на групата), од врвните агенти ''[[Гестапо|на Гестапо]]'' до водачите на [[Хитлерова младина|Хитлеровата младина]], Селанската лига и [[Германски работен фронт|Работничкиот фронт]], па така во мај и јуни 1945 година, околу 700 цивили биле апсени дневно, а вкупно над 18.000 во август, додека во септември 1945 година, дури 82.000 осомничени биле држени во логори за интернирање, достапни за евентуално судење и изрекување казна како членови на криминални организации.[http://www.globalsecurity.org/military/library/report/other/us-army_germany_1944-46_ch21.htm#b1] Според [[Харолд Маркузе]], до декември 1945 година биле затворени над 100.000 Германци, членовите на [[Шуцштафел|СС]] и функционерите на Нацистичката партија и нејзините придружни организации, кои биле опфатени со категоријата „автоматско апсење“ и биле интернирани од американските окупациски власти во поранешниот [[Дахау (концентрационен логор)|концентрационен логор Дахау]], а првите од овие затвореници биле ослободени на почетокот на 1946 година. [[Советска воена администрација во Германија|Советскиот Сојуз]] поставила [[Специјални логори на НКВД во Германија 1945–1950|десет специјални логори]] во [[Советска окупациска зона во Германија|советската окупациска зона]], поранешниот [[концентрационен логор Бухенвалд]] станал Специјален логор број 2, додека [[Концентрационен логор Заксенхаузен|концентрациониот логор Заксенхаузен]] станал Специјален логор број 7 и биле управувани од [[НКДВ|НКВД]]. Голем број логори поставиле и британците, па така поранешниот [[концентрационен логор Нојенгаме]] во близина на [[Хамбург]] станал логор за цивилна интернација бр. 6, а [[KZ Esterwegen|КЗ Естервеген]] станал логор за цивилна интернација бр. 9. [[Податотека:Liberation-Men--_santo_tomas.jpg|лево|мини|200x200пкс|Ослободени [[Сојузници во Втората светска војна|сојузнички]] цивилни интернирани во [[Логор за интернирање Санто Томас|логорот Санто Томас]], 1945 година]] [[Податотека:Manzanar_Relocation_Center,_Manzanar,_California._Evacuee_Boy_Scouts_took_a_leading_part_in_the_Mem_._._._-_NARA_-_538507.tif|мини|[[Извидништво Америка|Извидници]] во [[Манзанар|Центарот за преместување на војната во Манзанар]], 1942 година]] [[Податотека:Stanleywarprisoner.jpg|мини|Сојузнички цивилни интернирани во [[Логор за интернирање Стенли|логорот Стенли]] за време на [[Јапонска окупација на Хонг Конг|јапонската окупација на Хонг Конг]]]] == Видете исто така == * [[Илаг]] * [[Интернирање]] * [[Список на концентрациони и интернирани логори]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} [[cs:Internace]] [[ru:Интернирование]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] bmsqr2v5a07xylhb8435y6wcmawyif5 Женевска конвенција за ранетите и болните 0 1396704 5571334 2026-06-03T20:27:10Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306258068|Geneva Convention on the Wounded and Sick]]“ 5571334 wikitext text/x-wiki '''Женевската конвенција за подобрување на состојбата на ранетите и болните во војските на бојното поле''' се состоела од 39 члена на француски јазик и била усвоена на 27 јули 1929 година, на крајот од Дипломатската конференција во Женева од 1929 година, која се состанала од 27 јули до 1 август истата година. Женевската конвенција за подобрување на состојбата на ранетите и болните во војските на бојното поле претставувала третата конвенција за решавање на прашањата на ранетите и болните борци, на која и претходеле [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] [[Прва Женевска конвенција|од 1864]] и [[Втора Женевска конвенција|1906 година]], а конвенцијата од 1929 година била заменета на 12 август 1949 година со [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]]. Во конвенцијата од 1929 година имало три измени, за да се опфатат областите за кои за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] се сметало дека имале недостатоци во конвенцијата од 1906 година, а одредбите за репатријација на сериозно ранетите и сериозно болните затвореници биле префрлени во [[Женевска конвенција за воени заробеници|Женевската конвенција за воени заробеници од 1929 година]]. На леталата што летале на медицински мисии им била дадена слична заштита како онаа на болничките бродови, а покрај Црвениот крст, биле признати и симболите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвената полумесечина]] и на [[Црвен лав и сонце|Црвениот лав и сонце]]. == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/300?OpenDocument Целосен текст] на ''Конвенцијата за подобрување на состојбата на ранетите и болните во војските на бојното поле.'' ''Женева, 27 јули 1929 година.'', веб-страница на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]], Преземено на 4 март 2010 година [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] 26f8d8mzc3ijel6ena1gb0hm3lhxsdp 5571344 5571334 2026-06-03T20:42:56Z IvanKonev123 98191 5571344 wikitext text/x-wiki '''Женевската конвенција за подобрување на состојбата на ранетите и болните во војските на бојното поле''' се состоела од 39 члена на француски јазик и била усвоена на 27 јули 1929 година, на крајот од Дипломатската конференција во Женева од 1929 година, која се состанала од 27 јули до 1 август истата година. Женевската конвенција за подобрување на состојбата на ранетите и болните во војските на бојното поле претставувала третата конвенција за решавање на прашањата на ранетите и болните борци, на која и претходеле [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] [[Прва Женевска конвенција|од 1864]] и [[Втора Женевска конвенција|1906 година]], а конвенцијата од 1929 година била заменета на 12 август 1949 година со [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]]. Во конвенцијата од 1929 година имало три измени, за да се опфатат областите за кои за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] се сметало дека имале недостатоци во конвенцијата од 1906 година, а одредбите за репатријација на сериозно ранетите и сериозно болните затвореници биле префрлени во [[Женевска конвенција за воени заробеници|Женевската конвенција за воени заробеници од 1929 година]]. На леталата што летале на медицински мисии им била дадена слична заштита како онаа на болничките бродови, а покрај Црвениот крст, биле признати и симболите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Црвената полумесечина]] и на [[Црвен лав и сонце|Црвениот лав и сонце]]. == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Дополнително читање == * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/300?OpenDocument Целосен текст] на ''Конвенцијата за подобрување на состојбата на ранетите и болните во војските на бојното поле.'' ''Женева, 27 јули 1929 година.'', веб-страница на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]], Преземено на 4 март 2010 година [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори од меѓувоениот период]] [[Категорија:Договори склучени во 1929 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1931 година]] [[Категорија:1929 година во Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори проширени на Австралија]] [[Категорија:Договори на Првата Австриска Република]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори на Бразил од ерата на Варгас]] [[Категорија:Договори на Кралството Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Република Кина (1912–1949)]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Кралството Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на Етиопското Царство]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Третата Француска Република]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Втората Грчка Република]] [[Категорија:Договори на Кралството Унгарија (1920–1946)]] [[Категорија:Договори проширени на Британска Индија]] [[Категорија:Договори на Индонезија]] [[Категорија:Договори на Кралството Ирак]] [[Категорија:Договори на Израел]] [[Категорија:Договори на Кралството Италија (1861–1946)]] [[Категорија:Договори на Јапонското Царство]] [[Категорија:Договори на Јордан]] [[Категорија:Договори на Латвија]] [[Категорија:Договори на Либан]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Мјанмар]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори проширени на Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Доминионот Пакистан]] [[Категорија:Договори на Папуа Нова Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Перу]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Втората Полска Република]] [[Категорија:Договори на Дитадура Национал]] [[Категорија:Договори на Кралството Романија]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Кралството Југославија]] [[Категорија:Договори на Словачката Република (1939–1945)]] [[Категорија:Договори проширени на Унијата на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Франкова Шпанија]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Сириската Република (1930–1963)]] [[Категорија:Договори на Тајланд]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] 22fst84g0hi0ugr79v1gw65b87kh4f6 Малцински права 0 1396705 5571340 2026-06-03T20:35:53Z 19user99 72391 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1343953982|Minority rights]]“ 5571340 wikitext text/x-wiki   '''Малцински права''' — нормалните [[Индивидуални и групни права|индивидуални права]] што се применуваат на членовите на расни, етнички, [[Општествена класа|класни]], религиозни, јазични или други видови малцинства, како и [[Индивидуални и групни права|колективните права]] што им се даваат на која било малцинска група. Во модерната либерална демократија, заштитата на малцинските права е главен принцип. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.freiheit.org/greece-and-cyprus/state-liberal-democracy-greece-and-germany|title=The State of Liberal Democracy in Greece and Germany|date=April 18, 2023|work=[[Friedrich Naumann Foundation]]|access-date=July 6, 2025}}</ref> <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=uMNwUh0X5eI|title=The rise of modern populism - Takis S. Pappas|date=August 21, 2020|work=[[TED-Ed]]|accessdate=July 6, 2025|quote=Liberal democracies rely on the rule of law and the protection of minority rights, as specified in constitutions and legal statues.}}</ref> <ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Direct_Action_and_Liberal_Democracy_Rout/t7zC2_LD7pcC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Minority+rights%22+%22Liberal+democracy%22&pg=PT91|title=Direct Action and Liberal Democracy (Routledge Library Editions:Political Science Volume 6)|date=April 15, 2013|publisher=Taylor & Francis|editor-last=April Carter|quote=A minority suffering from active discrimination can appeal to the safeguarding of minority rights enshrined in the 'liberal' theory of democracy.}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.brookings.edu/articles/the-populist-challenge-to-liberal-democracy/|title=The populist challenge to liberal democracy|date=April 17, 2018|work=[[Brookings Institution]]|access-date=July 6, 2025|quote=As popular demand for strong leaders grows, rising political actors are beginning to question key liberal-democratic principles such as the rule of law, freedom of the press, and minority rights.}}</ref> Движењата за граѓански права честопати се стремат да обезбедат дека индивидуалните права нема да бидат негирани врз основа на членство во малцинска група. Таквите застапници за граѓански права вклучуваат глобални движења за [[Женски права|права на жените]] и разни движења за права на расните малцинства низ целиот свет (како што е Движењето за граѓански права во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]). Прашањата за правата на малцинствата се преплетуваат со дебатите за историски надоместоци <ref> For example: {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jI4BDQAAQBAJ|title=Cold War Ruins: Transpacific Critique of American Justice and Japanese War Crimes|last=Yoneyama|first=Lisa|date=15 September 2016|publisher=Duke University Press|isbn=9780822374114|location=Durham, North Carolina|publication-date=2016|quote=The link between memories, historical redress and efforts to extend and secure minority rights is best expressed in the 1988 proposal for the Law Pertaining to Postwar Reparations and the Guarantee of Human Rights for Resident Aliens from Former Colonies [...].|access-date=26 September 2020}} </ref> или за позитивна дискриминација. <ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7OaZBAAAQBAJ|title=Minorities, Minority Rights and Internal Self-Determination|last=Barten|first=Ulrike|date=23 September 2014|publisher=Springer|isbn=9783319088761|location=Cham, Zug|publication-date=2014|page=153|chapter=Minority Rights|quote=While discrimination is generally frowned upon[,] special treatment, also called affirmative action or positive discrimination, for certain groups is not unknown.|access-date=26 September 2020}} </ref> == Историја == == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == == Надворешни врски == [[Категорија:Либерализам]] [[Категорија:Малцински права]] [[Категорија:Статии со извадоци]] k7yp3ut1kzakqy0b5jr3iw06c82zbrs 5571343 5571340 2026-06-03T20:42:52Z 19user99 72391 5571343 wikitext text/x-wiki '''Малцински права''' — нормалните [[Индивидуални и групни права|индивидуални права]] што се применуваат на членовите на расни, етнички, [[Општествена класа|класни]], религиозни, јазични или други видови малцинства, како и [[Индивидуални и групни права|колективните права]] што им се даваат на која било малцинска група. Во модерната либерална демократија, заштитата на малцинските права е главен принцип.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.freiheit.org/greece-and-cyprus/state-liberal-democracy-greece-and-germany|title=The State of Liberal Democracy in Greece and Germany|date=April 18, 2023|work=[[Friedrich Naumann Foundation]]|access-date=July 6, 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=uMNwUh0X5eI|title=The rise of modern populism - Takis S. Pappas|date=August 21, 2020|work=[[TED-Ed]]|accessdate=July 6, 2025|quote=Liberal democracies rely on the rule of law and the protection of minority rights, as specified in constitutions and legal statues.}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Direct_Action_and_Liberal_Democracy_Rout/t7zC2_LD7pcC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Minority+rights%22+%22Liberal+democracy%22&pg=PT91|title=Direct Action and Liberal Democracy (Routledge Library Editions:Political Science Volume 6)|date=April 15, 2013|publisher=Taylor & Francis|editor-last=April Carter|quote=A minority suffering from active discrimination can appeal to the safeguarding of minority rights enshrined in the 'liberal' theory of democracy.}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.brookings.edu/articles/the-populist-challenge-to-liberal-democracy/|title=The populist challenge to liberal democracy|date=April 17, 2018|work=[[Brookings Institution]]|access-date=July 6, 2025|quote=As popular demand for strong leaders grows, rising political actors are beginning to question key liberal-democratic principles such as the rule of law, freedom of the press, and minority rights.}}</ref> Движењата за граѓански права честопати се стремат да обезбедат дека индивидуалните права нема да бидат негирани врз основа на членство во малцинска група. Таквите застапници за граѓански права вклучуваат глобални движења за [[Женски права|права на жените]] и разни движења за права на расните малцинства низ целиот свет (како што е Движењето за граѓански права во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]). Прашањата за правата на малцинствата се преплетуваат со дебатите за историски надоместоци<ref> For example: {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jI4BDQAAQBAJ|title=Cold War Ruins: Transpacific Critique of American Justice and Japanese War Crimes|last=Yoneyama|first=Lisa|date=15 September 2016|publisher=Duke University Press|isbn=9780822374114|location=Durham, North Carolina|publication-date=2016|quote=The link between memories, historical redress and efforts to extend and secure minority rights is best expressed in the 1988 proposal for the Law Pertaining to Postwar Reparations and the Guarantee of Human Rights for Resident Aliens from Former Colonies [...].|access-date=26 September 2020}} </ref> или за позитивна дискриминација.<ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7OaZBAAAQBAJ|title=Minorities, Minority Rights and Internal Self-Determination|last=Barten|first=Ulrike|date=23 September 2014|publisher=Springer|isbn=9783319088761|location=Cham, Zug|publication-date=2014|page=153|chapter=Minority Rights|quote=While discrimination is generally frowned upon[,] special treatment, also called affirmative action or positive discrimination, for certain groups is not unknown.|access-date=26 September 2020}} </ref> == Историја == Пред Париската мировна конференција (1919–1920), терминот „малцинство“ првенствено се однесуваше на политичките партии во националните законодавни тела, а не на етничките, националните, јазичните или религиозните групи. На Париската конференција ѝ се припишува создавањето на концептот за правата на малцинствата и неговото истакнување.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Robson |first=Laura |date=2021 |title=Capitulations Redux: The Imperial Genealogy of the Post–World War I "Minority" Regimes |url=http://dx.doi.org/10.1093/ahr/rhab358 |journal=The American Historical Review |volume=126 |issue=3 |pages=978–1000 |doi=10.1093/ahr/rhab358 |issn=0002-8762|url-access=subscription }}</ref> Прашањето за правата на малцинствата првпат беше покренато во 1814 година, на Виенскиот конгрес, на кој се дискутираше за судбината на германските Евреи, а особено на Полјаците кои повторно беа поделени. Конгресот изрази надеж дека Прусија, Русија и Австрија ќе им дадат толеранција и заштита на своите малцинства, што на крајот го игнорираа, впуштајќи се во организирана дискриминација. Парискиот конгрес од 1856 година посвети посебно внимание на статусот на Евреите и христијаните во Отоманската империја. Во Британија, Вилијам Гладстон ги направи масакрите врз Бугарите од страна на Отоманската империја главно прашање во кампањата и побара меѓународно внимание. Берлинскиот конгрес во 1878 година се занимаваше со статусот на Евреите во Романија, особено, а исто така и во Србија и Бугарија. Генерално, конгресите од 19 век не успеаја да наметнат значајни реформи. Првите малцински права беа прогласени и донесени од револуционерниот Парламент на Унгарија во јули 1849 година. Малцинските права беа кодифицирани во австриското право во 1867 година. Русија беше особено активна во заштитата на православните христијани и словенските народи под контрола на Отоманската империја. Сепак, руската влада толерираше сурови погроми против Евреите во нејзините села. Русија беше широко нападната поради оваа политика. Спротивно на тоа, имаше малку или никакво меѓународно негодување во врска со третманот на другите малцинства, како што се црнците во јужниот дел на Соединетите Американски Држави пред 1950-тите, кога африканските колонии станаа независни.<ref>Laszlo Peter, Martyn C. Rady, Peter A. Sherwood: Lajos Kossuth sas word...: papers delivered on the occasion of the bicentenary of Kossuth's birth (page 101)</ref><ref>[http://www.verfassungen.de/at/stgg67-2.htm Staatsgrundgesetz vom 21. Dezember 1867 (R.G.Bl. 142/1867), über die allgemeinen Rechte der Staatsbürger für die im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807075910/http://www.verfassungen.de/at/stgg67-2.htm |date=7 August 2011 }} – see Article 19 {{in lang|de}}</ref><ref>Denis Vovchenko, ''Containing Balkan Nationalism: Imperial Russia and Ottoman Christians, 1856–1914'' (Oxford University Press, 2016).</ref><ref>Irena Grosfeld, Seyhun Orcan Sakalli, and Ekaterina Zhuravskaya, "Middleman minorities and ethnic violence: anti-Jewish pogroms in the Russian empire." ''Review of Economic Studies'' 87.1 (2020): 289–342 [https://academic.oup.com/restud/article/87/1/289/5280103 online].</ref><ref>Azza Salama Layton, ''International politics and civil rights policies in the United States, 1941–1960'' (Cambridge University Press, 2000).</ref> Пред Првата светска војна, само три европски земји прогласија права на етничките малцинства и донесоа закони за заштита на малцинствата: првата беше Унгарија (1849 и 1868), втората беше Австрија (1867) и третата беше Белгија (1898). Во ерата пред Првата светска војна, правните системи на другите европски земји не дозволуваа употреба на европските малцински јазици во основните училишта, во културните институции, во канцелариите на јавната администрација и во судовите.<ref>Józsa Hévizi (2004): Autonomies in Hungary and Europe, A COMPARATIVE STUDY, The Regional and Ecclesiastic Autonomy of the Minorities and Nationality Groups [https://web.archive.org/web/20220319075337/http://hungarianhistory.com/lib/hevizi/hevizi.pdf]</ref> ===Права на малцинствата на Париската мировна конференција од 1919 година=== На Версајската мировна конференција, Врховниот совет го основа „Комитетот за нови држави и за заштита на малцинствата“. Сите нови држави-наследнички беа принудени да потпишат договори за малцински права како предуслов за дипломатско признавање. Беше договорено дека иако новите држави беа признати, тие не беа „создадени“ пред потпишувањето на конечните мировни договори. Прашањето за германските и полските права беше спорна точка бидејќи полските права во Германија останаа незаштитени, за разлика од германското малцинство во Полска. Како и другите принципи усвоени од Лигата, договорите за малцинства беа дел од идеалистичкиот пристап на Вилсон кон меѓународните односи; како и самата Лига, договорите за малцинства беа сè повеќе игнорирани од соодветните влади, при што целиот систем главно се распадна кон крајот на 1930-тите. И покрај политичкиот неуспех, тие останаа основа на меѓународното право. По Втората светска војна, правните принципи беа вклучени во Повелбата на ОН и во мноштво меѓународни договори за човекови права.<ref>P. de Azcarate, ''League of Nations and National Minorities'' (1945) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55314/page/n5/mode/2up online]</ref> ==Меѓународно право== Правата на малцинствата, како што се однесуваат на етничките, религиозните или јазичните малцинства и домородните народи, се составен дел од меѓународното право за човекови права. Како и правата на децата, правата на жените и правата на бегалците, правата на малцинствата се правна рамка дизајнирана да обезбеди дека одредена група која е во ранлива, неповолна или маргинализирана положба во општеството, е во можност да постигне еднаквост и е заштитена од прогон. Првиот повоен меѓународен договор за заштита на малцинствата, дизајниран да ги заштити од најголемата закана за нивното постоење, беше Конвенцијата за спречување и казнување на кривичното дело геноцид. Подоцнежните стандарди за човекови права што ги кодифицираат правата на малцинствата вклучуваат Меѓународниот пакт за граѓански и политички права (член 27), Декларацијата на Обединетите нации за правата на лицата кои припаѓаат на национални или етнички, религиозни и јазични малцинства, два договори на Советот на Европа (Рамковната конвенција за заштита на националните малцинства и Европската повелба за регионални или малцински јазици) и Копенхашкиот документ на Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ) од 1990 година. == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Azcarate, P. de. ''League of Nations and National Minorities'' (1945) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55314/page/n5/mode/2up online] * Barzilai, G. 2003. ''Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities''. Ann Arbor: University of Michigan Press. * Fink, Carole. 2006. ''Defending the Rights of Others: The Great Powers, the Jews, and International Minority Protection, 1878–1938'' [https://www.amazon.com/Defending-Rights-Others-International-Protection/dp/0521029945/ excerpt and text search] * Henrard, K. 2000. ''Devising an Adequate System of Minority Protection: Individual Human Rights, Minority Rights, and the Right to Self-Determination'' Leiden: Martinus Nijhoff Publishers * Jackson Preece, J. 2005. ''Minority Rights: Between Diversity and Community'' Cambridge: Polity Press * Malloy, T.H. 2005. ''National Minority Rights in Europe'' Oxford and New York: Oxford University Press. * Pentassuglia, G. 2002. ''Minorities in international law: an introductory study'' Strasbourg: Council of Europe Publications * Šmihula, D. 2008. "National Minorities in the Law of the EC/EU", ''Romanian Journal of European Affairs,'' Vol. 8 no. 3, pp.&nbsp;2008, pp.&nbsp;51–81. [https://web.archive.org/web/20110823110657/http://ns.ier.ro/site/documente/rjea_pdf/RJEA_Vol8_No3_Sept2008.pdf online] * Thornberry, P. 1991. ''International Law and the Rights of Minorities.'' Oxford: Clarendon Press * Weller, M. (ed.) 2006. ''The Rights of Minorities in Europe: A Commentary on the European Framework Convention for the Protection of National Minorities.'' Oxford and New York: Oxford University Press. * Weller, M., Denika Blacklock and Katherine Nobbs (eds.) 2008. ''The Protection of Minorities in the Wider Europe'' Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan. ===Линкови=== * Gabriel N. Toggenburg, [https://web.archive.org/web/20091022010321/http://lgi.osi.hu/publications_datasheet.php?id=261 Minority Protection and the European Union], OSI, Budapest 2004 * Gabriel N. Toggenburg / Günther Rautz, [https://elibrary.utb.de/doi/book/10.36198/9783838532691 Das ABC des Minderheitenschutz in Europa], Böhlau, Wien 2010 * Gabriel N. Toggenburg, [https://wayback.archive-it.org/all/20171019154415/http://cadmus.eui.eu/dspace/bitstream/1814/4428/1/LAW%202006.15.pdf The Union's role vis-a-vis its minorities after the enlargement decade: a remaining share or a new part?], European University Institute, Florence 2006 ==Надворешни врски== *[https://web.archive.org/web/20120106024749/http://www2.ohchr.org/english/law/minorities.htm U.N. Declaration on the Rights of Minorities] **[https://digitallibrary.un.org/record/414524 Commentary to the Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities], United Nations Working Group on Minorities *[https://www2.ohchr.org/english/issues/minorities/expert/index.htm U.N. Independent Expert on Minority Issues] *[https://web.archive.org/web/20120702104345/http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/minority/forum.htm U.N. Forum on Minority Issues], [http://www.ohchr.org/Documents/Press/Recommendations_of_the%20Forum_on%20Minority_Issues.pdf its recommendations] *[https://www.un.org/en/genocideprevention/special-adviser-prevention-genocide.shtml U.N. Special Adviser on the Prevention of Genocide] *[https://minorityrights.org/ Minority Rights Group International] *[https://web.archive.org/web/20110727222939/http://www.romatogether.org/documents/OHCHR_project_report.pdf Minority rights implemented at grassroot level] *[https://www.osce.org/files/f/documents/9/c/14304.pdf OSCE Copenhagen Document 1990] *[[Organization for Security and Co-operation in Europe]] [https://www.osce.org/hcnm/hague-recommendations Hague recommendations regarding the education rights of national minorities & explanatory note] *[[Organization for Security and Co-operation in Europe]] [https://www.osce.org/hcnm/oslo-recommendations Oslo recommendation regarding the linguistic rights of national minorities] *[[Congress of the Council of Europe]] Recommendation 222 (2007) [https://rm.coe.int/168071919f Language Education in Regional or Minority Languages] *[https://web.archive.org/web/20121112060344/http://www.venice.coe.int/docs/2011/CDL(2011)018-e.pdf Compilation of reports and opinions concerning the protection of national minorities] [[Venice Commission]] *[https://web.archive.org/web/20091012163816/http://www2.ohchr.org/english/issues/minorities/documents.htm Documents submitted to the Working Group on Minorities] that was replaced by the Forum on Minority Issues, established by Human Rights Council resolution 6/15 *{{Cite web|url = https://www.dandc.eu/en/article/relevant-reading-how-protect-minorities|title = "Protecting and promoting minorities" German Institute for Human Rights (DIMR)|publisher = In: D+C, Vol.42.2015:5}} [[Категорија:Либерализам]] [[Категорија:Малцински права]] [[Категорија:Статии со извадоци]] q1wcdy1s653tj9mcvuc67sqs1u0itrn 5571345 5571343 2026-06-03T20:44:00Z 19user99 72391 /* Меѓународно право */ 5571345 wikitext text/x-wiki '''Малцински права''' — нормалните [[Индивидуални и групни права|индивидуални права]] што се применуваат на членовите на расни, етнички, [[Општествена класа|класни]], религиозни, јазични или други видови малцинства, како и [[Индивидуални и групни права|колективните права]] што им се даваат на која било малцинска група. Во модерната либерална демократија, заштитата на малцинските права е главен принцип.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.freiheit.org/greece-and-cyprus/state-liberal-democracy-greece-and-germany|title=The State of Liberal Democracy in Greece and Germany|date=April 18, 2023|work=[[Friedrich Naumann Foundation]]|access-date=July 6, 2025}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=uMNwUh0X5eI|title=The rise of modern populism - Takis S. Pappas|date=August 21, 2020|work=[[TED-Ed]]|accessdate=July 6, 2025|quote=Liberal democracies rely on the rule of law and the protection of minority rights, as specified in constitutions and legal statues.}}</ref><ref>{{Наведена книга|url=https://www.google.co.uk/books/edition/Direct_Action_and_Liberal_Democracy_Rout/t7zC2_LD7pcC?hl=en&gbpv=1&dq=%22Minority+rights%22+%22Liberal+democracy%22&pg=PT91|title=Direct Action and Liberal Democracy (Routledge Library Editions:Political Science Volume 6)|date=April 15, 2013|publisher=Taylor & Francis|editor-last=April Carter|quote=A minority suffering from active discrimination can appeal to the safeguarding of minority rights enshrined in the 'liberal' theory of democracy.}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.brookings.edu/articles/the-populist-challenge-to-liberal-democracy/|title=The populist challenge to liberal democracy|date=April 17, 2018|work=[[Brookings Institution]]|access-date=July 6, 2025|quote=As popular demand for strong leaders grows, rising political actors are beginning to question key liberal-democratic principles such as the rule of law, freedom of the press, and minority rights.}}</ref> Движењата за граѓански права честопати се стремат да обезбедат дека индивидуалните права нема да бидат негирани врз основа на членство во малцинска група. Таквите застапници за граѓански права вклучуваат глобални движења за [[Женски права|права на жените]] и разни движења за права на расните малцинства низ целиот свет (како што е Движењето за граѓански права во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]). Прашањата за правата на малцинствата се преплетуваат со дебатите за историски надоместоци<ref> For example: {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=jI4BDQAAQBAJ|title=Cold War Ruins: Transpacific Critique of American Justice and Japanese War Crimes|last=Yoneyama|first=Lisa|date=15 September 2016|publisher=Duke University Press|isbn=9780822374114|location=Durham, North Carolina|publication-date=2016|quote=The link between memories, historical redress and efforts to extend and secure minority rights is best expressed in the 1988 proposal for the Law Pertaining to Postwar Reparations and the Guarantee of Human Rights for Resident Aliens from Former Colonies [...].|access-date=26 September 2020}} </ref> или за позитивна дискриминација.<ref> {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=7OaZBAAAQBAJ|title=Minorities, Minority Rights and Internal Self-Determination|last=Barten|first=Ulrike|date=23 September 2014|publisher=Springer|isbn=9783319088761|location=Cham, Zug|publication-date=2014|page=153|chapter=Minority Rights|quote=While discrimination is generally frowned upon[,] special treatment, also called affirmative action or positive discrimination, for certain groups is not unknown.|access-date=26 September 2020}} </ref> == Историја == Пред Париската мировна конференција (1919–1920), терминот „малцинство“ првенствено се однесуваше на политичките партии во националните законодавни тела, а не на етничките, националните, јазичните или религиозните групи. На Париската конференција ѝ се припишува создавањето на концептот за правата на малцинствата и неговото истакнување.<ref name=":0">{{Cite journal |last=Robson |first=Laura |date=2021 |title=Capitulations Redux: The Imperial Genealogy of the Post–World War I "Minority" Regimes |url=http://dx.doi.org/10.1093/ahr/rhab358 |journal=The American Historical Review |volume=126 |issue=3 |pages=978–1000 |doi=10.1093/ahr/rhab358 |issn=0002-8762|url-access=subscription }}</ref> Прашањето за правата на малцинствата првпат беше покренато во 1814 година, на Виенскиот конгрес, на кој се дискутираше за судбината на германските Евреи, а особено на Полјаците кои повторно беа поделени. Конгресот изрази надеж дека Прусија, Русија и Австрија ќе им дадат толеранција и заштита на своите малцинства, што на крајот го игнорираа, впуштајќи се во организирана дискриминација. Парискиот конгрес од 1856 година посвети посебно внимание на статусот на Евреите и христијаните во Отоманската империја. Во Британија, Вилијам Гладстон ги направи масакрите врз Бугарите од страна на Отоманската империја главно прашање во кампањата и побара меѓународно внимание. Берлинскиот конгрес во 1878 година се занимаваше со статусот на Евреите во Романија, особено, а исто така и во Србија и Бугарија. Генерално, конгресите од 19 век не успеаја да наметнат значајни реформи. Првите малцински права беа прогласени и донесени од револуционерниот Парламент на Унгарија во јули 1849 година. Малцинските права беа кодифицирани во австриското право во 1867 година. Русија беше особено активна во заштитата на православните христијани и словенските народи под контрола на Отоманската империја. Сепак, руската влада толерираше сурови погроми против Евреите во нејзините села. Русија беше широко нападната поради оваа политика. Спротивно на тоа, имаше малку или никакво меѓународно негодување во врска со третманот на другите малцинства, како што се црнците во јужниот дел на Соединетите Американски Држави пред 1950-тите, кога африканските колонии станаа независни.<ref>Laszlo Peter, Martyn C. Rady, Peter A. Sherwood: Lajos Kossuth sas word...: papers delivered on the occasion of the bicentenary of Kossuth's birth (page 101)</ref><ref>[http://www.verfassungen.de/at/stgg67-2.htm Staatsgrundgesetz vom 21. Dezember 1867 (R.G.Bl. 142/1867), über die allgemeinen Rechte der Staatsbürger für die im Reichsrate vertretenen Königreiche und Länder] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110807075910/http://www.verfassungen.de/at/stgg67-2.htm |date=7 August 2011 }} – see Article 19 {{in lang|de}}</ref><ref>Denis Vovchenko, ''Containing Balkan Nationalism: Imperial Russia and Ottoman Christians, 1856–1914'' (Oxford University Press, 2016).</ref><ref>Irena Grosfeld, Seyhun Orcan Sakalli, and Ekaterina Zhuravskaya, "Middleman minorities and ethnic violence: anti-Jewish pogroms in the Russian empire." ''Review of Economic Studies'' 87.1 (2020): 289–342 [https://academic.oup.com/restud/article/87/1/289/5280103 online].</ref><ref>Azza Salama Layton, ''International politics and civil rights policies in the United States, 1941–1960'' (Cambridge University Press, 2000).</ref> Пред Првата светска војна, само три европски земји прогласија права на етничките малцинства и донесоа закони за заштита на малцинствата: првата беше Унгарија (1849 и 1868), втората беше Австрија (1867) и третата беше Белгија (1898). Во ерата пред Првата светска војна, правните системи на другите европски земји не дозволуваа употреба на европските малцински јазици во основните училишта, во културните институции, во канцелариите на јавната администрација и во судовите.<ref>Józsa Hévizi (2004): Autonomies in Hungary and Europe, A COMPARATIVE STUDY, The Regional and Ecclesiastic Autonomy of the Minorities and Nationality Groups [https://web.archive.org/web/20220319075337/http://hungarianhistory.com/lib/hevizi/hevizi.pdf]</ref> ===Права на малцинствата на Париската мировна конференција од 1919 година=== На Версајската мировна конференција, Врховниот совет го основа „Комитетот за нови држави и за заштита на малцинствата“. Сите нови држави-наследнички беа принудени да потпишат договори за малцински права како предуслов за дипломатско признавање. Беше договорено дека иако новите држави беа признати, тие не беа „создадени“ пред потпишувањето на конечните мировни договори. Прашањето за германските и полските права беше спорна точка бидејќи полските права во Германија останаа незаштитени, за разлика од германското малцинство во Полска. Како и другите принципи усвоени од Лигата, договорите за малцинства беа дел од идеалистичкиот пристап на Вилсон кон меѓународните односи; како и самата Лига, договорите за малцинства беа сè повеќе игнорирани од соодветните влади, при што целиот систем главно се распадна кон крајот на 1930-тите. И покрај политичкиот неуспех, тие останаа основа на меѓународното право. По Втората светска војна, правните принципи беа вклучени во Повелбата на ОН и во мноштво меѓународни договори за човекови права.<ref>P. de Azcarate, ''League of Nations and National Minorities'' (1945) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55314/page/n5/mode/2up online]</ref> ==Меѓународно право== Правата на малцинствата, како што се однесуваат на етничките, религиозните или јазичните малцинства и домородните народи, се составен дел од меѓународното право за човекови права. Како и правата на децата, правата на жените и правата на бегалците, правата на малцинствата се правна рамка дизајнирана да обезбеди дека одредена група која е во ранлива, неповолна или маргинализирана положба во општеството, е во можност да постигне еднаквост и е заштитена од прогон. Првиот повоен меѓународен договор за заштита на малцинствата, дизајниран да ги заштити од најголемата закана за нивното постоење, беше Конвенцијата за спречување и казнување на кривичното дело геноцид. Подоцнежните стандарди за човекови права што ги кодифицираат правата на малцинствата вклучуваат Меѓународниот пакт за граѓански и политички права (член 27), Декларацијата на Обединетите нации за правата на лицата кои припаѓаат на национални или етнички, религиозни и јазични малцинства, два договори на Советот на Европа (Рамковната конвенција за заштита на националните малцинства и Европската повелба за регионални или малцински јазици) и Копенхашкиот документ на Организацијата за безбедност и соработка во Европа (ОБСЕ) од 1990 година. За заштита на правата на малцинствата, многу земји имаат посебни закони и/или комисии или институции на омбудсманот (на пример, унгарскиот парламентарен комесар за правата на националните и етничките малцинства).<ref>{{cite web |url-status=dead |url=http://www.obh.hu/nekh/en/index.htm |title=Parliamentary Commissioner for the National and Ethnic Minorities Rights |website=Országgyűlési Biztos Hivatala |archive-url=https://web.archive.org/web/20070223215718/http://www.obh.hu/nekh/en/index.htm |archive-date=23 February 2007 }}</ref> == Наводи == {{Наводи}} == Библиографија == * Azcarate, P. de. ''League of Nations and National Minorities'' (1945) [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.55314/page/n5/mode/2up online] * Barzilai, G. 2003. ''Communities and Law: Politics and Cultures of Legal Identities''. Ann Arbor: University of Michigan Press. * Fink, Carole. 2006. ''Defending the Rights of Others: The Great Powers, the Jews, and International Minority Protection, 1878–1938'' [https://www.amazon.com/Defending-Rights-Others-International-Protection/dp/0521029945/ excerpt and text search] * Henrard, K. 2000. ''Devising an Adequate System of Minority Protection: Individual Human Rights, Minority Rights, and the Right to Self-Determination'' Leiden: Martinus Nijhoff Publishers * Jackson Preece, J. 2005. ''Minority Rights: Between Diversity and Community'' Cambridge: Polity Press * Malloy, T.H. 2005. ''National Minority Rights in Europe'' Oxford and New York: Oxford University Press. * Pentassuglia, G. 2002. ''Minorities in international law: an introductory study'' Strasbourg: Council of Europe Publications * Šmihula, D. 2008. "National Minorities in the Law of the EC/EU", ''Romanian Journal of European Affairs,'' Vol. 8 no. 3, pp.&nbsp;2008, pp.&nbsp;51–81. [https://web.archive.org/web/20110823110657/http://ns.ier.ro/site/documente/rjea_pdf/RJEA_Vol8_No3_Sept2008.pdf online] * Thornberry, P. 1991. ''International Law and the Rights of Minorities.'' Oxford: Clarendon Press * Weller, M. (ed.) 2006. ''The Rights of Minorities in Europe: A Commentary on the European Framework Convention for the Protection of National Minorities.'' Oxford and New York: Oxford University Press. * Weller, M., Denika Blacklock and Katherine Nobbs (eds.) 2008. ''The Protection of Minorities in the Wider Europe'' Basingstoke and New York: Palgrave Macmillan. ===Линкови=== * Gabriel N. Toggenburg, [https://web.archive.org/web/20091022010321/http://lgi.osi.hu/publications_datasheet.php?id=261 Minority Protection and the European Union], OSI, Budapest 2004 * Gabriel N. Toggenburg / Günther Rautz, [https://elibrary.utb.de/doi/book/10.36198/9783838532691 Das ABC des Minderheitenschutz in Europa], Böhlau, Wien 2010 * Gabriel N. Toggenburg, [https://wayback.archive-it.org/all/20171019154415/http://cadmus.eui.eu/dspace/bitstream/1814/4428/1/LAW%202006.15.pdf The Union's role vis-a-vis its minorities after the enlargement decade: a remaining share or a new part?], European University Institute, Florence 2006 ==Надворешни врски== *[https://web.archive.org/web/20120106024749/http://www2.ohchr.org/english/law/minorities.htm U.N. Declaration on the Rights of Minorities] **[https://digitallibrary.un.org/record/414524 Commentary to the Declaration on the Rights of Persons Belonging to National or Ethnic, Religious and Linguistic Minorities], United Nations Working Group on Minorities *[https://www2.ohchr.org/english/issues/minorities/expert/index.htm U.N. Independent Expert on Minority Issues] *[https://web.archive.org/web/20120702104345/http://www2.ohchr.org/english/bodies/hrcouncil/minority/forum.htm U.N. Forum on Minority Issues], [http://www.ohchr.org/Documents/Press/Recommendations_of_the%20Forum_on%20Minority_Issues.pdf its recommendations] *[https://www.un.org/en/genocideprevention/special-adviser-prevention-genocide.shtml U.N. Special Adviser on the Prevention of Genocide] *[https://minorityrights.org/ Minority Rights Group International] *[https://web.archive.org/web/20110727222939/http://www.romatogether.org/documents/OHCHR_project_report.pdf Minority rights implemented at grassroot level] *[https://www.osce.org/files/f/documents/9/c/14304.pdf OSCE Copenhagen Document 1990] *[[Organization for Security and Co-operation in Europe]] [https://www.osce.org/hcnm/hague-recommendations Hague recommendations regarding the education rights of national minorities & explanatory note] *[[Organization for Security and Co-operation in Europe]] [https://www.osce.org/hcnm/oslo-recommendations Oslo recommendation regarding the linguistic rights of national minorities] *[[Congress of the Council of Europe]] Recommendation 222 (2007) [https://rm.coe.int/168071919f Language Education in Regional or Minority Languages] *[https://web.archive.org/web/20121112060344/http://www.venice.coe.int/docs/2011/CDL(2011)018-e.pdf Compilation of reports and opinions concerning the protection of national minorities] [[Venice Commission]] *[https://web.archive.org/web/20091012163816/http://www2.ohchr.org/english/issues/minorities/documents.htm Documents submitted to the Working Group on Minorities] that was replaced by the Forum on Minority Issues, established by Human Rights Council resolution 6/15 *{{Cite web|url = https://www.dandc.eu/en/article/relevant-reading-how-protect-minorities|title = "Protecting and promoting minorities" German Institute for Human Rights (DIMR)|publisher = In: D+C, Vol.42.2015:5}} [[Категорија:Либерализам]] [[Категорија:Малцински права]] [[Категорија:Статии со извадоци]] dc2uj6ei67ux771r7rh6xu7tinafmrz Конференција „Иран по изборите“ 0 1396706 5571341 2026-06-03T20:36:33Z Dandarmkd 31127 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1346099532|Iran After the Elections conference]]“ 5571341 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=„Иран по изборите“|image=|image_upright=|image_alt=|caption=|native_name=Iran nach den Wahlen (Иран нах ден вален)|native_name_lang=de|English_name=|time=|timezone=|duration=<!-- {{duration|h=x|m=x|s=x}} or {{time interval|date1|date2|options}} -->|date={{start and end dates|2000|4|7|2000|4|9|df=y}}|venue=[[Дом на светските култури]]|Location=[[Берлин]], [[Германија]]|coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} -->|also_known_as=Берлинска конференција|type=[[панел-расправа]]|theme=|organisers=[[Фондација „Хајнрих Бел“]]|participants=|url=|blank_label=<!-- or |blank_data= -->|blank1_label=<!-- or |blank1_data= -->|blank2_label=<!-- or |blank2_data= -->|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|notes=}} '''Иран по парламентарните избори: Динамиката на реформите во Исламската Република''' ({{Langx|de|Iran nach den Parlamentswahlen: Die Reformdynamik in der Islamischen Republik}}; попозната како '''Берлинска конференција''' за Иран) ― тридневна конференција за иднината на [[Иран]] по убедливата победа на реформистите на законодавните избори во 2000 година, организирана од Фондацијата „Хајнрих Бел“ и одржана во [[Берлин]] во април 2000 година. Конференцијата била помалку значајна по своите постапки отколку по нејзиното нарушување од страна на противрежимските ирански егзиланти и по долгите [[Затвор|затворски]] казни изречени на неколку учесници по нивното враќање во Иран. == Конференцијата == [[Податотека:Haus_der_Kulturen_der_Welt_from_Spree_River.JPG|мини|Местото на настанот.]] Конференцијата била одржана од страна на Институтот „Хајнрих Бел“, „независна германска културна организација блиска до [[Сојуз 90/Зелени|Зелената партија]] “, по убедливата победа на кандидатите реформисти на изборите за собранието (меџлисот) во февруари 2000 година.<ref name="BCOIGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|title=THE BERLIN CONFERENCE ON IRAN: A GOOD IDEA THAT BACKFIRED|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165257/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> На неа присуствувале не само „реформистички интелектуалци“ од Иран, туку и „забранети и протерани ирански политички активисти“.<ref name="ITFCA">{{Наведена мрежна страница|url=http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|title=Iran: Trial for Conference Attendees|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|archive-date=2008-11-15|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> За жал, организаторите не го предвиделе големиот политички јаз меѓу протераните и поконзервативните ирански реформисти. На вториот ден од конференцијата, стотици ирански егзиланти упаднале во Домот на светските култури ([[Германски јазик|германски]]: Haus Der Kulturen Der Welt) и „организирале протести и против учесниците и против политичката ситуација во Иран“.<ref name="amnestyIFIPC">{{Наведена мрежна страница|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|title=Iran: Further information on Prisoners of Conscience|archive-url=https://web.archive.org/web/20060430224524/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|archive-date=2006-04-30|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Извиците „смрт за Исламската Република“ и „Платеници, одете си дома“ ги спречиле учесниците да зборуваат, додека според противрежимската прес-служба на Иран, „една девојка се појави на главната трибина и се соблече речиси до последното парче освен исламски шал, а подоцна еден маж се качи на стол и целосно се соблече, изложувајќи слики од свештеничките водачи на режимот“<ref name="BCOIEIC">[http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm BERLIN CONFERENCE OF IRAN AFTER ELECTIONS ENDED IN CHAOS ] {{Семарх|date=2016-03-03|url=https://web.archive.org/web/20160303173209/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm}} Iran Press Service, 8 април 2000</ref> за доброто на телевизиските гледачи во Иран каде што била емитувама конференцијата. [[Би-би-си|BBC,]] исто така, објавиле дека меѓу демонстрантите „вклучуваше маж кој се соблекуваше и жена која танцуваше со голи раце“.<ref name="bbcGCATIV">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1116536.stm Germany's 'concern' at Iran verdicts]</ref> Тврдокорните елементи во Иран биле разбеснети од емитувањето на протестите, а по конференцијата „најмалку десет“<ref name="ITFCA">{{Наведена мрежна страница|url=http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|title=Iran: Trial for Conference Attendees|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|archive-date=2008-11-15|accessdate=2007-11-21}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm "Iran: Trial for Conference Attendees"]. Archived from [https://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm the original] on 2008-11-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-11-21</span></span>.</cite></ref> ирански учесници биле уапсени, судени и осудени на неколку години затвор по нивното враќање во Иран за кривични дела како што се „навредување на поранешниот водач на Исламската Република Иран, [[Ајатолах|ајатолахот]] Хомеини, и ширење пропаганда против исламскиот систем“.<ref name="amnestyPOCAG">[http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN Iran: Further information on torture/ill-treatment/prisoner of conscience - Akbar Ganji] {{Семарх|date=2007-11-15|url=https://web.archive.org/web/20071115210757/http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN}}</ref> === Говорници === Говорниците на конференцијата имале различно потекло и припаѓале на широк спектар на политички групи. Панелот вклучувал интелектуалци и активисти со реформистички, националистичко-религиозни и секуларни склоности, имено:   Претседател на панелот на првиот ден бил Ахмад Тахери.<ref name="Eshkevari148">{{Наведена книга|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|last=Eshkevari|first=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|pages=148–150}}</ref> === Прекини === Меѓу присутните биле членови на две политички организации на ирански дисиденти во [[прогонство]], Работничко-комунистичката партија на Иран (РКП) и Берлинските протерани жени на Иран против фундаментализмот (БПЖИПФ), кои планиле да ја попречат конференцијата.<ref name="Eshkevari148">{{Наведена книга|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|last=Eshkevari|first=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|pages=148–150}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEshkevariMir-HosseiniTapper2006">Eshkevari, Hasan Yousefi; Mir-Hosseini, Ziba; Tapper, Richard (2006). ''Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform''. I.B.Tauris. pp.&nbsp;<span class="nowrap">148–</span>150. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84511-133-5|<bdi>978-1-84511-133-5</bdi>]].</cite></ref> Првиот ден, тие се обиделе да го спречат почетокот на конференцијата со извикување слогани како „Смрт на Исламската Република“ и „Акхунд (свештенику) губи се!“, при што второто се однесувало на Хасан Јусефи Ешкевари кој требал да зборува.<ref name="Eshkevari148" /> Кога некој друг во публиката се обидел да ги спречи членовите на РКП и БПЖИПФ кои скандирале, настанала тепачка меѓу двете партии и полицијата била повикана на местото на одржување, што довело до придружба на водачот на БПЖИПФ, Шади Амин да замине надвор.<ref name="Eshkevari148" /> Организаторите прифатиле да објават едноминутно молчење во „спомен на илјадниците жртви на Исламската Република“ пред почетокот на конференцијата, што го побарале БПЖИПФ.<ref name="Eshkevari148" /> Вториот ден започнал со повеќе прекини, кога РКП протестирале дека не дале глас на конференцијата. Организаторите ѝ дадоа на Мина Ахади од РКП петнаесет минути да зборува на говорницата, но наскоро станало очигледно дека тие се заинтересирани само да го попречат состанокот.<ref name="Eshkevari148">{{Наведена книга|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|last=Eshkevari|first=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|pages=148–150}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEshkevariMir-HosseiniTapper2006">Eshkevari, Hasan Yousefi; Mir-Hosseini, Ziba; Tapper, Richard (2006). ''Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform''. I.B.Tauris. pp.&nbsp;<span class="nowrap">148–</span>150. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84511-133-5|<bdi>978-1-84511-133-5</bdi>]].</cite></ref> Ахади рекла дека ќе „го попречат секој што го бранел [[Мохамад Катами|Хатами]]“ и дека се подготвени да го направат тоа само „кој не бил меѓу водачите на Исламската Република“, а потоа почнале да скандираат „Смрт за Исламската Република“, по што следеле и некои од толпата. Некои од говорниците не биле во можност целосно да ги одржат своите говори како резултат на постојаните прекини.<ref name="Eshkevari148" /> На третиот ден, организаторите не им дозволиле на членовите на РКП и БПЖИПФ да влезат во зградата на конференцијата. За останатите учесници биле издадени влезници, а говорите биле одржани без прекини.<ref name="Eshkevari148">{{Наведена книга|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|last=Eshkevari|first=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|pages=148–150}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFEshkevariMir-HosseiniTapper2006">Eshkevari, Hasan Yousefi; Mir-Hosseini, Ziba; Tapper, Richard (2006). ''Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform''. I.B.Tauris. pp.&nbsp;<span class="nowrap">148–</span>150. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/978-1-84511-133-5|<bdi>978-1-84511-133-5</bdi>]].</cite></ref> == Последици == === Затворски казни за учесниците === Меѓу осудените биле: * Саид Садр, [[Преведување|преведувач]] во [[Германија|германската]] [[Дипломатска делегација|амбасада]], првично бил обвинет од обвинителството за „водење војна против [[Алах|Бога]]“ (мохаребе), што е смртно казниво злосторство во [[Иран]].<ref>[http://mehr.org/Kar.htm Urgent Action Appeal (Petition)]</ref> На крајот, тој бил осуден на 10 години затвор. * Халил Ростамхани, новинар во „''Daily News''“ и „''Iran Echo''“ и директор на преведувачко претпријатие, бил осуден на девет години затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netnative.com/news/01/jan/1132.html|title=Khalil Rostamkhani's interview with Berliner Zeitung (updated)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165936/http://www.netnative.com/news/01/jan/1132.html|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Тој се појавил пред Техеранскиот револуционерен суд на 9 ноември 2000 година. Обвинителот побарал [[смртна казна]] и го обвинил дека е „мохареб“ (борец против Бог), дека „примал и распространувал летоци и соопштенија за медиумите од опозициски групи со седиште во странство и дека учествувал во организацијата на Берлинската конференција, што претставувало закана за безбедноста на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsf.org/rsf/uk/html/mo/cplp/cp/141100.html|title=Two journalists threatened with death penalty, another journalist on hunger strike after suffering torture|archive-url=https://web.archive.org/web/20020508202557/http://www.rsf.org/rsf/uk/html/mo/cplp/cp/141100.html|archive-date=2002-05-08|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Ростамхани помогнал во организирањето на конференцијата, но не присуствувал на неа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canada.ifex.org/es/content/view/full/12429|title=Berlin Conference: Four journalists sentenced to four to ten years' imprisonment|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185027/http://www.canada.ifex.org/es/content/view/full/12429|archive-date=2013-10-29|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Езатолах Сахаби бил главен уредник на сега забранетото списание „''Иран-е Фарда''“ (во превод Иран на утрешнината). На 13 јануари 2001 година, Исламскиот револуционерен суд во Техеран го осудил на четири и пол години затвор.<ref>[http://www1.umn.edu/humanrts/wgad/30-2001.html Ezzatollah Sahabi et al. v. Islamic Republic of Iran, Working Group on Arbitrary Detention],</ref> * Али Афшари, добро познат ирански студентски водач, бил осуден на пет години затвор. Откако бил ослободен од затвор со кауција во 2002 година, тој јавно се извинил „на иранскиот народ“ за тоа што признал „лага за неговиот заговор за соборување на ИРИ и други обвинувања“, и за тоа што не можел да издржи мачење за која рекол дека била употребена за да го принудат да признае. * Мехрангиз Кар, [[Феминизам|феминистичка]] адвокатка, добила четири години затвор, наводно за „дејствување против националната безбедност со учество на Берлинската конференција и ширење пропаганда против Исламската Република Иран“.<ref name="amnestyIFIPC">{{Наведена мрежна страница|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|title=Iran: Further information on Prisoners of Conscience|archive-url=https://web.archive.org/web/20060430224524/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|archive-date=2006-04-30|accessdate=2007-11-23}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20060430224524/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315 "Iran: Further information on Prisoners of Conscience"]. Archived from [http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315 the original] on 2006-04-30<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-11-23</span></span>.</cite></ref> * Шахла Лахиџи, феминистичка издавачка, добила четири години затвор, исто така наводно за „дејствување против националната безбедност со учество на Берлинската конференција и со ширење пропаганда против Исламската Република Иран“.<ref name="amnestyIFIPC" /> * Акбар Ганџи, познат исламски револуционер кој станал истражувачки новинар и уредник на весникот „''Фат''“ (во превод победа), бил осуден на 10 години затвор, по што следеле пет години егзил (подоцна намалена на шест години затвор и без егзил) за „задржување класифицирани документи од Министерството за култура и исламско водство, навредување на поранешниот водач на Исламската Република Иран, ајатолахот Хомеини, и ширење пропаганда против исламскиот систем“. Неговото време во затвор бил обележано со [[штрајк]] со глад и драматично прикажување на траги од мачење во судницата.<ref>[http://www.farsinet.com/news/nov2000wk2.html#torture Iran's Top Journalist Accuses Authorities of Torture ]</ref>{{Повеќе|Акбар Ганџи#Затворање}} * Шахла Шеркат, основач и издавач на списанието „''Занан''“ (во превод жени), била осудена на четири месеци затвор и парична казна од два милиони томани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/adventuredivas/iran/divas/index.html|title=shahla sherkat editor extraordinaire|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917070046/http://www.pbs.org/adventuredivas/iran/divas/index.html|archive-date=2008-09-17|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Хасан Јусефи Ешкевари, верски изучувач и новинар во „''Нешат''“ и „''Иран-е-Фарда''“, бил затворен по враќањето во август и суден пред Посебен суд за свештенството, почнувајќи од октомври. Првично бил обвинет за отпадништво,<ref name="ITFCA">{{Наведена мрежна страница|url=http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|title=Iran: Trial for Conference Attendees|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|archive-date=2008-11-15|accessdate=2007-11-21}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm "Iran: Trial for Conference Attendees"]. Archived from [https://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm the original] on 2008-11-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-11-21</span></span>.</cite></ref> кривично дело што е казнувано со смрт, но бил осуден на седум години затвор и четири години затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/05/feb/1057.html|title=2/6/05 Iranian dissident cleric Eshkevari released after 4 years in jail|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194336/http://www.payvand.com/news/05/feb/1057.html|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Протест против казните === [[Германија|Германскиот]] министер за надворешни работи Јошка Фишер ја изразил својата „длабока загриженост“ во врска со казните на [[Иран|иранскиот]] [[амбасадор]]. Групите за човекови права воделе кампања против казните.<ref name="amnestyPOCAG">[http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN Iran: Further information on torture/ill-treatment/prisoner of conscience - Akbar Ganji] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071115210757/http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN|date=2007-11-15}}</ref><ref name="ITFCA">{{Наведена мрежна страница|url=http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|title=Iran: Trial for Conference Attendees|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|archive-date=2008-11-15|accessdate=2007-11-21}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm "Iran: Trial for Conference Attendees"]. Archived from [https://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm the original] on 2008-11-15<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-11-21</span></span>.</cite></ref> Било сметано дека затворањата биле дел од угнетувањето против слободата на изразување од страна на тврдокорните активисти насочена против реформаторите. Амнести интернешнл издале соопштение за обвинителството:<blockquote>„Во април 2000 година, околу 20 весници беа затворени од страна на Судот за печат. Исто така, други новинари, вклучувајќи ги Машалах Шамсолваезин, Емадедин Баки и издавачот Хоџатолеслам Абдолах Нури, беа затворени во врска со објавените статии во весници.“</blockquote> === Критика кон конференцијата === Иранското судство, кое често е опишувано како надвладејувано од противреформистички „конзервативци“, ја осудило Конференцијата како „организирана од „ционистите“ кои ја контролираат [[Германија|германската]] [[Сојуз 90/Зелени|Зелена партија,]] кон која е поврзан Институтот „Хајнрих Бел“ кој ја организирал конференцијата. Сепак, учесникот на конференцијата и политички затвореник Акбар Ганџи фрлил сомнеж врз ова обвинение, истакнувајќи дека Иранците не можеле да одат на конференцијата без дозвола од властите и дека самите власти го примиле водачот на наводно ционистичката Зелена партија, Јошка Фишер. Ако<blockquote>Министерството за разузнавање, судството, властите знаеја дека организаторите се ционисти и ни дозволија да одиме во Берлин на состанокот, а потоа нè охрабрија да извршиме кривично дело.</blockquote>и прашувајќи зошто<blockquote>Службениците можат да разговараат со ционисти, а не со обични граѓани? Како е можно интелектуалците, изучувачите и спортистите да можат да комуницираат со Американците со кои ние немаме никакви односи, но немаме ни со германски колеги?<ref>[http://www.iran-press-service.com/articles_2000/dec_2000/ganji_named_fallahian_11200.htm GANJI IDENTIFIED FALLAHIAN AS THE "MASTER KEY" IN CHAIN MURDERS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130510193711/http://www.iran-press-service.com/articles_2000/dec_2000/ganji_named_fallahian_11200.htm|date=2013-05-10}}</ref></blockquote>Други кои биле посочувствителни кон реформското движење, како што е Иранската прес-служба, ја опишале конференцијата како „добра идеја што се врати како бумеранг“. Службата се пожали дека организаторите Томас Хартман, Мехди Џафари-Горзини, Бахман Нуруманд „не биле свесни за тежината, важноста и сложеноста на задачата“ и им недостасувало „какво било искуство или вештина за толку чувствителна и чувствителна дипломатска изведба“. Иранците кои дошле во посета биле „видливо шокирани“ од неисламското непочитување и исмејување на демонстрантите, додека иселениците биле „зачудени од ниското ниво на општо знаење, недостатокот на софистицираност, нискиот степен на [[образование]]“ на Иранците кои дошле во посета, како што била тогаш новоизбраната пратеничка г-ѓа Џамилех Кадивар.<ref name="BCOIGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|title=THE BERLIN CONFERENCE ON IRAN: A GOOD IDEA THAT BACKFIRED|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165257/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|archive-date=2016-03-03|accessdate=2007-11-24}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20160303165257/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm "THE BERLIN CONFERENCE ON IRAN: A GOOD IDEA THAT BACKFIRED"]. Archived from [http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm the original] on 2016-03-03<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2007-11-24</span></span>.</cite></ref> == Поврзано == {{Портал|Иран|Политика|Слобода на говорот}} * [[Човекови права во Исламска Република Иран]] * [[Слобода на говорот во Иран]] * [[Судски систем на Иран]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.iranonline.com/newsroom/Archive/Berlin-Conference/index.html Видео од конференцијата во Берлин] архивирано * [http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm БЕРЛИНСКА КОНФЕРЕНЦИЈА НА ИРАН ПО ИЗБОРИТЕ КОИ ЗАВРШИЈА ВО ХАОС] архивирано [[Категорија:Германско-ирански односи]] [[Категорија:Меѓународни конференции во Германија]] [[Категорија:Политички скандали во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Историја на Исламска Република Иран]] [[Категорија:Германија во април 2000 година]] [[Категорија:Конференции во 2000 година]] [[Категорија:Иран во 2000 година]] [[Категорија:Берлин во 2000 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 2ygtl82ascbld02p6g5es7s04xswb62 5571346 5571341 2026-06-03T20:52:51Z Dandarmkd 31127 5571346 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=„Иран по изборите“|image=|image_upright=|image_alt=|caption=|native_name=Iran nach den Wahlen (Иран нах ден вален)|native_name_lang=de|English_name=|time=|timezone=|duration=<!-- {{duration|h=x|m=x|s=x}} or {{time interval|date1|date2|options}} -->|date={{start and end dates|2000|4|7|2000|4|9|df=y}}|venue=[[Дом на светските култури]]|Location=[[Берлин]], [[Германија]]|coordinates=<!-- {{coord|LAT|LON|region:XXXX_type:event|display=inline,title}} -->|also_known_as=Берлинска конференција|type=[[панел-расправа]]|theme=|organisers=[[Фондација „Хајнрих Бел“]]|participants=|url=|blank_label=<!-- or |blank_data= -->|blank1_label=<!-- or |blank1_data= -->|blank2_label=<!-- or |blank2_data= -->|website=<!-- {{URL|example.com}} -->|notes=}} '''Иран по парламентарните избори: Динамиката на реформите во Исламската Република''' ({{Langx|de|Iran nach den Parlamentswahlen: Die Reformdynamik in der Islamischen Republik}}; попозната како '''Берлинска конференција''' за Иран) ― тридневна конференција за иднината на [[Иран]] по убедливата победа на реформистите на законодавните избори во 2000 година, организирана од Фондацијата „Хајнрих Бел“ и одржана во [[Берлин]] во април 2000 година. Конференцијата била помалку значајна по своите постапки отколку по нејзиното нарушување од страна на противрежимските ирански егзиланти и по долгите [[Затвор|затворски]] казни изречени на неколку учесници по нивното враќање во Иран. == Конференцијата == [[Податотека:Haus_der_Kulturen_der_Welt_from_Spree_River.JPG|мини|Местото на настанот.]] Конференцијата била одржана од страна на Институтот „Хајнрих Бел“, „независна германска културна организација блиска до [[Сојуз 90/Зелени|Зелената партија]] “, по убедливата победа на кандидатите реформисти на изборите за собранието (меџлисот) во февруари 2000 година.<ref name="BCOIGI">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|title=THE BERLIN CONFERENCE ON IRAN: A GOOD IDEA THAT BACKFIRED|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165257/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_11400.htm|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> На неа присуствувале не само „реформистички интелектуалци“ од Иран, туку и „забранети и протерани ирански политички активисти“.<ref name="ITFCA">{{Наведена мрежна страница|url=http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|title=Iran: Trial for Conference Attendees|archive-url=https://web.archive.org/web/20081115080651/http://hrw.org/english/docs/2000/11/02/iran610.htm|archive-date=2008-11-15|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> За жал, организаторите не го предвиделе големиот политички јаз меѓу протераните и поконзервативните ирански реформисти. На вториот ден од конференцијата, стотици ирански егзиланти упаднале во Домот на светските култури ([[Германски јазик|германски]]: Haus Der Kulturen Der Welt) и „организирале протести и против учесниците и против политичката ситуација во Иран“.<ref name="amnestyIFIPC">{{Наведена мрежна страница|url=http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|title=Iran: Further information on Prisoners of Conscience|archive-url=https://web.archive.org/web/20060430224524/http://web.amnesty.org/library/Index/ENGMDE130052001?open&of=ENG-315|archive-date=2006-04-30|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Извиците „смрт за Исламската Република“ и „Платеници, одете си дома“ ги спречиле учесниците да зборуваат, додека според противрежимската прес-служба на Иран, „една девојка се појави на главната трибина и се соблече речиси до последното парче освен исламски шал, а подоцна еден маж се качи на стол и целосно се соблече, изложувајќи слики од свештеничките водачи на режимот“<ref name="BCOIEIC">[http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm BERLIN CONFERENCE OF IRAN AFTER ELECTIONS ENDED IN CHAOS ] {{Семарх|date=2016-03-03|url=https://web.archive.org/web/20160303173209/http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm}} Iran Press Service, 8 април 2000</ref> за доброто на телевизиските гледачи во Иран каде што била емитувама конференцијата. [[Би-би-си|BBC,]] исто така, објавиле дека меѓу демонстрантите „вклучуваше маж кој се соблекуваше и жена која танцуваше со голи раце“.<ref name="bbcGCATIV">[https://news.bbc.co.uk/2/hi/middle_east/1116536.stm Germany's 'concern' at Iran verdicts]</ref> Тврдокорните елементи во Иран биле разбеснети од емитувањето на протестите, а по конференцијата „најмалку десет“<ref name="ITFCA"/> ирански учесници биле уапсени, судени и осудени на неколку години затвор по нивното враќање во Иран за кривични дела како што се „навредување на поранешниот водач на Исламската Република Иран, [[Ајатолах|ајатолахот]] Хомеини, и ширење пропаганда против исламскиот систем“.<ref name="amnestyPOCAG">[http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN Iran: Further information on torture/ill-treatment/prisoner of conscience - Akbar Ganji] {{Семарх|date=2007-11-15|url=https://web.archive.org/web/20071115210757/http://web.amnesty.org/library/index/ENGMDE130032001?open&of=ENG-IRN}}</ref> === Говорници === Говорниците на конференцијата имале различно потекло и припаѓале на широк спектар на политички групи. Панелот вклучувал интелектуалци и активисти со реформистички, националистичко-религиозни и секуларни склоности, имено: {{Columns-start|num=2}} * [[Али Афшари]], студентски водач (поврзан со [[Канцеларија за зајакнување на единството|КЗЕ]])<ref name="Eshkevari"/> * [[Хамидреза Џалаејпур]], [[Социологија|социолог]] и [[новинар]] (поврзан со [[Исламски ирански учеснички фронт|ИИУФ]]) * [[Махмуд Доулатабади]], [[писател]] и [[роман]]описец ([[Секуларност|секуларец]])<ref name="Eshkevari"/> * [[Мехрангиз Кар]], адвокат и [[Активизам|активист]] за [[човекови права]] (секуларна [[Феминизам|феминистка]])<ref name="Eshkevari"/> * [[Џамилех Кадивар]], неодамна избран пратеник за [[Техеран, Реј, Шемиранат, Есламшахр и Пардис|Техеран]] (реформист) * [[Мохаманд-Али Сепанлѕ]], [[Книжевна критика|книжевен критичар]] и [[поет]] (секуларец) * [[Чангиз Пахлеван]], писател и изучувач за културни изучувања (секуларец)<ref name="Eshkevari"/> * [[Езатолах Сахаби]], поранешен пратеник и директор на „''[[Иран-е-Фарда]]''“ (националист-религиозен)<ref name="Eshkevari"/> * [[Сахла Лахиџи]], издавач и активист за женски права<ref name="Eshkevari"/> {{Column}} * [[Алиреза Алавитабар]], [[Политичка наука|политички научник]] и новинар (поврзан со [[Исламски ирански учеснички фронт|ИИУФ]]) * [[Казем Кардевани]], социолог и писател (секуларец)<ref name="Eshkevari"/> * [[Шахла Шеркат]], директор на „''[[Занан]]''“ и активистка за права на жените (исламска феминистка)<ref name="Eshkevari"/> * [[Фариборз Раисдана]], [[Економија|економист]] (секуларец) * [[Мониро Раванипур]], писател (секуларец) * [[Хадиџех Могхадам]], конзерваторски борец и активист за [[женски права]] * [[Акбар Ганџи]], новинар и колумнист (реформист)<ref name="Eshkevari"/> * [[Хасан Јусефи Ескевари]], свештеник и поранешен пратеник (националист-религиозен)<ref name="Eshkevari">{{cite book|last1=Eshkevari|first1=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|page=37}}</ref> {{Columns-end}} Претседател на панелот на првиот ден бил Ахмад Тахери.<ref name="Eshkevari148">{{Наведена книга|title=Islam and Democracy in Iran: Eshkevari and the Quest for Reform|last=Eshkevari|first=Hasan Yousefi|last2=Mir-Hosseini|first2=Ziba|last3=Tapper|first3=Richard|date=2006|publisher=I.B.Tauris|isbn=978-1-84511-133-5|pages=148–150}}</ref> === Прекини === Меѓу присутните биле членови на две политички организации на ирански дисиденти во [[прогонство]], Работничко-комунистичката партија на Иран (РКП) и Берлинските протерани жени на Иран против фундаментализмот (БПЖИПФ), кои планиле да ја попречат конференцијата.<ref name="Eshkevari148"/> Првиот ден, тие се обиделе да го спречат почетокот на конференцијата со извикување слогани како „Смрт на Исламската Република“ и „Акхунд (свештенику) губи се!“, при што второто се однесувало на Хасан Јусефи Ешкевари кој требал да зборува.<ref name="Eshkevari148" /> Кога некој друг во публиката се обидел да ги спречи членовите на РКП и БПЖИПФ кои скандирале, настанала тепачка меѓу двете партии и полицијата била повикана на местото на одржување, што довело до придружба на водачот на БПЖИПФ, Шади Амин да замине надвор.<ref name="Eshkevari148" /> Организаторите прифатиле да објават едноминутно молчење во „спомен на илјадниците жртви на Исламската Република“ пред почетокот на конференцијата, што го побарале БПЖИПФ.<ref name="Eshkevari148" /> Вториот ден започнал со повеќе прекини, кога РКП протестирале дека не дале глас на конференцијата. Организаторите ѝ дадоа на Мина Ахади од РКП петнаесет минути да зборува на говорницата, но наскоро станало очигледно дека тие се заинтересирани само да го попречат состанокот.<ref name="Eshkevari148"/> Ахади рекла дека ќе „го попречат секој што го бранел [[Мохамад Катами|Хатами]]“ и дека се подготвени да го направат тоа само „кој не бил меѓу водачите на Исламската Република“, а потоа почнале да скандираат „Смрт за Исламската Република“, по што следеле и некои од толпата. Некои од говорниците не биле во можност целосно да ги одржат своите говори како резултат на постојаните прекини.<ref name="Eshkevari148" /> На третиот ден, организаторите не им дозволиле на членовите на РКП и БПЖИПФ да влезат во зградата на конференцијата. За останатите учесници биле издадени влезници, а говорите биле одржани без прекини.<ref name="Eshkevari148"/> == Последици == === Затворски казни за учесниците === Меѓу осудените биле: * Саид Садр, [[Преведување|преведувач]] во [[Германија|германската]] [[Дипломатска делегација|амбасада]], првично бил обвинет од обвинителството за „водење војна против [[Алах|Бога]]“ (мохаребе), што е смртно казниво злосторство во [[Иран]].<ref>[http://mehr.org/Kar.htm Urgent Action Appeal (Petition)]</ref> На крајот, тој бил осуден на 10 години затвор. * Халил Ростамхани, новинар во „''Daily News''“ и „''Iran Echo''“ и директор на преведувачко претпријатие, бил осуден на девет години затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.netnative.com/news/01/jan/1132.html|title=Khalil Rostamkhani's interview with Berliner Zeitung (updated)|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303165936/http://www.netnative.com/news/01/jan/1132.html|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Тој се појавил пред Техеранскиот револуционерен суд на 9 ноември 2000 година. Обвинителот побарал [[смртна казна]] и го обвинил дека е „мохареб“ (борец против Бог), дека „примал и распространувал летоци и соопштенија за медиумите од опозициски групи со седиште во странство и дека учествувал во организацијата на Берлинската конференција, што претставувало закана за безбедноста на земјата“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rsf.org/rsf/uk/html/mo/cplp/cp/141100.html|title=Two journalists threatened with death penalty, another journalist on hunger strike after suffering torture|archive-url=https://web.archive.org/web/20020508202557/http://www.rsf.org/rsf/uk/html/mo/cplp/cp/141100.html|archive-date=2002-05-08|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Ростамхани помогнал во организирањето на конференцијата, но не присуствувал на неа.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canada.ifex.org/es/content/view/full/12429|title=Berlin Conference: Four journalists sentenced to four to ten years' imprisonment|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029185027/http://www.canada.ifex.org/es/content/view/full/12429|archive-date=2013-10-29|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Езатолах Сахаби бил главен уредник на сега забранетото списание „''Иран-е Фарда''“ (во превод Иран на утрешнината). На 13 јануари 2001 година, Исламскиот револуционерен суд во Техеран го осудил на четири и пол години затвор.<ref>[http://www1.umn.edu/humanrts/wgad/30-2001.html Ezzatollah Sahabi et al. v. Islamic Republic of Iran, Working Group on Arbitrary Detention],</ref> * Али Афшари, добро познат ирански студентски водач, бил осуден на пет години затвор. Откако бил ослободен од затвор со кауција во 2002 година, тој јавно се извинил „на иранскиот народ“ за тоа што признал „лага за неговиот заговор за соборување на ИРИ и други обвинувања“, и за тоа што не можел да издржи мачење за која рекол дека била употребена за да го принудат да признае. * Мехрангиз Кар, [[Феминизам|феминистичка]] адвокатка, добила четири години затвор, наводно за „дејствување против националната безбедност со учество на Берлинската конференција и ширење пропаганда против Исламската Република Иран“.<ref name="amnestyIFIPC"/> * Шахла Лахиџи, феминистичка издавачка, добила четири години затвор, исто така наводно за „дејствување против националната безбедност со учество на Берлинската конференција и со ширење пропаганда против Исламската Република Иран“.<ref name="amnestyIFIPC" /> * Акбар Ганџи, познат исламски револуционер кој станал истражувачки новинар и уредник на весникот „''Фат''“ (во превод победа), бил осуден на 10 години затвор, по што следеле пет години егзил (подоцна намалена на шест години затвор и без егзил) за „задржување класифицирани документи од Министерството за култура и исламско водство, навредување на поранешниот водач на Исламската Република Иран, ајатолахот Хомеини, и ширење пропаганда против исламскиот систем“. Неговото време во затвор бил обележано со [[штрајк]] со глад и драматично прикажување на траги од мачење во судницата.<ref>[http://www.farsinet.com/news/nov2000wk2.html#torture Iran's Top Journalist Accuses Authorities of Torture ]</ref>{{Повеќе|Акбар Ганџи#Затворање}} * Шахла Шеркат, основач и издавач на списанието „''Занан''“ (во превод жени), била осудена на четири месеци затвор и парична казна од два милиони томани.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pbs.org/adventuredivas/iran/divas/index.html|title=shahla sherkat editor extraordinaire|archive-url=https://web.archive.org/web/20080917070046/http://www.pbs.org/adventuredivas/iran/divas/index.html|archive-date=2008-09-17|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> * Хасан Јусефи Ешкевари, верски изучувач и новинар во „''Нешат''“ и „''Иран-е-Фарда''“, бил затворен по враќањето во август и суден пред Посебен суд за свештенството, почнувајќи од октомври. Првично бил обвинет за отпадништво,<ref name="ITFCA"/> кривично дело што е казнувано со смрт, но бил осуден на седум години затвор и четири години затвор.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.payvand.com/news/05/feb/1057.html|title=2/6/05 Iranian dissident cleric Eshkevari released after 4 years in jail|archive-url=https://web.archive.org/web/20160303194336/http://www.payvand.com/news/05/feb/1057.html|archive-date=2016-03-03|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> === Протест против казните === [[Германија|Германскиот]] министер за надворешни работи Јошка Фишер ја изразил својата „длабока загриженост“ во врска со казните на [[Иран|иранскиот]] [[амбасадор]]. Групите за човекови права воделе кампања против казните.<ref name="amnestyPOCAG"/><ref name="ITFCA"/> Било сметано дека затворањата биле дел од угнетувањето против слободата на изразување од страна на тврдокорните активисти насочена против реформаторите. Амнести интернешнл издале соопштение за обвинителството:<blockquote>„Во април 2000 година, околу 20 весници беа затворени од страна на Судот за печат. Исто така, други новинари, вклучувајќи ги Машалах Шамсолваезин, Емадедин Баки и издавачот Хоџатолеслам Абдолах Нури, беа затворени во врска со објавените статии во весници.“</blockquote> === Критика кон конференцијата === Иранското судство, кое често е опишувано како надвладејувано од противреформистички „конзервативци“, ја осудило Конференцијата како „организирана од „ционистите“ кои ја контролираат [[Германија|германската]] [[Сојуз 90/Зелени|Зелена партија,]] кон која е поврзан Институтот „Хајнрих Бел“ кој ја организирал конференцијата. Сепак, учесникот на конференцијата и политички затвореник Акбар Ганџи фрлил сомнеж врз ова обвинение, истакнувајќи дека Иранците не можеле да одат на конференцијата без дозвола од властите и дека самите власти го примиле водачот на наводно ционистичката Зелена партија, Јошка Фишер. Ако<blockquote>Министерството за разузнавање, судството, властите знаеја дека организаторите се ционисти и ни дозволија да одиме во Берлин на состанокот, а потоа нè охрабрија да извршиме кривично дело.</blockquote>и прашувајќи зошто<blockquote>Службениците можат да разговараат со ционисти, а не со обични граѓани? Како е можно интелектуалците, изучувачите и спортистите да можат да комуницираат со Американците со кои ние немаме никакви односи, но немаме ни со германски колеги?<ref>[http://www.iran-press-service.com/articles_2000/dec_2000/ganji_named_fallahian_11200.htm GANJI IDENTIFIED FALLAHIAN AS THE "MASTER KEY" IN CHAIN MURDERS] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130510193711/http://www.iran-press-service.com/articles_2000/dec_2000/ganji_named_fallahian_11200.htm|date=2013-05-10}}</ref></blockquote>Други кои биле посочувствителни кон реформското движење, како што е Иранската прес-служба, ја опишале конференцијата како „добра идеја што се врати како бумеранг“. Службата се пожали дека организаторите Томас Хартман, Мехди Џафари-Горзини, Бахман Нуруманд „не биле свесни за тежината, важноста и сложеноста на задачата“ и им недостасувало „какво било искуство или вештина за толку чувствителна и чувствителна дипломатска изведба“. Иранците кои дошле во посета биле „видливо шокирани“ од неисламското непочитување и исмејување на демонстрантите, додека иселениците биле „зачудени од ниското ниво на општо знаење, недостатокот на софистицираност, нискиот степен на [[образование]]“ на Иранците кои дошле во посета, како што била тогаш новоизбраната пратеничка г-ѓа Џамилех Кадивар.<ref name="BCOIGI"/> == Поврзано == {{Портал|Иран|Политика|Слобода на говорот}} * [[Човекови права во Исламска Република Иран]] * [[Слобода на говорот во Иран]] * [[Судски систем на Иран]] == Наводи == {{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.iranonline.com/newsroom/Archive/Berlin-Conference/index.html Видео од конференцијата во Берлин] архивирано * [http://www.iran-press-service.com/articles/iran_berlin_conf_8400.htm БЕРЛИНСКА КОНФЕРЕНЦИЈА НА ИРАН ПО ИЗБОРИТЕ КОИ ЗАВРШИЈА ВО ХАОС] архивирано [[Категорија:Германско-ирански односи]] [[Категорија:Меѓународни конференции во Германија]] [[Категорија:Политички скандали во Иран]] [[Категорија:Историја на граѓанските права и слободи во Иран]] [[Категорија:Историја на Исламска Република Иран]] [[Категорија:Германија во април 2000 година]] [[Категорија:Конференции во 2000 година]] [[Категорија:Иран во 2000 година]] [[Категорија:Берлин во 2000 година]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] pefhbpy1bhchcvji4qa0x9xe9ffz9mc Женевска конвенција за воени заробеници 0 1396707 5571351 2026-06-03T21:20:48Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1346407145|Geneva Convention on Prisoners of War]]“ 5571351 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource}} [[Податотека:Les_Conventions_De_Geneve_De_1929_(14676813964).jpg|мини|Насловна страница на француско издание на Женевската конвенција од 1929 година]] [[Податотека:RGBl_Genf_1929.jpg|мини|Двојазична француска/германска верзија на Женевската конвенција од 1929 година, од изданието на ''[[Рајхсгецецблат]]'' од 1934 година]] '''Женевската конвенција за воени заробеници''' била потпишана на 27 јули 1929 година во Женева,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-pow-1929|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref><ref>h{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/305-IHL-GC-1929-2-EN.pdf|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref> а нејзиното официјално име било '''Конвенција за третман на воени заробеници''', која стапила на сила на 19 јуни 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/305?OpenDocument|title=Treaties, States parties, and Commentaries - Geneva Convention on Prisoners of War, 1929|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2019-06-07}}</ref> и токму оваа верзија на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] го опфаќала третманот на [[Воен заробеник|воените заробеници]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и претставува претходник на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] потпишана во 1949 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refworld.org/legal/agreements/icrc/1949/en/35606|title=Geneva Convention Relative to the Treatment of Prisoners of War (Third Geneva Convention)}}</ref> На својата веб-страница, [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] наведува дека:<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Општи одредби == * '''Член 1''' — експлицитно се повикува на '''Член 1, Член 2''' и '''Член 3''' од ''Хашката конвенција за почитување на [[Закон на војната|законите и обичаите на војување]] на копно ([[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хаг IV]]),<ref name="HagueIV">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|title=Laws of War on Land (Hague IV); October 18, 1907|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525082008/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|archive-date=25 May 2015|accessdate=21 March 2006}}</ref> од 18 октомври 1907 година'', со цел да се дефинира кои се [[Комбатант|законски борци]] и затоа се квалификуваат како воени заробеници (ВО) по заробувањето, а покрај борците опфатени со Хаг IV, некои цивили се опфатени и во делот од оваа Конвенција наречен „[[Женевска конвенција за воени заробеници#Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили|Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили]]“. * '''Член 2''', '''Член 3''' и '''Член 4''' — наведуваат дека воените заробеници се затвореници на Силата што ги држи, а не затвореници на единицата што ги прима и дека воените заробеници имаат право на чест и почитување и дека жените треба да се третираат со сета почит што им следува на нивниот пол и дека затворениците од слична категорија мора да се третираат на ист начин. == Заробување == * '''Член 5''' и '''Член 6 —''' опфаќаат што може, а што не може да се направи со затвореник при заробување, а доколку се побара, освен ако не се премногу болни за да се придржуваат, затворениците се обврзани да го дадат своето вистинско име и чин, но не смеат да бидат принудени да дадат дополнителни информации, а личните предмети на затворениците, освен оружје и коњи, не смеат да им се одземат. Формулацијата на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] од 1949 година била намерно изменета од онаа на конвенцијата од 1929 година, така што војниците кои „паѓале во власта“ по предавањето или масовната капитулација на непријателот сега би биле заштитени, како и оние кои биле заробени во текот на борбите. (видете [[Разоружани непријателски сили|Разоружени непријателски сили]]( == Заробеништво == === Евакуација на воени заробеници === * '''Член 7''' и '''Член 8''' — наведуваат дека затворениците треба да бидат евакуирани од [[Борба|борбената]] зона во најкраток можен рок и дека завојуваните страни се обврзани меѓусебно да се известат една со друга за заробувањето на затвореници во најкраток можен рок. === Логори за воени заробеници === * '''Член 9''' и '''Член 10''' — го опфаќаат видот на логор во кој можеле да бидат притворени воени заробеници и кои морале да бидат изградени на таков начин што условите би биле слични на оние што ги користеле сопствените војници на завојуваните страни во базните логори. Камповите морале да бидат лоцирани на здрави локации и подалеку од борбената зона и: „Завојуваните страни, доколку е можно, ќе избегнуваат собирање во еден логор на затвореници од различни раси или националности“. Затворениците не смеат да се користат како [[човечки штитови]] со тоа што ќе бидат испратени во област каде што би биле изложени на оган од борбената зона или да бидат вработени за да обезбедат со своето присуство одредени точки или области имуни на [[бомбардирање]]. * '''Член 11''', '''Член 12''' и '''Член 13''' — се наведува: „Храната мора да биде со сличен квалитет и количина како и храната на сопствените војници на завојуваната страна, а на воените заробеници не може да им се одбие храна како казна; треба да се обезбеди менза во која ќе се продаваат локални производи и производи. Треба да се обезбеди соодветна облека; и дека санитарните услуги во камповите треба да бидат повеќе од доволни за да се спречат епидемии.“ * '''Член 14''' и '''Чкен 15''' — го опфаќаат обезбедувањето медицински установи во секој камп. * '''Член 16''' и '''Член 17''' — опфаќаат обезбедување религиозни потреби, интелектуални забави и спортски објекти. * '''Член 18''' и '''Член 19''' — опфаќаат внатрешната дисциплина на камп кој е под команда на одговорен офицер. * '''Член 20''', '''Член 21''', '''Член 22''' и '''Член 23''' — наведуваат дека офицерите и лицата со еквивалентен статус кои се воени заробеници ќе бидат третирани со почитување што им следува на нивниот чин и возраст и даваат повеќе детали за тоа каков треба да биде тој третман. * '''Член 24''' — опфаќа стапката на плата на воените заробеници. * '''Член 25''' и '''Член 26''' — опфаќаат одговорностите на органот за притвор при преместување на затвореници од една локација на друга, а со тоа затворениците мора да бидат доволно здрави за да патуваат, мора да бидат информирани каде се преместуваат и нивните лични работи, вклучително и банкарските сметки, треба да останат достапни. === Трудот на воените затвореници === * '''Член 27''' до '''Член 34''' — опфаќаат работата на воените затвореници која мора да одговара на чинот и здравјето на затворениците и не смее да биде поврзана со војната и мора да биде безбедна работа, а надоместокот би бил договорен меѓу завојуваните страни и ќе му припаѓа на затвореникот кој ја извршува работата. === Односите на затворениците со властите === * '''Член 42''' до '''Член 67''' — ги опфаќаат односите на затворениците со властите, а повеќето од овие одредби се опфатени со одредбата дека затворениците се под сопствениот кодекс на воени прописи на притворската власт, со некои дополнителни одредби кои опфаќаат специфични прашања за воените заробеници и некои други одредби за заштита на воените заробеници доколку воените прописи на притворската власт не исполнуваат минимален стандард. Два специфични прописи кои ги разликувале воените заробеници од воените прописи на притворените се дека ниту еден воен заробеник не може да биде лишен од својот чин од страна на притворската власт, а избеганите воени заробеници кои се повторно земени пред да можат да се приклучат на својата војска или да ја напуштат територијата окупирана од војската што ги заробила ќе бидат подложени само на дисциплинска казна. == Прекинување на заробеништвото == * '''Член 68''' до '''Член 74''' — наведуваат дека сериозно болните и сериозно повредените воени заробеници мора да бидат репатрирани штом нивната состојба тоа го дозволи и ниедно репатрирано лице не може да биде користено во активна воена служба. * '''Член 75''' — опфаќа ослободување на крајот од непријателствата кое треба да биде дел од [[Примирје|примирјето]], а доколку ова не е можно, тогаш репатријацијата на затворениците треба да се изврши со најмало можно одложување по склучувањето на мирот. Оваа конкретна одредба требала да предизвика проблеми по [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] бидејќи бидејќи предавањето на силите на Оската било безусловно ([[безусловно предавање]]), немало примирје, а во случајот со Германија, целосен мировен договор не бил потпишан сè до потпишувањето на [[Договор за конечно спогодба во однос на Германија|Договорот за конечно спогодба во однос на Германија]] во 1990 година. * '''Член 76''' — ги опфаќа воените заробеници кои умирале во заробеништво и кои треба да бидат почесно погребани, а нивните гробови означени и одржувани правилно, а одредбите за тестаменти и смртни изводи треба да бидат исти како и оние за сопствените војници на силата што ги затвора. == Биро за помош и информации во врска со воените заробеници == * '''Член 77''' до '''Член 80''' — опфаќаат како и колку често силите треба да разменуваат информации за затворениците и деталите за тоа како друштвата за помош на воените затвореници треба да бидат вклучени во нивната помош. == Примена на Конвенцијата врз одредени класи на цивили == * '''Член 81''' — наведува дека лицата кои ги следат [[Војска|вооружените сили]] без директно да им припаѓаат, кои паѓаат во рацете на непријателот и кои вториот смета дека е целисходно да ги притвори, имаат право да се третираат како воени заробеници. Оваа одредба се однесувала на [[Военотехнички изведувач|изведувачи на воена поддршка]], [[Цивил|цивилни]] [[Воен дописник|воени дописници]], [[Сатлер|шпедитери]] итн. == Спроведување на конвенцијата == * '''Член 82''' до '''Член 97''' — го опфаќаат спроведувањето на оваа конвенција, а '''Член 82''' и '''Член 83''' содржат две важни клаузули: „Во случај, во време на војна, една од завојуваните страни да не е страна на Конвенцијата, нејзините одредби сепак ќе останат во сила меѓу завојуваните страни кои се нејзини страни“, и дека одредбите од оваа конвенција продолжуваат да ги опфаќаат воените заробеници по непријателствата до нивната репатријација, освен ако завојуваните страни не се договорат поинаку или не го замени поповолен режим. == Анекс на Конвенцијата од 27 мај 1929 година, во врска со третманот на воените заробеници == Анексот додал детали на одредбите што се однесувале на репатријацијата и хоспитализацијата. == Партии == Следните земји ја потпишаа или ја ратификуваа Конвенцијата: <ref name=":icrc-cnv-parties-1929">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=305|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 27 July 1929.|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-02-08}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Држава !Потпишано ![[Ратификација]] / Пристапување или Резервација/ [[Декларација]]{{БелешкаОзнака|An any statement made by a State during accession, succession or ratification that modifies way of application of certain provisions of convention. Checkout the source for more accurate definition.<ref name=":icrc-cnv-parties-1929" />}} |- |Аргентина |  |05.03.1945 |- |Австралија |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Австрија |27.07.1929 |13.03.1936 |- |Белгија |27.07.1929 |12.05.1932 |- |Боливија |27.07.1929 |13.08.1940 |- |Бразил |27.07.1929 |23.03.1932 |- |Булгарија |27.07.1929 |13.10.1937 |- |Канада |27.07.1929 |20.02.1933 |- |Чиле |27.07.1929 |01.06.1933 |- |Republic of China |27.07.1929 |19.11.1935 |- |Colombia |27.07.1929 |05.06.1941 |- |Czechoslovakia |27.07.1929 |12.10.1937 |- |Denmark |27.07.1929 |05.08.1932 |- |Egypt |27.07.1929 |25.07.1933 |- |El Salvador |  |22.04.1942 |- |Estonia |27.07.1929 |11.06.1936 |- |Fiji |  |09.08.1971 |- |France |27.07.1929 |21.08.1935 |- |Germany |27.07.1929 |21.02.1934 |- |Greece |27.07.1929 |28.05.1935 |- |Hungary |27.07.1929 |10.09.1936 |- |India |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Indonesia |  |05.06.1959 |- |Iraq |  |29.05.1934 |- |Israel |  |03.08.1948 |- |Italy |27.07.1929 |24.03.1931 |- |Jordan |  |09.03.1949 |- |Latvia |27.07.1929 |14.10.1931 |- |Liechtenstein |  |11.01.1944 |- |Lithuania |  |27.02.1939 |- |Mexico |27.07.1929 |01.08.1932 |- |Monaco |  |17.03.1948 |- |Myanmar |  |01.04.1937 |- |Netherlands |27.07.1929 |05.10.1932 |- |New Zealand |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Norway |27.07.1929 |24.06.1931 |- |Pakistan |  |02.02.1948 |- |Papua New Guinea |  |26.05.1976 |- |Philippines |  |01.04.1947 |- |Poland |27.07.1929 |29.06.1932 |- |Portugal |27.07.1929 |08.06.1931 |- |Romania |27.07.1929 |24.10.1931 |- |Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes |27.07.1929 |20.05.1931 |- |Slovakia |  |15.09.1939 |- |South Africa |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Spain |27.07.1929 |06.08.1930 |- |Sweden |27.07.1929 |03.07.1931 |- |Switzerland |27.07.1929 |19.12.1930 |- |Thailand |27.07.1929 |03.06.1939 |- |Turkey |27.07.1929 |10.03.1934 |- |Britain |27.07.1929 |23.06.1931 |- |USA |27.07.1929 |04.02.1932 |- |Venezuela |  |15.07.1944 |} == Ефективност == [[Воени заробеници во Втората светска војна|За време на Втората светска војна]], конвенцијата била прекршена од сите завојувани страни, но во различен степен, па така сојузниците, генерално ја почитувале, додека Оската не.<ref name=":14">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cngxrw5lk_gC&dq=Germany+signed+the+Geneva+Convention+on+Prisoners+of+War&pg=PA5|title=Prisoner Of War: Voices from Behind the Wire in the Second World War|last=Rollings|first=Charles|date=2011-08-31|publisher=Ebury Publishing|isbn=978-1-4464-9096-9|language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Наведена книга|url=https://academic.oup.com/book/43087|title=Prisoners of War: Europe: 1939-1956|last=Moore|first=Bob|date=2022-05-05|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-187597-7|language=en|doi=10.1093/oso/9780198840398.001.0001}}</ref> == Белешки == {{БелешкаПодножје}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Наводи == == Дополнително читање == * [https://web.archive.org/web/20120205211218/http://www.cicr.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=P Список на 53 земји што ја ратификуваа Конвенцијата] . Земјите што ја ратификуваа Конвенцијата се нарекуваат држави-страни. Не сите земји што подоцна беа вклучени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ја потпишаа, на пр. [[Советски Сојуз|СССР]] . Јапонија ја потпиша Конвенцијата, но не ја ратификуваше. Тие беа „држава-потписничка“. [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=S Список на 9 земји што беа само држави-потписнички.] * Копија од конвенцијата што ја држи [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] : [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/305?OpenDocument Конвенција за третман на воени заробеници] . [[Женева]], 27 јули 1929 година. * Копија од конвенцијата ратификувана од [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/geneva02.asp Конвенцијата на Соединетите Американски Држави меѓу Соединетите Американски Држави и други сили, во врска со воените заробеници] ; 27 јули 1929 година. Одржана во рамките на [[Проект Авалон|проектот Авалон]] на [[Правен факултет на Јејл|з]] [[Категорија:Воени заробеници]] [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори со Тајланд]] [[Категорија:Договори со Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Кралството Романија]] [[Категорија:Договори на Словачката Република (1939–1945)]] [[Категорија:Договори проширени на Унијата на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Шпанија за време на Реставрацијата]] [[Категорија:Договори на Втората Полска Република]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Папуа Нова Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Доминионот Пакистан]] [[Категорија:Договори проширени на Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори на Мјанмар]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Латвиа]] [[Категорија:Договори на Јордан]] [[Категорија:Договори на Израел]] [[Категорија:Договори на Кралството Италија (1861–1946)]] [[Категорија:Договори на Втората Грчка Република]] [[Категорија:Договори на Кралството Унгарија (1920–1946)]] [[Категорија:Договори проширени на Британска Индија]] [[Категорија:Договори на Индонезија]] [[Категорија:Договори на Кралството Ирак]] [[Категорија:Договори на Третата Француска Република]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Естони]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Кралството Египет]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Република Кина (1912–1949)]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кралството Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Бразил од ерата на Варгас]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори проширени на Австралија]] [[Категорија:Договори на Првата Австриска Република]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори од меѓувоениот период]] [[Категорија:Договори против тортура]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] noo0hctj5pnfy6wsmjl700y29mbzcdd 5571352 5571351 2026-06-03T21:22:53Z IvanKonev123 98191 5571352 wikitext text/x-wiki {{Short description|1929 international agreement}} {{redirect|Женевска конвенција (1929)|Конвенција за ранетите и болните|Женевска конвенција за ранетите и болните}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Wikisource}} [[Податотека:Les_Conventions_De_Geneve_De_1929_(14676813964).jpg|мини|Насловна страница на француско издание на Женевската конвенција од 1929 година]] [[Податотека:RGBl_Genf_1929.jpg|мини|Двојазична француска/германска верзија на Женевската конвенција од 1929 година, од изданието на ''[[Рајхсгецецблат]]'' од 1934 година]] '''Женевската конвенција за воени заробеници''' била потпишана на 27 јули 1929 година во Женева,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-pow-1929|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref><ref>h{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/305-IHL-GC-1929-2-EN.pdf|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref> а нејзиното официјално име било '''Конвенција за третман на воени заробеници''', која стапила на сила на 19 јуни 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/305?OpenDocument|title=Treaties, States parties, and Commentaries - Geneva Convention on Prisoners of War, 1929|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2019-06-07}}</ref> и токму оваа верзија на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] го опфаќала третманот на [[Воен заробеник|воените заробеници]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и претставува претходник на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] потпишана во 1949 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refworld.org/legal/agreements/icrc/1949/en/35606|title=Geneva Convention Relative to the Treatment of Prisoners of War (Third Geneva Convention)}}</ref> На својата веб-страница, [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] наведува дека:<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Општи одредби == * '''Член 1''' — експлицитно се повикува на '''Член 1, Член 2''' и '''Член 3''' од ''Хашката конвенција за почитување на [[Закон на војната|законите и обичаите на војување]] на копно ([[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хаг IV]]),<ref name="HagueIV">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|title=Laws of War on Land (Hague IV); October 18, 1907|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525082008/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|archive-date=25 May 2015|accessdate=21 March 2006}}</ref> од 18 октомври 1907 година'', со цел да се дефинира кои се [[Комбатант|законски борци]] и затоа се квалификуваат како воени заробеници (ВО) по заробувањето, а покрај борците опфатени со Хаг IV, некои цивили се опфатени и во делот од оваа Конвенција наречен „[[Женевска конвенција за воени заробеници#Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили|Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили]]“. * '''Член 2''', '''Член 3''' и '''Член 4''' — наведуваат дека воените заробеници се затвореници на Силата што ги држи, а не затвореници на единицата што ги прима и дека воените заробеници имаат право на чест и почитување и дека жените треба да се третираат со сета почит што им следува на нивниот пол и дека затворениците од слична категорија мора да се третираат на ист начин. == Заробување == * '''Член 5''' и '''Член 6 —''' опфаќаат што може, а што не може да се направи со затвореник при заробување, а доколку се побара, освен ако не се премногу болни за да се придржуваат, затворениците се обврзани да го дадат своето вистинско име и чин, но не смеат да бидат принудени да дадат дополнителни информации, а личните предмети на затворениците, освен оружје и коњи, не смеат да им се одземат. Формулацијата на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] од 1949 година била намерно изменета од онаа на конвенцијата од 1929 година, така што војниците кои „паѓале во власта“ по предавањето или масовната капитулација на непријателот сега би биле заштитени, како и оние кои биле заробени во текот на борбите. (видете [[Разоружани непријателски сили|Разоружени непријателски сили]]( == Заробеништво == === Евакуација на воени заробеници === * '''Член 7''' и '''Член 8''' — наведуваат дека затворениците треба да бидат евакуирани од [[Борба|борбената]] зона во најкраток можен рок и дека завојуваните страни се обврзани меѓусебно да се известат една со друга за заробувањето на затвореници во најкраток можен рок. === Логори за воени заробеници === * '''Член 9''' и '''Член 10''' — го опфаќаат видот на логор во кој можеле да бидат притворени воени заробеници и кои морале да бидат изградени на таков начин што условите би биле слични на оние што ги користеле сопствените војници на завојуваните страни во базните логори. Камповите морале да бидат лоцирани на здрави локации и подалеку од борбената зона и: „Завојуваните страни, доколку е можно, ќе избегнуваат собирање во еден логор на затвореници од различни раси или националности“. Затворениците не смеат да се користат како [[човечки штитови]] со тоа што ќе бидат испратени во област каде што би биле изложени на оган од борбената зона или да бидат вработени за да обезбедат со своето присуство одредени точки или области имуни на [[бомбардирање]]. * '''Член 11''', '''Член 12''' и '''Член 13''' — се наведува: „Храната мора да биде со сличен квалитет и количина како и храната на сопствените војници на завојуваната страна, а на воените заробеници не може да им се одбие храна како казна; треба да се обезбеди менза во која ќе се продаваат локални производи и производи. Треба да се обезбеди соодветна облека; и дека санитарните услуги во камповите треба да бидат повеќе од доволни за да се спречат епидемии.“ * '''Член 14''' и '''Чкен 15''' — го опфаќаат обезбедувањето медицински установи во секој камп. * '''Член 16''' и '''Член 17''' — опфаќаат обезбедување религиозни потреби, интелектуални забави и спортски објекти. * '''Член 18''' и '''Член 19''' — опфаќаат внатрешната дисциплина на камп кој е под команда на одговорен офицер. * '''Член 20''', '''Член 21''', '''Член 22''' и '''Член 23''' — наведуваат дека офицерите и лицата со еквивалентен статус кои се воени заробеници ќе бидат третирани со почитување што им следува на нивниот чин и возраст и даваат повеќе детали за тоа каков треба да биде тој третман. * '''Член 24''' — опфаќа стапката на плата на воените заробеници. * '''Член 25''' и '''Член 26''' — опфаќаат одговорностите на органот за притвор при преместување на затвореници од една локација на друга, а со тоа затворениците мора да бидат доволно здрави за да патуваат, мора да бидат информирани каде се преместуваат и нивните лични работи, вклучително и банкарските сметки, треба да останат достапни. === Трудот на воените затвореници === * '''Член 27''' до '''Член 34''' — опфаќаат работата на воените затвореници која мора да одговара на чинот и здравјето на затворениците и не смее да биде поврзана со војната и мора да биде безбедна работа, а надоместокот би бил договорен меѓу завојуваните страни и ќе му припаѓа на затвореникот кој ја извршува работата. === Односите на затворениците со властите === * '''Член 42''' до '''Член 67''' — ги опфаќаат односите на затворениците со властите, а повеќето од овие одредби се опфатени со одредбата дека затворениците се под сопствениот кодекс на воени прописи на притворската власт, со некои дополнителни одредби кои опфаќаат специфични прашања за воените заробеници и некои други одредби за заштита на воените заробеници доколку воените прописи на притворската власт не исполнуваат минимален стандард. Два специфични прописи кои ги разликувале воените заробеници од воените прописи на притворените се дека ниту еден воен заробеник не може да биде лишен од својот чин од страна на притворската власт, а избеганите воени заробеници кои се повторно земени пред да можат да се приклучат на својата војска или да ја напуштат територијата окупирана од војската што ги заробила ќе бидат подложени само на дисциплинска казна. == Прекинување на заробеништвото == * '''Член 68''' до '''Член 74''' — наведуваат дека сериозно болните и сериозно повредените воени заробеници мора да бидат репатрирани штом нивната состојба тоа го дозволи и ниедно репатрирано лице не може да биде користено во активна воена служба. * '''Член 75''' — опфаќа ослободување на крајот од непријателствата кое треба да биде дел од [[Примирје|примирјето]], а доколку ова не е можно, тогаш репатријацијата на затворениците треба да се изврши со најмало можно одложување по склучувањето на мирот. Оваа конкретна одредба требала да предизвика проблеми по [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] бидејќи бидејќи предавањето на силите на Оската било безусловно ([[безусловно предавање]]), немало примирје, а во случајот со Германија, целосен мировен договор не бил потпишан сè до потпишувањето на [[Договор за конечно спогодба во однос на Германија|Договорот за конечно спогодба во однос на Германија]] во 1990 година. * '''Член 76''' — ги опфаќа воените заробеници кои умирале во заробеништво и кои треба да бидат почесно погребани, а нивните гробови означени и одржувани правилно, а одредбите за тестаменти и смртни изводи треба да бидат исти како и оние за сопствените војници на силата што ги затвора. == Биро за помош и информации во врска со воените заробеници == * '''Член 77''' до '''Член 80''' — опфаќаат како и колку често силите треба да разменуваат информации за затворениците и деталите за тоа како друштвата за помош на воените затвореници треба да бидат вклучени во нивната помош. == Примена на Конвенцијата врз одредени класи на цивили == * '''Член 81''' — наведува дека лицата кои ги следат [[Војска|вооружените сили]] без директно да им припаѓаат, кои паѓаат во рацете на непријателот и кои вториот смета дека е целисходно да ги притвори, имаат право да се третираат како воени заробеници. Оваа одредба се однесувала на [[Военотехнички изведувач|изведувачи на воена поддршка]], [[Цивил|цивилни]] [[Воен дописник|воени дописници]], [[Сатлер|шпедитери]] итн. == Спроведување на конвенцијата == * '''Член 82''' до '''Член 97''' — го опфаќаат спроведувањето на оваа конвенција, а '''Член 82''' и '''Член 83''' содржат две важни клаузули: „Во случај, во време на војна, една од завојуваните страни да не е страна на Конвенцијата, нејзините одредби сепак ќе останат во сила меѓу завојуваните страни кои се нејзини страни“, и дека одредбите од оваа конвенција продолжуваат да ги опфаќаат воените заробеници по непријателствата до нивната репатријација, освен ако завојуваните страни не се договорат поинаку или не го замени поповолен режим. == Анекс на Конвенцијата од 27 мај 1929 година, во врска со третманот на воените заробеници == Анексот додал детали на одредбите што се однесувале на репатријацијата и хоспитализацијата. == Партии == Следните земји ја потпишаа или ја ратификуваа Конвенцијата: <ref name=":icrc-cnv-parties-1929">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=305|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 27 July 1929.|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-02-08}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Држава !Потпишано ![[Ратификација]] / Пристапување или Резервација/ [[Декларација]]{{БелешкаОзнака|An any statement made by a State during accession, succession or ratification that modifies way of application of certain provisions of convention. Checkout the source for more accurate definition.<ref name=":icrc-cnv-parties-1929" />}} |- |Аргентина |  |05.03.1945 |- |Австралија |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Австрија |27.07.1929 |13.03.1936 |- |Белгија |27.07.1929 |12.05.1932 |- |Боливија |27.07.1929 |13.08.1940 |- |Бразил |27.07.1929 |23.03.1932 |- |Булгарија |27.07.1929 |13.10.1937 |- |Канада |27.07.1929 |20.02.1933 |- |Чиле |27.07.1929 |01.06.1933 |- |Republic of China |27.07.1929 |19.11.1935 |- |Colombia |27.07.1929 |05.06.1941 |- |Czechoslovakia |27.07.1929 |12.10.1937 |- |Denmark |27.07.1929 |05.08.1932 |- |Egypt |27.07.1929 |25.07.1933 |- |El Salvador |  |22.04.1942 |- |Estonia |27.07.1929 |11.06.1936 |- |Fiji |  |09.08.1971 |- |France |27.07.1929 |21.08.1935 |- |Germany |27.07.1929 |21.02.1934 |- |Greece |27.07.1929 |28.05.1935 |- |Hungary |27.07.1929 |10.09.1936 |- |India |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Indonesia |  |05.06.1959 |- |Iraq |  |29.05.1934 |- |Israel |  |03.08.1948 |- |Italy |27.07.1929 |24.03.1931 |- |Jordan |  |09.03.1949 |- |Latvia |27.07.1929 |14.10.1931 |- |Liechtenstein |  |11.01.1944 |- |Lithuania |  |27.02.1939 |- |Mexico |27.07.1929 |01.08.1932 |- |Monaco |  |17.03.1948 |- |Myanmar |  |01.04.1937 |- |Netherlands |27.07.1929 |05.10.1932 |- |New Zealand |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Norway |27.07.1929 |24.06.1931 |- |Pakistan |  |02.02.1948 |- |Papua New Guinea |  |26.05.1976 |- |Philippines |  |01.04.1947 |- |Poland |27.07.1929 |29.06.1932 |- |Portugal |27.07.1929 |08.06.1931 |- |Romania |27.07.1929 |24.10.1931 |- |Kingdom of Serbs, Croats and Slovenes |27.07.1929 |20.05.1931 |- |Slovakia |  |15.09.1939 |- |South Africa |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Spain |27.07.1929 |06.08.1930 |- |Sweden |27.07.1929 |03.07.1931 |- |Switzerland |27.07.1929 |19.12.1930 |- |Thailand |27.07.1929 |03.06.1939 |- |Turkey |27.07.1929 |10.03.1934 |- |Britain |27.07.1929 |23.06.1931 |- |USA |27.07.1929 |04.02.1932 |- |Venezuela |  |15.07.1944 |} == Ефективност == [[Воени заробеници во Втората светска војна|За време на Втората светска војна]], конвенцијата била прекршена од сите завојувани страни, но во различен степен, па така сојузниците, генерално ја почитувале, додека Оската не.<ref name=":14">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cngxrw5lk_gC&dq=Germany+signed+the+Geneva+Convention+on+Prisoners+of+War&pg=PA5|title=Prisoner Of War: Voices from Behind the Wire in the Second World War|last=Rollings|first=Charles|date=2011-08-31|publisher=Ebury Publishing|isbn=978-1-4464-9096-9|language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Наведена книга|url=https://academic.oup.com/book/43087|title=Prisoners of War: Europe: 1939-1956|last=Moore|first=Bob|date=2022-05-05|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-187597-7|language=en|doi=10.1093/oso/9780198840398.001.0001}}</ref> == Белешки == {{БелешкаПодножје}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Наводи == == Дополнително читање == * [https://web.archive.org/web/20120205211218/http://www.cicr.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=P Список на 53 земји што ја ратификуваа Конвенцијата] . Земјите што ја ратификуваа Конвенцијата се нарекуваат држави-страни. Не сите земји што подоцна беа вклучени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ја потпишаа, на пр. [[Советски Сојуз|СССР]] . Јапонија ја потпиша Конвенцијата, но не ја ратификуваше. Тие беа „држава-потписничка“. [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=S Список на 9 земји што беа само држави-потписнички.] * Копија од конвенцијата што ја држи [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] : [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/305?OpenDocument Конвенција за третман на воени заробеници] . [[Женева]], 27 јули 1929 година. * Копија од конвенцијата ратификувана од [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/geneva02.asp Конвенцијата на Соединетите Американски Држави меѓу Соединетите Американски Држави и други сили, во врска со воените заробеници] ; 27 јули 1929 година. Одржана во рамките на [[Проект Авалон|проектот Авалон]] на [[Правен факултет на Јејл|з]] [[Категорија:Воени заробеници]] [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори со Тајланд]] [[Категорија:Договори со Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Кралството Романија]] [[Категорија:Договори на Словачката Република (1939–1945)]] [[Категорија:Договори проширени на Унијата на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Шпанија за време на Реставрацијата]] [[Категорија:Договори на Втората Полска Република]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Папуа Нова Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Доминионот Пакистан]] [[Категорија:Договори проширени на Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори на Мјанмар]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Латвиа]] [[Категорија:Договори на Јордан]] [[Категорија:Договори на Израел]] [[Категорија:Договори на Кралството Италија (1861–1946)]] [[Категорија:Договори на Втората Грчка Република]] [[Категорија:Договори на Кралството Унгарија (1920–1946)]] [[Категорија:Договори проширени на Британска Индија]] [[Категорија:Договори на Индонезија]] [[Категорија:Договори на Кралството Ирак]] [[Категорија:Договори на Третата Француска Република]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Естони]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Кралството Египет]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Република Кина (1912–1949)]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кралството Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Бразил од ерата на Варгас]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори проширени на Австралија]] [[Категорија:Договори на Првата Австриска Република]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори од меѓувоениот период]] [[Категорија:Договори против тортура]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 4bv8qq5hj14y5az6pv0zxawtjop4o6t 5571353 5571352 2026-06-03T21:23:55Z IvanKonev123 98191 5571353 wikitext text/x-wiki {{Short description|1929 international agreement}} {{redirect|Женевска конвенција (1929)|Конвенција за ранетите и болните|Женевска конвенција за ранетите и болните}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Wikisource}} [[Податотека:Les_Conventions_De_Geneve_De_1929_(14676813964).jpg|мини|Насловна страница на француско издание на Женевската конвенција од 1929 година]] [[Податотека:RGBl_Genf_1929.jpg|мини|Двојазична француска/германска верзија на Женевската конвенција од 1929 година, од изданието на ''[[Рајхсгецецблат]]'' од 1934 година]] '''Женевската конвенција за воени заробеници''' била потпишана на 27 јули 1929 година во Женева,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-pow-1929|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref><ref>h{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/305-IHL-GC-1929-2-EN.pdf|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref> а нејзиното официјално име било '''Конвенција за третман на воени заробеници''', која стапила на сила на 19 јуни 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/305?OpenDocument|title=Treaties, States parties, and Commentaries - Geneva Convention on Prisoners of War, 1929|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2019-06-07}}</ref> и токму оваа верзија на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] го опфаќала третманот на [[Воен заробеник|воените заробеници]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и претставува претходник на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] потпишана во 1949 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refworld.org/legal/agreements/icrc/1949/en/35606|title=Geneva Convention Relative to the Treatment of Prisoners of War (Third Geneva Convention)}}</ref> На својата веб-страница, [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] наведува дека:<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Општи одредби == * '''Член 1''' — експлицитно се повикува на '''Член 1, Член 2''' и '''Член 3''' од ''Хашката конвенција за почитување на [[Закон на војната|законите и обичаите на војување]] на копно ([[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хаг IV]]),<ref name="HagueIV">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|title=Laws of War on Land (Hague IV); October 18, 1907|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525082008/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|archive-date=25 May 2015|accessdate=21 March 2006}}</ref> од 18 октомври 1907 година'', со цел да се дефинира кои се [[Комбатант|законски борци]] и затоа се квалификуваат како воени заробеници (ВО) по заробувањето, а покрај борците опфатени со Хаг IV, некои цивили се опфатени и во делот од оваа Конвенција наречен „[[Женевска конвенција за воени заробеници#Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили|Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили]]“. * '''Член 2''', '''Член 3''' и '''Член 4''' — наведуваат дека воените заробеници се затвореници на Силата што ги држи, а не затвореници на единицата што ги прима и дека воените заробеници имаат право на чест и почитување и дека жените треба да се третираат со сета почит што им следува на нивниот пол и дека затворениците од слична категорија мора да се третираат на ист начин. == Заробување == * '''Член 5''' и '''Член 6 —''' опфаќаат што може, а што не може да се направи со затвореник при заробување, а доколку се побара, освен ако не се премногу болни за да се придржуваат, затворениците се обврзани да го дадат своето вистинско име и чин, но не смеат да бидат принудени да дадат дополнителни информации, а личните предмети на затворениците, освен оружје и коњи, не смеат да им се одземат. Формулацијата на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] од 1949 година била намерно изменета од онаа на конвенцијата од 1929 година, така што војниците кои „паѓале во власта“ по предавањето или масовната капитулација на непријателот сега би биле заштитени, како и оние кои биле заробени во текот на борбите. (видете [[Разоружани непријателски сили|Разоружени непријателски сили]]( == Заробеништво == === Евакуација на воени заробеници === * '''Член 7''' и '''Член 8''' — наведуваат дека затворениците треба да бидат евакуирани од [[Борба|борбената]] зона во најкраток можен рок и дека завојуваните страни се обврзани меѓусебно да се известат една со друга за заробувањето на затвореници во најкраток можен рок. === Логори за воени заробеници === * '''Член 9''' и '''Член 10''' — го опфаќаат видот на логор во кој можеле да бидат притворени воени заробеници и кои морале да бидат изградени на таков начин што условите би биле слични на оние што ги користеле сопствените војници на завојуваните страни во базните логори. Камповите морале да бидат лоцирани на здрави локации и подалеку од борбената зона и: „Завојуваните страни, доколку е можно, ќе избегнуваат собирање во еден логор на затвореници од различни раси или националности“. Затворениците не смеат да се користат како [[човечки штитови]] со тоа што ќе бидат испратени во област каде што би биле изложени на оган од борбената зона или да бидат вработени за да обезбедат со своето присуство одредени точки или области имуни на [[бомбардирање]]. * '''Член 11''', '''Член 12''' и '''Член 13''' — се наведува: „Храната мора да биде со сличен квалитет и количина како и храната на сопствените војници на завојуваната страна, а на воените заробеници не може да им се одбие храна како казна; треба да се обезбеди менза во која ќе се продаваат локални производи и производи. Треба да се обезбеди соодветна облека; и дека санитарните услуги во камповите треба да бидат повеќе од доволни за да се спречат епидемии.“ * '''Член 14''' и '''Чкен 15''' — го опфаќаат обезбедувањето медицински установи во секој камп. * '''Член 16''' и '''Член 17''' — опфаќаат обезбедување религиозни потреби, интелектуални забави и спортски објекти. * '''Член 18''' и '''Член 19''' — опфаќаат внатрешната дисциплина на камп кој е под команда на одговорен офицер. * '''Член 20''', '''Член 21''', '''Член 22''' и '''Член 23''' — наведуваат дека офицерите и лицата со еквивалентен статус кои се воени заробеници ќе бидат третирани со почитување што им следува на нивниот чин и возраст и даваат повеќе детали за тоа каков треба да биде тој третман. * '''Член 24''' — опфаќа стапката на плата на воените заробеници. * '''Член 25''' и '''Член 26''' — опфаќаат одговорностите на органот за притвор при преместување на затвореници од една локација на друга, а со тоа затворениците мора да бидат доволно здрави за да патуваат, мора да бидат информирани каде се преместуваат и нивните лични работи, вклучително и банкарските сметки, треба да останат достапни. === Трудот на воените затвореници === * '''Член 27''' до '''Член 34''' — опфаќаат работата на воените затвореници која мора да одговара на чинот и здравјето на затворениците и не смее да биде поврзана со војната и мора да биде безбедна работа, а надоместокот би бил договорен меѓу завојуваните страни и ќе му припаѓа на затвореникот кој ја извршува работата. === Односите на затворениците со властите === * '''Член 42''' до '''Член 67''' — ги опфаќаат односите на затворениците со властите, а повеќето од овие одредби се опфатени со одредбата дека затворениците се под сопствениот кодекс на воени прописи на притворската власт, со некои дополнителни одредби кои опфаќаат специфични прашања за воените заробеници и некои други одредби за заштита на воените заробеници доколку воените прописи на притворската власт не исполнуваат минимален стандард. Два специфични прописи кои ги разликувале воените заробеници од воените прописи на притворените се дека ниту еден воен заробеник не може да биде лишен од својот чин од страна на притворската власт, а избеганите воени заробеници кои се повторно земени пред да можат да се приклучат на својата војска или да ја напуштат територијата окупирана од војската што ги заробила ќе бидат подложени само на дисциплинска казна. == Прекинување на заробеништвото == * '''Член 68''' до '''Член 74''' — наведуваат дека сериозно болните и сериозно повредените воени заробеници мора да бидат репатрирани штом нивната состојба тоа го дозволи и ниедно репатрирано лице не може да биде користено во активна воена служба. * '''Член 75''' — опфаќа ослободување на крајот од непријателствата кое треба да биде дел од [[Примирје|примирјето]], а доколку ова не е можно, тогаш репатријацијата на затворениците треба да се изврши со најмало можно одложување по склучувањето на мирот. Оваа конкретна одредба требала да предизвика проблеми по [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] бидејќи бидејќи предавањето на силите на Оската било безусловно ([[безусловно предавање]]), немало примирје, а во случајот со Германија, целосен мировен договор не бил потпишан сè до потпишувањето на [[Договор за конечно спогодба во однос на Германија|Договорот за конечно спогодба во однос на Германија]] во 1990 година. * '''Член 76''' — ги опфаќа воените заробеници кои умирале во заробеништво и кои треба да бидат почесно погребани, а нивните гробови означени и одржувани правилно, а одредбите за тестаменти и смртни изводи треба да бидат исти како и оние за сопствените војници на силата што ги затвора. == Биро за помош и информации во врска со воените заробеници == * '''Член 77''' до '''Член 80''' — опфаќаат како и колку често силите треба да разменуваат информации за затворениците и деталите за тоа како друштвата за помош на воените затвореници треба да бидат вклучени во нивната помош. == Примена на Конвенцијата врз одредени класи на цивили == * '''Член 81''' — наведува дека лицата кои ги следат [[Војска|вооружените сили]] без директно да им припаѓаат, кои паѓаат во рацете на непријателот и кои вториот смета дека е целисходно да ги притвори, имаат право да се третираат како воени заробеници. Оваа одредба се однесувала на [[Военотехнички изведувач|изведувачи на воена поддршка]], [[Цивил|цивилни]] [[Воен дописник|воени дописници]], [[Сатлер|шпедитери]] итн. == Спроведување на конвенцијата == * '''Член 82''' до '''Член 97''' — го опфаќаат спроведувањето на оваа конвенција, а '''Член 82''' и '''Член 83''' содржат две важни клаузули: „Во случај, во време на војна, една од завојуваните страни да не е страна на Конвенцијата, нејзините одредби сепак ќе останат во сила меѓу завојуваните страни кои се нејзини страни“, и дека одредбите од оваа конвенција продолжуваат да ги опфаќаат воените заробеници по непријателствата до нивната репатријација, освен ако завојуваните страни не се договорат поинаку или не го замени поповолен режим. == Анекс на Конвенцијата од 27 мај 1929 година, во врска со третманот на воените заробеници == Анексот додал детали на одредбите што се однесувале на репатријацијата и хоспитализацијата. == Партии == Следните земји ја потпишаа или ја ратификуваа Конвенцијата: <ref name=":icrc-cnv-parties-1929">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=305|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 27 July 1929.|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-02-08}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Држава !Потпишано ![[Ратификација]] / Пристапување или Резервација/ [[Декларација]]{{БелешкаОзнака|An any statement made by a State during accession, succession or ratification that modifies way of application of certain provisions of convention. Checkout the source for more accurate definition.<ref name=":icrc-cnv-parties-1929" />}} |- |Аргентина |  |05.03.1945 |- |Австралија |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Австрија |27.07.1929 |13.03.1936 |- |Белгија |27.07.1929 |12.05.1932 |- |Боливија |27.07.1929 |13.08.1940 |- |Бразил |27.07.1929 |23.03.1932 |- |Булгарија |27.07.1929 |13.10.1937 |- |Канада |27.07.1929 |20.02.1933 |- |Чиле |27.07.1929 |01.06.1933 |- |Република Кина |27.07.1929 година |19.11.1935 година |- | Колумбија |27.07.1929 година |05.06.1941 година |- |Чехословачка |27.07.1929 година |12.10.1937 година |- |Данска |27.07.1929 година |05.08.1932 година |- | Египет |27.07.1929 година |25.07.1933 година |- | Ел Салвадор | |22.04.1942 година |- |Естонија |27.07.1929 година |11.06.1936 година |- | Фиџи | |09.08.1971 |- |Франција |27.07.1929 |21.08.1935 |- |Германија |27.07.1929 |21.02.1934 |- |Грција |27.07.1929 |28.05.1935 |- |Унгарија |27.07.1929 |10.09.1936 |- |Индија |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Индонезија | |05.06.1959 |- |Ирак | |29.05.1934 |- |Израел | |03.08.1948 |- |Италија |27.07.1929 |24.03.1931 |- |Јордан | |09.03.1949 |- |Латвија |27.07.1929 |14.10.1931 |- |Лихтенштајн | |11.01.1944 |- |Литванија | |27.02.1939 |- |Мексико |27.07.1929 |01.08.1932 |- |Монако | |17.03.1948 |- |Мјанмар | |01.04.1937 |- |Холандија |27.07.1929 |05.10.1932 |- |Нов Зеланд |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Норвешка |27.07.1929 |24.06.1931 |- |Пакистан | |02.02.1948 |- |Папуа Нова Гвинеја | |26.05.1976 |- |Филипини | |01.04.1947 |- |Полска |27.07.1929 |29.06.1932 |- |Португалија |27.07.1929 |08.06.1931 |- |Романија |27.07.1929 |24.10.1931 |- |Кралство на Србите, Хрватите и Словенците |27.07.1929 |20.05.1931 |- |Словачка | |15.09.1939 |- |Југ Африка |27.07.1929 |23.06.1931 |- |Шпанија |27.07.1929 |06.08.1930 |- |Шведска |27.07.1929 |03.07.1931 |- |Швајцарија |27.07.1929 |19.12.1930 |- |Та иланд |27.07.1929 година |03.06.1939 година |- |Турција |27.07.1929 година |10.03.1934 година |- |Британија |27.07.1929 година |23.06.1931 година |- |САД |27.07.1929 година |04.02.1932 година |- | Венецуела | |15.07.1944 година |} == Ефективност == [[Воени заробеници во Втората светска војна|За време на Втората светска војна]], конвенцијата била прекршена од сите завојувани страни, но во различен степен, па така сојузниците, генерално ја почитувале, додека Оската не.<ref name=":14">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cngxrw5lk_gC&dq=Germany+signed+the+Geneva+Convention+on+Prisoners+of+War&pg=PA5|title=Prisoner Of War: Voices from Behind the Wire in the Second World War|last=Rollings|first=Charles|date=2011-08-31|publisher=Ebury Publishing|isbn=978-1-4464-9096-9|language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Наведена книга|url=https://academic.oup.com/book/43087|title=Prisoners of War: Europe: 1939-1956|last=Moore|first=Bob|date=2022-05-05|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-187597-7|language=en|doi=10.1093/oso/9780198840398.001.0001}}</ref> == Белешки == {{БелешкаПодножје}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Наводи == == Дополнително читање == * [https://web.archive.org/web/20120205211218/http://www.cicr.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=P Список на 53 земји што ја ратификуваа Конвенцијата] . Земјите што ја ратификуваа Конвенцијата се нарекуваат држави-страни. Не сите земји што подоцна беа вклучени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ја потпишаа, на пр. [[Советски Сојуз|СССР]] . Јапонија ја потпиша Конвенцијата, но не ја ратификуваше. Тие беа „држава-потписничка“. [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=S Список на 9 земји што беа само држави-потписнички.] * Копија од конвенцијата што ја држи [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] : [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/305?OpenDocument Конвенција за третман на воени заробеници] . [[Женева]], 27 јули 1929 година. * Копија од конвенцијата ратификувана од [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/geneva02.asp Конвенцијата на Соединетите Американски Држави меѓу Соединетите Американски Држави и други сили, во врска со воените заробеници] ; 27 јули 1929 година. Одржана во рамките на [[Проект Авалон|проектот Авалон]] на [[Правен факултет на Јејл|з]] [[Категорија:Воени заробеници]] [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори со Тајланд]] [[Категорија:Договори со Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Кралството Романија]] [[Категорија:Договори на Словачката Република (1939–1945)]] [[Категорија:Договори проширени на Унијата на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Шпанија за време на Реставрацијата]] [[Категорија:Договори на Втората Полска Република]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Папуа Нова Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Доминионот Пакистан]] [[Категорија:Договори проширени на Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори на Мјанмар]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Латвиа]] [[Категорија:Договори на Јордан]] [[Категорија:Договори на Израел]] [[Категорија:Договори на Кралството Италија (1861–1946)]] [[Категорија:Договори на Втората Грчка Република]] [[Категорија:Договори на Кралството Унгарија (1920–1946)]] [[Категорија:Договори проширени на Британска Индија]] [[Категорија:Договори на Индонезија]] [[Категорија:Договори на Кралството Ирак]] [[Категорија:Договори на Третата Француска Република]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Естони]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Кралството Египет]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Република Кина (1912–1949)]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кралството Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Бразил од ерата на Варгас]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори проширени на Австралија]] [[Категорија:Договори на Првата Австриска Република]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори од меѓувоениот период]] [[Категорија:Договори против тортура]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 7o3u30912zi4y07rbcyq1zkblunh55o 5571354 5571353 2026-06-03T21:37:12Z IvanKonev123 98191 5571354 wikitext text/x-wiki {{Short description|1929 international agreement}} {{redirect|Женевска конвенција (1929)|Конвенција за ранетите и болните|Женевска конвенција за ранетите и болните}} {{Use dmy dates|date=April 2022}} {{Wikisource}} [[Податотека:Les_Conventions_De_Geneve_De_1929_(14676813964).jpg|мини|Насловна страница на француско издание на Женевската конвенција од 1929 година]] [[Податотека:RGBl_Genf_1929.jpg|мини|Двојазична француска/германска верзија на Женевската конвенција од 1929 година, од изданието на ''[[Рајхсгецецблат]]'' од 1934 година]] '''Женевската конвенција за воени заробеници''' била потпишана на 27 јули 1929 година во Женева,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-pow-1929|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref><ref>h{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/305-IHL-GC-1929-2-EN.pdf|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva|date=1929-07-27|work=ihl-databases.icrc.org}}</ref> а нејзиното официјално име било '''Конвенција за третман на воени заробеници''', која стапила на сила на 19 јуни 1931 година<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/INTRO/305?OpenDocument|title=Treaties, States parties, and Commentaries - Geneva Convention on Prisoners of War, 1929|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2019-06-07}}</ref> и токму оваа верзија на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] го опфаќала третманот на [[Воен заробеник|воените заробеници]] за време на [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и претставува претходник на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] потпишана во 1949 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.refworld.org/legal/agreements/icrc/1949/en/35606|title=Geneva Convention Relative to the Treatment of Prisoners of War (Third Geneva Convention)}}</ref> На својата веб-страница, [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] наведува дека:<templatestyles src="Reflist/styles.css" /> == Општи одредби == * '''Член 1''' — експлицитно се повикува на '''Член 1, Член 2''' и '''Член 3''' од ''Хашката конвенција за почитување на [[Закон на војната|законите и обичаите на војување]] на копно ([[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хаг IV]]),<ref name="HagueIV">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|title=Laws of War on Land (Hague IV); October 18, 1907|archive-url=https://web.archive.org/web/20150525082008/http://www.yale.edu/lawweb/avalon/lawofwar/hague04.htm|archive-date=25 May 2015|accessdate=21 March 2006}}</ref> од 18 октомври 1907 година'', со цел да се дефинира кои се [[Комбатант|законски борци]] и затоа се квалификуваат како воени заробеници (ВО) по заробувањето, а покрај борците опфатени со Хаг IV, некои цивили се опфатени и во делот од оваа Конвенција наречен „[[Женевска конвенција за воени заробеници#Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили|Примена на Конвенцијата врз одредени класи цивили]]“. * '''Член 2''', '''Член 3''' и '''Член 4''' — наведуваат дека воените заробеници се затвореници на Силата што ги држи, а не затвореници на единицата што ги прима и дека воените заробеници имаат право на чест и почитување и дека жените треба да се третираат со сета почит што им следува на нивниот пол и дека затворениците од слична категорија мора да се третираат на ист начин. == Заробување == * '''Член 5''' и '''Член 6 —''' опфаќаат што може, а што не може да се направи со затвореник при заробување, а доколку се побара, освен ако не се премногу болни за да се придржуваат, затворениците се обврзани да го дадат своето вистинско име и чин, но не смеат да бидат принудени да дадат дополнителни информации, а личните предмети на затворениците, освен оружје и коњи, не смеат да им се одземат. Формулацијата на [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]] од 1949 година била намерно изменета од онаа на конвенцијата од 1929 година, така што војниците кои „паѓале во власта“ по предавањето или масовната капитулација на непријателот сега би биле заштитени, како и оние кои биле заробени во текот на борбите. (видете [[Разоружани непријателски сили|Разоружени непријателски сили]]( == Заробеништво == === Евакуација на воени заробеници === * '''Член 7''' и '''Член 8''' — наведуваат дека затворениците треба да бидат евакуирани од [[Борба|борбената]] зона во најкраток можен рок и дека завојуваните страни се обврзани меѓусебно да се известат една со друга за заробувањето на затвореници во најкраток можен рок. === Логори за воени заробеници === * '''Член 9''' и '''Член 10''' — го опфаќаат видот на логор во кој можеле да бидат притворени воени заробеници и кои морале да бидат изградени на таков начин што условите би биле слични на оние што ги користеле сопствените војници на завојуваните страни во базните логори. Камповите морале да бидат лоцирани на здрави локации и подалеку од борбената зона и: „Завојуваните страни, доколку е можно, ќе избегнуваат собирање во еден логор на затвореници од различни раси или националности“. Затворениците не смеат да се користат како [[човечки штитови]] со тоа што ќе бидат испратени во област каде што би биле изложени на оган од борбената зона или да бидат вработени за да обезбедат со своето присуство одредени точки или области имуни на [[бомбардирање]]. * '''Член 11''', '''Член 12''' и '''Член 13''' — се наведува: „Храната мора да биде со сличен квалитет и количина како и храната на сопствените војници на завојуваната страна, а на воените заробеници не може да им се одбие храна како казна; треба да се обезбеди менза во која ќе се продаваат локални производи и производи. Треба да се обезбеди соодветна облека; и дека санитарните услуги во камповите треба да бидат повеќе од доволни за да се спречат епидемии.“ * '''Член 14''' и '''Чкен 15''' — го опфаќаат обезбедувањето медицински установи во секој камп. * '''Член 16''' и '''Член 17''' — опфаќаат обезбедување религиозни потреби, интелектуални забави и спортски објекти. * '''Член 18''' и '''Член 19''' — опфаќаат внатрешната дисциплина на камп кој е под команда на одговорен офицер. * '''Член 20''', '''Член 21''', '''Член 22''' и '''Член 23''' — наведуваат дека офицерите и лицата со еквивалентен статус кои се воени заробеници ќе бидат третирани со почитување што им следува на нивниот чин и возраст и даваат повеќе детали за тоа каков треба да биде тој третман. * '''Член 24''' — опфаќа стапката на плата на воените заробеници. * '''Член 25''' и '''Член 26''' — опфаќаат одговорностите на органот за притвор при преместување на затвореници од една локација на друга, а со тоа затворениците мора да бидат доволно здрави за да патуваат, мора да бидат информирани каде се преместуваат и нивните лични работи, вклучително и банкарските сметки, треба да останат достапни. === Трудот на воените затвореници === * '''Член 27''' до '''Член 34''' — опфаќаат работата на воените затвореници која мора да одговара на чинот и здравјето на затворениците и не смее да биде поврзана со војната и мора да биде безбедна работа, а надоместокот би бил договорен меѓу завојуваните страни и ќе му припаѓа на затвореникот кој ја извршува работата. === Односите на затворениците со властите === * '''Член 42''' до '''Член 67''' — ги опфаќаат односите на затворениците со властите, а повеќето од овие одредби се опфатени со одредбата дека затворениците се под сопствениот кодекс на воени прописи на притворската власт, со некои дополнителни одредби кои опфаќаат специфични прашања за воените заробеници и некои други одредби за заштита на воените заробеници доколку воените прописи на притворската власт не исполнуваат минимален стандард. Два специфични прописи кои ги разликувале воените заробеници од воените прописи на притворените се дека ниту еден воен заробеник не може да биде лишен од својот чин од страна на притворската власт, а избеганите воени заробеници кои се повторно земени пред да можат да се приклучат на својата војска или да ја напуштат територијата окупирана од војската што ги заробила ќе бидат подложени само на дисциплинска казна. == Прекинување на заробеништвото == * '''Член 68''' до '''Член 74''' — наведуваат дека сериозно болните и сериозно повредените воени заробеници мора да бидат репатрирани штом нивната состојба тоа го дозволи и ниедно репатрирано лице не може да биде користено во активна воена служба. * '''Член 75''' — опфаќа ослободување на крајот од непријателствата кое треба да биде дел од [[Примирје|примирјето]], а доколку ова не е можно, тогаш репатријацијата на затворениците треба да се изврши со најмало можно одложување по склучувањето на мирот. Оваа конкретна одредба требала да предизвика проблеми по [[Втора светска војна|Втората светска војна,]] бидејќи бидејќи предавањето на силите на Оската било безусловно ([[безусловно предавање]]), немало примирје, а во случајот со Германија, целосен мировен договор не бил потпишан сè до потпишувањето на [[Договор за конечно спогодба во однос на Германија|Договорот за конечно спогодба во однос на Германија]] во 1990 година. * '''Член 76''' — ги опфаќа воените заробеници кои умирале во заробеништво и кои треба да бидат почесно погребани, а нивните гробови означени и одржувани правилно, а одредбите за тестаменти и смртни изводи треба да бидат исти како и оние за сопствените војници на силата што ги затвора. == Биро за помош и информации во врска со воените заробеници == * '''Член 77''' до '''Член 80''' — опфаќаат како и колку често силите треба да разменуваат информации за затворениците и деталите за тоа како друштвата за помош на воените затвореници треба да бидат вклучени во нивната помош. == Примена на Конвенцијата врз одредени класи на цивили == * '''Член 81''' — наведува дека лицата кои ги следат [[Војска|вооружените сили]] без директно да им припаѓаат, кои паѓаат во рацете на непријателот и кои вториот смета дека е целисходно да ги притвори, имаат право да се третираат како воени заробеници. Оваа одредба се однесувала на [[Военотехнички изведувач|изведувачи на воена поддршка]], [[Цивил|цивилни]] [[Воен дописник|воени дописници]], [[Сатлер|шпедитери]] итн. == Спроведување на конвенцијата == * '''Член 82''' до '''Член 97''' — го опфаќаат спроведувањето на оваа конвенција, а '''Член 82''' и '''Член 83''' содржат две важни клаузули: „Во случај, во време на војна, една од завојуваните страни да не е страна на Конвенцијата, нејзините одредби сепак ќе останат во сила меѓу завојуваните страни кои се нејзини страни“, и дека одредбите од оваа конвенција продолжуваат да ги опфаќаат воените заробеници по непријателствата до нивната репатријација, освен ако завојуваните страни не се договорат поинаку или не го замени поповолен режим. == Анекс на Конвенцијата од 27 мај 1929 година, во врска со третманот на воените заробеници == Анексот додал детали на одредбите што се однесувале на репатријацијата и хоспитализацијата. == Партии == Следните земји ја потпишаа или ја ратификуваа Конвенцијата: <ref name=":icrc-cnv-parties-1929">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=305|title=Convention relative to the Treatment of Prisoners of War. Geneva, 27 July 1929.|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-02-08}}</ref> {| class="wikitable sortable" !Држава !Потпишано ![[Ратификација]] / Пристапување или Резервација/ [[Декларација]]{{БелешкаОзнака|An any statement made by a State during accession, succession or ratification that modifies way of application of certain provisions of convention. Checkout the source for more accurate definition.<ref name=":icrc-cnv-parties-1929" />}} |- |{{flag|Argentina}} |  |05.03.1945 |- |{{flag|Австралија}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Австрија}} |27.07.1929 |13.03.1936 |- |{{flag|Белгија}} |27.07.1929 |12.05.1932 |- |{{flag|Боливија}} |27.07.1929 |13.08.1940 |- |{{flag|Бразил}} |27.07.1929 |23.03.1932 |- |{{flag|Бугарија}} |27.07.1929 |13.10.1937 |- |{{flag|Канада}} |27.07.1929 |20.02.1933 |- |{{flag|Chile}} |27.07.1929 |01.06.1933 |- |{{flag|Република Кина}} |27.07.1929 година |19.11.1935 година |- | {{flag|Колумбија}} |27.07.1929 година |05.06.1941 година |- |{{flag|Чехословачка}} |27.07.1929 година |12.10.1937 година |- |{{flag|Данска}} |27.07.1929 година |05.08.1932 година |- | {{flag|Египет}} |27.07.1929 година |25.07.1933 година |- | {{flag|Ел Салвадор}} | |22.04.1942 година |- |{{flag|Естонија}} |27.07.1929 година |11.06.1936 година |- | {{flag|Фиџи}} | |09.08.1971 |- |{{flag|Франција}} |27.07.1929 |21.08.1935 |- |{{flag|Германија}} |27.07.1929 |21.02.1934 |- |{{flag|Грција}} |27.07.1929 |28.05.1935 |- |{{flag|Унгарија}} |27.07.1929 |10.09.1936 |- |{{flag|Индија}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Индонезија}} | |05.06.1959 |- |{{flag|Ирак}} | |29.05.1934 |- |{{flag|Израел}} | |03.08.1948 |- |{{flag|Италија}} |27.07.1929 |24.03.1931 |- |{{flag|Јордан}} | |09.03.1949 |- |{{flag|Латвија}} |27.07.1929 |14.10.1931 |- |{{flag|Лихтенштајн}} | |11.01.1944 |- |{{flag|Литванија}} | |27.02.1939 |- |{{flag|Мексико}} |27.07.1929 |01.08.1932 |- |{{flag|Монако}} | |17.03.1948 |- |{{flag|Мјанмар}} | |01.04.1937 |- |{{flag|Холандија}} |27.07.1929 |05.10.1932 |- |{{flag|Нов Зеланд}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Норвешка}} |27.07.1929 |24.06.1931 |- |{{flag|Пакистан}} | |02.02.1948 |- |{{flag|Папуа Нова Гвинеја}} | |26.05.1976 |- |{{flag|Филипини}} | |01.04.1947 |- |{{flag|Полска}} |27.07.1929 |29.06.1932 |- |{{flag|Португалија}} |27.07.1929 |08.06.1931 |- |{{flag|Романија}} |27.07.1929 |24.10.1931 |- |{{flag|Kingdom of Yugoslavia}} |27.07.1929 |20.05.1931 |- |{{flag|Словачка}} | |15.09.1939 |- |{{flag|South Africa}} |27.07.1929 |23.06.1931 |- |{{flag|Шпанија}} |27.07.1929 |06.08.1930 |- |{{flag|Шведска}} |27.07.1929 |03.07.1931 |- |{{flag|Швајцарија}} |27.07.1929 |19.12.1930 |- |{{flag|Тајланд}} |27.07.1929 година |03.06.1939 година |- |{{flag|Турција}} |27.07.1929 година |10.03.1934 година |- |{{flag|Great Britain}} |27.07.1929 година |23.06.1931 година |- |{{flag|САД}} |27.07.1929 година |04.02.1932 година |- | {{flag|Венецуела}} | |15.07.1944 година |} == Ефективност == [[Воени заробеници во Втората светска војна|За време на Втората светска војна]], конвенцијата била прекршена од сите завојувани страни, но во различен степен, па така сојузниците, генерално ја почитувале, додека Оската не.<ref name=":14">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Cngxrw5lk_gC&dq=Germany+signed+the+Geneva+Convention+on+Prisoners+of+War&pg=PA5|title=Prisoner Of War: Voices from Behind the Wire in the Second World War|last=Rollings|first=Charles|date=2011-08-31|publisher=Ebury Publishing|isbn=978-1-4464-9096-9|language=en}}</ref> <ref name=":9">{{Наведена книга|url=https://academic.oup.com/book/43087|title=Prisoners of War: Europe: 1939-1956|last=Moore|first=Bob|date=2022-05-05|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-187597-7|language=en|doi=10.1093/oso/9780198840398.001.0001}}</ref> == Белешки == {{БелешкаПодножје}}<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Наводи == == Дополнително читање == * [https://web.archive.org/web/20120205211218/http://www.cicr.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=P Список на 53 земји што ја ратификуваа Конвенцијата] . Земјите што ја ратификуваа Конвенцијата се нарекуваат држави-страни. Не сите земји што подоцна беа вклучени во [[Втора светска војна|Втората светска војна]] ја потпишаа, на пр. [[Советски Сојуз|СССР]] . Јапонија ја потпиша Конвенцијата, но не ја ратификуваше. Тие беа „држава-потписничка“. [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=305&ps=S Список на 9 земји што беа само држави-потписнички.] * Копија од конвенцијата што ја држи [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] : [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/305?OpenDocument Конвенција за третман на воени заробеници] . [[Женева]], 27 јули 1929 година. * Копија од конвенцијата ратификувана од [http://avalon.law.yale.edu/20th_century/geneva02.asp Конвенцијата на Соединетите Американски Држави меѓу Соединетите Американски Држави и други сили, во врска со воените заробеници] ; 27 јули 1929 година. Одржана во рамките на [[Проект Авалон|проектот Авалон]] на [[Правен факултет на Јејл|з]] [[Категорија:Воени заробеници]] [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Турција]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Кралство Југославија]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Третиот Рајх]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори со Тајланд]] [[Категорија:Договори со Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Кралството Романија]] [[Категорија:Договори на Словачката Република (1939–1945)]] [[Категорија:Договори проширени на Унијата на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Шпанија за време на Реставрацијата]] [[Категорија:Договори на Втората Полска Република]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Папуа Нова Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Доминионот Пакистан]] [[Категорија:Договори проширени на Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори на Мјанмар]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Латвиа]] [[Категорија:Договори на Јордан]] [[Категорија:Договори на Израел]] [[Категорија:Договори на Кралството Италија (1861–1946)]] [[Категорија:Договори на Втората Грчка Република]] [[Категорија:Договори на Кралството Унгарија (1920–1946)]] [[Категорија:Договори проширени на Британска Индија]] [[Категорија:Договори на Индонезија]] [[Категорија:Договори на Кралството Ирак]] [[Категорија:Договори на Третата Француска Република]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Естони]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Кралството Египет]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Република Кина (1912–1949)]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кралството Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Бразил од ерата на Варгас]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори проширени на Австралија]] [[Категорија:Договори на Првата Австриска Република]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори од меѓувоениот период]] [[Категорија:Договори против тортура]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] k100u7vpm3h0flhgoo4v6qrnrgxsj3m Протестна психоза 0 1396708 5571355 2026-06-03T21:40:24Z Dandarmkd 31127 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1349637343|The Protest Psychosis]]“ 5571355 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Книга|name=Протестна психоза: Како шизофренијата станала црна болест|image=|author=[[Џонатан Мецл]]|country=[[Соединети Држави]]|subject=[[Психијатрија]]|publisher=[[Beacon Press]]|pub_date=2010|media_type=Печатено издание|pages=246|isbn=0-8070-8592-8|oclc=319496892}} '''„''Протестна психоза: Како шизофренијата стана црна болест''“''' (изворен наслов: '''„''The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease''“''') ― [[книга]] од 2010 година, од психијатарот Џонатан Мецл (кој има и докторат по американски студии), објавена од Beacon Press,<ref name="Metzl">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=t1Bg9QEiCAMC|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|last=Metzl|first=Jonathan|publisher=[[Beacon Press]]|year=2010|isbn=978-0-8070-8592-9}}</ref> која ја опфаќа историјата на државната болница „Јонија“ од 1960-тите, сместена во Јонија, Мичиген, и претворена во поправен дом „Јонија“ во 1986 година. Книгата ја опишува установата како една од најголемите и најозлогласените државни психијатриски болници во Соединетите Држави во времето пред [[Деинституционализација|деинституционализацијата]]. Мецл се насочува на разоткривање на историјата на болницата за непропорционално дијагностицирање на тамошните [[Афроамериканци|црнци]] со [[шизофренија]] поради нивната поддршка за [[Граѓански и политички права|граѓанските права]]. Тој наведува дека делумно ненадејниот прилив на вакви дијагнози може да биде проследен до промена во формулацијата во „<nowiki><i>Дијагностичкиот и статистички прирачник - II</i></nowiki>“, која во споредба со претходното издание додало „непријателство“ и „агресија“ како знаци на нарушувањето. Мецл пишува дека оваа промена резултирала со структурен расизам. Книгата била добро рецензирана во списанието „''JAMA''“, каде што била опишана како „фасцинантна, пробивачка книга од еден од најисклучителните млади изучувачи во [[Медицина|медицината]]“.<ref>{{Наведено списание|last=Wear|first=D.|year=2010|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[JAMA: The Journal of the American Medical Association]]|volume=303|issue=19|pages=1984|doi=10.1001/jama.2010.629}}</ref> Книгата била рецензирана и во ''American Journal of Psychiatry'',<ref>{{Наведено списание|last=Luhrmann|first=T. M.|year=2010|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[American Journal of Psychiatry]]|volume=167|issue=4|pages=479–480|doi=10.1176/appi.ajp.2009.09101398}}</ref> ''Psychiatric Services'',<ref>{{Наведено списание|last=Bell, Carl|date=1 август 2011|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Psychiatric Services]]|volume=62|issue=8|pages=979–980|doi=10.1176/appi.ps.62.8.979-a}}</ref> ''Transcultural Psychiatry'',<ref>{{Наведено списание|last=McKenzie, Kwame|date=јули–септември 2012|title=Jonathan M. Metzl, The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Transcultural Psychiatry]]|volume=49|issue=3–4|pages=640–642|doi=10.1177/1363461512448783}}</ref> ''Psychiatric Times'',<ref>{{Наведено списание|last=Fernando, Suman|date=21 октомври 2010|title=Review – The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|url=https://www.psychiatrictimes.com/film-and-book-reviews/review-%E2%80%93-protest-psychosis-how-schizophrenia-became-black-disease|journal=[[Psychiatric Times]]}}</ref> ''The American Journal of Bioethics'',<ref>{{Наведено списание|last=Aultman, Julie|date=2010|title=Review of Jonathan Metzl, The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[The American Journal of Bioethics]]|volume=10|issue=11|pages=37–38|doi=10.1080/15265161.2010.520600}}</ref> ''Social History of Medicine'',<ref>{{Наведено списание|last=Wald|first=P.|year=2011|title=Jonathan M. Metzl, the Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Social History of Medicine]]|volume=24|pages=194–195|doi=10.1093/shm/hkr027}}</ref> ''Medical Anthropology Quarterly'',<ref>{{Наведено списание|last=Freidenberg, Judith|date=јуни 2012|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease by Jonathan Metzl|journal=[[Medical Anthropology Quarterly]]|volume=26|issue=2|pages=309–310|doi=10.1111/j.1548-1387.2012.01214.x}}</ref> ''Journal of African American History'',<ref>{{Наведено списание|last=Johnson, Frank|date=есен 2012|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease by Jonathan M. Metzl|journal=[[Journal of African American History]]|volume=97|issue=4|pages=499–501|doi=10.5323/jafriamerhist.97.4.0499}}</ref> ''Journal of Black Psychology'',<ref>{{Наведено списание|last=Sherry, Alissa|date=август 2011|title=Book Review: Metzl, J. M. (2010). The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Journal of Black Psychology]]|volume=37|issue=3|pages=381–383|doi=10.1177/0095798411407066}}</ref> ''Health: An Interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medicine'',<ref>{{Наведено списание|last=Schneider|first=B.|year=2011|title=Book review: J.M. Metzl, the Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease, Beacon Press: Boston, MA, 2010; 246 pp|journal=[[Health (journal)|Health: An Interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medicine]]|volume=15|issue=2|pages=213–214|doi=10.1177/13634593110150020605}}</ref> и ''The Sixties: A Journal of History, Politics and Culture''.<ref>{{Наведено списание|last=Staub, Michael|date=2010|title=The protest psychosis: how schizophrenia became a black disease|journal=[[The Sixties: A Journal of History, Politics and Culture]]|volume=3|issue=2|pages=253–255|doi=10.1080/17541328.2010.525948}}</ref> == Поврзано == * [[Политичка злоупотреба на психијатријата во Соединетите Држави]] ** [[Драпетоманија]] * [[Политичка злоупотреба на психијатријата]] * [[Бавна шизофренија]] * [[Список на случаи на медицинска етика]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://www.c-span.org/program/book-tv/the-protest-psychosis/218598 Презентација од Мецл за ''Протестна психоза'', 13 јануари 2010 година], C-SPAN * [https://www.psychologytoday.com/us/blog/side-effects/201005/how-schizophrenia-became-black-disease-interview-jonathan-metzl Интервју со Мецл за книгата] од Кристофер Џ. Лејн на ''„Psychology Today“'' * [https://web.archive.org/web/20110314123954/http://www.onthemedia.org/transcripts/2010/02/12/07 Интервју со Мецл] на радио WNYC, 12 февруари 2010 година * [https://www.psychologytoday.com/us/blog/witness/201011/how-the-black-man-became-schizophrenic Како црнецот стана шизофреничар] - блог пост за книгата од Карен Френклин на ''Psychology Today'' * [https://web.archive.org/web/20100715102518/http://www.theroot.com/views/schizophrenia-political-weapon?page=0,0 Шизофренијата како политичко оружје. Болеста се претвори од бенигна болест во насилна болест во 1960-тите, исто како што црните мажи се придружија на протестите против расизмот.] статија и интервју со Мецл во ''„The Root“'' од Фелиша Прајд * [https://web.archive.org/web/20110104011701/http://michigantoday.umich.edu/2010/06/story.php?id=7776 Протестна психоза] &#x2013; Есеј од Мецл од 9 јуни 2010 година, во ''Michigan Today'', во кој се сумирани идеите на книгата. * [https://web.archive.org/web/20111205152735/http://newbooksinafroamstudies.com/2011/05/05/jonathan-metzl-the-protest-psychosis-how-schizophrenia-became-a-black-disease-beacon-press-2010/ Аудио интервју] со Мецл на тема „''Нови книги во афроамериканските студии''“ (44 минути) * [https://www.abc.net.au/radionational/programs/allinthemind/the-protest-psychosis/3041652 Мецл дискутира за својата книга во емисијата „Сè во умот“ на ABC Radio National (30 минути)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Книги за шизофренија]] [[Категорија:Документарни книги на англиски јазик]] [[Категорија:Јонија (Мигичен)]] [[Категорија:Историја на Мичиген]] [[Категорија:Книги на Beacon Press]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Историја на психијатријата]] [[Категорија:Општествени проблеми во медицината]] [[Категорија:Политички злоупотреби на психијатријата]] [[Категорија:Историски книги за медицината во Соединетите Држави]] [[Категорија:Книги за црнците во Соединетите Држави]] [[Категорија:Книги за историјата на Соединетите Држави]] [[Категорија:Документарни книги од 2010 година]] fjrwj2ub82zow2e7k0ptfxzzgcgopg4 5571357 5571355 2026-06-03T21:45:46Z Dandarmkd 31127 5571357 wikitext text/x-wiki {{закосеннаслов}} {{Инфокутија Книга|name=Протестна психоза: Како шизофренијата станала црна болест| title_orig =The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease |image=|author=[[Џонатан Мецл]]|country=[[Соединети Држави]]|subject=[[Психијатрија]]|publisher=[[Beacon Press]]|pub_date=2010|media_type=Печатено издание|pages=246|isbn=0-8070-8592-8|oclc=319496892}} '''„''Протестна психоза: Како шизофренијата стана црна болест''“''' (изворен наслов: '''„''The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease''“''') ― [[книга]] од 2010 година, од [[Психијатрија|психијатарот]] Џонатан Мецл (кој има и докторат по американски студии), објавена од Beacon Press,<ref name="Metzl">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=t1Bg9QEiCAMC|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|last=Metzl|first=Jonathan|publisher=[[Beacon Press]]|year=2010|isbn=978-0-8070-8592-9}}</ref> која ја опфаќа историјата на државната болница „Јонија“ од 1960-тите, сместена во Јонија, Мичиген, и претворена во поправен дом „Јонија“ во 1986 година. Книгата ја опишува установата како една од најголемите и најозлогласените државни психијатриски болници во Соединетите Држави во времето пред [[Деинституционализација|деинституционализацијата]]. Мецл се насочува на разоткривање на историјата на болницата за непропорционално дијагностицирање на тамошните [[Афроамериканци|црнци]] со [[шизофренија]] поради нивната поддршка за [[Граѓански и политички права|граѓанските права]]. Тој наведува дека делумно ненадејниот прилив на вакви дијагнози може да биде проследен до промена во формулацијата во „''Дијагностичкиот и статистички прирачник - II''“, која во споредба со претходното издание додало „непријателство“ и „агресија“ како знаци на нарушувањето. Мецл пишува дека оваа промена резултирала со структурен расизам. Книгата била добро рецензирана во списанието „''JAMA''“, каде што била опишана како „фасцинантна, пробивачка книга од еден од најисклучителните млади изучувачи во [[Медицина|медицината]]“.<ref>{{Наведено списание|last=Wear|first=D.|year=2010|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[JAMA: The Journal of the American Medical Association]]|volume=303|issue=19|pages=1984|doi=10.1001/jama.2010.629}}</ref> Книгата била рецензирана и во ''American Journal of Psychiatry'',<ref>{{Наведено списание|last=Luhrmann|first=T. M.|year=2010|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[American Journal of Psychiatry]]|volume=167|issue=4|pages=479–480|doi=10.1176/appi.ajp.2009.09101398}}</ref> ''Psychiatric Services'',<ref>{{Наведено списание|last=Bell, Carl|date=1 август 2011|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Psychiatric Services]]|volume=62|issue=8|pages=979–980|doi=10.1176/appi.ps.62.8.979-a}}</ref> ''Transcultural Psychiatry'',<ref>{{Наведено списание|last=McKenzie, Kwame|date=јули–септември 2012|title=Jonathan M. Metzl, The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Transcultural Psychiatry]]|volume=49|issue=3–4|pages=640–642|doi=10.1177/1363461512448783}}</ref> ''Psychiatric Times'',<ref>{{Наведено списание|last=Fernando, Suman|date=21 октомври 2010|title=Review – The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|url=https://www.psychiatrictimes.com/film-and-book-reviews/review-%E2%80%93-protest-psychosis-how-schizophrenia-became-black-disease|journal=[[Psychiatric Times]]}}</ref> ''The American Journal of Bioethics'',<ref>{{Наведено списание|last=Aultman, Julie|date=2010|title=Review of Jonathan Metzl, The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[The American Journal of Bioethics]]|volume=10|issue=11|pages=37–38|doi=10.1080/15265161.2010.520600}}</ref> ''Social History of Medicine'',<ref>{{Наведено списание|last=Wald|first=P.|year=2011|title=Jonathan M. Metzl, the Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Social History of Medicine]]|volume=24|pages=194–195|doi=10.1093/shm/hkr027}}</ref> ''Medical Anthropology Quarterly'',<ref>{{Наведено списание|last=Freidenberg, Judith|date=јуни 2012|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease by Jonathan Metzl|journal=[[Medical Anthropology Quarterly]]|volume=26|issue=2|pages=309–310|doi=10.1111/j.1548-1387.2012.01214.x}}</ref> ''Journal of African American History'',<ref>{{Наведено списание|last=Johnson, Frank|date=есен 2012|title=The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease by Jonathan M. Metzl|journal=[[Journal of African American History]]|volume=97|issue=4|pages=499–501|doi=10.5323/jafriamerhist.97.4.0499}}</ref> ''Journal of Black Psychology'',<ref>{{Наведено списание|last=Sherry, Alissa|date=август 2011|title=Book Review: Metzl, J. M. (2010). The Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease|journal=[[Journal of Black Psychology]]|volume=37|issue=3|pages=381–383|doi=10.1177/0095798411407066}}</ref> ''Health: An Interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medicine'',<ref>{{Наведено списание|last=Schneider|first=B.|year=2011|title=Book review: J.M. Metzl, the Protest Psychosis: How Schizophrenia Became a Black Disease, Beacon Press: Boston, MA, 2010; 246 pp|journal=[[Health (journal)|Health: An Interdisciplinary Journal for the Social Study of Health, Illness and Medicine]]|volume=15|issue=2|pages=213–214|doi=10.1177/13634593110150020605}}</ref> и ''The Sixties: A Journal of History, Politics and Culture''.<ref>{{Наведено списание|last=Staub, Michael|date=2010|title=The protest psychosis: how schizophrenia became a black disease|journal=[[The Sixties: A Journal of History, Politics and Culture]]|volume=3|issue=2|pages=253–255|doi=10.1080/17541328.2010.525948}}</ref> == Поврзано == * [[Политичка злоупотреба на психијатријата во Соединетите Држави]] ** [[Драпетоманија]] * [[Политичка злоупотреба на психијатријата]] * [[Бавна шизофренија]] * [[Список на случаи на медицинска етика]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [https://www.c-span.org/program/book-tv/the-protest-psychosis/218598 Презентација од Мецл за ''Протестна психоза'', 13 јануари 2010 година], C-SPAN * [https://www.psychologytoday.com/us/blog/side-effects/201005/how-schizophrenia-became-black-disease-interview-jonathan-metzl Интервју со Мецл за книгата] од Кристофер Џ. Лејн на ''„Psychology Today“'' * [https://web.archive.org/web/20110314123954/http://www.onthemedia.org/transcripts/2010/02/12/07 Интервју со Мецл] на радио WNYC, 12 февруари 2010 година * [https://www.psychologytoday.com/us/blog/witness/201011/how-the-black-man-became-schizophrenic Како црнецот стана шизофреничар] - блог пост за книгата од Карен Френклин на ''Psychology Today'' * [https://web.archive.org/web/20100715102518/http://www.theroot.com/views/schizophrenia-political-weapon?page=0,0 Шизофренијата како политичко оружје. Болеста се претвори од бенигна болест во насилна болест во 1960-тите, исто како што црните мажи се придружија на протестите против расизмот.] статија и интервју со Мецл во ''„The Root“'' од Фелиша Прајд * [https://web.archive.org/web/20110104011701/http://michigantoday.umich.edu/2010/06/story.php?id=7776 Протестна психоза] &#x2013; Есеј од Мецл од 9 јуни 2010 година, во ''Michigan Today'', во кој се сумирани идеите на книгата. * [https://web.archive.org/web/20111205152735/http://newbooksinafroamstudies.com/2011/05/05/jonathan-metzl-the-protest-psychosis-how-schizophrenia-became-a-black-disease-beacon-press-2010/ Аудио интервју] со Мецл на тема „''Нови книги во афроамериканските студии''“ (44 минути) * [https://www.abc.net.au/radionational/programs/allinthemind/the-protest-psychosis/3041652 Мецл дискутира за својата книга во емисијата „Сè во умот“ на ABC Radio National (30 минути)] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Книги за шизофренија]] [[Категорија:Документарни книги на англиски јазик]] [[Категорија:Јонија (Мигичен)]] [[Категорија:Историја на Мичиген]] [[Категорија:Книги на Beacon Press]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Историја на психијатријата]] [[Категорија:Општествени проблеми во медицината]] [[Категорија:Политички злоупотреби на психијатријата]] [[Категорија:Историски книги за медицината во Соединетите Држави]] [[Категорија:Книги за црнците во Соединетите Држави]] [[Категорија:Книги за историјата на Соединетите Држави]] [[Категорија:Документарни книги од 2010 година]] 1doi4xeyrjzwdu4cwrhntf8krpxdguv Вилијам Гервејс Кларенс-Смит 0 1396709 5571356 2026-06-03T21:43:28Z Andrej Simjanov 131183 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1304932494|William Gervase Clarence-Smith]]“ 5571356 wikitext text/x-wiki '''Вилијам Џервејс Кларенс-Смит''' е професор по економска историја на Азија и Африка на SOAS, Универзитет во Лондон.<ref name="soas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soas.ac.uk/staff/staff30773.php|title=Professor William Gervase Clarence-Smith|work=Department of History|publisher=[[SOAS, University of London]]|accessdate=18 February 2016}}</ref> Тој магистрирал на [[Кембрички универзитет|Кембриџ]], Диплома за економија при Универзитетот во Париз и докторирал на Универзитетот во Лондон.<ref name="soas" /> Кларенс-Смит е уредник на ''„Journal of Global History“,'' објавен од Cambridge University Press.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cambridge.org/core/journals/journal-of-global-history|title=Journal of Global History|publisher=Cambridge University Press|accessdate=18 February 2016}}</ref> Тој е соработник на [[Indian Ocean World Centre|Светскиот центар за Индискиот Океан]].<ref name="iowc">{{Наведена мрежна страница|url=http://indianoceanworldcentre.com/profile_clarence|title=William Clarence-Smith|publisher=Indian Ocean World Centre|accessdate=18 February 2016}}</ref> Тој е член на Лондонскиот институт за Блискиот Исток, Центарот за ирански студии, Центарот за палестински студии и Центарот за родови студии при Универзитетот во Лондон.<ref name="soas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soas.ac.uk/staff/staff30773.php|title=Professor William Gervase Clarence-Smith|work=Department of History|publisher=[[SOAS, University of London]]|accessdate=18 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.soas.ac.uk/staff/staff30773.php "Professor William Gervase Clarence-Smith"]. ''Department of History''. [[SOAS, University of London]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 February</span> 2016</span>.</cite></ref> Кларенс-Смит е познат по своите истражувања во две области. Едната област е историјата на економските стоки, а другата е историјата на религијата, ропството и родовите норми, особено во [[Африка]] и [[Југоисточна Азија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soas.ac.uk/staff/staff30773.php|title=Professor William Gervase Clarence-Smith: Research|publisher=SOAS|accessdate=18 February 2016}}</ref> Тој е член на Кралското азиско друштво и Кралското историско друштво.<ref name="iowc">{{Наведена мрежна страница|url=http://indianoceanworldcentre.com/profile_clarence|title=William Clarence-Smith|publisher=Indian Ocean World Centre|accessdate=18 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[http://indianoceanworldcentre.com/profile_clarence "William Clarence-Smith"]. Indian Ocean World Centre<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 February</span> 2016</span>.</cite></ref> Некои од неговите публикации вклучуваат:<ref name="soas">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.soas.ac.uk/staff/staff30773.php|title=Professor William Gervase Clarence-Smith|work=Department of History|publisher=[[SOAS, University of London]]|accessdate=18 February 2016}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://www.soas.ac.uk/staff/staff30773.php "Professor William Gervase Clarence-Smith"]. ''Department of History''. [[SOAS, University of London]]<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">18 February</span> 2016</span>.</cite></ref> * ''Економијата на трговијата со робови во Индискиот Океан во деветнаесеттиот век'', <ref>For peer reviews see:{{Наведено списание|last=Ewald|first=Janet J.|year=1992|title=Slavery in Africa and the Slave Trades from Africa|journal=The American Historical Review|publisher=Oxford University Press|volume=97|issue=2|pages=465–468|doi=10.2307/2165729|jstor=2165729}};<br /><br />[https://www.jstor.org/stable/182590 Review: Indian Ocean Slave Trade: The Economics of the Indian Ocean Slave Trade in the Nineteenth Century by W. G. Clarence-Smith] Reviewed by: Patrick Manning, The Journal of African History, Vol. 32, No. 1 (1991), pp. 153–155.</ref> * ''Економијата на трговијата со робови во Индискиот Океан и Црвеното Море во 19 век: Преглед'' <ref>{{Наведено списание|last=Clarence-Smith|first=William Gervase|year=1988|title=The Economics of the Indian Ocean and Red Sea Slave Trades in the 19th Century: An Overview|journal=Slavery & Abolition|publisher=Taylor & Francis|volume=9|issue=3|pages=1–20|doi=10.1080/01440398808574959}}</ref> * ''Какао и чоколадо 1765–1914'' (2000, Рутлиџ, ) * ''Глобалната економија на кафе во Африка, Азија и Латинска Америка, 1500–1989'' (2003, уредено со С. Топик, Cambridge University Press, ) * ''Исламот и укинување на ропството'' (2003, Херст и ко.) ) * ''Сексуална разновидност во Азија, околу 600–1950'' (2012, уредено со Ракел А.Г. Рејес, Рутлиџ, ) * ''Женско обрежување во Југоисточна Азија од доаѓањето на исламот'', * ''Третата Португалска Империја, 1825–1975'', <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=LA28AAAAIAAJ|title=The Third Portuguese Empire, 1825–1975|last=W. G. Clarence-Smith|publisher=Manchester University Press|year=1985|isbn=978-0-7190-1719-3}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://www.soas.ac.uk/staff/staff30773.php Професор Вилијам Гервејс Кларенс-Смит] во SOAS {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Clarence-Smith, William Gervase}} [[Категорија:Живи луѓе]] [[Категорија:Историја на робовите]] [[Категорија:Историчари за колонизмот]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] juogcg8tc1n3xv8bq8tn625lmkla9xm Жан Пиктет 0 1396710 5571358 2026-06-03T21:52:37Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350316727|Jean Pictet]]“ 5571358 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Fondation_Archives_Pictet_Jean_Pictet_CICR_1937.jpg|мини|Жан Пиктет во 1937 година]] '''Жан Симон Пикте''' (2 септември 1914, [[Женева]] - 30 март 2002, [[Мејрен]]) — швајцарски правник и практичар кој работел во областа [[Меѓународно хуманитарно право|на меѓународното хуманитарно право]], прво како секретар-правник, а потоа како виш извршен директор и потпретседател на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) и бил инструментален во изготвувањето на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година за заштита на жртвите од војната, нивните [[Женевски конвенции|коментари]] и преговорите за Дополнителните протоколи од 1977 година ([[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]] и [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]])<ref name="Henry Dunant medals">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/htmlall/council-delegates-news-171105?opendocument|title=Henry Dunant medals awarded at Red Cross Red Crescent Council of Delegates|date=3 October 2013|work=ICRC}}</ref> и ги предложил [[Црвен крст и Црвена полумесечина|седумте фундаментални принципи]] на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|Движењето на Црвениот крст]], кои биле усвоени во Виена во 1965 година: Хуманост, Непристрасност, Неутралност, Независност, Волонтерска служба, Единство и Универзалност.<ref name="Henry Dunant medals" /><ref name="Fundamental Principles">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/EA08067453343B76C1256D2600383BC4?OpenDocument&Style=Custo_Final.3&View=defaultBody|title=The Fundamental Principles of the Red Cross: Commentary|last=Jean Pictet|date=January 1, 1979|work=ICRC}}</ref> Во 1989 година, бил основан натпреварот [[Конкурс „Жан-Пикте“|Жан-Пикте]] за хумано право за студенти кој бил именуван по него. == Живот == Средното образование го завршил во Париз, а потоа се запишал на студиите по право на [[Универзитетот во Женева]], стекнувајќи докторат во 1935 година, по што почнал да се занимавал со право во Виена и Женева. <ref name="Archiv">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.afz.ethz.ch/handbuch/nachl/nachlaessePictetJean.htm|title=Pictet, Jean|work=Archiv für Zeitgeschichte|archive-url=https://web.archive.org/web/20060103184303/http://www.afz.ethz.ch/handbuch/nachl/nachlaessePictetJean.htm|archive-date=2006-01-03|accessdate=2009-08-05}}</ref> Во 1937 година, тој започнал да работи како правен асистент во Меѓународниот комитет на Црвениот крст, а за време на Втората светска војна, ги напишал повеќето од жалбите на МКЦК во име на воените затвореници и цивилните жртви на војната<ref name="Hommage">{{Наведено списание|last=François Bugnion|date=2002-06-30|title=Hommage à Jean Pictet|url=http://www.icrc.org/web/fre/sitefre0.nsf/html/5FZJHB|journal=Revue internationale de la Croix-Rouge|pages=317–319|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214005516/http://www.icrc.org/web/fre/sitefre0.nsf/html/5FZJHB|archive-date=2009-02-14|access-date=2011-04-12}}</ref> и воедно бил еден од клучните вработени во Комитетот и работел директно со претседателот на МКЦК, [[Макс Хубер (државник)|Макс Хубер]], а дури и пред крајот на војната, тој започнал проект за целосна ревизија на Женевските конвенции, особено вклучувајќи ја заштитата на цивилите, и покрај песимизмот на Хубер за нејзините перспективи.<ref name="Hommage" /><ref name="Guardian">{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/theguardian/1999/aug/12/features11.g2|title=The Man Who Wrote the Rules of War|last=Peter Capella|date=12 August 1999|work=[[The Guardian]]}}</ref> * Во 1946 година станал директор во Дирекцијата и МКЦК, * Во 1966 година станал генерален директор на Дирекцијата на МКЦК и со тоа ја имал највисоката функција во администрацијата на комитетот, * Од 1967 до 1979 година бил член на МКЦК (ограничен на 25 швајцарски државјани), * Од 1971 до 1979 година бил потпретседател. Тој бил одговорен за водење на составувањето на општиот извештај за работата на МКЦК за време на глобалниот конфликт и се кандидирал за МКЦК, работата и преговорите што довеле до ревизија на Правилникот на Меѓународниот Црвен крст во 1952 година и договорите со Лигата на Црвениот крст. Тој, исто така, претседавал со конференцијата на експерти за подготовка на преговорите за двата дополнителни протоколи на Женевските конвенции од 1977 година. Тој бил генерален уредник на коментар за Конвенциите од 4 тома, а неговиот краток том од 1955 година, „''Принципи на Црвениот крст''“, бил одлучувачки чекор во формулирањето на заедничките принципи на различните организации на Движењето на Црвениот крст и довел до едногласно усвојување на седумте фундаментални принципи на Црвениот крст од страна на 20 Меѓународна конференција на Црвениот крст во Виена во 1965 година, а бил вклучен и во изготвувањето на статутите на Движењето.<ref name="Hommage">{{Наведено списание|last=François Bugnion|date=2002-06-30|title=Hommage à Jean Pictet|url=http://www.icrc.org/web/fre/sitefre0.nsf/html/5FZJHB|journal=Revue internationale de la Croix-Rouge|pages=317–319|archive-url=https://web.archive.org/web/20090214005516/http://www.icrc.org/web/fre/sitefre0.nsf/html/5FZJHB|archive-date=2009-02-14|access-date=2011-04-12}}<cite class="citation journal cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFFrançois_Bugnion2002">François Bugnion (2002-06-30). [https://web.archive.org/web/20090214005516/http://www.icrc.org/web/fre/sitefre0.nsf/html/5FZJHB "Hommage à Jean Pictet"]. ''Revue internationale de la Croix-Rouge'' (846): <span class="nowrap">317–</span>319. Archived from [http://www.icrc.org/web/fre/sitefre0.nsf/html/5FZJHB the original] on 2009-02-14<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2011-04-12</span></span>.</cite></ref> [[Податотека:SalleJeanPictet_InternationalRedCrossAndRedCrescentMuseum-Geneva_RomanDeckert09062020.jpg|мини|Сала „Жан Пикте“ во [[Меѓународен музеј на Црвен крст и Црвена полумесечина|Меѓународниот музеј на Црвениот крст и Црвената полумесечина]]]] Пикте бил назначен за предавач на Универзитетот во Женева и професор по меѓународно хуманитарно право на Правниот факултет и вонреден професор од 1974 до 1979 година, а воедно и предавал на Академијата за меѓународно право (1950) и на Меѓународниот институт за човекови права (1971, 1972, 1982), а од 1975 до 1981 година бил директор и претседател на Институтот „Анри Динан“, истражувачки центар, обука и настава на Меѓународниот црвен крст. Пикте бил главен автор на коментарот за четирите Женевски конвенции од 1949 година, а во 1977 година завршил два дополнителни протоколи и воедно го објавил „Извештајот на Меѓународниот комитет на Црвениот крст за неговите активности за време на Втората светска војна (1 септември 1939 - 30 јуни 1947 година)“ од 1948 година кое подоцна го презентирал како основа за публикации, а во 1965 година усвоил седум принципи на движењето на Меѓународниот Црвен крст и Црвена полумесечина, а меѓу неговите други дела се вбројуваат неколку дела за меѓународното хуманитарно право и за Индијанците. == Почести == <templatestyles src="Module:Message box/ambox.css"></templatestyles>{{Поднаслов без наводи|date=March 2019}}Пикте добил почесни докторати од универзитетите во Лајден, Цирих и Лувен, како и неколку награди од Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина, вклучувајќи го и постхумно во 2005 година [[Медал „Анри Динан“|медалот „Анри Динан“]] што било највисокото признание на движењето, а по него бил именуван и двојазичниот, меѓународен [[Симулиран суд|натпревар]] „Жан-Пикте“, кој се фокусирал на меѓународното хуманитарно право. === Дела === * {{Наведена книга|title=Les principes de la Croix-Rouge|publisher=ICRC|year=1955|location=Geneva}} * {{Наведена книга|title=The Geneva conventions of 12 August 1949: commentary published under the general editorship of J.S. Pictet|publisher=ICRC|year=1960|location=Geneva}} * {{Наведена книга|title=Humanitarian law and the protection of war victims|publisher=Sijthoff|year=1975|isbn=90-286-0305-0|location=Leyden}} (Translation of Le droit humanitaire et la protection des victimes de la guerre.) * {{Наведена книга|title=Development and Principles of International Humanitarian Law (Nijhoff Law Specials, 2)|publisher=Kluwer Law International|year=1985|isbn=90-247-3199-2|location=The Hague}} * {{Наведена книга|title=Etudes et Essais sur le Droit International Humanitaire et sur les Principes de la Croix-Rouge en l'Honneur de Jean Pictet / Studies and Essays on International Humanitarian Law and Red Cross Principles in Honor of Jean Pictet|last=C. Swinarski|publisher=Kluwer Law International|year=1985|isbn=90-247-3079-1|location=The Hague}} * {{Наведена книга|title=L'épopée des peaux-rouges|publisher=Favre|year=1988|isbn=2-8289-0354-0|location=Lausanne}} * {{Наведена книга|title=La grande storia degli indiani d'America|publisher=Mondadori|year=2000|isbn=88-04-48399-7}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [https://web.archive.org/web/20110108173327/http://www.concourspictet.org/pictet_en.html Конкурс „Жан Пикте“] * [https://www.icrc.org/fr/doc/resources/documents/misc/5fzjhb.htm Почит кон Жан Пикте] * [https://www.theguardian.com/theguardian/1999/aug/12/features11.g2 Човекот што ги напиша правилата на војната, 12 август 1999 година, Гардијан] {{Нормативна контрола}}{{DEFAULTSORT:Pictet, Jean}} [[Категорија:Меѓународно право на вооружените конфликти]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Починати во 2002 година]] [[Категорија:Родени во 1914 година]] [[Категорија:Адвокати од Жен е]] t0n5sxwxh6jx5wlgodahj6whr8drkgz Молитвено поклонение за слобода 0 1396711 5571360 2026-06-03T22:05:55Z Dandarmkd 31127 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1340640593|Prayer Pilgrimage for Freedom]]“ 5571360 wikitext text/x-wiki '''Молитвеното поклонение за слобода''', или '''Молитвеното поклонение во Вашингтон''', ― демонстрација од 1957 година во [[Вашингтон]], ран настан во Движењето за граѓански права од 1950-тите и 1960-тите. Тоа било повод за говорот т.н. ''„Дајте ни го гласачкото ливче“'' на [[Мартин Лутер Кинг]]. == Позадина == Демонстрациите биле планирани за да биде одбележана третата годишнина од случајот „''Браун против Одборот за образование''“ (1954), значајна одлука на [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд]] со која сегрегацијата во јавните училишта станала неуставна. Организаторите на настанот ја повикале владата да ја спроведе таа одлука, бидејќи постапката на десегрегација била попречувана во поголемиот дел од [[Југ (САД)|јужните]] [[Соединети Американски Држави|Соединети Држави]] на месно и државно ниво. Маршот бил организиран од Аса Филип Рендолф,<ref name="crdl">{{Наведена мрежна страница|url=http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055;jsessionid=B965F35467CE28610711C596B4E1E0E4|title=Prayer Pilgrimage for freedom, Washington, D.C.|last=Civil Rights Digital Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20081227025609/http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055|archive-date=2008-12-27|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> Бајард Растин,<ref name="mlk">{{Наведена мрежна страница|url=http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/|title=Prayer Pilgrimage for Freedom (1957)|last=The Martin Luther King Jr. Research and Education Institute|archive-url=http://web.archive.org/web/20110717060844/http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/|archive-date=2011-07-17|accessdate=3 јуни 2026}}</ref><ref name="kingenc">{{Наведена мрежна страница|url=https://kinginstitute.stanford.edu/encyclopedia/prayer-pilgrimage-freedom|title=Prayer Pilgrimage for Freedom|last=The Martin Luther King Jr. Encyclopedia|accessdate=3 јуни 2026}}</ref> и [[Ела Бејкер]]. Бил поддржан од [[NAACP|Националното здружение за унапредување на обоените луѓе (НЗУОЛ/NAACP)]] и неодамна основаната Конференција за јужнохристијанско водство. Конгресменот Адам Клејтон Пауел помладиот (демократ од Њујорк) ги замолил организаторите да избегнат засрамување на администрацијата на републиканецот Двајт Д. Ајзенхауер, а тие го организирале настанот како молитвена комеморација.<ref name="mlk" /> Повик за демонстрациите бил издаден на 5 април 1957 година од Рандолф, [[Мартин Лутер Кинг|Мартин Лутер Кинг помладиот]] и Рој Вилкинс.<ref name="kingenc" /> Според Кинг, Валтер Ројтер, претседател на Обединетите автомобилски работници, испратил писма до сите негови месни синдикати, барајќи од членовите да присуствуваат на маршот и да обезбедат финансиска поддршка.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qW-NYdIefPgC&q=reuther&pg=PA198|title=The Papers of Martin Luther King, Jr., Volume IV: Symbol of the Movement, January 1957-December 1958|last=King|first=Martin Luther|last2=Carson|first2=Clayborne|last3=Luker|first3=Ralph E.|last4=Holloran|first4=Peter|last5=Russell|first5=Penny A.|date=1992|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-22231-1|pages=198|language=en}}</ref> == Демонстрација == [[Податотека:A_Time_for_Freedom_(1957).webm|thumbtime=5|мини| ''Време за слобода'' (1957), [[Документарен филм|документарец]] со снимки од демонстрациите и говорите на Молитвеното поклонение за слобода.]] Тричасовната демонстрација била одржана пред Споменикот на Линколн нa Националната алеја. [[Махалија Џексон]] и [[Хари Белафонте]] учествувале на настанот. Пол Робесон и неговата сопруга Есланда присуствувале, но биле во голема мера игнорирани.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/paulrobeson00duberich/page/447|title=Paul Robeson|last=Martin Duberman|publisher=Alfred A. Knopf, 1988|year=1988|isbn=0-394-52780-1|page=[https://archive.org/details/paulrobeson00duberich/page/447 447f]|author-link=Мартин Даберман|url-access=registration}}</ref> Меѓу говорниците биле Вилкинс, Мордекај Џонсон и Кинг. Кинг бил последниот говорник и тоа било првпат да се обрати на национална публика.<ref>[http://www.cbsnews.com/elements/2008/03/31/in_depth_us/timeline3982827_0_content.shtml CBS: May 17, 1957]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crmvet.org/tim/timhis57.htm|title=Prayer Pilgrimage to DC for Civil Rights|last=Veterans of the Civil Rights Movement|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Тој го идентификувал враќањето и спроведувањето на правото на глас за црнците како важен дел од борбата за граѓански права.<ref name="newsweek">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsweek.com/id/180471/page/1|title=An Unfinished Dream|last=David J. Garrow|date=19 јануари 2009|work=[[Newsweek]]|archive-url=http://web.archive.org/web/20120929115411/http://www.newsweek.com/id/180471/page/1|archive-date=2012-09-29|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Околу 25.000 демонстранти присуствувале на настанот за да се помолат и да го искажат своето мислење. Во тоа време, настанот бил најголемата демонстрација некогаш организирана за граѓански права. === „Дајте ни го гласачкото ливче“ === {{Главна|Дајте ни го гласачкото ливче}} Говорот на Кинг е наведен како „''Дајте ни го гласачкото ливче''“, бидејќи тој го повторил ова барање како литанија, проследено со список на промени што би резултирале со враќање на црнците во правото на глас:   Тоа е еден од главните говори на Кинг.<ref name="newsweek">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsweek.com/id/180471/page/1|title=An Unfinished Dream|last=David J. Garrow|date=January 19, 2009|work=[[Newsweek]]|archive-url=http://web.archive.org/web/20120929115411/http://www.newsweek.com/id/180471/page/1|archive-date=2012-09-29|accessdate=March 5, 2009}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFDavid_J._Garrow2009">David J. Garrow (January 19, 2009). [http://web.archive.org/web/20120929115411/http://www.newsweek.com/id/180471/page/1 "An Unfinished Dream"]. ''[[Newsweek]]''. Archived from [http://www.newsweek.com/id/180471/page/1 the original] on 2012-09-29<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 5,</span> 2009</span>.</cite></ref> == Резултати == Со овој говор, Кинг се поставил како „водач број 1 на 16 милиони црнци“, според Џејмс Л. Хикс од „''Amsterdam News''“.<ref name="mlk">{{Наведена мрежна страница|url=http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/|title=Prayer Pilgrimage for Freedom (1957)|last=The Martin Luther King Jr. Research and Education Institute|archive-url=http://web.archive.org/web/20110717060844/http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/|archive-date=2011-07-17|accessdate=March 2, 2009}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFThe_Martin_Luther_King_Jr._Research_and_Education_Institute">The Martin Luther King Jr. Research and Education Institute. [http://web.archive.org/web/20110717060844/http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/ "Prayer Pilgrimage for Freedom (1957)"]. Archived from [http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/ the original] on 2011-07-17<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2009</span>.</cite></ref><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/kingcamepreachin0000warr/page/41|title=King Came Preaching: The Pulpit Power of Dr. Martin Luther King Jr.|last=Mervyn A. Warren|publisher=InterVarsity Press, 2001|year=2001|isbn=0-8308-2658-0|page=[https://archive.org/details/kingcamepreachin0000warr/page/41 41]}}</ref> Неговиот повик за гласање на крајот помогнал да бидат вдахнати настани како што се Движењето за право на глас во Селма, неговото поврзано со маршот во Селма со Монтгомери и Законот за право на глас од 1965 година. Организаторите стекнале искуство, а маршот ги поставил темелите за дополнителни, поголеми демонстрации на Движењето за граѓански права во Вашингтон.<ref name="crdl">{{Наведена мрежна страница|url=http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055;jsessionid=B965F35467CE28610711C596B4E1E0E4|title=Prayer Pilgrimage for freedom, Washington, D.C.|last=Civil Rights Digital Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20081227025609/http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055|archive-date=December 27, 2008|accessdate=March 2, 2009}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFCivil_Rights_Digital_Library">Civil Rights Digital Library. [https://web.archive.org/web/20081227025609/http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055 "Prayer Pilgrimage for freedom, Washington, D.C."] Archived from [http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055;jsessionid=B965F35467CE28610711C596B4E1E0E4 the original] on December 27, 2008<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">March 2,</span> 2009</span>.</cite></ref> == Поврзано == {{Портал|1950-ти}} * [[Проповеди и говори на Мартин Лутер Кинг]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://crdl.usg.edu/events/prayer_pilgrimage/ Молитвено поклонение за слобода, Вашингтон], Дигитална библиотека за граѓански права. [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии кои содржат видео клипови]] [[Категорија:Протести во 1957 година]] [[Категорија:Говори на Мартин Лутер Кинг]] [[Категорија:Протестни маршеви во Вашингтон]] [[Категорија:Движења со ненасилен отпор]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Историја на гласачките права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Историја на граѓанските права на црнците во Соединетите Држави]] [[Категорија:Соединетите Држави во мај 1957 година]] [[Категорија:Вашингтон (град) во 1957 година]] a42v0ol5zc12c6n3j3wjab65kxnxbnc 5571367 5571360 2026-06-03T22:19:51Z Dandarmkd 31127 5571367 wikitext text/x-wiki {{Infobox civil conflict | title = Молитвено поклонение за слобода | partof = [[Движење за граѓански права|движењето за граѓански права]] | image = | place = [[Споменик на Линколн]], [[Вашингтон]], [[Соединети Држави]] | date = {{start date|1957|05|17}} | caption = | map_type = | map_caption = | map_size = | coordinates = | also known as = | causes = *Трета годишнина од пресудата „''[[Браун против Одборот за образование]]''“ (1954) *[[Масовен отпор]] од страна на поддржувачите на [[Расна сегрегација во Соединетите Држави|расната сегрегација]] во образованието | result = *Говорот „''[[Дајте ни го гласачкото ливче]]''“ даден од [[Мартин Лутер Кинг]] | concessions = | side1 = *[[Конференција за јужнохристијанско водство]] (КЈХВ) *[[Национално здружение за унапредување на обоените луѓе]] (НЗУОЛ) | side2 = *[[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Член на Конгресот]] | leadfigures1 = '''Членови на КЈХВ''' *[[Мартин Лутер Кинг]] '''Членови на НЗУОЛ''' *[[Рој Вилкинс]] '''Организатори''' *[[Аса Филип Рендолф]] *[[Бајард Растин]] *[[Ела Бејкер]] | leadfigures2 = '''Конгресник''' *[[Адам Клејтон Пауел]] | sidebox = }} '''Молитвено поклонение за слобода''', или '''Молитвено поклонение во Вашингтон''', ― демонстрација од 1957 година, во [[Вашингтон]], ран настан во Движењето за граѓански права од 1950-тите и 1960-тите. Тоа било повод за говорот т.н. ''„Дајте ни го гласачкото ливче“'' на [[Мартин Лутер Кинг]]. == Позадина == Демонстрациите биле планирани за да биде одбележана третата годишнина од случајот „''Браун против Одборот за образование''“ (1954), значајна одлука на [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд]] со која сегрегацијата во јавните училишта станала неуставна. Организаторите на настанот ја повикале владата да ја спроведе таа одлука, бидејќи постапката на десегрегација била попречувана во поголемиот дел од [[Југ (САД)|јужните]] [[Соединети Американски Држави|Соединети Држави]] на месно и државно ниво. Маршот бил организиран од Аса Филип Рендолф,<ref name="crdl">{{Наведена мрежна страница|url=http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055;jsessionid=B965F35467CE28610711C596B4E1E0E4|title=Prayer Pilgrimage for freedom, Washington, D.C.|last=Civil Rights Digital Library|archive-url=https://web.archive.org/web/20081227025609/http://crdl.usg.edu/voci/go/crdl/events/viewEvent/1055|archive-date=2008-12-27|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Бајард Растин,<ref name="mlk">{{Наведена мрежна страница|url=http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/|title=Prayer Pilgrimage for Freedom (1957)|last=The Martin Luther King Jr. Research and Education Institute|archive-url=http://web.archive.org/web/20110717060844/http://mlk-kpp01.stanford.edu/index.php/kingpapers/article/prayer_pilgrimage_for_freedom_1957/|archive-date=2011-07-17|accessdate=4 јуни 2026}}</ref><ref name="kingenc">{{Наведена мрежна страница|url=https://kinginstitute.stanford.edu/encyclopedia/prayer-pilgrimage-freedom|title=Prayer Pilgrimage for Freedom|last=The Martin Luther King Jr. Encyclopedia|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> и [[Ела Бејкер]]. Бил поддржан од [[NAACP|Националното здружение за унапредување на обоените луѓе (НЗУОЛ/NAACP)]] и неодамна основаната Конференција за јужнохристијанско водство. Конгресменот Адам Клејтон Пауел помладиот (демократ од Њујорк) ги замолил организаторите да избегнат засрамување на администрацијата на републиканецот Двајт Д. Ајзенхауер, а тие го организирале настанот како молитвена комеморација.<ref name="mlk" /> Повик за демонстрациите бил издаден на 5 април 1957 година од Рандолф, [[Мартин Лутер Кинг|Мартин Лутер Кинг помладиот]] и Рој Вилкинс.<ref name="kingenc" /> Според Кинг, Валтер Ројтер, претседател на Обединетите автомобилски работници, испратил писма до сите негови месни синдикати, барајќи од членовите да присуствуваат на маршот и да обезбедат финансиска поддршка.<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=qW-NYdIefPgC&q=reuther&pg=PA198|title=The Papers of Martin Luther King, Jr., Volume IV: Symbol of the Movement, January 1957-December 1958|last=King|first=Martin Luther|last2=Carson|first2=Clayborne|last3=Luker|first3=Ralph E.|last4=Holloran|first4=Peter|last5=Russell|first5=Penny A.|date=1992|publisher=University of California Press|isbn=978-0-520-22231-1|pages=198|language=en}}</ref> == Демонстрација == [[Податотека:A_Time_for_Freedom_(1957).webm|thumbtime=5|мини| ''Време за слобода'' (1957), [[Документарен филм|документарец]] со снимки од демонстрациите и говорите на Молитвеното поклонение за слобода.]] Тричасовната демонстрација била одржана пред Споменикот на Линколн нa Националната алеја. [[Махалија Џексон]] и [[Хари Белафонте]] учествувале на настанот. Пол Робесон и неговата сопруга Есланда присуствувале, но биле во голема мера игнорирани.<ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/paulrobeson00duberich/page/447|title=Paul Robeson|last=Martin Duberman|publisher=Alfred A. Knopf, 1988|year=1988|isbn=0-394-52780-1|page=[https://archive.org/details/paulrobeson00duberich/page/447 447f]|author-link=Мартин Даберман|url-access=registration}}</ref> Меѓу говорниците биле Вилкинс, Мордекај Џонсон и Кинг. Кинг бил последниот говорник и тоа било првпат да се обрати на национална публика.<ref>[http://www.cbsnews.com/elements/2008/03/31/in_depth_us/timeline3982827_0_content.shtml CBS: May 17, 1957]</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crmvet.org/tim/timhis57.htm|title=Prayer Pilgrimage to DC for Civil Rights|last=Veterans of the Civil Rights Movement|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Тој го идентификувал враќањето и спроведувањето на правото на глас за црнците како важен дел од борбата за граѓански права.<ref name="newsweek">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.newsweek.com/id/180471/page/1|title=An Unfinished Dream|last=David J. Garrow|date=19 јануари 2009|work=[[Newsweek]]|archive-url=http://web.archive.org/web/20120929115411/http://www.newsweek.com/id/180471/page/1|archive-date=2012-09-29|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Околу 25.000 демонстранти присуствувале на настанот за да се помолат и да го искажат своето мислење. Во тоа време, настанот бил најголемата демонстрација некогаш организирана за граѓански права. === „Дајте ни го гласачкото ливче“ === {{Главна|Дајте ни го гласачкото ливче}} Говорот на Кинг е наведен како „''Дајте ни го гласачкото ливче''“, бидејќи тој го повторил ова барање како литанија, проследено со список на промени што би резултирале со враќање на црнците во правото на глас: {{цитат|Дајте ни го гласачкото ливче и повеќе нема да мора да ја грижиме сојузната влада за нашите основни права... Дајте ни го гласачкото ливче и повеќе нема да се молиме до сојузната влада за донесување закон против линчување... Дајте ни го гласачкото ливче и ние ќе ги наполниме нашите законодавни сали со луѓе со добра волја... Дајте ни го гласачкото ливче и ние ќе поставиме судии на клупите на Југот кои ќе постапуваат праведно и ќе ја сакаат милоста... Дајте ни го гласачкото ливче и ние тивко и ненасилно, без злоба или огорченост, ќе ја спроведеме одлуката на Врховниот суд од 17 мај 1954 година.<ref>[https://stanford.edu/group/King/publications/papers/vol4/570517.004-Give_Us_the_Ballot.htm "Give Us the Ballot" Speech] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080724041234/http://www.stanford.edu/group/King/publications/papers/vol4/570517.004-Give_Us_the_Ballot.htm |date=24 јули 2008}}, ''Martin Luther King Papers, Vol. 4,'' Stanford University</ref>}}   Тоа е еден од главните говори на Кинг.<ref name="newsweek"/> == Резултати == Со овој говор, Кинг се поставил како „водач број 1 на 16 милиони црнци“, според Џејмс Л. Хикс од „''Amsterdam News''“.<ref name="mlk" /><ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/kingcamepreachin0000warr/page/41|title=King Came Preaching: The Pulpit Power of Dr. Martin Luther King Jr.|last=Mervyn A. Warren|publisher=InterVarsity Press, 2001|year=2001|isbn=0-8308-2658-0|page=[https://archive.org/details/kingcamepreachin0000warr/page/41 41]}}</ref> Неговиот повик за гласање на крајот помогнал да бидат вдахнати настани како што се Движењето за право на глас во Селма, неговото поврзано со маршот во Селма со Монтгомери и Законот за право на глас од 1965 година. Организаторите стекнале искуство, а маршот ги поставил темелите за дополнителни, поголеми демонстрации на Движењето за граѓански права во Вашингтон.<ref name="crdl"/> == Поврзано == {{Портал|1950-ти}} * [[Проповеди и говори на Мартин Лутер Кинг]] == Наводи == {{Наводи|30em}} == Надворешни врски == * [http://crdl.usg.edu/events/prayer_pilgrimage/ Молитвено поклонение за слобода, Вашингтон], Дигитална библиотека за граѓански права. [[Категорија:Врски за Wayback од предлошката „Семарх“]] [[Категорија:Статии кои содржат видео клипови]] [[Категорија:Протести во 1957 година]] [[Категорија:Говори на Мартин Лутер Кинг]] [[Категорија:Протестни маршеви во Вашингтон]] [[Категорија:Движења со ненасилен отпор]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Историја на гласачките права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Историја на граѓанските права на црнците во Соединетите Држави]] [[Категорија:Соединетите Држави во мај 1957 година]] [[Категорија:Вашингтон (град) во 1957 година]] lbuq701rcinuxsg60t2mnd9l91742qh Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година 0 1396712 5571364 2026-06-03T22:14:01Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1346901655|Geneva Conventions (Amendment) Act 1995]]“ 5571364 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година{{efn|Section 7(1).}} | тип = Act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за обезбедување измени на Законот за Женевските конвенции од 1957 година, со цел да се овозможи стапување во сила на дополнителните протоколи на Женевските конвенции од 1949 година, склучени во Женева на 10 јуни 1977 година; и за поврзани цели. | година = 1995 | цитат = [[List of acts of the Parliament of the United Kingdom from 1995|1995]] c. 27 | територијален_опсег = {{ubli|[[Обединето Кралство]]|[[Каналски Острови]]|[[Остров Ман]]}}{{efn|Член 7(3)–(4).}} | кралско_одобрение = 19 јули 1995 | стапување_во_сила = 20 јули 1998{{efn|Section 7(2). The [[Geneva Conventions (Amendment) Act 1995 (Commencement) Order 1998]].}} | датум_укинување = | изменува = [[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]] | изменет_со = {{ubli|[[Закон за Меѓународниот кривичен суд од 2001 година]]}} | се_однесува_на = | ставен_вон_сила_со = | статус = Amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1995/27/contents | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/1995/27/contents/enacted | millbankhansard = Geneva+Conventions+%28Amendment%29+Act+1995 | use_new_UK-LEG = yes }} '''Законот за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година''' ('''Член 27''') претставува [[Акт на Парламентот (Обединето Кралство)|акт]] на [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]]. == Одредби == Законот предвидувал измена на [[Закон за Женевските конвенции од 1957 година|Законот за Женевските конвенции]] [[Обединето Кралство|на Обединетото Кралство]] од 1957 година ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1956 година|5 и 6 Eliz. 2.]] c. 52) со цел да се овозможи додавање на [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протоколот I]] и [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протоколот II]] на Женевските конвенции од 1949 година, кои биле инкорпорирани во законодавството на [[Англиско право|Англија]] (и Велс), [[Шкотскиот закон|Шкотска]], [[Закон на Северна Ирска|Северна Ирска]], [[Каналски Острови|Каналските Острови]], [[Ман (остров)|Островот Ман]] и британските колонии.<ref>{{Наведено списание|last=Warbrick|first=Colin|last2=McGoldrick|first2=Dominic|last3=Rowe|first3=Peter|last4=Meyer|first4=Michael A.|date=April 1996|title=II. The Geneva Conventions (Amendment) Act 1995: A Generally Minimalist Approach|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-and-comparative-law-quarterly/article/abs/ii-the-geneva-conventions-amendment-act-1995-a-generally-minimalist-approach/848307C09A6C808064479D261DFAD11F|journal=International & Comparative Law Quarterly|language=en|volume=45|issue=2|pages=476–484|doi=10.1017/S002058930005911X|issn=1471-6895|url-access=subscription}}</ref> Законот им доделувал на домашните судови на Обединетото Кралство универзална надлежност за хуманитарно право.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/commentisfree/2009/jan/21/gaza-humanrights|title=Self-defence is no defence|date=2009-01-21|work=The Guardian|access-date=2026-02-03}}</ref> == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * {{UK-LEG}} * Text of the Geneva Conventions (Amendment) Act 1995 as originally enacted or made within the United Kingdom, from legislation.gov.uk. {{UK legislation}}{{Нормативна контрола}} hgal2xru83q8yrhs25i0o4mzh8t64og Закон за Женевските конвенции од 1957 година 0 1396713 5571368 2026-06-03T22:20:43Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1356887605|Geneva Conventions Act 1957]]“ 5571368 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство | краток_наслов = Закон за Женевските конвенции од 1957 година{{efn|Section 8(1).}} | тип = Act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон со кој се овозможува стапување во сила на одредени меѓународни конвенции склучени во Женева на дванаесеттиот ден од август илјада деветстотини четириесет и деветтата година, и за цели поврзани со нив. | година = 1957 | цитат = [[5 & 6 Eliz. 2]]. c. 52 | територијален_опсег = {{ubli|[[Обединето Кралство]]|[[Каналски Острови]]|[[Остров Ман]]|[[која било колонија]]}}{{efn|Член 8(2).}} | кралско_одобрение = 31 јули 1957 | стапување_во_сила = 31 јули 1957{{efn|The [[Acts of Parliament (Commencement) Act 1793]].}} | датум_укинување = | изменет_со = {{ubli|[[Закон за кривично право од 1967 година]]|[[Закон за воени судови (жалења) од 1968 година]]|[[Закон за судови од 1971 година]]|[[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]]|[[Закон за Меѓународниот кривичен суд од 2001 година]]|[[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]]}} | се_однесува_на = | ставен_вон_сила_со = | статус = Amended | original_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Eliz2/5-6/52/contents | revised_text = https://www.legislation.gov.uk/ukpga/Eliz2/5-6/52/contents/enacted | use_new_UK-LEG = yes | millbankhansard = Geneva+Conventions+Act+1957 }} '''Законот за Женевските конвенции од 1957 година''' ([[Список на акти на Парламентот на Обединетото Кралство од 1956 година|5 и 6 Eliz. 2.]] c. 52) — [[Акт на Парламентот (Обединето Кралство)|акт]] на [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] кој ги вклучувал одредбите од [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] во британското законодавство. Еден аспект од законот бил тоа што го правело носењето на [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|симболот на Црвениот крст]] нелегално во многу околности, понекогаш со чудни последици, а во 2011 година, британскиот костим за пантомима морал да се смени за да се усогласи со Законот за Женевските конвенции.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-scotland-glasgow-west-12135540|title=Glasgow pantomime dress broke Geneva Convention|date=2011-01-07|work=BBC News|access-date=2026-02-03}}</ref> Неговите одредби подоцна биле изменети со [[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година|Законот за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] и [[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година|Законот за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]].<ref>{{Наведено списание|last=Warbrick|first=Colin|last2=McGoldrick|first2=Dominic|last3=Rowe|first3=Peter|last4=Meyer|first4=Michael A.|date=April 1996|title=II. The Geneva Conventions (Amendment) Act 1995: A Generally Minimalist Approach|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-and-comparative-law-quarterly/article/abs/ii-the-geneva-conventions-amendment-act-1995-a-generally-minimalist-approach/848307C09A6C808064479D261DFAD11F|journal=International & Comparative Law Quarterly|language=en|volume=45|issue=2|pages=476–484|doi=10.1017/S002058930005911X|issn=1471-6895|url-access=subscription}}</ref><ref>{{Наведено списание|last=Meyer|first=Michael|last2=Garraway|first2=Charles|date=2010|title=The Geneva Conventions and United Nations Personnel (Protocols) Act 2009: A Move Away from the Minimalist Approach|url=https://www.jstor.org/stable/25622274|journal=The International and Comparative Law Quarterly|volume=59|issue=1|pages=171–180|issn=0020-5893}}</ref> == Видете исто така == * [[Закон за Женевските конвенции (амандман) од 1995 година]] * [[Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година]] == Белешки == {{Белешки}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * {{UK-LEG}} * {{UK-LEG|asmade=yes}} {{UK legislation}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Национални закони инкорпорирани во Женевските Конвенции]] s06mf1m12fwxfzcsui6p4m8pii7b9n1 Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година 0 1396714 5571369 2026-06-03T22:29:04Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1342445852|Geneva Conventions and United Nations Personnel (Protocols) Act 2009]]“ 5571369 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Законодавство на Обединетото Кралство| | краток_наслов = Закон за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година<ref name=st>The citation of this act by this [[short title]] is authorised by [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2009/6/section/3 section 3(5)] of this act.</ref> | тип = Act | парламент = Parliament of the United Kingdom | долг_наслов = Закон за измена на Законот за Женевските конвенции од 1957 година, со цел да се стави во сила дополнителниот протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, донесен на 8 декември 2005 година; и за измена на Законот за персонал на Обединетите нации од 1997 година, со цел да се стави во сила Факултативниот протокол кон Конвенцијата за безбедност на персоналот на Обединетите нации и неговиот придружен персонал, усвоен од Генералното собрание на Обединетите нации на 8 декември 2005 година. | година = 2009 | цитат = [[List of acts of the Parliament of the United Kingdom from 2009|2009]] c. 6 | воведен_долни_дом = [[Дејвид Милибанд]] пратеник, [[министер за надворешни работи (Обединето Кралство)|министер за надворешни работи]] | воведен_горни_дом = [[Лорд Малох-Браун]] | територијален_опсег = | кралско_одобрение = 2 јули 2009 | стапување_во_сила = | истечен = | датум_укинување = | изменува = {{ubli|[[Закон за Женевските конвенции од 1957 година]]|[[Закон за персоналот на Обединетите нации од 1997 година]]}} | укинува = | изменет_со = | ставен_вон_сила_со = | се_однесува_на = | статус = current | original_text = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2009/6/contents/enacted | историја = http://services.parliament.uk/bills/2008-09/genevaconventionsandunitednationspersonnelprotocolshl.html | revised_text = http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2009/6/contents }} '''Законот за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година''' ('''Член 6''') претставува [[Акт на Парламентот|акт]] на [[Парламент на Обединетото Кралство|Парламентот на Обединетото Кралство]] што се однесувал на усвојувањето на одредени договори поврзани со меѓународното хуманитарно право. == Одредби == Одредбите биле донесени за да се стапи во сила [[Протокол III кон Женевските конвенции|Третиот дополнителен протокол кон Женевските конвенции]] и [[Конвенција за безбедност на персоналот на Обединетите нации и неговиот придружен персонал|Факултативниот протокол кон Конвенцијата за безбедност на персоналот на Обединетите нации и нивниот придружен персонал]].<ref>{{Наведено списание|last=Meyer|first=Michael|last2=Garraway|first2=Charles|date=2010-01-01|title=I. THE GENEVA CONVENTIONS AND UNITED NATIONS PERSONNEL (PROTOCOLS) ACT 2009: A MOVE AWAY FROM THE MINIMALIST APPROACH|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-and-comparative-law-quarterly/article/abs/i-the-geneva-conventions-and-united-nations-personnel-protocols-act-2009-a-move-away-from-the-minimalist-approach/66160799F643BC963A7FC97185C2FB3E|journal=International & Comparative Law Quarterly|language=en|volume=59|issue=1|pages=171–180|doi=10.1017/S0020589309990121|issn=1471-6895|url-access=subscription}}</ref> === Дел 1 === Овој член го менува [[Закон за Женевските конвенции од 1957 година|Законот за Женевските конвенции од 1957 година]] со цел да го признае симболот на црвениот кристал како амблем на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7977157.stm|title=Way paved for Red Crystal symbol|date=2009-04-01|work=BBC News|access-date=2026-02-03}}</ref> === Дел 2 === Овој член го менува '''Член 4''' од [[Закон за персонал на Обединетите нации од 1997 година|Законот за персонал на Обединетите нации од 1997 година]] со цел да им даде правна заштита на оние кои остварувале хуманитарни, политички или развојни цели.<ref>{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/uk_politics/7400594.stm|title=In full: Draft legislative programme|date=2008-05-14|work=BBC News|access-date=2026-02-03}}</ref> === Дел 3 – Почеток, обем и краток наслов === Овој член стапич на сила на почетокот на 2 јули 2009 година. * '''Член 1''' — се однесува на Протоколот III кон Женевските конвенции и стапил во сила на 5 април 2010 година,<ref name=":0">{{Наведено списание|last=Akande|first=Dapo|date=2010-01-01|title=II. CLEARING THE FOG OF WAR? The ICRC'S INTERPRETIVE GUIDANCE ON DIRECT PARTICIPATION IN HOSTILITIES|url=https://www.cambridge.org/core/journals/international-and-comparative-law-quarterly/article/abs/ii-clearing-the-fog-of-war-the-icrcs-interpretive-guidance-on-direct-participation-in-hostilities/707794583F0B2CDFFEDDEEF9F5DDCAAF|journal=International & Comparative Law Quarterly|language=en|volume=59|issue=1|pages=180–192|doi=10.1017/S0020589309990133|issn=1471-6895|url-access=subscription}}</ref> а бил проширен, со измени, на [[Гернзи]] на 15 јануари 2011 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.legislation.gov.uk/uksi/2010/2965/article/1/made/data.htm|title=The Geneva Conventions Act (Guernsey) Order 2010|work=www.legislation.gov.uk|accessdate=2019-06-07}}</ref> * '''Член''' '''2''' — се однесува на Конвенцијата за безбедност на персоналот на Обединетите нации и придружниот персонал, стапи на сила на 23 април 2010 година.<ref name=":0" /> == Видете исто така == * [[Женевски конвенции]] == Наводи == * „Женевските конвенции и Закон за персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година“. Важечки законски статути анотирани 2009 година. Sweet & Maxwell. Thomson Reuters. 2010. Том 1. Поглавје 6. стр. [[iarchive:isbn_9780414041868_1/page/n1052/mode/1up|6-1]] до 6-6. * Статутите на Халсбери , * Мајкл Мејер и Чарлс Гаравеј, „Законот за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година: Отстапување од минималистичкиот пристап“ (2010) 59 Меѓународно и компаративно право Квартално 171 [https://www.jstor.org/stable/25622274 JSTOR] <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2009/6/contents Женевските конвенции и Законот за персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година], како што е изменет од Националните архиви . * [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2009/6/contents/enacted Законот за Женевските конвенции и персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година], како што првично беше донесен од Националните архиви . * [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/2009/6/notes/contents Објаснувачки белешки] за Женевските конвенции и Законот за персоналот на Обединетите нации (протоколи) од 2009 година. {{UK legislation}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Национални закони инкорпорирани во Женевските Конвенции]] am3w06whbsi907854410dlugl3vzy4h Закон за воени злосторства од 1996 година 0 1396715 5571370 2026-06-03T23:11:35Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1323387093|War Crimes Act of 1996]]“ 5571370 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Законот за воени злосторства од 1996 година''' претставува федерален статут на Соединетите Американски Држави кој го дефинира [[Воено злосторство|военото злосторство]] како „[[Женевски конвенции|тешко кршење]] на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]“, посебно наведувајќи дека „тешко кршење“ треба да го има значењето дефинирано во која било конвенција (поврзана со [[Закони на војната|законите на војување]]) на која биле дел [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Дефиницијата за „тешко кршење“ во некои од Женевските конвенции има текст што проширувал дополнителна заштита, но сите конвенции го делеле следниов: „...извршено против лица или имот заштитен со Конвенцијата: намерно убивање, [[мачење]] или [[Сурова и необична казна|нечовечко постапување]], вклучувајќи биолошки експерименти, намерно предизвикување големо страдање или сериозна повреда на телото или здравјето." Законот се применувал ако жртвата или сторителот бил државјанин на Соединетите Американски Држави или член на [[Вооружени сили на САД|вооружените сили на САД]], а казната била или [[доживотен затвор]] или [[Смртна казна|смрт]], додека смртната казна се применувала само ако однесувањето резултирало со смрт на една или повеќе жртви. Законот бил усвоен со огромно мнозинство од страна на [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] и потпишан од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Бил Клинтон]]. == Историја на законодавството == Законот ги криминализирал прекршувањата на Женевските конвенции со цел да можат Соединетите Американски Држави да ги гонат воените злосторници, поточно [[Северен Виетнам|северновиетнамските]] војници кои [[Воени затвореници на Соединетите Американски Држави за време на Виетнамската војна|затворале и мачеле американски воен персонал]] за време на [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]]. [[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Министерството за одбрана]] „целосно ги поддржувало целите на законот“,<ref name="wp060728">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/27/AR2006072701908_pf.html|title=Detainee Abuse Charges Feared|last=Smith|first=R. Jeffrey|date=2006-07-28|work=[[Washington Post]]|access-date=2006-10-04|page=A1|author-link=R. Jeffrey Smith}}</ref> препорачувајќи да се прошири за да вклучи подолг список на воени злосторства, а бидејќи Соединетите Американски Држави генерално ги ,,почитувала" Конвенциите, војската препорача прекршувања и од страна на американскиот воен персонал да се спроведат како воени злосторства „бидејќи со тоа се поставува висок стандард што другите треба да го следат“.<ref name="wp060728" /> Законот бил усвоен со [[едногласна согласност]] во Сенатот и со гласање во Претставничкиот дом,<ref name="wp060728" /> покажувајќи дека во тоа време бил целосно неконтроверзен. [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на Соединетите Американски Држави]],10 години подоцна пресудил во ''[[Хамдан против Рамсфелд|случајот Хамдан против Рамсфелд]],'' дека [[Женевски конвенции|Заедничкиот член 3 од Женевските конвенции]] се применувал во [[Војна против тероризмот|војната против тероризмот]], со неискажана импликација дека секоја [[Подобрени техники на испрашување|техника на испрашување]] што го кршела Заедничкиот '''Член 3''' претставувala воени злосторства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.commondreams.org/views06/0630-27.htm|title=Did Bush Commit War Crimes?|last=Brooks|first=Rosa|authorlink=Rosa Brooks|date=2006-06-30|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=2006-10-04|quote=In other words, with the Hamdan decision, U.S. officials found to be responsible for subjecting war on terror detainees to torture, cruel treatment or other 'outrages upon personal dignity' could face prison or even the death penalty.}}</ref> Можноста американските службеници и воениот персонал да бидат гонети за воени злосторства за сторување на „навреди врз личното достоинство, особено понижувачки и деградирачки третман“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/91.htm|title=Geneva Convention relative to the Treatment of Prisoners of War|last=Diplomatic Conference for the Establishment of International Conventions for the Protection of Victims of War|date=1949-08-12|publisher=[[United Nations]] Office of the High Commissioner for Human Rights|page=I, a. 3, 1(c)|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001201518/http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/91.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2006-10-01|accessdate=2006-10-04}}</ref> забранети со Конвенциите доведе до низа предлози за легализирање на таквите дејствија во одредени околности, што резултираlo со [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии од 2006 година]]. == Потенцијална примена == Службениците [[Белата куќа|на Белата куќа]] биле загрижени дека тие и други американски службеници би можеле да бидат гонети според Законот за воени злосторства од 1996 година за третманот на САД кон притворените лица по [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|нападите на 11 септември]] за кршење на Женевските конвенции. Во меморандум од јануари 2002 година до претседателот, тогашниот [[Советник на Белата куќа|советник на Белата куќа,]] [[Алберто Гонзалес|Алберто Гонзалес,]] напишал меморандум во кој се истражувало дали Заедничкиот '''Член 3''' од Женевските конвенции се однесувал на [[Комбатант|борците]] [[Ал-Каеда|на Ал Каеда]] и [[Талибанци|Талибанците]] заробени за време на [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] и држени во притворни центри низ целиот свет, вклучувајќи го и [[Камп Х-реј|кампот X-Ray]] во [[Гвантанамо Беј|заливот Гвантанамо]], [[Куба]], а меморандумот изнел и неколку аргументи и за и против обезбедувањето заштита од Заедничкиот '''Член 3''' на борците на Ал Каеда и Талибанците. Тој заклучи дека Заедничкиот '''Член 3''' бил застарен и несоодветен за справување со заробените борци на Ал Каеда и Талибанците и ги опишал како „чудни“ одредбите што барале да им се обезбедат на заробените борци на Ал Каеда и Талибанците „привилегии за комесари, торба, спортски униформи и научни инструменти“. Тој, исто така, тврдел дека постојните воени прописи и упатства од претседателот се повеќе од соодветни за да се обезбеди примена на принципите на Женевските конвенции. Тој, исто така, тврдел дека недефинираниот јазик во Женевските конвенции, како што се „навреди врз личното достоинство“ и „нечовечки третман“, би можел да ги направи службениците и воените лидери предмет на Законот за воени злосторства од 1996 година доколку се открие малтретирање. Со донесувањето на [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии од 2006 година,]] тешките злоупотреби на Заедничкиот '''Член 3''' вклучувале само тортура, сурово или нехумано постапување, [[Убиство со умисла|убиство]], [[осакатување]] (mutilation) или [[осакатување]] (maiming) , намерно предизвикување сериозни телесни повреди, [[Rape|силување]], [[Sexual assault|сексуален напад]] или злоупотреба и [[Заложник|земање заложници]], со што се ограничувал опсегот на оригиналниот закон. На 6 декември 2023 година, [[Министерство за правда на Соединетите Американски Држави|Министерството за правда]] ги обелоденило првите обвиненија според овој закон на прес-конференција од страна на [[Генерален обвинител на Соединетите Американски Држави|државниот обвинител]] [[Мерик Гарланд]] со обвиненијата против 4 руски војници кои се засновале на случај како резултат на [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]], во кој американски државјанин кој живеел во Украина бил приведен од руски војници во период од 10 дена во април 2022 година, за време на кој наводно бил мачен,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/opa/pr/four-russia-affiliated-military-personnel-charged-war-crimes-connection-russias-invasion|title=Four Russia-Affiliated Military Personnel Charged with War Crimes in Connection with Russia's Invasion of Ukraine|date=December 6, 2023|work=justice.gov|publisher=United States Department of Justice|accessdate=31 May 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67641900|title=Four Russian soldiers charged with war crimes for torturing US citizen in Ukraine|last=Wendling|first=Mike|date=December 6, 2023|work=bbc.com|access-date=31 May 2024|publisher=BBC}}</ref> но сепак, американската влада немала средства да ги уапси обвинетите. == Видете исто така == * [[Мачење и злоупотреба на затвореници во Абу Граиб]] * [[Командна одговорност]] * [[Човекови права во Соединетите Американски Држави]] * [[Меѓународниот кривичен суд и инвазијата на Ирак во 2003 година]] * [[Нирнбершки процес|Нирнбершките судења]] * ''[[Обвинителството на Џорџ В. Буш за убиство]]'' * [[Соединетите Американски Држави и Меѓународниот кривичен суд]] * [[Досиеја на Работната група за воени злосторства во Виетнам]] * [[Воени злосторства извршени од Соединетите Американски Држави]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c104:H.R.3680: Федерален закон 18 USC чл. 2441] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081129115631/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c104:H.R.3680:|date=November 29, 2008}} познат како „Закон за воени злосторства“ * [https://assembler.law.cornell.edu/uscode/18/2441.html Американски законик, Дел I, Наслов 18, Поглавје 118, член 2441] * Човековите права на прво место; [http://www.humanrightsfirst.org/wp-content/uploads/pdf/07801-etn-leave-no-marks.pdf Не оставајте траги: Подобрени техники на испрашување и ризик од криминалитет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160328011851/http://www.humanrightsfirst.org/wp-content/uploads/pdf/07801-etn-leave-no-marks.pdf|date=March 28, 2016}} , август 2007 година [[Категорија:Воени злосторства]] [[Категорија:Меѓународно право на вооружените конфликти]] [[Категорија:Национални закони инкорпорирани во Женевските Конвенции]] [[Категорија:Закони против тортура]] 7hxjs3gd5r4jrz4ngbv39qi8y677sey 5571371 5571370 2026-06-03T23:11:50Z IvanKonev123 98191 5571371 wikitext text/x-wiki '''Законот за воени злосторства од 1996 година''' претставува федерален статут на Соединетите Американски Држави кој го дефинира [[Воено злосторство|военото злосторство]] како „[[Женевски конвенции|тешко кршење]] на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]“, посебно наведувајќи дека „тешко кршење“ треба да го има значењето дефинирано во која било конвенција (поврзана со [[Закони на војната|законите на војување]]) на која биле дел [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Дефиницијата за „тешко кршење“ во некои од Женевските конвенции има текст што проширувал дополнителна заштита, но сите конвенции го делеле следниов: „...извршено против лица или имот заштитен со Конвенцијата: намерно убивање, [[мачење]] или [[Сурова и необична казна|нечовечко постапување]], вклучувајќи биолошки експерименти, намерно предизвикување големо страдање или сериозна повреда на телото или здравјето." Законот се применувал ако жртвата или сторителот бил државјанин на Соединетите Американски Држави или член на [[Вооружени сили на САД|вооружените сили на САД]], а казната била или [[доживотен затвор]] или [[Смртна казна|смрт]], додека смртната казна се применувала само ако однесувањето резултирало со смрт на една или повеќе жртви. Законот бил усвоен со огромно мнозинство од страна на [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] и потпишан од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Бил Клинтон]]. == Историја на законодавството == Законот ги криминализирал прекршувањата на Женевските конвенции со цел да можат Соединетите Американски Држави да ги гонат воените злосторници, поточно [[Северен Виетнам|северновиетнамските]] војници кои [[Воени затвореници на Соединетите Американски Држави за време на Виетнамската војна|затворале и мачеле американски воен персонал]] за време на [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]]. [[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Министерството за одбрана]] „целосно ги поддржувало целите на законот“,<ref name="wp060728">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/27/AR2006072701908_pf.html|title=Detainee Abuse Charges Feared|last=Smith|first=R. Jeffrey|date=2006-07-28|work=[[Washington Post]]|access-date=2006-10-04|page=A1|author-link=R. Jeffrey Smith}}</ref> препорачувајќи да се прошири за да вклучи подолг список на воени злосторства, а бидејќи Соединетите Американски Држави генерално ги ,,почитувала" Конвенциите, војската препорача прекршувања и од страна на американскиот воен персонал да се спроведат како воени злосторства „бидејќи со тоа се поставува висок стандард што другите треба да го следат“.<ref name="wp060728" /> Законот бил усвоен со [[едногласна согласност]] во Сенатот и со гласање во Претставничкиот дом,<ref name="wp060728" /> покажувајќи дека во тоа време бил целосно неконтроверзен. [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на Соединетите Американски Држави]],10 години подоцна пресудил во ''[[Хамдан против Рамсфелд|случајот Хамдан против Рамсфелд]],'' дека [[Женевски конвенции|Заедничкиот член 3 од Женевските конвенции]] се применувал во [[Војна против тероризмот|војната против тероризмот]], со неискажана импликација дека секоја [[Подобрени техники на испрашување|техника на испрашување]] што го кршела Заедничкиот '''Член 3''' претставувala воени злосторства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.commondreams.org/views06/0630-27.htm|title=Did Bush Commit War Crimes?|last=Brooks|first=Rosa|authorlink=Rosa Brooks|date=2006-06-30|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=2006-10-04|quote=In other words, with the Hamdan decision, U.S. officials found to be responsible for subjecting war on terror detainees to torture, cruel treatment or other 'outrages upon personal dignity' could face prison or even the death penalty.}}</ref> Можноста американските службеници и воениот персонал да бидат гонети за воени злосторства за сторување на „навреди врз личното достоинство, особено понижувачки и деградирачки третман“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/91.htm|title=Geneva Convention relative to the Treatment of Prisoners of War|last=Diplomatic Conference for the Establishment of International Conventions for the Protection of Victims of War|date=1949-08-12|publisher=[[United Nations]] Office of the High Commissioner for Human Rights|page=I, a. 3, 1(c)|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001201518/http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/91.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2006-10-01|accessdate=2006-10-04}}</ref> забранети со Конвенциите доведе до низа предлози за легализирање на таквите дејствија во одредени околности, што резултираlo со [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии од 2006 година]]. == Потенцијална примена == Службениците [[Белата куќа|на Белата куќа]] биле загрижени дека тие и други американски службеници би можеле да бидат гонети според Законот за воени злосторства од 1996 година за третманот на САД кон притворените лица по [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|нападите на 11 септември]] за кршење на Женевските конвенции. Во меморандум од јануари 2002 година до претседателот, тогашниот [[Советник на Белата куќа|советник на Белата куќа,]] [[Алберто Гонзалес|Алберто Гонзалес,]] напишал меморандум во кој се истражувало дали Заедничкиот '''Член 3''' од Женевските конвенции се однесувал на [[Комбатант|борците]] [[Ал-Каеда|на Ал Каеда]] и [[Талибанци|Талибанците]] заробени за време на [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] и држени во притворни центри низ целиот свет, вклучувајќи го и [[Камп Х-реј|кампот X-Ray]] во [[Гвантанамо Беј|заливот Гвантанамо]], [[Куба]], а меморандумот изнел и неколку аргументи и за и против обезбедувањето заштита од Заедничкиот '''Член 3''' на борците на Ал Каеда и Талибанците. Тој заклучи дека Заедничкиот '''Член 3''' бил застарен и несоодветен за справување со заробените борци на Ал Каеда и Талибанците и ги опишал како „чудни“ одредбите што барале да им се обезбедат на заробените борци на Ал Каеда и Талибанците „привилегии за комесари, торба, спортски униформи и научни инструменти“. Тој, исто така, тврдел дека постојните воени прописи и упатства од претседателот се повеќе од соодветни за да се обезбеди примена на принципите на Женевските конвенции. Тој, исто така, тврдел дека недефинираниот јазик во Женевските конвенции, како што се „навреди врз личното достоинство“ и „нечовечки третман“, би можел да ги направи службениците и воените лидери предмет на Законот за воени злосторства од 1996 година доколку се открие малтретирање. Со донесувањето на [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии од 2006 година,]] тешките злоупотреби на Заедничкиот '''Член 3''' вклучувале само тортура, сурово или нехумано постапување, [[Убиство со умисла|убиство]], [[осакатување]] (mutilation) или [[осакатување]] (maiming) , намерно предизвикување сериозни телесни повреди, [[Rape|силување]], [[Sexual assault|сексуален напад]] или злоупотреба и [[Заложник|земање заложници]], со што се ограничувал опсегот на оригиналниот закон. На 6 декември 2023 година, [[Министерство за правда на Соединетите Американски Држави|Министерството за правда]] ги обелоденило првите обвиненија според овој закон на прес-конференција од страна на [[Генерален обвинител на Соединетите Американски Држави|државниот обвинител]] [[Мерик Гарланд]] со обвиненијата против 4 руски војници кои се засновале на случај како резултат на [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]], во кој американски државјанин кој живеел во Украина бил приведен од руски војници во период од 10 дена во април 2022 година, за време на кој наводно бил мачен,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/opa/pr/four-russia-affiliated-military-personnel-charged-war-crimes-connection-russias-invasion|title=Four Russia-Affiliated Military Personnel Charged with War Crimes in Connection with Russia's Invasion of Ukraine|date=December 6, 2023|work=justice.gov|publisher=United States Department of Justice|accessdate=31 May 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67641900|title=Four Russian soldiers charged with war crimes for torturing US citizen in Ukraine|last=Wendling|first=Mike|date=December 6, 2023|work=bbc.com|access-date=31 May 2024|publisher=BBC}}</ref> но сепак, американската влада немала средства да ги уапси обвинетите. == Видете исто така == * [[Мачење и злоупотреба на затвореници во Абу Граиб]] * [[Командна одговорност]] * [[Човекови права во Соединетите Американски Држави]] * [[Меѓународниот кривичен суд и инвазијата на Ирак во 2003 година]] * [[Нирнбершки процес|Нирнбершките судења]] * ''[[Обвинителството на Џорџ В. Буш за убиство]]'' * [[Соединетите Американски Држави и Меѓународниот кривичен суд]] * [[Досиеја на Работната група за воени злосторства во Виетнам]] * [[Воени злосторства извршени од Соединетите Американски Држави]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c104:H.R.3680: Федерален закон 18 USC чл. 2441] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081129115631/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c104:H.R.3680:|date=November 29, 2008}} познат како „Закон за воени злосторства“ * [https://assembler.law.cornell.edu/uscode/18/2441.html Американски законик, Дел I, Наслов 18, Поглавје 118, член 2441] * Човековите права на прво место; [http://www.humanrightsfirst.org/wp-content/uploads/pdf/07801-etn-leave-no-marks.pdf Не оставајте траги: Подобрени техники на испрашување и ризик од криминалитет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160328011851/http://www.humanrightsfirst.org/wp-content/uploads/pdf/07801-etn-leave-no-marks.pdf|date=March 28, 2016}} , август 2007 година [[Категорија:Воени злосторства]] [[Категорија:Меѓународно право на вооружените конфликти]] [[Категорија:Национални закони инкорпорирани во Женевските Конвенции]] [[Категорија:Закони против тортура]] fxj7vqj088rr4r5yxp3dukvfyuk5n3m 5571372 5571371 2026-06-03T23:12:00Z IvanKonev123 98191 Отповикана преработката [[Special:Diff/5571371|5571371]] на [[Special:Contributions/IvanKonev123|IvanKonev123]] ([[User talk:IvanKonev123|разговор]]) 5571372 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  '''Законот за воени злосторства од 1996 година''' претставува федерален статут на Соединетите Американски Држави кој го дефинира [[Воено злосторство|военото злосторство]] како „[[Женевски конвенции|тешко кршење]] на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]“, посебно наведувајќи дека „тешко кршење“ треба да го има значењето дефинирано во која било конвенција (поврзана со [[Закони на војната|законите на војување]]) на која биле дел [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Дефиницијата за „тешко кршење“ во некои од Женевските конвенции има текст што проширувал дополнителна заштита, но сите конвенции го делеле следниов: „...извршено против лица или имот заштитен со Конвенцијата: намерно убивање, [[мачење]] или [[Сурова и необична казна|нечовечко постапување]], вклучувајќи биолошки експерименти, намерно предизвикување големо страдање или сериозна повреда на телото или здравјето." Законот се применувал ако жртвата или сторителот бил државјанин на Соединетите Американски Држави или член на [[Вооружени сили на САД|вооружените сили на САД]], а казната била или [[доживотен затвор]] или [[Смртна казна|смрт]], додека смртната казна се применувала само ако однесувањето резултирало со смрт на една или повеќе жртви. Законот бил усвоен со огромно мнозинство од страна на [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] и потпишан од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Бил Клинтон]]. == Историја на законодавството == Законот ги криминализирал прекршувањата на Женевските конвенции со цел да можат Соединетите Американски Држави да ги гонат воените злосторници, поточно [[Северен Виетнам|северновиетнамските]] војници кои [[Воени затвореници на Соединетите Американски Држави за време на Виетнамската војна|затворале и мачеле американски воен персонал]] за време на [[Виетнамска војна|Виетнамската војна]]. [[Министерство за одбрана на Соединетите Американски Држави|Министерството за одбрана]] „целосно ги поддржувало целите на законот“,<ref name="wp060728">{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/content/article/2006/07/27/AR2006072701908_pf.html|title=Detainee Abuse Charges Feared|last=Smith|first=R. Jeffrey|date=2006-07-28|work=[[Washington Post]]|access-date=2006-10-04|page=A1|author-link=R. Jeffrey Smith}}</ref> препорачувајќи да се прошири за да вклучи подолг список на воени злосторства, а бидејќи Соединетите Американски Држави генерално ги ,,почитувала" Конвенциите, војската препорача прекршувања и од страна на американскиот воен персонал да се спроведат како воени злосторства „бидејќи со тоа се поставува висок стандард што другите треба да го следат“.<ref name="wp060728" /> Законот бил усвоен со [[едногласна согласност]] во Сенатот и со гласање во Претставничкиот дом,<ref name="wp060728" /> покажувајќи дека во тоа време бил целосно неконтроверзен. [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на Соединетите Американски Држави]],10 години подоцна пресудил во ''[[Хамдан против Рамсфелд|случајот Хамдан против Рамсфелд]],'' дека [[Женевски конвенции|Заедничкиот член 3 од Женевските конвенции]] се применувал во [[Војна против тероризмот|војната против тероризмот]], со неискажана импликација дека секоја [[Подобрени техники на испрашување|техника на испрашување]] што го кршела Заедничкиот '''Член 3''' претставувala воени злосторства.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.commondreams.org/views06/0630-27.htm|title=Did Bush Commit War Crimes?|last=Brooks|first=Rosa|authorlink=Rosa Brooks|date=2006-06-30|work=[[Los Angeles Times]]|accessdate=2006-10-04|quote=In other words, with the Hamdan decision, U.S. officials found to be responsible for subjecting war on terror detainees to torture, cruel treatment or other 'outrages upon personal dignity' could face prison or even the death penalty.}}</ref> Можноста американските службеници и воениот персонал да бидат гонети за воени злосторства за сторување на „навреди врз личното достоинство, особено понижувачки и деградирачки третман“<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/91.htm|title=Geneva Convention relative to the Treatment of Prisoners of War|last=Diplomatic Conference for the Establishment of International Conventions for the Protection of Victims of War|date=1949-08-12|publisher=[[United Nations]] Office of the High Commissioner for Human Rights|page=I, a. 3, 1(c)|archive-url=https://web.archive.org/web/20061001201518/http://www.unhchr.ch/html/menu3/b/91.htm <!-- Bot retrieved archive -->|archive-date=2006-10-01|accessdate=2006-10-04}}</ref> забранети со Конвенциите доведе до низа предлози за легализирање на таквите дејствија во одредени околности, што резултираlo со [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии од 2006 година]]. == Потенцијална примена == Службениците [[Белата куќа|на Белата куќа]] биле загрижени дека тие и други американски службеници би можеле да бидат гонети според Законот за воени злосторства од 1996 година за третманот на САД кон притворените лица по [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|нападите на 11 септември]] за кршење на Женевските конвенции. Во меморандум од јануари 2002 година до претседателот, тогашниот [[Советник на Белата куќа|советник на Белата куќа,]] [[Алберто Гонзалес|Алберто Гонзалес,]] напишал меморандум во кој се истражувало дали Заедничкиот '''Член 3''' од Женевските конвенции се однесувал на [[Комбатант|борците]] [[Ал-Каеда|на Ал Каеда]] и [[Талибанци|Талибанците]] заробени за време на [[Авганистанска војна|војната во Авганистан]] и држени во притворни центри низ целиот свет, вклучувајќи го и [[Камп Х-реј|кампот X-Ray]] во [[Гвантанамо Беј|заливот Гвантанамо]], [[Куба]], а меморандумот изнел и неколку аргументи и за и против обезбедувањето заштита од Заедничкиот '''Член 3''' на борците на Ал Каеда и Талибанците. Тој заклучи дека Заедничкиот '''Член 3''' бил застарен и несоодветен за справување со заробените борци на Ал Каеда и Талибанците и ги опишал како „чудни“ одредбите што барале да им се обезбедат на заробените борци на Ал Каеда и Талибанците „привилегии за комесари, торба, спортски униформи и научни инструменти“. Тој, исто така, тврдел дека постојните воени прописи и упатства од претседателот се повеќе од соодветни за да се обезбеди примена на принципите на Женевските конвенции. Тој, исто така, тврдел дека недефинираниот јазик во Женевските конвенции, како што се „навреди врз личното достоинство“ и „нечовечки третман“, би можел да ги направи службениците и воените лидери предмет на Законот за воени злосторства од 1996 година доколку се открие малтретирање. Со донесувањето на [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии од 2006 година,]] тешките злоупотреби на Заедничкиот '''Член 3''' вклучувале само тортура, сурово или нехумано постапување, [[Убиство со умисла|убиство]], [[осакатување]] (mutilation) или [[осакатување]] (maiming) , намерно предизвикување сериозни телесни повреди, [[Rape|силување]], [[Sexual assault|сексуален напад]] или злоупотреба и [[Заложник|земање заложници]], со што се ограничувал опсегот на оригиналниот закон. На 6 декември 2023 година, [[Министерство за правда на Соединетите Американски Држави|Министерството за правда]] ги обелоденило првите обвиненија според овој закон на прес-конференција од страна на [[Генерален обвинител на Соединетите Американски Држави|државниот обвинител]] [[Мерик Гарланд]] со обвиненијата против 4 руски војници кои се засновале на случај како резултат на [[Руско-украинска војна|Руско-украинската војна]], во кој американски државјанин кој живеел во Украина бил приведен од руски војници во период од 10 дена во април 2022 година, за време на кој наводно бил мачен,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/opa/pr/four-russia-affiliated-military-personnel-charged-war-crimes-connection-russias-invasion|title=Four Russia-Affiliated Military Personnel Charged with War Crimes in Connection with Russia's Invasion of Ukraine|date=December 6, 2023|work=justice.gov|publisher=United States Department of Justice|accessdate=31 May 2024}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-us-canada-67641900|title=Four Russian soldiers charged with war crimes for torturing US citizen in Ukraine|last=Wendling|first=Mike|date=December 6, 2023|work=bbc.com|access-date=31 May 2024|publisher=BBC}}</ref> но сепак, американската влада немала средства да ги уапси обвинетите. == Видете исто така == * [[Мачење и злоупотреба на затвореници во Абу Граиб]] * [[Командна одговорност]] * [[Човекови права во Соединетите Американски Држави]] * [[Меѓународниот кривичен суд и инвазијата на Ирак во 2003 година]] * [[Нирнбершки процес|Нирнбершките судења]] * ''[[Обвинителството на Џорџ В. Буш за убиство]]'' * [[Соединетите Американски Држави и Меѓународниот кривичен суд]] * [[Досиеја на Работната група за воени злосторства во Виетнам]] * [[Воени злосторства извршени од Соединетите Американски Држави]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == * [http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c104:H.R.3680: Федерален закон 18 USC чл. 2441] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081129115631/http://thomas.loc.gov/cgi-bin/query/z?c104:H.R.3680:|date=November 29, 2008}} познат како „Закон за воени злосторства“ * [https://assembler.law.cornell.edu/uscode/18/2441.html Американски законик, Дел I, Наслов 18, Поглавје 118, член 2441] * Човековите права на прво место; [http://www.humanrightsfirst.org/wp-content/uploads/pdf/07801-etn-leave-no-marks.pdf Не оставајте траги: Подобрени техники на испрашување и ризик од криминалитет] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160328011851/http://www.humanrightsfirst.org/wp-content/uploads/pdf/07801-etn-leave-no-marks.pdf|date=March 28, 2016}} , август 2007 година [[Категорија:Воени злосторства]] [[Категорија:Меѓународно право на вооружените конфликти]] [[Категорија:Национални закони инкорпорирани во Женевските Конвенции]] [[Категорија:Закони против тортура]] 7hxjs3gd5r4jrz4ngbv39qi8y677sey Претседателски комитет за граѓански права 0 1396716 5571373 2026-06-03T23:17:26Z Dandarmkd 31127 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1343407639|President's Committee on Civil Rights]]“ 5571373 wikitext text/x-wiki   '''Претседателски комитет за граѓански права''' ― претседателска комисија на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], основана од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Хари Труман]] во 1946 година. Комитетот бил создаден со Извршна наредба 9808, на 5 декември 1946 година и бил задолжен да го испита статусот на [[Граѓански и политички права|граѓанските права]] во земјата и да предложи мерки за нивно зајакнување и заштита.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1946.html|title=Executive Orders Disposition Tables|date=2016-08-15|work=National Archives|language=en|accessdate=4 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/executive-order-9808-establishing-the-presidents-committee-civil-rights|title=Executive Order 9808—Establishing the President's Committee on Civil Rights {{!}} The American Presidency Project|work=www.presidency.ucsb.edu|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Комитетот го доставил извештајот за своите наоди, насловен како ''„За обезбедување на овие права''“'','' до претседателот Труман во декември 1947 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trumanlibrary.gov/library/federal-record/records-presidents-committee-civil-rights-record-group-220|title=Records of the President's Committee on Civil Rights Record Group 220 {{!}} Harry S. Truman|work=www.trumanlibrary.gov|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> а Труман предложил сеопфатно законодавство за граѓански права до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] и нареди противдискриминација и десегрегација низ целата влада и вооружените сили. Во комитетот, покрај изучувачи, учествувале и деловни, работнички и верски водачи. == Историја == Комитетот бил задолжен да ја испита состојбата со [[Граѓански и политички права|граѓанските права]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], да изготви писмен извештај за своите наоди и да поднесе препораки за подобрување на граѓанските права во Соединетите Држави. Во декември 1947 година, комитетот изготвил извештај од 178 страници насловен како „''За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права''“ . Во извештајот, предложено било да биде воспоставена постојана Комисија за граѓански права, Заеднички конгресен комитет за граѓански права и Оддел за граѓански права во Министерството за правда; да биде развиена сојузна заштита од линч; постојана комисија за праведно вработување; да бидат укинати даноците за гласање; и барале други мерки.<ref>President's Committee on Civil Rights. ''To Secure These Rights'' (2004).</ref> Понатаму, извештајот ја покренал јасната можност [[Повелба на Обединетите Нации|Повелбата на ООН]] од 1945 година да биде користена и како извор на закон за борба против постојаната [[Расизам|расна дискриминација]] во Соединетите Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/|title=William H. Fitzpatrick's Editorials on Human Rights (1949)|last=Christopher N.J.Roberts|publisher=Quellen zur Geschichte der Menschenrechte|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> На 26 јули 1948 година, претседателот Труман ги унапредил препораките од извештајот со потпишување на Извршната наредба 9980 и Извршната наредба 9981. Извршната наредба 9980 нареди десегрегација на сојузната работна сила, а Извршната наредба 9981 наредил десегрегација на [[Вооружени сили на САД|вооружените служби]]. Тој, исто така, испрати посебна порака до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] на 2 февруари 1948 година за спроведување на препораките на Претседателскиот комитет за граѓански права.<ref>[http://www.trumanlibrary.org/publicpapers/index.php?pid=1380&st=&st1= "Special Message to the Congress on Civil Rights, Public Papers of the Presidents, Harry S. Truman, 1945-1953"] на 2 февруари 1948, од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026.</ref> Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права, исто така, им отворил пат на [[Афроамериканци|црнечките]] дипломати да се пробијат на позиции претходно држени од белците. Под претседателот Труман, Едвард Р. Дадли ќе стане првиот црнец на кого му била доделена амбасадорска позиција, делумно поради наодите од комитетот за расните односи. Сепак, овие потези во голема мера биле направени поради нарушување на надворешните односи поради расниот проблем на Соединетите Држави. Дури и со наодите на комитетот, претседателот Труман имал проблеми да дејствува врз основа на сопственото истражување, поради домашната реакција.<ref>Krenn, Michael. The History of United States Cultural Diplomacy, 1770 to Present Day. New York: Bloomsbury Academic, 2017.</ref> == Членство == Комитетот бил составен од 15 члена:<ref>[http://www.trumanlibrary.org/hstpaper/pccr.htm "Agency History, Records of the President's Committee on Civil Rights Record Group 220"] од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026.</ref>   == Публикација == * Претседателски комитет за граѓански права. ''За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права''. Вашингтон: GPO, 1947. == Поврзано == * [[Извршна наредба 8802]], потпишана од претседателот [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] на 25 јули 1941 година, за забрана на етничка или [[Расизам|расна дискриминација]] во одбранбената индустрија на земјата. * [[Национален комитет за вонредни состојби против насилство на толпи]] == Наводи == {{Наводи}} === Забелешки === # {{Белешка|executive orders}}[https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1948.html "Executive Order 9980, Regulations Governing Fair Employment Practices Within the Federal Establishment,"] и [https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1948.html "Executive Order 9981, Establishing the President's Committee on Equality of Treatment and Opportunity in the Armed Services, Harry S Truman"] од Сојузниот регистар, посетено на 4 јуни 2026. За повеќе подробности за десегрегацијата на вооружените сили, видете, [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/desegregation/large/index.php?action=chronology "Truman Library: Desegregation of the Armed Forces Online Research File"] од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026. == Дополнителни извори == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/politicsofcivilr0000berm|title=The Politics of Civil Rights in the Truman Administration|last=Berman|first=William C.|date=1970|publisher=Ohio State University Press|isbn=9780814201428|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3Ypq7AqtxQC|title=Harry Truman and Civil Rights: Moral Courage and Political Risks|last=Gardner|first=Michael R.|date=2002|publisher=Southern Illinois University Press|isbn=9780809388967}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/beyondnewdealhar0000hamb_r1t6|title=Beyond the New Deal: Harry S. Truman and American Liberalism|last=Hamby|first=Alonzo L.|date=1973|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231083447|author-link=Алонзо Хамби|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/questresponsemin0000mcco|title=Quest and Response: Minority Rights and the Truman Administration|last=McCoy|first=Donald R.|last2=Ruetten|first2=Richard T.|date=1973|publisher=University Press of Kansas|isbn=9780700600991}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/trumanadministra00vaug|title=The Truman Administration's Legacy for Black America|last=Vaughan|first=Philip H.|date=1976|publisher=Mojave Books|isbn=9780878810475}} == Надворешни врски == * ''[http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права.]'' Целосниот текст на документот е достапен во [http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm Трумановиот претседателски музеј и библиотека.] * Кристофер Н.Џ. Робертс: [http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/ Уредници за човекови права на Вилијам Х.] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Претседателски комисии на Соединетите Држави]] [[Категорија:Претседателски мандат на Хари Труман]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Појавено по извршна наредба на Соединетите Држави]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Црнечка историја на војската на Соединетите Држави]] [[Категорија:Црнечка историја помеѓу еманципацијата и движењето за граѓански права во Соединетите Држави]] r7li2fxv6pb7oiexfrlrmbmejcgubsn 5571375 5571373 2026-06-03T23:39:38Z Dandarmkd 31127 5571375 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Организација |name = Претседателски комитет за граѓански права |image = Seal of the President of the United States.svg |image_border = |size = 200px |caption = |map = |msize = |mcaption = |abbreviation = |motto = |formation = {{start date|df=yes|1946|12|5}} |extinction = {{end date|df=yes|1947|12|}} |type = Владина комитет за [[граѓански права]] |status = |purpose = Да ја истражи состојбата на граѓанските права во земјата и да предложи мерки за нивно зајакнување и заштита:<br />* Да ​​воспостави постојана Комисија за граѓански права, Заеднички конгресен комитет за граѓански права и Оддел за граѓански права во Министерството за правда<br />* Да развие сојузна заштита од линчување<br />* Да воспостави постојана комисија за праведни практики за вработување<br />* Да ги укине на даноците за гласање<br />* Други мерки |headquarters = |location = |region_served = [[Соединети Држави]] |membership = |language = |leader_title = Претседател |leader_name = [[Чарлс Едвард Вилсон (стопанственик)|Чарлс Едвард Вилсон]] |main_organ = членовите: <br />[[Седи Тенер Алекзендр]]<br />[[Џејмс Б. Кери]]<br />[[Џон Слоун Дики]]<br />[[Морис Ернст]]<br />[[Роланд Б. Гителсон]]<br />[[Френк Портер Греам]]<br />[[Френсис Џ. Хас]]<br />[[Чарлс Лакман]]<br />[[Френсис П. Метјус]]<br />[[Френклин Д. Рузвелт Помладиот]]<br />[[Хенри Нокс Шерил]]<br />[[Борис Шишкин]]<br />[[Дороти Роџерс Тили]]<br />[[Ченинг Хеги Тобајас]] |parent_organization = |affiliations = |num_staff = |num_volunteers = |budget = |website = |remarks = }}   '''Претседателски комитет за граѓански права''' ― претседателска комисија на [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], основана од [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Хари Труман]] во 1946 година. Комитетот бил создаден со Извршна наредба 9808, на 5 декември 1946 година и бил задолжен да го испита статусот на [[Граѓански и политички права|граѓанските права]] во земјата и да предложи мерки за нивно зајакнување и заштита.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1946.html|title=Executive Orders Disposition Tables|date=2016-08-15|work=National Archives|language=en|accessdate=4 јуни 2026}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/executive-order-9808-establishing-the-presidents-committee-civil-rights|title=Executive Order 9808—Establishing the President's Committee on Civil Rights {{!}} The American Presidency Project|work=www.presidency.ucsb.edu|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> Комитетот го доставил извештајот за своите наоди, насловен како ''„За обезбедување на овие права''“'','' до претседателот Труман во декември 1947 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trumanlibrary.gov/library/federal-record/records-presidents-committee-civil-rights-record-group-220|title=Records of the President's Committee on Civil Rights Record Group 220 {{!}} Harry S. Truman|work=www.trumanlibrary.gov|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> а Труман предложил сеопфатно законодавство за граѓански права до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] и нареди противдискриминација и десегрегација низ целата влада и вооружените сили. Во комитетот, покрај изучувачи, учествувале и деловни, работнички и верски водачи. == Историја == Комитетот бил задолжен да ја испита состојбата со [[Граѓански и политички права|граѓанските права]] во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Држави]], да изготви писмен извештај за своите наоди и да поднесе препораки за подобрување на граѓанските права во Соединетите Држави. Во декември 1947 година, комитетот изготвил извештај од 178 страници насловен како „''За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права''“ . Во извештајот, предложено било да биде воспоставена постојана Комисија за граѓански права, Заеднички конгресен комитет за граѓански права и Оддел за граѓански права во Министерството за правда; да биде развиена сојузна заштита од линч; постојана комисија за праведно вработување; да бидат укинати даноците за гласање; и барале други мерки.<ref>President's Committee on Civil Rights. ''To Secure These Rights'' (2004).</ref> Понатаму, извештајот ја покренал јасната можност [[Повелба на Обединетите Нации|Повелбата на ООН]] од 1945 година да биде користена и како извор на закон за борба против постојаната [[Расизам|расна дискриминација]] во Соединетите Држави.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/|title=William H. Fitzpatrick's Editorials on Human Rights (1949)|last=Christopher N.J.Roberts|publisher=Quellen zur Geschichte der Menschenrechte|accessdate=4 јуни 2026}}</ref> На 26 јули 1948 година, претседателот Труман ги унапредил препораките од извештајот со потпишување на Извршната наредба 9980 и Извршната наредба 9981. Извршната наредба 9980 нареди десегрегација на сојузната работна сила, а Извршната наредба 9981 наредил десегрегација на [[Вооружени сили на САД|вооружените служби]]. Тој, исто така, испрати посебна порака до [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]] на 2 февруари 1948 година за спроведување на препораките на Претседателскиот комитет за граѓански права.<ref>[http://www.trumanlibrary.org/publicpapers/index.php?pid=1380&st=&st1= "Special Message to the Congress on Civil Rights, Public Papers of the Presidents, Harry S. Truman, 1945-1953"] на 2 февруари 1948, од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026.</ref> Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права, исто така, им отворил пат на [[Афроамериканци|црнечките]] дипломати да се пробијат на позиции претходно држени од белците. Под претседателот Труман, Едвард Р. Дадли ќе стане првиот црнец на кого му била доделена амбасадорска позиција, делумно поради наодите од комитетот за расните односи. Сепак, овие потези во голема мера биле направени поради нарушување на надворешните односи поради расниот проблем на Соединетите Држави. Дури и со наодите на комитетот, претседателот Труман имал проблеми да дејствува врз основа на сопственото истражување, поради домашната реакција.<ref>Krenn, Michael. The History of United States Cultural Diplomacy, 1770 to Present Day. New York: Bloomsbury Academic, 2017.</ref> == Членство == Комитетот бил составен од 15 члена:<ref>[http://www.trumanlibrary.org/hstpaper/pccr.htm "Agency History, Records of the President's Committee on Civil Rights Record Group 220"] од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026.</ref>   {{div col|colwidth=15em}} *[[Чарлс Едвард Вилсон (стопанственик)|Чарлс Едвард Вилсон]] (Претседател) *[[Седи Тенер Алекзендр]] *[[Џејмс Б. Кери]] *[[Џон Слоун Дики]] *[[Морис Ернст]] *[[Роланд Б. Гителсон]] *[[Френк Портер Греам]] *[[Френсис Џ. Хас]] *[[Чарлс Лакман]] *[[Френсис П. Метјус]] *[[Френклин Д. Рузвелт Помладиот]] *[[Хенри Нокс Шерил]] *[[Борис Шишкин]] *[[Дороти Роџерс Тили]] *[[Ченинг Хеги Тобајас]] {{div col end}} == Публикација == * Претседателски комитет за граѓански права. ''За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права''. Вашингтон: GPO, 1947. == Поврзано == * [[Извршна наредба 8802]], потпишана од претседателот [[Франклин Д. Рузвелт|Френклин Д. Рузвелт]] на 25 јули 1941 година, за забрана на етничка или [[Расизам|расна дискриминација]] во одбранбената индустрија на земјата. * [[Национален комитет за вонредни состојби против насилство на толпи]] == Наводи == {{Наводи}} === Забелешки === # {{Белешка|executive orders}}[https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1948.html "Executive Order 9980, Regulations Governing Fair Employment Practices Within the Federal Establishment,"] и [https://www.archives.gov/federal-register/executive-orders/1948.html "Executive Order 9981, Establishing the President's Committee on Equality of Treatment and Opportunity in the Armed Services, Harry S Truman"] од Сојузниот регистар, посетено на 4 јуни 2026. За повеќе подробности за десегрегацијата на вооружените сили, видете, [http://www.trumanlibrary.org/whistlestop/study_collections/desegregation/large/index.php?action=chronology "Truman Library: Desegregation of the Armed Forces Online Research File"] од Трумановиот претседателски музеј и библиотека, посетено на 4 јуни 2026. == Дополнителни извори == * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/politicsofcivilr0000berm|title=The Politics of Civil Rights in the Truman Administration|last=Berman|first=William C.|date=1970|publisher=Ohio State University Press|isbn=9780814201428|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=N3Ypq7AqtxQC|title=Harry Truman and Civil Rights: Moral Courage and Political Risks|last=Gardner|first=Michael R.|date=2002|publisher=Southern Illinois University Press|isbn=9780809388967}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/beyondnewdealhar0000hamb_r1t6|title=Beyond the New Deal: Harry S. Truman and American Liberalism|last=Hamby|first=Alonzo L.|date=1973|publisher=Columbia University Press|isbn=9780231083447|author-link=Алонзо Хамби|url-access=registration}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/questresponsemin0000mcco|title=Quest and Response: Minority Rights and the Truman Administration|last=McCoy|first=Donald R.|last2=Ruetten|first2=Richard T.|date=1973|publisher=University Press of Kansas|isbn=9780700600991}} * {{Наведена книга|url=https://archive.org/details/trumanadministra00vaug|title=The Truman Administration's Legacy for Black America|last=Vaughan|first=Philip H.|date=1976|publisher=Mojave Books|isbn=9780878810475}} == Надворешни врски == * ''[http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm За обезбедување на овие права: Извештајот на Претседателскиот комитет за граѓански права.]'' Целосниот текст на документот е достапен во [http://www.trumanlibrary.org/civilrights/srights1.htm Трумановиот претседателски музеј и библиотека.] * Кристофер Н.Џ. Робертс: [http://www.geschichte-menschenrechte.de/schluesseltexte/william-h-fitzpatricks-editorials-on-human-rights-1949/ Уредници за човекови права на Вилијам Х.] {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Претседателски комисии на Соединетите Држави]] [[Категорија:Претседателски мандат на Хари Труман]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Држави]] [[Категорија:Појавено по извршна наредба на Соединетите Држави]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] [[Категорија:Црнечка историја на војската на Соединетите Држави]] [[Категорија:Црнечка историја помеѓу еманципацијата и движењето за граѓански права во Соединетите Држави]] 533hqyb5t1kzc0iioi90pyrhlrb53rm Animal Defenders International против Обединето Кралство 0 1396717 5571374 2026-06-03T23:18:32Z Buhovski 133785 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1347450480|Animal Defenders International v United Kingdom]]“ 5571374 wikitext text/x-wiki {{Судски случај|name=Animal Defenders Int v UK|court=[[Европски суд за човекови права]]|image=File:77-cm primate cage.jpg|caption="Другарот ми е мајмун"|date_decided=|full name=|citations=[2013] ECHR 362, (2013) 57 EHRR 21|judges=|prior actions=R (Animal Defenders International) v Secretary of State for Culture Media and Sport [2006] EWHC 3069, [2008] UKHL 15 and [2011] [http://www.bailii.org/eu/cases/ECHR/2011/191.html ECHR 191]|subsequent actions=|opinions=|transcripts=|keywords=[[Слобода на изразување]], пари, еднаквост}} qolo9wve3t5w13g4oky3ia7zk1xmhfy Човечки штит (закон) 0 1396718 5571376 2026-06-03T23:43:34Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1298016337|Human shield (law)]]“ 5571376 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Sidebar/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css" /><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css" />'''Човечките штитови''' — законски [[заштитени лица]], [[Цивил|цивили]] или [[Воен заробеник|воени заробеници]] кои се принудени или доброволно се пријавуваат да ги одвратат нападите со зафаќање на просторот помеѓу [[Belligerent|воинствената страна]] и [[Легитимна воена цел|легитимната воена цел]],<ref name="auto1">{{Наведена книга|title=Human Shields: A History of People in the Line of Fire|last=Gordon|first=Neve|last2=Perugini|first2=Nicola|publisher=University of California Press|year=2020|isbn=9780520301849|author-link=Neve Gordon|author-link2=Nicola Perugini}}</ref> а нивната употреба била забранета со [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]] од [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] и исто така било [[воено злосторство]] [[Specific intent|со специфична намера]], како што било кодифицирано во [[Римски статут|Римскиот статут]], кој бил усвоен во 1998 година. Текстот на [[Римски статут|Римскиот статут]] на [[Меѓународен кривичен суд|Меѓународниот кривичен суд]] забранувал „искористување на присуството на цивил или друго заштитено лице за да се направат одредени точки, области или воени сили имуни на воени операции“. Историски гледано, правото на вооружен конфликт се применувало само на суверени држави, додека немеѓународните конфликти биле регулирани од домашното право на засегнатата држава, а според сегашните услови на Римскиот статут, употребата на човечки штитови била дефинирана како воено злосторство само во контекст на меѓународен вооружен конфликт. По завршувањето на Втората светска војна, немеѓународните вооружени конфликти станале почести, а водичот за ''обичајно меѓународно хуманитарно право'' сугерирал дека правилата што забранувале употреба на цивили како човечки штитови биле „веројатно“ вообичаени во немеѓународните вооружени конфликти, а развојот и примената на хуманитарното право во современото асиметрично војување моментално е дебатирано од страна на правните научници. == Историја == Законите на војната претставувале клучен аспект од историјата на човечките штитови и овој збир закони го регулирале распоредувањето на насилство за време на вооружен конфликт, но е исто така инструмент што го користеле завојуваните страни за да ја утврдат легитимноста на моќта и формите на хумано насилство.<ref name="auto1">{{Наведена книга|title=Human Shields: A History of People in the Line of Fire|last=Gordon|first=Neve|last2=Perugini|first2=Nicola|publisher=University of California Press|year=2020|isbn=9780520301849|author-link=Neve Gordon|author-link2=Nicola Perugini}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFGordonPerugini2020">[[Neve Gordon|Gordon, Neve]]; [[Nicola Perugini|Perugini, Nicola]] (2020). ''Human Shields: A History of People in the Line of Fire''. University of California Press. [[ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780520301849|<bdi>9780520301849</bdi>]].</cite></ref> Законите на војната првпат почнале да ја развиваат [[Разлика (закон)|разликата]] помеѓу воените и цивилните цели на [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Втората Хашка мировна конференција од 1907 година]]. За време на Првата светска војна, концептот на тотална војна дозволувал повеќето дејствија што ја поддржувале воената војна, а во „тоталната војна“ таргетирањето на цивилите било дозволено, доколку тоа би поддржало воена цел за деморализација на непријателот, а бомбардирањето се сметало за прифатлив метод за постигнување на воена предност за победување на непријателскиот морал и поткопување на популарната поддршка за воените напори, додека раните обиди за заштита на цивилите како класа биле во голема мера неуспешни, а втората светска војна се водела и во рамките на концептот на тотална војна. Женевските конвенции од 1949 година биле првите значајни заштити за цивилите во војна кои биле проширени со Дополнителните протоколи во 1977 година од кои Протоколот I барал нападите да бидат ограничени на воени цели, кои биле дефинирани како цели што даваат „ефикасен придонес кон воената акција“ каде што уништувањето на целта обезбедува „дефинитивна воена предност“ за напаѓачот. == Правна доктрина == <templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" />{{Цитат во кутија|width=30%|align=right|quote=Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели. Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност.|source=—Протокол I, Женевски конвенции<ref>Protocol Additional to the Geneva Conventions of August 12, 1949, and Relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), opened for signature December 12, 1977, 1125 U.N.T.S. 3, art. 52(2) [hereinafter Protocol I].</ref>}} Воената неопходност можела да ја оправда употребата на сила во одредени околности, кога постоела воена предност што можела да се добие со напад, а кога употребата на сила била прекумерна во однос на нејзината очекувана воена предност била [[Пропорционалност (закон)|непропорционална]], што било забрането според меѓународното право.<ref>{{Наведување|last=Moreno-Ocampo|first=Luis|author-link=Luis Moreno-Ocampo|date=9 February 2006|url=http://www.icc-cpi.int/NR/rdonlyres/F596D08D-D810-43A2-99BB-B899B9C5BCD2/277422/OTP_letter_to_senders_re_Iraq_9_February_2006.pdf|title=OTP letter to senders re Iraq|publisher=International Criminal Court|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327061739/http://www2.icc-cpi.int/NR/rdonlyres/F596D08D-D810-43A2-99BB-B899B9C5BCD2/277422/OTP_letter_to_senders_re_Iraq_9_February_2006.pdf|archivedate=27 March 2009}}</ref> Сепак ризикот за цивилите не ја спречувал воената акција, но принципот на пропорционалност барал да се преземат мерки на претпазливост со цел минимизирање на штетата врз овие заштитени лица, а оваа анализа вклучувала размислувања како дали околностите му дозволувале на напаѓачот да ја темпира воената акција за да го минимизира присуството на цивили на локацијата. Според Римскиот статут, користењето на заштитени лица како штитови во меѓународен вооружен конфликт било злоено воено злосторство, а моментално се води дебата меѓу правните научници за тоа дали традиционалната анализа на пропорционалноста треба да се измени за да се земе предвид вината на актерите кои користеле човечки штитови за да добијат стратешка предност. Во современото асиметрично војување станало тешко да се направи разлика помеѓу воените цели и цивилите, но државните актери сè уште се потпираат на традиционалните принципи кои претставувале предизвици кога се применувале во асиметрични конфликти, па така недржавните сили, како што се герилците и терористите, се криеле меѓу цивилното население и можеле да ја искористат оваа позиција за да започнат напади, а кога воената акција насочена кон овие неконвенционални борци резултирала со цивилни жртви, државните актери можеле да ги обвинат за смртните случаи непријателските сили кои користеле човечки штитови. === Пропорционална анализа на пропорционалноста === <templatestyles src="Template:Quote_box/styles.css" />{{Цитат во кутија|width=30%|align=right|quote=Воената неопходност ѝ дозволува на воинствената страна, подложна на законите на војувањето, да примени каква било количина и вид сила за да го принуди непријателот целосно да се предаде со најмалку можно трошење време, живот и пари... дозволува уништување на животи, на вооружени непријатели и други лица чие уништување е случајно неизбежно... но не дозволува убивање на невини жители од одмазда или задоволување на желбата за убивање.|source=—''[[Hostages Trial|United States v. List]]''<ref>Agreement for the Prosecution and Punishment of the Major War Criminals of the European Axis, and Charter of the International Military Trubunal, August 8, 1945, 82 U.N.T.S. 279.</ref>}} Некои научници, вклучувајќи ги Амнон Рубинштајн и Јанив Рознаи, тврделе дека употребата на човечки штитови требала да биде фактор при утврдувањето дали употребата на сила била оправдана според водечките принципи на [[Разлика (закон)|разликување]] и [[Пропорционалност (закон)|пропорционалност]] и според нив, употребата на човечки штитови го поткопувало правото на напаѓачот на самоодбрана, бидејќи воената неопходност од самоодбрана морала да биде земена предвид во анализата на прекумерната сила. Рубинштајн и Рознаи ја опишале оваа анализа како „пропорционална пропорционалност“ и тврделе дека нападот што би бил непропорционален требало да се смета за пропорционален, ако присуството на цивили се должел на неправедни дејствија на непријателот. Тие го користеле терминот „спречена страна“ со цел да го опишат товарот што врз напаѓачката страна според нормите на меѓународното хуманитарно право. Тие истакнале дека „напаѓачката страна“ традиционално бил синоним за агресорот, но дека честопати напаѓачот бил тој што „ја брани демократијата“ и дејствува во самоодбрана кога користи сила како одговор на претходен напад. Даглас Фишер верувал дека зголемувањето на цивилните жртви што започна со Виетнамската војна делумно се должело на зголемената употреба на „нелегални и перфидни“ тактики во современото војување, вклучително и употребата на цивили како човечки штитови и ја критикувал [[Хјуман рајтс воч]] за тоа што не ја вклучил доктрината за човечки штитови како фактор во анализата на прекумерната сила. === Доброволно и неволно === На борците во меѓународен вооружен конфликт им било забрането да го користат присуството на цивили или други заштитени лица како човечки штитови за заштита од или одвраќање од воени операции.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/customary-ihl/v1/rule97|title=Rule 97. Human Shields|publisher=International Humanitarian Law Databases|archive-url=https://web.archive.org/web/20240927121613/https://ihl-databases.icrc.org/en/customary-ihl/v1/rule97|archive-date=2024-09-27}}</ref> Заштитените цивили кои биле користени како принудни човечки штитови од страна на незаконски борци не ги губеле своите основни права, а употребата на принудни човечки штитови не ја ослободувала другата страна од законските обврски да не ги таргетира заштитените цивили или да не нанесува прекумерна колатерална штета. Доброволните човечки штитови можеле да се сметаат за „директни учесници во непријателства“, ако тие штителе целен персонал или имот што можело да се смета и за предавство. Меѓутоа, ако тие штитат заштитен персонал или имот, тие сепак можеле да го задржат својот заштитен статус, но оваа дискутирана област на обичајното меѓународно право сè уште не е кодифицирана. Соединетите Американски Држави и Европската Унија се сметаат за главни извори на доброволни човечки штитови, па така во 2003 година, активисти за човекови права отпатувале во Багдад за да служат како човечки штитови и да протестираат против непопуларната инвазија на САД. Исто така, во 2003 година, американската мировна активистка [[Рејчел Кори]] била згмечена до смрт од булдожер на израелската армија во [[Рафа|Рафа,]] додека волонтирала во [[Меѓународно движење за солидарност|Меѓународното движење за солидарност]] како човечки штит за да се спречи рушењето на домовите во Палестина. === Тековни ограничувања на меѓународното хуманитарно право === Иако Меѓународното хуманитарно право (МХП) забранувало напади врз заштитени цивили, сепак мерките на претпазливост што една сила морала да ги преземе пред напад останувале нејасно дефинирани, а пропорционалноста остала нејасен стандард што не поставувал предвидлив стандард за тоа кога воената акција против човечки штит би се сметала за законска. Постои недостаток на спроведување, а зголемената улога на приватните актери и изведувачи на бојното поле претставувале дополнителни предизвици. === американски закон === За време на [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], Соединетите Американски Држави го усвоиле [[Либер Код|Либеровиот кодекс]], кој од многу научници бил признат како прв детален кодекс што го регулирал однесувањето во војна. [[Френсис Либер]] артикулирал рана верзија на принципот на пропорционалност дека цивилите не треба да бидат цел, но исто така не се имуни во сите околности. Употребата на човечки штитови била забранета и дефинирана како воено злосторство од страна на неколку воени прирачници на САД и воедно вила дефинирана како злосторство судено од воена комисија според [[Закон за воени комисии од 2006 година|Законот за воени комисии од 2006 година]]. == Модерна тактика на војување == Доколку воинствените напади се вршат во области каде што се користат човечки штитови што може да ја ослабне меѓународната и домашната поддршка преку експлоатација на повредените заштитени цивили, а за земјите кои се особено чувствителни на колатерална штета, употребата на штитови од страна на непријателот може ефикасно да ги одврати или одложи воените дејствија. Има бројни документирани инциденти каде што оваа тактика не била успешна во одвраќањето на нападите, вклучувајќи го и [[бомбардирањето на засолништето во Амирија]] за време на [[Заливска војна|Првата Заливска војна]]. По смртта на двајца западни активисти кои служеле како доброволни човечки штитови во Газа, Вероник Дудует напишала дека човечките штитови станале помалку ефикасни, бидејќи лошиот медиумски публицитет повеќе не ги одвраќал војниците од употреба на смртоносна сила против нив. Во 21 век, тактиката [[Човечки штитови во израелско-палестинскиот конфликт|стратешки ја користеле]] и [[Палестински милитантни групи|палестинските милитантни групи]] како што се терористите [[Хамас]],<ref>{{Наведени вести|url=https://www.cbc.ca/news/politics/israel-hamas-gaza-human-shields-1.7103756|title=In the line of fire: In Gaza, anyone can wind up a 'human shield'|date=4 February 2024|work=CBC News}}</ref> а според истражувањата [[Трансформација на Сојузничката команда|на НАТО]], стратешката употреба на човечки штитови од страна на групи како Хамас зависела од искористувањето на целта на Израел за минимизирање на [[Цивилна жртва|цивилните жртви]] и чувствителноста на западното јавно мислење. Оваа тактика му овозможила на Хамас да глуми жртва и да [[Израелски воени злосторства|го обвини Израел за воени злосторства]] доколку се случеле цивилни жртви или да ги заштити своите средства и да продолжи со операциите доколку [[Израелски одбранбени сили|Израелските одбранбени сили]] го ограничеле својот воен одговор. Овој пристап бил пример за „[[Lawfare|правна заштита]]“, користејќи правни и јавни платформи за да се предизвика противник.<ref name=":0">{{Наведено списание|title=Hamas' use of human shields in Gaza|url=https://stratcomcoe.org/cuploads/pfiles/hamas_human_shields.pdf|journal=NATO Strategic Communications Centre of Excellence}}</ref> Во ноември 2023 година, професорот на Универзитетот во Кембриџ, [[Марк Велер (професор)|Марк Велер,]] изјавил дека „Самиот факт што видовме 44 [израелски] војници убиени во [израелската инвазија на Појасот Газа] и речиси 11.000 [палестински] цивили дава индикација дека пресметката на пропорционалноста во Газа ги напуштила границите на разумноста“.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2023/11/13/what-is-a-human-shield-and-why-is-israel-using-the-term-in-gaza|title=What is a 'human shield' and why is Israel using the term in Gaza?|last=Marsi|first=Federica|date=13 November 2023|work=Al Jazeera}}</ref> Исто така, постојат научници кои тврделе дека намерните цивилни жртви во Газа подоцна биле прикажани како човечки штитови од страна на Израел, а притоа, Израел не правел разлика помеѓу доброволни и неволни човечки штитови и за да го намали бројот на цивилни жртви, Израелските одбранбени сили (ИДФ) често ја користат тактиката на „[[Тропање на покрив|тропање по покрив]]“. Сепак, оваа тактика се покажала како недоволна и понекогаш се тврди дека била чисто законска стратегија на ИДФ, што им овозможувала ефикасно да ги етикетираат цивилните жртви како човечки штитови.<ref>{{Наведена книга|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford (Calif.)|pages=203–205}}</ref> == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|30em}} [[Категорија:Воени злосторства]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Човекови права]] [[Категорија:Меѓународно право]] [[Категорија:Кривично право]] [[Категорија:Воени злосторства по тип]] [[Категорија:Интернационално хуманитарно право]] npooqga86w2z4kfzwh91yzl3y7it9m9 Историја на електроконвулзивна терапија во Обединетото Кралство 0 1396719 5571377 2026-06-03T23:48:28Z Rfstefan 133784 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1331401492|History of electroconvulsive therapy in the United Kingdom]]“ 5571377 wikitext text/x-wiki '''Електроконвулзивна терапија''' ('''ЕКТ''', во минатото понекогаш наречена '''електрична конвулзивна терапија''', '''третман на конвулзии''' или '''електроплексија''') е контроверзен психијатриски третман во кој напади се предизвикуваат со [[Електрицитет|електрична енергија]]. ЕКТ за прв пат се користела во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во 1939 година. Иако нејзината употреба опаѓа со децении, сепак била практикувана на околу 11.000 луѓе годишно во раните 2000-ти. Во современата психијатриска пракса, ЕКТ се користи главно во третманот на [[Депресивни растројства|депресија]]. Понекогаш се користи исто така и во третманот на други нарушувања како што е [[Шизофренија|шизофренијата]]. При изведување на модерна ЕКТ, на пациентот му се дава [[Анестезија|анестетик]] и мускулен релаксант. Краткопулсна електрична струја од околу 800 милиампери се пренесува помеѓу две електроди на главата на неколку секунди, предизвикувајќи напад. Резултирачката конвулзија е модифицирана од мускулниот релаксант. ЕКТ обично се дава на пациетни во болница; околу еден од пет третмани се даваат амбулантски. <ref name="Bulletin" /> Третманот обично се дава двапати неделно (понекогаш три пати неделно) за вкупно 6-12 третмани, иако циклусите може да бидат подолги или пократки. <ref name="Bulletin" /> Околу 70 проценти од пациентите на ЕКТ се жени. <ref name="Bulletin" /> Околу 1.500 пациенти на ЕКТ годишно во Велика Британија се лекуваат без нивна согласност според Законите за ментално здравје или одредбите од обичното право. <ref>Care Quality Commission 2010 [http://www.cqc.org.uk/_.../CQC_Monitoring_the_use_of_the_Mental_Health_Act_in_200910_Main_report_Tagged.pdf ''Monitoring the use of the Mental Health Act in 2009/10''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110720103133/http://www.cqc.org.uk/_.../CQC_Monitoring_the_use_of_the_Mental_Health_Act_in_200910_Main_report_Tagged.pdf|date=2011-07-20}}: 89–93</ref> == Рани години: 1938–1969 == ЕКТ е измислена во [[Италија]] во 1938 година. Во 1939 година е донесена во Англија и го заменила кардиазолот (метразол) како префериран метод за предизвикување на напади во конвулзивна терапија во британските ментални болници. Иако набрзо се утврдило како особено корисен метод во третманот на депресија, се користела и кај луѓе со широк спектар на ментални нарушувања. Постоеле големи варијации во количината на ЕКТ што се користела помеѓу различните болници. Освен што се користела како терапевтски третман, ЕКТ се користела и за контрола на однесувањето на пациентите. Првично давана во немодифицирана форма (без анестетици и мускулни релаксанти), болниците постепено се префрлиле на користење на модифицираната ЕКТ, процес што бил забрзан со познат правен случај. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This information is too vague. (February 2025)">нејасно</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === Потекло на ЕКТ === ЕКТ потекнува како нова форма на конвулзивна терапија, а не како сосема нов третман. Конвулзивната терапија е воведена во 1934 година од унгарскиот невропсихијатар Ладислас Ј. Медуна, кој верувајќи дека шизофренијата и епилепсијата се антагонистички нарушувања, тој предизвикувал напади кај пациенти прво со камфор, а потоа со кардиазол. Во меѓувреме, во Рим, професор по невропсихијатрија, Уго Черлети истражувал за епилепсијата и користел електрични шокови за предизвикување напади кај кучиња. Черлети ја посетил кланицата во Рим каде што се користеле електрични шокови за свињи да паднат во кома пред нивно колење. <ref name="Cerletti" /> Инспириран од фактот дека свињите всушност не биле убивани со напон од 125 волти што движел електрична струја низ главата неколку десетинки од секундата, тој решил да експериментира врз човек. <ref name="Cerletti" /> Во април 1938 година, Черлети за прв пат пробал електротерапија врз човек кој бил донесен во неговата клиника во збунета состојба од страна на полицијата. <ref name="Cerletti" /> На човекот му биле дадени вкупно 11 третмани и тој се опоравил. Подоцна се покажало дека три месеци претходно примал третман со кардиазол во друга болница. <ref name="Cerletti" /> Черлети го нарекол својот третман „електрошок“ и развил теорија дека тој функционира така што предизвикува мозокот да произведува витални супстанции што ги нарекол „акро-агонини“ (од грчкиот збор за „екстремна борба“). Тој ја применил својата теорија во пракса со инјектирање на пациенти со суспензија од електрошокиран свински мозок, со охрабрувачки резултати. Терапијата со електрошокиран свински мозок ја користеле неколку психијатри во Италија, Франција и Бразил, но не станала толку популарна како ЕКТ. <ref name="Cerletti" /> Конвулзивната терапија со кардиазол наскоро била заменета со ЕКТ низ целиот свет. <ref name="Cerletti" /> Черлети и Бини биле номинирани за Нобелова награда, но не ја добиле. Како трага од потекло, галванизмот можеби бил попримитивна форма на ЕКТ, така што Џејмс Линд бил меѓу првите што предложил електрошок терапија за лудило кон крајот на 1700-тите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000033179|title=Lind, James (1736-1812) on JSTOR|work=plants.jstor.org|doi=|accessdate=2021-05-08}}</ref> === Рана употреба на ЕКТ во Велика Британија === ЕКТ пристигнала во Велика Британија со Лотар Калиновски, еден од асистентите на Черлети, кој бил на пат кон САД. Калиновски ја демонстрирал техниката на Черлети во Невролошкиот институт Бурден (BNI) и напишал статија за ЕКТ која се појавила во Лансет во декември 1939 година. Тој трврдел дека електрично предизвиканите напади се поевтини и полесни за администрирање од кардиазолните напади. Првиот труд за ЕКТ од британски автори се појавил три недели подоцна во истото списание. Џералд Флеминг, медицински началник на болницата Барнвуд Хаус во Глостер и уредник на Journal of Mental Science, психијатарот Фредерик Гола и неврофизиологот Вилијам Греј Волтер (двајцата од BNI) опишале како го тестирале новиот метод на конвулзивна терапија кај пет хронично шизофренични пациенти од Барнвуд Хаус. Биле дискутирани електричните параметри, техниката на администрирање, нападите и електроенцефалограмите, но не терапевтските резултати. Во уреднички текст насловен „Повеќе шокови“ се вели дека ЕКТ „можеби ќе се покаже како вреден чекор напред“, но се критикува тврдењето на Флеминг дека употребата на ЕКТ бара само минимална обука, експертиза и подготовка на пациентот. Уредничкиот текст, исто така, го доведува во прашање отфрлањето на загриженоста на Калиновски за оштетување на мозокот. „Сè уште постои можност“, се вели во него, „мозокот да има nemo me impune lacessit за свое мото“. ЕКТ наскоро потоа станула попопуларна од терапијата со кардиазол конвулзии во менталните болници во Велика Британија. Брзо било идентификувана како особено корисна во третманот на афективна психоза. Терапевтската вредност на ЕКТ кај шизофренија била препознаена како ограничена, но некои психијатри ја сметале за корисна за контрола на однесувањето на институционализираните пациенти кај кои била дијагностицирана шизофренија. <ref name="Brain" /> Некои психијатри сметале дека ЕКТ треба да се ограничи на третман на депресија; други ја користеле во третман на широк спектар на нарушувања, на пример, шизофренија, епилепсија, невроза и хистерија. Исто така, се користела кај луѓе кои претрпеле воена траума. До средината на 1950-тите имала 20-кратна разлика во стапката на употреба на ЕКТ во менталните болници во Велика Британија и слична разлика во стапката на употреба во наставните болници. Во 1940-тите и 1950-тите години, ЕКТ апаратите користеле синусоидна струја, а на пациентите им се давал шок што траел дел од секундата. <ref name="Hemphill/Walter" /> Мислењата за ЕКТ биле генерално позитивни во раните денови на нејзината употреба. Министерството за труд водело кампања за регрутирање психијатриски медицински сестри со слика од некој што се подложува на ЕКТ. Барнвуд Хаус, кој се грижел за „дами и господа кои страдаат од нервни и ментални нарушувања“, во рекламите наведувал дека ги нуди „сите најсовремени методи на лекување, вклучувајќи електричен шок и префронтална леукотомија“. Сепак, имало и спротивставени гласови. Сирил Бирни, медицински началник на болницата „Св. Бернард“ во Мидлсекс, изразил загриженост за перзистентни интелектуални дефицити по третманот и тврдел дека менталните пациенти се „во опасност да имаат прилично слабо време за лекување“. === Анестезија === Во 1940-тите и почетокот на 1950-тите, ЕКТ обично се давала во немодифицирана форма, односно без мускулни релаксанти, а нападот резултирал со целосен конвулзивен напад. Анестетик користеле неколку психијатри, но повеќето го сметале за непотребен бидејќи електричниот шок предизвикувал моментална губење на свеста. <ref name="Kiloh">Kiloh LG, Smith JS, Johnson GF (1988). ''Physical Treatments in Psychiatry''. Melbourne: Blackwell Scientific Publications, 190-208. {{ISBN|0-86793-112-4}}</ref> ЕКТ дури повремено се користел и за анестезија на пациенти за психохируршки операции. Ретка, но сериозна компликација на немодифицирана ЕКТ била фрактура или дислокација на долгите коски, предизвикана од силата на мускулните контракции за време на конвулзија. Во 1940-тите, психијатрите почнале да експериментираат со кураре, мускулно-парализирачкиот јужноамерикански отров, со цел да ги модифицираат конвулзиите. Воведувањето во 1951 година на сукцинилхолин, побезбедна синтетичка алтернатива на кураре, довело до поширока употреба на модифицирана ЕКТ. Анестетик со кратко дејство обично која се давала покрај мускулниот релаксант со цел да се поштедат пациентите од застрашувачкото чувство на задушување што може да се доживее со мускулните релаксанти. <ref name="Kiloh">Kiloh LG, Smith JS, Johnson GF (1988). ''Physical Treatments in Psychiatry''. Melbourne: Blackwell Scientific Publications, 190-208. {{ISBN|0-86793-112-4}}</ref> До средината на 1950-тите, повеќето болници во Британија рутински користеле модифицирана ЕКТ, иако неколку сè уште користеле немодифицирана ЕКТ или ЕКТ со мускулни релаксанти, но без анестетик. Во 1957 година, пациент кој претрпел фрактури на двата колка додека бил подложен на немодифицирана ЕКТ во лондонска болница презел законски мерки. Тој го изгубил случајот, но тој предизвикал да има последици, поттикнувајќи дебата за техниките на електроенергетска терапија (ЕКТ), што довело до напуштање на рутинската употреба на немодифицирана ЕКТ во британските болници. Случајот е познат и по тоа што го воспоставил принципот на Болам . === Интензивна ЕКТ === Повеќето пациенти во раните години на ЕКТ добивале третман два или три пати неделно, или повремено дневно; неколку психијатри експериментирале со поинтензивен третман. Во болницата „Сент Џејмс“ во Портсмут, Вилијам Лидел Милиган им давал на невротичните пациенти ЕКТ до четири пати дневно. Неговата цел била „да го сведе пациентот на инфантилно ниво, во кое тој е целосно беспомошен и двојно инконтинентен“. Роберт Расел и Луис Пејџ пробале малку поинаков режим, давајќи им на пациентите една или две сесии на ЕКТ дневно, но со неколку дополнителни електрични шокови за време на конвулзијата. Овој третман им бил даден на над 3.800 пациенти во болницата „Три окрузи“, во Арлси, Бедфордшир. Техниката на Пејџ-Расел ја презел шкотско-американскиот психијатар Д. Јуен Камерон, кој ја користел за „деформирање“ на своите пациенти на Универзитетот Мекгил во [[Канада]] . Подоцна се покажало дека [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]] вложила средства во работата на професорот Камерон. Во 1988 година, девет од неговите поранешни пациенти добиле надомест од владата на САД; Канадската влада подоцна им исплатила надомест на пациентите чие лекување не било финансирано од ЦИА, а судските случаи продолжуваат и до ден-денес. Роберт Расел ја основал компанијата, Ectron Ltd, која била за производство на ЕКТ машини. Во еден период речиси секоја болница во Велика Британија била опремена со Ectron машини. == Средните години: 1960–1985 == Во следните две и пол децении, ЕКТ го задржала своето место како најчесто користен психијатриски третман и покрај воведувањето на невролептици, антидепресиви и бензодиазепини во британската психијатриска пракса кон крајот на 1950-тите и почетокот на 1960-тите. Во раните 1970-ти години, во Велика Британија се проценува дека се одржувале околу 50.000 курсеви годишно; до 1985 година, овој број се намалил на околу 24.000. Во овој период се појавѕва професионално и јавно незадоволство околу некои аспекти на употребата на ЕКТ; како одговор на тоа, Кралскиот колеџ на психијатри изработува упатства и спроведува обемно истражување за употребата на ЕКТ. Законот за ментално здравје од 1983 година вовел законска рамка за употреба на ЕКТ кај пациенти кои не се согласуваат. === Упатства === Во 1976 година, Кралскиот колеџ на психијатри добил барање од регионалниот медицински службеник на регионалниот здравствен орган на Југоисточна Темза за совет за давање ЕКТ на пациенти кои не се согласиле. Една од менталните болници во регионот била предмет на истрага, а употребата на сила при давање ЕКТ на пациентите била критикувана. Во Парламентот, државниот секретар Дејвид Еналс ја нарекол смртта на една жена по ЕКТ „вознемирувачка“. Кралскиот колеџ на психијатри уредно изработил упатства, во форма на статија од единаесет страници во Британскиот журнал за психијатрија . Упатствата ја сумираа тогашната моменталната состојба на знаење за ЕКТ, поставиле стандарди за нејзината администрација и дискутирале за аспектите на согласноста. ЕКТ, заклучиле упатствата, била ефикасен третман за ендогена депресија. Имало помала сигурност за нејзината вредност кај манијата и малку докази за нејзината корисност кај шизофренијата. Упатствата навеле дека можноста за долгорочно оштетување на меморијата по ЕКТ е „премногу малку истражена“. Препораките за администрација на ЕКТ вклучуваа: анестезија за сите пациенти, физички преглед пред третманот, избегнување на струи значително над прагот на напади и употреба на машини со избор на бранови форми. Прашањето за поставување на електроди било оставено отворено: биле забележани докази за помало губење на меморијата со еднострано поставување на електроди, како и преференциите на психијатрите за билатерално поставување на електроди. Упатствата препорачуваа неформалните пациенти кои не биле во можност или не сакале да дадат согласност за ЕКТ да бидат одделени и да се добиело второ мислење (освен ако потребата од третман не се сметала за итна). <ref name="RCPsyMemo" /> === Анкета === Во 1981 година, Кралскиот колеџ на психијатри ги објавил резултатите од обемна анкета за употребата на ЕКТ во Велика Британија. Таа открила дека многу психијатри ги игнорираат упатствата. „ЕКТ во Британија: срамна состојба“ гласел насловот на уредничкиот текст на Лансет за резултатите од анкетата. Помалку од половина од клиниките што ги посетиле истражувачите ги исполнувале минималните стандарди во упатствата. Во многу клиники, ЕКТ ја спроведувала „досаден и незаинтересиран персонал со застарени машини управувани од незнаечки и негрижливи психијатри“. Една клиника, каде што персоналот ја користел фразата „старото е злато“, користел 30-годишна машина закрпена со леплив фластер. <ref name="Pippard&Ellam" /> Вкупно околу 27.000 луѓе примиле ЕКТ во 1980 година. Авторите на анкетата процениле дека употребата на ЕКТ е приближно преполовена од почетокот на 1970-тите. Постоеле големи регионални варијации, при што најголемиот корисник, Џерси и Гернзи, користеле ЕКТ повеќе од 5 пати поголема стапка од најнискиот корисник, регионот Оксфорд. Постоела 17-кратна разлика во стапките на употреба на ЕКТ помеѓу различните болници и во многу болници голем дел од ЕКТ бил даван само од еден или двајца психијатри. Некои психијатри воопшто не користеле ЕКТ; други сметале дека главната, или дури и единствената, индикација за ЕКТ е психотична или ендогена депресија; сепак, други сметале дека е соодветна во третманот на широк спектар на нарушувања. Средната возраст на пациентите била средината на педесеттите години. На околу 900 луѓе над 80 години и околу 420 луѓе под 20 години им бил даден ЕКТ во 1980 година. 69 проценти биле жени. 21 процент биле третирани со унилатерална ЕКТ. Анкетата покажала дека мал број клиники, во 1980 година, сè уште повремено користеле немодифицирана ЕКТ. Истата година се покажа дека ЕКТ без анестезија се користела за контрола на однесувањето на пациенти во болницата Бродмур; таквата употреба ја бранеле Кралскиот колеџ на психијатри и Министерството за здравство. === Законодавство === Законот за ментално здравје од 1959 година им дал на психијатрите имплицитно овластување да лекуваат притворени пациенти без согласност. Законот за ментално здравје од 1983 година им даде на психијатрите експлицитно овластување да лекуваат притворени пациенти без согласност. Психохирургијата и хируршката имплантација на хормони за намалување на машкиот сексуален нагон биле класифицирани како неповратни третмани што можеле да се спроведат само кај пациенти кои се согласуваат (член 57 од дел IV од Законот); ЕКТ била класифицирана како помалку сериозен третман што можел да се даде на пациенти кои не се согласуваат доколку се следат одредени процедури (член 58). Пациентот морал да биде приведен (доколку веќе не бил приведен), а потоа психијатар од Комисијата за ментално здравје морал да го одобри третманот. Доколку психијатарот што го лекувал одлучи дека има итна потреба од ЕКТ, можел да продолжи без одобрение од психијатар од Комисијата за ментално здравје (член 62). ЕКТ всушност не била наведена во Законот, како признание на фактот дека некои луѓе сметале дека припаѓа во член 57 со неповратни третмани и дека подоцнежниот државен секретар можеби ќе сакал да ја премести таму. Законот за ментално здравје од 1983 година ги опфаќа [[Англија]] и [[Велс]]. Законот за ментално здравје (Шкотска) од 1984 година и Наредбата за ментално здравје (Северна Ирска) од 1986 година содржеле слични одредби за употреба на ЕКТ кај пациенти кои не се согласуваат во [[Шкотска]] и [[Северна Ирска]] . == Последни години: 1986-2010 == Употребата на ЕКТ во Велика Британија продолжува да опаѓа во овој период, од околу 23.000 курсеви во 1986 година на околу 11.000 во 2002 година. Сè уште постоело значителна варијација во употребата, како во препишувањето на третманот, така и во стандардите за администрација на него. Кралскиот колеџ на психијатри изработил уште три сета упатства и спровел уште две анкети. Националната здравствена служба изработила упатства за употреба на ЕКТ во 2003 година, а следната година Кралскиот колеџ на психијатри воспоставил шема за доброволна акредитација за клиниките за ЕКТ. Употребата во Каналските Острови никогаш не е официјално потврдена или одбиена, но се верува дека се случила, со слични упатства како во Велика Британија. === Повеќе упатства и анкети === Кралскиот колеџ на психијатри издала уште еден сет на упатства во 1989 година, по што следела анкета која покажала дека, иако имало подобрувања од претходното истражување во 1980 година, многу болници сè уште не ги исполнувале стандардите утврдени во упатствата. Овој пат анкетата била ограничена на Источна Англија и покажала 12-кратна разлика во стапката на употреба на ЕКТ помеѓу болниците. Понатамошни упатства се појавиле во 1995 година, по што следело уште едно истражување со слични резултати. Сè уште имало проблеми со обуката и надзорот на лекарите кои администрираle ЕКТ; само една четвртина од клиниките биле оценети како добри, а две третини не ги исполнувале најновите стандарди. Во 2004 година, Кралскиот колеџ на психијатри воспоставил шема за доброволна акредитација за клиниките за ЕКТ. Две години подоцна, само малцинство клиники во Англија, Велс, Северна Ирска и Република Ирска се регистрирани. Во 2003 година, Националниот институт за клиничка извонредност, владино тело кое било формирано за стандардизирање на третманот низ целата Национална здравствена служба, издало упатство за употреба на ЕКТ. Неговата употреба била препорачана „само за да се постигне брзо и краткорочно подобрување на тешките симптоми откако соодветното испитување на опциите за третман се покаже како неефикасно и/или кога состојбата се смета за потенцијално опасна по живот кај лица со тешка депресивна болест, кататонија или продолжена манична епизода“. Упатството добило мешан прием. Било поздравено со уреднички текст во ''Британскиот медицински журнал'', но Кралскиот колеџ на психијатри поднел неуспешна жалба. === Ефикасност и несакани ефекти === Во 2003 година, Групата за преглед на ЕКТ во Велика Британија, предводена од професорот Гедес од Универзитетот Оксфорд, ги разгледалa доказите и заклучиla дека ЕКТ се покажала како ефикасен краткорочен третман за депресија - мерено со скали за оценување на симптомите - кај физички здрави возрасни лица и дека веројатно е поефикасен од третманот со лекови. Билатералната ЕКТ била поефикасна од едностраната, а високата доза била поефикасна од ниската доза. Нивните заклучоци биле условени: повеќето од испитувањата биле стари и спроведени на мал број пациенти; некои групи (на пример, постари лица, жени со постпартална депресија и лица со депресија отпорна на третман ) биле недоволно застапени во испитувањата иако се верува дека ЕКТ е особено ефикасна за нив. Прегледот на литературата покажува дека помеѓу 29 и 55 проценти (во зависност од студијата) од луѓето кои биле подложени на ЕКТ пријавиле перзистентно губење на меморијата. === Третман без согласност === Иако употребата на ЕКТ кај пациенти кои се согласиле се намалила на повеќе од половина помеѓу 1986 и 2002 година, нејзината употреба кај пациенти кои не се согласиле на третманот останала константна на нешто повеќе од 2.000 луѓе годишно (во Англија и Велс). Околу две третини од оние кои се лекуваат без нивна согласност немаат капацитет, останатите се „способни, но одбиваат“. Како и оние кои се лекуваат според членовите 58 и 62 од Законот за ментално здравје од 1983 година, мал број неформални пациенти се лекуваат без нивна согласност според општото право. Во 2002 година, нешто повеќе од еден од пет пациенти со ЕКТ не дале согласност за третман. <ref name="Bulletin" /> Во Шкотска, Законот за ментално здравје (грижа и третман) (Шкотска) од 2003 година им дава на пациентите со способност да одбијат ЕКТ. Во 2007 година, Парламентот во Лондон разгледал измени на Законот за ментално здравје од 1983 година, вклучувајќи еден што би им дал право на способните лица да одбијат ЕКТ во одредени околности. Член 58А од Законот за ментално здравје од 2007 година им дава право на лицата кои ја задржуваат способноста за донесување одлуки да одбијат ЕКТ, освен ако нивниот психијатар не смета дека им е итно потребна. Тој стапил на сила во ноември 2008 година и довел пад од околу 23 проценти во бројот на пациенти кои не се согласуваат. == Референци == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|30em}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] nnx78h69ag6zyh12a0fg9emcrohydx7 5571380 5571377 2026-06-03T23:52:06Z Rfstefan 133784 5571380 wikitext text/x-wiki '''Електроконвулзивна терапија''' ('''ЕКТ''', во минатото понекогаш наречена '''електрична конвулзивна терапија''', '''третман на конвулзии''' или '''електроплексија''') — контроверзен психијатриски третман во кој напади се предизвикуваат со [[Електрицитет|електрична енергија]]. ЕКТ за прв пат се користела во [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]] во 1939 година. Иако нејзината употреба опаѓа со децении, сепак била практикувана на околу 11.000 луѓе годишно во раните 2000-ти. Во современата психијатриска пракса, ЕКТ се користи главно во третманот на [[Депресивни растројства|депресија]]. Понекогаш се користи исто така и во третманот на други нарушувања како што е [[Шизофренија|шизофренијата]]. При изведување на модерна ЕКТ, на пациентот му се дава [[Анестезија|анестетик]] и мускулен релаксант. Краткопулсна електрична струја од околу 800 милиампери се пренесува помеѓу две електроди на главата на неколку секунди, предизвикувајќи напад. Резултирачката конвулзија е модифицирана од мускулниот релаксант. ЕКТ обично се дава на пациетни во болница; околу еден од пет третмани се даваат амбулантски. <ref name="Bulletin" /> Третманот обично се дава двапати неделно (понекогаш три пати неделно) за вкупно 6-12 третмани, иако циклусите може да бидат подолги или пократки. <ref name="Bulletin" /> Околу 70 проценти од пациентите на ЕКТ се жени. <ref name="Bulletin" /> Околу 1.500 пациенти на ЕКТ годишно во Велика Британија се лекуваат без нивна согласност според Законите за ментално здравје или одредбите од обичното право. <ref>Care Quality Commission 2010 [http://www.cqc.org.uk/_.../CQC_Monitoring_the_use_of_the_Mental_Health_Act_in_200910_Main_report_Tagged.pdf ''Monitoring the use of the Mental Health Act in 2009/10''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110720103133/http://www.cqc.org.uk/_.../CQC_Monitoring_the_use_of_the_Mental_Health_Act_in_200910_Main_report_Tagged.pdf|date=2011-07-20}}: 89–93</ref> == Рани години: 1938–1969 == ЕКТ е измислена во [[Италија]] во 1938 година. Во 1939 година е донесена во Англија и го заменила кардиазолот (метразол) како префериран метод за предизвикување на напади во конвулзивна терапија во британските ментални болници. Иако набрзо се утврдило како особено корисен метод во третманот на депресија, се користела и кај луѓе со широк спектар на ментални нарушувања. Постоеле големи варијации во количината на ЕКТ што се користела помеѓу различните болници. Освен што се користела како терапевтски третман, ЕКТ се користела и за контрола на однесувањето на пациентите. Првично давана во немодифицирана форма (без анестетици и мускулни релаксанти), болниците постепено се префрлиле на користење на модифицираната ЕКТ, процес што бил забрзан со познат правен случај. <sup class="noprint Inline-Template" style="margin-left:0.1em; white-space:nowrap;">&#x5B; ''<nowiki><span title="This information is too vague. (February 2025)">нејасно</span></nowiki>'' &#x5D;</sup> === Потекло на ЕКТ === ЕКТ потекнува како нова форма на конвулзивна терапија, а не како сосема нов третман. Конвулзивната терапија е воведена во 1934 година од унгарскиот невропсихијатар Ладислас Ј. Медуна, кој верувајќи дека шизофренијата и епилепсијата се антагонистички нарушувања, тој предизвикувал напади кај пациенти прво со камфор, а потоа со кардиазол. Во меѓувреме, во Рим, професор по невропсихијатрија, Уго Черлети истражувал за епилепсијата и користел електрични шокови за предизвикување напади кај кучиња. Черлети ја посетил кланицата во Рим каде што се користеле електрични шокови за свињи да паднат во кома пред нивно колење. <ref name="Cerletti" /> Инспириран од фактот дека свињите всушност не биле убивани со напон од 125 волти што движел електрична струја низ главата неколку десетинки од секундата, тој решил да експериментира врз човек. <ref name="Cerletti" /> Во април 1938 година, Черлети за прв пат пробал електротерапија врз човек кој бил донесен во неговата клиника во збунета состојба од страна на полицијата. <ref name="Cerletti" /> На човекот му биле дадени вкупно 11 третмани и тој се опоравил. Подоцна се покажало дека три месеци претходно примал третман со кардиазол во друга болница. <ref name="Cerletti" /> Черлети го нарекол својот третман „електрошок“ и развил теорија дека тој функционира така што предизвикува мозокот да произведува витални супстанции што ги нарекол „акро-агонини“ (од грчкиот збор за „екстремна борба“). Тој ја применил својата теорија во пракса со инјектирање на пациенти со суспензија од електрошокиран свински мозок, со охрабрувачки резултати. Терапијата со електрошокиран свински мозок ја користеле неколку психијатри во Италија, Франција и Бразил, но не станала толку популарна како ЕКТ. <ref name="Cerletti" /> Конвулзивната терапија со кардиазол наскоро била заменета со ЕКТ низ целиот свет. <ref name="Cerletti" /> Черлети и Бини биле номинирани за Нобелова награда, но не ја добиле. Како трага од потекло, галванизмот можеби бил попримитивна форма на ЕКТ, така што Џејмс Линд бил меѓу првите што предложил електрошок терапија за лудило кон крајот на 1700-тите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://plants.jstor.org/stable/10.5555/al.ap.person.bm000033179|title=Lind, James (1736-1812) on JSTOR|work=plants.jstor.org|doi=|accessdate=2021-05-08}}</ref> === Рана употреба на ЕКТ во Велика Британија === ЕКТ пристигнала во Велика Британија со Лотар Калиновски, еден од асистентите на Черлети, кој бил на пат кон САД. Калиновски ја демонстрирал техниката на Черлети во Невролошкиот институт Бурден (BNI) и напишал статија за ЕКТ која се појавила во Лансет во декември 1939 година. Тој трврдел дека електрично предизвиканите напади се поевтини и полесни за администрирање од кардиазолните напади. Првиот труд за ЕКТ од британски автори се појавил три недели подоцна во истото списание. Џералд Флеминг, медицински началник на болницата Барнвуд Хаус во Глостер и уредник на Journal of Mental Science, психијатарот Фредерик Гола и неврофизиологот Вилијам Греј Волтер (двајцата од BNI) опишале како го тестирале новиот метод на конвулзивна терапија кај пет хронично шизофренични пациенти од Барнвуд Хаус. Биле дискутирани електричните параметри, техниката на администрирање, нападите и електроенцефалограмите, но не терапевтските резултати. Во уреднички текст насловен „Повеќе шокови“ се вели дека ЕКТ „можеби ќе се покаже како вреден чекор напред“, но се критикува тврдењето на Флеминг дека употребата на ЕКТ бара само минимална обука, експертиза и подготовка на пациентот. Уредничкиот текст, исто така, го доведува во прашање отфрлањето на загриженоста на Калиновски за оштетување на мозокот. „Сè уште постои можност“, се вели во него, „мозокот да има nemo me impune lacessit за свое мото“. ЕКТ наскоро потоа станула попопуларна од терапијата со кардиазол конвулзии во менталните болници во Велика Британија. Брзо било идентификувана како особено корисна во третманот на афективна психоза. Терапевтската вредност на ЕКТ кај шизофренија била препознаена како ограничена, но некои психијатри ја сметале за корисна за контрола на однесувањето на институционализираните пациенти кај кои била дијагностицирана шизофренија. <ref name="Brain" /> Некои психијатри сметале дека ЕКТ треба да се ограничи на третман на депресија; други ја користеле во третман на широк спектар на нарушувања, на пример, шизофренија, епилепсија, невроза и хистерија. Исто така, се користела кај луѓе кои претрпеле воена траума. До средината на 1950-тите имала 20-кратна разлика во стапката на употреба на ЕКТ во менталните болници во Велика Британија и слична разлика во стапката на употреба во наставните болници. Во 1940-тите и 1950-тите години, ЕКТ апаратите користеле синусоидна струја, а на пациентите им се давал шок што траел дел од секундата. <ref name="Hemphill/Walter" /> Мислењата за ЕКТ биле генерално позитивни во раните денови на нејзината употреба. Министерството за труд водело кампања за регрутирање психијатриски медицински сестри со слика од некој што се подложува на ЕКТ. Барнвуд Хаус, кој се грижел за „дами и господа кои страдаат од нервни и ментални нарушувања“, во рекламите наведувал дека ги нуди „сите најсовремени методи на лекување, вклучувајќи електричен шок и префронтална леукотомија“. Сепак, имало и спротивставени гласови. Сирил Бирни, медицински началник на болницата „Св. Бернард“ во Мидлсекс, изразил загриженост за перзистентни интелектуални дефицити по третманот и тврдел дека менталните пациенти се „во опасност да имаат прилично слабо време за лекување“. === Анестезија === Во 1940-тите и почетокот на 1950-тите, ЕКТ обично се давала во немодифицирана форма, односно без мускулни релаксанти, а нападот резултирал со целосен конвулзивен напад. Анестетик користеле неколку психијатри, но повеќето го сметале за непотребен бидејќи електричниот шок предизвикувал моментална губење на свеста. <ref name="Kiloh">Kiloh LG, Smith JS, Johnson GF (1988). ''Physical Treatments in Psychiatry''. Melbourne: Blackwell Scientific Publications, 190-208. {{ISBN|0-86793-112-4}}</ref> ЕКТ дури повремено се користел и за анестезија на пациенти за психохируршки операции. Ретка, но сериозна компликација на немодифицирана ЕКТ била фрактура или дислокација на долгите коски, предизвикана од силата на мускулните контракции за време на конвулзија. Во 1940-тите, психијатрите почнале да експериментираат со кураре, мускулно-парализирачкиот јужноамерикански отров, со цел да ги модифицираат конвулзиите. Воведувањето во 1951 година на сукцинилхолин, побезбедна синтетичка алтернатива на кураре, довело до поширока употреба на модифицирана ЕКТ. Анестетик со кратко дејство обично која се давала покрај мускулниот релаксант со цел да се поштедат пациентите од застрашувачкото чувство на задушување што може да се доживее со мускулните релаксанти. <ref name="Kiloh">Kiloh LG, Smith JS, Johnson GF (1988). ''Physical Treatments in Psychiatry''. Melbourne: Blackwell Scientific Publications, 190-208. {{ISBN|0-86793-112-4}}</ref> До средината на 1950-тите, повеќето болници во Британија рутински користеле модифицирана ЕКТ, иако неколку сè уште користеле немодифицирана ЕКТ или ЕКТ со мускулни релаксанти, но без анестетик. Во 1957 година, пациент кој претрпел фрактури на двата колка додека бил подложен на немодифицирана ЕКТ во лондонска болница презел законски мерки. Тој го изгубил случајот, но тој предизвикал да има последици, поттикнувајќи дебата за техниките на електроенергетска терапија (ЕКТ), што довело до напуштање на рутинската употреба на немодифицирана ЕКТ во британските болници. Случајот е познат и по тоа што го воспоставил принципот на Болам . === Интензивна ЕКТ === Повеќето пациенти во раните години на ЕКТ добивале третман два или три пати неделно, или повремено дневно; неколку психијатри експериментирале со поинтензивен третман. Во болницата „Сент Џејмс“ во Портсмут, Вилијам Лидел Милиган им давал на невротичните пациенти ЕКТ до четири пати дневно. Неговата цел била „да го сведе пациентот на инфантилно ниво, во кое тој е целосно беспомошен и двојно инконтинентен“. Роберт Расел и Луис Пејџ пробале малку поинаков режим, давајќи им на пациентите една или две сесии на ЕКТ дневно, но со неколку дополнителни електрични шокови за време на конвулзијата. Овој третман им бил даден на над 3.800 пациенти во болницата „Три окрузи“, во Арлси, Бедфордшир. Техниката на Пејџ-Расел ја презел шкотско-американскиот психијатар Д. Јуен Камерон, кој ја користел за „деформирање“ на своите пациенти на Универзитетот Мекгил во [[Канада]] . Подоцна се покажало дека [[Централна разузнавачка агенција|ЦИА]] вложила средства во работата на професорот Камерон. Во 1988 година, девет од неговите поранешни пациенти добиле надомест од владата на САД; Канадската влада подоцна им исплатила надомест на пациентите чие лекување не било финансирано од ЦИА, а судските случаи продолжуваат и до ден-денес. Роберт Расел ја основал компанијата, Ectron Ltd, која била за производство на ЕКТ машини. Во еден период речиси секоја болница во Велика Британија била опремена со Ectron машини. == Средните години: 1960–1985 == Во следните две и пол децении, ЕКТ го задржала своето место како најчесто користен психијатриски третман и покрај воведувањето на невролептици, антидепресиви и бензодиазепини во британската психијатриска пракса кон крајот на 1950-тите и почетокот на 1960-тите. Во раните 1970-ти години, во Велика Британија се проценува дека се одржувале околу 50.000 курсеви годишно; до 1985 година, овој број се намалил на околу 24.000. Во овој период се појавѕва професионално и јавно незадоволство околу некои аспекти на употребата на ЕКТ; како одговор на тоа, Кралскиот колеџ на психијатри изработува упатства и спроведува обемно истражување за употребата на ЕКТ. Законот за ментално здравје од 1983 година вовел законска рамка за употреба на ЕКТ кај пациенти кои не се согласуваат. === Упатства === Во 1976 година, Кралскиот колеџ на психијатри добил барање од регионалниот медицински службеник на регионалниот здравствен орган на Југоисточна Темза за совет за давање ЕКТ на пациенти кои не се согласиле. Една од менталните болници во регионот била предмет на истрага, а употребата на сила при давање ЕКТ на пациентите била критикувана. Во Парламентот, државниот секретар Дејвид Еналс ја нарекол смртта на една жена по ЕКТ „вознемирувачка“. Кралскиот колеџ на психијатри уредно изработил упатства, во форма на статија од единаесет страници во Британскиот журнал за психијатрија . Упатствата ја сумираа тогашната моменталната состојба на знаење за ЕКТ, поставиле стандарди за нејзината администрација и дискутирале за аспектите на согласноста. ЕКТ, заклучиле упатствата, била ефикасен третман за ендогена депресија. Имало помала сигурност за нејзината вредност кај манијата и малку докази за нејзината корисност кај шизофренијата. Упатствата навеле дека можноста за долгорочно оштетување на меморијата по ЕКТ е „премногу малку истражена“. Препораките за администрација на ЕКТ вклучуваа: анестезија за сите пациенти, физички преглед пред третманот, избегнување на струи значително над прагот на напади и употреба на машини со избор на бранови форми. Прашањето за поставување на електроди било оставено отворено: биле забележани докази за помало губење на меморијата со еднострано поставување на електроди, како и преференциите на психијатрите за билатерално поставување на електроди. Упатствата препорачуваа неформалните пациенти кои не биле во можност или не сакале да дадат согласност за ЕКТ да бидат одделени и да се добиело второ мислење (освен ако потребата од третман не се сметала за итна). <ref name="RCPsyMemo" /> === Анкета === Во 1981 година, Кралскиот колеџ на психијатри ги објавил резултатите од обемна анкета за употребата на ЕКТ во Велика Британија. Таа открила дека многу психијатри ги игнорираат упатствата. „ЕКТ во Британија: срамна состојба“ гласел насловот на уредничкиот текст на Лансет за резултатите од анкетата. Помалку од половина од клиниките што ги посетиле истражувачите ги исполнувале минималните стандарди во упатствата. Во многу клиники, ЕКТ ја спроведувала „досаден и незаинтересиран персонал со застарени машини управувани од незнаечки и негрижливи психијатри“. Една клиника, каде што персоналот ја користел фразата „старото е злато“, користел 30-годишна машина закрпена со леплив фластер. <ref name="Pippard&Ellam" /> Вкупно околу 27.000 луѓе примиле ЕКТ во 1980 година. Авторите на анкетата процениле дека употребата на ЕКТ е приближно преполовена од почетокот на 1970-тите. Постоеле големи регионални варијации, при што најголемиот корисник, Џерси и Гернзи, користеле ЕКТ повеќе од 5 пати поголема стапка од најнискиот корисник, регионот Оксфорд. Постоела 17-кратна разлика во стапките на употреба на ЕКТ помеѓу различните болници и во многу болници голем дел од ЕКТ бил даван само од еден или двајца психијатри. Некои психијатри воопшто не користеле ЕКТ; други сметале дека главната, или дури и единствената, индикација за ЕКТ е психотична или ендогена депресија; сепак, други сметале дека е соодветна во третманот на широк спектар на нарушувања. Средната возраст на пациентите била средината на педесеттите години. На околу 900 луѓе над 80 години и околу 420 луѓе под 20 години им бил даден ЕКТ во 1980 година. 69 проценти биле жени. 21 процент биле третирани со унилатерална ЕКТ. Анкетата покажала дека мал број клиники, во 1980 година, сè уште повремено користеле немодифицирана ЕКТ. Истата година се покажа дека ЕКТ без анестезија се користела за контрола на однесувањето на пациенти во болницата Бродмур; таквата употреба ја бранеле Кралскиот колеџ на психијатри и Министерството за здравство. === Законодавство === Законот за ментално здравје од 1959 година им дал на психијатрите имплицитно овластување да лекуваат притворени пациенти без согласност. Законот за ментално здравје од 1983 година им даде на психијатрите експлицитно овластување да лекуваат притворени пациенти без согласност. Психохирургијата и хируршката имплантација на хормони за намалување на машкиот сексуален нагон биле класифицирани како неповратни третмани што можеле да се спроведат само кај пациенти кои се согласуваат (член 57 од дел IV од Законот); ЕКТ била класифицирана како помалку сериозен третман што можел да се даде на пациенти кои не се согласуваат доколку се следат одредени процедури (член 58). Пациентот морал да биде приведен (доколку веќе не бил приведен), а потоа психијатар од Комисијата за ментално здравје морал да го одобри третманот. Доколку психијатарот што го лекувал одлучи дека има итна потреба од ЕКТ, можел да продолжи без одобрение од психијатар од Комисијата за ментално здравје (член 62). ЕКТ всушност не била наведена во Законот, како признание на фактот дека некои луѓе сметале дека припаѓа во член 57 со неповратни третмани и дека подоцнежниот државен секретар можеби ќе сакал да ја премести таму. Законот за ментално здравје од 1983 година ги опфаќа [[Англија]] и [[Велс]]. Законот за ментално здравје (Шкотска) од 1984 година и Наредбата за ментално здравје (Северна Ирска) од 1986 година содржеле слични одредби за употреба на ЕКТ кај пациенти кои не се согласуваат во [[Шкотска]] и [[Северна Ирска]] . == Последни години: 1986-2010 == Употребата на ЕКТ во Велика Британија продолжува да опаѓа во овој период, од околу 23.000 курсеви во 1986 година на околу 11.000 во 2002 година. Сè уште постоело значителна варијација во употребата, како во препишувањето на третманот, така и во стандардите за администрација на него. Кралскиот колеџ на психијатри изработил уште три сета упатства и спровел уште две анкети. Националната здравствена служба изработила упатства за употреба на ЕКТ во 2003 година, а следната година Кралскиот колеџ на психијатри воспоставил шема за доброволна акредитација за клиниките за ЕКТ. Употребата во Каналските Острови никогаш не е официјално потврдена или одбиена, но се верува дека се случила, со слични упатства како во Велика Британија. === Повеќе упатства и анкети === Кралскиот колеџ на психијатри издала уште еден сет на упатства во 1989 година, по што следела анкета која покажала дека, иако имало подобрувања од претходното истражување во 1980 година, многу болници сè уште не ги исполнувале стандардите утврдени во упатствата. Овој пат анкетата била ограничена на Источна Англија и покажала 12-кратна разлика во стапката на употреба на ЕКТ помеѓу болниците. Понатамошни упатства се појавиле во 1995 година, по што следело уште едно истражување со слични резултати. Сè уште имало проблеми со обуката и надзорот на лекарите кои администрираle ЕКТ; само една четвртина од клиниките биле оценети како добри, а две третини не ги исполнувале најновите стандарди. Во 2004 година, Кралскиот колеџ на психијатри воспоставил шема за доброволна акредитација за клиниките за ЕКТ. Две години подоцна, само малцинство клиники во Англија, Велс, Северна Ирска и Република Ирска се регистрирани. Во 2003 година, Националниот институт за клиничка извонредност, владино тело кое било формирано за стандардизирање на третманот низ целата Национална здравствена служба, издало упатство за употреба на ЕКТ. Неговата употреба била препорачана „само за да се постигне брзо и краткорочно подобрување на тешките симптоми откако соодветното испитување на опциите за третман се покаже како неефикасно и/или кога состојбата се смета за потенцијално опасна по живот кај лица со тешка депресивна болест, кататонија или продолжена манична епизода“. Упатството добило мешан прием. Било поздравено со уреднички текст во ''Британскиот медицински журнал'', но Кралскиот колеџ на психијатри поднел неуспешна жалба. === Ефикасност и несакани ефекти === Во 2003 година, Групата за преглед на ЕКТ во Велика Британија, предводена од професорот Гедес од Универзитетот Оксфорд, ги разгледалa доказите и заклучиla дека ЕКТ се покажала како ефикасен краткорочен третман за депресија - мерено со скали за оценување на симптомите - кај физички здрави возрасни лица и дека веројатно е поефикасен од третманот со лекови. Билатералната ЕКТ била поефикасна од едностраната, а високата доза била поефикасна од ниската доза. Нивните заклучоци биле условени: повеќето од испитувањата биле стари и спроведени на мал број пациенти; некои групи (на пример, постари лица, жени со постпартална депресија и лица со депресија отпорна на третман ) биле недоволно застапени во испитувањата иако се верува дека ЕКТ е особено ефикасна за нив. Прегледот на литературата покажува дека помеѓу 29 и 55 проценти (во зависност од студијата) од луѓето кои биле подложени на ЕКТ пријавиле перзистентно губење на меморијата. === Третман без согласност === Иако употребата на ЕКТ кај пациенти кои се согласиле се намалила на повеќе од половина помеѓу 1986 и 2002 година, нејзината употреба кај пациенти кои не се согласиле на третманот останала константна на нешто повеќе од 2.000 луѓе годишно (во Англија и Велс). Околу две третини од оние кои се лекуваат без нивна согласност немаат капацитет, останатите се „способни, но одбиваат“. Како и оние кои се лекуваат според членовите 58 и 62 од Законот за ментално здравје од 1983 година, мал број неформални пациенти се лекуваат без нивна согласност според општото право. Во 2002 година, нешто повеќе од еден од пет пациенти со ЕКТ не дале согласност за третман. <ref name="Bulletin" /> Во Шкотска, Законот за ментално здравје (грижа и третман) (Шкотска) од 2003 година им дава на пациентите со способност да одбијат ЕКТ. Во 2007 година, Парламентот во Лондон разгледал измени на Законот за ментално здравје од 1983 година, вклучувајќи еден што би им дал право на способните лица да одбијат ЕКТ во одредени околности. Член 58А од Законот за ментално здравје од 2007 година им дава право на лицата кои ја задржуваат способноста за донесување одлуки да одбијат ЕКТ, освен ако нивниот психијатар не смета дека им е итно потребна. Тој стапил на сила во ноември 2008 година и довел пад од околу 23 проценти во бројот на пациенти кои не се согласуваат. == Референци == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|30em}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 0s6xubtkphdlts1xh1k01crdsq8n3ng Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност 0 1396720 5571379 2026-06-03T23:51:50Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1332776415|International Humanitarian Fact-Finding Commission]]“ 5571379 wikitext text/x-wiki '''Меѓународната комисија за утврдување факти од хуманитарна природа''' (IHFFC) — меѓународно тело кое било достапно за спроведување истраги за можни прекршувања на [[Меѓународно хуманитарно право|меѓународното хуманитарно право]] и можела да истражува прашања за да утврди што се случило, но не донесувала пресуда за прашањата што ги покренувала.<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608|title=Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe|date=2015-10-07|work=BBC News|access-date=2022-01-12|language=en-GB}}</ref> == Историја == [[Податотека:Original_Geneva_Conventions.jpg|мини|[[Женевски конвенции]]]] Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност (IHFFC) била основана во 1991 година<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608|title=Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe|date=2015-10-07|work=BBC News|access-date=2022-01-12|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608 "Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe"]. ''BBC News''. 2015-10-07<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-01-12</span></span>.</cite></ref> и имала основа во Првиот факултативен протокол кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], договорен во 1977 година. == Операција == [[Швајцарија|Швајцарското]] Министерство за надворешни работи ги извршувал функциите на секретаријатот. Седиштето на Меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност се наоѓа во [[Берн]] и во неа се приклучени 76 држави<ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608|title=Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe|date=2015-10-07|work=BBC News|access-date=2022-01-12|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608 "Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe"]. ''BBC News''. 2015-10-07<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-01-12</span></span>.</cite></ref> и организацијата има статус на постојан набљудувач во [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на ОН]].<ref>[https://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml "Intergovernmental Organizations"] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20121201004149/http://www.un.org/en/members/intergovorg.shtml|date=2012-12-01}}, the United Nations.</ref> == Активации == На 7 октомври 2015 година, [[Лекари без граници|„Лекари без граници“]] повикале на активирање на комисијата со цел да го истражат смртоносното бомбардирање на болницата на „Лекари без граници“ во [[Кундуз]], Авганистан, од страна на САД и тврделе дека не верувале на внатрешните воени истраги за бомбардирањето во кое загинаа 42 лица,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2015/dec/12/msf-afghanistan-hospital-airstrike-death-toll-42|title=MSF Afghanistan hospital airstrike death toll reaches 42|last=Johnston|first=Chris|date=2015-12-12|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-01-12}}</ref> што го сметаат за [[воено злосторство]] . <ref name=":0">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608|title=Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe|date=2015-10-07|work=BBC News|access-date=2022-01-12|language=en-GB}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://www.bbc.com/news/world-asia-34463608 "Kunduz bombing: MSF demands Afghan war crimes probe"]. ''BBC News''. 2015-10-07<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">2022-01-12</span></span>.</cite></ref> САД и Авганистан не се меѓу 76-те потписнички на IHFFC. <ref name=":0" /> Во 2016 година, [[Лекари без граници|„Лекари без граници“]] повторно повикала на активирање на Комисијата, по бомбардирањето на болницата на „Лекари без граници“ во Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.theguardian.com/world/2016/feb/01/saudi-inquiry-war-claims-yemen-inadequate-say-rights-groups|title=Saudi inquiry into war crime claims in Yemen inadequate, say rights groups|last=Black|first=Ian|date=2016-02-01|work=the Guardian|language=en|accessdate=2022-01-12}}</ref> Во 2017 година меѓународна комисија за утврдување на факти од хуманитарна важност ја добила својата прва мисија од ОБСЕ, <ref>https://www.ihffc.org/Files/en/pdf/ihffc_englisch.pdf {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231120235721/https://www.ihffc.org/Files/en/pdf/ihffc_englisch.pdf|date=2023-11-20}}, p. 19</ref> за да ја истражи смртта на возач на амбулантно возило на ОБСЕ во Украина по што заклучила дека смртта била предизвикана од противтенковска мина и „[со оглед на] фактот дека - како што беше општо познато - патот често го користеше цивилниот сообраќај, секое неодамнешно поставување противвозилни мини претставува кршење на МХП поради предвидливиот неселективен ефект“. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://guide-humanitarian-law.org/content/article/3/international-humanitarian-fact-finding-commission/|title=Doctors without borders {{!}} The Practical Guide to Humanitarian Law|work=guide-humanitarian-law.org|accessdate=2026-01-13}}</ref> Во 2019 година Русија се повлекла од надлежностите на комисијата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/ru|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I) - Russian Federation|date=8 June 1977|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522182510/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|archive-date=2023-05-22}}</ref> == Членови на Комисијата == Комисијата е составена од 15 експерти, а на 20 февруари 2017 година, тие биле: {| class="wikitable" !Име ! Позиција ! Земја ! Член од |- | '''Проф. [[Тило Мараун|Тило МАРАУН]]''' | Претседател | Германија | 2012 година |- | '''Д-р Елзбиета МИКОС-СКУЗА''' | Прв потпретседател | Полска | 2001 година |- | '''Д-р Мохамед Махмуд АЛ КАМАЛИ''' | Потпретседател | Обединети Арапски Емирати | 2012 година |- | '''Амбасадорот Алфредо Лабе''' | Потпретседател | Чиле | 2017 година |- | '''Д-р Робин Мекнил Лав''' | Потпретседател | Обединето Кралство | 2017 година |- | '''Г-дин Абдула Рашид СА АЛ-НАИМИ''' | Член | Катар | 2017 година |- | '''Проф. Рашид БЕЛХАЏ''' | Член | Алжир | 2017 година |- | '''Г-ѓа Лоренс Боја''' | Член | Швајцарија | 2017 година |- | '''Проф. Шуичи ФУРУЈА''' | Член | Јапонија | 2012 година |- | '''Д-р Аса МОЛДЕ''' | Член | Шведска | 2017 година |- | '''Г-дин Марио ЈА ОЈАРЗАБАЛ''' | Член | Аргентина | 2017 година |- | '''Г-дин Франциско Реј Маркос''' | Член | Шпанија | 2017 година |- | '''Проф. Стелиос Е. ПЕРАКИС''' | Член | Грција | 2001 година |- | '''Д-р Река ВАРГА''' | Член | Унгарија | 2017 година |- | '''Д-р Јустинас Жилинскас''' | Член | Литванија | 2012 година |} == Видете исто така == * [[Воздушен напад врз болницата во Кундуз]] * [[Воздушни напади предводени од Саудиска Арабија врз Јемен|Воздушни напади врз болници во Јемен]] == Наводи == <references /> == Библиографија == * Фриц Калшовен: [http://www.icrc.org/eng/assets/files/other/frits_kalshoven_2.pdf „Меѓународната хуманитарна комисија за утврдување факти: Заспаната убавица?] Во: ''Humanitäres Völkerrecht - Informationsschriften.'' 4/2002 година. DRK-Generalsekretariat und Institut für Friedenssicherungsrecht und Humanitäres Völkerrecht, стр.&nbsp;213–216, * Ерих Кусбах: ''Меѓународна комисија за хуманитарно утврдување факти.'' Во: ''Меѓународно и компаративно право Квартално.'' 43(1)/1994. Британски институт за меѓународно и компаративно право, стр.&nbsp;174–185, * Луиџи Кондорели: ''Меѓународната комисија за утврдување на фактите од хуманитарна важност.'' ''Застарена алатка или корисна мерка за спроведување на меѓународното хуманитарно право?'' Во: ''Меѓународен преглед на Црвениот крст.'' 842/2001. Меѓународни комитети од Ротен Кројц, стр.&nbsp;393–406, * Чарлс Гараваја: ''Меѓународна комисија за утврдување на хуманитарни факти.'' Во: ''Билтен за право на Комонвелтот.'' 34(4)/2008. Рутлеџ во име на Одделот за правни и уставни прашања на Секретаријатот на Комонвелтот, стр.&nbsp;813–816, == Надворешни врски == * {{Матична}} {{Humanitarian Aid}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Меѓународни организации со седиште во Швајцарија]] [[Категорија:Меѓународни организации за човекови права]] 0yl1fimbe300ssbcigrb3tukmsmln9q Список на страни на Женевските конвенции 0 1396721 5571383 2026-06-04T00:00:13Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1350083181|List of parties to the Geneva Conventions]]“ 5571383 wikitext text/x-wiki [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], кои последен пат биле ревидирани во 1949 година, се состојат од 7 индивидуални [[Меѓународен договор|договори]] кои се отворени за [[ратификација]] или [[Виенска конвенција за договорно право|пристапување]] од страна на која било [[суверена држава]]. Тие се: * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] ** [[Прва Женевска конвенција]] ** [[Втора Женевска конвенција]] ** [[Трета Женевска конвенција]] ** [[Четврта Женевска конвенција]] * Дополнителни протоколи ** [[Protocol I|Протокол I]] ** [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]] ** [[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]] Четирите конвенции од 1949 година биле ратификувани од 196 држави, вклучувајќи ги сите [[Земја-членка на Обединетите нации|земји-членки на ОН]], обете [[Набљудувачи на Генералното собрание на Обединетите нации|набљудувачи на ОН]] ([[Света Столица|Светата столица]] и [[Палестина (држава)|Државата Палестина]]), како и [[Кукови Острови|Куковите Острови]]. Протоколите биле ратификувани од 175, 170 и 80 држави, соодветно, а покрај тоа, '''Член 90''' од Протокол I наведувал дека: „Високите договорни страни можат во моментот на потпишување, ратификација или пристапување кон Протоколот, или во кое било друго последователно време, да изјават дека ја признаваат ipso facto и без посебен договор, во однос на која било друга Висока договорна страна што ја прифаќа истата обврска, надлежноста на [Меѓународната комисија за утврдување факти] да истражува наводи од таквата друга страна, како што е овластено со овој член.“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/4e473c7bc8854f2ec12563f60039c738/38c248abda17143ec12563cd0051e243|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-22}}</ref> Декларација која ја дале 77 држави. == Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година == {| class="wikitable sortable" |+List of state parties to the Geneva Conventions ! rowspan="2" width="150" |State<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/fr/protection-des-victimes-de-la-guerre|title=Protection des victimes de la guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/CONVPRES?OpenView|title=1949 Conventions and Additional Protocols, and their Commentaries|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="untc">{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280158b1a|title=Geneva Convention relative to the protection of civilian persons in time of war|publisher=United Nations Treaty Collection|accessdate=2016-04-16}}</ref> ! colspan="5" |Year of ratification/accession/succession ! rowspan="2" class="unsortable" |Notes |- ![[Женевски конвенции|GC {{Безпрелом|I–IV}}]]<ref name="GI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV1.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés et des malades dans les forces armées en campagne|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV2.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés, des malades et des naufragés des forces armées sur mer|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV3.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative au traitement des prisonniers de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIV">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV4.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative à la protection des personnes civiles en temps de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]]<ref name="PI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-1-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]]<ref name="PII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-2-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés non internationaux (Protocole II)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]]<ref name="PIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/2005-PROT-3.fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à l'adoption d'un signe distinctif additionnel (Protocole III)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> !Prot. I<br /><br />Art. 90<br /><br />Declaration<br /><br /><ref name="P1DEC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/20250806-1977-PROT1-ART90.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I) - Etats ayant fait la déclaration prévue à l'article 90|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> |- |{{Знаме|Afghanistan}} |1956 |2009 |2009 |— |— | |- |{{Знаме|Albania}} |1957 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Algeria}} |1960 |1989 |1989 |— |1989 | |- |{{Знаме|Andorra}} |1993 |2025 |2025 |2025 |2025 | |- |{{Знаме|Angola}} |1984 |1984 |2019 |S |— | |- |{{Знаме|Antigua and Barbuda}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Argentina}} |1956 |1986 |1986 |2011 |1996 | |- |{{Знаме|Armenia}} |1993 |1993 |1993 |2011 |— | |- |{{Знаме|Australia}} |1958 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Austria}} |1953 |1982 |1982 |2009 |1982 | |- |{{Знаме|Azerbaijan}} |1993 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bahamas}} |1975 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Bahrain}} |1971 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bangladesh}} |1972 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Barbados}} |1968 |1990 |1990 |— |— | |- |{{Знаме|Belarus}} |1954 |1989 |1989 |2011 |1989 |Conventions I–IV and Protocols I–II ratified as the {{Знаме|Byelorussian SSR}}. |- |{{Знаме|Belgium}} |1952 |1986 |1986 |2015 |1987 | |- |{{Знаме|Belize}} |1984 |1984 |1984 |2007 |— | |- |{{Знаме|Benin}} |1961 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bhutan}} |1991 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bolivia}} |1976 |1992 |1983 |S |1992 | |- |{{Знаме|Bosnia and Herzegovina}} |1992 |1992 |1992 |S |1992 | |- |{{Знаме|Botswana}} |1968 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Brazil}} |1957 |1992 |1992 |2009 |1993 | |- |{{Знаме|Brunei}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Bulgaria}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1994 | |- |{{Знаме|Burkina Faso}} |1961 |1987 |1987 |2016 |2004 | |- |{{Знаме|Burundi}} |1971 |1993 |1993 |S |— | |- |{{Знаме|Cambodia}} |1958 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Cameroon}} |1963 |1984 |1984 |2021 |— | |- |{{Знаме|Canada}} |1965 |1990 |1990 |2007 |1990 | |- |{{Знаме|Cape Verde}} |1984 |1995 |1995 |S |1995 | |- |{{Знаме|Central African Republic}} |1966 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Chad}} |1970 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Chile}} |1950 |1991 |1991 |2008 |1991 | |- |{{Знаме|China}} |1956 |1983 |1983 |— |— |Conventions I–IV ratified as the {{Знаме|Republic of China}} which was a signatory in 1956. {{Знаме|Macau}} was declared by China to be covered by its ratification of Conventions I–IV and Protocols I–II from 20 December 1999,<ref name="macau">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/000707-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2000-07-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/7378C8CD1AA61813C1256402003F93D7?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - China|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> the same date Portugal renounced their obligations for the territory<ref name="macau" /> following the transfer of sovereignty over Macau to China. {{Знаме|Hong Kong}} was declared by China to be covered by its ratification of Conventions I–IV and Protocols I–II from 1 July 1997,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/990628-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1999-06-28|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> the same date the UK renounced their obligations for the territory<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/970624-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1997-06-24|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/67439308D7A3B68BC1256402003F9917?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - United Kingdom|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> following the transfer of sovereignty over Hong Kong to China. |- |{{Знаме|Colombia}} |1961 |1993 |1995 |S |1996 | |- |{{Знаме|Comoros}} |1985 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Democratic Republic of the Congo}} |1961 |1982 |2002 |— |2002 | |- |{{Знаме|Republic of the Congo}} |1967 |1983 |1983 |S |— | |- |{{Знаме|Cook Islands}} |2002 |2002 |2002 |2011 |2002 | |- |{{Знаме|Costa Rica}} |1969 |1983 |1983 |2008 |1999 | |- |{{Знаме|Côte d'Ivoire}} |1961 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Croatia}} |1992 |1992 |1992 |2007 |1992 | |- |{{Знаме|Cuba}} |1954 |1982 |1999 |— |— | |- |{{Знаме|Cyprus}} |1962 |1979 |1996 |2007 |2002 | |- |{{Знаме|Czech Republic}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1951 |1982 |1982 |2007 |1982 |All the treaties extended to the [[Фарски Острови|Faroe Islands]] and to [[Гренланд|Greenland]].[Note 2] |- |{{Знаме|Djibouti}} |1978 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Dominica}} |1981 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1958 |1994 |1994 |2009 |— | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1954 |1979 |1979 |2020 |— | |- |{{Знаме|Egypt}} |1952 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|El Salvador}} |1953 |1978 |1978 |2007 |— | |- |{{Знаме|Equatorial Guinea}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Eritrea}} |2000 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Estonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |2009 | |- |{{Знаме|Ethiopia}} |1969 |1994 |1994 |S |— | |- |{{Знаме|Fiji}} |1971 |2008 |2008 |2008 |— | |- |{{Знаме|Finland}} |1955 |1980 |1980 |2009 |1980 | |- |{{Знаме|France}} |1951 |2001 |1984 |2009 |— | |- |{{Знаме|Gabon}} |1965 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|The Gambia}} |1966 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Georgia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |— | |- |{{Знаме|Germany}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1991 | |- |{{Знаме|Ghana}} |1958 |1978 |1978 |S |— | |- |{{Знаме|Greece}} |1956 |1989 |1993 |2009 |1998 | |- |{{Знаме|Grenada}} |1981 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1952 |1987 |1987 |2008 |— | |- |{{Знаме|Guinea}} |1984 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Guinea-Bissau}} |1974 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Guyana}} |1968 |1998 |1998 |2009 |— | |- |{{Знаме|Haiti}} |1957 |2006 |2006 |S |— | |- |{{Знаме|Holy See}} |1951 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Honduras}} |1965 |1995 |1995 |2006 |2025 | |- |{{Знаме|Hungary}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1991 | |- |{{Знаме|Iceland}} |1965 |1987 |1987 |2006 |1987 | |- |{{Знаме|India}} |1950 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Indonesia}} |1958 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Iran}} |1957 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Iraq}} |1956 |2010 |— |— |— | |- |{{Знаме|Ireland}} |1962 |1999 |1999 |S |1999 | |- |{{Знаме|Israel}} |1951 |— |— |2007 |— | |- |{{Знаме|Italy}} |1951 |1986 |1986 |2009 |1986 | |- |{{Знаме|Jamaica}} |1964 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Japan}} |1953 |2004 |2004 |— |2004 | |- |{{Знаме|Jordan}} |1951 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Kazakhstan}} |1992 |1992 |1992 |2009 |— | |- |{{Знаме|Kenya}} |1966 |1999 |1999 |2013 |— | |- |{{Знаме|Kiribati}} |1989 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|North Korea}} |1957 |1988 |— |— |— | |- |{{Знаме|South Korea}} |1966 |1982 |1982 |S |2004 | |- |{{Знаме|Kuwait}} |1967 |1985 |1985 |— |2013 | |- |{{Знаме|Kyrgyzstan}} |1992 |1992 |1992 |2019 |— | |- |{{Знаме|Laos}} |1956 |1980 |1980 |— |1998 | |- |{{Знаме|Latvia}} |1991 |1991 |1991 |2007 |— | |- |{{Знаме|Lebanon}} |1951 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Lesotho}} |1968 |1994 |1994 |2020 |2010 | |- |{{Знаме|Liberia}} |1954 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Libya}} |1956 |1978 |1978 |— |— | |- |{{Знаме|Liechtenstein}} |1950 |1989 |1989 |2006 |1989 | |- |{{Знаме|Lithuania}} |1996 |2000 |2000 |2007 |2000 | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1953 |1989 |1989 |2015 |1993 | |- |{{Знаме|North Macedonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |1993 | |- |{{Знаме|Madagascar}} |1963 |1992 |1992 |2018 |1993 | |- |{{Знаме|Malawi}} |1968 |1991 |1991 |— |2014 | |- |{{Знаме|Malaysia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Maldives}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Mali}} |1965 |1989 |1989 |— |2003 | |- |{{Знаме|Malta}} |1968 |1989 |1989 |S |1989 | |- |{{Знаме|Marshall Islands}} |2004 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Mauritania}} |1962 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Mauritius}} |1970 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Mexico}} |1952 |1983 |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Federated States of Micronesia}} |1995 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Moldova}} |1993 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Monaco}} |1950 |2000 |2000 |2007 |2007 | |- |{{Знаме|Mongolia}} |1958 |1995 |1995 |— |1995 | |- |{{Знаме|Montenegro}} |2006 |2006 |2006 |— |2007 | |- |{{Знаме|Morocco}} |1956 |2011 |2011 |— |— | |- |{{Знаме|Mozambique}} |1983 |1983 |2002 |— |— | |- |{{Знаме|Myanmar}} |1992 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Namibia}} |1991 |1994 |1994 |— |1994 |The United Nations Council for Namibia acceded to Conventions I–IV and Protocols I–II in 1983.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/831130-GENEVE_e.pdf|title=Accession of the United Nations Council for Namibia to the four Conventions and the two Protocols Additional|date=1983-11-30|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> Namibia succeeded to Conventions I-IV in 1991,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/911025_1-GENEVE_e.pdf|title=Succession by Namibia to the Conventions|date=1991-10-25|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> and Protocols I-II in 1994.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/940727_1-GENEVE_e.pdf|title=Declaration by Namibia|date=1994-07-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> |- |{{Знаме|Nauru}} |2006 |2006 |2006 |2012 |— | |- |{{Знаме|Nepal}} |1964 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1954 |1987 |1987 |2006 |1987 |Conventions I–IV and Protocols I–III have been extended to [[Аруба|Aruba]], [[Курасао|Curaçao]], [[Свети Мартин (Холандија)|Sint Maarten]], and the [[Карипска Холандија|Caribbean Netherlands]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/870710_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1987-07-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/061215-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2006-12-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/111017-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-10-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|New Zealand}} |1959 |1988 |1988 |2013 |1988 |{{Знаме|Niue}} is considered bound by New Zealand's ratification of Conventions I–IV in 1959 by the [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|International Committee of the Red Cross]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/vwTreatiesByCountrySelected.xsp?xp_countrySelected=NU|title=Niue|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/xsp/.ibmmodres/domino/OpenAttachment/applic/ihl/ihl.nsf/1AA6453A628AFAA9C1257D5E00556C3C/%24File/IHL_and_other_related_Treaties.pdf?Open|title=State Parties to the Following International Humanitarian Law and Other Related Treaties as of 29-Sep-2014|date=2014-09-29|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-15}}</ref> on the basis of Niue's enactment of its own Geneva Conventions Act 1958.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.nu/wb/media/Volume%202.pdf|title=Niue Laws|date=2006|publisher=[[Government of Niue]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><br /><br /> New Zealand declared that its ratification of Protocols I–II does not extend to the {{Знаме|Cook Islands}} (which subsequently independently ratified the Protocols), {{Знаме|Niue}} and {{Знаме|Tokelau}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/880315_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1988-03-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|Nicaragua}} |1953 |1999 |1999 |2009 |— | |- |{{Знаме|Niger}} |1964 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Nigeria}} |1961 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Norway}} |1951 |1981 |1981 |2006 |1981 | |- |{{Знаме|Oman}} |1974 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Pakistan}} |1951 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Palau}} |1996 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Државнознаме|State of Palestine}} |2014 |2014 |2015 |2015 |2018 |The [[Палестинска ослободителна организација|Palestine Liberation Organization]] (PLO) unilaterally declared itself bound by Conventions I–IV and Protocol I in 1982.<ref name="palno" /><br /><br />In 1989, the PLO submitted a letter to the Swiss Federal Department of Foreign Affairs which stated in part that the State of Palestine had decided to "adhere to the Four Geneva Conventions of 12 August 1949 and the two Protocols additional thereto."<ref name="palter">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jnjg.htm|title=Geneva Conventions for the protection of war victims of 12 August 1949 and Additional Protocols of 8 June 1977 Ratifications, accessions and successions as at 31 December 1996|date=1997-04-30|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-14}}</ref> However, the Swiss Government, which acts as the depositary for the Conventions, responded by stating that it was "not in a position to decide whether this communication can be considered as an instrument of accession" due to "the incertainty [sic] within the international community as to the existence or non-existence of a State of Palestine."<ref name="palno">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/890913-GENEVE_e.pdf|title=Note of information|date=1989-09-13|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="palter" /> In 1990, the PLO submitted a "Memorandum on the accession of the State of Palestine to the four Geneva Conventions of 12 August 1949" to the depository and requested that the issue be reconsidered. However, the Swiss Government reiterated its prior conclusions.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/901211-GENEVE_e.pdf|title=Information note|date=1990-12-11|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-14}}</ref><br /><br />Following the [[Генерално собрание на Обединетите нации|United Nations General Assembly]] passing a resolution granting non-member observer state status to Palestine in November 2012, Palestine acceded to Conventions I-IV and Protocol I in April 2014.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/140410-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2014-04-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-01-09}}</ref> In January 2015 Palestine acceded to Protocols II and III.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2015-01-09|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archive-date=9 January 2015|accessdate=2015-01-09}}</ref> |- |{{Знаме|Panama}} |1956 |1995 |1995 |2012 |1999 | |- |{{Знаме|Papua New Guinea}} |1976 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Paraguay}} |1961 |1990 |1990 |2008 |1998 | |- |{{Знаме|Peru}} |1956 |1989 |1989 |2018 |— | |- |{{Знаме|Philippines}} |{{Подредување|1951.5|{{nowrap|1951 (I)}}<br/>{{nowrap|1952 (II–IV)}}}} |2012 |1986 |2006 |— | |- |{{Знаме|Poland}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Portugal}} |1961 |1992 |1992 |2014 |1994 | |- |{{Знаме|Qatar}} |1975 |1988 |2005 |— |1991 | |- |{{Знаме|Romania}} |1954 |1990 |1990 |2015 |1995 | |- |{{Знаме|Russia}} |1954 |1989 |1989 |S |<s>1989</s> |Conventions I–IV and Protocols I and II ratified as the {{Знаме|Soviet Union}}.<br /><br />Declaration under Article 90 of Protocol 1 withdrawn in 2019.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494 ∙ Официальное опубликование правовых актов|work=publication.pravo.gov.ru|accessdate=2023-08-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2023-08-23}}</ref> |- |{{Знаме|Rwanda}} |1964 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Saint Kitts and Nevis}} |1986 |1986 |1986 |— |2014 | |- |{{Знаме|Saint Lucia}} |1981 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Saint Vincent and the Grenadines}} |1981 |1983 |1983 |— |2013 | |- |{{Знаме|Samoa}} |1984 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|San Marino}} |1953 |1994 |1994 |2007 |— | |- |{{Знаме|Sao Tome and Principe}} |1976 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Saudi Arabia}} |1963 |1987 |2001 |— |— | |- |{{Знаме|Senegal}} |1963 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Serbia}} |2001 |2001 |2001 |2010 |2001 |Conventions I–IV and Protocols I–II ratified as the {{Знаме|Federal Republic of Yugoslavia}}. |- |{{Знаме|Seychelles}} |1984 |1984 |1984 |— |1992 | |- |{{Знаме|Sierra Leone}} |1965 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Singapore}} |1973 |— |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Slovakia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Slovenia}} |1992 |1992 |1992 |2008 |1992 | |- |{{Знаме|Solomon Islands}} |1981 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Somalia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|South Africa}} |1952 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|South Sudan}} |2013 |2013 |2013 |2013 |— | |- |{{Знаме|Spain}} |1952 |1989 |1989 |2010 |1989 | |- |{{Знаме|Sri Lanka}} |1959 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Sudan}} |1957 |2006 |2006 |— |— | |- |{{Знаме|Suriname}} |1976 |1985 |1985 |2013 |— | |- |{{Знаме|Eswatini}} |1973 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Sweden}} |1953 |1979 |1979 |2014 |1979 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1950 |1982 |1982 |2006 |1982 | |- |{{Знаме|Syria}} |1953 |1983 |— |— |— | |- |{{Знаме|Tajikistan}} |1993 |1993 |1993 |— |1997 | |- |{{Знаме|Tanzania}} |1962 |1983 |1983 |S |— |Conventions I–IV ratified as {{Државнознаме|Tanganyika (1961–1964)}}. |- |{{Знаме|Thailand}} |1954 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Timor-Leste}} |2003 |2005 |2005 |2011 |— | |- |{{Знаме|Togo}} |1962 |1984 |1984 |S |1991 | |- |{{Знаме|Tonga}} |1978 |2003 |2003 |— |2003 | |- |{{Знаме|Trinidad and Tobago}} |1963 |2001 |2001 |— |2001 | |- |{{Знаме|Tunisia}} |1957 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Turkey}} |1954 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Turkmenistan}} |1992 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|Tuvalu}} |1981 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Uganda}} |1964 |1991 |1991 |2008 |— | |- |{{Знаме|Ukraine}} |1954 |1990 |1990 |2010 |1990 |Conventions I–IV and Protocols I–II ratified as the {{Знаме|Ukrainian SSR}}. |- |{{Знаме|United Arab Emirates}} |1972 |1983 |1983 |— |1992 | |- |{{Знаме|United Kingdom}} |1957 |1998 |1998 |2009 |1999 |Protocols I–III have been extended to all three Crown dependencies and to 13 of the 14 [[Британски прекуморски територии|British Overseas Territories]] (excluding [[Гибралтар|Gibraltar]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/021101-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2002-11-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/110701-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-07-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/130207-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2013-02-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|United States}} |1955 |S |S |2007 |— |Signed in 1949.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/Notification.xsp?documentId=D6B53F5B5D14F35AC1256402003F9920&action=OpenDocument|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-07-18}}</ref> Ratified June 9, 1955.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/jmd/legacy/2014/03/15/senateexecrept-9-1955.pdf#:~:text=The%20committee%20considered%20the%204%20conventions%20in%20executive,various%20provisions%20of%20the%20conventions%20by%20other%20parties.|title=GENEVA CONVENTIONS FOR THE PROTECTION OF WAR VICTIMS - REPORT OF THE COMMITTEE ON FOREIGN RELATIONS ON EXECUTIVES D, E, F, AND G EIGHTY-SECOND CONGRESS FIRST SESSION|last=|first=|date=June 27, 1955|work=United States Department of Justice|archive-url=|archive-date=|accessdate=July 18, 2020}}</ref> Protocols I–II not ratified |- |{{Знаме|Uruguay}} |1969 |1985 |1985 |2012 |1990 | |- |{{Знаме|Uzbekistan}} |1993 |1993 |1993 |— |— | |- |{{Знаме|Vanuatu}} |1982 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Venezuela}} |1956 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Vietnam}} |1957 |1981 |— |— |— |Conventions I–IV ratified as the {{Знаме|North Vietnam}}.<ref name="untc" /><br /><br />Also ratified by the State of Vietnam in 1953 and the Provisional Revolutionary Government of the Republic of South Vietnam in 1973 prior to Vietnamese reunification.<ref name="untc" /> |- |{{Знаме|Yemen}} |1970 |1990 |1990 |— |— |Conventions I–IV and Protocols I–II ratified as {{Знаме|North Yemen}}.<ref name="untc" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/900531_1-GENEVE_e.pdf|title=Ratification of the Additional Protocols I and II by the Yemen Arab Republic|date=1990-05-31|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref><br /><br />Conventions I–IV also ratified by {{Знаме|South Yemen}} in 1977 prior to Yemeni unification.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/770627-GENEVE_e.pdf|title=Declaration of Accession by the People's Republic of Yemen|date=1977-06-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref> |- |{{Знаме|Zambia}} |1966 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Zimbabwe}} |1983 |1992 |1992 |— |— | |- class="sortbottom" !Totals ! ! ! ! ! ! |- class="sortbottom" !Ratified !196 !175 !170 !80 !78 ! |- class="sortbottom" !Signed only !0 !3 !3 !20 !N/A ! |} {| class="wikitable sortable" |+Властите кои поднесоа еднострана декларација согласно член 96, став 3 од Протокол I ! width="150" | Овластување <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/150625-1977-PROT-1-ART96_fr.pdf|title=Autorité ayant fait la déclaration unilatérale prévue à l'article 96, paragraphe 3|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-06-30}}</ref> ! Година на декларација ! Конфликт ! Белешки |- |{{Знамеикона|SADR}} [[Полисарио|Полисарио Фронт]] | 2015 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|title=Unilateral declaration pursuant to Article 96, paragraph 3, of Protocol I|date=2015-06-26|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907192102/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|archive-date=2015-09-07|accessdate=2015-06-30}}</ref> | [[Конфликтот во Западна Сахара]] со [[Мароко]] | Член 96.3 од Протокол I дозволува „орган што претставува народ ангажиран против Висока договорна страна во“ војна за национално ослободување да даде еднострана декларација за примена на четирите конвенции и Протокол I во однос на тој конфликт. Како резултат на таквата декларација, „конвенциите и овој Протокол се подеднакво обврзувачки за сите страни во конфликтот“. Оваа одредба ја повика [[Полисарио|Фронтот Полисарио]] во 2015 година и од тој датум беше единственото движење за национално ослободување чие декларација беше прифатено од меѓународната заедница, бидејќи во претходните обиди релевантната држава не беше страна на Дополнителниот протокол I (Мароко го ратификуваше протоколот во 2011 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.armedgroups-internationallaw.org/2015/09/02/unilateral-declaration-by-polisario-under-api-accepted-by-swiss-federal-council/|title=Unilateral Declaration by Polisario under API accepted by Swiss Federal Council|last=Fortin|first=Katharine|date=2 September 2015|work=Armed Groups and International Law|language=en|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|close|group=Note}} === Поранешни државни партии === Следните држави беа страни на Женевските конвенции I–IV, но нивните ратификации не се признати како применливи за која било [[Наследство на држави|наредна држава]] според меѓународното право, иако сите ги ратификуваа самостојно:<templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Страни на Женевската конвенција од 1864 година == Првите 10 Члена од [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] биле склучени во 1864 година и ова била оригиналната Женевска конвенција. Следните држави биле страни на Женевската конвенција од 1864 година: {| class="wikitable sortable" !State<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=120|title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> !GC 1864 !Notes |- |{{Знаменце|Flag of Argentina (1861–2010).svg}} [[Аргентина|Argentina]] |1879 | |- |{{Државнознаме|Austrian Empire}} |1866 | |- |{{Простознаме|Baden}} [[Големо Војводство Баден|Baden]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Bavaria}} |1866 |Represented by Joseph Théodore Dompierre in the negotiations |- |{{Знаме|Belgium}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Bolivia}} |1879 | |- |{{Знаме|Brazil|1889}} |1906 | |- |{{Простознаме|Bulgaria}} [[Кнежевство Бугарија|Bulgaria]] |1884 | |- |{{Знаме|British Cape Colony}} |1896 |The Union of South Africa was recognized as the successor state of this ratification. |- |{{Знаме|Chile}} |1879 | |- |{{Државнознаме|Qing dynasty}} |1904 | |- |{{Знаме|Colombia}} |1906 | |- |{{Знаме|Congo Free State}} |1888 | |- |{{Државнознаме|Republic of Cuba (1902–1959)}} |1907 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1907 | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1907 | |- |{{Знаме|El Salvador|1839}} |1874 | |- |{{Простознаме|Second French Empire}} [[Второ Француско Царство|France]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|German Empire}} |1906 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Greece}} |1865 | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1903 | |- |{{Знаме|Haiti|1859}} |1907 | |- |{{Државнознаме|Grand Duchy of Hesse}} |1866 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Papal States}} [[Света Столица|Holy See]] |1868 | |- |{{Знаме|Honduras|1866}} |1898 | |- |{{Простознаме|Iran|1925}} [[Qajar Iran|Persia]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Italy}} |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Empire of Japan}} |1886 | |- |{{Државнознаме|Korean Empire}} |1903<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406195055/http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|archive-date=2012-04-06|accessdate=2023-12-29|quote=Following the Korean empire’s signing of Geneva Conventions I and II in 1903, Emperor Gojong established the Red Cross society in Korea in 1905.}}</ref> | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1888 | |- |{{Простознаме|Mecklenburg-Schwerin}} [[Мекленбург-Шверин|Mecklenburg-Schwerin]] |1895 | |- |{{Знаме|Mexico|1893}} |1905 | |- |{{Државнознаме|Principality of Montenegro}} |1875 | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Nicaragua|1896}} |1898 | |- |{{Знаме|Orange Free State}} |1897<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118064848/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|archive-date=2023-11-18|accessdate=2023-12-29|quote=Orange Free State 28.09.1897}}</ref> | |- |{{Знаме|Ottoman Empire}} |1865 | |- |{{Знаме|Panama}} |1907 | |- |{{Знаме|Paraguay|1842}} |1907 | |- |{{Знаме|Peru|1825}} |1880 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Portugal}} |1866 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Prussia}} |1865 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Romania|1862}} [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Romania]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Russian Empire}} |1867 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Saxony}} |1866 | |- |{{Простознаме|Serbia|1991}} [[Кнежевство Србија|Serbia]] |1876 | |- |{{Простознаме|Spain|1843}} [[Шпанија|Spain]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|United Kingdoms of Sweden and Norway}} |1864 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1864 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Thailand|1855}} [[Тајланд|Siam]] |1895 | |- |{{Државнознаме|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |1865 | |- |{{Flagu|United States|1877}} |1882 | |- |{{Знаме|Uruguay}} |1900 | |- |{{Знаме|Venezuela|1863}} |1894 | |- |{{Простознаме|Württemberg}} [[Кралство Виртемберг|Württemberg]] |1864 |Original signatory. |} ; Белешки <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=Note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] t5ftkvewcxzysyqzfmmfi8bh9ar9uu5 5571388 5571383 2026-06-04T00:18:34Z IvanKonev123 98191 /* Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година */ 5571388 wikitext text/x-wiki [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], кои последен пат биле ревидирани во 1949 година, се состојат од 7 индивидуални [[Меѓународен договор|договори]] кои се отворени за [[ратификација]] или [[Виенска конвенција за договорно право|пристапување]] од страна на која било [[суверена држава]]. Тие се: * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] ** [[Прва Женевска конвенција]] ** [[Втора Женевска конвенција]] ** [[Трета Женевска конвенција]] ** [[Четврта Женевска конвенција]] * Дополнителни протоколи ** [[Protocol I|Протокол I]] ** [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]] ** [[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]] Четирите конвенции од 1949 година биле ратификувани од 196 држави, вклучувајќи ги сите [[Земја-членка на Обединетите нации|земји-членки на ОН]], обете [[Набљудувачи на Генералното собрание на Обединетите нации|набљудувачи на ОН]] ([[Света Столица|Светата столица]] и [[Палестина (држава)|Државата Палестина]]), како и [[Кукови Острови|Куковите Острови]]. Протоколите биле ратификувани од 175, 170 и 80 држави, соодветно, а покрај тоа, '''Член 90''' од Протокол I наведувал дека: „Високите договорни страни можат во моментот на потпишување, ратификација или пристапување кон Протоколот, или во кое било друго последователно време, да изјават дека ја признаваат ipso facto и без посебен договор, во однос на која било друга Висока договорна страна што ја прифаќа истата обврска, надлежноста на [Меѓународната комисија за утврдување факти] да истражува наводи од таквата друга страна, како што е овластено со овој член.“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/4e473c7bc8854f2ec12563f60039c738/38c248abda17143ec12563cd0051e243|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-22}}</ref> Декларација која ја дале 77 држави. == Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година == {| class="wikitable sortable" |+Список на држави потписнички на Женевските конвенции ! rowspan="2" width="150" |Држави<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/fr/protection-des-victimes-de-la-guerre|title=Protection des victimes de la guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/CONVPRES?OpenView|title=1949 Conventions and Additional Protocols, and their Commentaries|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="untc">{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280158b1a|title=Geneva Convention relative to the protection of civilian persons in time of war|publisher=United Nations Treaty Collection|accessdate=2016-04-16}}</ref> ! colspan="5" |Година на ратификација/пристапување/сукцесија ! rowspan="2" class="unsortable" |Белешки |- ![[Женевски конвенции|Женевски конвенции {{Безпрелом|I–IV}}]]<ref name="GI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV1.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés et des malades dans les forces armées en campagne|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV2.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés, des malades et des naufragés des forces armées sur mer|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV3.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative au traitement des prisonniers de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIV">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV4.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative à la protection des personnes civiles en temps de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]]<ref name="PI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-1-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]]<ref name="PII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-2-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés non internationaux (Protocole II)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]]<ref name="PIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/2005-PROT-3.fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à l'adoption d'un signe distinctif additionnel (Protocole III)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> !Протокол I Член 90 Декларација<ref name="P1DEC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/20250806-1977-PROT1-ART90.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I) - Etats ayant fait la déclaration prévue à l'article 90|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> |- |{{Знаме|Afghanistan}} |1956 |2009 |2009 |— |— | |- |{{Знаме|Albania}} |1957 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Algeria}} |1960 |1989 |1989 |— |1989 | |- |{{Знаме|Andorra}} |1993 |2025 |2025 |2025 |2025 | |- |{{Знаме|Angola}} |1984 |1984 |2019 |S |— | |- |{{Знаме|Antigua and Barbuda}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Argentina}} |1956 |1986 |1986 |2011 |1996 | |- |{{Знаме|Armenia}} |1993 |1993 |1993 |2011 |— | |- |{{Знаме|Australia}} |1958 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Austria}} |1953 |1982 |1982 |2009 |1982 | |- |{{Знаме|Azerbaijan}} |1993 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bahamas}} |1975 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Bahrain}} |1971 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bangladesh}} |1972 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Barbados}} |1968 |1990 |1990 |— |— | |- |{{Знаме|Belarus}} |1954 |1989 |1989 |2011 |1989 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Byelorussian SSR}}. |- |{{Знаме|Belgium}} |1952 |1986 |1986 |2015 |1987 | |- |{{Знаме|Belize}} |1984 |1984 |1984 |2007 |— | |- |{{Знаме|Benin}} |1961 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bhutan}} |1991 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bolivia}} |1976 |1992 |1983 |S |1992 | |- |{{Знаме|Bosnia and Herzegovina}} |1992 |1992 |1992 |S |1992 | |- |{{Знаме|Botswana}} |1968 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Brazil}} |1957 |1992 |1992 |2009 |1993 | |- |{{Знаме|Brunei}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Bulgaria}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1994 | |- |{{Знаме|Burkina Faso}} |1961 |1987 |1987 |2016 |2004 | |- |{{Знаме|Burundi}} |1971 |1993 |1993 |S |— | |- |{{Знаме|Cambodia}} |1958 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Cameroon}} |1963 |1984 |1984 |2021 |— | |- |{{Знаме|Canada}} |1965 |1990 |1990 |2007 |1990 | |- |{{Знаме|Cape Verde}} |1984 |1995 |1995 |S |1995 | |- |{{Знаме|Central African Republic}} |1966 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Chad}} |1970 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Chile}} |1950 |1991 |1991 |2008 |1991 | |- |{{Знаме|China}} |1956 |1983 |1983 |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|Republic of China}} која беше потписничка во 1956 година. {{Знаме|Macau}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 20 декември 1999 година,<ref name="macau">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/000707-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2000-07-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/7378C8CD1AA61813C1256402003F93D7?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - China|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref>истиот датум Португалија се откажа од своите обврски за територијата<ref name="macau" /> по префрлањето на суверенитетот над Макао на Кина. {{Знаме|Hong Kong}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 1 јули 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/990628-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1999-06-28|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> на истиот датум Велика Британија се откажа од своите обврски за територијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/970624-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1997-06-24|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/67439308D7A3B68BC1256402003F9917?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - United Kingdom|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> по предавањето на суверенитетот над Хонг Конг на Кина. |- |{{Знаме|Colombia}} |1961 |1993 |1995 |S |1996 | |- |{{Знаме|Comoros}} |1985 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Democratic Republic of the Congo}} |1961 |1982 |2002 |— |2002 | |- |{{Знаме|Republic of the Congo}} |1967 |1983 |1983 |S |— | |- |{{Знаме|Cook Islands}} |2002 |2002 |2002 |2011 |2002 | |- |{{Знаме|Costa Rica}} |1969 |1983 |1983 |2008 |1999 | |- |{{Знаме|Côte d'Ivoire}} |1961 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Croatia}} |1992 |1992 |1992 |2007 |1992 | |- |{{Знаме|Cuba}} |1954 |1982 |1999 |— |— | |- |{{Знаме|Cyprus}} |1962 |1979 |1996 |2007 |2002 | |- |{{Знаме|Czech Republic}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1951 |1982 |1982 |2007 |1982 |Сите договори се проширија на [[Фарски Острови|Фарските Острови]] и на [[Гренланд]]. |- |{{Знаме|Djibouti}} |1978 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Dominica}} |1981 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1958 |1994 |1994 |2009 |— | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1954 |1979 |1979 |2020 |— | |- |{{Знаме|Egypt}} |1952 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|El Salvador}} |1953 |1978 |1978 |2007 |— | |- |{{Знаме|Equatorial Guinea}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Eritrea}} |2000 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Estonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |2009 | |- |{{Знаме|Ethiopia}} |1969 |1994 |1994 |S |— | |- |{{Знаме|Fiji}} |1971 |2008 |2008 |2008 |— | |- |{{Знаме|Finland}} |1955 |1980 |1980 |2009 |1980 | |- |{{Знаме|France}} |1951 |2001 |1984 |2009 |— | |- |{{Знаме|Gabon}} |1965 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|The Gambia}} |1966 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Georgia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |— | |- |{{Знаме|Germany}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1991 | |- |{{Знаме|Ghana}} |1958 |1978 |1978 |S |— | |- |{{Знаме|Greece}} |1956 |1989 |1993 |2009 |1998 | |- |{{Знаме|Grenada}} |1981 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1952 |1987 |1987 |2008 |— | |- |{{Знаме|Guinea}} |1984 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Guinea-Bissau}} |1974 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Guyana}} |1968 |1998 |1998 |2009 |— | |- |{{Знаме|Haiti}} |1957 |2006 |2006 |S |— | |- |{{Знаме|Holy See}} |1951 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Honduras}} |1965 |1995 |1995 |2006 |2025 | |- |{{Знаме|Hungary}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1991 | |- |{{Знаме|Iceland}} |1965 |1987 |1987 |2006 |1987 | |- |{{Знаме|India}} |1950 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Indonesia}} |1958 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Iran}} |1957 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Iraq}} |1956 |2010 |— |— |— | |- |{{Знаме|Ireland}} |1962 |1999 |1999 |S |1999 | |- |{{Знаме|Israel}} |1951 |— |— |2007 |— | |- |{{Знаме|Italy}} |1951 |1986 |1986 |2009 |1986 | |- |{{Знаме|Jamaica}} |1964 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Japan}} |1953 |2004 |2004 |— |2004 | |- |{{Знаме|Jordan}} |1951 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Kazakhstan}} |1992 |1992 |1992 |2009 |— | |- |{{Знаме|Kenya}} |1966 |1999 |1999 |2013 |— | |- |{{Знаме|Kiribati}} |1989 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|North Korea}} |1957 |1988 |— |— |— | |- |{{Знаме|South Korea}} |1966 |1982 |1982 |S |2004 | |- |{{Знаме|Kuwait}} |1967 |1985 |1985 |— |2013 | |- |{{Знаме|Kyrgyzstan}} |1992 |1992 |1992 |2019 |— | |- |{{Знаме|Laos}} |1956 |1980 |1980 |— |1998 | |- |{{Знаме|Latvia}} |1991 |1991 |1991 |2007 |— | |- |{{Знаме|Lebanon}} |1951 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Lesotho}} |1968 |1994 |1994 |2020 |2010 | |- |{{Знаме|Liberia}} |1954 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Libya}} |1956 |1978 |1978 |— |— | |- |{{Знаме|Liechtenstein}} |1950 |1989 |1989 |2006 |1989 | |- |{{Знаме|Lithuania}} |1996 |2000 |2000 |2007 |2000 | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1953 |1989 |1989 |2015 |1993 | |- |{{Знаме|North Macedonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |1993 | |- |{{Знаме|Madagascar}} |1963 |1992 |1992 |2018 |1993 | |- |{{Знаме|Malawi}} |1968 |1991 |1991 |— |2014 | |- |{{Знаме|Malaysia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Maldives}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Mali}} |1965 |1989 |1989 |— |2003 | |- |{{Знаме|Malta}} |1968 |1989 |1989 |S |1989 | |- |{{Знаме|Marshall Islands}} |2004 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Mauritania}} |1962 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Mauritius}} |1970 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Mexico}} |1952 |1983 |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Federated States of Micronesia}} |1995 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Moldova}} |1993 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Monaco}} |1950 |2000 |2000 |2007 |2007 | |- |{{Знаме|Mongolia}} |1958 |1995 |1995 |— |1995 | |- |{{Знаме|Montenegro}} |2006 |2006 |2006 |— |2007 | |- |{{Знаме|Morocco}} |1956 |2011 |2011 |— |— | |- |{{Знаме|Mozambique}} |1983 |1983 |2002 |— |— | |- |{{Знаме|Myanmar}} |1992 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Namibia}} |1991 |1994 |1994 |— |1994 |[[Советот на Обединетите нации за Намибија]] пристапи кон Конвенциите I–IV и Протоколите I–II во 1983 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/831130-GENEVE_e.pdf|title=Accession of the United Nations Council for Namibia to the four Conventions and the two Protocols Additional|date=1983-11-30|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> Намибија ги наследи Конвенциите I-IV во 1991 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/911025_1-GENEVE_e.pdf|title=Succession by Namibia to the Conventions|date=1991-10-25|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> и протоколите I-II во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/940727_1-GENEVE_e.pdf|title=Declaration by Namibia|date=1994-07-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> |- |{{Знаме|Nauru}} |2006 |2006 |2006 |2012 |— | |- |{{Знаме|Nepal}} |1964 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1954 |1987 |1987 |2006 |1987 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–III се проширени на [[Аруба]], [[Курасао|Куркао]], [[Свети Мартин (Холандија)|Свети Мартин]], и на [[Карипска Холандија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/870710_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1987-07-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/061215-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2006-12-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/111017-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-10-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|New Zealand}} |1959 |1988 |1988 |2013 |1988 |{{Знаме|Niue}} се смета за обврзана со ратификацијата на Конвенциите I–IV од страна на Нов Зеланд во 1959 година од страна на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/vwTreatiesByCountrySelected.xsp?xp_countrySelected=NU|title=Niue|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/xsp/.ibmmodres/domino/OpenAttachment/applic/ihl/ihl.nsf/1AA6453A628AFAA9C1257D5E00556C3C/%24File/IHL_and_other_related_Treaties.pdf?Open|title=State Parties to the Following International Humanitarian Law and Other Related Treaties as of 29-Sep-2014|date=2014-09-29|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-15}}</ref> врз основа на донесувањето на сопствениот Закон за Женевските конвенции од 1958 година од страна на Ниуе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.nu/wb/media/Volume%202.pdf|title=Niue Laws|date=2006|publisher=[[Government of Niue]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><br /><br /> Нов Зеланд изјави дека ратификацијата на Протоколите I-II не се однесува на {{Знаме|Cook Islands}} (која подоцна независно ги ратификуваше Протоколите), {{Знаме|Niue}} и {{Знаме|Tokelau}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/880315_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1988-03-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|Nicaragua}} |1953 |1999 |1999 |2009 |— | |- |{{Знаме|Niger}} |1964 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Nigeria}} |1961 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Norway}} |1951 |1981 |1981 |2006 |1981 | |- |{{Знаме|Oman}} |1974 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Pakistan}} |1951 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Palau}} |1996 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Државнознаме|State of Palestine}} |2014 |2014 |2015 |2015 |2018 |[[Палестинска ослободителна организација|Палестинската ослободителна организација]] (ПЛО) еднострано се прогласи за обврзана со Конвенциите I-IV и Протоколот I во 1982 година.<ref name="palno" /><br /><br />Во 1989 година, ПЛО достави писмо до Швајцарското федерално министерство за надворешни работи во кое делумно се наведува дека Државата Палестина одлучила да „се придржува до Четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година и двата дополнителни протоколи кон нив“.<ref name="palter">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jnjg.htm|title=Geneva Conventions for the protection of war victims of 12 August 1949 and Additional Protocols of 8 June 1977 Ratifications, accessions and successions as at 31 December 1996|date=1997-04-30|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-14}}</ref> Сепак, швајцарската влада, која дејствува како депозитар за Конвенциите, одговори наведувајќи дека „не е во позиција да одлучи дали оваа комуникација може да се смета за инструмент за пристапување“ поради „неизвесноста [sic] во рамките на меѓународната заедница во врска со постоењето или непостоењето на државата Палестина“.<ref name="palno">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/890913-GENEVE_e.pdf|title=Note of information|date=1989-09-13|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="palter" /> Во 1990 година, ПЛО достави „Меморандум за пристапување на државата Палестина кон четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година“ до депозитарот и побара прашањето да се разгледа повторно. Сепак, швајцарската влада ги повтори своите претходни заклучоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/901211-GENEVE_e.pdf|title=Information note|date=1990-12-11|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-14}}</ref><br />По усвојувањето на резолуцијата на [[Генерално собрание на Обединетите нации]] со која на Палестина и се доделува статус на земја набљудувач нечленка во ноември 2012 година, Палестина пристапи кон Конвенциите I-IV и Протоколот I во април 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/140410-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2014-04-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-01-09}}</ref> Во јануари 2015 година, Палестина се приклучи кон Протоколите II и III..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2015-01-09|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archive-date=9 January 2015|accessdate=2015-01-09}}</ref> |- |{{Знаме|Panama}} |1956 |1995 |1995 |2012 |1999 | |- |{{Знаме|Papua New Guinea}} |1976 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Paraguay}} |1961 |1990 |1990 |2008 |1998 | |- |{{Знаме|Peru}} |1956 |1989 |1989 |2018 |— | |- |{{Знаме|Philippines}} |{{Подредување|1951.5|{{nowrap|1951 (I)}}<br/>{{nowrap|1952 (II–IV)}}}} |2012 |1986 |2006 |— | |- |{{Знаме|Poland}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Portugal}} |1961 |1992 |1992 |2014 |1994 | |- |{{Знаме|Qatar}} |1975 |1988 |2005 |— |1991 | |- |{{Знаме|Romania}} |1954 |1990 |1990 |2015 |1995 | |- |{{Знаме|Russia}} |1954 |1989 |1989 |S |<s>1989</s> |Конвенциите I–IV и Протоколите I и II ратификувани како {{Знаме|Soviet Union}}.<br /><br />Декларацијата согласно член 90 од Протокол 1 беше повлечена во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494 ∙ Официальное опубликование правовых актов|work=publication.pravo.gov.ru|accessdate=2023-08-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2023-08-23}}</ref> |- |{{Знаме|Rwanda}} |1964 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Saint Kitts and Nevis}} |1986 |1986 |1986 |— |2014 | |- |{{Знаме|Saint Lucia}} |1981 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Saint Vincent and the Grenadines}} |1981 |1983 |1983 |— |2013 | |- |{{Знаме|Samoa}} |1984 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|San Marino}} |1953 |1994 |1994 |2007 |— | |- |{{Знаме|Sao Tome and Principe}} |1976 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Saudi Arabia}} |1963 |1987 |2001 |— |— | |- |{{Знаме|Senegal}} |1963 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Serbia}} |2001 |2001 |2001 |2010 |2001 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Federal Republic of Yugoslavia}}. |- |{{Знаме|Seychelles}} |1984 |1984 |1984 |— |1992 | |- |{{Знаме|Sierra Leone}} |1965 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Singapore}} |1973 |— |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Slovakia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Slovenia}} |1992 |1992 |1992 |2008 |1992 | |- |{{Знаме|Solomon Islands}} |1981 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Somalia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|South Africa}} |1952 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|South Sudan}} |2013 |2013 |2013 |2013 |— | |- |{{Знаме|Spain}} |1952 |1989 |1989 |2010 |1989 | |- |{{Знаме|Sri Lanka}} |1959 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Sudan}} |1957 |2006 |2006 |— |— | |- |{{Знаме|Suriname}} |1976 |1985 |1985 |2013 |— | |- |{{Знаме|Eswatini}} |1973 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Sweden}} |1953 |1979 |1979 |2014 |1979 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1950 |1982 |1982 |2006 |1982 | |- |{{Знаме|Syria}} |1953 |1983 |— |— |— | |- |{{Знаме|Tajikistan}} |1993 |1993 |1993 |— |1997 | |- |{{Знаме|Tanzania}} |1962 |1983 |1983 |S |— |Конвенции I–IV ратификувани како {{Државнознаме|Танганика (1961–1964)}}. [[Тангањика (држава)]] |- |{{Знаме|Thailand}} |1954 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Timor-Leste}} |2003 |2005 |2005 |2011 |— | |- |{{Знаме|Togo}} |1962 |1984 |1984 |S |1991 | |- |{{Знаме|Tonga}} |1978 |2003 |2003 |— |2003 | |- |{{Знаме|Trinidad and Tobago}} |1963 |2001 |2001 |— |2001 | |- |{{Знаме|Tunisia}} |1957 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Turkey}} |1954 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Turkmenistan}} |1992 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|Tuvalu}} |1981 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Uganda}} |1964 |1991 |1991 |2008 |— | |- |{{Знаме|Ukraine}} |1954 |1990 |1990 |2010 |1990 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Ukrainian SSR}}. |- |{{Знаме|United Arab Emirates}} |1972 |1983 |1983 |— |1992 | |- |{{Знаме|United Kingdom}} |1957 |1998 |1998 |2009 |1999 |Протоколите I–III се проширени на сите три крунски зависни територии и на 13 од 14 [[Британски прекуморски територии]] (со исклучок на [[Гибралтар]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/021101-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2002-11-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/110701-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-07-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/130207-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2013-02-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|United States}} |1955 |S |S |2007 |— |Потпишано во 1949.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/Notification.xsp?documentId=D6B53F5B5D14F35AC1256402003F9920&action=OpenDocument|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-07-18}}</ref> Ратификувано на 9 јуни 1955.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/jmd/legacy/2014/03/15/senateexecrept-9-1955.pdf#:~:text=The%20committee%20considered%20the%204%20conventions%20in%20executive,various%20provisions%20of%20the%20conventions%20by%20other%20parties.|title=GENEVA CONVENTIONS FOR THE PROTECTION OF WAR VICTIMS - REPORT OF THE COMMITTEE ON FOREIGN RELATIONS ON EXECUTIVES D, E, F, AND G EIGHTY-SECOND CONGRESS FIRST SESSION|last=|first=|date=June 27, 1955|work=United States Department of Justice|archive-url=|archive-date=|accessdate=July 18, 2020}}</ref> Протоколите I–II не се ратификувани |- |{{Знаме|Uruguay}} |1969 |1985 |1985 |2012 |1990 | |- |{{Знаме|Uzbekistan}} |1993 |1993 |1993 |— |— | |- |{{Знаме|Vanuatu}} |1982 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Venezuela}} |1956 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Vietnam}} |1957 |1981 |— |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|North Vietnam}}.<ref name="untc" /><br /><br />Исто така ратификуван од Државата Виетнам во 1953 година и Привремената револуционерна влада на Република Јужен Виетнам во 1973 година пред повторното обединување на Виетнам.<ref name="untc" /> |- |{{Знаме|Yemen}} |1970 |1990 |1990 |— |— |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|North Yemen}}<ref name="untc" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/900531_1-GENEVE_e.pdf|title=Ratification of the Additional Protocols I and II by the Yemen Arab Republic|date=1990-05-31|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref><br /><br />Конвенциите I–IV исто така ратификувани од {{Знаме|South Yemen}} во 1977 година пред обединувањето на Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/770627-GENEVE_e.pdf|title=Declaration of Accession by the People's Republic of Yemen|date=1977-06-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref> |- |{{Знаме|Zambia}} |1966 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Zimbabwe}} |1983 |1992 |1992 |— |— | |- class="sortbottom" !'''Вкупно''' ! ! ! ! ! ! |- class="sortbottom" !Ратификувано !196 !175 !170 !80 !78 ! |- class="sortbottom" !Само потпишано !0 !3 !3 !20 !N/A ! |} {| class="wikitable sortable" |+Властите кои поднесоа еднострана декларација согласно член 96, став 3 од Протокол I ! width="150" | Овластување <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/150625-1977-PROT-1-ART96_fr.pdf|title=Autorité ayant fait la déclaration unilatérale prévue à l'article 96, paragraphe 3|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-06-30}}</ref> ! Година на декларација ! Конфликт ! Белешки |- |{{Знамеикона|SADR}} [[Полисарио|Полисарио Фронт]] | 2015 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|title=Unilateral declaration pursuant to Article 96, paragraph 3, of Protocol I|date=2015-06-26|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907192102/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|archive-date=2015-09-07|accessdate=2015-06-30}}</ref> | [[Конфликтот во Западна Сахара]] со [[Мароко]] | Член 96.3 од Протокол I дозволува „орган што претставува народ ангажиран против Висока договорна страна во“ војна за национално ослободување да даде еднострана декларација за примена на четирите конвенции и Протокол I во однос на тој конфликт. Како резултат на таквата декларација, „конвенциите и овој Протокол се подеднакво обврзувачки за сите страни во конфликтот“. Оваа одредба ја повика [[Полисарио|Фронтот Полисарио]] во 2015 година и од тој датум беше единственото движење за национално ослободување чие декларација беше прифатено од меѓународната заедница, бидејќи во претходните обиди релевантната држава не беше страна на Дополнителниот протокол I (Мароко го ратификуваше протоколот во 2011 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.armedgroups-internationallaw.org/2015/09/02/unilateral-declaration-by-polisario-under-api-accepted-by-swiss-federal-council/|title=Unilateral Declaration by Polisario under API accepted by Swiss Federal Council|last=Fortin|first=Katharine|date=2 September 2015|work=Armed Groups and International Law|language=en|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|close|group=Note}} === Поранешни државни партии === Следните држави беа страни на Женевските конвенции I–IV, но нивните ратификации не се признати како применливи за која било [[Наследство на држави|наредна држава]] според меѓународното право, иако сите ги ратификуваа самостојно:<templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Страни на Женевската конвенција од 1864 година == Првите 10 Члена од [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] биле склучени во 1864 година и ова била оригиналната Женевска конвенција. Следните држави биле страни на Женевската конвенција од 1864 година: {| class="wikitable sortable" !State<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=120|title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> !GC 1864 !Notes |- |{{Знаменце|Flag of Argentina (1861–2010).svg}} [[Аргентина|Argentina]] |1879 | |- |{{Државнознаме|Austrian Empire}} |1866 | |- |{{Простознаме|Baden}} [[Големо Војводство Баден|Baden]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Bavaria}} |1866 |Represented by Joseph Théodore Dompierre in the negotiations |- |{{Знаме|Belgium}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Bolivia}} |1879 | |- |{{Знаме|Brazil|1889}} |1906 | |- |{{Простознаме|Bulgaria}} [[Кнежевство Бугарија|Bulgaria]] |1884 | |- |{{Знаме|British Cape Colony}} |1896 |The Union of South Africa was recognized as the successor state of this ratification. |- |{{Знаме|Chile}} |1879 | |- |{{Државнознаме|Qing dynasty}} |1904 | |- |{{Знаме|Colombia}} |1906 | |- |{{Знаме|Congo Free State}} |1888 | |- |{{Државнознаме|Republic of Cuba (1902–1959)}} |1907 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1907 | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1907 | |- |{{Знаме|El Salvador|1839}} |1874 | |- |{{Простознаме|Second French Empire}} [[Второ Француско Царство|France]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|German Empire}} |1906 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Greece}} |1865 | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1903 | |- |{{Знаме|Haiti|1859}} |1907 | |- |{{Државнознаме|Grand Duchy of Hesse}} |1866 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Papal States}} [[Света Столица|Holy See]] |1868 | |- |{{Знаме|Honduras|1866}} |1898 | |- |{{Простознаме|Iran|1925}} [[Qajar Iran|Persia]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Italy}} |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Empire of Japan}} |1886 | |- |{{Државнознаме|Korean Empire}} |1903<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406195055/http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|archive-date=2012-04-06|accessdate=2023-12-29|quote=Following the Korean empire’s signing of Geneva Conventions I and II in 1903, Emperor Gojong established the Red Cross society in Korea in 1905.}}</ref> | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1888 | |- |{{Простознаме|Mecklenburg-Schwerin}} [[Мекленбург-Шверин|Mecklenburg-Schwerin]] |1895 | |- |{{Знаме|Mexico|1893}} |1905 | |- |{{Државнознаме|Principality of Montenegro}} |1875 | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Nicaragua|1896}} |1898 | |- |{{Знаме|Orange Free State}} |1897<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118064848/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|archive-date=2023-11-18|accessdate=2023-12-29|quote=Orange Free State 28.09.1897}}</ref> | |- |{{Знаме|Ottoman Empire}} |1865 | |- |{{Знаме|Panama}} |1907 | |- |{{Знаме|Paraguay|1842}} |1907 | |- |{{Знаме|Peru|1825}} |1880 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Portugal}} |1866 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Prussia}} |1865 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Romania|1862}} [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Romania]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Russian Empire}} |1867 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Saxony}} |1866 | |- |{{Простознаме|Serbia|1991}} [[Кнежевство Србија|Serbia]] |1876 | |- |{{Простознаме|Spain|1843}} [[Шпанија|Spain]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|United Kingdoms of Sweden and Norway}} |1864 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1864 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Thailand|1855}} [[Тајланд|Siam]] |1895 | |- |{{Државнознаме|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |1865 | |- |{{Flagu|United States|1877}} |1882 | |- |{{Знаме|Uruguay}} |1900 | |- |{{Знаме|Venezuela|1863}} |1894 | |- |{{Простознаме|Württemberg}} [[Кралство Виртемберг|Württemberg]] |1864 |Original signatory. |} ; Белешки <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=Note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 8ssf4pr1juo47zj2a1vswhfuipjpb30 5571389 5571388 2026-06-04T00:19:24Z IvanKonev123 98191 5571389 wikitext text/x-wiki [[Image:Parties to the Geneva Conventions.svg|350px|thumb| {| |{{legend|#008000|Страни кон Здружението I–IV и П I–III}} || {{legend|#0000FF|Страни кон Здружението I–IV и П I–II}} |- |{{legend|purple|Страни кон Здружението I–IV и П I и III}} || {{legend|#EEEE00|Страни кон Здружението I–IV и П I}} |- |{{legend|orange|Страни кон Здружението I–IV и П III}} || {{legend|#FF1111|Страни кон Здружението I–IV и без П}} |}]] [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], кои последен пат биле ревидирани во 1949 година, се состојат од 7 индивидуални [[Меѓународен договор|договори]] кои се отворени за [[ратификација]] или [[Виенска конвенција за договорно право|пристапување]] од страна на која било [[суверена држава]]. Тие се: * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] ** [[Прва Женевска конвенција]] ** [[Втора Женевска конвенција]] ** [[Трета Женевска конвенција]] ** [[Четврта Женевска конвенција]] * Дополнителни протоколи ** [[Protocol I|Протокол I]] ** [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]] ** [[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]] Четирите конвенции од 1949 година биле ратификувани од 196 држави, вклучувајќи ги сите [[Земја-членка на Обединетите нации|земји-членки на ОН]], обете [[Набљудувачи на Генералното собрание на Обединетите нации|набљудувачи на ОН]] ([[Света Столица|Светата столица]] и [[Палестина (држава)|Државата Палестина]]), како и [[Кукови Острови|Куковите Острови]]. Протоколите биле ратификувани од 175, 170 и 80 држави, соодветно, а покрај тоа, '''Член 90''' од Протокол I наведувал дека: „Високите договорни страни можат во моментот на потпишување, ратификација или пристапување кон Протоколот, или во кое било друго последователно време, да изјават дека ја признаваат ipso facto и без посебен договор, во однос на која било друга Висока договорна страна што ја прифаќа истата обврска, надлежноста на [Меѓународната комисија за утврдување факти] да истражува наводи од таквата друга страна, како што е овластено со овој член.“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/4e473c7bc8854f2ec12563f60039c738/38c248abda17143ec12563cd0051e243|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-22}}</ref> Декларација која ја дале 77 држави. == Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година == {| class="wikitable sortable" |+Список на држави потписнички на Женевските конвенции ! rowspan="2" width="150" |Држави<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/fr/protection-des-victimes-de-la-guerre|title=Protection des victimes de la guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/CONVPRES?OpenView|title=1949 Conventions and Additional Protocols, and their Commentaries|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="untc">{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280158b1a|title=Geneva Convention relative to the protection of civilian persons in time of war|publisher=United Nations Treaty Collection|accessdate=2016-04-16}}</ref> ! colspan="5" |Година на ратификација/пристапување/сукцесија ! rowspan="2" class="unsortable" |Белешки |- ![[Женевски конвенции|Женевски конвенции {{Безпрелом|I–IV}}]]<ref name="GI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV1.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés et des malades dans les forces armées en campagne|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV2.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés, des malades et des naufragés des forces armées sur mer|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV3.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative au traitement des prisonniers de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIV">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV4.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative à la protection des personnes civiles en temps de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]]<ref name="PI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-1-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]]<ref name="PII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-2-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés non internationaux (Protocole II)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]]<ref name="PIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/2005-PROT-3.fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à l'adoption d'un signe distinctif additionnel (Protocole III)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> !Протокол I Член 90 Декларација<ref name="P1DEC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/20250806-1977-PROT1-ART90.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I) - Etats ayant fait la déclaration prévue à l'article 90|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> |- |{{Знаме|Afghanistan}} |1956 |2009 |2009 |— |— | |- |{{Знаме|Albania}} |1957 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Algeria}} |1960 |1989 |1989 |— |1989 | |- |{{Знаме|Andorra}} |1993 |2025 |2025 |2025 |2025 | |- |{{Знаме|Angola}} |1984 |1984 |2019 |S |— | |- |{{Знаме|Antigua and Barbuda}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Argentina}} |1956 |1986 |1986 |2011 |1996 | |- |{{Знаме|Armenia}} |1993 |1993 |1993 |2011 |— | |- |{{Знаме|Australia}} |1958 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Austria}} |1953 |1982 |1982 |2009 |1982 | |- |{{Знаме|Azerbaijan}} |1993 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bahamas}} |1975 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Bahrain}} |1971 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bangladesh}} |1972 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Barbados}} |1968 |1990 |1990 |— |— | |- |{{Знаме|Belarus}} |1954 |1989 |1989 |2011 |1989 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Byelorussian SSR}}. |- |{{Знаме|Belgium}} |1952 |1986 |1986 |2015 |1987 | |- |{{Знаме|Belize}} |1984 |1984 |1984 |2007 |— | |- |{{Знаме|Benin}} |1961 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bhutan}} |1991 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bolivia}} |1976 |1992 |1983 |S |1992 | |- |{{Знаме|Bosnia and Herzegovina}} |1992 |1992 |1992 |S |1992 | |- |{{Знаме|Botswana}} |1968 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Brazil}} |1957 |1992 |1992 |2009 |1993 | |- |{{Знаме|Brunei}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Bulgaria}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1994 | |- |{{Знаме|Burkina Faso}} |1961 |1987 |1987 |2016 |2004 | |- |{{Знаме|Burundi}} |1971 |1993 |1993 |S |— | |- |{{Знаме|Cambodia}} |1958 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Cameroon}} |1963 |1984 |1984 |2021 |— | |- |{{Знаме|Canada}} |1965 |1990 |1990 |2007 |1990 | |- |{{Знаме|Cape Verde}} |1984 |1995 |1995 |S |1995 | |- |{{Знаме|Central African Republic}} |1966 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Chad}} |1970 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Chile}} |1950 |1991 |1991 |2008 |1991 | |- |{{Знаме|China}} |1956 |1983 |1983 |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|Republic of China}} која беше потписничка во 1956 година. {{Знаме|Macau}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 20 декември 1999 година,<ref name="macau">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/000707-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2000-07-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/7378C8CD1AA61813C1256402003F93D7?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - China|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref>истиот датум Португалија се откажа од своите обврски за територијата<ref name="macau" /> по префрлањето на суверенитетот над Макао на Кина. {{Знаме|Hong Kong}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 1 јули 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/990628-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1999-06-28|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> на истиот датум Велика Британија се откажа од своите обврски за територијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/970624-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1997-06-24|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/67439308D7A3B68BC1256402003F9917?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - United Kingdom|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> по предавањето на суверенитетот над Хонг Конг на Кина. |- |{{Знаме|Colombia}} |1961 |1993 |1995 |S |1996 | |- |{{Знаме|Comoros}} |1985 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Democratic Republic of the Congo}} |1961 |1982 |2002 |— |2002 | |- |{{Знаме|Republic of the Congo}} |1967 |1983 |1983 |S |— | |- |{{Знаме|Cook Islands}} |2002 |2002 |2002 |2011 |2002 | |- |{{Знаме|Costa Rica}} |1969 |1983 |1983 |2008 |1999 | |- |{{Знаме|Côte d'Ivoire}} |1961 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Croatia}} |1992 |1992 |1992 |2007 |1992 | |- |{{Знаме|Cuba}} |1954 |1982 |1999 |— |— | |- |{{Знаме|Cyprus}} |1962 |1979 |1996 |2007 |2002 | |- |{{Знаме|Czech Republic}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1951 |1982 |1982 |2007 |1982 |Сите договори се проширија на [[Фарски Острови|Фарските Острови]] и на [[Гренланд]]. |- |{{Знаме|Djibouti}} |1978 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Dominica}} |1981 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1958 |1994 |1994 |2009 |— | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1954 |1979 |1979 |2020 |— | |- |{{Знаме|Egypt}} |1952 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|El Salvador}} |1953 |1978 |1978 |2007 |— | |- |{{Знаме|Equatorial Guinea}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Eritrea}} |2000 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Estonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |2009 | |- |{{Знаме|Ethiopia}} |1969 |1994 |1994 |S |— | |- |{{Знаме|Fiji}} |1971 |2008 |2008 |2008 |— | |- |{{Знаме|Finland}} |1955 |1980 |1980 |2009 |1980 | |- |{{Знаме|France}} |1951 |2001 |1984 |2009 |— | |- |{{Знаме|Gabon}} |1965 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|The Gambia}} |1966 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Georgia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |— | |- |{{Знаме|Germany}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1991 | |- |{{Знаме|Ghana}} |1958 |1978 |1978 |S |— | |- |{{Знаме|Greece}} |1956 |1989 |1993 |2009 |1998 | |- |{{Знаме|Grenada}} |1981 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1952 |1987 |1987 |2008 |— | |- |{{Знаме|Guinea}} |1984 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Guinea-Bissau}} |1974 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Guyana}} |1968 |1998 |1998 |2009 |— | |- |{{Знаме|Haiti}} |1957 |2006 |2006 |S |— | |- |{{Знаме|Holy See}} |1951 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Honduras}} |1965 |1995 |1995 |2006 |2025 | |- |{{Знаме|Hungary}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1991 | |- |{{Знаме|Iceland}} |1965 |1987 |1987 |2006 |1987 | |- |{{Знаме|India}} |1950 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Indonesia}} |1958 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Iran}} |1957 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Iraq}} |1956 |2010 |— |— |— | |- |{{Знаме|Ireland}} |1962 |1999 |1999 |S |1999 | |- |{{Знаме|Israel}} |1951 |— |— |2007 |— | |- |{{Знаме|Italy}} |1951 |1986 |1986 |2009 |1986 | |- |{{Знаме|Jamaica}} |1964 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Japan}} |1953 |2004 |2004 |— |2004 | |- |{{Знаме|Jordan}} |1951 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Kazakhstan}} |1992 |1992 |1992 |2009 |— | |- |{{Знаме|Kenya}} |1966 |1999 |1999 |2013 |— | |- |{{Знаме|Kiribati}} |1989 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|North Korea}} |1957 |1988 |— |— |— | |- |{{Знаме|South Korea}} |1966 |1982 |1982 |S |2004 | |- |{{Знаме|Kuwait}} |1967 |1985 |1985 |— |2013 | |- |{{Знаме|Kyrgyzstan}} |1992 |1992 |1992 |2019 |— | |- |{{Знаме|Laos}} |1956 |1980 |1980 |— |1998 | |- |{{Знаме|Latvia}} |1991 |1991 |1991 |2007 |— | |- |{{Знаме|Lebanon}} |1951 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Lesotho}} |1968 |1994 |1994 |2020 |2010 | |- |{{Знаме|Liberia}} |1954 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Libya}} |1956 |1978 |1978 |— |— | |- |{{Знаме|Liechtenstein}} |1950 |1989 |1989 |2006 |1989 | |- |{{Знаме|Lithuania}} |1996 |2000 |2000 |2007 |2000 | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1953 |1989 |1989 |2015 |1993 | |- |{{Знаме|North Macedonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |1993 | |- |{{Знаме|Madagascar}} |1963 |1992 |1992 |2018 |1993 | |- |{{Знаме|Malawi}} |1968 |1991 |1991 |— |2014 | |- |{{Знаме|Malaysia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Maldives}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Mali}} |1965 |1989 |1989 |— |2003 | |- |{{Знаме|Malta}} |1968 |1989 |1989 |S |1989 | |- |{{Знаме|Marshall Islands}} |2004 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Mauritania}} |1962 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Mauritius}} |1970 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Mexico}} |1952 |1983 |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Federated States of Micronesia}} |1995 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Moldova}} |1993 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Monaco}} |1950 |2000 |2000 |2007 |2007 | |- |{{Знаме|Mongolia}} |1958 |1995 |1995 |— |1995 | |- |{{Знаме|Montenegro}} |2006 |2006 |2006 |— |2007 | |- |{{Знаме|Morocco}} |1956 |2011 |2011 |— |— | |- |{{Знаме|Mozambique}} |1983 |1983 |2002 |— |— | |- |{{Знаме|Myanmar}} |1992 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Namibia}} |1991 |1994 |1994 |— |1994 |[[Советот на Обединетите нации за Намибија]] пристапи кон Конвенциите I–IV и Протоколите I–II во 1983 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/831130-GENEVE_e.pdf|title=Accession of the United Nations Council for Namibia to the four Conventions and the two Protocols Additional|date=1983-11-30|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> Намибија ги наследи Конвенциите I-IV во 1991 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/911025_1-GENEVE_e.pdf|title=Succession by Namibia to the Conventions|date=1991-10-25|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> и протоколите I-II во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/940727_1-GENEVE_e.pdf|title=Declaration by Namibia|date=1994-07-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> |- |{{Знаме|Nauru}} |2006 |2006 |2006 |2012 |— | |- |{{Знаме|Nepal}} |1964 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1954 |1987 |1987 |2006 |1987 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–III се проширени на [[Аруба]], [[Курасао|Куркао]], [[Свети Мартин (Холандија)|Свети Мартин]], и на [[Карипска Холандија]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/870710_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1987-07-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/061215-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2006-12-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/111017-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-10-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|New Zealand}} |1959 |1988 |1988 |2013 |1988 |{{Знаме|Niue}} се смета за обврзана со ратификацијата на Конвенциите I–IV од страна на Нов Зеланд во 1959 година од страна на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/vwTreatiesByCountrySelected.xsp?xp_countrySelected=NU|title=Niue|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/xsp/.ibmmodres/domino/OpenAttachment/applic/ihl/ihl.nsf/1AA6453A628AFAA9C1257D5E00556C3C/%24File/IHL_and_other_related_Treaties.pdf?Open|title=State Parties to the Following International Humanitarian Law and Other Related Treaties as of 29-Sep-2014|date=2014-09-29|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-15}}</ref> врз основа на донесувањето на сопствениот Закон за Женевските конвенции од 1958 година од страна на Ниуе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.nu/wb/media/Volume%202.pdf|title=Niue Laws|date=2006|publisher=[[Government of Niue]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><br /><br /> Нов Зеланд изјави дека ратификацијата на Протоколите I-II не се однесува на {{Знаме|Cook Islands}} (која подоцна независно ги ратификуваше Протоколите), {{Знаме|Niue}} и {{Знаме|Tokelau}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/880315_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1988-03-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|Nicaragua}} |1953 |1999 |1999 |2009 |— | |- |{{Знаме|Niger}} |1964 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Nigeria}} |1961 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Norway}} |1951 |1981 |1981 |2006 |1981 | |- |{{Знаме|Oman}} |1974 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Pakistan}} |1951 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Palau}} |1996 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Државнознаме|State of Palestine}} |2014 |2014 |2015 |2015 |2018 |[[Палестинска ослободителна организација|Палестинската ослободителна организација]] (ПЛО) еднострано се прогласи за обврзана со Конвенциите I-IV и Протоколот I во 1982 година.<ref name="palno" /><br /><br />Во 1989 година, ПЛО достави писмо до Швајцарското федерално министерство за надворешни работи во кое делумно се наведува дека Државата Палестина одлучила да „се придржува до Четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година и двата дополнителни протоколи кон нив“.<ref name="palter">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jnjg.htm|title=Geneva Conventions for the protection of war victims of 12 August 1949 and Additional Protocols of 8 June 1977 Ratifications, accessions and successions as at 31 December 1996|date=1997-04-30|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-14}}</ref> Сепак, швајцарската влада, која дејствува како депозитар за Конвенциите, одговори наведувајќи дека „не е во позиција да одлучи дали оваа комуникација може да се смета за инструмент за пристапување“ поради „неизвесноста [sic] во рамките на меѓународната заедница во врска со постоењето или непостоењето на државата Палестина“.<ref name="palno">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/890913-GENEVE_e.pdf|title=Note of information|date=1989-09-13|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="palter" /> Во 1990 година, ПЛО достави „Меморандум за пристапување на државата Палестина кон четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година“ до депозитарот и побара прашањето да се разгледа повторно. Сепак, швајцарската влада ги повтори своите претходни заклучоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/901211-GENEVE_e.pdf|title=Information note|date=1990-12-11|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-14}}</ref><br />По усвојувањето на резолуцијата на [[Генерално собрание на Обединетите нации]] со која на Палестина и се доделува статус на земја набљудувач нечленка во ноември 2012 година, Палестина пристапи кон Конвенциите I-IV и Протоколот I во април 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/140410-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2014-04-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-01-09}}</ref> Во јануари 2015 година, Палестина се приклучи кон Протоколите II и III..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2015-01-09|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archive-date=9 January 2015|accessdate=2015-01-09}}</ref> |- |{{Знаме|Panama}} |1956 |1995 |1995 |2012 |1999 | |- |{{Знаме|Papua New Guinea}} |1976 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Paraguay}} |1961 |1990 |1990 |2008 |1998 | |- |{{Знаме|Peru}} |1956 |1989 |1989 |2018 |— | |- |{{Знаме|Philippines}} |{{Подредување|1951.5|{{nowrap|1951 (I)}}<br/>{{nowrap|1952 (II–IV)}}}} |2012 |1986 |2006 |— | |- |{{Знаме|Poland}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Portugal}} |1961 |1992 |1992 |2014 |1994 | |- |{{Знаме|Qatar}} |1975 |1988 |2005 |— |1991 | |- |{{Знаме|Romania}} |1954 |1990 |1990 |2015 |1995 | |- |{{Знаме|Russia}} |1954 |1989 |1989 |S |<s>1989</s> |Конвенциите I–IV и Протоколите I и II ратификувани како {{Знаме|Soviet Union}}.<br /><br />Декларацијата согласно член 90 од Протокол 1 беше повлечена во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494 ∙ Официальное опубликование правовых актов|work=publication.pravo.gov.ru|accessdate=2023-08-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2023-08-23}}</ref> |- |{{Знаме|Rwanda}} |1964 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Saint Kitts and Nevis}} |1986 |1986 |1986 |— |2014 | |- |{{Знаме|Saint Lucia}} |1981 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Saint Vincent and the Grenadines}} |1981 |1983 |1983 |— |2013 | |- |{{Знаме|Samoa}} |1984 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|San Marino}} |1953 |1994 |1994 |2007 |— | |- |{{Знаме|Sao Tome and Principe}} |1976 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Saudi Arabia}} |1963 |1987 |2001 |— |— | |- |{{Знаме|Senegal}} |1963 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Serbia}} |2001 |2001 |2001 |2010 |2001 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Federal Republic of Yugoslavia}}. |- |{{Знаме|Seychelles}} |1984 |1984 |1984 |— |1992 | |- |{{Знаме|Sierra Leone}} |1965 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Singapore}} |1973 |— |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Slovakia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Slovenia}} |1992 |1992 |1992 |2008 |1992 | |- |{{Знаме|Solomon Islands}} |1981 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Somalia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|South Africa}} |1952 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|South Sudan}} |2013 |2013 |2013 |2013 |— | |- |{{Знаме|Spain}} |1952 |1989 |1989 |2010 |1989 | |- |{{Знаме|Sri Lanka}} |1959 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Sudan}} |1957 |2006 |2006 |— |— | |- |{{Знаме|Suriname}} |1976 |1985 |1985 |2013 |— | |- |{{Знаме|Eswatini}} |1973 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Sweden}} |1953 |1979 |1979 |2014 |1979 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1950 |1982 |1982 |2006 |1982 | |- |{{Знаме|Syria}} |1953 |1983 |— |— |— | |- |{{Знаме|Tajikistan}} |1993 |1993 |1993 |— |1997 | |- |{{Знаме|Tanzania}} |1962 |1983 |1983 |S |— |Конвенции I–IV ратификувани како {{Државнознаме|Танганика (1961–1964)}}. [[Тангањика (држава)]] |- |{{Знаме|Thailand}} |1954 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Timor-Leste}} |2003 |2005 |2005 |2011 |— | |- |{{Знаме|Togo}} |1962 |1984 |1984 |S |1991 | |- |{{Знаме|Tonga}} |1978 |2003 |2003 |— |2003 | |- |{{Знаме|Trinidad and Tobago}} |1963 |2001 |2001 |— |2001 | |- |{{Знаме|Tunisia}} |1957 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Turkey}} |1954 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Turkmenistan}} |1992 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|Tuvalu}} |1981 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Uganda}} |1964 |1991 |1991 |2008 |— | |- |{{Знаме|Ukraine}} |1954 |1990 |1990 |2010 |1990 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Ukrainian SSR}}. |- |{{Знаме|United Arab Emirates}} |1972 |1983 |1983 |— |1992 | |- |{{Знаме|United Kingdom}} |1957 |1998 |1998 |2009 |1999 |Протоколите I–III се проширени на сите три крунски зависни територии и на 13 од 14 [[Британски прекуморски територии]] (со исклучок на [[Гибралтар]]).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/021101-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2002-11-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/110701-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-07-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/130207-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2013-02-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|United States}} |1955 |S |S |2007 |— |Потпишано во 1949.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/Notification.xsp?documentId=D6B53F5B5D14F35AC1256402003F9920&action=OpenDocument|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-07-18}}</ref> Ратификувано на 9 јуни 1955.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/jmd/legacy/2014/03/15/senateexecrept-9-1955.pdf#:~:text=The%20committee%20considered%20the%204%20conventions%20in%20executive,various%20provisions%20of%20the%20conventions%20by%20other%20parties.|title=GENEVA CONVENTIONS FOR THE PROTECTION OF WAR VICTIMS - REPORT OF THE COMMITTEE ON FOREIGN RELATIONS ON EXECUTIVES D, E, F, AND G EIGHTY-SECOND CONGRESS FIRST SESSION|last=|first=|date=June 27, 1955|work=United States Department of Justice|archive-url=|archive-date=|accessdate=July 18, 2020}}</ref> Протоколите I–II не се ратификувани |- |{{Знаме|Uruguay}} |1969 |1985 |1985 |2012 |1990 | |- |{{Знаме|Uzbekistan}} |1993 |1993 |1993 |— |— | |- |{{Знаме|Vanuatu}} |1982 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Venezuela}} |1956 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Vietnam}} |1957 |1981 |— |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|North Vietnam}}.<ref name="untc" /><br /><br />Исто така ратификуван од Државата Виетнам во 1953 година и Привремената револуционерна влада на Република Јужен Виетнам во 1973 година пред повторното обединување на Виетнам.<ref name="untc" /> |- |{{Знаме|Yemen}} |1970 |1990 |1990 |— |— |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|North Yemen}}<ref name="untc" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/900531_1-GENEVE_e.pdf|title=Ratification of the Additional Protocols I and II by the Yemen Arab Republic|date=1990-05-31|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref><br /><br />Конвенциите I–IV исто така ратификувани од {{Знаме|South Yemen}} во 1977 година пред обединувањето на Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/770627-GENEVE_e.pdf|title=Declaration of Accession by the People's Republic of Yemen|date=1977-06-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref> |- |{{Знаме|Zambia}} |1966 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Zimbabwe}} |1983 |1992 |1992 |— |— | |- class="sortbottom" !'''Вкупно''' ! ! ! ! ! ! |- class="sortbottom" !Ратификувано !196 !175 !170 !80 !78 ! |- class="sortbottom" !Само потпишано !0 !3 !3 !20 !N/A ! |} {| class="wikitable sortable" |+Властите кои поднесоа еднострана декларација согласно член 96, став 3 од Протокол I ! width="150" | Овластување <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/150625-1977-PROT-1-ART96_fr.pdf|title=Autorité ayant fait la déclaration unilatérale prévue à l'article 96, paragraphe 3|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-06-30}}</ref> ! Година на декларација ! Конфликт ! Белешки |- |{{Знамеикона|SADR}} [[Полисарио|Полисарио Фронт]] | 2015 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|title=Unilateral declaration pursuant to Article 96, paragraph 3, of Protocol I|date=2015-06-26|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907192102/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|archive-date=2015-09-07|accessdate=2015-06-30}}</ref> | [[Конфликтот во Западна Сахара]] со [[Мароко]] | Член 96.3 од Протокол I дозволува „орган што претставува народ ангажиран против Висока договорна страна во“ војна за национално ослободување да даде еднострана декларација за примена на четирите конвенции и Протокол I во однос на тој конфликт. Како резултат на таквата декларација, „конвенциите и овој Протокол се подеднакво обврзувачки за сите страни во конфликтот“. Оваа одредба ја повика [[Полисарио|Фронтот Полисарио]] во 2015 година и од тој датум беше единственото движење за национално ослободување чие декларација беше прифатено од меѓународната заедница, бидејќи во претходните обиди релевантната држава не беше страна на Дополнителниот протокол I (Мароко го ратификуваше протоколот во 2011 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.armedgroups-internationallaw.org/2015/09/02/unilateral-declaration-by-polisario-under-api-accepted-by-swiss-federal-council/|title=Unilateral Declaration by Polisario under API accepted by Swiss Federal Council|last=Fortin|first=Katharine|date=2 September 2015|work=Armed Groups and International Law|language=en|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|close|group=Note}} === Поранешни државни партии === Следните држави беа страни на Женевските конвенции I–IV, но нивните ратификации не се признати како применливи за која било [[Наследство на држави|наредна држава]] според меѓународното право, иако сите ги ратификуваа самостојно:<templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Страни на Женевската конвенција од 1864 година == Првите 10 Члена од [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] биле склучени во 1864 година и ова била оригиналната Женевска конвенција. Следните држави биле страни на Женевската конвенција од 1864 година: {| class="wikitable sortable" !State<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=120|title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> !GC 1864 !Notes |- |{{Знаменце|Flag of Argentina (1861–2010).svg}} [[Аргентина|Argentina]] |1879 | |- |{{Државнознаме|Austrian Empire}} |1866 | |- |{{Простознаме|Baden}} [[Големо Војводство Баден|Baden]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Bavaria}} |1866 |Represented by Joseph Théodore Dompierre in the negotiations |- |{{Знаме|Belgium}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Bolivia}} |1879 | |- |{{Знаме|Brazil|1889}} |1906 | |- |{{Простознаме|Bulgaria}} [[Кнежевство Бугарија|Bulgaria]] |1884 | |- |{{Знаме|British Cape Colony}} |1896 |The Union of South Africa was recognized as the successor state of this ratification. |- |{{Знаме|Chile}} |1879 | |- |{{Државнознаме|Qing dynasty}} |1904 | |- |{{Знаме|Colombia}} |1906 | |- |{{Знаме|Congo Free State}} |1888 | |- |{{Државнознаме|Republic of Cuba (1902–1959)}} |1907 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1907 | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1907 | |- |{{Знаме|El Salvador|1839}} |1874 | |- |{{Простознаме|Second French Empire}} [[Второ Француско Царство|France]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|German Empire}} |1906 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Greece}} |1865 | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1903 | |- |{{Знаме|Haiti|1859}} |1907 | |- |{{Државнознаме|Grand Duchy of Hesse}} |1866 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Papal States}} [[Света Столица|Holy See]] |1868 | |- |{{Знаме|Honduras|1866}} |1898 | |- |{{Простознаме|Iran|1925}} [[Qajar Iran|Persia]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Italy}} |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Empire of Japan}} |1886 | |- |{{Државнознаме|Korean Empire}} |1903<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406195055/http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|archive-date=2012-04-06|accessdate=2023-12-29|quote=Following the Korean empire’s signing of Geneva Conventions I and II in 1903, Emperor Gojong established the Red Cross society in Korea in 1905.}}</ref> | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1888 | |- |{{Простознаме|Mecklenburg-Schwerin}} [[Мекленбург-Шверин|Mecklenburg-Schwerin]] |1895 | |- |{{Знаме|Mexico|1893}} |1905 | |- |{{Државнознаме|Principality of Montenegro}} |1875 | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Nicaragua|1896}} |1898 | |- |{{Знаме|Orange Free State}} |1897<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118064848/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|archive-date=2023-11-18|accessdate=2023-12-29|quote=Orange Free State 28.09.1897}}</ref> | |- |{{Знаме|Ottoman Empire}} |1865 | |- |{{Знаме|Panama}} |1907 | |- |{{Знаме|Paraguay|1842}} |1907 | |- |{{Знаме|Peru|1825}} |1880 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Portugal}} |1866 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Prussia}} |1865 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Romania|1862}} [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Romania]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Russian Empire}} |1867 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Saxony}} |1866 | |- |{{Простознаме|Serbia|1991}} [[Кнежевство Србија|Serbia]] |1876 | |- |{{Простознаме|Spain|1843}} [[Шпанија|Spain]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|United Kingdoms of Sweden and Norway}} |1864 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1864 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Thailand|1855}} [[Тајланд|Siam]] |1895 | |- |{{Државнознаме|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |1865 | |- |{{Flagu|United States|1877}} |1882 | |- |{{Знаме|Uruguay}} |1900 | |- |{{Знаме|Venezuela|1863}} |1894 | |- |{{Простознаме|Württemberg}} [[Кралство Виртемберг|Württemberg]] |1864 |Original signatory. |} ; Белешки <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=Note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] nwjcrvcn0p8hyqcll3vnijq3thsrg5b 5571395 5571389 2026-06-04T00:29:37Z IvanKonev123 98191 /* Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година */ 5571395 wikitext text/x-wiki [[Image:Parties to the Geneva Conventions.svg|350px|thumb| {| |{{legend|#008000|Страни кон Здружението I–IV и П I–III}} || {{legend|#0000FF|Страни кон Здружението I–IV и П I–II}} |- |{{legend|purple|Страни кон Здружението I–IV и П I и III}} || {{legend|#EEEE00|Страни кон Здружението I–IV и П I}} |- |{{legend|orange|Страни кон Здружението I–IV и П III}} || {{legend|#FF1111|Страни кон Здружението I–IV и без П}} |}]] [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], кои последен пат биле ревидирани во 1949 година, се состојат од 7 индивидуални [[Меѓународен договор|договори]] кои се отворени за [[ратификација]] или [[Виенска конвенција за договорно право|пристапување]] од страна на која било [[суверена држава]]. Тие се: * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] ** [[Прва Женевска конвенција]] ** [[Втора Женевска конвенција]] ** [[Трета Женевска конвенција]] ** [[Четврта Женевска конвенција]] * Дополнителни протоколи ** [[Protocol I|Протокол I]] ** [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]] ** [[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]] Четирите конвенции од 1949 година биле ратификувани од 196 држави, вклучувајќи ги сите [[Земја-членка на Обединетите нации|земји-членки на ОН]], обете [[Набљудувачи на Генералното собрание на Обединетите нации|набљудувачи на ОН]] ([[Света Столица|Светата столица]] и [[Палестина (држава)|Државата Палестина]]), како и [[Кукови Острови|Куковите Острови]]. Протоколите биле ратификувани од 175, 170 и 80 држави, соодветно, а покрај тоа, '''Член 90''' од Протокол I наведувал дека: „Високите договорни страни можат во моментот на потпишување, ратификација или пристапување кон Протоколот, или во кое било друго последователно време, да изјават дека ја признаваат ipso facto и без посебен договор, во однос на која било друга Висока договорна страна што ја прифаќа истата обврска, надлежноста на [Меѓународната комисија за утврдување факти] да истражува наводи од таквата друга страна, како што е овластено со овој член.“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/4e473c7bc8854f2ec12563f60039c738/38c248abda17143ec12563cd0051e243|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-22}}</ref> Декларација која ја дале 77 држави. == Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година == {| class="wikitable sortable" |+Список на држави потписнички на Женевските конвенции ! rowspan="2" width="150" |Држави<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/fr/protection-des-victimes-de-la-guerre|title=Protection des victimes de la guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/CONVPRES?OpenView|title=1949 Conventions and Additional Protocols, and their Commentaries|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="untc">{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280158b1a|title=Geneva Convention relative to the protection of civilian persons in time of war|publisher=United Nations Treaty Collection|accessdate=2016-04-16}}</ref> ! colspan="5" |Година на ратификација/пристапување/сукцесија ! rowspan="2" class="unsortable" |Белешки |- ![[Женевски конвенции|Женевски конвенции {{Безпрелом|I–IV}}]]<ref name="GI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV1.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés et des malades dans les forces armées en campagne|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV2.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés, des malades et des naufragés des forces armées sur mer|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV3.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative au traitement des prisonniers de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIV">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV4.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative à la protection des personnes civiles en temps de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]]<ref name="PI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-1-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]]<ref name="PII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-2-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés non internationaux (Protocole II)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]]<ref name="PIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/2005-PROT-3.fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à l'adoption d'un signe distinctif additionnel (Protocole III)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> !Протокол I Член 90 Декларација<ref name="P1DEC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/20250806-1977-PROT1-ART90.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I) - Etats ayant fait la déclaration prévue à l'article 90|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> |- |{{Знаме|Afghanistan}} |1956 |2009 |2009 |— |— | |- |{{Знаме|Albania}} |1957 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Algeria}} |1960 |1989 |1989 |— |1989 | |- |{{Знаме|Andorra}} |1993 |2025 |2025 |2025 |2025 | |- |{{Знаме|Angola}} |1984 |1984 |2019 |S |— | |- |{{Знаме|Antigua and Barbuda}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Argentina}} |1956 |1986 |1986 |2011 |1996 | |- |{{Знаме|Armenia}} |1993 |1993 |1993 |2011 |— | |- |{{Знаме|Australia}} |1958 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Austria}} |1953 |1982 |1982 |2009 |1982 | |- |{{Знаме|Azerbaijan}} |1993 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bahamas}} |1975 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Bahrain}} |1971 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bangladesh}} |1972 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Barbados}} |1968 |1990 |1990 |— |— | |- |{{Знаме|Belarus}} |1954 |1989 |1989 |2011 |1989 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Byelorussian SSR}}. |- |{{Знаме|Belgium}} |1952 |1986 |1986 |2015 |1987 | |- |{{Знаме|Belize}} |1984 |1984 |1984 |2007 |— | |- |{{Знаме|Benin}} |1961 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bhutan}} |1991 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bolivia}} |1976 |1992 |1983 |S |1992 | |- |{{Знаме|Bosnia and Herzegovina}} |1992 |1992 |1992 |S |1992 | |- |{{Знаме|Botswana}} |1968 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Brazil}} |1957 |1992 |1992 |2009 |1993 | |- |{{Знаме|Brunei}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Bulgaria}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1994 | |- |{{Знаме|Burkina Faso}} |1961 |1987 |1987 |2016 |2004 | |- |{{Знаме|Burundi}} |1971 |1993 |1993 |S |— | |- |{{Знаме|Cambodia}} |1958 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Cameroon}} |1963 |1984 |1984 |2021 |— | |- |{{Знаме|Canada}} |1965 |1990 |1990 |2007 |1990 | |- |{{Знаме|Cape Verde}} |1984 |1995 |1995 |S |1995 | |- |{{Знаме|Central African Republic}} |1966 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Chad}} |1970 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Chile}} |1950 |1991 |1991 |2008 |1991 | |- |{{Знаме|China}} |1956 |1983 |1983 |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|Republic of China}} која беше потписничка во 1956 година. {{Знаме|Macau}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 20 декември 1999 година,<ref name="macau">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/000707-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2000-07-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/7378C8CD1AA61813C1256402003F93D7?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - China|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref>истиот датум Португалија се откажа од своите обврски за територијата<ref name="macau" /> по префрлањето на суверенитетот над Макао на Кина. {{Знаме|Hong Kong}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 1 јули 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/990628-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1999-06-28|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> на истиот датум Велика Британија се откажа од своите обврски за територијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/970624-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1997-06-24|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/67439308D7A3B68BC1256402003F9917?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - United Kingdom|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> по предавањето на суверенитетот над Хонг Конг на Кина. |- |{{Знаме|Colombia}} |1961 |1993 |1995 |S |1996 | |- |{{Знаме|Comoros}} |1985 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Democratic Republic of the Congo}} |1961 |1982 |2002 |— |2002 | |- |{{Знаме|Republic of the Congo}} |1967 |1983 |1983 |S |— | |- |{{Знаме|Cook Islands}} |2002 |2002 |2002 |2011 |2002 | |- |{{Знаме|Costa Rica}} |1969 |1983 |1983 |2008 |1999 | |- |{{Знаме|Côte d'Ivoire}} |1961 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Croatia}} |1992 |1992 |1992 |2007 |1992 | |- |{{Знаме|Cuba}} |1954 |1982 |1999 |— |— | |- |{{Знаме|Cyprus}} |1962 |1979 |1996 |2007 |2002 | |- |{{Знаме|Czech Republic}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1951 |1982 |1982 |2007 |1982 |Сите договори се проширија на {{flag|Faroe Islands}} и на {{flag|Гренланд}}. |- |{{Знаме|Djibouti}} |1978 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Dominica}} |1981 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1958 |1994 |1994 |2009 |— | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1954 |1979 |1979 |2020 |— | |- |{{Знаме|Egypt}} |1952 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|El Salvador}} |1953 |1978 |1978 |2007 |— | |- |{{Знаме|Equatorial Guinea}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Eritrea}} |2000 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Estonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |2009 | |- |{{Знаме|Ethiopia}} |1969 |1994 |1994 |S |— | |- |{{Знаме|Fiji}} |1971 |2008 |2008 |2008 |— | |- |{{Знаме|Finland}} |1955 |1980 |1980 |2009 |1980 | |- |{{Знаме|France}} |1951 |2001 |1984 |2009 |— | |- |{{Знаме|Gabon}} |1965 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|The Gambia}} |1966 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Georgia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |— | |- |{{Знаме|Germany}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1991 | |- |{{Знаме|Ghana}} |1958 |1978 |1978 |S |— | |- |{{Знаме|Greece}} |1956 |1989 |1993 |2009 |1998 | |- |{{Знаме|Grenada}} |1981 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1952 |1987 |1987 |2008 |— | |- |{{Знаме|Guinea}} |1984 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Guinea-Bissau}} |1974 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Guyana}} |1968 |1998 |1998 |2009 |— | |- |{{Знаме|Haiti}} |1957 |2006 |2006 |S |— | |- |{{Знаме|Holy See}} |1951 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Honduras}} |1965 |1995 |1995 |2006 |2025 | |- |{{Знаме|Hungary}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1991 | |- |{{Знаме|Iceland}} |1965 |1987 |1987 |2006 |1987 | |- |{{Знаме|India}} |1950 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Indonesia}} |1958 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Iran}} |1957 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Iraq}} |1956 |2010 |— |— |— | |- |{{Знаме|Ireland}} |1962 |1999 |1999 |S |1999 | |- |{{Знаме|Israel}} |1951 |— |— |2007 |— | |- |{{Знаме|Italy}} |1951 |1986 |1986 |2009 |1986 | |- |{{Знаме|Jamaica}} |1964 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Japan}} |1953 |2004 |2004 |— |2004 | |- |{{Знаме|Jordan}} |1951 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Kazakhstan}} |1992 |1992 |1992 |2009 |— | |- |{{Знаме|Kenya}} |1966 |1999 |1999 |2013 |— | |- |{{Знаме|Kiribati}} |1989 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|North Korea}} |1957 |1988 |— |— |— | |- |{{Знаме|South Korea}} |1966 |1982 |1982 |S |2004 | |- |{{Знаме|Kuwait}} |1967 |1985 |1985 |— |2013 | |- |{{Знаме|Kyrgyzstan}} |1992 |1992 |1992 |2019 |— | |- |{{Знаме|Laos}} |1956 |1980 |1980 |— |1998 | |- |{{Знаме|Latvia}} |1991 |1991 |1991 |2007 |— | |- |{{Знаме|Lebanon}} |1951 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Lesotho}} |1968 |1994 |1994 |2020 |2010 | |- |{{Знаме|Liberia}} |1954 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Libya}} |1956 |1978 |1978 |— |— | |- |{{Знаме|Liechtenstein}} |1950 |1989 |1989 |2006 |1989 | |- |{{Знаме|Lithuania}} |1996 |2000 |2000 |2007 |2000 | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1953 |1989 |1989 |2015 |1993 | |- |{{Знаме|North Macedonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |1993 | |- |{{Знаме|Madagascar}} |1963 |1992 |1992 |2018 |1993 | |- |{{Знаме|Malawi}} |1968 |1991 |1991 |— |2014 | |- |{{Знаме|Malaysia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Maldives}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Mali}} |1965 |1989 |1989 |— |2003 | |- |{{Знаме|Malta}} |1968 |1989 |1989 |S |1989 | |- |{{Знаме|Marshall Islands}} |2004 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Mauritania}} |1962 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Mauritius}} |1970 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Mexico}} |1952 |1983 |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Federated States of Micronesia}} |1995 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Moldova}} |1993 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Monaco}} |1950 |2000 |2000 |2007 |2007 | |- |{{Знаме|Mongolia}} |1958 |1995 |1995 |— |1995 | |- |{{Знаме|Montenegro}} |2006 |2006 |2006 |— |2007 | |- |{{Знаме|Morocco}} |1956 |2011 |2011 |— |— | |- |{{Знаме|Mozambique}} |1983 |1983 |2002 |— |— | |- |{{Знаме|Myanmar}} |1992 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Namibia}} |1991 |1994 |1994 |— |1994 |[[Советот на Обединетите нации за Намибија]] пристапи кон Конвенциите I–IV и Протоколите I–II во 1983 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/831130-GENEVE_e.pdf|title=Accession of the United Nations Council for Namibia to the four Conventions and the two Protocols Additional|date=1983-11-30|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> Намибија ги наследи Конвенциите I-IV во 1991 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/911025_1-GENEVE_e.pdf|title=Succession by Namibia to the Conventions|date=1991-10-25|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> и протоколите I-II во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/940727_1-GENEVE_e.pdf|title=Declaration by Namibia|date=1994-07-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> |- |{{Знаме|Nauru}} |2006 |2006 |2006 |2012 |— | |- |{{Знаме|Nepal}} |1964 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1954 |1987 |1987 |2006 |1987 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–III се проширени на {{flag|Аруба}}, {{flag|Curaçao}}, {{flag|Sint Maarten}}, и на {{flag|Caribbean Netherlands}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/870710_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1987-07-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/061215-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2006-12-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/111017-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-10-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|New Zealand}} |1959 |1988 |1988 |2013 |1988 |{{Знаме|Niue}} се смета за обврзана со ратификацијата на Конвенциите I–IV од страна на Нов Зеланд во 1959 година од страна на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/vwTreatiesByCountrySelected.xsp?xp_countrySelected=NU|title=Niue|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/xsp/.ibmmodres/domino/OpenAttachment/applic/ihl/ihl.nsf/1AA6453A628AFAA9C1257D5E00556C3C/%24File/IHL_and_other_related_Treaties.pdf?Open|title=State Parties to the Following International Humanitarian Law and Other Related Treaties as of 29-Sep-2014|date=2014-09-29|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-15}}</ref> врз основа на донесувањето на сопствениот Закон за Женевските конвенции од 1958 година од страна на Ниуе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.nu/wb/media/Volume%202.pdf|title=Niue Laws|date=2006|publisher=[[Government of Niue]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><br /><br /> Нов Зеланд изјави дека ратификацијата на Протоколите I-II не се однесува на {{Знаме|Cook Islands}} (која подоцна независно ги ратификуваше Протоколите), {{Знаме|Niue}} и {{Знаме|Tokelau}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/880315_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1988-03-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|Nicaragua}} |1953 |1999 |1999 |2009 |— | |- |{{Знаме|Niger}} |1964 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Nigeria}} |1961 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Norway}} |1951 |1981 |1981 |2006 |1981 | |- |{{Знаме|Oman}} |1974 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Pakistan}} |1951 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Palau}} |1996 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Државнознаме|State of Palestine}} |2014 |2014 |2015 |2015 |2018 |[[Палестинска ослободителна организација|Палестинската ослободителна организација]] (ПЛО) еднострано се прогласи за обврзана со Конвенциите I-IV и Протоколот I во 1982 година.<ref name="palno" /><br /><br />Во 1989 година, ПЛО достави писмо до Швајцарското федерално министерство за надворешни работи во кое делумно се наведува дека Државата Палестина одлучила да „се придржува до Четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година и двата дополнителни протоколи кон нив“.<ref name="palter">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jnjg.htm|title=Geneva Conventions for the protection of war victims of 12 August 1949 and Additional Protocols of 8 June 1977 Ratifications, accessions and successions as at 31 December 1996|date=1997-04-30|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-14}}</ref> Сепак, швајцарската влада, која дејствува како депозитар за Конвенциите, одговори наведувајќи дека „не е во позиција да одлучи дали оваа комуникација може да се смета за инструмент за пристапување“ поради „неизвесноста [sic] во рамките на меѓународната заедница во врска со постоењето или непостоењето на државата Палестина“.<ref name="palno">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/890913-GENEVE_e.pdf|title=Note of information|date=1989-09-13|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="palter" /> Во 1990 година, ПЛО достави „Меморандум за пристапување на државата Палестина кон четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година“ до депозитарот и побара прашањето да се разгледа повторно. Сепак, швајцарската влада ги повтори своите претходни заклучоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/901211-GENEVE_e.pdf|title=Information note|date=1990-12-11|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-14}}</ref><br />По усвојувањето на резолуцијата на [[Генерално собрание на Обединетите нации]] со која на Палестина и се доделува статус на земја набљудувач нечленка во ноември 2012 година, Палестина пристапи кон Конвенциите I-IV и Протоколот I во април 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/140410-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2014-04-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-01-09}}</ref> Во јануари 2015 година, Палестина се приклучи кон Протоколите II и III..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2015-01-09|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archive-date=9 January 2015|accessdate=2015-01-09}}</ref> |- |{{Знаме|Panama}} |1956 |1995 |1995 |2012 |1999 | |- |{{Знаме|Papua New Guinea}} |1976 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Paraguay}} |1961 |1990 |1990 |2008 |1998 | |- |{{Знаме|Peru}} |1956 |1989 |1989 |2018 |— | |- |{{Знаме|Philippines}} |{{Подредување|1951.5|{{nowrap|1951 (I)}}<br/>{{nowrap|1952 (II–IV)}}}} |2012 |1986 |2006 |— | |- |{{Знаме|Poland}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Portugal}} |1961 |1992 |1992 |2014 |1994 | |- |{{Знаме|Qatar}} |1975 |1988 |2005 |— |1991 | |- |{{Знаме|Romania}} |1954 |1990 |1990 |2015 |1995 | |- |{{Знаме|Russia}} |1954 |1989 |1989 |S |<s>1989</s> |Конвенциите I–IV и Протоколите I и II ратификувани како {{Знаме|Soviet Union}}.<br /><br />Декларацијата согласно член 90 од Протокол 1 беше повлечена во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494 ∙ Официальное опубликование правовых актов|work=publication.pravo.gov.ru|accessdate=2023-08-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2023-08-23}}</ref> |- |{{Знаме|Rwanda}} |1964 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Saint Kitts and Nevis}} |1986 |1986 |1986 |— |2014 | |- |{{Знаме|Saint Lucia}} |1981 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Saint Vincent and the Grenadines}} |1981 |1983 |1983 |— |2013 | |- |{{Знаме|Samoa}} |1984 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|San Marino}} |1953 |1994 |1994 |2007 |— | |- |{{Знаме|Sao Tome and Principe}} |1976 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Saudi Arabia}} |1963 |1987 |2001 |— |— | |- |{{Знаме|Senegal}} |1963 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Serbia}} |2001 |2001 |2001 |2010 |2001 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Federal Republic of Yugoslavia}}. |- |{{Знаме|Seychelles}} |1984 |1984 |1984 |— |1992 | |- |{{Знаме|Sierra Leone}} |1965 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Singapore}} |1973 |— |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Slovakia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Slovenia}} |1992 |1992 |1992 |2008 |1992 | |- |{{Знаме|Solomon Islands}} |1981 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Somalia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|South Africa}} |1952 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|South Sudan}} |2013 |2013 |2013 |2013 |— | |- |{{Знаме|Spain}} |1952 |1989 |1989 |2010 |1989 | |- |{{Знаме|Sri Lanka}} |1959 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Sudan}} |1957 |2006 |2006 |— |— | |- |{{Знаме|Suriname}} |1976 |1985 |1985 |2013 |— | |- |{{Знаме|Eswatini}} |1973 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Sweden}} |1953 |1979 |1979 |2014 |1979 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1950 |1982 |1982 |2006 |1982 | |- |{{Знаме|Syria}} |1953 |1983 |— |— |— | |- |{{Знаме|Tajikistan}} |1993 |1993 |1993 |— |1997 | |- |{{Знаме|Tanzania}} |1962 |1983 |1983 |S |— |Конвенции I–IV ратификувани како {{flag|Tanganyika(1961–1964)}} |- |{{Знаме|Thailand}} |1954 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Timor-Leste}} |2003 |2005 |2005 |2011 |— | |- |{{Знаме|Togo}} |1962 |1984 |1984 |S |1991 | |- |{{Знаме|Tonga}} |1978 |2003 |2003 |— |2003 | |- |{{Знаме|Trinidad and Tobago}} |1963 |2001 |2001 |— |2001 | |- |{{Знаме|Tunisia}} |1957 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Turkey}} |1954 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Turkmenistan}} |1992 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|Tuvalu}} |1981 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Uganda}} |1964 |1991 |1991 |2008 |— | |- |{{Знаме|Ukraine}} |1954 |1990 |1990 |2010 |1990 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Ukrainian SSR}}. |- |{{Знаме|United Arab Emirates}} |1972 |1983 |1983 |— |1992 | |- |{{Знаме|United Kingdom}} |1957 |1998 |1998 |2009 |1999 |Протоколите I–III се проширени на сите три крунски зависни територии и на 13 од 14 ppБритански прекуморски територии]] (со исклучок на {{flag|Гибралтар}}).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/021101-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2002-11-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/110701-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-07-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/130207-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2013-02-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|United States}} |1955 |S |S |2007 |— |Потпишано во 1949.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/Notification.xsp?documentId=D6B53F5B5D14F35AC1256402003F9920&action=OpenDocument|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-07-18}}</ref> Ратификувано на 9 јуни 1955.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/jmd/legacy/2014/03/15/senateexecrept-9-1955.pdf#:~:text=The%20committee%20considered%20the%204%20conventions%20in%20executive,various%20provisions%20of%20the%20conventions%20by%20other%20parties.|title=GENEVA CONVENTIONS FOR THE PROTECTION OF WAR VICTIMS - REPORT OF THE COMMITTEE ON FOREIGN RELATIONS ON EXECUTIVES D, E, F, AND G EIGHTY-SECOND CONGRESS FIRST SESSION|last=|first=|date=June 27, 1955|work=United States Department of Justice|archive-url=|archive-date=|accessdate=July 18, 2020}}</ref> Протоколите I–II не се ратификувани |- |{{Знаме|Uruguay}} |1969 |1985 |1985 |2012 |1990 | |- |{{Знаме|Uzbekistan}} |1993 |1993 |1993 |— |— | |- |{{Знаме|Vanuatu}} |1982 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Venezuela}} |1956 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Vietnam}} |1957 |1981 |— |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|North Vietnam}}.<ref name="untc" /><br /><br />Исто така ратификуван од Државата Виетнам во 1953 година и Привремената револуционерна влада на Република Јужен Виетнам во 1973 година пред повторното обединување на Виетнам.<ref name="untc" /> |- |{{Знаме|Yemen}} |1970 |1990 |1990 |— |— |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|North Yemen}}<ref name="untc" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/900531_1-GENEVE_e.pdf|title=Ratification of the Additional Protocols I and II by the Yemen Arab Republic|date=1990-05-31|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref><br /><br />Конвенциите I–IV исто така ратификувани од {{Знаме|South Yemen}} во 1977 година пред обединувањето на Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/770627-GENEVE_e.pdf|title=Declaration of Accession by the People's Republic of Yemen|date=1977-06-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref> |- |{{Знаме|Zambia}} |1966 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Zimbabwe}} |1983 |1992 |1992 |— |— | |- class="sortbottom" !'''Вкупно''' ! ! ! ! ! ! |- class="sortbottom" !Ратификувано !196 !175 !170 !80 !78 ! |- class="sortbottom" !Само потпишано !0 !3 !3 !20 !N/A ! |} {| class="wikitable sortable" |+Властите кои поднесоа еднострана декларација согласно член 96, став 3 од Протокол I ! width="150" | Овластување <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/150625-1977-PROT-1-ART96_fr.pdf|title=Autorité ayant fait la déclaration unilatérale prévue à l'article 96, paragraphe 3|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-06-30}}</ref> ! Година на декларација ! Конфликт ! Белешки |- |{{Знамеикона|SADR}} [[Полисарио|Полисарио Фронт]] | 2015 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|title=Unilateral declaration pursuant to Article 96, paragraph 3, of Protocol I|date=2015-06-26|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907192102/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|archive-date=2015-09-07|accessdate=2015-06-30}}</ref> | [[Конфликтот во Западна Сахара]] со [[Мароко]] | Член 96.3 од Протокол I дозволува „орган што претставува народ ангажиран против Висока договорна страна во“ војна за национално ослободување да даде еднострана декларација за примена на четирите конвенции и Протокол I во однос на тој конфликт. Како резултат на таквата декларација, „конвенциите и овој Протокол се подеднакво обврзувачки за сите страни во конфликтот“. Оваа одредба ја повика [[Полисарио|Фронтот Полисарио]] во 2015 година и од тој датум беше единственото движење за национално ослободување чие декларација беше прифатено од меѓународната заедница, бидејќи во претходните обиди релевантната држава не беше страна на Дополнителниот протокол I (Мароко го ратификуваше протоколот во 2011 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.armedgroups-internationallaw.org/2015/09/02/unilateral-declaration-by-polisario-under-api-accepted-by-swiss-federal-council/|title=Unilateral Declaration by Polisario under API accepted by Swiss Federal Council|last=Fortin|first=Katharine|date=2 September 2015|work=Armed Groups and International Law|language=en|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|close|group=Note}} === Поранешни државни партии === Следните држави беа страни на Женевските конвенции I–IV, но нивните ратификации не се признати како применливи за која било [[Наследство на држави|наредна држава]] според меѓународното право, иако сите ги ратификуваа самостојно:<templatestyles src="Div col/styles.css" />  == Страни на Женевската конвенција од 1864 година == Првите 10 Члена од [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] биле склучени во 1864 година и ова била оригиналната Женевска конвенција. Следните држави биле страни на Женевската конвенција од 1864 година: {| class="wikitable sortable" !State<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=120|title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> !GC 1864 !Notes |- |{{Знаменце|Flag of Argentina (1861–2010).svg}} [[Аргентина|Argentina]] |1879 | |- |{{Државнознаме|Austrian Empire}} |1866 | |- |{{Простознаме|Baden}} [[Големо Војводство Баден|Baden]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Bavaria}} |1866 |Represented by Joseph Théodore Dompierre in the negotiations |- |{{Знаме|Belgium}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Bolivia}} |1879 | |- |{{Знаме|Brazil|1889}} |1906 | |- |{{Простознаме|Bulgaria}} [[Кнежевство Бугарија|Bulgaria]] |1884 | |- |{{Знаме|British Cape Colony}} |1896 |The Union of South Africa was recognized as the successor state of this ratification. |- |{{Знаме|Chile}} |1879 | |- |{{Државнознаме|Qing dynasty}} |1904 | |- |{{Знаме|Colombia}} |1906 | |- |{{Знаме|Congo Free State}} |1888 | |- |{{Државнознаме|Republic of Cuba (1902–1959)}} |1907 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1907 | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1907 | |- |{{Знаме|El Salvador|1839}} |1874 | |- |{{Простознаме|Second French Empire}} [[Второ Француско Царство|France]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|German Empire}} |1906 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Greece}} |1865 | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1903 | |- |{{Знаме|Haiti|1859}} |1907 | |- |{{Државнознаме|Grand Duchy of Hesse}} |1866 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Papal States}} [[Света Столица|Holy See]] |1868 | |- |{{Знаме|Honduras|1866}} |1898 | |- |{{Простознаме|Iran|1925}} [[Qajar Iran|Persia]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Italy}} |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Empire of Japan}} |1886 | |- |{{Државнознаме|Korean Empire}} |1903<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406195055/http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|archive-date=2012-04-06|accessdate=2023-12-29|quote=Following the Korean empire’s signing of Geneva Conventions I and II in 1903, Emperor Gojong established the Red Cross society in Korea in 1905.}}</ref> | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1888 | |- |{{Простознаме|Mecklenburg-Schwerin}} [[Мекленбург-Шверин|Mecklenburg-Schwerin]] |1895 | |- |{{Знаме|Mexico|1893}} |1905 | |- |{{Државнознаме|Principality of Montenegro}} |1875 | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Nicaragua|1896}} |1898 | |- |{{Знаме|Orange Free State}} |1897<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118064848/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|archive-date=2023-11-18|accessdate=2023-12-29|quote=Orange Free State 28.09.1897}}</ref> | |- |{{Знаме|Ottoman Empire}} |1865 | |- |{{Знаме|Panama}} |1907 | |- |{{Знаме|Paraguay|1842}} |1907 | |- |{{Знаме|Peru|1825}} |1880 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Portugal}} |1866 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Prussia}} |1865 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Romania|1862}} [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Romania]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Russian Empire}} |1867 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Saxony}} |1866 | |- |{{Простознаме|Serbia|1991}} [[Кнежевство Србија|Serbia]] |1876 | |- |{{Простознаме|Spain|1843}} [[Шпанија|Spain]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|United Kingdoms of Sweden and Norway}} |1864 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1864 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Thailand|1855}} [[Тајланд|Siam]] |1895 | |- |{{Државнознаме|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |1865 | |- |{{Flagu|United States|1877}} |1882 | |- |{{Знаме|Uruguay}} |1900 | |- |{{Знаме|Venezuela|1863}} |1894 | |- |{{Простознаме|Württemberg}} [[Кралство Виртемберг|Württemberg]] |1864 |Original signatory. |} ; Белешки <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=Note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 6w0r6nk5q6x4c6oir43cqrx8lu8o595 5571396 5571395 2026-06-04T00:31:15Z IvanKonev123 98191 /* Поранешни државни партии */ 5571396 wikitext text/x-wiki [[Image:Parties to the Geneva Conventions.svg|350px|thumb| {| |{{legend|#008000|Страни кон Здружението I–IV и П I–III}} || {{legend|#0000FF|Страни кон Здружението I–IV и П I–II}} |- |{{legend|purple|Страни кон Здружението I–IV и П I и III}} || {{legend|#EEEE00|Страни кон Здружението I–IV и П I}} |- |{{legend|orange|Страни кон Здружението I–IV и П III}} || {{legend|#FF1111|Страни кон Здружението I–IV и без П}} |}]] [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], кои последен пат биле ревидирани во 1949 година, се состојат од 7 индивидуални [[Меѓународен договор|договори]] кои се отворени за [[ратификација]] или [[Виенска конвенција за договорно право|пристапување]] од страна на која било [[суверена држава]]. Тие се: * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] ** [[Прва Женевска конвенција]] ** [[Втора Женевска конвенција]] ** [[Трета Женевска конвенција]] ** [[Четврта Женевска конвенција]] * Дополнителни протоколи ** [[Protocol I|Протокол I]] ** [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]] ** [[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]] Четирите конвенции од 1949 година биле ратификувани од 196 држави, вклучувајќи ги сите [[Земја-членка на Обединетите нации|земји-членки на ОН]], обете [[Набљудувачи на Генералното собрание на Обединетите нации|набљудувачи на ОН]] ([[Света Столица|Светата столица]] и [[Палестина (држава)|Државата Палестина]]), како и [[Кукови Острови|Куковите Острови]]. Протоколите биле ратификувани од 175, 170 и 80 држави, соодветно, а покрај тоа, '''Член 90''' од Протокол I наведувал дека: „Високите договорни страни можат во моментот на потпишување, ратификација или пристапување кон Протоколот, или во кое било друго последователно време, да изјават дека ја признаваат ipso facto и без посебен договор, во однос на која било друга Висока договорна страна што ја прифаќа истата обврска, надлежноста на [Меѓународната комисија за утврдување факти] да истражува наводи од таквата друга страна, како што е овластено со овој член.“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/4e473c7bc8854f2ec12563f60039c738/38c248abda17143ec12563cd0051e243|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-22}}</ref> Декларација која ја дале 77 држави. == Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година == {| class="wikitable sortable" |+Список на држави потписнички на Женевските конвенции ! rowspan="2" width="150" |Држави<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/fr/protection-des-victimes-de-la-guerre|title=Protection des victimes de la guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/CONVPRES?OpenView|title=1949 Conventions and Additional Protocols, and their Commentaries|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="untc">{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280158b1a|title=Geneva Convention relative to the protection of civilian persons in time of war|publisher=United Nations Treaty Collection|accessdate=2016-04-16}}</ref> ! colspan="5" |Година на ратификација/пристапување/сукцесија ! rowspan="2" class="unsortable" |Белешки |- ![[Женевски конвенции|Женевски конвенции {{Безпрелом|I–IV}}]]<ref name="GI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV1.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés et des malades dans les forces armées en campagne|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV2.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés, des malades et des naufragés des forces armées sur mer|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV3.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative au traitement des prisonniers de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIV">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV4.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative à la protection des personnes civiles en temps de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]]<ref name="PI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-1-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]]<ref name="PII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-2-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés non internationaux (Protocole II)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]]<ref name="PIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/2005-PROT-3.fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à l'adoption d'un signe distinctif additionnel (Protocole III)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> !Протокол I Член 90 Декларација<ref name="P1DEC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/20250806-1977-PROT1-ART90.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I) - Etats ayant fait la déclaration prévue à l'article 90|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> |- |{{Знаме|Afghanistan}} |1956 |2009 |2009 |— |— | |- |{{Знаме|Albania}} |1957 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Algeria}} |1960 |1989 |1989 |— |1989 | |- |{{Знаме|Andorra}} |1993 |2025 |2025 |2025 |2025 | |- |{{Знаме|Angola}} |1984 |1984 |2019 |S |— | |- |{{Знаме|Antigua and Barbuda}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Argentina}} |1956 |1986 |1986 |2011 |1996 | |- |{{Знаме|Armenia}} |1993 |1993 |1993 |2011 |— | |- |{{Знаме|Australia}} |1958 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Austria}} |1953 |1982 |1982 |2009 |1982 | |- |{{Знаме|Azerbaijan}} |1993 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bahamas}} |1975 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Bahrain}} |1971 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bangladesh}} |1972 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Barbados}} |1968 |1990 |1990 |— |— | |- |{{Знаме|Belarus}} |1954 |1989 |1989 |2011 |1989 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Byelorussian SSR}}. |- |{{Знаме|Belgium}} |1952 |1986 |1986 |2015 |1987 | |- |{{Знаме|Belize}} |1984 |1984 |1984 |2007 |— | |- |{{Знаме|Benin}} |1961 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bhutan}} |1991 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bolivia}} |1976 |1992 |1983 |S |1992 | |- |{{Знаме|Bosnia and Herzegovina}} |1992 |1992 |1992 |S |1992 | |- |{{Знаме|Botswana}} |1968 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Brazil}} |1957 |1992 |1992 |2009 |1993 | |- |{{Знаме|Brunei}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Bulgaria}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1994 | |- |{{Знаме|Burkina Faso}} |1961 |1987 |1987 |2016 |2004 | |- |{{Знаме|Burundi}} |1971 |1993 |1993 |S |— | |- |{{Знаме|Cambodia}} |1958 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Cameroon}} |1963 |1984 |1984 |2021 |— | |- |{{Знаме|Canada}} |1965 |1990 |1990 |2007 |1990 | |- |{{Знаме|Cape Verde}} |1984 |1995 |1995 |S |1995 | |- |{{Знаме|Central African Republic}} |1966 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Chad}} |1970 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Chile}} |1950 |1991 |1991 |2008 |1991 | |- |{{Знаме|China}} |1956 |1983 |1983 |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|Republic of China}} која беше потписничка во 1956 година. {{Знаме|Macau}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 20 декември 1999 година,<ref name="macau">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/000707-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2000-07-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/7378C8CD1AA61813C1256402003F93D7?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - China|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref>истиот датум Португалија се откажа од своите обврски за територијата<ref name="macau" /> по префрлањето на суверенитетот над Макао на Кина. {{Знаме|Hong Kong}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 1 јули 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/990628-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1999-06-28|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> на истиот датум Велика Британија се откажа од своите обврски за територијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/970624-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1997-06-24|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/67439308D7A3B68BC1256402003F9917?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - United Kingdom|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> по предавањето на суверенитетот над Хонг Конг на Кина. |- |{{Знаме|Colombia}} |1961 |1993 |1995 |S |1996 | |- |{{Знаме|Comoros}} |1985 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Democratic Republic of the Congo}} |1961 |1982 |2002 |— |2002 | |- |{{Знаме|Republic of the Congo}} |1967 |1983 |1983 |S |— | |- |{{Знаме|Cook Islands}} |2002 |2002 |2002 |2011 |2002 | |- |{{Знаме|Costa Rica}} |1969 |1983 |1983 |2008 |1999 | |- |{{Знаме|Côte d'Ivoire}} |1961 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Croatia}} |1992 |1992 |1992 |2007 |1992 | |- |{{Знаме|Cuba}} |1954 |1982 |1999 |— |— | |- |{{Знаме|Cyprus}} |1962 |1979 |1996 |2007 |2002 | |- |{{Знаме|Czech Republic}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1951 |1982 |1982 |2007 |1982 |Сите договори се проширија на {{flag|Faroe Islands}} и на {{flag|Гренланд}}. |- |{{Знаме|Djibouti}} |1978 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Dominica}} |1981 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1958 |1994 |1994 |2009 |— | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1954 |1979 |1979 |2020 |— | |- |{{Знаме|Egypt}} |1952 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|El Salvador}} |1953 |1978 |1978 |2007 |— | |- |{{Знаме|Equatorial Guinea}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Eritrea}} |2000 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Estonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |2009 | |- |{{Знаме|Ethiopia}} |1969 |1994 |1994 |S |— | |- |{{Знаме|Fiji}} |1971 |2008 |2008 |2008 |— | |- |{{Знаме|Finland}} |1955 |1980 |1980 |2009 |1980 | |- |{{Знаме|France}} |1951 |2001 |1984 |2009 |— | |- |{{Знаме|Gabon}} |1965 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|The Gambia}} |1966 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Georgia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |— | |- |{{Знаме|Germany}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1991 | |- |{{Знаме|Ghana}} |1958 |1978 |1978 |S |— | |- |{{Знаме|Greece}} |1956 |1989 |1993 |2009 |1998 | |- |{{Знаме|Grenada}} |1981 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1952 |1987 |1987 |2008 |— | |- |{{Знаме|Guinea}} |1984 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Guinea-Bissau}} |1974 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Guyana}} |1968 |1998 |1998 |2009 |— | |- |{{Знаме|Haiti}} |1957 |2006 |2006 |S |— | |- |{{Знаме|Holy See}} |1951 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Honduras}} |1965 |1995 |1995 |2006 |2025 | |- |{{Знаме|Hungary}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1991 | |- |{{Знаме|Iceland}} |1965 |1987 |1987 |2006 |1987 | |- |{{Знаме|India}} |1950 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Indonesia}} |1958 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Iran}} |1957 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Iraq}} |1956 |2010 |— |— |— | |- |{{Знаме|Ireland}} |1962 |1999 |1999 |S |1999 | |- |{{Знаме|Israel}} |1951 |— |— |2007 |— | |- |{{Знаме|Italy}} |1951 |1986 |1986 |2009 |1986 | |- |{{Знаме|Jamaica}} |1964 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Japan}} |1953 |2004 |2004 |— |2004 | |- |{{Знаме|Jordan}} |1951 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Kazakhstan}} |1992 |1992 |1992 |2009 |— | |- |{{Знаме|Kenya}} |1966 |1999 |1999 |2013 |— | |- |{{Знаме|Kiribati}} |1989 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|North Korea}} |1957 |1988 |— |— |— | |- |{{Знаме|South Korea}} |1966 |1982 |1982 |S |2004 | |- |{{Знаме|Kuwait}} |1967 |1985 |1985 |— |2013 | |- |{{Знаме|Kyrgyzstan}} |1992 |1992 |1992 |2019 |— | |- |{{Знаме|Laos}} |1956 |1980 |1980 |— |1998 | |- |{{Знаме|Latvia}} |1991 |1991 |1991 |2007 |— | |- |{{Знаме|Lebanon}} |1951 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Lesotho}} |1968 |1994 |1994 |2020 |2010 | |- |{{Знаме|Liberia}} |1954 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Libya}} |1956 |1978 |1978 |— |— | |- |{{Знаме|Liechtenstein}} |1950 |1989 |1989 |2006 |1989 | |- |{{Знаме|Lithuania}} |1996 |2000 |2000 |2007 |2000 | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1953 |1989 |1989 |2015 |1993 | |- |{{Знаме|North Macedonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |1993 | |- |{{Знаме|Madagascar}} |1963 |1992 |1992 |2018 |1993 | |- |{{Знаме|Malawi}} |1968 |1991 |1991 |— |2014 | |- |{{Знаме|Malaysia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Maldives}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Mali}} |1965 |1989 |1989 |— |2003 | |- |{{Знаме|Malta}} |1968 |1989 |1989 |S |1989 | |- |{{Знаме|Marshall Islands}} |2004 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Mauritania}} |1962 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Mauritius}} |1970 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Mexico}} |1952 |1983 |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Federated States of Micronesia}} |1995 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Moldova}} |1993 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Monaco}} |1950 |2000 |2000 |2007 |2007 | |- |{{Знаме|Mongolia}} |1958 |1995 |1995 |— |1995 | |- |{{Знаме|Montenegro}} |2006 |2006 |2006 |— |2007 | |- |{{Знаме|Morocco}} |1956 |2011 |2011 |— |— | |- |{{Знаме|Mozambique}} |1983 |1983 |2002 |— |— | |- |{{Знаме|Myanmar}} |1992 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Namibia}} |1991 |1994 |1994 |— |1994 |[[Советот на Обединетите нации за Намибија]] пристапи кон Конвенциите I–IV и Протоколите I–II во 1983 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/831130-GENEVE_e.pdf|title=Accession of the United Nations Council for Namibia to the four Conventions and the two Protocols Additional|date=1983-11-30|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> Намибија ги наследи Конвенциите I-IV во 1991 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/911025_1-GENEVE_e.pdf|title=Succession by Namibia to the Conventions|date=1991-10-25|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> и протоколите I-II во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/940727_1-GENEVE_e.pdf|title=Declaration by Namibia|date=1994-07-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> |- |{{Знаме|Nauru}} |2006 |2006 |2006 |2012 |— | |- |{{Знаме|Nepal}} |1964 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1954 |1987 |1987 |2006 |1987 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–III се проширени на {{flag|Аруба}}, {{flag|Curaçao}}, {{flag|Sint Maarten}}, и на {{flag|Caribbean Netherlands}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/870710_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1987-07-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/061215-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2006-12-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/111017-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-10-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|New Zealand}} |1959 |1988 |1988 |2013 |1988 |{{Знаме|Niue}} се смета за обврзана со ратификацијата на Конвенциите I–IV од страна на Нов Зеланд во 1959 година од страна на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/vwTreatiesByCountrySelected.xsp?xp_countrySelected=NU|title=Niue|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/xsp/.ibmmodres/domino/OpenAttachment/applic/ihl/ihl.nsf/1AA6453A628AFAA9C1257D5E00556C3C/%24File/IHL_and_other_related_Treaties.pdf?Open|title=State Parties to the Following International Humanitarian Law and Other Related Treaties as of 29-Sep-2014|date=2014-09-29|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-15}}</ref> врз основа на донесувањето на сопствениот Закон за Женевските конвенции од 1958 година од страна на Ниуе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.nu/wb/media/Volume%202.pdf|title=Niue Laws|date=2006|publisher=[[Government of Niue]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><br /><br /> Нов Зеланд изјави дека ратификацијата на Протоколите I-II не се однесува на {{Знаме|Cook Islands}} (која подоцна независно ги ратификуваше Протоколите), {{Знаме|Niue}} и {{Знаме|Tokelau}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/880315_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1988-03-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|Nicaragua}} |1953 |1999 |1999 |2009 |— | |- |{{Знаме|Niger}} |1964 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Nigeria}} |1961 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Norway}} |1951 |1981 |1981 |2006 |1981 | |- |{{Знаме|Oman}} |1974 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Pakistan}} |1951 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Palau}} |1996 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Државнознаме|State of Palestine}} |2014 |2014 |2015 |2015 |2018 |[[Палестинска ослободителна организација|Палестинската ослободителна организација]] (ПЛО) еднострано се прогласи за обврзана со Конвенциите I-IV и Протоколот I во 1982 година.<ref name="palno" /><br /><br />Во 1989 година, ПЛО достави писмо до Швајцарското федерално министерство за надворешни работи во кое делумно се наведува дека Државата Палестина одлучила да „се придржува до Четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година и двата дополнителни протоколи кон нив“.<ref name="palter">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jnjg.htm|title=Geneva Conventions for the protection of war victims of 12 August 1949 and Additional Protocols of 8 June 1977 Ratifications, accessions and successions as at 31 December 1996|date=1997-04-30|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-14}}</ref> Сепак, швајцарската влада, која дејствува како депозитар за Конвенциите, одговори наведувајќи дека „не е во позиција да одлучи дали оваа комуникација може да се смета за инструмент за пристапување“ поради „неизвесноста [sic] во рамките на меѓународната заедница во врска со постоењето или непостоењето на државата Палестина“.<ref name="palno">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/890913-GENEVE_e.pdf|title=Note of information|date=1989-09-13|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="palter" /> Во 1990 година, ПЛО достави „Меморандум за пристапување на државата Палестина кон четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година“ до депозитарот и побара прашањето да се разгледа повторно. Сепак, швајцарската влада ги повтори своите претходни заклучоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/901211-GENEVE_e.pdf|title=Information note|date=1990-12-11|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-14}}</ref><br />По усвојувањето на резолуцијата на [[Генерално собрание на Обединетите нации]] со која на Палестина и се доделува статус на земја набљудувач нечленка во ноември 2012 година, Палестина пристапи кон Конвенциите I-IV и Протоколот I во април 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/140410-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2014-04-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-01-09}}</ref> Во јануари 2015 година, Палестина се приклучи кон Протоколите II и III..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2015-01-09|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archive-date=9 January 2015|accessdate=2015-01-09}}</ref> |- |{{Знаме|Panama}} |1956 |1995 |1995 |2012 |1999 | |- |{{Знаме|Papua New Guinea}} |1976 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Paraguay}} |1961 |1990 |1990 |2008 |1998 | |- |{{Знаме|Peru}} |1956 |1989 |1989 |2018 |— | |- |{{Знаме|Philippines}} |{{Подредување|1951.5|{{nowrap|1951 (I)}}<br/>{{nowrap|1952 (II–IV)}}}} |2012 |1986 |2006 |— | |- |{{Знаме|Poland}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Portugal}} |1961 |1992 |1992 |2014 |1994 | |- |{{Знаме|Qatar}} |1975 |1988 |2005 |— |1991 | |- |{{Знаме|Romania}} |1954 |1990 |1990 |2015 |1995 | |- |{{Знаме|Russia}} |1954 |1989 |1989 |S |<s>1989</s> |Конвенциите I–IV и Протоколите I и II ратификувани како {{Знаме|Soviet Union}}.<br /><br />Декларацијата согласно член 90 од Протокол 1 беше повлечена во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494 ∙ Официальное опубликование правовых актов|work=publication.pravo.gov.ru|accessdate=2023-08-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2023-08-23}}</ref> |- |{{Знаме|Rwanda}} |1964 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Saint Kitts and Nevis}} |1986 |1986 |1986 |— |2014 | |- |{{Знаме|Saint Lucia}} |1981 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Saint Vincent and the Grenadines}} |1981 |1983 |1983 |— |2013 | |- |{{Знаме|Samoa}} |1984 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|San Marino}} |1953 |1994 |1994 |2007 |— | |- |{{Знаме|Sao Tome and Principe}} |1976 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Saudi Arabia}} |1963 |1987 |2001 |— |— | |- |{{Знаме|Senegal}} |1963 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Serbia}} |2001 |2001 |2001 |2010 |2001 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Federal Republic of Yugoslavia}}. |- |{{Знаме|Seychelles}} |1984 |1984 |1984 |— |1992 | |- |{{Знаме|Sierra Leone}} |1965 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Singapore}} |1973 |— |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Slovakia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Slovenia}} |1992 |1992 |1992 |2008 |1992 | |- |{{Знаме|Solomon Islands}} |1981 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Somalia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|South Africa}} |1952 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|South Sudan}} |2013 |2013 |2013 |2013 |— | |- |{{Знаме|Spain}} |1952 |1989 |1989 |2010 |1989 | |- |{{Знаме|Sri Lanka}} |1959 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Sudan}} |1957 |2006 |2006 |— |— | |- |{{Знаме|Suriname}} |1976 |1985 |1985 |2013 |— | |- |{{Знаме|Eswatini}} |1973 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Sweden}} |1953 |1979 |1979 |2014 |1979 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1950 |1982 |1982 |2006 |1982 | |- |{{Знаме|Syria}} |1953 |1983 |— |— |— | |- |{{Знаме|Tajikistan}} |1993 |1993 |1993 |— |1997 | |- |{{Знаме|Tanzania}} |1962 |1983 |1983 |S |— |Конвенции I–IV ратификувани како {{flag|Tanganyika(1961–1964)}} |- |{{Знаме|Thailand}} |1954 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Timor-Leste}} |2003 |2005 |2005 |2011 |— | |- |{{Знаме|Togo}} |1962 |1984 |1984 |S |1991 | |- |{{Знаме|Tonga}} |1978 |2003 |2003 |— |2003 | |- |{{Знаме|Trinidad and Tobago}} |1963 |2001 |2001 |— |2001 | |- |{{Знаме|Tunisia}} |1957 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Turkey}} |1954 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Turkmenistan}} |1992 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|Tuvalu}} |1981 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Uganda}} |1964 |1991 |1991 |2008 |— | |- |{{Знаме|Ukraine}} |1954 |1990 |1990 |2010 |1990 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Ukrainian SSR}}. |- |{{Знаме|United Arab Emirates}} |1972 |1983 |1983 |— |1992 | |- |{{Знаме|United Kingdom}} |1957 |1998 |1998 |2009 |1999 |Протоколите I–III се проширени на сите три крунски зависни територии и на 13 од 14 ppБритански прекуморски територии]] (со исклучок на {{flag|Гибралтар}}).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/021101-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2002-11-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/110701-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-07-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/130207-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2013-02-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|United States}} |1955 |S |S |2007 |— |Потпишано во 1949.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/Notification.xsp?documentId=D6B53F5B5D14F35AC1256402003F9920&action=OpenDocument|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-07-18}}</ref> Ратификувано на 9 јуни 1955.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/jmd/legacy/2014/03/15/senateexecrept-9-1955.pdf#:~:text=The%20committee%20considered%20the%204%20conventions%20in%20executive,various%20provisions%20of%20the%20conventions%20by%20other%20parties.|title=GENEVA CONVENTIONS FOR THE PROTECTION OF WAR VICTIMS - REPORT OF THE COMMITTEE ON FOREIGN RELATIONS ON EXECUTIVES D, E, F, AND G EIGHTY-SECOND CONGRESS FIRST SESSION|last=|first=|date=June 27, 1955|work=United States Department of Justice|archive-url=|archive-date=|accessdate=July 18, 2020}}</ref> Протоколите I–II не се ратификувани |- |{{Знаме|Uruguay}} |1969 |1985 |1985 |2012 |1990 | |- |{{Знаме|Uzbekistan}} |1993 |1993 |1993 |— |— | |- |{{Знаме|Vanuatu}} |1982 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Venezuela}} |1956 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Vietnam}} |1957 |1981 |— |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|North Vietnam}}.<ref name="untc" /><br /><br />Исто така ратификуван од Државата Виетнам во 1953 година и Привремената револуционерна влада на Република Јужен Виетнам во 1973 година пред повторното обединување на Виетнам.<ref name="untc" /> |- |{{Знаме|Yemen}} |1970 |1990 |1990 |— |— |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|North Yemen}}<ref name="untc" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/900531_1-GENEVE_e.pdf|title=Ratification of the Additional Protocols I and II by the Yemen Arab Republic|date=1990-05-31|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref><br /><br />Конвенциите I–IV исто така ратификувани од {{Знаме|South Yemen}} во 1977 година пред обединувањето на Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/770627-GENEVE_e.pdf|title=Declaration of Accession by the People's Republic of Yemen|date=1977-06-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref> |- |{{Знаме|Zambia}} |1966 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Zimbabwe}} |1983 |1992 |1992 |— |— | |- class="sortbottom" !'''Вкупно''' ! ! ! ! ! ! |- class="sortbottom" !Ратификувано !196 !175 !170 !80 !78 ! |- class="sortbottom" !Само потпишано !0 !3 !3 !20 !N/A ! |} {| class="wikitable sortable" |+Властите кои поднесоа еднострана декларација согласно член 96, став 3 од Протокол I ! width="150" | Овластување <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/150625-1977-PROT-1-ART96_fr.pdf|title=Autorité ayant fait la déclaration unilatérale prévue à l'article 96, paragraphe 3|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-06-30}}</ref> ! Година на декларација ! Конфликт ! Белешки |- |{{Знамеикона|SADR}} [[Полисарио|Полисарио Фронт]] | 2015 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|title=Unilateral declaration pursuant to Article 96, paragraph 3, of Protocol I|date=2015-06-26|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907192102/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|archive-date=2015-09-07|accessdate=2015-06-30}}</ref> | [[Конфликтот во Западна Сахара]] со [[Мароко]] | Член 96.3 од Протокол I дозволува „орган што претставува народ ангажиран против Висока договорна страна во“ војна за национално ослободување да даде еднострана декларација за примена на четирите конвенции и Протокол I во однос на тој конфликт. Како резултат на таквата декларација, „конвенциите и овој Протокол се подеднакво обврзувачки за сите страни во конфликтот“. Оваа одредба ја повика [[Полисарио|Фронтот Полисарио]] во 2015 година и од тој датум беше единственото движење за национално ослободување чие декларација беше прифатено од меѓународната заедница, бидејќи во претходните обиди релевантната држава не беше страна на Дополнителниот протокол I (Мароко го ратификуваше протоколот во 2011 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.armedgroups-internationallaw.org/2015/09/02/unilateral-declaration-by-polisario-under-api-accepted-by-swiss-federal-council/|title=Unilateral Declaration by Polisario under API accepted by Swiss Federal Council|last=Fortin|first=Katharine|date=2 September 2015|work=Armed Groups and International Law|language=en|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|close|group=Note}} === Поранешни државни партии === Следните држави беа страни на Женевските конвенции I–IV, но нивните ратификации не се признати како применливи за која било [[Наследство на држави|наредна држава]] според меѓународното право, иако сите ги ратификуваа самостојно: {{div col|colwidth=12em}} *{{flagdeco|Чехословачка}} [[Чехословачка]] *{{flagdeco|Источна Германија}} [[Источна Германија]] *{{flagdeco|South Vietnam}} [[Јужен Виетнам]] *{{flagdeco|South Yemen}} [[Јужен Јемен]] *{{flagdeco|Југославија}} [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] *{{flagdeco|Занзибар|1963}} [[Султанат Занзибар|Занзибар]] {{div col end}} == Страни на Женевската конвенција од 1864 година == Првите 10 Члена од [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] биле склучени во 1864 година и ова била оригиналната Женевска конвенција. Следните држави биле страни на Женевската конвенција од 1864 година: {| class="wikitable sortable" !State<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=120|title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> !GC 1864 !Notes |- |{{Знаменце|Flag of Argentina (1861–2010).svg}} [[Аргентина|Argentina]] |1879 | |- |{{Државнознаме|Austrian Empire}} |1866 | |- |{{Простознаме|Baden}} [[Големо Војводство Баден|Baden]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Bavaria}} |1866 |Represented by Joseph Théodore Dompierre in the negotiations |- |{{Знаме|Belgium}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Bolivia}} |1879 | |- |{{Знаме|Brazil|1889}} |1906 | |- |{{Простознаме|Bulgaria}} [[Кнежевство Бугарија|Bulgaria]] |1884 | |- |{{Знаме|British Cape Colony}} |1896 |The Union of South Africa was recognized as the successor state of this ratification. |- |{{Знаме|Chile}} |1879 | |- |{{Државнознаме|Qing dynasty}} |1904 | |- |{{Знаме|Colombia}} |1906 | |- |{{Знаме|Congo Free State}} |1888 | |- |{{Државнознаме|Republic of Cuba (1902–1959)}} |1907 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1907 | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1907 | |- |{{Знаме|El Salvador|1839}} |1874 | |- |{{Простознаме|Second French Empire}} [[Второ Француско Царство|France]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|German Empire}} |1906 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Greece}} |1865 | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1903 | |- |{{Знаме|Haiti|1859}} |1907 | |- |{{Државнознаме|Grand Duchy of Hesse}} |1866 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Papal States}} [[Света Столица|Holy See]] |1868 | |- |{{Знаме|Honduras|1866}} |1898 | |- |{{Простознаме|Iran|1925}} [[Qajar Iran|Persia]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Italy}} |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Empire of Japan}} |1886 | |- |{{Државнознаме|Korean Empire}} |1903<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406195055/http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|archive-date=2012-04-06|accessdate=2023-12-29|quote=Following the Korean empire’s signing of Geneva Conventions I and II in 1903, Emperor Gojong established the Red Cross society in Korea in 1905.}}</ref> | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1888 | |- |{{Простознаме|Mecklenburg-Schwerin}} [[Мекленбург-Шверин|Mecklenburg-Schwerin]] |1895 | |- |{{Знаме|Mexico|1893}} |1905 | |- |{{Државнознаме|Principality of Montenegro}} |1875 | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Nicaragua|1896}} |1898 | |- |{{Знаме|Orange Free State}} |1897<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118064848/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|archive-date=2023-11-18|accessdate=2023-12-29|quote=Orange Free State 28.09.1897}}</ref> | |- |{{Знаме|Ottoman Empire}} |1865 | |- |{{Знаме|Panama}} |1907 | |- |{{Знаме|Paraguay|1842}} |1907 | |- |{{Знаме|Peru|1825}} |1880 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Portugal}} |1866 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Prussia}} |1865 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Romania|1862}} [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Romania]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Russian Empire}} |1867 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Saxony}} |1866 | |- |{{Простознаме|Serbia|1991}} [[Кнежевство Србија|Serbia]] |1876 | |- |{{Простознаме|Spain|1843}} [[Шпанија|Spain]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|United Kingdoms of Sweden and Norway}} |1864 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1864 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Thailand|1855}} [[Тајланд|Siam]] |1895 | |- |{{Државнознаме|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |1865 | |- |{{Flagu|United States|1877}} |1882 | |- |{{Знаме|Uruguay}} |1900 | |- |{{Знаме|Venezuela|1863}} |1894 | |- |{{Простознаме|Württemberg}} [[Кралство Виртемберг|Württemberg]] |1864 |Original signatory. |} ; Белешки <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=Note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] g3n7h1544yo2881zj9p4sc1hud4svh7 5571397 5571396 2026-06-04T00:40:16Z IvanKonev123 98191 /* Страни на Женевската конвенција од 1864 година */ 5571397 wikitext text/x-wiki [[Image:Parties to the Geneva Conventions.svg|350px|thumb| {| |{{legend|#008000|Страни кон Здружението I–IV и П I–III}} || {{legend|#0000FF|Страни кон Здружението I–IV и П I–II}} |- |{{legend|purple|Страни кон Здружението I–IV и П I и III}} || {{legend|#EEEE00|Страни кон Здружението I–IV и П I}} |- |{{legend|orange|Страни кон Здружението I–IV и П III}} || {{legend|#FF1111|Страни кон Здружението I–IV и без П}} |}]] [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], кои последен пат биле ревидирани во 1949 година, се состојат од 7 индивидуални [[Меѓународен договор|договори]] кои се отворени за [[ратификација]] или [[Виенска конвенција за договорно право|пристапување]] од страна на која било [[суверена држава]]. Тие се: * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] ** [[Прва Женевска конвенција]] ** [[Втора Женевска конвенција]] ** [[Трета Женевска конвенција]] ** [[Четврта Женевска конвенција]] * Дополнителни протоколи ** [[Protocol I|Протокол I]] ** [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]] ** [[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]] Четирите конвенции од 1949 година биле ратификувани од 196 држави, вклучувајќи ги сите [[Земја-членка на Обединетите нации|земји-членки на ОН]], обете [[Набљудувачи на Генералното собрание на Обединетите нации|набљудувачи на ОН]] ([[Света Столица|Светата столица]] и [[Палестина (држава)|Државата Палестина]]), како и [[Кукови Острови|Куковите Острови]]. Протоколите биле ратификувани од 175, 170 и 80 држави, соодветно, а покрај тоа, '''Член 90''' од Протокол I наведувал дека: „Високите договорни страни можат во моментот на потпишување, ратификација или пристапување кон Протоколот, или во кое било друго последователно време, да изјават дека ја признаваат ipso facto и без посебен договор, во однос на која било друга Висока договорна страна што ја прифаќа истата обврска, надлежноста на [Меѓународната комисија за утврдување факти] да истражува наводи од таквата друга страна, како што е овластено со овој член.“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/4e473c7bc8854f2ec12563f60039c738/38c248abda17143ec12563cd0051e243|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-22}}</ref> Декларација која ја дале 77 држави. == Страни на Конвенциите и Протоколите I–III од 1949 година == {| class="wikitable sortable" |+Список на држави потписнички на Женевските конвенции ! rowspan="2" width="150" |Држави<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/fr/protection-des-victimes-de-la-guerre|title=Protection des victimes de la guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/CONVPRES?OpenView|title=1949 Conventions and Additional Protocols, and their Commentaries|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="untc">{{Наведена мрежна страница|url=https://treaties.un.org/Pages/showDetails.aspx?objid=0800000280158b1a|title=Geneva Convention relative to the protection of civilian persons in time of war|publisher=United Nations Treaty Collection|accessdate=2016-04-16}}</ref> ! colspan="5" |Година на ратификација/пристапување/сукцесија ! rowspan="2" class="unsortable" |Белешки |- ![[Женевски конвенции|Женевски конвенции {{Безпрелом|I–IV}}]]<ref name="GI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV1.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés et des malades dans les forces armées en campagne|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV2.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention pour l'amélioration du sort des blessés, des malades et des naufragés des forces armées sur mer|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV3.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative au traitement des prisonniers de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref><ref name="GIV">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1949CONV4.pdf|title=Conventions de Genève pour la protection des victimes de la guerre: Convention relative à la protection des personnes civiles en temps de guerre|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]]<ref name="PI">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-1-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]]<ref name="PII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/1977-PROT-2-fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés non internationaux (Protocole II)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> ![[Протокол III кон Женевските конвенции|Протокол III]]<ref name="PIII">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/2005-PROT-3.fr.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à l'adoption d'un signe distinctif additionnel (Protocole III)|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> !Протокол I Член 90 Декларација<ref name="P1DEC">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/20250806-1977-PROT1-ART90.pdf|title=Protocole additionnel aux Conventions de Genève du 12 août 1949 relatif à la protection des victimes des conflits armés internationaux (Protocole I) - Etats ayant fait la déclaration prévue à l'article 90|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|language=French|accessdate=2014-10-14}}</ref> |- |{{Знаме|Afghanistan}} |1956 |2009 |2009 |— |— | |- |{{Знаме|Albania}} |1957 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Algeria}} |1960 |1989 |1989 |— |1989 | |- |{{Знаме|Andorra}} |1993 |2025 |2025 |2025 |2025 | |- |{{Знаме|Angola}} |1984 |1984 |2019 |S |— | |- |{{Знаме|Antigua and Barbuda}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Argentina}} |1956 |1986 |1986 |2011 |1996 | |- |{{Знаме|Armenia}} |1993 |1993 |1993 |2011 |— | |- |{{Знаме|Australia}} |1958 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Austria}} |1953 |1982 |1982 |2009 |1982 | |- |{{Знаме|Azerbaijan}} |1993 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bahamas}} |1975 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Bahrain}} |1971 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bangladesh}} |1972 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Barbados}} |1968 |1990 |1990 |— |— | |- |{{Знаме|Belarus}} |1954 |1989 |1989 |2011 |1989 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Byelorussian SSR}}. |- |{{Знаме|Belgium}} |1952 |1986 |1986 |2015 |1987 | |- |{{Знаме|Belize}} |1984 |1984 |1984 |2007 |— | |- |{{Знаме|Benin}} |1961 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Bhutan}} |1991 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Bolivia}} |1976 |1992 |1983 |S |1992 | |- |{{Знаме|Bosnia and Herzegovina}} |1992 |1992 |1992 |S |1992 | |- |{{Знаме|Botswana}} |1968 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Brazil}} |1957 |1992 |1992 |2009 |1993 | |- |{{Знаме|Brunei}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Bulgaria}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1994 | |- |{{Знаме|Burkina Faso}} |1961 |1987 |1987 |2016 |2004 | |- |{{Знаме|Burundi}} |1971 |1993 |1993 |S |— | |- |{{Знаме|Cambodia}} |1958 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Cameroon}} |1963 |1984 |1984 |2021 |— | |- |{{Знаме|Canada}} |1965 |1990 |1990 |2007 |1990 | |- |{{Знаме|Cape Verde}} |1984 |1995 |1995 |S |1995 | |- |{{Знаме|Central African Republic}} |1966 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Chad}} |1970 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Chile}} |1950 |1991 |1991 |2008 |1991 | |- |{{Знаме|China}} |1956 |1983 |1983 |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|Republic of China}} која беше потписничка во 1956 година. {{Знаме|Macau}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 20 декември 1999 година,<ref name="macau">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/000707-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2000-07-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/7378C8CD1AA61813C1256402003F93D7?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - China|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref>истиот датум Португалија се откажа од своите обврски за територијата<ref name="macau" /> по префрлањето на суверенитетот над Макао на Кина. {{Знаме|Hong Kong}} беше прогласено од Кина за опфатено со нејзината ратификација на Конвенциите I-IV и Протоколите I-II од 1 јули 1997 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/990628-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1999-06-28|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> на истиот датум Велика Британија се откажа од своите обврски за територијата<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/970624-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=1997-06-24|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/ihl.nsf/NORM/67439308D7A3B68BC1256402003F9917?OpenDocument|title=Geneva Conventions of 12 August 1949 - United Kingdom|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> по предавањето на суверенитетот над Хонг Конг на Кина. |- |{{Знаме|Colombia}} |1961 |1993 |1995 |S |1996 | |- |{{Знаме|Comoros}} |1985 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Democratic Republic of the Congo}} |1961 |1982 |2002 |— |2002 | |- |{{Знаме|Republic of the Congo}} |1967 |1983 |1983 |S |— | |- |{{Знаме|Cook Islands}} |2002 |2002 |2002 |2011 |2002 | |- |{{Знаме|Costa Rica}} |1969 |1983 |1983 |2008 |1999 | |- |{{Знаме|Côte d'Ivoire}} |1961 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Croatia}} |1992 |1992 |1992 |2007 |1992 | |- |{{Знаме|Cuba}} |1954 |1982 |1999 |— |— | |- |{{Знаме|Cyprus}} |1962 |1979 |1996 |2007 |2002 | |- |{{Знаме|Czech Republic}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Denmark}} |1951 |1982 |1982 |2007 |1982 |Сите договори се проширија на {{flag|Faroe Islands}} и на {{flag|Гренланд}}. |- |{{Знаме|Djibouti}} |1978 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Dominica}} |1981 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1958 |1994 |1994 |2009 |— | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1954 |1979 |1979 |2020 |— | |- |{{Знаме|Egypt}} |1952 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|El Salvador}} |1953 |1978 |1978 |2007 |— | |- |{{Знаме|Equatorial Guinea}} |1986 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Eritrea}} |2000 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Estonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |2009 | |- |{{Знаме|Ethiopia}} |1969 |1994 |1994 |S |— | |- |{{Знаме|Fiji}} |1971 |2008 |2008 |2008 |— | |- |{{Знаме|Finland}} |1955 |1980 |1980 |2009 |1980 | |- |{{Знаме|France}} |1951 |2001 |1984 |2009 |— | |- |{{Знаме|Gabon}} |1965 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|The Gambia}} |1966 |1989 |1989 |— |— | |- |{{Знаме|Georgia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |— | |- |{{Знаме|Germany}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1991 | |- |{{Знаме|Ghana}} |1958 |1978 |1978 |S |— | |- |{{Знаме|Greece}} |1956 |1989 |1993 |2009 |1998 | |- |{{Знаме|Grenada}} |1981 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1952 |1987 |1987 |2008 |— | |- |{{Знаме|Guinea}} |1984 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Guinea-Bissau}} |1974 |1986 |1986 |— |— | |- |{{Знаме|Guyana}} |1968 |1998 |1998 |2009 |— | |- |{{Знаме|Haiti}} |1957 |2006 |2006 |S |— | |- |{{Знаме|Holy See}} |1951 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Honduras}} |1965 |1995 |1995 |2006 |2025 | |- |{{Знаме|Hungary}} |1954 |1989 |1989 |2006 |1991 | |- |{{Знаме|Iceland}} |1965 |1987 |1987 |2006 |1987 | |- |{{Знаме|India}} |1950 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Indonesia}} |1958 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Iran}} |1957 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Iraq}} |1956 |2010 |— |— |— | |- |{{Знаме|Ireland}} |1962 |1999 |1999 |S |1999 | |- |{{Знаме|Israel}} |1951 |— |— |2007 |— | |- |{{Знаме|Italy}} |1951 |1986 |1986 |2009 |1986 | |- |{{Знаме|Jamaica}} |1964 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Japan}} |1953 |2004 |2004 |— |2004 | |- |{{Знаме|Jordan}} |1951 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Kazakhstan}} |1992 |1992 |1992 |2009 |— | |- |{{Знаме|Kenya}} |1966 |1999 |1999 |2013 |— | |- |{{Знаме|Kiribati}} |1989 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|North Korea}} |1957 |1988 |— |— |— | |- |{{Знаме|South Korea}} |1966 |1982 |1982 |S |2004 | |- |{{Знаме|Kuwait}} |1967 |1985 |1985 |— |2013 | |- |{{Знаме|Kyrgyzstan}} |1992 |1992 |1992 |2019 |— | |- |{{Знаме|Laos}} |1956 |1980 |1980 |— |1998 | |- |{{Знаме|Latvia}} |1991 |1991 |1991 |2007 |— | |- |{{Знаме|Lebanon}} |1951 |1997 |1997 |— |— | |- |{{Знаме|Lesotho}} |1968 |1994 |1994 |2020 |2010 | |- |{{Знаме|Liberia}} |1954 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Libya}} |1956 |1978 |1978 |— |— | |- |{{Знаме|Liechtenstein}} |1950 |1989 |1989 |2006 |1989 | |- |{{Знаме|Lithuania}} |1996 |2000 |2000 |2007 |2000 | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1953 |1989 |1989 |2015 |1993 | |- |{{Знаме|North Macedonia}} |1993 |1993 |1993 |2008 |1993 | |- |{{Знаме|Madagascar}} |1963 |1992 |1992 |2018 |1993 | |- |{{Знаме|Malawi}} |1968 |1991 |1991 |— |2014 | |- |{{Знаме|Malaysia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Maldives}} |1991 |1991 |1991 |— |— | |- |{{Знаме|Mali}} |1965 |1989 |1989 |— |2003 | |- |{{Знаме|Malta}} |1968 |1989 |1989 |S |1989 | |- |{{Знаме|Marshall Islands}} |2004 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Mauritania}} |1962 |1980 |1980 |— |— | |- |{{Знаме|Mauritius}} |1970 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Mexico}} |1952 |1983 |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Federated States of Micronesia}} |1995 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Moldova}} |1993 |1993 |1993 |2008 |— | |- |{{Знаме|Monaco}} |1950 |2000 |2000 |2007 |2007 | |- |{{Знаме|Mongolia}} |1958 |1995 |1995 |— |1995 | |- |{{Знаме|Montenegro}} |2006 |2006 |2006 |— |2007 | |- |{{Знаме|Morocco}} |1956 |2011 |2011 |— |— | |- |{{Знаме|Mozambique}} |1983 |1983 |2002 |— |— | |- |{{Знаме|Myanmar}} |1992 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Namibia}} |1991 |1994 |1994 |— |1994 |[[Советот на Обединетите нации за Намибија]] пристапи кон Конвенциите I–IV и Протоколите I–II во 1983 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/831130-GENEVE_e.pdf|title=Accession of the United Nations Council for Namibia to the four Conventions and the two Protocols Additional|date=1983-11-30|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> Намибија ги наследи Конвенциите I-IV во 1991 година,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/911025_1-GENEVE_e.pdf|title=Succession by Namibia to the Conventions|date=1991-10-25|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> и протоколите I-II во 1994 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/940727_1-GENEVE_e.pdf|title=Declaration by Namibia|date=1994-07-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2014-04-17}}</ref> |- |{{Знаме|Nauru}} |2006 |2006 |2006 |2012 |— | |- |{{Знаме|Nepal}} |1964 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1954 |1987 |1987 |2006 |1987 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–III се проширени на {{flag|Аруба}}, {{flag|Curaçao}}, {{flag|Sint Maarten}}, и на {{flag|Caribbean Netherlands}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/870710_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1987-07-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/061215-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2006-12-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/111017-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-10-17|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|New Zealand}} |1959 |1988 |1988 |2013 |1988 |{{Знаме|Niue}} се смета за обврзана со ратификацијата на Конвенциите I–IV од страна на Нов Зеланд во 1959 година од страна на [[Меѓународен комитет на Црвениот крст]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/vwTreatiesByCountrySelected.xsp?xp_countrySelected=NU|title=Niue|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-17}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/xsp/.ibmmodres/domino/OpenAttachment/applic/ihl/ihl.nsf/1AA6453A628AFAA9C1257D5E00556C3C/%24File/IHL_and_other_related_Treaties.pdf?Open|title=State Parties to the Following International Humanitarian Law and Other Related Treaties as of 29-Sep-2014|date=2014-09-29|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-15}}</ref> врз основа на донесувањето на сопствениот Закон за Женевските конвенции од 1958 година од страна на Ниуе.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gov.nu/wb/media/Volume%202.pdf|title=Niue Laws|date=2006|publisher=[[Government of Niue]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><br /><br /> Нов Зеланд изјави дека ратификацијата на Протоколите I-II не се однесува на {{Знаме|Cook Islands}} (која подоцна независно ги ратификуваше Протоколите), {{Знаме|Niue}} и {{Знаме|Tokelau}}.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/880315_2-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=1988-03-15|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|Nicaragua}} |1953 |1999 |1999 |2009 |— | |- |{{Знаме|Niger}} |1964 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Nigeria}} |1961 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Norway}} |1951 |1981 |1981 |2006 |1981 | |- |{{Знаме|Oman}} |1974 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|Pakistan}} |1951 |S |S |— |— | |- |{{Знаме|Palau}} |1996 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Државнознаме|State of Palestine}} |2014 |2014 |2015 |2015 |2018 |[[Палестинска ослободителна организација|Палестинската ослободителна организација]] (ПЛО) еднострано се прогласи за обврзана со Конвенциите I-IV и Протоколот I во 1982 година.<ref name="palno" /><br /><br />Во 1989 година, ПЛО достави писмо до Швајцарското федерално министерство за надворешни работи во кое делумно се наведува дека Државата Палестина одлучила да „се придржува до Четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година и двата дополнителни протоколи кон нив“.<ref name="palter">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icrc.org/eng/resources/documents/misc/57jnjg.htm|title=Geneva Conventions for the protection of war victims of 12 August 1949 and Additional Protocols of 8 June 1977 Ratifications, accessions and successions as at 31 December 1996|date=1997-04-30|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2014-10-14}}</ref> Сепак, швајцарската влада, која дејствува како депозитар за Конвенциите, одговори наведувајќи дека „не е во позиција да одлучи дали оваа комуникација може да се смета за инструмент за пристапување“ поради „неизвесноста [sic] во рамките на меѓународната заедница во врска со постоењето или непостоењето на државата Палестина“.<ref name="palno">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/890913-GENEVE_e.pdf|title=Note of information|date=1989-09-13|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-07-16}}</ref><ref name="palter" /> Во 1990 година, ПЛО достави „Меморандум за пристапување на државата Палестина кон четирите Женевски конвенции од 12 август 1949 година“ до депозитарот и побара прашањето да се разгледа повторно. Сепак, швајцарската влада ги повтори своите претходни заклучоци.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/901211-GENEVE_e.pdf|title=Information note|date=1990-12-11|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-14}}</ref><br />По усвојувањето на резолуцијата на [[Генерално собрание на Обединетите нации]] со која на Палестина и се доделува статус на земја набљудувач нечленка во ноември 2012 година, Палестина пристапи кон Конвенциите I-IV и Протоколот I во април 2014 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/140410-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2014-04-10|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-01-09}}</ref> Во јануари 2015 година, Палестина се приклучи кон Протоколите II и III..<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|title=Notification to the Governments of the States parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protection of War Victims|date=2015-01-09|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150109224229/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/en/documents/geneva-150109_en.pdf|archive-date=9 January 2015|accessdate=2015-01-09}}</ref> |- |{{Знаме|Panama}} |1956 |1995 |1995 |2012 |1999 | |- |{{Знаме|Papua New Guinea}} |1976 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Paraguay}} |1961 |1990 |1990 |2008 |1998 | |- |{{Знаме|Peru}} |1956 |1989 |1989 |2018 |— | |- |{{Знаме|Philippines}} |{{Подредување|1951.5|{{nowrap|1951 (I)}}<br/>{{nowrap|1952 (II–IV)}}}} |2012 |1986 |2006 |— | |- |{{Знаме|Poland}} |1954 |1991 |1991 |2009 |1992 | |- |{{Знаме|Portugal}} |1961 |1992 |1992 |2014 |1994 | |- |{{Знаме|Qatar}} |1975 |1988 |2005 |— |1991 | |- |{{Знаме|Romania}} |1954 |1990 |1990 |2015 |1995 | |- |{{Знаме|Russia}} |1954 |1989 |1989 |S |<s>1989</s> |Конвенциите I–IV и Протоколите I и II ратификувани како {{Знаме|Soviet Union}}.<br /><br />Декларацијата согласно член 90 од Протокол 1 беше повлечена во 2019 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494 ∙ Официальное опубликование правовых актов|work=publication.pravo.gov.ru|accessdate=2023-08-23}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977/state-parties/RU|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2023-08-23}}</ref> |- |{{Знаме|Rwanda}} |1964 |1984 |1984 |— |1993 | |- |{{Знаме|Saint Kitts and Nevis}} |1986 |1986 |1986 |— |2014 | |- |{{Знаме|Saint Lucia}} |1981 |1982 |1982 |— |— | |- |{{Знаме|Saint Vincent and the Grenadines}} |1981 |1983 |1983 |— |2013 | |- |{{Знаме|Samoa}} |1984 |1984 |1984 |— |— | |- |{{Знаме|San Marino}} |1953 |1994 |1994 |2007 |— | |- |{{Знаме|Sao Tome and Principe}} |1976 |1996 |1996 |— |— | |- |{{Знаме|Saudi Arabia}} |1963 |1987 |2001 |— |— | |- |{{Знаме|Senegal}} |1963 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Serbia}} |2001 |2001 |2001 |2010 |2001 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Federal Republic of Yugoslavia}}. |- |{{Знаме|Seychelles}} |1984 |1984 |1984 |— |1992 | |- |{{Знаме|Sierra Leone}} |1965 |1986 |1986 |S |— | |- |{{Знаме|Singapore}} |1973 |— |— |2008 |— | |- |{{Знаме|Slovakia}} |1993 |1993 |1993 |2007 |1995 | |- |{{Знаме|Slovenia}} |1992 |1992 |1992 |2008 |1992 | |- |{{Знаме|Solomon Islands}} |1981 |1988 |1988 |— |— | |- |{{Знаме|Somalia}} |1962 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|South Africa}} |1952 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|South Sudan}} |2013 |2013 |2013 |2013 |— | |- |{{Знаме|Spain}} |1952 |1989 |1989 |2010 |1989 | |- |{{Знаме|Sri Lanka}} |1959 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Sudan}} |1957 |2006 |2006 |— |— | |- |{{Знаме|Suriname}} |1976 |1985 |1985 |2013 |— | |- |{{Знаме|Eswatini}} |1973 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Sweden}} |1953 |1979 |1979 |2014 |1979 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1950 |1982 |1982 |2006 |1982 | |- |{{Знаме|Syria}} |1953 |1983 |— |— |— | |- |{{Знаме|Tajikistan}} |1993 |1993 |1993 |— |1997 | |- |{{Знаме|Tanzania}} |1962 |1983 |1983 |S |— |Конвенции I–IV ратификувани како {{flag|Tanganyika(1961–1964)}} |- |{{Знаме|Thailand}} |1954 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Timor-Leste}} |2003 |2005 |2005 |2011 |— | |- |{{Знаме|Togo}} |1962 |1984 |1984 |S |1991 | |- |{{Знаме|Tonga}} |1978 |2003 |2003 |— |2003 | |- |{{Знаме|Trinidad and Tobago}} |1963 |2001 |2001 |— |2001 | |- |{{Знаме|Tunisia}} |1957 |1979 |1979 |— |— | |- |{{Знаме|Turkey}} |1954 |— |— |S |— | |- |{{Знаме|Turkmenistan}} |1992 |1992 |1992 |— |— | |- |{{Знаме|Tuvalu}} |1981 |— |— |— |— | |- |{{Знаме|Uganda}} |1964 |1991 |1991 |2008 |— | |- |{{Знаме|Ukraine}} |1954 |1990 |1990 |2010 |1990 |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|Ukrainian SSR}}. |- |{{Знаме|United Arab Emirates}} |1972 |1983 |1983 |— |1992 | |- |{{Знаме|United Kingdom}} |1957 |1998 |1998 |2009 |1999 |Протоколите I–III се проширени на сите три крунски зависни територии и на 13 од 14 ppБритански прекуморски територии]] (со исклучок на {{flag|Гибралтар}}).<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/021101-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2002-11-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/110701-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2011-07-01|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/130207-GENEVE_e.pdf|title=Notification to the Governments of the States Parties to the Geneva Conventions of 12 August 1949 for the Protoection of War Victims|date=2013-02-07|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2013-08-14}}</ref> |- |{{Знаме|United States}} |1955 |S |S |2007 |— |Потпишано во 1949.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/Notification.xsp?documentId=D6B53F5B5D14F35AC1256402003F9920&action=OpenDocument|work=ihl-databases.icrc.org|accessdate=2020-07-18}}</ref> Ратификувано на 9 јуни 1955.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justice.gov/sites/default/files/jmd/legacy/2014/03/15/senateexecrept-9-1955.pdf#:~:text=The%20committee%20considered%20the%204%20conventions%20in%20executive,various%20provisions%20of%20the%20conventions%20by%20other%20parties.|title=GENEVA CONVENTIONS FOR THE PROTECTION OF WAR VICTIMS - REPORT OF THE COMMITTEE ON FOREIGN RELATIONS ON EXECUTIVES D, E, F, AND G EIGHTY-SECOND CONGRESS FIRST SESSION|last=|first=|date=June 27, 1955|work=United States Department of Justice|archive-url=|archive-date=|accessdate=July 18, 2020}}</ref> Протоколите I–II не се ратификувани |- |{{Знаме|Uruguay}} |1969 |1985 |1985 |2012 |1990 | |- |{{Знаме|Uzbekistan}} |1993 |1993 |1993 |— |— | |- |{{Знаме|Vanuatu}} |1982 |1985 |1985 |— |— | |- |{{Знаме|Venezuela}} |1956 |1998 |1998 |— |— | |- |{{Знаме|Vietnam}} |1957 |1981 |— |— |— |Конвенциите I–IV ратификувани како {{Знаме|North Vietnam}}.<ref name="untc" /><br /><br />Исто така ратификуван од Државата Виетнам во 1953 година и Привремената револуционерна влада на Република Јужен Виетнам во 1973 година пред повторното обединување на Виетнам.<ref name="untc" /> |- |{{Знаме|Yemen}} |1970 |1990 |1990 |— |— |Конвенциите I–IV и Протоколите I–II ратификувани како {{Знаме|North Yemen}}<ref name="untc" /><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/900531_1-GENEVE_e.pdf|title=Ratification of the Additional Protocols I and II by the Yemen Arab Republic|date=1990-05-31|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref><br /><br />Конвенциите I–IV исто така ратификувани од {{Знаме|South Yemen}} во 1977 година пред обединувањето на Јемен.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/770627-GENEVE_e.pdf|title=Declaration of Accession by the People's Republic of Yemen|date=1977-06-27|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2016-04-16}}</ref> |- |{{Знаме|Zambia}} |1966 |1995 |1995 |— |— | |- |{{Знаме|Zimbabwe}} |1983 |1992 |1992 |— |— | |- class="sortbottom" !'''Вкупно''' ! ! ! ! ! ! |- class="sortbottom" !Ратификувано !196 !175 !170 !80 !78 ! |- class="sortbottom" !Само потпишано !0 !3 !3 !20 !N/A ! |} {| class="wikitable sortable" |+Властите кои поднесоа еднострана декларација согласно член 96, став 3 од Протокол I ! width="150" | Овластување <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/aussenpolitik/voelkerrecht/geneve/150625-1977-PROT-1-ART96_fr.pdf|title=Autorité ayant fait la déclaration unilatérale prévue à l'article 96, paragraphe 3|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|accessdate=2015-06-30}}</ref> ! Година на декларација ! Конфликт ! Белешки |- |{{Знамеикона|SADR}} [[Полисарио|Полисарио Фронт]] | 2015 <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|title=Unilateral declaration pursuant to Article 96, paragraph 3, of Protocol I|date=2015-06-26|publisher=[[Federal Department of Foreign Affairs|Federal Department of Foreign Affairs of Switzerland]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20150907192102/https://www.eda.admin.ch/content/dam/eda/fr/documents/topics/aussenpolitik/voelkerrecht/Geneve/150626-GENEVE_en.pdf|archive-date=2015-09-07|accessdate=2015-06-30}}</ref> | [[Конфликтот во Западна Сахара]] со [[Мароко]] | Член 96.3 од Протокол I дозволува „орган што претставува народ ангажиран против Висока договорна страна во“ војна за национално ослободување да даде еднострана декларација за примена на четирите конвенции и Протокол I во однос на тој конфликт. Како резултат на таквата декларација, „конвенциите и овој Протокол се подеднакво обврзувачки за сите страни во конфликтот“. Оваа одредба ја повика [[Полисарио|Фронтот Полисарио]] во 2015 година и од тој датум беше единственото движење за национално ослободување чие декларација беше прифатено од меѓународната заедница, бидејќи во претходните обиди релевантната држава не беше страна на Дополнителниот протокол I (Мароко го ратификуваше протоколот во 2011 година). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.armedgroups-internationallaw.org/2015/09/02/unilateral-declaration-by-polisario-under-api-accepted-by-swiss-federal-council/|title=Unilateral Declaration by Polisario under API accepted by Swiss Federal Council|last=Fortin|first=Katharine|date=2 September 2015|work=Armed Groups and International Law|language=en|accessdate=12 August 2025}}</ref> |} '''Белешки'''<templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|close|group=Note}} === Поранешни државни партии === Следните држави беа страни на Женевските конвенции I–IV, но нивните ратификации не се признати како применливи за која било [[Наследство на држави|наредна држава]] според меѓународното право, иако сите ги ратификуваа самостојно: {{div col|colwidth=12em}} *{{flagdeco|Чехословачка}} [[Чехословачка]] *{{flagdeco|Источна Германија}} [[Источна Германија]] *{{flagdeco|South Vietnam}} [[Јужен Виетнам]] *{{flagdeco|South Yemen}} [[Јужен Јемен]] *{{flagdeco|Југославија}} [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]] *{{flagdeco|Занзибар|1963}} [[Султанат Занзибар|Занзибар]] {{div col end}} == Страни на Женевската конвенција од 1864 година == Првите 10 Члена од [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] биле склучени во 1864 година и ова била оригиналната Женевска конвенција. Следните држави биле страни на Женевската конвенција од 1864 година: {| class="wikitable sortable" !State<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=120|title=Convention for the Amelioration of the Condition of the Wounded in Armies in the Field. Geneva, 22 August 1864|publisher=[[International Committee of the Red Cross]]|accessdate=2013-07-16}}</ref> !GC 1864 !Notes |- |{{Знаменце|Flag of Argentina (1861–2010).svg}} [[Аргентина|Argentina]] |1879 | |- |{{Државнознаме|Austrian Empire}} |1866 | |- |{{Простознаме|Baden}} [[Големо Војводство Баден|Baden]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Bavaria}} |1866 |Represented by Joseph Théodore Dompierre in the negotiations |- |{{Знаме|Belgium}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Bolivia}} |1879 | |- |{{Знаме|Brazil|1889}} |1906 | |- |{{Простознаме|Bulgaria}} [[Кнежевство Бугарија|Bulgaria]] |1884 | |- |{{flag|British Cape Colony}} |1896 |The Union of South Africa was recognized as the successor state of this ratification. |- |{{Знаме|Chile}} |1879 | |- |{{Државнознаме|Qing dynasty}} |1904 | |- |{{Знаме|Colombia}} |1906 | |- |{{flag|Congo Free State}} |1888 | |- |{{flagcountry|Cuba}}, но [[Република Куба (1902–1959)]] | |- |{{Знаме|Denmark}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Dominican Republic}} |1907 | |- |{{Знаме|Ecuador}} |1907 | |- |{{Знаме|El Salvador|1839}} |1874 | |- |{{Простознаме|Second French Empire}} [[Второ Француско Царство|France]] |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|German Empire}} |1906 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Greece}} |1865 | |- |{{Знаме|Guatemala}} |1903 | |- |{{Знаме|Haiti|1859}} |1907 | |- |{{Државнознаме|Grand Duchy of Hesse}} |1866 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Papal States}} [[Света Столица|Holy See]] |1868 | |- |{{Знаме|Honduras|1866}} |1898 | |- |{{Простознаме|Iran|1925}} [[Qajar Iran|Persia]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Italy}} |1864 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Empire of Japan}} |1886 | |- |{{Државнознаме|Korean Empire}} |1903<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|title=History|archive-url=https://web.archive.org/web/20120406195055/http://www.redcross.or.kr/eng/eng_introduce/introduce_krc_history.do|archive-date=2012-04-06|accessdate=2023-12-29|quote=Following the Korean empire’s signing of Geneva Conventions I and II in 1903, Emperor Gojong established the Red Cross society in Korea in 1905.}}</ref> | |- |{{Знаме|Luxembourg}} |1888 | |- |{{flagdeco|Мекленбург-Шверин}} [[Grand Duchy of Mecklenburg-Schwerin|Mecklenburg-Schwerin]] |1895 | |- |{{Знаме|Mexico|1893}} |1905 | |- |{{Државнознаме|Principality of Montenegro}} |1875 | |- |{{Знаме|Netherlands}} |1864 |Original signatory. |- |{{Знаме|Nicaragua|1896}} |1898 | |- |{{Знаме|Orange Free State}} |1897<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|title=Archived copy|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118064848/https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/gc-1864/state-parties|archive-date=2023-11-18|accessdate=2023-12-29|quote=Orange Free State 28.09.1897}}</ref> | |- |{{Знаме|Ottoman Empire}} |1865 | |- |{{Знаме|Panama}} |1907 | |- |{{Знаме|Paraguay|1842}} |1907 | |- |{{Знаме|Peru|1825}} |1880 | |- |{{Државнознаме|Kingdom of Portugal}} |1866 |Original signatory. |- |{{Државнознаме|Kingdom of Prussia}} |1865 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Romania|1862}} [[Обединето Кнежевство Влашка и Молдавија|Romania]] |1874 | |- |{{Државнознаме|Russian Empire}} |1867 | |- |{{flag|Кралство Саксонија}}[[Кралство Саксонија]] |1866 | |- |{{Простознаме|Serbia|1991}} [[Кнежевство Србија|Serbia]] |1876 | |- |{{Простознаме|Spain|1843}} [[Шпанија|Spain]] |1864 |Original signatory. |- |{{flagcountry|United Kingdoms of Sweden and Norway}}[[Унија на Шведска и Норвешка]] |1864 | |- |{{Знаме|Switzerland}} |1864 |Original signatory. |- |{{Простознаме|Thailand|1855}} [[Тајланд|Siam]] |1895 | |- |{{Државнознаме|United Kingdom of Great Britain and Ireland}} |1865 | |- |{{Flagu|United States|1877}} |1882 | |- |{{Знаме|Uruguay}} |1900 | |- |{{Знаме|Venezuela|1863}} |1894 | |- |{{Простознаме|Württemberg}} [[Кралство Виртемберг|Württemberg]] |1864 |Original signatory. |} ; Белешки <templatestyles {{Наводи|group=Note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|2}}{{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] k0eoz3y32q7gd3az0i3vjl3aubwlodn Ванита Матил 0 1396722 5571384 2026-06-04T00:00:33Z Rfstefan 133784 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1341646967|Vanitha Mathil]]“ 5571384 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=|image=Vanitha Mathil Kollam 6.jpg|caption=Women's Wall at Kollam|date=1 January 2019|place=[[Kerala]], India|motive=To uphold gender equality and protest against gender discrimination in entry rules at [[Sabarimala]]|organisers=[[Government of Kerala]]|type=[[Human chain (politics)|Human chain]]|participants=Around three to five million women}}'''Ванита Матил''' („Женски ѕид“) — човечки синџир формиран на 1 јануари 2019 година низ [[Индија|индиската]] држава [[Керала]] за да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација. Ѕидот бил формиран исклучиво од жени и се протегал на растојание од околу 620 километри (390 милји) од Касаргод до Тируванантапурам . <ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|title=Sabarimala row: Lakhs to form 'women's wall' in Kerala|date=1 January 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101194055/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|title=Women's wall in Kerala HIGHLIGHTS: Lakhs of women line up for 'Vanitha Mathil' across state|date=1 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101090147/https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|archive-date=1 January 2019}}</ref> Околу три до пет милиони жени учествувале во настанот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|title=Lakhs Of Women Join Hands To Form 620-Km "Human Wall For Equality" In Kerala|date=1 January 2019|work=NDTV|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102113840/https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|archive-date=2 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|title=Kerala wall: 50 lakh women form 620-km Vanitha Mathil, take pledge to uphold gender equality|date=1 January 2019|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004804/https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Позадина == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Entry of women to Sabarimala}}Во Керала, хиндуистичкиот храм во Сабаримала традиционално им забранувал на жените на возраст меѓу 10 и 50 години да влегуваат за да го обожаваат богот Ајапа. Некои луѓе тврделе дека на жените им е забранет влезот бидејќи [[Менструација|менструацијата]] ја сметале за нечиста, но верниците тврделе дека не им е дозволен влез поради целибатната природа на божеството. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|title=India's top court strikes down ban on 'menstruating' women entering Hindu holy site|date=28 September 2018|work=The Independent|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|archive-date=11 August 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|title=Celibate nature of Lord Ayyappa of Sabarimala temple protected by Constitution, SC told|date=25 July 2018|work=Times of India|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111130531/https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|archive-date=11 January 2019}}</ref> Во септември 2018 година, Врховниот суд на Индија, во историска пресуда, им дозволи на жените од сите возрасти да влезат во храмот, наведувајќи дека секоја дискриминација врз основа на биолошки разлики е неуставна. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|title=Sabarimala temple: India's top court revokes ban on women|date=28 September 2018|work=[[BBC]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105112604/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|archive-date=5 January 2019}}</ref> Владејачката коалиција на државата Левичарски демократски фронт ја поздравил пресудата, додека опозициските партии како што се партијата Бхаратија Џаната и Индискиот национален конгрес започнале протести против пресудата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|title=Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue|date=17 October 2018|work=India Today|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121182329/https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|archive-date=21 November 2018}}</ref> Многу хиндуистички групи протестирале против пресудата и одлуката на државната влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|title=Sabarimala women entry: Hindu outfits to intensify stir|date=11 October 2018|work=Times of India|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012090100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|archive-date=12 October 2018}}</ref> На 15 декември 2018 година, главниот министер на Керала, Пинараји Виџајан, по состанокот со 176 општествени и политички организации објавил дека женскиот ѕид ќе се одржел на Нова Година за да се заштитат ренесансните вредности на државата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|title=Kerala gears up for massive Women's Wall event: All you need to know|date=31 December 2018|work=[[The News Minute]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055801/https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|archive-date=3 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/its-official-womens-wall-is-a-state-govt-programme/articleshow/66960568.cms|title=It's official: 'Women's wall' is a state govt programme|date=6 December 2018|work=Times of India}}</ref> Објавена била и тематска песна за настанот од Прабха Варма . <ref>{{Наведени вести|url=http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|title=Slew of spirited musical expression for women's wall|date=29 December 2018|work=[[United News of India]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103060758/http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> На 1 јануари 2019 година во 16:00 часот&nbsp;попладне, ѕидот го оформиле околу три до пет милиони жени по националните автопати на државата Керала во должина од околу 620 километри (390 милји). <ref name="bbcwebsite">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|title=Sabarimala temple: Indian women form '620km human chain' for equality|date=January 2019|work=BBC News|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102155229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|archive-date=2 January 2019|publisher=BBC}}</ref> Ѕидот започнал во северниот крај на државата од кој што го предводел министерот за здравство и социјална правда на Керала, К.К. Шаилаџа, во Касаргод, а завршил во Тируванантапурам на југ со Бринда Карат, лидерка на Комунистичката партија на Индија. <ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms "Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights"]. ''[[The Times of India]]''. 1 January 2019. [https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms Archived] from the original on 1 January 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 January</span> 2019</span>.</cite></ref> Активистите на Раштрија Свајамсевак Санг и партијата Бхаратија Џаната наводно се обиделе да го нападнат ѕидот во Касаргод. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|title=Suspected RSS-BJP workers attack women's wall at Kasargod's Chettukund; journalists assaulted|work=[[The New Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051132/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|archive-date=2 January 2019}}</ref> Истиот ден, во поддршка на настанот во Керала, биле организирани женски ѕидови во знак на солидарност со Ванита Матил во други индиски градови, вклучувајќи ги [[Њу Делхи]], [[Мумбај]] <ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/women-form-human-chain-in-mumbai-to-support-kerala-womens-wall/articleshow/67345513.cms|title=Women form human chain in Mumbai to support Kerala 'Women's Wall'|date=2 January 2019|work=[[The Economic Times]]}}</ref> и Ченај . <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|title=Chennai women form Vanitha Mathil in solidarity with Kerala Women's Wall|date=1 January 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106154949/http://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|archive-date=6 January 2019}}</ref> Женскиот ѕид во Керала стана четвртиот најголем човечки синџир направен досега во светот, и најголемиот формиран исклучиво од жени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|title=In case you haven't noticed yet, the women's wall in Kerala was the fourth largest human chain ever|work=[[News 18]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055935/https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Референци == {{Наводи|2}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] m9yy3zuxmsus67hk0wkd0t711wp8ore 5571385 5571384 2026-06-04T00:06:27Z Rfstefan 133784 5571385 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=|image=Vanitha Mathil Kollam 6.jpg|caption=Женски ѕид во Колам|date=1 Јануари 2019|place=[[Керала]], Индија|motive=Да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација во [[Sabarimala]]|organisers=[[Влада на Керала]]|type=[[Human chain (politics)|Human chain]]|participants=Околу три до пет милиони жени}}'''Ванита Матил''' („Женски ѕид“) — човечки синџир формиран на 1 јануари 2019 година низ [[Индија|индиската]] држава [[Керала]] за да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација. Ѕидот бил формиран исклучиво од жени и се протегал на растојание од околу 620 километри (390 милји) од Касаргод до Тируванантапурам . <ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|title=Sabarimala row: Lakhs to form 'women's wall' in Kerala|date=1 January 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101194055/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|title=Women's wall in Kerala HIGHLIGHTS: Lakhs of women line up for 'Vanitha Mathil' across state|date=1 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101090147/https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|archive-date=1 January 2019}}</ref> Околу три до пет милиони жени учествувале во настанот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|title=Lakhs Of Women Join Hands To Form 620-Km "Human Wall For Equality" In Kerala|date=1 January 2019|work=NDTV|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102113840/https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|archive-date=2 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|title=Kerala wall: 50 lakh women form 620-km Vanitha Mathil, take pledge to uphold gender equality|date=1 January 2019|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004804/https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Позадина == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Entry of women to Sabarimala}}Во Керала, хиндуистичкиот храм во Сабаримала традиционално им забранувал на жените на возраст меѓу 10 и 50 години да влегуваат за да го обожаваат богот Ајапа. Некои луѓе тврделе дека на жените им е забранет влезот бидејќи [[Менструација|менструацијата]] ја сметале за нечиста, но верниците тврделе дека не им е дозволен влез поради целибатната природа на божеството. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|title=India's top court strikes down ban on 'menstruating' women entering Hindu holy site|date=28 September 2018|work=The Independent|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|archive-date=11 August 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|title=Celibate nature of Lord Ayyappa of Sabarimala temple protected by Constitution, SC told|date=25 July 2018|work=Times of India|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111130531/https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|archive-date=11 January 2019}}</ref> Во септември 2018 година, Врховниот суд на Индија, во историска пресуда, им дозволи на жените од сите возрасти да влезат во храмот, наведувајќи дека секоја дискриминација врз основа на биолошки разлики е неуставна. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|title=Sabarimala temple: India's top court revokes ban on women|date=28 September 2018|work=[[BBC]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105112604/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|archive-date=5 January 2019}}</ref> Владејачката коалиција на државата Левичарски демократски фронт ја поздравил пресудата, додека опозициските партии како што се партијата Бхаратија Џаната и Индискиот национален конгрес започнале протести против пресудата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|title=Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue|date=17 October 2018|work=India Today|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121182329/https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|archive-date=21 November 2018}}</ref> Многу хиндуистички групи протестирале против пресудата и одлуката на државната влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|title=Sabarimala women entry: Hindu outfits to intensify stir|date=11 October 2018|work=Times of India|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012090100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|archive-date=12 October 2018}}</ref> На 15 декември 2018 година, главниот министер на Керала, Пинараји Виџајан, по состанокот со 176 општествени и политички организации објавил дека женскиот ѕид ќе се одржел на Нова Година за да се заштитат ренесансните вредности на државата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|title=Kerala gears up for massive Women's Wall event: All you need to know|date=31 December 2018|work=[[The News Minute]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055801/https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|archive-date=3 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/its-official-womens-wall-is-a-state-govt-programme/articleshow/66960568.cms|title=It's official: 'Women's wall' is a state govt programme|date=6 December 2018|work=Times of India}}</ref> Објавена била и тематска песна за настанот од Прабха Варма . <ref>{{Наведени вести|url=http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|title=Slew of spirited musical expression for women's wall|date=29 December 2018|work=[[United News of India]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103060758/http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> На 1 јануари 2019 година во 16:00 часот&nbsp;попладне, ѕидот го оформиле околу три до пет милиони жени по националните автопати на државата Керала во должина од околу 620 километри (390 милји). <ref name="bbcwebsite">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|title=Sabarimala temple: Indian women form '620km human chain' for equality|date=January 2019|work=BBC News|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102155229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|archive-date=2 January 2019|publisher=BBC}}</ref> Ѕидот започнал во северниот крај на државата од кој што го предводел министерот за здравство и социјална правда на Керала, К.К. Шаилаџа, во Касаргод, а завршил во Тируванантапурам на југ со Бринда Карат, лидерка на Комунистичката партија на Индија. <ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms "Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights"]. ''[[The Times of India]]''. 1 January 2019. [https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms Archived] from the original on 1 January 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 January</span> 2019</span>.</cite></ref> Активистите на Раштрија Свајамсевак Санг и партијата Бхаратија Џаната наводно се обиделе да го нападнат ѕидот во Касаргод. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|title=Suspected RSS-BJP workers attack women's wall at Kasargod's Chettukund; journalists assaulted|work=[[The New Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051132/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|archive-date=2 January 2019}}</ref> Истиот ден, во поддршка на настанот во Керала, биле организирани женски ѕидови во знак на солидарност со Ванита Матил во други индиски градови, вклучувајќи ги [[Њу Делхи]], [[Мумбај]] <ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/women-form-human-chain-in-mumbai-to-support-kerala-womens-wall/articleshow/67345513.cms|title=Women form human chain in Mumbai to support Kerala 'Women's Wall'|date=2 January 2019|work=[[The Economic Times]]}}</ref> и Ченај . <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|title=Chennai women form Vanitha Mathil in solidarity with Kerala Women's Wall|date=1 January 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106154949/http://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|archive-date=6 January 2019}}</ref> Женскиот ѕид во Керала стана четвртиот најголем човечки синџир направен досега во светот, и најголемиот формиран исклучиво од жени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|title=In case you haven't noticed yet, the women's wall in Kerala was the fourth largest human chain ever|work=[[News 18]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055935/https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Референци == {{Наводи|2}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] a93zlyih57ix2fcvy3vsabalfyg5j4w 5571386 5571385 2026-06-04T00:07:10Z Rfstefan 133784 5571386 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=|image=Vanitha Mathil Kollam 6.jpg|caption=Женски ѕид во Колам|date=1 Јануари 2019|place=[[Керала]], Индија|motive=Да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација во [[Sabarimala]]|organisers=[[Влада на Керала]]|type=[[Human chain (politics)|Човечки ѕид]]|participants=Околу три до пет милиони жени}}'''Ванита Матил''' („Женски ѕид“) — човечки синџир формиран на 1 јануари 2019 година низ [[Индија|индиската]] држава [[Керала]] за да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација. Ѕидот бил формиран исклучиво од жени и се протегал на растојание од околу 620 километри (390 милји) од Касаргод до Тируванантапурам . <ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|title=Sabarimala row: Lakhs to form 'women's wall' in Kerala|date=1 January 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101194055/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|title=Women's wall in Kerala HIGHLIGHTS: Lakhs of women line up for 'Vanitha Mathil' across state|date=1 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101090147/https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|archive-date=1 January 2019}}</ref> Околу три до пет милиони жени учествувале во настанот. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|title=Lakhs Of Women Join Hands To Form 620-Km "Human Wall For Equality" In Kerala|date=1 January 2019|work=NDTV|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102113840/https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|archive-date=2 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|title=Kerala wall: 50 lakh women form 620-km Vanitha Mathil, take pledge to uphold gender equality|date=1 January 2019|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004804/https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Позадина == <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Главна|Entry of women to Sabarimala}}Во Керала, хиндуистичкиот храм во Сабаримала традиционално им забранувал на жените на возраст меѓу 10 и 50 години да влегуваат за да го обожаваат богот Ајапа. Некои луѓе тврделе дека на жените им е забранет влезот бидејќи [[Менструација|менструацијата]] ја сметале за нечиста, но верниците тврделе дека не им е дозволен влез поради целибатната природа на божеството. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|title=India's top court strikes down ban on 'menstruating' women entering Hindu holy site|date=28 September 2018|work=The Independent|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|archive-date=11 August 2022}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|title=Celibate nature of Lord Ayyappa of Sabarimala temple protected by Constitution, SC told|date=25 July 2018|work=Times of India|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111130531/https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|archive-date=11 January 2019}}</ref> Во септември 2018 година, Врховниот суд на Индија, во историска пресуда, им дозволи на жените од сите возрасти да влезат во храмот, наведувајќи дека секоја дискриминација врз основа на биолошки разлики е неуставна. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|title=Sabarimala temple: India's top court revokes ban on women|date=28 September 2018|work=[[BBC]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105112604/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|archive-date=5 January 2019}}</ref> Владејачката коалиција на државата Левичарски демократски фронт ја поздравил пресудата, додека опозициските партии како што се партијата Бхаратија Џаната и Индискиот национален конгрес започнале протести против пресудата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|title=Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue|date=17 October 2018|work=India Today|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121182329/https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|archive-date=21 November 2018}}</ref> Многу хиндуистички групи протестирале против пресудата и одлуката на државната влада. <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|title=Sabarimala women entry: Hindu outfits to intensify stir|date=11 October 2018|work=Times of India|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012090100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|archive-date=12 October 2018}}</ref> На 15 декември 2018 година, главниот министер на Керала, Пинараји Виџајан, по состанокот со 176 општествени и политички организации објавил дека женскиот ѕид ќе се одржел на Нова Година за да се заштитат ренесансните вредности на државата. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|title=Kerala gears up for massive Women's Wall event: All you need to know|date=31 December 2018|work=[[The News Minute]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055801/https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|archive-date=3 January 2019}}</ref> <ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/its-official-womens-wall-is-a-state-govt-programme/articleshow/66960568.cms|title=It's official: 'Women's wall' is a state govt programme|date=6 December 2018|work=Times of India}}</ref> Објавена била и тематска песна за настанот од Прабха Варма . <ref>{{Наведени вести|url=http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|title=Slew of spirited musical expression for women's wall|date=29 December 2018|work=[[United News of India]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103060758/http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> На 1 јануари 2019 година во 16:00 часот&nbsp;попладне, ѕидот го оформиле околу три до пет милиони жени по националните автопати на државата Керала во должина од околу 620 километри (390 милји). <ref name="bbcwebsite">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|title=Sabarimala temple: Indian women form '620km human chain' for equality|date=January 2019|work=BBC News|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102155229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|archive-date=2 January 2019|publisher=BBC}}</ref> Ѕидот започнал во северниот крај на државата од кој што го предводел министерот за здравство и социјална правда на Керала, К.К. Шаилаџа, во Касаргод, а завршил во Тируванантапурам на југ со Бринда Карат, лидерка на Комунистичката партија на Индија. <ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms "Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights"]. ''[[The Times of India]]''. 1 January 2019. [https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms Archived] from the original on 1 January 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 January</span> 2019</span>.</cite></ref> Активистите на Раштрија Свајамсевак Санг и партијата Бхаратија Џаната наводно се обиделе да го нападнат ѕидот во Касаргод. <ref>{{Наведени вести|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|title=Suspected RSS-BJP workers attack women's wall at Kasargod's Chettukund; journalists assaulted|work=[[The New Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051132/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|archive-date=2 January 2019}}</ref> Истиот ден, во поддршка на настанот во Керала, биле организирани женски ѕидови во знак на солидарност со Ванита Матил во други индиски градови, вклучувајќи ги [[Њу Делхи]], [[Мумбај]] <ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/women-form-human-chain-in-mumbai-to-support-kerala-womens-wall/articleshow/67345513.cms|title=Women form human chain in Mumbai to support Kerala 'Women's Wall'|date=2 January 2019|work=[[The Economic Times]]}}</ref> и Ченај . <ref>{{Наведени вести|url=https://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|title=Chennai women form Vanitha Mathil in solidarity with Kerala Women's Wall|date=1 January 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106154949/http://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|archive-date=6 January 2019}}</ref> Женскиот ѕид во Керала стана четвртиот најголем човечки синџир направен досега во светот, и најголемиот формиран исклучиво од жени. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|title=In case you haven't noticed yet, the women's wall in Kerala was the fourth largest human chain ever|work=[[News 18]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055935/https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Референци == {{Наводи|2}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] 4hdsmfubrn0xb8y86n0xym14it36ovs 5571508 5571386 2026-06-04T10:34:06Z Jtasevski123 69538 5571508 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=|image=Vanitha Mathil Kollam 6.jpg|caption=Женски ѕид во Колам|date=1 јануари 2019|place=[[Керала]], Индија|motive=да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација во [[Сабаримала (место)|Сабаримала]]|organisers=[[Влада на Керала]]|type=[[Човечки ѕид (политика)|човечки ѕид]]|participants=Околу три до пет милиони жени}}'''Ванита Матил''' („Женски ѕид“) — човечки синџир формиран на 1 јануари 2019 година низ [[Индија|индиската]] држава [[Керала]] за да се претстави родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација. Ѕидот бил формиран исклучиво од жени и се протегал на растојание од околу 620 километри од Касаргод до Тируванантапурам.<ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|title=Sabarimala row: Lakhs to form 'women's wall' in Kerala|date=1 January 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101194055/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|title=Women's wall in Kerala HIGHLIGHTS: Lakhs of women line up for 'Vanitha Mathil' across state|date=1 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101090147/https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|archive-date=1 January 2019}}</ref> Околу три до пет милиони жени учествувале во настанот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|title=Lakhs Of Women Join Hands To Form 620-Km "Human Wall For Equality" In Kerala|date=1 January 2019|work=NDTV|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102113840/https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|archive-date=2 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|title=Kerala wall: 50 lakh women form 620-km Vanitha Mathil, take pledge to uphold gender equality|date=1 January 2019|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004804/https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Заднина == Во Керала, хиндуистичкиот храм во Сабаримала традиционално им забранувал на жените на возраст меѓу 10 и 50 години да влегуваат за да го обожаваат богот Ајапа. Некои луѓе тврделе дека на жените им е забранет влезот бидејќи [[Менструација|менструацијата]] ја сметале за нечиста, но верниците тврделе дека не им е дозволен влез поради целибатната природа на божеството.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|title=India's top court strikes down ban on 'menstruating' women entering Hindu holy site|date=28 September 2018|work=The Independent|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|archive-date=11 August 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|title=Celibate nature of Lord Ayyappa of Sabarimala temple protected by Constitution, SC told|date=25 July 2018|work=Times of India|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111130531/https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|archive-date=11 January 2019}}</ref> Во септември 2018 година, Врховниот суд на Индија, во историска пресуда, им дозволи на жените од сите возрасти да влезат во храмот, наведувајќи дека секоја дискриминација врз основа на биолошки разлики е неуставна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|title=Sabarimala temple: India's top court revokes ban on women|date=28 September 2018|work=[[BBC]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105112604/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|archive-date=5 January 2019}}</ref> Владејачката коалиција на државата Левичарски демократски фронт ја поздравил пресудата, додека опозициските партии како што се партијата Бхаратија Џаната и Индискиот национален конгрес започнале протести против пресудата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|title=Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue|date=17 October 2018|work=India Today|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121182329/https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|archive-date=21 November 2018}}</ref> Многу хиндуистички групи протестирале против пресудата и одлуката на државната влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|title=Sabarimala women entry: Hindu outfits to intensify stir|date=11 October 2018|work=Times of India|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012090100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|archive-date=12 October 2018}}</ref> На 15 декември 2018 година, главниот министер на Керала, Пинараји Виџајан, по состанокот со 176 општествени и политички организации објавил дека женскиот ѕид ќе се одржел на Нова Година за да се заштитат ренесансните вредности на државата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|title=Kerala gears up for massive Women's Wall event: All you need to know|date=31 December 2018|work=[[The News Minute]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055801/https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|archive-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/its-official-womens-wall-is-a-state-govt-programme/articleshow/66960568.cms|title=It's official: 'Women's wall' is a state govt programme|date=6 December 2018|work=Times of India}}</ref> Објавена била и тематска песна за настанот од Прабха Варма.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|title=Slew of spirited musical expression for women's wall|date=29 December 2018|work=[[United News of India]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103060758/http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> На 1 јануари 2019 година во 16:00 часот попладне, ѕидот го оформиле околу три до пет милиони жени по националните автопати на државата Керала во должина од околу 620 километри.<ref name="bbcwebsite">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|title=Sabarimala temple: Indian women form '620km human chain' for equality|date=January 2019|work=BBC News|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102155229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|archive-date=2 January 2019|publisher=BBC}}</ref> Ѕидот започнал во северниот крај на државата од кој што го предводел министерот за здравство и социјална правда на Керала, К. К. Шаилаџа, во Касаргод, а завршил во Тируванантапурам на југ со Бринда Карат, лидерка на Комунистичката партија на Индија.<ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms "Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights"]. ''[[The Times of India]]''. 1 January 2019. [https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms Archived] from the original on 1 January 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 January</span> 2019</span>.</cite></ref> Активистите на Раштрија Свајамсевак Санг и партијата Бхаратија Џаната наводно се обиделе да го нападнат ѕидот во Касаргод.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|title=Suspected RSS-BJP workers attack women's wall at Kasargod's Chettukund; journalists assaulted|work=[[The New Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051132/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|archive-date=2 January 2019}}</ref> Истиот ден, во поддршка на настанот во Керала, биле организирани женски ѕидови во знак на солидарност со Ванита Матил во други индиски градови, вклучувајќи ги [[Њу Делхи]], [[Мумбај]]<ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/women-form-human-chain-in-mumbai-to-support-kerala-womens-wall/articleshow/67345513.cms|title=Women form human chain in Mumbai to support Kerala 'Women's Wall'|date=2 January 2019|work=[[The Economic Times]]}}</ref> и Ченај.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|title=Chennai women form Vanitha Mathil in solidarity with Kerala Women's Wall|date=1 January 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106154949/http://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|archive-date=6 January 2019}}</ref> Женскиот ѕид во Керала стана четвртиот најголем човечки синџир направен досега во светот, и најголемиот формиран исклучиво од жени.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|title=In case you haven't noticed yet, the women's wall in Kerala was the fourth largest human chain ever|work=[[News 18]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055935/https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] 9y3dz48xtt1a8i6x9c7monhmaek04rm 5571511 5571508 2026-06-04T10:35:19Z Jtasevski123 69538 5571511 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=|image=Vanitha Mathil Kollam 6.jpg|caption=Женски ѕид во Колам|date=1 јануари 2019|place=[[Керала]], Индија|motive=да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација во [[Сабаримала (место)|Сабаримала]]|organisers=[[Влада на Керала]]|type=[[Човечки синџир (политика)|човечки синџир]]|participants=Околу три до пет милиони жени}}'''Ванита Матил''' („Женски ѕид“) — [[Човечки синџир (политика)|човечки синџир]] формиран на 1 јануари 2019 година низ [[Индија|индиската]] држава [[Керала]] за да се претстави родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација. Ѕидот бил формиран исклучиво од жени и се протегал на растојание од околу 620 километри од Касаргод до Тируванантапурам.<ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|title=Sabarimala row: Lakhs to form 'women's wall' in Kerala|date=1 January 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101194055/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|title=Women's wall in Kerala HIGHLIGHTS: Lakhs of women line up for 'Vanitha Mathil' across state|date=1 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101090147/https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|archive-date=1 January 2019}}</ref> Околу три до пет милиони жени учествувале во настанот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|title=Lakhs Of Women Join Hands To Form 620-Km "Human Wall For Equality" In Kerala|date=1 January 2019|work=NDTV|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102113840/https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|archive-date=2 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|title=Kerala wall: 50 lakh women form 620-km Vanitha Mathil, take pledge to uphold gender equality|date=1 January 2019|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004804/https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Заднина == Во Керала, хиндуистичкиот храм во Сабаримала традиционално им забранувал на жените на возраст меѓу 10 и 50 години да влегуваат за да го обожаваат богот Ајапа. Некои луѓе тврделе дека на жените им е забранет влезот бидејќи [[Менструација|менструацијата]] ја сметале за нечиста, но верниците тврделе дека не им е дозволен влез поради целибатната природа на божеството.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|title=India's top court strikes down ban on 'menstruating' women entering Hindu holy site|date=28 September 2018|work=The Independent|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|archive-date=11 August 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|title=Celibate nature of Lord Ayyappa of Sabarimala temple protected by Constitution, SC told|date=25 July 2018|work=Times of India|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111130531/https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|archive-date=11 January 2019}}</ref> Во септември 2018 година, Врховниот суд на Индија, во историска пресуда, им дозволи на жените од сите возрасти да влезат во храмот, наведувајќи дека секоја дискриминација врз основа на биолошки разлики е неуставна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|title=Sabarimala temple: India's top court revokes ban on women|date=28 September 2018|work=[[BBC]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105112604/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|archive-date=5 January 2019}}</ref> Владејачката коалиција на државата Левичарски демократски фронт ја поздравил пресудата, додека опозициските партии како што се партијата Бхаратија Џаната и Индискиот национален конгрес започнале протести против пресудата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|title=Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue|date=17 October 2018|work=India Today|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121182329/https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|archive-date=21 November 2018}}</ref> Многу хиндуистички групи протестирале против пресудата и одлуката на државната влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|title=Sabarimala women entry: Hindu outfits to intensify stir|date=11 October 2018|work=Times of India|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012090100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|archive-date=12 October 2018}}</ref> На 15 декември 2018 година, главниот министер на Керала, Пинараји Виџајан, по состанокот со 176 општествени и политички организации објавил дека женскиот ѕид ќе се одржел на Нова Година за да се заштитат ренесансните вредности на државата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|title=Kerala gears up for massive Women's Wall event: All you need to know|date=31 December 2018|work=[[The News Minute]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055801/https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|archive-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/its-official-womens-wall-is-a-state-govt-programme/articleshow/66960568.cms|title=It's official: 'Women's wall' is a state govt programme|date=6 December 2018|work=Times of India}}</ref> Објавена била и тематска песна за настанот од Прабха Варма.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|title=Slew of spirited musical expression for women's wall|date=29 December 2018|work=[[United News of India]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103060758/http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> На 1 јануари 2019 година во 16:00 часот попладне, ѕидот го оформиле околу три до пет милиони жени по националните автопати на државата Керала во должина од околу 620 километри.<ref name="bbcwebsite">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|title=Sabarimala temple: Indian women form '620km human chain' for equality|date=January 2019|work=BBC News|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102155229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|archive-date=2 January 2019|publisher=BBC}}</ref> Ѕидот започнал во северниот крај на државата од кој што го предводел министерот за здравство и социјална правда на Керала, К. К. Шаилаџа, во Касаргод, а завршил во Тируванантапурам на југ со Бринда Карат, лидерка на Комунистичката партија на Индија.<ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}<cite class="citation news cs1" data-ve-ignore="">[https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms "Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights"]. ''[[The Times of India]]''. 1 January 2019. [https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms Archived] from the original on 1 January 2019<span class="reference-accessdate">. Retrieved <span class="nowrap">1 January</span> 2019</span>.</cite></ref> Активистите на Раштрија Свајамсевак Санг и партијата Бхаратија Џаната наводно се обиделе да го нападнат ѕидот во Касаргод.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|title=Suspected RSS-BJP workers attack women's wall at Kasargod's Chettukund; journalists assaulted|work=[[The New Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051132/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|archive-date=2 January 2019}}</ref> Истиот ден, во поддршка на настанот во Керала, биле организирани женски ѕидови во знак на солидарност со Ванита Матил во други индиски градови, вклучувајќи ги [[Њу Делхи]], [[Мумбај]]<ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/women-form-human-chain-in-mumbai-to-support-kerala-womens-wall/articleshow/67345513.cms|title=Women form human chain in Mumbai to support Kerala 'Women's Wall'|date=2 January 2019|work=[[The Economic Times]]}}</ref> и Ченај.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|title=Chennai women form Vanitha Mathil in solidarity with Kerala Women's Wall|date=1 January 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106154949/http://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|archive-date=6 January 2019}}</ref> Женскиот ѕид во Керала стана четвртиот најголем човечки синџир направен досега во светот, и најголемиот формиран исклучиво од жени.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|title=In case you haven't noticed yet, the women's wall in Kerala was the fourth largest human chain ever|work=[[News 18]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055935/https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] 5d9dnitsx2krk3enuz3fkvxsp5gmq3d 5571512 5571511 2026-06-04T10:35:38Z Jtasevski123 69538 5571512 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Настан|title=|image=Vanitha Mathil Kollam 6.jpg|caption=Женски ѕид во Колам|date=1 јануари 2019|place=[[Керала]], Индија|motive=да се одржи родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација во [[Сабаримала (место)|Сабаримала]]|organisers=[[Влада на Керала]]|type=[[Човечки синџир (политика)|човечки синџир]]|participants=Околу три до пет милиони жени}}'''Ванита Матил''' („Женски ѕид“) — [[Човечки синџир (политика)|човечки синџир]] формиран на 1 јануари 2019 година низ [[Индија|индиската]] држава [[Керала]] за да се претстави родовата еднаквост и да се протестира против родовата дискриминација. Ѕидот бил формиран исклучиво од жени и се протегал на растојание од околу 620 километри од Касаргод до Тируванантапурам.<ref name="toi">{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|title=Women's Wall highlights: Massive turnout in Kerala for equal rights|date=1 January 2019|work=[[The Times of India]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101135700/https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/womens-wall-live-updates-massive-turnout-in-kerala-for-equal-rights/articleshow/67335718.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|title=Sabarimala row: Lakhs to form 'women's wall' in Kerala|date=1 January 2019|work=[[The Economic Times]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101194055/https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/sabarimala-row-lakhs-to-form-womens-wall-in-kerala/articleshow/67334259.cms|archive-date=1 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|title=Women's wall in Kerala HIGHLIGHTS: Lakhs of women line up for 'Vanitha Mathil' across state|date=1 January 2019|work=[[The Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190101090147/https://indianexpress.com/article/india/womens-wall-in-kerala-live-updates-cpim-pinarayi-vijayan-hindu-outfits-sabarimala-women-rights-equality-5517878/|archive-date=1 January 2019}}</ref> Околу три до пет милиони жени учествувале во настанот.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|title=Lakhs Of Women Join Hands To Form 620-Km "Human Wall For Equality" In Kerala|date=1 January 2019|work=NDTV|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102113840/https://www.ndtv.com/kerala-news/lakhs-of-women-join-hands-to-form-620-km-human-wall-for-equality-in-kerala-1971041|archive-date=2 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|title=Kerala wall: 50 lakh women form 620-km Vanitha Mathil, take pledge to uphold gender equality|date=1 January 2019|work=[[India Today (TV channel)|India Today]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103004804/https://www.indiatoday.in/india/story/kerala-wall-50-lakh-women-form-620-km-vanitha-mathil-take-pledge-to-uphold-gender-equality-1421178-2019-01-01|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Заднина == Во Керала, хиндуистичкиот храм во Сабаримала традиционално им забранувал на жените на возраст меѓу 10 и 50 години да влегуваат за да го обожаваат богот Ајапа. Некои луѓе тврделе дека на жените им е забранет влезот бидејќи [[Менструација|менструацијата]] ја сметале за нечиста, но верниците тврделе дека не им е дозволен влез поради целибатната природа на божеството.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|title=India's top court strikes down ban on 'menstruating' women entering Hindu holy site|date=28 September 2018|work=The Independent|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220811/https://www.independent.co.uk/news/world/asia/women-periods-hindu-holy-site-sabarimala-temple-kerala-india-supreme-court-menstruating-female-a8559531.html|archive-date=11 August 2022}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|title=Celibate nature of Lord Ayyappa of Sabarimala temple protected by Constitution, SC told|date=25 July 2018|work=Times of India|access-date=11 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190111130531/https://timesofindia.indiatimes.com/india/celibate-nature-of-lord-ayyappa-of-sabarimala-temple-protected-by-constitution-sc-told/articleshow/65139719.cms|archive-date=11 January 2019}}</ref> Во септември 2018 година, Врховниот суд на Индија, во историска пресуда, им дозволи на жените од сите возрасти да влезат во храмот, наведувајќи дека секоја дискриминација врз основа на биолошки разлики е неуставна.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|title=Sabarimala temple: India's top court revokes ban on women|date=28 September 2018|work=[[BBC]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190105112604/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-45652182|archive-date=5 January 2019}}</ref> Владејачката коалиција на државата Левичарски демократски фронт ја поздравил пресудата, додека опозициските партии како што се партијата Бхаратија Џаната и Индискиот национален конгрес започнале протести против пресудата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|title=Women have the same right to worship as men: Pinarayi Vijayan on Sabarimala issue|date=17 October 2018|work=India Today|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181121182329/https://www.indiatoday.in/india/story/women-have-the-same-right-to-worship-as-men-pinarayi-vijayan-on-sabarimala-issue-1369509-2018-10-17|archive-date=21 November 2018}}</ref> Многу хиндуистички групи протестирале против пресудата и одлуката на државната влада.<ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|title=Sabarimala women entry: Hindu outfits to intensify stir|date=11 October 2018|work=Times of India|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20181012090100/https://timesofindia.indiatimes.com/city/kozhikode/sabarimala-women-entry-hindu-outfits-to-intensify-stir/articleshow/66165874.cms|archive-date=12 October 2018}}</ref> На 15 декември 2018 година, главниот министер на Керала, Пинараји Виџајан, по состанокот со 176 општествени и политички организации објавил дека женскиот ѕид ќе се одржел на Нова Година за да се заштитат ренесансните вредности на државата.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|title=Kerala gears up for massive Women's Wall event: All you need to know|date=31 December 2018|work=[[The News Minute]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055801/https://www.thenewsminute.com/article/kerala-gears-massive-womens-wall-event-all-you-need-know-94256?amp|archive-date=3 January 2019}}</ref><ref>{{Наведени вести|url=https://timesofindia.indiatimes.com/city/thiruvananthapuram/its-official-womens-wall-is-a-state-govt-programme/articleshow/66960568.cms|title=It's official: 'Women's wall' is a state govt programme|date=6 December 2018|work=Times of India}}</ref> Објавена била и тематска песна за настанот од Прабха Варма.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|title=Slew of spirited musical expression for women's wall|date=29 December 2018|work=[[United News of India]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103060758/http://www.uniindia.com/slew-of-spirited-musical-expression-for-women-s-wall/south/news/1452171.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> На 1 јануари 2019 година во 16:00 часот попладне, ѕидот го оформиле околу три до пет милиони жени по националните автопати на државата Керала во должина од околу 620 километри.<ref name="bbcwebsite">{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|title=Sabarimala temple: Indian women form '620km human chain' for equality|date=January 2019|work=BBC News|access-date=3 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102155229/https://www.bbc.com/news/world-asia-india-46728521|archive-date=2 January 2019|publisher=BBC}}</ref> Ѕидот започнал во северниот крај на државата од кој што го предводел министерот за здравство и социјална правда на Керала, К. К. Шаилаџа, во Касаргод, а завршил во Тируванантапурам на југ со Бринда Карат, лидерка на Комунистичката партија на Индија.<ref name="toi"/> Активистите на Раштрија Свајамсевак Санг и партијата Бхаратија Џаната наводно се обиделе да го нападнат ѕидот во Касаргод.<ref>{{Наведени вести|url=http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|title=Suspected RSS-BJP workers attack women's wall at Kasargod's Chettukund; journalists assaulted|work=[[The New Indian Express]]|access-date=1 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190102051132/http://www.newindianexpress.com/states/kerala/2019/jan/01/suspected-rss-bjp-workers-attack-womens-wall-at-kasargods-chettukundu-journalists-assaulted-1919269.html|archive-date=2 January 2019}}</ref> Истиот ден, во поддршка на настанот во Керала, биле организирани женски ѕидови во знак на солидарност со Ванита Матил во други индиски градови, вклучувајќи ги [[Њу Делхи]], [[Мумбај]]<ref>{{Наведени вести|url=https://economictimes.indiatimes.com/news/politics-and-nation/women-form-human-chain-in-mumbai-to-support-kerala-womens-wall/articleshow/67345513.cms|title=Women form human chain in Mumbai to support Kerala 'Women's Wall'|date=2 January 2019|work=[[The Economic Times]]}}</ref> и Ченај.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|title=Chennai women form Vanitha Mathil in solidarity with Kerala Women's Wall|date=1 January 2019|work=[[The New Indian Express]]|access-date=6 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190106154949/http://www.newindianexpress.com/videos/videos-nation/2019/jan/01/chennai-women-form-vanitha-mathil-in-solidarity-with-kerala-womens-wall-105958.html|archive-date=6 January 2019}}</ref> Женскиот ѕид во Керала стана четвртиот најголем човечки синџир направен досега во светот, и најголемиот формиран исклучиво од жени.<ref>{{Наведени вести|url=https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|title=In case you haven't noticed yet, the women's wall in Kerala was the fourth largest human chain ever|work=[[News 18]]|access-date=2 January 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190103055935/https://www.news18.com/news/buzz/in-case-you-havent-noticed-yet-the-womens-wall-in-kerala-was-the-fourth-largest-human-chain-ever-1989125.html|archive-date=3 January 2019}}</ref> == Наводи == {{Наводи|2}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] 200mmkzyzavdnlprkeogulzs1oims0v Република против Адамс (1957) 0 1396723 5571390 2026-06-04T00:20:36Z Buhovski 133785 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1324579000|R v Adams (1957)]]“ 5571390 wikitext text/x-wiki {{Судски случај|name=Република против [[Џон Бодкин Адамс]]|court=Крунски суд (поточно со седиште во [[(Централниот кривичен суд (Олд Бејли]])|image=File:Морфин-2D-скелетен приказ.png|caption=Морфинот, како во овој случај, е најчето препишан во релативно големи дози за оние кои страдаат со најлошо хронично заболување, и големи дозе и кумулација на ваквите [[опиоид]]и ја забрзува смртта (вклучувајќи и појаката дрога хероин која исто така била користена во овој случај)|full name=Република против [[Џон Бодкин Адамс]]|date_decided=8ми Април 1957г.|citations=[1957] Crim LR 365|judges=[[Патрик Делвин, Барон Делвин|Делвин Ј.]]|decision by=Жири|prior actions=нема|keywords=палијативна нега, [[принципот на двоен ефект]] во однос на грижата од страна на лекарите, ублажувањето на страдањата, убиството, еутаназијата|italic title=}}  '''''Република против Адамс''''' [1957] е [[Англија|англиски]] случај во кој се воспостави принципот на двоен ефект што се применува кај лекарите кој гласа: ако лекар „му дал третман на сериозно болен пациент со цел ублажување на болка или страдање, како резултат на што животот на тоа лице бил ненамерно скратен, лекарот не е виновен за убиство“ кога враќањето на здравјето повеќе не е можно. Ваквите лекови се меѓу оние што понекогаш се користат во палијативната нега (гранка на медицината фокусирана на ублажување на болката), најчесто за најтешка болка. Случајот тесно го разграничи и одобри обврзувачкиот преседан ''Република против Дајсон'' , кој потврдува дека само по себе не претставува одбрана во кривичните дела за убиство дека жртвата веќе умирала од болест ако однесувањето на обвинетиот ја забрзало смртта. Лекарите имаат апсолутна одбрана за ова кога „правилно“ го олеснија страдањето на пациентот. == Факти за случајот == Обвинетиот, Џон Бодкин Адамс, бил доктор кој бил суден по едно обвинение за убиство со „олеснување на смртта“ на постара пациентка, г-ѓа Едит Алис Морел . Полицијата тврдела дека Адамс убил голем број постари пациенти и сугерирала дека неговиот начин на дејствување бил давање [[хероин]] и [[морфин]] со намера неговите пациенти да станат зависни и под негово влијание, потоа да ги натера да му остават наследство во готово или натура во своите тестаменти и конечно да предизвика нивна смрт со давање доволно големи дози на лекови. Првичниот завештание на една пациентка вклучувал постар автомобил Ролс-Ројс, таа повторно одлучила да не му остави ништо на Адамс во својот конечен тестамент. Судијата на првостепениот суд, Девлин Ј., сугерирал дека Ханам се фиксирала на идејата дека Адамс убил (или дал вишок лекови) на многу постари пациенти за наследство и го сметал добивањето наследство на Адамс како основа за сомневање. Тимот на Ханам ги истражувал тестаментите на 132 поранешни пациенти на Адамс кои датираат помеѓу 1946 и 1956 година, каде што тој имал корист од наследство, и подготвил краток список со околу десетина имиња за доставување до органите на прогонот. На списокот биле вклучени Морел, г-ѓа Гертруда Халет и уште два други случаи во кои доказите биле земени под заклетва. Девлин сметал дека смртта на Морел, која била избрана од државниот обвинител за гонење, изгледала како најсилниот од претпочитаните случаи на Ханам, и покрај тоа што е стар шест години, иако забележал дека некои други веруваат дека случајот Халет е посилен. == Судски процес == Случајот презентирано од обвинителството се базираше на полициската истрага. Како што беше наведено во воведниот говор на државниот обвинител Сер Реџиналд Манингем-Булер, Адамс или ѝ дал или им наложил на други да ѝ дадат лекови што ја убиле Морел со намера да ја убијат, дека овие лекови биле непотребни бидејќи таа не трпела болка бидејќи била во [[Кома|полукоматозна]] состојба некое време пред нејзината смрт. Манингем-Булер сугерираше дека мотивот поради кој Адамс одлучил дека е време Морел да умре бил тоа што се плашел дека таа ќе го измени нејзиниот тестамент на негова штета. Строго според англиското право за убиство, обвинителството не требало да покаже мотив, но, ако не го стори тоа, требало да го докаже делото со прецизно демонстрирање како е извршено убиството. Во текот на судењето, обвинителството тврдеше дека мотивот бил платенички; Манингем-Булер не кажа дека Адамс имал примарна намера да убие ([[Евтаназија|да еутаназира]]), од неговата фразеологија за намерата „да го олесни минирањето“ &#x2013; според првостепениот судија. Обвинителството првично тврдеше дека сите големи количини [[морфин]] и [[хероин]] препишани од Адамс во месеците пред смртта на Морел биле инјектирани, дека оваа количина била доволна за да ја убие и дека можела да биде наменета само за убиство. Адамс беше обвинет за убиство на Морел со еден од двата методи, поединечно или во комбинација. Првиот наводен метод беше кумулативен резултат од количините опијати дадени во десетте месеци пред нејзината смрт, вториот беше резултат на две големи инјекции на непозната, но претпоставена дека е смртоносна, супстанција подготвена од Адамс и инјектирана во Морел кратко пред нејзината смрт. Сепак, на вториот ден од судењето, одбраната ги приложи тетратките на медицинските сестри, кои покажаа дека на пациентката ѝ биле дадени помали количини лекови отколку што обвинителството проценило, врз основа на рецептите на Адамс. Во овие тетратки, исто така, е евидентирано дека двете инјекции направени ноќта пред нејзината смрт се состојат од паралдехид, опишан безбедно средство за спиење. Како одговор на доставувањето на тетратките на медицинските сестри од страна на одбраната, еден од медицинските експерти на обвинителството го смени своето сведочење, Д-р Дутвејт воведе нова теорија за тоа како Морел била убиен, која не беше прифатена од неговиот колега, исто заколнат експерт, ниту од медицинскиот вештак на одбраната. Единствениот одговор на обвинителството беше да тврди дека евиденцијата на медицинските сестри е нецелосна, а судијата коментираше дека, до овој момент, осудата му се чинеше малку веројатна бидејќи медицинските докази беа неубедливи == Пресуда == Во резимето на Девлин, се вели дека лекарот нема посебна одбрана, но „тој има право да стори сè што е соодветно и неопходно за олеснивање на болката, дури и ако мерките што ги презема случајно можат да го скратат животот“ (т.е. како секундарна намера). Тој дал една правна насока со која го воспоставил принципот на двоен ефект во однос на ''mens rea'' на убиството. Кога враќањето на здравјето на пациентот повеќе не е можно, лекарот може законски да даде третман со цел ублажување на болката и страдањето, што, како ненамерен резултат, го скратува животот. Одговорноста за убиство може да се избегне ако се даде претходно користен лек за пациентот, и покрај сознанието дека смртта ќе настапи како несакан ефект. Втората правна насока била дека жирито не треба да заклучи дека на Морел ѝ биле дадени повеќе лекови отколку што е прикажано во тетратките на медицинските сестри. Девлин, исто така, му посочи на жирито дека главниот аргумент на одбраната е дека целиот случај против д-р Адамс е само сомневање и дека „...ми се чини дека аргументот за одбраната е очигледно силен“. Врз основа на овие докази, жирито донесе пресуда за невин откако се советуваше само четириесет и шест минути. Надвор од судницата, тој сметаше дека мнозинството од оние што го следеле случајот во правните извештаи на [[Тајмс|„Тајмс“]] очекуваат ослободителна пресуда. Вреди да се напомене дека ''[[Кривична намера|mens rea]]'' за убиство е регулирана со доктрината за намера, утврдена во случајот Вулин, каде што се смета дека обвинетиот имал намера за исходот ако тој е практично сигурен и обвинетиот ја ценел таа виртуелна сигурност. Примената на овој тест би создала одговорност во Република против Адамс, но не го стори тоа за правниот изговор предвиден со доктрината за двоен ефект. == Белешки == {{Наводи|2}} == Извори == * П. Девлин, (1985). ''Олеснување на положувањето'' : Судењето на д-р Џон Бодкин Адамс. Лондон, „Бодли Хед“. . == Надворешни врски == * [http://www.bailii.org/ Bailii.org], бесплатна онлајн база на податоци за англиски и ирски правни материјали. {{English law}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 2atcje2skpewdursw0qj42tfs4n7mit 5571391 5571390 2026-06-04T00:21:45Z Buhovski 133785 5571391 wikitext text/x-wiki {{Судски случај|name=Република против [[Џон Бодкин Адамс]]|court=Крунски суд (поточно со седиште во [[(Централниот кривичен суд (Олд Бејли]])|image=Morphine-2D-skeletal.png|caption=Морфинот, како во овој случај, е најчето препишан во релативно големи дози за оние кои страдаат со најлошо хронично заболување, и големи дозе и кумулација на ваквите [[опиоид]]и ја забрзува смртта (вклучувајќи и појаката дрога хероин која исто така била користена во овој случај)|full name=Република против [[Џон Бодкин Адамс]]|date_decided=8ми Април 1957г.|citations=[1957] Crim LR 365|judges=[[Патрик Делвин, Барон Делвин|Делвин Ј.]]|decision by=Жири|prior actions=нема|keywords=палијативна нега, [[принципот на двоен ефект]] во однос на грижата од страна на лекарите, ублажувањето на страдањата, убиството, еутаназијата|italic title=}}  '''''Република против Адамс''''' [1957] е [[Англија|англиски]] случај во кој се воспостави принципот на двоен ефект што се применува кај лекарите кој гласа: ако лекар „му дал третман на сериозно болен пациент со цел ублажување на болка или страдање, како резултат на што животот на тоа лице бил ненамерно скратен, лекарот не е виновен за убиство“ кога враќањето на здравјето повеќе не е можно. Ваквите лекови се меѓу оние што понекогаш се користат во палијативната нега (гранка на медицината фокусирана на ублажување на болката), најчесто за најтешка болка. Случајот тесно го разграничи и одобри обврзувачкиот преседан ''Република против Дајсон'' , кој потврдува дека само по себе не претставува одбрана во кривичните дела за убиство дека жртвата веќе умирала од болест ако однесувањето на обвинетиот ја забрзало смртта. Лекарите имаат апсолутна одбрана за ова кога „правилно“ го олеснија страдањето на пациентот. == Факти за случајот == Обвинетиот, Џон Бодкин Адамс, бил доктор кој бил суден по едно обвинение за убиство со „олеснување на смртта“ на постара пациентка, г-ѓа Едит Алис Морел . Полицијата тврдела дека Адамс убил голем број постари пациенти и сугерирала дека неговиот начин на дејствување бил давање [[хероин]] и [[морфин]] со намера неговите пациенти да станат зависни и под негово влијание, потоа да ги натера да му остават наследство во готово или натура во своите тестаменти и конечно да предизвика нивна смрт со давање доволно големи дози на лекови. Првичниот завештание на една пациентка вклучувал постар автомобил Ролс-Ројс, таа повторно одлучила да не му остави ништо на Адамс во својот конечен тестамент. Судијата на првостепениот суд, Девлин Ј., сугерирал дека Ханам се фиксирала на идејата дека Адамс убил (или дал вишок лекови) на многу постари пациенти за наследство и го сметал добивањето наследство на Адамс како основа за сомневање. Тимот на Ханам ги истражувал тестаментите на 132 поранешни пациенти на Адамс кои датираат помеѓу 1946 и 1956 година, каде што тој имал корист од наследство, и подготвил краток список со околу десетина имиња за доставување до органите на прогонот. На списокот биле вклучени Морел, г-ѓа Гертруда Халет и уште два други случаи во кои доказите биле земени под заклетва. Девлин сметал дека смртта на Морел, која била избрана од државниот обвинител за гонење, изгледала како најсилниот од претпочитаните случаи на Ханам, и покрај тоа што е стар шест години, иако забележал дека некои други веруваат дека случајот Халет е посилен. == Судски процес == Случајот презентирано од обвинителството се базираше на полициската истрага. Како што беше наведено во воведниот говор на државниот обвинител Сер Реџиналд Манингем-Булер, Адамс или ѝ дал или им наложил на други да ѝ дадат лекови што ја убиле Морел со намера да ја убијат, дека овие лекови биле непотребни бидејќи таа не трпела болка бидејќи била во [[Кома|полукоматозна]] состојба некое време пред нејзината смрт. Манингем-Булер сугерираше дека мотивот поради кој Адамс одлучил дека е време Морел да умре бил тоа што се плашел дека таа ќе го измени нејзиниот тестамент на негова штета. Строго според англиското право за убиство, обвинителството не требало да покаже мотив, но, ако не го стори тоа, требало да го докаже делото со прецизно демонстрирање како е извршено убиството. Во текот на судењето, обвинителството тврдеше дека мотивот бил платенички; Манингем-Булер не кажа дека Адамс имал примарна намера да убие ([[Евтаназија|да еутаназира]]), од неговата фразеологија за намерата „да го олесни минирањето“ &#x2013; според првостепениот судија. Обвинителството првично тврдеше дека сите големи количини [[морфин]] и [[хероин]] препишани од Адамс во месеците пред смртта на Морел биле инјектирани, дека оваа количина била доволна за да ја убие и дека можела да биде наменета само за убиство. Адамс беше обвинет за убиство на Морел со еден од двата методи, поединечно или во комбинација. Првиот наводен метод беше кумулативен резултат од количините опијати дадени во десетте месеци пред нејзината смрт, вториот беше резултат на две големи инјекции на непозната, но претпоставена дека е смртоносна, супстанција подготвена од Адамс и инјектирана во Морел кратко пред нејзината смрт. Сепак, на вториот ден од судењето, одбраната ги приложи тетратките на медицинските сестри, кои покажаа дека на пациентката ѝ биле дадени помали количини лекови отколку што обвинителството проценило, врз основа на рецептите на Адамс. Во овие тетратки, исто така, е евидентирано дека двете инјекции направени ноќта пред нејзината смрт се состојат од паралдехид, опишан безбедно средство за спиење. Како одговор на доставувањето на тетратките на медицинските сестри од страна на одбраната, еден од медицинските експерти на обвинителството го смени своето сведочење, Д-р Дутвејт воведе нова теорија за тоа како Морел била убиен, која не беше прифатена од неговиот колега, исто заколнат експерт, ниту од медицинскиот вештак на одбраната. Единствениот одговор на обвинителството беше да тврди дека евиденцијата на медицинските сестри е нецелосна, а судијата коментираше дека, до овој момент, осудата му се чинеше малку веројатна бидејќи медицинските докази беа неубедливи == Пресуда == Во резимето на Девлин, се вели дека лекарот нема посебна одбрана, но „тој има право да стори сè што е соодветно и неопходно за олеснивање на болката, дури и ако мерките што ги презема случајно можат да го скратат животот“ (т.е. како секундарна намера). Тој дал една правна насока со која го воспоставил принципот на двоен ефект во однос на ''mens rea'' на убиството. Кога враќањето на здравјето на пациентот повеќе не е можно, лекарот може законски да даде третман со цел ублажување на болката и страдањето, што, како ненамерен резултат, го скратува животот. Одговорноста за убиство може да се избегне ако се даде претходно користен лек за пациентот, и покрај сознанието дека смртта ќе настапи како несакан ефект. Втората правна насока била дека жирито не треба да заклучи дека на Морел ѝ биле дадени повеќе лекови отколку што е прикажано во тетратките на медицинските сестри. Девлин, исто така, му посочи на жирито дека главниот аргумент на одбраната е дека целиот случај против д-р Адамс е само сомневање и дека „...ми се чини дека аргументот за одбраната е очигледно силен“. Врз основа на овие докази, жирито донесе пресуда за невин откако се советуваше само четириесет и шест минути. Надвор од судницата, тој сметаше дека мнозинството од оние што го следеле случајот во правните извештаи на [[Тајмс|„Тајмс“]] очекуваат ослободителна пресуда. Вреди да се напомене дека ''[[Кривична намера|mens rea]]'' за убиство е регулирана со доктрината за намера, утврдена во случајот Вулин, каде што се смета дека обвинетиот имал намера за исходот ако тој е практично сигурен и обвинетиот ја ценел таа виртуелна сигурност. Примената на овој тест би создала одговорност во Република против Адамс, но не го стори тоа за правниот изговор предвиден со доктрината за двоен ефект. == Белешки == {{Наводи|2}} == Извори == * П. Девлин, (1985). ''Олеснување на положувањето'' : Судењето на д-р Џон Бодкин Адамс. Лондон, „Бодли Хед“. . == Надворешни врски == * [http://www.bailii.org/ Bailii.org], бесплатна онлајн база на податоци за англиски и ирски правни материјали. {{English law}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] l8a0wfpsrs6oihxqc299csy5ops3gm9 5571402 5571391 2026-06-04T01:08:13Z ~2026-33139-46 133826 5571402 wikitext text/x-wiki {{Судски случај|name=Република против [[Џон Бодкин Адамс]]|court=Крунски суд (поточно со седиште во [[(Централниот кривичен суд (Олд Бејли]])|image=Morphine-2D-skeletal.png|caption=Морфинот, како во овој случај, е најчето препишан во релативно големи дози за оние кои страдаат со најлошо хронично заболување, и големи дозе и кумулација на ваквите [[опиоид]]и ја забрзува смртта (вклучувајќи и појаката дрога хероин која исто така била користена во овој случај)|full name=Република против [[Џон Бодкин Адамс]]|date_decided=8ми Април 1957г.|citations=[1957] Crim LR 365|judges=[[Патрик Делвин, Барон Делвин|Делвин Ј.]]|decision by=Жири|prior actions=нема|keywords=палијативна нега, [[принципот на двоен ефект]] во однос на грижата од страна на лекарите, ублажувањето на страдањата, убиството, еутаназијата|italic title=}}  '''''Република против Адамс''''' [1957] — [[Англија|англиски]] случај во кој се воспостави принципот на двоен ефект што се применува кај лекарите кој гласа: ако лекар „му дал третман на сериозно болен пациент со цел ублажување на болка или страдање, како резултат на што животот на тоа лице бил ненамерно скратен, лекарот не е виновен за убиство“ кога враќањето на здравјето повеќе не е можно. Ваквите лекови се меѓу оние што понекогаш се користат во палијативната нега (гранка на медицината фокусирана на ублажување на болката), најчесто за најтешка болка. Случајот тесно го разграничи и одобри обврзувачкиот преседан ''Република против Дајсон'' , кој потврдува дека само по себе не претставува одбрана во кривичните дела за убиство дека жртвата веќе умирала од болест ако однесувањето на обвинетиот ја забрзало смртта. Лекарите имаат апсолутна одбрана за ова кога „правилно“ го олеснија страдањето на пациентот. == Факти за случајот == Обвинетиот, Џон Бодкин Адамс, бил доктор кој бил суден по едно обвинение за убиство со „олеснување на смртта“ на постара пациентка, г-ѓа Едит Алис Морел . Полицијата тврдела дека Адамс убил голем број постари пациенти и сугерирала дека неговиот начин на дејствување бил давање [[хероин]] и [[морфин]] со намера неговите пациенти да станат зависни и под негово влијание, потоа да ги натера да му остават наследство во готово или натура во своите тестаменти и конечно да предизвика нивна смрт со давање доволно големи дози на лекови. Првичниот завештание на една пациентка вклучувал постар автомобил Ролс-Ројс, таа повторно одлучила да не му остави ништо на Адамс во својот конечен тестамент. Судијата на првостепениот суд, Девлин Ј., сугерирал дека Ханам се фиксирала на идејата дека Адамс убил (или дал вишок лекови) на многу постари пациенти за наследство и го сметал добивањето наследство на Адамс како основа за сомневање. Тимот на Ханам ги истражувал тестаментите на 132 поранешни пациенти на Адамс кои датираат помеѓу 1946 и 1956 година, каде што тој имал корист од наследство, и подготвил краток список со околу десетина имиња за доставување до органите на прогонот. На списокот биле вклучени Морел, г-ѓа Гертруда Халет и уште два други случаи во кои доказите биле земени под заклетва. Девлин сметал дека смртта на Морел, која била избрана од државниот обвинител за гонење, изгледала како најсилниот од претпочитаните случаи на Ханам, и покрај тоа што е стар шест години, иако забележал дека некои други веруваат дека случајот Халет е посилен. == Судски процес == Случајот презентирано од обвинителството се базираше на полициската истрага. Како што беше наведено во воведниот говор на државниот обвинител Сер Реџиналд Манингем-Булер, Адамс или ѝ дал или им наложил на други да ѝ дадат лекови што ја убиле Морел со намера да ја убијат, дека овие лекови биле непотребни бидејќи таа не трпела болка бидејќи била во [[Кома|полукоматозна]] состојба некое време пред нејзината смрт. Манингем-Булер сугерираше дека мотивот поради кој Адамс одлучил дека е време Морел да умре бил тоа што се плашел дека таа ќе го измени нејзиниот тестамент на негова штета. Строго според англиското право за убиство, обвинителството не требало да покаже мотив, но, ако не го стори тоа, требало да го докаже делото со прецизно демонстрирање како е извршено убиството. Во текот на судењето, обвинителството тврдеше дека мотивот бил платенички; Манингем-Булер не кажа дека Адамс имал примарна намера да убие ([[Евтаназија|да еутаназира]]), од неговата фразеологија за намерата „да го олесни минирањето“ &#x2013; според првостепениот судија. Обвинителството првично тврдеше дека сите големи количини [[морфин]] и [[хероин]] препишани од Адамс во месеците пред смртта на Морел биле инјектирани, дека оваа количина била доволна за да ја убие и дека можела да биде наменета само за убиство. Адамс беше обвинет за убиство на Морел со еден од двата методи, поединечно или во комбинација. Првиот наводен метод беше кумулативен резултат од количините опијати дадени во десетте месеци пред нејзината смрт, вториот беше резултат на две големи инјекции на непозната, но претпоставена дека е смртоносна, супстанција подготвена од Адамс и инјектирана во Морел кратко пред нејзината смрт. Сепак, на вториот ден од судењето, одбраната ги приложи тетратките на медицинските сестри, кои покажаа дека на пациентката ѝ биле дадени помали количини лекови отколку што обвинителството проценило, врз основа на рецептите на Адамс. Во овие тетратки, исто така, е евидентирано дека двете инјекции направени ноќта пред нејзината смрт се состојат од паралдехид, опишан безбедно средство за спиење. Како одговор на доставувањето на тетратките на медицинските сестри од страна на одбраната, еден од медицинските експерти на обвинителството го смени своето сведочење, Д-р Дутвејт воведе нова теорија за тоа како Морел била убиен, која не беше прифатена од неговиот колега, исто заколнат експерт, ниту од медицинскиот вештак на одбраната. Единствениот одговор на обвинителството беше да тврди дека евиденцијата на медицинските сестри е нецелосна, а судијата коментираше дека, до овој момент, осудата му се чинеше малку веројатна бидејќи медицинските докази беа неубедливи == Пресуда == Во резимето на Девлин, се вели дека лекарот нема посебна одбрана, но „тој има право да стори сè што е соодветно и неопходно за олеснивање на болката, дури и ако мерките што ги презема случајно можат да го скратат животот“ (т.е. како секундарна намера). Тој дал една правна насока со која го воспоставил принципот на двоен ефект во однос на ''mens rea'' на убиството. Кога враќањето на здравјето на пациентот повеќе не е можно, лекарот може законски да даде третман со цел ублажување на болката и страдањето, што, како ненамерен резултат, го скратува животот. Одговорноста за убиство може да се избегне ако се даде претходно користен лек за пациентот, и покрај сознанието дека смртта ќе настапи како несакан ефект. Втората правна насока била дека жирито не треба да заклучи дека на Морел ѝ биле дадени повеќе лекови отколку што е прикажано во тетратките на медицинските сестри. Девлин, исто така, му посочи на жирито дека главниот аргумент на одбраната е дека целиот случај против д-р Адамс е само сомневање и дека „...ми се чини дека аргументот за одбраната е очигледно силен“. Врз основа на овие докази, жирито донесе пресуда за невин откако се советуваше само четириесет и шест минути. Надвор од судницата, тој сметаше дека мнозинството од оние што го следеле случајот во правните извештаи на [[Тајмс|„Тајмс“]] очекуваат ослободителна пресуда. Вреди да се напомене дека ''[[Кривична намера|mens rea]]'' за убиство е регулирана со доктрината за намера, утврдена во случајот Вулин, каде што се смета дека обвинетиот имал намера за исходот ако тој е практично сигурен и обвинетиот ја ценел таа виртуелна сигурност. Примената на овој тест би создала одговорност во Република против Адамс, но не го стори тоа за правниот изговор предвиден со доктрината за двоен ефект. == Белешки == {{Наводи|2}} == Извори == * П. Девлин, (1985). ''Олеснување на положувањето'' : Судењето на д-р Џон Бодкин Адамс. Лондон, „Бодли Хед“. . == Надворешни врски == * [http://www.bailii.org/ Bailii.org], бесплатна онлајн база на податоци за англиски и ирски правни материјали. {{English law}} [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] k83tigrre7qly2odhvwgpz73ly4rcd0 Пчелка за шиење ќебиња 0 1396724 5571398 2026-06-04T00:53:40Z Rfstefan 133784 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1312445308|Quilting bee]]“ 5571398 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на ќебе, 2010 година]] '''„Пчелка за шиење ќебиња“''' — општествено собирање за искористување на заедничката сила за да се исплете ќебе. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално , простор само за жени, целта била со заедничката сила да се исплете ќебе како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на „Пчелка за шиење ќебиња“, како што се правата на жените. Имало повеќе настани базирани на плетење. „Пчелките за шиење ќебиња“ продолжуваат да постојат и во модерното време. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref> Терминот „пчелка“ бил широко користен во колонијална Америка за разни заеднички задачи, одразувајќи го културниот акцент на колаборативните традиции. Терминот „пчелка за шиење ќебиња“ постепено еволуирал за да се однесува конкретно на собирите за плетење, симболизирајќи го значењето на заедничкиот труд во овие настани. Други историски термини вклучуваат '''шијачка гозба,''' '''веселба во шиењето''' и '''забава на шиење''' . <ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''„Веселба на шиење ќебиња'' (1813), од Џон Луис Кримел . Насликана во [[Филаделфија]] .]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што пчелките за шиење ќебиња биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на пчелката била да ѝ помогне на секоја жена да заврши ќебе, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Пчелките за шиење ќебиња служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на пчелките за шиење ќебиња често се дискутирале важни прашања. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на пчелките, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на пчелките за шиење ќебиња како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“. <ref name="Social" /> Пчелките за шиење ќебиња се користеле и во Канада, а во книгата ''„Пионерите на Стариот Онтарио“'' се споменуваат пчелки за лупење за мажите што се случувале после овие пчелки. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а ќебињате биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Пчелка за шиење ќебиња, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, дневничарката Марта Балард документирала како нејзините соседки ги поучувале нивните ќерки како да го припремат семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење ќебиња кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Ова било пред терминот „пчелка за шиење ќебиња“, кој потекнува од 19 век. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/quilting-bee|title=Quilting bee|work=[[Collins English Dictionary]]|accessdate=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на ќебеот, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Јорганите за невести обично се создавале за време на шиењето ќебиња. Овие ќебиња имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секое младо девојче да се стреми да поседува 13 ќебиња за нејзиниот сбадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење ќебиња за да ги заврши сите ќебиња или само 13-тото ќебе. Ќебињата за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај пчелките за шиење ќебиња. Овие ќебиња биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Ќебињата со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни пчелки за ватирање == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Пчелка за шиење ќебиња [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]] . Материјалите биле обезбедени бесплатно од „Њујорк Паркс“, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на ќебиња кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на ќебиња започнале со основање на здруженија за шиење на ќебиња и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на ќебиња се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на ќебиња. групите за шиење на ќебиња обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат ќебиња, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење ќебиња да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на ќебиња достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на ќебиња на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на ќебиња на Џорџија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Референци == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] b7cn8bvprzxbo6zgwjc8219jbqverl8 5571401 5571398 2026-06-04T01:07:02Z ~2026-33139-46 133826 5571401 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на ќебе, 2010 година]] '''„Пчелка за шиење ќебиња“''' — општествено собирање за искористување на заедничката сила за да се исплете ќебе. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално , простор само за жени, целта била со заедничката сила да се исплете ќебе како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на „Пчелка за шиење ќебиња“, како што се правата на жените. Имало повеќе настани базирани на плетење. „Пчелките за шиење ќебиња“ продолжуваат да постојат и во модерното време. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref> Терминот „пчелка“ бил широко користен во колонијална Америка за разни заеднички задачи, одразувајќи го културниот акцент на колаборативните традиции. Терминот „пчелка за шиење ќебиња“ постепено еволуирал за да се однесува конкретно на собирите за плетење, симболизирајќи го значењето на заедничкиот труд во овие настани. Други историски термини вклучуваат '''шијачка гозба,''' '''веселба во шиењето''' и '''забава на шиење''' . <ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''„Веселба на шиење ќебиња'' (1813), од Џон Луис Кримел . Насликана во [[Филаделфија]] .]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што пчелките за шиење ќебиња биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на пчелката била да ѝ помогне на секоја жена да заврши ќебе, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Пчелките за шиење ќебиња служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на пчелките за шиење ќебиња често се дискутирале важни прашања. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на пчелките, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на пчелките за шиење ќебиња како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“. <ref name="Social" /> Пчелките за шиење ќебиња се користеле и во Канада, а во книгата ''„Пионерите на Стариот Онтарио“'' се споменуваат пчелки за лупење за мажите што се случувале после овие пчелки. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а ќебињате биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Пчелка за шиење ќебиња, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, дневничарката Марта Балард документирала како нејзините соседки ги поучувале нивните ќерки како да го припремат семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење ќебиња кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Ова било пред терминот „пчелка за шиење ќебиња“, кој потекнува од 19 век. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/quilting-bee|title=Quilting bee|work=[[Collins English Dictionary]]|accessdate=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на ќебеот, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Јорганите за невести обично се создавале за време на шиењето ќебиња. Овие ќебиња имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секое младо девојче да се стреми да поседува 13 ќебиња за нејзиниот сбадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење ќебиња за да ги заврши сите ќебиња или само 13-тото ќебе. Ќебињата за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај пчелките за шиење ќебиња. Овие ќебиња биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Ќебињата со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни пчелки за шиење ќебиња == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Пчелка за шиење ќебиња [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]] . Материјалите биле обезбедени бесплатно од „Њујорк Паркс“, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на ќебиња кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на ќебиња започнале со основање на здруженија за шиење на ќебиња и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на ќебиња се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на ќебиња. групите за шиење на ќебиња обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат ќебиња, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење ќебиња да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на ќебиња достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на ќебиња на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на ќебиња на Џорџија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Референци == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] fufr7b3w7txhh7xqvn87u38dpj483u6 5571498 5571401 2026-06-04T09:57:55Z ~2026-33191-51 133831 5571498 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на ќебе, 2010 година]] '''„Пчелка за шиење ќебиња“''' — општествено собирање за искористување на заедничката сила за да се исплете ќебе. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално , простор само за жени, целта била со заедничката сила да се исплете ќебе како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на „Пчелка за шиење ќебиња“, како што се правата на жените. Имало повеќе настани базирани на плетење. „Пчелките за шиење ќебиња“ продолжуваат да постојат и во модерното време. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref> Терминот „пчелка“ бил широко користен во колонијална Америка за разни заеднички задачи, одразувајќи го културниот акцент на колаборативните традиции. Терминот „пчелка за шиење ќебиња“ постепено еволуирал за да се однесува конкретно на собирите за плетење, симболизирајќи го значењето на заедничкиот труд во овие настани. Други историски термини вклучуваат '''шијачка гозба,''' '''веселба во шиењето''' и '''забава на шиење''' . <ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''„Веселба на шиење ќебиња'' (1813), од Џон Луис Кримел. Насликана во [[Филаделфија]].]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што пчелките за шиење ќебиња биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на пчелката била да ѝ помогне на секоја жена да заврши ќебе, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Пчелките за шиење ќебиња служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на пчелките за шиење ќебиња често се дискутирале важни прашања. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на пчелките, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на пчелките за шиење ќебиња како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“. <ref name="Social" /> Пчелките за шиење ќебиња се користеле и во Канада, а во книгата ''„Пионерите на Стариот Онтарио“'' се споменуваат пчелки за лупење за мажите што се случувале после овие пчелки. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а ќебињате биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Пчелка за шиење ќебиња, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, дневничарката Марта Балард документирала како нејзините соседки ги поучувале нивните ќерки како да го припремат семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење ќебиња кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Ова било пред терминот „пчелка за шиење ќебиња“, кој потекнува од 19 век. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/quilting-bee|title=Quilting bee|work=[[Collins English Dictionary]]|accessdate=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на ќебеот, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Јорганите за невести обично се создавале за време на шиењето ќебиња. Овие ќебиња имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секое младо девојче да се стреми да поседува 13 ќебиња за нејзиниот сбадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење ќебиња за да ги заврши сите ќебиња или само 13-тото ќебе. Ќебињата за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај пчелките за шиење ќебиња. Овие ќебиња биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Ќебињата со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни пчелки за шиење ќебиња == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Пчелка за шиење ќебиња [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]] . Материјалите биле обезбедени бесплатно од „Њујорк Паркс“, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на ќебиња кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на ќебиња започнале со основање на здруженија за шиење на ќебиња и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на ќебиња се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на ќебиња. групите за шиење на ќебиња обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат ќебиња, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење ќебиња да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на ќебиња достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на ќебиња на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на ќебиња на Џорџија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Референци == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] e1ie4cycllkmbe3ncxe78j48cxdjzm3 5571499 5571498 2026-06-04T09:58:27Z ~2026-33191-51 133831 5571499 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на ќебе, 2010 година]] '''„Пчелка за шиење ќебиња“''' — општествено собирање за искористување на заедничката сила за да се исплете ќебе. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално , простор само за жени, целта била со заедничката сила да се исплете ќебе како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на „Пчелка за шиење ќебиња“, како што се правата на жените. Имало повеќе настани базирани на плетење. „Пчелките за шиење ќебиња“ продолжуваат да постојат и во модерното време. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref> Терминот „пчелка“ бил широко користен во колонијална Америка за разни заеднички задачи, одразувајќи го културниот акцент на колаборативните традиции. Терминот „пчелка за шиење ќебиња“ постепено еволуирал за да се однесува конкретно на собирите за плетење, симболизирајќи го значењето на заедничкиот труд во овие настани. Други историски термини вклучуваат '''шијачка гозба,''' '''веселба во шиењето''' и '''забава на шиење''' . <ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''„Веселба на шиење ќебиња'' (1813), од Џон Луис Кримел. Насликана во [[Филаделфија]].]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што пчелките за шиење ќебиња биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на пчелката била да ѝ помогне на секоја жена да заврши ќебе, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Пчелките за шиење ќебиња служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на пчелките за шиење ќебиња често се дискутирале важни прашања. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на пчелките, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на пчелките за шиење ќебиња како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“. <ref name="Social" /> Пчелките за шиење ќебиња се користеле и во Канада, а во книгата ''„Пионерите на Стариот Онтарио“'' се споменуваат пчелки за лупење за мажите што се случувале после овие пчелки. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а ќебињате биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Пчелка за шиење ќебиња, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, дневничарката Марта Балард документирала како нејзините соседки ги поучувале нивните ќерки како да го припремат семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење ќебиња кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Ова било пред терминот „пчелка за шиење ќебиња“, кој потекнува од 19 век. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/quilting-bee|title=Quilting bee|work=[[Collins English Dictionary]]|accessdate=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на ќебеот, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Јорганите за невести обично се создавале за време на шиењето ќебиња. Овие ќебиња имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секое младо девојче да се стреми да поседува 13 ќебиња за нејзиниот сбадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење ќебиња за да ги заврши сите ќебиња или само 13-тото ќебе. Ќебињата за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај пчелките за шиење ќебиња. Овие ќебиња биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Ќебињата со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни пчелки за шиење ќебиња == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Пчелка за шиење ќебиња [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Материјалите биле обезбедени бесплатно од „Њујорк Паркс“, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на ќебиња кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на ќебиња започнале со основање на здруженија за шиење на ќебиња и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на ќебиња се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на ќебиња. групите за шиење на ќебиња обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат ќебиња, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење ќебиња да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на ќебиња достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на ќебиња на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на ќебиња на Џорџија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Референци == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] 6dt83poy5ao81dhqxnqd9um17jy64sp 5571501 5571499 2026-06-04T10:00:13Z ~2026-33191-51 133831 5571501 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Gee's_Bend,_Alabama_LCCN2010639065_cropped.jpg|мини|Жени од Гис Бенд, Алабама, работат на ќебе, 2010 година]] '''„Пчелка за шиење ќебиња“''' — општествено собирање за искористување на заедничката сила за да се исплете ќебе. Терминот најчесто се користи низ [[Соединети Американски Држави|САД]] и [[Канада]]. Традиционално, простор само за жени, целта била со заедничката сила да се исплете ќебе како општествен настан или забава. Учесниците можат да вклучуваат само членови на семејството, пријатели или луѓе од пошироката заедница. Прашања од значителна важност и дебата често се дискутирале за време на „Пчелка за шиење ќебиња“, како што се правата на жените. Имало повеќе настани базирани на плетење. „Пчелките за шиење ќебиња“ продолжуваат да постојат и во модерното време. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|title=Quilting Bee|last=|work=Textile Research Centre|language=en-gb|archive-url=https://web.archive.org/web/20250113025517/https://www.trc-leiden.nl/trc-needles/organisations-and-movements/clubs-and-societies/quilting-bee|archive-date=2025-01-13|accessdate=2025-02-04}}</ref> Терминот „пчелка“ бил широко користен во колонијална Америка за разни заеднички задачи, одразувајќи го културниот акцент на колаборативните традиции. Терминот „пчелка за шиење ќебиња“ постепено еволуирал за да се однесува конкретно на собирите за плетење, симболизирајќи го значењето на заедничкиот труд во овие настани. Други историски термини вклучуваат '''шијачка гозба,''' '''веселба во шиењето''' и '''забава на шиење''' . <ref>{{Наведување|title=quilting, n.¹|date=2024-10-10|journal=Oxford English Dictionary|url=https://oed.com/dictionary/quilting_n1|access-date=2025-03-01|edition=3|publisher=Oxford University Press|language=en|doi=10.1093/oed/8959761071}}</ref> == Собири == [[Податотека:Quilting_Frolic_(1813)_by_John_Lewis_Krimmel.jpg|мини|''„Веселба на шиење ќебиња'' (1813), од Џон Луис Кримел. Насликана во [[Филаделфија]].]] Производството на текстил ги создало некои од одобрените општествени собири за жени во текот на 19 век, при што пчелките за шиење ќебиња биле прилики и за заедничка работа и за време поминато со најблиските. Иако примарната цел на пчелката била да ѝ помогне на секоја жена да заврши ќебе, нејзиното вистинско значење била можноста што им ја давала на жените да „разменуваат новости, да споделуваат рецепти, да нудат домашни лекови, да разменуваат остатоци од ткаенини, да дискутираат за лични проблеми, да учат нови техники и да ги учат своите ќерки“. Пчелките за шиење ќебиња служеле од спонтани средби на блиски роднини или пријатели се до настани на кои имало значителен број луѓе. Дури и оние на кои им недостасувало вештината за шиење биле добредојдени бидејќи нивните кулинарски способности можеле да се искористат за да се создаде гозба на крајот од денот. За време на пчелките за шиење ќебиња често се дискутирале важни прашања. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Сузан Б. Ентони, како тинејџерка, ги одржала своите првични говори застапувајќи ги [[Женски права|правата на жените]] на овие настаните. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://mhebtw.mheducation.com/2023/03/30/womens-history-month-celebrating-american-quilters/|title=Women's History Month: Celebrating American Quilters|date=March 30, 2023|work=BTW|publisher=[[McGraw-Hill]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Мажите често учествувале на свеченостите што следеле по завршувањето на пчелките, а овие настани честопати резултирале со романтични интеракции. Статусот на пчелките за шиење ќебиња како општествен настан во 19 век е поткрепен со многуте „референци, дневници, слики, поезија и песни“. <ref name="Social" /> Пчелките за шиење ќебиња се користеле и во Канада, а во книгата ''„Пионерите на Стариот Онтарио“'' се споменуваат пчелки за лупење за мажите што се случувале после овие пчелки. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ekYzAQAAIAAJ&pg=PA39|title=The Pioneers of Old Ontario|last=Smith|first=William Loe|date=1923|publisher=G. N. Morang|page=39|access-date=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња во Канада повторно се појавиле за време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]] и [[Втора светска војна|Втората светска војна]], а ќебињате биле испраќани до војници во странство и британски семејства кои ги загубиле своите домови поради бомбардирање. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|title=Quilts from the Second World War tell the stories of the Canadian women who sewed them|date=February 23, 2023|work=[[The Conversation (website)|The Conversation]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250128104432/https://theconversation.com/quilts-from-the-second-world-war-tell-the-stories-of-the-canadian-women-who-sewed-them-200410|archive-date=January 28, 2025|accessdate=January 28, 2025}}</ref> == Настани == [[Податотека:Quilting_bee,_circa_1910s_(14187109235).jpg|мини|Пчелка за шиење ќебиња, околу 1910-тите, САД]] Кон крајот на 18 век, дневничарката Марта Балард документирала како нејзините соседки ги поучувале нивните ќерки како да го припремат семејното наследство, а истовремено ги забележала и собирите за шиење ќебиња кои имале за цел да ги подготват нејзините ќерки за домаќинството. Сепак, ова претставувало мал дел од тие собири. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Ова било пред терминот „пчелка за шиење ќебиња“, кој потекнува од 19 век. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.collinsdictionary.com/us/dictionary/english/quilting-bee|title=Quilting bee|work=[[Collins English Dictionary]]|accessdate=January 28, 2025}}</ref> Пчелките за шиење ќебиња станувале конкурентни, бидејќи сите млади девојки имале за цел да го покажат својот најдобар вез. Кога ќе дојдело време за последниот ред на шиење на ќебеот, мажените жени се повлекувале, дозволувајќи им на девојките да се натпреваруваат за честа да го стават последниот бод, бидејќи се сметало дека оној што ќе победи ќе биде следниот што ќе се омажи. Јорганите за невести обично се создавале за време на шиењето ќебиња. Овие ќебиња имале дизајни што претставуваат љубов, лојалност и плодност. Тие често се ставале во ковчежиња како ценето наследство што се пренесувало од мајка на ќерка. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Обичајот бил секое младо девојче да се стреми да поседува 13 ќебиња за нејзиниот сбадбен [[мираз]], кои се чувале во нејзиниот сандак сè до моментот на венчавката. Во одредени области, таа самата ги изработувала и шиела ќебињата. Била организирана група за шиење ќебиња за да ги заврши сите ќебиња или само 13-тото ќебе. Ќебињата за пријателство, честопати биле со извезени или напишани имиња, биле омилена креација кај пчелките за шиење ќебиња. Овие ќебиња биле изработувани од жени од заедница или [[Парохија|црковна парохија]] како проштален подарок за пријателка што се преселувала во нов дом. Поединечни парчиња со одредени големини биле создавани независно, а потоа составени од група. Ќебињата со албуми, исто така, ги евидентирале значајните настани во животот на едно семејство. <ref name="Social">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|title=The social history of quilt making in America|work=[[University of Lynchburg]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20250219052608/https://www.lynchburg.edu/wp-content/uploads/special-programs-and-events/digital-lecture-the-social-history-of-quilt-making-in-america.pdf|archive-date=February 19, 2025|accessdate=January 26, 2025}}</ref> == Модерни пчелки за шиење ќебиња == [[Податотека:MIDSUMMER_EVENING_QUILTING_BEE_IN_CENTRAL_PARK,_SPONSORED_BY_THE_NEW_YORK_PARKS_ADMINISTRATION_DEPARTMENT_OF_CULTURAL..._-_NARA_-_551676.jpg|мини|''Пчелка за шиење ќебиња [[Тајане|во летната]] вечер во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]]. Материјалите биле обезбедени бесплатно од „Њујорк Паркс“, јуни 1973 година.'']] Во женското движење и оживувањето на шиењето на ќебиња кон крајот на 20 век, собирањата за шиење на ќебиња започнале со основање на здруженија за шиење на ќебиња и разни мали групи за шиење. Многу групи се нарекуваат себеси „пчелки“, продавниците за шиење го вклучуваат терминот и во своите имиња, а постојат и „виртуелни пчелки“ кои постојат за да поттикнат онлајн заедници. <ref name="Museum">{{Наведена мрежна страница|url=https://worldquilts.quiltstudy.org/americanstory/creativity/quiltingbee|title=The Quilting Bee?|work=[[International Quilt Museum]]|accessdate=January 26, 2025}}</ref> Неколку групи за шиење на ќебиња се активни денес се собираат редовно од почетокот на 1900-тите. По оживувањето на занаетчиството во 1970-тите, занаетчиите продолжиле да учествуваат во шиењето на ќебиња. групите за шиење на ќебиња обично се собираат еднаш или двапати месечно за да шијат ќебиња, давајќи им можност на членовите да разменуваат идеи и техники, додека повторно се поврзуваат едни со други. Групите за шиење, исто така, планираат разни настани, како што се прикажување на нивните креации, организирање празнични саеми, поканување на историчари за шиење ќебиња да зборуваат и организирање демонстрации предводени од инструктори. Повремено, групи за шиење на ќебиња достигнуваат глобално ниво, една од нив е Проектот за шиење на ќебиња на Олимписките игри предводен од Советот за шиење на ќебиња на Џорџија. <ref>{{Наведени вести|url=https://www.southcoasttoday.com/story/lifestyle/1997/07/20/quilting-bees-keep-american-heritage/50607001007/|title=Quilting bees keep American heritage humming along|date=July 20, 1997|work=[[South Coast Today]]|access-date=January 26, 2025}}</ref> == Референци == {{Наводи}} [[Категорија:Историја на правата на жените]] gc7vjdarqpmrex25rtfoeyxk67pnsbm Протокол I кон Женевските конвенции 0 1396725 5571400 2026-06-04T01:03:56Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355766692|Protocol I to the Geneva Conventions]]“ 5571400 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Protocol 1 (disambiguation)}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Договор|name=Протокол I од Женевските конвенции|long_name=Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од меѓународни вооружени конфликти (Протокол I)|type=[[Протокол (дипломатија)|Протокол]]|date_drafted=20 февруари 1974 – 8 јуни 1977|date_signed={{Start date|df=y|1977|06|08}}|location_signed=Женева|date_effective={{Start date|df=y|1978|12|07}}|parties={{Collapsible list|expand=|title=175 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - States Parties - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Cook Islands}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic People's Republic of Korea}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} | {{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Iraq}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Lao People's Democratic Republic}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Micronesia (Federated States of)}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagcountry|Republic of Korea}} | {{flagcountry|Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Syrian Arab Republic}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|United Republic of Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Viet Nam}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}}}}|depositor=[[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]]|languages=* [[Англиски јазик|Англиски]] * [[Арапски јазик|Арапски]] * [[Мандарински кинески|Кинески]] * [[Шпански јазик|Шпански]] * [[Француски јазик|Француски]] * [[Руски јазик|Руски]]|signatories={{Collapsible list|expand=|title=3 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - Signatory States - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|United States of America}}}}|wikisource=Geneva Convention/Protocol I}} '''Протокол I кон Женевските конвенции''' или '''Дополнителен протокол I''' ('''AP I''')<ref>{{Наведена книга|title=Yearbook of International Humanitarian Law 2011 - Volume 14|last=Cadwalader|first=George Jr.|date=2011|isbn=978-90-6704-854-5|volume=14|pages=133–171|chapter=The Rules Governing the Conduct of Hostilities in Additional Protocol I to the Geneva Conventions of 1949: A Review of Relevant United States References|doi=10.1007/978-90-6704-855-2_5|access-date=|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/journals/yearbook-of-international-humanitarian-law/article/abs/rules-governing-the-conduct-of-hostilities-in-additional-protocol-i-to-the-geneva-conventions-of-1949-a-review-of-relevant-united-states-references/5089B0FD7E7CF55057D76972F4F76A9E}}</ref> — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на цивилните жртви од [[меѓународни вооружени конфликти]], вклучувајќи „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација, туѓа окупација или расистички режими“. Во пракса, Дополнителниот протокол I ги потврдил меѓународните правила на војување утврдени во [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките прописи од 1907 година]] и четирите Женевски конвенции од 1949 година со цел да се приспособат на развојот на војувањето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од јуни 2025 година, Дополнителниот протокол I бил ратификуван од [[Список на страни на Женевските конвенции|175 држави]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а протоколот бил потпишан до [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Иран]] и [[Пакистан]] на 12 декември 1977 година, но никогаш не го ратификувале, а не го потпишале [[Израел]], [[Индија]] и [[Турција]]. Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол I од 1977 година, „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Резиме на одредбите == Дополнителниот протокол I содржи 102 члена, а следново претставува основен преглед на Протоколот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}</ref> Општо земено, Дополнителниот протокол I ги потврдувал одредбите од оригиналните четири [[Женевски конвенции]] од 1949 година. Сепак, додадени се следните дополнителни заштити: * '''Член 1''' — наведува дека Конвенцијата се применува во „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на [[самоопределување]]“. * '''Член 15''' — наведува дека цивилниот [[Медицинар|медицински]] и [[Религија|религиозен]] [[Вработување|персонал]] треба да биде почитуван и заштитен и ова вклучува дека страните треба да му дадат секаква достапна помош на цивилниот медицински персонал. * '''Член 17''' и '''Член 81''' — го овластуваат [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]], националните друштва или други непристрасни хуманитарни организации да им обезбедат помош на жртвите од војната. * '''Член 35''' — забранува [[оружје]] кое „предизвикува непотребни повреди или непотребно страдање“, како и средства за војување кои „предизвикуваат широко распространета, долгорочна и сериозна штета на природната средина“. * '''Член 37''' — забранува [[Воена перфидија|перфидност]], односно лажно прогласување примирје и идентификува четири вида перфидност и ги разликува воените измами од перфидноста. * '''Член 40''' — [[Без милост|не забранува никому]], т.е. да нареди да нема преживеани, да се заканува како такво или да се спроведуваат непријателства врз таа основа. * '''Член 42''' — ги забранува нападите врз пилоти и екипажи кои се спуштаат со падобран од воздухоплов во опасност. Откако ќе слетаат на територија контролирана од спротивната страна, мора да им се даде можност да се предадат пред да бидат нападнати, освен ако не е очигледно дека се вклучени во непријателски чин. [[Воздушно-десантна војска|Воздухопловните трупи]], без разлика дали се во опасност или не, не ја добиваат заштитата што ја обезбедува овој член и затоа можат да бидат нападнати за време на нивното спуштање. * '''Член 43''' — се занимава со идентификување на вооружените сили кои се страни во конфликт, а државите кои се борци „ќе бидат предмет на внатрешен дисциплински систем кој, {{Јаз|la|inter alia}}, ќе спроведува усогласеност со правилата на меѓународното право што се применуваат во вооружен конфликт.“ * '''Член 47(1)''' — предвидува дека платениците „немаат право да бидат борци или воени заробеници“. * '''Член 51''' и '''Член 54''' — ги забрануваат [[Недискриминирачки напад|неселективните напади]] врз цивилното население и уништувањето на изворите на храна, водата или другите материјали потребни за [[опстанок]]. Ова вклучува директно напаѓање на цивилни (невоени) цели, но исто така и користење технологии чиј обем на уништување не може да се ограничи.<ref name="commentary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Commentary_GC_Protocols.pdf|title=Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> [[Тотална војна]] што не прави разлика помеѓу цивилни и воени цели се смета за [[воено злосторство]] . * '''Член 53''' — забранува напади врз историски споменици, уметнички дела и места за богослужба. * '''Член 56''' — опфаќа напади врз „објекти и инсталации што содржат опасни сили“, како што [[Брана (градба)|се брани]], насипи и [[Атомска централа|нуклеарни електрани]] . Овие цели, како и други воени цели во нивна близина, не смеат да бидат нападнати ако претставуваат закана за ослободување на опасни сили. * '''Член 76''', '''Член 77''' и '''Член 78''' — кои го сочинуваат Поглавје II, обезбедуваат посебна заштита за [[Жена|жените]] и [[Дете|децата]] . Особено, смртната казна нема да се извршува врз деца под 18 години и ќе се избегнува врз бремени жени и мајки кои имаат деца кои се издржуваат. Понатаму, деца под 15 години нема да бидат регрутирани во вооружените сили, а страните ќе преземат сите разумни мерки за да ги спречат да учествуваат во непријателства. * '''Член 79''' — наведува дека [[Новинар|новинарите]] се сметаат за цивили и им се дава иста заштита. Цивилните воени дописници поврзани со вооружените сили кои се заробени имаат исти права како и воените заробеници, како што е наведено во Третата Женевска конвенција. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf "Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> * '''Член 85(3f)''' — забранува перфидна употреба на црвениот крст, црвената полумесечина, црвениот лав и сонцето или други заштитни знаци признати со Женевските конвенции. * '''Член 90''' — опишува како можат да се формираат меѓународни комисии за утврдување факти во ситуации на сериозни прекршувања на Женевските конвенции. == Статус на ратификација == === Израел === Израел не го ратификувал Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], ова ѝ овозможувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] како <nowiki>„</nowiki> ниту граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“ или NIAC) ниту војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“ или IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на овој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна.<ref name=":1" /> === Русија === На 16 октомври 2019 година, претседателот [[Владимир Путин]] потпишал [[извршна наредба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494|work=publication.pravo.gov.ru|trans-title=Executive order by President of Russian Federation No. 494, 16 October 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> и поднел предлог-закон до [[Државна дума|Државната дума]] за поништување на изјавата што ја придружувал ратификацијата на Дополнителниот протокол I од страна на Русија, со која претходно била прифатена надлежноста на Меѓународната комисија за утврдување факти според '''Член 90(2)'''.<ref name="bput">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/putin-pulls-russia-out-of-convention-on-war-crime-probes|title=Putin Pulls Russia Out of Convention on War-Crime Probes|date=17 October 2019|work=Bloomberg}}</ref><ref name="mtput">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/17/putin-seeks-to-abandon-geneva-conventions-victim-protection-clause-a67781|title=Putin Seeks to Abandon Geneva Conventions' Victim-Protection Clause|date=17 October 2019|work=The Moscow Times}}</ref><ref name="gmputin">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-revokes-additional-protocol-to-geneva-conventions-related-to/|title=Putin revokes additional protocol to Geneva Conventions related to protection of war crimes victims|date=17 October 2019|work=The Globe and Mail|agency=Reuters}}</ref> Предлог-законот бил доставен со следново предупредување:<ref name="mtput" /><ref name="gmputin" /><blockquote>Исклучителните околности влијаат врз интересите на Руската Федерација и бараат итна акција. … Во сегашната меѓународна средина, ризиците од злоупотреба на овластувањата на комисијата за политички цели од страна на бескрупулозни држави кои дејствуваат со лоша намера се значително зголемени.</blockquote> === Соединетите Американски Држави === Соединетите Американски Држави не го ратификувале Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а нивниот главен приговор бил на '''Член 1(4)''' (детално објаснет подолу), во врска со недржавните актери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/articles/international-treaties-united-states-refuses-play-ball|title=On International Treaties, the United States Refuses to Play Ball {{!}} Council on Foreign Relations|date=2022-01-07|work=www.cfr.org|language=en|accessdate=2026-04-21}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) собрал широк спектар на земји со цел да ја формира Дипломатската конференција за реафирмација и развој на меѓународното хуманитарно право применливо во вооружени конфликти (Дипломатска конференција). „По три години размислување, Дипломатската конференција ги изготви и поднесе Дополнителните протоколи I и II кон Женевските конвенции од 1949 година.“ == Член 1(4) == '''Член 1(4)''' — од Дополнителниот протокол I наведува:<blockquote>Ситуациите наведени во претходниот став вклучуваат вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на самоопределување.</blockquote>Јан Арно Хесбруге, кој работи во [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] во Њујорк, ги испитал трите категории наведени во неговата книга ''„Човекови права и лична самоодбрана во меѓународното право“'' : <ref>{{Наведена книга|title=Human rights and personal self-defense in international law|last=Hessbruegge|first=Jan Arno|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190655020|edition=First|location=New York, NY|pages=317}}</ref> * „Колонијална доминација“ се однесувала на далечни прекуокеански колонии со јасни географски граници и не требало да се однесува на држави што освојуваат и анектираат соседни територии. * „Окупација од страна на странци“ се однесувала на „случаи кога окупираната територија сè уште не била дел од држава во времето на окупацијата, туку била населена од посебна група, како што е палестинскиот народ“. * „Расистички режими“ вклучувало земји кои го институционализираа расизмот, а не земји каде што владата само практикува расна дискриминација, а во времето кога бил напишан протоколот, ова главно се однесуваше на Јужна Африка и Родезија. Правниот научник Валдемар А. Солф сметал дека членот 1(4) од Дополнителниот протокол бил во голема мера симболичен и им давал на државите-страни „веродостојна основа да ја негираат неговата примена во нивната ситуација“, додека државите на кои членот најмногу се однесувал (на пр. [[Израелски апартхејд|Израел]] и [[Апартхејд|Јужна Африка од времето на апартхејдот]]), воопшто нема да го потпишат договорот. [[Претседателството на Роналд Реган|Администрацијата на Реган]] изјавил дека '''Член 1(4)''' од Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции „ќе им даде [[Тероризам|на терористите]] психолошка и правна победа“ бидејќи се чинело дека им давал статус на [[Комбатант|борци]] на [[Недржавен актер|недржавни актери]], од кои многу (како што е [[Палестинска ослободителна организација|Организацијата за ослободување на Палестина]]), се означени како терористички групи од страна на Соединетите Американски Држави и други земји. Спротивно на тоа, еден напис во ''[[Меѓународен преглед на Црвениот крст|Меѓународниот преглед на Црвениот крст]]'' тврдел дека овој член, всушност, ''ја зајакнувал'' борбата против тероризмот, со примена на [[Закон на војната|законите на војната]] (вклучувајќи ги сите негови забрани и обврски) во националните [[Војна за независност|војни за ослободување]]. Со доделување статус на борци на недржавни актери во војните за ослободување, тој исто така барал од недржавните актери да ги следат строгите забрани против терористички акти (членови 13, 51(2) итн.).<ref>{{Наведено списание|last=Gasser|first=Hans-Peter|title=Prohibition of terrorist acts in international humanitarian law|url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400022956a.pdf|journal=[[International Review of the Red Cross]]|pages=208, 210, 211}}</ref> == Член 48 == '''Основно правило''' За да се обезбеди почитување и заштита на цивилното население и цивилните објекти, страните во конфликтот во секое време ќе прават разлика помеѓу [[Цивил|цивилното население]] и [[Комбатант|борците]] и помеѓу цивилните објекти и [[Легитимна воена цел|воените цели]] и соодветно ќе ги насочуваат своите операции само против воени цели. == Член 51 == '''Заштита на цивилното население''' # Цивилното население и поединците цивили уживаат општа заштита од опасности што произлегуваат од воени операции. За да се спроведе оваа заштита, следните правила, кои се дополнителни на другите применливи правила на меѓународното право, треба да се почитуваат во сите околности. # Цивилното население како такво, како и поединечните цивили, нема да бидат предмет на напад. # Цивилите ќе ја уживаат заштитата што ја обезбедува овој член, освен ако и за време додека директно учествуваат во непријателства. Забранети се акти или закани со насилство чија примарна цел е ширење терор меѓу цивилното население. # Недискриминирачките напади се забранети. Недискриминирачките напади се: (а) Оние што не се насочени кон одредена воена цел ; (б) Оние што користат метод или средства за борба што не можат да бидат насочени кон одредена воена цел; (в) Оние што користат метод или средства за борба [кои] напаѓаат воени цели и цивили или цивилни објекти без разлика . # Меѓу другото, следните видови напади треба да се сметаат за неселективни: '''(а)''' Напад со бомбардирање со какви било методи или средства што третира како единствена воена цел голем број јасно одвоени и различни воени цели; ... и '''(б)''' Напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува. == Член 52 == '''Општа заштита на цивилни објекти''' # … # Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели . Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност. # Во случај на сомневање дали објект кој вообичаено е наменет за цивилни цели, како што е место за богослужба, куќа или друго живеалиште или училиште, се користи за ефективен придонес во воена акција, ќе се претпостави дека не се користи за таква намена. == Член 57 == '''Мерки на претпазливост при напад''' # При водење на воени операции, постојано ќе се внимава да се поштедат цивилното население, цивилите и цивилните објекти. # Во однос на нападите, ќе се преземат следниве мерки на претпазливост: '''(а)''' Оние кои планираат или одлучуваат за напад треба: '''(i)''' Да сторат сè што е можно за да потврдат дека целите што треба да се нападнат не се ниту цивили ниту цивилни објекти и не се предмет на посебна заштита, туку се воени цели во смисла на став 2 од член 52 и дека не е забрането со одредбите од овој Протокол да се напаѓаат; '''(ii)''' Да преземат сите можни мерки на претпазливост при изборот на средства и методи на напад со цел да се избегне, а во секој случај да се минимизира, случајната загуба на цивилен живот, повреда на цивили и штета на цивилни објекти; '''(iii)''' Да се воздржат од донесување одлука за започнување напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува; …. == Видете исто така == * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на [[Воен заробеник|воени заробеници]] * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Протокол III кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол III]], амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвен кристал]] * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот I. * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како право на вооружен конфликт и [[меѓународно хуманитарно право]] (МХП) * [[Разлика (закон)]], принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol I|Protocol I}} * [https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf Целосен текст на Протокол I] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=470&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот I] * [https://international-review.icrc.org/reviews/irrc-no-320-international-review-red-cross-10-1997 Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 година&nbsp;– бр. 320] Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400076890a.pdf Дополнителни протоколи од 1977 година{{Цп}}кратка библиографија] Archived (од [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) * „Нови правила за жртвите на вооружени конфликти, Коментар за двата протоколи од 1977 година, дополнителни на Женевските конвенции од 1949 година“, од М. Боте, [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/iwpList160/4D7BB900A61F93C9C1256B66005A7ACE КЈПартш.] Archived , WA Solf, паб: Martinus Nijhoff Хаг/Бостон/Лондон, 1982 година, * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на американскиот претседател Роналд Реган до Сенатот за Протоколите I и II] Archived {{Geneva Conventions}} [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Јапонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ivsru5jeblmcshrt4s8xvozmrmj1e9m 5571403 5571400 2026-06-04T01:09:48Z IvanKonev123 98191 5571403 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Protocol 1 (disambiguation)}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија Договор|name=Протокол I од Женевските конвенции|long_name=Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од меѓународни вооружени конфликти (Протокол I)|type=[[Протокол (дипломатија)|Протокол]]|date_drafted=20 февруари 1974 – 8 јуни 1977|date_signed={{Start date|df=y|1977|06|08}}|location_signed=Женева|date_effective={{Start date|df=y|1978|12|07}}|parties={{Collapsible list|expand=|title=175 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - States Parties - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Cook Islands}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic People's Republic of Korea}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} | {{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Iraq}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagcountry|Republic of Korea}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Syrian Arab Republic}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|United Republic of Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Viet Nam}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}}}}|depositor=[[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]]|languages=* [[Англиски јазик|Англиски]] * [[Арапски јазик|Арапски]] * [[Мандарински кинески|Кинески]] * [[Шпански јазик|Шпански]] * [[Француски јазик|Француски]] * [[Руски јазик|Руски]]|signatories={{Collapsible list|expand=|title=3 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - Signatory States - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|United States of America}}}}|wikisource=Geneva Convention/Protocol I}} '''Протокол I кон Женевските конвенции''' или '''Дополнителен протокол I''' ('''AP I''')<ref>{{Наведена книга|title=Yearbook of International Humanitarian Law 2011 - Volume 14|last=Cadwalader|first=George Jr.|date=2011|isbn=978-90-6704-854-5|volume=14|pages=133–171|chapter=The Rules Governing the Conduct of Hostilities in Additional Protocol I to the Geneva Conventions of 1949: A Review of Relevant United States References|doi=10.1007/978-90-6704-855-2_5|access-date=|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/journals/yearbook-of-international-humanitarian-law/article/abs/rules-governing-the-conduct-of-hostilities-in-additional-protocol-i-to-the-geneva-conventions-of-1949-a-review-of-relevant-united-states-references/5089B0FD7E7CF55057D76972F4F76A9E}}</ref> — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на цивилните жртви од [[меѓународни вооружени конфликти]], вклучувајќи „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација, туѓа окупација или расистички режими“. Во пракса, Дополнителниот протокол I ги потврдил меѓународните правила на војување утврдени во [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките прописи од 1907 година]] и четирите Женевски конвенции од 1949 година со цел да се приспособат на развојот на војувањето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од јуни 2025 година, Дополнителниот протокол I бил ратификуван од [[Список на страни на Женевските конвенции|175 држави]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а протоколот бил потпишан до [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Иран]] и [[Пакистан]] на 12 декември 1977 година, но никогаш не го ратификувале, а не го потпишале [[Израел]], [[Индија]] и [[Турција]]. Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол I од 1977 година, „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Резиме на одредбите == Дополнителниот протокол I содржи 102 члена, а следново претставува основен преглед на Протоколот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}</ref> Општо земено, Дополнителниот протокол I ги потврдувал одредбите од оригиналните четири [[Женевски конвенции]] од 1949 година. Сепак, додадени се следните дополнителни заштити: * '''Член 1''' — наведува дека Конвенцијата се применува во „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на [[самоопределување]]“. * '''Член 15''' — наведува дека цивилниот [[Медицинар|медицински]] и [[Религија|религиозен]] [[Вработување|персонал]] треба да биде почитуван и заштитен и ова вклучува дека страните треба да му дадат секаква достапна помош на цивилниот медицински персонал. * '''Член 17''' и '''Член 81''' — го овластуваат [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]], националните друштва или други непристрасни хуманитарни организации да им обезбедат помош на жртвите од војната. * '''Член 35''' — забранува [[оружје]] кое „предизвикува непотребни повреди или непотребно страдање“, како и средства за војување кои „предизвикуваат широко распространета, долгорочна и сериозна штета на природната средина“. * '''Член 37''' — забранува [[Воена перфидија|перфидност]], односно лажно прогласување примирје и идентификува четири вида перфидност и ги разликува воените измами од перфидноста. * '''Член 40''' — [[Без милост|не забранува никому]], т.е. да нареди да нема преживеани, да се заканува како такво или да се спроведуваат непријателства врз таа основа. * '''Член 42''' — ги забранува нападите врз пилоти и екипажи кои се спуштаат со падобран од воздухоплов во опасност. Откако ќе слетаат на територија контролирана од спротивната страна, мора да им се даде можност да се предадат пред да бидат нападнати, освен ако не е очигледно дека се вклучени во непријателски чин. [[Воздушно-десантна војска|Воздухопловните трупи]], без разлика дали се во опасност или не, не ја добиваат заштитата што ја обезбедува овој член и затоа можат да бидат нападнати за време на нивното спуштање. * '''Член 43''' — се занимава со идентификување на вооружените сили кои се страни во конфликт, а државите кои се борци „ќе бидат предмет на внатрешен дисциплински систем кој, {{Јаз|la|inter alia}}, ќе спроведува усогласеност со правилата на меѓународното право што се применуваат во вооружен конфликт.“ * '''Член 47(1)''' — предвидува дека платениците „немаат право да бидат борци или воени заробеници“. * '''Член 51''' и '''Член 54''' — ги забрануваат [[Недискриминирачки напад|неселективните напади]] врз цивилното население и уништувањето на изворите на храна, водата или другите материјали потребни за [[опстанок]]. Ова вклучува директно напаѓање на цивилни (невоени) цели, но исто така и користење технологии чиј обем на уништување не може да се ограничи.<ref name="commentary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Commentary_GC_Protocols.pdf|title=Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> [[Тотална војна]] што не прави разлика помеѓу цивилни и воени цели се смета за [[воено злосторство]] . * '''Член 53''' — забранува напади врз историски споменици, уметнички дела и места за богослужба. * '''Член 56''' — опфаќа напади врз „објекти и инсталации што содржат опасни сили“, како што [[Брана (градба)|се брани]], насипи и [[Атомска централа|нуклеарни електрани]] . Овие цели, како и други воени цели во нивна близина, не смеат да бидат нападнати ако претставуваат закана за ослободување на опасни сили. * '''Член 76''', '''Член 77''' и '''Член 78''' — кои го сочинуваат Поглавје II, обезбедуваат посебна заштита за [[Жена|жените]] и [[Дете|децата]] . Особено, смртната казна нема да се извршува врз деца под 18 години и ќе се избегнува врз бремени жени и мајки кои имаат деца кои се издржуваат. Понатаму, деца под 15 години нема да бидат регрутирани во вооружените сили, а страните ќе преземат сите разумни мерки за да ги спречат да учествуваат во непријателства. * '''Член 79''' — наведува дека [[Новинар|новинарите]] се сметаат за цивили и им се дава иста заштита. Цивилните воени дописници поврзани со вооружените сили кои се заробени имаат исти права како и воените заробеници, како што е наведено во Третата Женевска конвенција. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf "Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> * '''Член 85(3f)''' — забранува перфидна употреба на црвениот крст, црвената полумесечина, црвениот лав и сонцето или други заштитни знаци признати со Женевските конвенции. * '''Член 90''' — опишува како можат да се формираат меѓународни комисии за утврдување факти во ситуации на сериозни прекршувања на Женевските конвенции. == Статус на ратификација == === Израел === Израел не го ратификувал Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], ова ѝ овозможувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] како <nowiki>„</nowiki> ниту граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“ или NIAC) ниту војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“ или IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на овој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна.<ref name=":1" /> === Русија === На 16 октомври 2019 година, претседателот [[Владимир Путин]] потпишал [[извршна наредба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494|work=publication.pravo.gov.ru|trans-title=Executive order by President of Russian Federation No. 494, 16 October 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> и поднел предлог-закон до [[Државна дума|Државната дума]] за поништување на изјавата што ја придружувал ратификацијата на Дополнителниот протокол I од страна на Русија, со која претходно била прифатена надлежноста на Меѓународната комисија за утврдување факти според '''Член 90(2)'''.<ref name="bput">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/putin-pulls-russia-out-of-convention-on-war-crime-probes|title=Putin Pulls Russia Out of Convention on War-Crime Probes|date=17 October 2019|work=Bloomberg}}</ref><ref name="mtput">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/17/putin-seeks-to-abandon-geneva-conventions-victim-protection-clause-a67781|title=Putin Seeks to Abandon Geneva Conventions' Victim-Protection Clause|date=17 October 2019|work=The Moscow Times}}</ref><ref name="gmputin">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-revokes-additional-protocol-to-geneva-conventions-related-to/|title=Putin revokes additional protocol to Geneva Conventions related to protection of war crimes victims|date=17 October 2019|work=The Globe and Mail|agency=Reuters}}</ref> Предлог-законот бил доставен со следново предупредување:<ref name="mtput" /><ref name="gmputin" /><blockquote>Исклучителните околности влијаат врз интересите на Руската Федерација и бараат итна акција. … Во сегашната меѓународна средина, ризиците од злоупотреба на овластувањата на комисијата за политички цели од страна на бескрупулозни држави кои дејствуваат со лоша намера се значително зголемени.</blockquote> === Соединетите Американски Држави === Соединетите Американски Држави не го ратификувале Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а нивниот главен приговор бил на '''Член 1(4)''' (детално објаснет подолу), во врска со недржавните актери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/articles/international-treaties-united-states-refuses-play-ball|title=On International Treaties, the United States Refuses to Play Ball {{!}} Council on Foreign Relations|date=2022-01-07|work=www.cfr.org|language=en|accessdate=2026-04-21}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) собрал широк спектар на земји со цел да ја формира Дипломатската конференција за реафирмација и развој на меѓународното хуманитарно право применливо во вооружени конфликти (Дипломатска конференција). „По три години размислување, Дипломатската конференција ги изготви и поднесе Дополнителните протоколи I и II кон Женевските конвенции од 1949 година.“ == Член 1(4) == '''Член 1(4)''' — од Дополнителниот протокол I наведува:<blockquote>Ситуациите наведени во претходниот став вклучуваат вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на самоопределување.</blockquote>Јан Арно Хесбруге, кој работи во [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] во Њујорк, ги испитал трите категории наведени во неговата книга ''„Човекови права и лична самоодбрана во меѓународното право“'' : <ref>{{Наведена книга|title=Human rights and personal self-defense in international law|last=Hessbruegge|first=Jan Arno|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190655020|edition=First|location=New York, NY|pages=317}}</ref> * „Колонијална доминација“ се однесувала на далечни прекуокеански колонии со јасни географски граници и не требало да се однесува на држави што освојуваат и анектираат соседни територии. * „Окупација од страна на странци“ се однесувала на „случаи кога окупираната територија сè уште не била дел од држава во времето на окупацијата, туку била населена од посебна група, како што е палестинскиот народ“. * „Расистички режими“ вклучувало земји кои го институционализираа расизмот, а не земји каде што владата само практикува расна дискриминација, а во времето кога бил напишан протоколот, ова главно се однесуваше на Јужна Африка и Родезија. Правниот научник Валдемар А. Солф сметал дека членот 1(4) од Дополнителниот протокол бил во голема мера симболичен и им давал на државите-страни „веродостојна основа да ја негираат неговата примена во нивната ситуација“, додека државите на кои членот најмногу се однесувал (на пр. [[Израелски апартхејд|Израел]] и [[Апартхејд|Јужна Африка од времето на апартхејдот]]), воопшто нема да го потпишат договорот. [[Претседателството на Роналд Реган|Администрацијата на Реган]] изјавил дека '''Член 1(4)''' од Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции „ќе им даде [[Тероризам|на терористите]] психолошка и правна победа“ бидејќи се чинело дека им давал статус на [[Комбатант|борци]] на [[Недржавен актер|недржавни актери]], од кои многу (како што е [[Палестинска ослободителна организација|Организацијата за ослободување на Палестина]]), се означени како терористички групи од страна на Соединетите Американски Држави и други земји. Спротивно на тоа, еден напис во ''[[Меѓународен преглед на Црвениот крст|Меѓународниот преглед на Црвениот крст]]'' тврдел дека овој член, всушност, ''ја зајакнувал'' борбата против тероризмот, со примена на [[Закон на војната|законите на војната]] (вклучувајќи ги сите негови забрани и обврски) во националните [[Војна за независност|војни за ослободување]]. Со доделување статус на борци на недржавни актери во војните за ослободување, тој исто така барал од недржавните актери да ги следат строгите забрани против терористички акти (членови 13, 51(2) итн.).<ref>{{Наведено списание|last=Gasser|first=Hans-Peter|title=Prohibition of terrorist acts in international humanitarian law|url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400022956a.pdf|journal=[[International Review of the Red Cross]]|pages=208, 210, 211}}</ref> == Член 48 == '''Основно правило''' За да се обезбеди почитување и заштита на цивилното население и цивилните објекти, страните во конфликтот во секое време ќе прават разлика помеѓу [[Цивил|цивилното население]] и [[Комбатант|борците]] и помеѓу цивилните објекти и [[Легитимна воена цел|воените цели]] и соодветно ќе ги насочуваат своите операции само против воени цели. == Член 51 == '''Заштита на цивилното население''' # Цивилното население и поединците цивили уживаат општа заштита од опасности што произлегуваат од воени операции. За да се спроведе оваа заштита, следните правила, кои се дополнителни на другите применливи правила на меѓународното право, треба да се почитуваат во сите околности. # Цивилното население како такво, како и поединечните цивили, нема да бидат предмет на напад. # Цивилите ќе ја уживаат заштитата што ја обезбедува овој член, освен ако и за време додека директно учествуваат во непријателства. Забранети се акти или закани со насилство чија примарна цел е ширење терор меѓу цивилното население. # Недискриминирачките напади се забранети. Недискриминирачките напади се: (а) Оние што не се насочени кон одредена воена цел ; (б) Оние што користат метод или средства за борба што не можат да бидат насочени кон одредена воена цел; (в) Оние што користат метод или средства за борба [кои] напаѓаат воени цели и цивили или цивилни објекти без разлика . # Меѓу другото, следните видови напади треба да се сметаат за неселективни: '''(а)''' Напад со бомбардирање со какви било методи или средства што третира како единствена воена цел голем број јасно одвоени и различни воени цели; ... и '''(б)''' Напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува. == Член 52 == '''Општа заштита на цивилни објекти''' # … # Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели . Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност. # Во случај на сомневање дали објект кој вообичаено е наменет за цивилни цели, како што е место за богослужба, куќа или друго живеалиште или училиште, се користи за ефективен придонес во воена акција, ќе се претпостави дека не се користи за таква намена. == Член 57 == '''Мерки на претпазливост при напад''' # При водење на воени операции, постојано ќе се внимава да се поштедат цивилното население, цивилите и цивилните објекти. # Во однос на нападите, ќе се преземат следниве мерки на претпазливост: '''(а)''' Оние кои планираат или одлучуваат за напад треба: '''(i)''' Да сторат сè што е можно за да потврдат дека целите што треба да се нападнат не се ниту цивили ниту цивилни објекти и не се предмет на посебна заштита, туку се воени цели во смисла на став 2 од член 52 и дека не е забрането со одредбите од овој Протокол да се напаѓаат; '''(ii)''' Да преземат сите можни мерки на претпазливост при изборот на средства и методи на напад со цел да се избегне, а во секој случај да се минимизира, случајната загуба на цивилен живот, повреда на цивили и штета на цивилни објекти; '''(iii)''' Да се воздржат од донесување одлука за започнување напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува; …. == Видете исто така == * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на [[Воен заробеник|воени заробеници]] * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Протокол III кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол III]], амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвен кристал]] * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот I. * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како право на вооружен конфликт и [[меѓународно хуманитарно право]] (МХП) * [[Разлика (закон)]], принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol I|Protocol I}} * [https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf Целосен текст на Протокол I] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=470&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот I] * [https://international-review.icrc.org/reviews/irrc-no-320-international-review-red-cross-10-1997 Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 година&nbsp;– бр. 320] Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400076890a.pdf Дополнителни протоколи од 1977 година{{Цп}}кратка библиографија] Archived (од [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) * „Нови правила за жртвите на вооружени конфликти, Коментар за двата протоколи од 1977 година, дополнителни на Женевските конвенции од 1949 година“, од М. Боте, [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/iwpList160/4D7BB900A61F93C9C1256B66005A7ACE КЈПартш.] Archived , WA Solf, паб: Martinus Nijhoff Хаг/Бостон/Лондон, 1982 година, * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на американскиот претседател Роналд Реган до Сенатот за Протоколите I и II] Archived {{Geneva Conventions}} [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Јапонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 5h2najinx39azp9z0vkw0ub4rm8x73l 5571404 5571403 2026-06-04T01:10:57Z IvanKonev123 98191 5571404 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Protocol 1 (disambiguation)}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Инфокутија Договор|name=Протокол I од Женевските конвенции|long_name=Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од меѓународни вооружени конфликти (Протокол I)|type=[[Протокол (дипломатија)|Протокол]]|date_drafted=20 февруари 1974 – 8 јуни 1977|date_signed={{Start date|df=y|1977|06|08}}|location_signed=Женева|date_effective={{Start date|df=y|1978|12|07}}|parties={{Collapsible list|expand=|title=175 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - States Parties - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Cook Islands}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic People's Republic of Korea}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} | {{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Iraq}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagcountry|Republic of Korea}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Syrian Arab Republic}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|United Republic of Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Viet Nam}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}}}}|depositor=[[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]]|languages=* [[Англиски јазик|Англиски]] * [[Арапски јазик|Арапски]] * [[Мандарински кинески|Кинески]] * [[Шпански јазик|Шпански]] * [[Француски јазик|Француски]] * [[Руски јазик|Руски]]|signatories={{Collapsible list|expand=|title=3 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - Signatory States - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|United States of America}}}}|wikisource=Geneva Convention/Protocol I}} '''Протокол I кон Женевските конвенции''' или '''Дополнителен протокол I''' ('''AP I''')<ref>{{Наведена книга|title=Yearbook of International Humanitarian Law 2011 - Volume 14|last=Cadwalader|first=George Jr.|date=2011|isbn=978-90-6704-854-5|volume=14|pages=133–171|chapter=The Rules Governing the Conduct of Hostilities in Additional Protocol I to the Geneva Conventions of 1949: A Review of Relevant United States References|doi=10.1007/978-90-6704-855-2_5|access-date=|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/journals/yearbook-of-international-humanitarian-law/article/abs/rules-governing-the-conduct-of-hostilities-in-additional-protocol-i-to-the-geneva-conventions-of-1949-a-review-of-relevant-united-states-references/5089B0FD7E7CF55057D76972F4F76A9E}}</ref> — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на цивилните жртви од [[меѓународни вооружени конфликти]], вклучувајќи „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација, туѓа окупација или расистички режими“. Во пракса, Дополнителниот протокол I ги потврдил меѓународните правила на војување утврдени во [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките прописи од 1907 година]] и четирите Женевски конвенции од 1949 година со цел да се приспособат на развојот на војувањето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од јуни 2025 година, Дополнителниот протокол I бил ратификуван од [[Список на страни на Женевските конвенции|175 држави]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а протоколот бил потпишан до [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Иран]] и [[Пакистан]] на 12 декември 1977 година, но никогаш не го ратификувале, а не го потпишале [[Израел]], [[Индија]] и [[Турција]]. Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол I од 1977 година, „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Резиме на одредбите == Дополнителниот протокол I содржи 102 члена, а следново претставува основен преглед на Протоколот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}</ref> Општо земено, Дополнителниот протокол I ги потврдувал одредбите од оригиналните четири [[Женевски конвенции]] од 1949 година. Сепак, додадени се следните дополнителни заштити: * '''Член 1''' — наведува дека Конвенцијата се применува во „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на [[самоопределување]]“. * '''Член 15''' — наведува дека цивилниот [[Медицинар|медицински]] и [[Религија|религиозен]] [[Вработување|персонал]] треба да биде почитуван и заштитен и ова вклучува дека страните треба да му дадат секаква достапна помош на цивилниот медицински персонал. * '''Член 17''' и '''Член 81''' — го овластуваат [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]], националните друштва или други непристрасни хуманитарни организации да им обезбедат помош на жртвите од војната. * '''Член 35''' — забранува [[оружје]] кое „предизвикува непотребни повреди или непотребно страдање“, како и средства за војување кои „предизвикуваат широко распространета, долгорочна и сериозна штета на природната средина“. * '''Член 37''' — забранува [[Воена перфидија|перфидност]], односно лажно прогласување примирје и идентификува четири вида перфидност и ги разликува воените измами од перфидноста. * '''Член 40''' — [[Без милост|не забранува никому]], т.е. да нареди да нема преживеани, да се заканува како такво или да се спроведуваат непријателства врз таа основа. * '''Член 42''' — ги забранува нападите врз пилоти и екипажи кои се спуштаат со падобран од воздухоплов во опасност. Откако ќе слетаат на територија контролирана од спротивната страна, мора да им се даде можност да се предадат пред да бидат нападнати, освен ако не е очигледно дека се вклучени во непријателски чин. [[Воздушно-десантна војска|Воздухопловните трупи]], без разлика дали се во опасност или не, не ја добиваат заштитата што ја обезбедува овој член и затоа можат да бидат нападнати за време на нивното спуштање. * '''Член 43''' — се занимава со идентификување на вооружените сили кои се страни во конфликт, а државите кои се борци „ќе бидат предмет на внатрешен дисциплински систем кој, {{Јаз|la|inter alia}}, ќе спроведува усогласеност со правилата на меѓународното право што се применуваат во вооружен конфликт.“ * '''Член 47(1)''' — предвидува дека платениците „немаат право да бидат борци или воени заробеници“. * '''Член 51''' и '''Член 54''' — ги забрануваат [[Недискриминирачки напад|неселективните напади]] врз цивилното население и уништувањето на изворите на храна, водата или другите материјали потребни за [[опстанок]]. Ова вклучува директно напаѓање на цивилни (невоени) цели, но исто така и користење технологии чиј обем на уништување не може да се ограничи.<ref name="commentary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Commentary_GC_Protocols.pdf|title=Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> [[Тотална војна]] што не прави разлика помеѓу цивилни и воени цели се смета за [[воено злосторство]] . * '''Член 53''' — забранува напади врз историски споменици, уметнички дела и места за богослужба. * '''Член 56''' — опфаќа напади врз „објекти и инсталации што содржат опасни сили“, како што [[Брана (градба)|се брани]], насипи и [[Атомска централа|нуклеарни електрани]] . Овие цели, како и други воени цели во нивна близина, не смеат да бидат нападнати ако претставуваат закана за ослободување на опасни сили. * '''Член 76''', '''Член 77''' и '''Член 78''' — кои го сочинуваат Поглавје II, обезбедуваат посебна заштита за [[Жена|жените]] и [[Дете|децата]] . Особено, смртната казна нема да се извршува врз деца под 18 години и ќе се избегнува врз бремени жени и мајки кои имаат деца кои се издржуваат. Понатаму, деца под 15 години нема да бидат регрутирани во вооружените сили, а страните ќе преземат сите разумни мерки за да ги спречат да учествуваат во непријателства. * '''Член 79''' — наведува дека [[Новинар|новинарите]] се сметаат за цивили и им се дава иста заштита. Цивилните воени дописници поврзани со вооружените сили кои се заробени имаат исти права како и воените заробеници, како што е наведено во Третата Женевска конвенција. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf "Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> * '''Член 85(3f)''' — забранува перфидна употреба на црвениот крст, црвената полумесечина, црвениот лав и сонцето или други заштитни знаци признати со Женевските конвенции. * '''Член 90''' — опишува како можат да се формираат меѓународни комисии за утврдување факти во ситуации на сериозни прекршувања на Женевските конвенции. == Статус на ратификација == === Израел === Израел не го ратификувал Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], ова ѝ овозможувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] како <nowiki>„</nowiki> ниту граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“ или NIAC) ниту војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“ или IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на овој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна.<ref name=":1" /> === Русија === На 16 октомври 2019 година, претседателот [[Владимир Путин]] потпишал [[извршна наредба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494|work=publication.pravo.gov.ru|trans-title=Executive order by President of Russian Federation No. 494, 16 October 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> и поднел предлог-закон до [[Државна дума|Државната дума]] за поништување на изјавата што ја придружувал ратификацијата на Дополнителниот протокол I од страна на Русија, со која претходно била прифатена надлежноста на Меѓународната комисија за утврдување факти според '''Член 90(2)'''.<ref name="bput">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/putin-pulls-russia-out-of-convention-on-war-crime-probes|title=Putin Pulls Russia Out of Convention on War-Crime Probes|date=17 October 2019|work=Bloomberg}}</ref><ref name="mtput">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/17/putin-seeks-to-abandon-geneva-conventions-victim-protection-clause-a67781|title=Putin Seeks to Abandon Geneva Conventions' Victim-Protection Clause|date=17 October 2019|work=The Moscow Times}}</ref><ref name="gmputin">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-revokes-additional-protocol-to-geneva-conventions-related-to/|title=Putin revokes additional protocol to Geneva Conventions related to protection of war crimes victims|date=17 October 2019|work=The Globe and Mail|agency=Reuters}}</ref> Предлог-законот бил доставен со следново предупредување:<ref name="mtput" /><ref name="gmputin" /><blockquote>Исклучителните околности влијаат врз интересите на Руската Федерација и бараат итна акција. … Во сегашната меѓународна средина, ризиците од злоупотреба на овластувањата на комисијата за политички цели од страна на бескрупулозни држави кои дејствуваат со лоша намера се значително зголемени.</blockquote> === Соединетите Американски Држави === Соединетите Американски Држави не го ратификувале Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а нивниот главен приговор бил на '''Член 1(4)''' (детално објаснет подолу), во врска со недржавните актери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/articles/international-treaties-united-states-refuses-play-ball|title=On International Treaties, the United States Refuses to Play Ball {{!}} Council on Foreign Relations|date=2022-01-07|work=www.cfr.org|language=en|accessdate=2026-04-21}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) собрал широк спектар на земји со цел да ја формира Дипломатската конференција за реафирмација и развој на меѓународното хуманитарно право применливо во вооружени конфликти (Дипломатска конференција). „По три години размислување, Дипломатската конференција ги изготви и поднесе Дополнителните протоколи I и II кон Женевските конвенции од 1949 година.“ == Член 1(4) == '''Член 1(4)''' — од Дополнителниот протокол I наведува:<blockquote>Ситуациите наведени во претходниот став вклучуваат вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на самоопределување.</blockquote>Јан Арно Хесбруге, кој работи во [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] во Њујорк, ги испитал трите категории наведени во неговата книга ''„Човекови права и лична самоодбрана во меѓународното право“'' : <ref>{{Наведена книга|title=Human rights and personal self-defense in international law|last=Hessbruegge|first=Jan Arno|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190655020|edition=First|location=New York, NY|pages=317}}</ref> * „Колонијална доминација“ се однесувала на далечни прекуокеански колонии со јасни географски граници и не требало да се однесува на држави што освојуваат и анектираат соседни територии. * „Окупација од страна на странци“ се однесувала на „случаи кога окупираната територија сè уште не била дел од држава во времето на окупацијата, туку била населена од посебна група, како што е палестинскиот народ“. * „Расистички режими“ вклучувало земји кои го институционализираа расизмот, а не земји каде што владата само практикува расна дискриминација, а во времето кога бил напишан протоколот, ова главно се однесуваше на Јужна Африка и Родезија. Правниот научник Валдемар А. Солф сметал дека членот 1(4) од Дополнителниот протокол бил во голема мера симболичен и им давал на државите-страни „веродостојна основа да ја негираат неговата примена во нивната ситуација“, додека државите на кои членот најмногу се однесувал (на пр. [[Израелски апартхејд|Израел]] и [[Апартхејд|Јужна Африка од времето на апартхејдот]]), воопшто нема да го потпишат договорот. [[Претседателството на Роналд Реган|Администрацијата на Реган]] изјавил дека '''Член 1(4)''' од Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции „ќе им даде [[Тероризам|на терористите]] психолошка и правна победа“ бидејќи се чинело дека им давал статус на [[Комбатант|борци]] на [[Недржавен актер|недржавни актери]], од кои многу (како што е [[Палестинска ослободителна организација|Организацијата за ослободување на Палестина]]), се означени како терористички групи од страна на Соединетите Американски Држави и други земји. Спротивно на тоа, еден напис во ''[[Меѓународен преглед на Црвениот крст|Меѓународниот преглед на Црвениот крст]]'' тврдел дека овој член, всушност, ''ја зајакнувал'' борбата против тероризмот, со примена на [[Закон на војната|законите на војната]] (вклучувајќи ги сите негови забрани и обврски) во националните [[Војна за независност|војни за ослободување]]. Со доделување статус на борци на недржавни актери во војните за ослободување, тој исто така барал од недржавните актери да ги следат строгите забрани против терористички акти (членови 13, 51(2) итн.).<ref>{{Наведено списание|last=Gasser|first=Hans-Peter|title=Prohibition of terrorist acts in international humanitarian law|url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400022956a.pdf|journal=[[International Review of the Red Cross]]|pages=208, 210, 211}}</ref> == Член 48 == '''Основно правило''' За да се обезбеди почитување и заштита на цивилното население и цивилните објекти, страните во конфликтот во секое време ќе прават разлика помеѓу [[Цивил|цивилното население]] и [[Комбатант|борците]] и помеѓу цивилните објекти и [[Легитимна воена цел|воените цели]] и соодветно ќе ги насочуваат своите операции само против воени цели. == Член 51 == '''Заштита на цивилното население''' # Цивилното население и поединците цивили уживаат општа заштита од опасности што произлегуваат од воени операции. За да се спроведе оваа заштита, следните правила, кои се дополнителни на другите применливи правила на меѓународното право, треба да се почитуваат во сите околности. # Цивилното население како такво, како и поединечните цивили, нема да бидат предмет на напад. # Цивилите ќе ја уживаат заштитата што ја обезбедува овој член, освен ако и за време додека директно учествуваат во непријателства. Забранети се акти или закани со насилство чија примарна цел е ширење терор меѓу цивилното население. # Недискриминирачките напади се забранети. Недискриминирачките напади се: (а) Оние што не се насочени кон одредена воена цел ; (б) Оние што користат метод или средства за борба што не можат да бидат насочени кон одредена воена цел; (в) Оние што користат метод или средства за борба [кои] напаѓаат воени цели и цивили или цивилни објекти без разлика . # Меѓу другото, следните видови напади треба да се сметаат за неселективни: '''(а)''' Напад со бомбардирање со какви било методи или средства што третира како единствена воена цел голем број јасно одвоени и различни воени цели; ... и '''(б)''' Напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува. == Член 52 == '''Општа заштита на цивилни објекти''' # … # Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели . Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност. # Во случај на сомневање дали објект кој вообичаено е наменет за цивилни цели, како што е место за богослужба, куќа или друго живеалиште или училиште, се користи за ефективен придонес во воена акција, ќе се претпостави дека не се користи за таква намена. == Член 57 == '''Мерки на претпазливост при напад''' # При водење на воени операции, постојано ќе се внимава да се поштедат цивилното население, цивилите и цивилните објекти. # Во однос на нападите, ќе се преземат следниве мерки на претпазливост: '''(а)''' Оние кои планираат или одлучуваат за напад треба: '''(i)''' Да сторат сè што е можно за да потврдат дека целите што треба да се нападнат не се ниту цивили ниту цивилни објекти и не се предмет на посебна заштита, туку се воени цели во смисла на став 2 од член 52 и дека не е забрането со одредбите од овој Протокол да се напаѓаат; '''(ii)''' Да преземат сите можни мерки на претпазливост при изборот на средства и методи на напад со цел да се избегне, а во секој случај да се минимизира, случајната загуба на цивилен живот, повреда на цивили и штета на цивилни објекти; '''(iii)''' Да се воздржат од донесување одлука за започнување напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува; …. == Видете исто така == * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на [[Воен заробеник|воени заробеници]] * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Протокол III кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол III]], амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвен кристал]] * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот I. * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како право на вооружен конфликт и [[меѓународно хуманитарно право]] (МХП) * [[Разлика (закон)]], принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol I|Protocol I}} * [https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf Целосен текст на Протокол I] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=470&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот I] * [https://international-review.icrc.org/reviews/irrc-no-320-international-review-red-cross-10-1997 Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 година&nbsp;– бр. 320] Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400076890a.pdf Дополнителни протоколи од 1977 година{{Цп}}кратка библиографија] Archived (од [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) * „Нови правила за жртвите на вооружени конфликти, Коментар за двата протоколи од 1977 година, дополнителни на Женевските конвенции од 1949 година“, од М. Боте, [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/iwpList160/4D7BB900A61F93C9C1256B66005A7ACE КЈПартш.] Archived , WA Solf, паб: Martinus Nijhoff Хаг/Бостон/Лондон, 1982 година, * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на американскиот претседател Роналд Реган до Сенатот за Протоколите I и II] Archived {{Geneva Conventions}} [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Јапонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 4hlshe80g94598d1w9boobwputc51rq 5571405 5571404 2026-06-04T01:17:45Z IvanKonev123 98191 5571405 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Protocol 1 (disambiguation)}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Инфокутија Договор|name=Протокол I од Женевските конвенции|long_name=Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од меѓународни вооружени конфликти (Протокол I)|type=[[Протокол (дипломатија)|Протокол]]|date_drafted=20 февруари 1974 – 8 јуни 1977|date_signed={{Start date|df=y|1977|06|08}}|location_signed=Женева|date_effective={{Start date|df=y|1978|12|07}}|parties={{Collapsible list|expand=|title=175 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - States Parties - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Cook Islands}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic People's Republic of Korea}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} | {{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Iraq}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagcountry|Republic of Korea}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Syrian Arab Republic}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|United Republic of Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Viet Nam}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}}}}|depositor=[[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]]|languages=* [[Англиски јазик|Англиски]] * [[Арапски јазик|Арапски]] * [[Мандарински кинески|Кинески]] * [[Шпански јазик|Шпански]] * [[Француски јазик|Француски]] * [[Руски јазик|Руски]]|signatories={{Collapsible list|expand=|title=3 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - Signatory States - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|United States of America}}}}|wikisource=Geneva Convention/Protocol I}} '''Протокол I кон Женевските конвенции''' или '''Дополнителен протокол I''' ('''AP I''')<ref>{{Наведена книга|title=Yearbook of International Humanitarian Law 2011 - Volume 14|last=Cadwalader|first=George Jr.|date=2011|isbn=978-90-6704-854-5|volume=14|pages=133–171|chapter=The Rules Governing the Conduct of Hostilities in Additional Protocol I to the Geneva Conventions of 1949: A Review of Relevant United States References|doi=10.1007/978-90-6704-855-2_5|access-date=|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/journals/yearbook-of-international-humanitarian-law/article/abs/rules-governing-the-conduct-of-hostilities-in-additional-protocol-i-to-the-geneva-conventions-of-1949-a-review-of-relevant-united-states-references/5089B0FD7E7CF55057D76972F4F76A9E}}</ref> — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на цивилните жртви од [[меѓународни вооружени конфликти]], вклучувајќи „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација, туѓа окупација или расистички режими“. Во пракса, Дополнителниот протокол I ги потврдил меѓународните правила на војување утврдени во [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките прописи од 1907 година]] и четирите Женевски конвенции од 1949 година со цел да се приспособат на развојот на војувањето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од јуни 2025 година, Дополнителниот протокол I бил ратификуван од [[Список на страни на Женевските конвенции|175 држави]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а протоколот бил потпишан до [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Иран]] и [[Пакистан]] на 12 декември 1977 година, но никогаш не го ратификувале, а не го потпишале [[Израел]], [[Индија]] и [[Турција]]. Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол I од 1977 година, „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Резиме на одредбите == Дополнителниот протокол I содржи 102 члена, а следново претставува основен преглед на Протоколот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}</ref> Општо земено, Дополнителниот протокол I ги потврдувал одредбите од оригиналните четири [[Женевски конвенции]] од 1949 година. Сепак, додадени се следните дополнителни заштити: * '''Член 1''' — наведува дека Конвенцијата се применува во „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на [[самоопределување]]“. * '''Член 15''' — наведува дека цивилниот [[Медицинар|медицински]] и [[Религија|религиозен]] [[Вработување|персонал]] треба да биде почитуван и заштитен и ова вклучува дека страните треба да му дадат секаква достапна помош на цивилниот медицински персонал. * '''Член 17''' и '''Член 81''' — го овластуваат [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]], националните друштва или други непристрасни хуманитарни организации да им обезбедат помош на жртвите од војната. * '''Член 35''' — забранува [[оружје]] кое „предизвикува непотребни повреди или непотребно страдање“, како и средства за војување кои „предизвикуваат широко распространета, долгорочна и сериозна штета на природната средина“. * '''Член 37''' — забранува [[Воена перфидија|перфидност]], односно лажно прогласување примирје и идентификува четири вида перфидност и ги разликува воените измами од перфидноста. * '''Член 40''' — [[Без милост|не забранува никому]], т.е. да нареди да нема преживеани, да се заканува како такво или да се спроведуваат непријателства врз таа основа. * '''Член 42''' — ги забранува нападите врз пилоти и екипажи кои се спуштаат со падобран од воздухоплов во опасност. Откако ќе слетаат на територија контролирана од спротивната страна, мора да им се даде можност да се предадат пред да бидат нападнати, освен ако не е очигледно дека се вклучени во непријателски чин. [[Воздушно-десантна војска|Воздухопловните трупи]], без разлика дали се во опасност или не, не ја добиваат заштитата што ја обезбедува овој член и затоа можат да бидат нападнати за време на нивното спуштање. * '''Член 43''' — се занимава со идентификување на вооружените сили кои се страни во конфликт, а државите кои се борци „ќе бидат предмет на внатрешен дисциплински систем кој, {{Јаз|la|inter alia}}, ќе спроведува усогласеност со правилата на меѓународното право што се применуваат во вооружен конфликт.“ * '''Член 47(1)''' — предвидува дека платениците „немаат право да бидат борци или воени заробеници“. * '''Член 51''' и '''Член 54''' — ги забрануваат [[Недискриминирачки напад|неселективните напади]] врз цивилното население и уништувањето на изворите на храна, водата или другите материјали потребни за [[опстанок]]. Ова вклучува директно напаѓање на цивилни (невоени) цели, но исто така и користење технологии чиј обем на уништување не може да се ограничи.<ref name="commentary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Commentary_GC_Protocols.pdf|title=Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> [[Тотална војна]] што не прави разлика помеѓу цивилни и воени цели се смета за [[воено злосторство]] . * '''Член 53''' — забранува напади врз историски споменици, уметнички дела и места за богослужба. * '''Член 56''' — опфаќа напади врз „објекти и инсталации што содржат опасни сили“, како што [[Брана (градба)|се брани]], насипи и [[Атомска централа|нуклеарни електрани]] . Овие цели, како и други воени цели во нивна близина, не смеат да бидат нападнати ако претставуваат закана за ослободување на опасни сили. * '''Член 76''', '''Член 77''' и '''Член 78''' — кои го сочинуваат Поглавје II, обезбедуваат посебна заштита за [[Жена|жените]] и [[Дете|децата]] . Особено, смртната казна нема да се извршува врз деца под 18 години и ќе се избегнува врз бремени жени и мајки кои имаат деца кои се издржуваат. Понатаму, деца под 15 години нема да бидат регрутирани во вооружените сили, а страните ќе преземат сите разумни мерки за да ги спречат да учествуваат во непријателства. * '''Член 79''' — наведува дека [[Новинар|новинарите]] се сметаат за цивили и им се дава иста заштита. Цивилните воени дописници поврзани со вооружените сили кои се заробени имаат исти права како и воените заробеници, како што е наведено во Третата Женевска конвенција. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf "Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> * '''Член 85(3f)''' — забранува перфидна употреба на црвениот крст, црвената полумесечина, црвениот лав и сонцето или други заштитни знаци признати со Женевските конвенции. * '''Член 90''' — опишува како можат да се формираат меѓународни комисии за утврдување факти во ситуации на сериозни прекршувања на Женевските конвенции. == Статус на ратификација == === Израел === Израел не го ратификувал Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], ова ѝ овозможувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] како <nowiki>„</nowiki> ниту граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“ или NIAC) ниту војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“ или IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на овој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна.<ref name=":1" /> === Русија === На 16 октомври 2019 година, претседателот [[Владимир Путин]] потпишал [[извршна наредба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494|work=publication.pravo.gov.ru|trans-title=Executive order by President of Russian Federation No. 494, 16 October 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> и поднел предлог-закон до [[Државна дума|Државната дума]] за поништување на изјавата што ја придружувал ратификацијата на Дополнителниот протокол I од страна на Русија, со која претходно била прифатена надлежноста на Меѓународната комисија за утврдување факти според '''Член 90(2)'''.<ref name="bput">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/putin-pulls-russia-out-of-convention-on-war-crime-probes|title=Putin Pulls Russia Out of Convention on War-Crime Probes|date=17 October 2019|work=Bloomberg}}</ref><ref name="mtput">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/17/putin-seeks-to-abandon-geneva-conventions-victim-protection-clause-a67781|title=Putin Seeks to Abandon Geneva Conventions' Victim-Protection Clause|date=17 October 2019|work=The Moscow Times}}</ref><ref name="gmputin">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-revokes-additional-protocol-to-geneva-conventions-related-to/|title=Putin revokes additional protocol to Geneva Conventions related to protection of war crimes victims|date=17 October 2019|work=The Globe and Mail|agency=Reuters}}</ref> Предлог-законот бил доставен со следново предупредување:<ref name="mtput" /><ref name="gmputin" /><blockquote>Исклучителните околности влијаат врз интересите на Руската Федерација и бараат итна акција. … Во сегашната меѓународна средина, ризиците од злоупотреба на овластувањата на комисијата за политички цели од страна на бескрупулозни држави кои дејствуваат со лоша намера се значително зголемени.</blockquote> === Соединетите Американски Држави === Соединетите Американски Држави не го ратификувале Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а нивниот главен приговор бил на '''Член 1(4)''' (детално објаснет подолу), во врска со недржавните актери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/articles/international-treaties-united-states-refuses-play-ball|title=On International Treaties, the United States Refuses to Play Ball {{!}} Council on Foreign Relations|date=2022-01-07|work=www.cfr.org|language=en|accessdate=2026-04-21}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) собрал широк спектар на земји со цел да ја формира Дипломатската конференција за реафирмација и развој на меѓународното хуманитарно право применливо во вооружени конфликти (Дипломатска конференција). „По три години размислување, Дипломатската конференција ги изготви и поднесе Дополнителните протоколи I и II кон Женевските конвенции од 1949 година.“ == Член 1(4) == '''Член 1(4)''' — од Дополнителниот протокол I наведува:<blockquote>Ситуациите наведени во претходниот став вклучуваат вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на самоопределување.</blockquote>Јан Арно Хесбруге, кој работи во [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] во Њујорк, ги испитал трите категории наведени во неговата книга ''„Човекови права и лична самоодбрана во меѓународното право“'' : <ref>{{Наведена книга|title=Human rights and personal self-defense in international law|last=Hessbruegge|first=Jan Arno|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190655020|edition=First|location=New York, NY|pages=317}}</ref> * „Колонијална доминација“ се однесувала на далечни прекуокеански колонии со јасни географски граници и не требало да се однесува на држави што освојуваат и анектираат соседни територии. * „Окупација од страна на странци“ се однесувала на „случаи кога окупираната територија сè уште не била дел од држава во времето на окупацијата, туку била населена од посебна група, како што е палестинскиот народ“. * „Расистички режими“ вклучувало земји кои го институционализираа расизмот, а не земји каде што владата само практикува расна дискриминација, а во времето кога бил напишан протоколот, ова главно се однесуваше на Јужна Африка и Родезија. Правниот научник Валдемар А. Солф сметал дека членот 1(4) од Дополнителниот протокол бил во голема мера симболичен и им давал на државите-страни „веродостојна основа да ја негираат неговата примена во нивната ситуација“, додека државите на кои членот најмногу се однесувал (на пр. [[Израелски апартхејд|Израел]] и [[Апартхејд|Јужна Африка од времето на апартхејдот]]), воопшто нема да го потпишат договорот. [[Претседателството на Роналд Реган|Администрацијата на Реган]] изјавил дека '''Член 1(4)''' од Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции „ќе им даде [[Тероризам|на терористите]] психолошка и правна победа“ бидејќи се чинело дека им давал статус на [[Комбатант|борци]] на [[Недржавен актер|недржавни актери]], од кои многу (како што е [[Палестинска ослободителна организација|Организацијата за ослободување на Палестина]]), се означени како терористички групи од страна на Соединетите Американски Држави и други земји. Спротивно на тоа, еден напис во ''[[Меѓународен преглед на Црвениот крст|Меѓународниот преглед на Црвениот крст]]'' тврдел дека овој член, всушност, ''ја зајакнувал'' борбата против тероризмот, со примена на [[Закон на војната|законите на војната]] (вклучувајќи ги сите негови забрани и обврски) во националните [[Војна за независност|војни за ослободување]]. Со доделување статус на борци на недржавни актери во војните за ослободување, тој исто така барал од недржавните актери да ги следат строгите забрани против терористички акти (членови 13, 51(2) итн.).<ref>{{Наведено списание|last=Gasser|first=Hans-Peter|title=Prohibition of terrorist acts in international humanitarian law|url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400022956a.pdf|journal=[[International Review of the Red Cross]]|pages=208, 210, 211}}</ref> == Член 48 == '''Основно правило''' За да се обезбеди почитување и заштита на цивилното население и цивилните објекти, страните во конфликтот во секое време ќе прават разлика помеѓу [[Цивил|цивилното население]] и [[Комбатант|борците]] и помеѓу цивилните објекти и [[Легитимна воена цел|воените цели]] и соодветно ќе ги насочуваат своите операции само против воени цели. == Член 51 == '''Заштита на цивилното население''' # Цивилното население и поединците цивили уживаат општа заштита од опасности што произлегуваат од воени операции. За да се спроведе оваа заштита, следните правила, кои се дополнителни на другите применливи правила на меѓународното право, треба да се почитуваат во сите околности. # Цивилното население како такво, како и поединечните цивили, нема да бидат предмет на напад. # Цивилите ќе ја уживаат заштитата што ја обезбедува овој член, освен ако и за време додека директно учествуваат во непријателства. Забранети се акти или закани со насилство чија примарна цел е ширење терор меѓу цивилното население. # Недискриминирачките напади се забранети. Недискриминирачките напади се: (а) Оние што не се насочени кон одредена воена цел ; (б) Оние што користат метод или средства за борба што не можат да бидат насочени кон одредена воена цел; (в) Оние што користат метод или средства за борба [кои] напаѓаат воени цели и цивили или цивилни објекти без разлика . # Меѓу другото, следните видови напади треба да се сметаат за неселективни: '''(а)''' Напад со бомбардирање со какви било методи или средства што третира како единствена воена цел голем број јасно одвоени и различни воени цели; ... и '''(б)''' Напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува. == Член 52 == '''Општа заштита на цивилни објекти''' # … # Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели . Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност. # Во случај на сомневање дали објект кој вообичаено е наменет за цивилни цели, како што е место за богослужба, куќа или друго живеалиште или училиште, се користи за ефективен придонес во воена акција, ќе се претпостави дека не се користи за таква намена. == Член 57 == '''Мерки на претпазливост при напад''' # При водење на воени операции, постојано ќе се внимава да се поштедат цивилното население, цивилите и цивилните објекти. # Во однос на нападите, ќе се преземат следниве мерки на претпазливост: '''(а)''' Оние кои планираат или одлучуваат за напад треба: '''(i)''' Да сторат сè што е можно за да потврдат дека целите што треба да се нападнат не се ниту цивили ниту цивилни објекти и не се предмет на посебна заштита, туку се воени цели во смисла на став 2 од член 52 и дека не е забрането со одредбите од овој Протокол да се напаѓаат; '''(ii)''' Да преземат сите можни мерки на претпазливост при изборот на средства и методи на напад со цел да се избегне, а во секој случај да се минимизира, случајната загуба на цивилен живот, повреда на цивили и штета на цивилни објекти; '''(iii)''' Да се воздржат од донесување одлука за започнување напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува; …. == Видете исто така == * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на [[Воен заробеник|воени заробеници]] * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Протокол III кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол III]], амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвен кристал]] * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот I. * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како право на вооружен конфликт и [[меѓународно хуманитарно право]] (МХП) * [[Разлика (закон)]], принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol I|Protocol I}} * [https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf Целосен текст на Протокол I] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=470&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот I] * [https://international-review.icrc.org/reviews/irrc-no-320-international-review-red-cross-10-1997 Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 година&nbsp;– бр. 320] Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400076890a.pdf Дополнителни протоколи од 1977 година{{Цп}}кратка библиографија] Archived (од [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) * „Нови правила за жртвите на вооружени конфликти, Коментар за двата протоколи од 1977 година, дополнителни на Женевските конвенции од 1949 година“, од М. Боте, [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/iwpList160/4D7BB900A61F93C9C1256B66005A7ACE КЈПартш.] Archived , WA Solf, паб: Martinus Nijhoff Хаг/Бостон/Лондон, 1982 година, * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на американскиот претседател Роналд Реган до Сенатот за Протоколите I и II] Archived {{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори за контрола на оружјето]] [[Категорија:Договори склучени во 1977 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1978 година]] [[Категорија:Договори од Авганистан]] [[Категорија:Договори од Албанија]] [[Категорија:Договори од Алжир]] [[Категорија:Договори од Народна Република Ангола]] [[Категорија:Договори од Антигва и Барбуда]] [[Категорија:Договори од Аргентина]] [[Категорија:Договори од Ерменија]] [[Категорија:Договори од Австралија]] [[Категорија:Договори од Австрија]] [[Категорија:Договори од Бахамите]] [[Категорија:Договори од Бахреин]] [[Категорија:Договори од Бангладеш]] [[Категорија:Договори од Барбадос]] [[Категорија:Договори од Белоруската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори од Белгија]] [[Категорија:Договори од Белизе]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бенин]] [[Категорија:Договори од Боливија]] [[Категорија:Договори од Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Договори од Боцвана]] [[Категорија:Договори од Бразил]] [[Категорија:Договори од Брунеи]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бугарија]] [[Категорија:Договори од Буркина Фасо]] [[Категорија:Договори од Бурунди]] [[Категорија:Договори од Камбоџа]] [[Категорија:Договори од Камерун]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Зелен ’Рт]] [[Категорија:Договори на Централноафриканската Република]] [[Категорија:Договори на Чад]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Народна Република Кина]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Коморите]] [[Категорија:Договори на Заир]] [[Категорија:Договори на Република Конго]] [[Категорија:Договори на Куковите Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Брегот на Слоновата Коска]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Куба]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Џибути]] [[Категорија:Договори на Доминика]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Еквадор]] [[Категорија:Договори на Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Екваторска Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на преодната влада на Етиопија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Габон]] [[Категорија:Договори на Гамбија]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Гана]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гренада]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја-Бисао]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Хаити]] [[Категорија:Договори на Светата Столица]] [[Категорија:Договори на Хондурас]] [[Категорија:Договори на Унгарската Народна Република]] [[Категорија:Договори на Исланд]] [[Категорија:Договори со Ирска]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Јамајка]] [[Категорија:Договори со Јапонија]] [[Категорија:Договори со Јордан]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Северна Кореја]] [[Категорија:Договори со Јужна Кореја]] [[Категорија:Договори со Кувајт]] [[Категорија:Договори со Киргистан]] [[Категорија:Договори со Лаос]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Либан]] [[Категорија:Договори со Лесото]] [[Категорија:Договори со Либерија]] [[Категорија:Договори со Либија Џамахирија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Северна Македонија]] [[Категорија:Договори на Мадагаскар]] [[Категорија:Договори на Малави]] [[Категорија:Договори на Малдивите]] [[Категорија:Договори на Мали]] [[Категорија:Договори на Малта]] [[Категорија:Договори на Мавританија]] [[Категорија:Договори на Маврициус]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Федералните Држави Микронезија]] [[Категорија:Договори на Молдавија]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Монголија]] [[Категорија:Договори со Црна Гора]] [[Категорија:Договори со Мароко]] [[Категорија:Договори со Народна Република Мозамбик]] [[Категорија:Договори со Намибија]] [[Категорија:Договори со Науру]] [[Категорија:Договори со Холандија]] [[Категорија:Договори со Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори со Никарагва]] [[Категорија:Договори со Нигер]] [[Категорија:Договори со Нигерија]] [[Категорија:Договори со Норвешка]] [[Категорија:Договори со Оман]] [[Категорија:Договори со Палау]] [[Категорија:Договори со Паластина]] [[Категорија:Договори со Панама]] [[Категорија:Договори од Парагвај]] [[Категорија:Договори на Перу]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Катар]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Руанда]] [[Категорија:Договори на Свети Китс и Невис]] [[Категорија:Договори на Света Луција]] [[Категорија:Договори на Свети Винсент и Гренадини]] [[Категорија:Договори на Самоа]] [[Категорија:Договори на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Сао Томе и Принсипе]] [[Категорија:Договори на Саудиска Арабија]] [[Категорија:Договори на Сенегал]] [[Категорија:Договори на Србија и Црна Гора]] [[Категорија:Договори на Сејшелите]] [[Категорија:Договори на Сиера Леоне]] [[Категорија:Договори на Словачка]] [[Категорија:Договори на Словенија]] [[Категорија:Договори на Соломонските Острови]] [[Категорија:Договори на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Јужен Судан]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз Унија]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Република Судан (1985–2011)]] [[Категорија:Договори на Суринам]] [[Категорија:Договори на Есватини]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Сирија]] [[Категорија:Договори на Таџикистан]] [[Категорија:Договори на Танзанија]] [[Категорија:Договори на Того]] [[Категорија:Договори на Тонга]] [[Категорија:Договори на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Договори на Тунис]] [[Категорија:Договори на Туркменистан]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украинската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори на Узбекистан]] [[Категорија:Договори на Вануату]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] [[Категорија:Договори на Виетнам]] [[Категорија:Договори на Јемен]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Замбија]] [[Категорија:Договори на Зимбабве]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британската антарктичка територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Туркс и Кајкос Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори проширени на Хонг Конг]] [[Категорија:Договори проширени на Макао]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] d42q7q9cpy8lvqmg16bolkutufsowq7 5571409 5571405 2026-06-04T01:35:18Z IvanKonev123 98191 5571409 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Protocol 1 (disambiguation)}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Инфокутија Договор|name=Протокол I од Женевските конвенции|long_name=Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од меѓународни вооружени конфликти (Протокол I)|type=[[Протокол (дипломатија)|Протокол]]|date_drafted=20 февруари 1974 – 8 јуни 1977|date_signed={{Start date|df=y|1977|06|08}}|location_signed=Женева|date_effective={{Start date|df=y|1978|12|07}}|parties={{Collapsible list|expand=|title=175 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - States Parties - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Cook Islands}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic People's Republic of Korea}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} | {{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Iraq}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagcountry|Republic of Korea}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Syrian Arab Republic}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|United Kingdom}} | {{flagcountry|Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|VietNam}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}}}}|depositor=[[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]]|languages=* [[Англиски јазик|Англиски]] * [[Арапски јазик|Арапски]] * [[Мандарински кинески|Кинески]] * [[Шпански јазик|Шпански]] * [[Француски јазик|Француски]] * [[Руски јазик|Руски]]|signatories={{Collapsible list|expand=|title=3 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - Signatory States - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|United States of America}}}}|wikisource=Geneva Convention/Protocol I}} '''Протокол I кон Женевските конвенции''' или '''Дополнителен протокол I''' ('''AP I''')<ref>{{Наведена книга|title=Yearbook of International Humanitarian Law 2011 - Volume 14|last=Cadwalader|first=George Jr.|date=2011|isbn=978-90-6704-854-5|volume=14|pages=133–171|chapter=The Rules Governing the Conduct of Hostilities in Additional Protocol I to the Geneva Conventions of 1949: A Review of Relevant United States References|doi=10.1007/978-90-6704-855-2_5|access-date=|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/journals/yearbook-of-international-humanitarian-law/article/abs/rules-governing-the-conduct-of-hostilities-in-additional-protocol-i-to-the-geneva-conventions-of-1949-a-review-of-relevant-united-states-references/5089B0FD7E7CF55057D76972F4F76A9E}}</ref> — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на цивилните жртви од [[меѓународни вооружени конфликти]], вклучувајќи „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација, туѓа окупација или расистички режими“. Во пракса, Дополнителниот протокол I ги потврдил меѓународните правила на војување утврдени во [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките прописи од 1907 година]] и четирите Женевски конвенции од 1949 година со цел да се приспособат на развојот на војувањето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од јуни 2025 година, Дополнителниот протокол I бил ратификуван од [[Список на страни на Женевските конвенции|175 држави]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а протоколот бил потпишан до [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Иран]] и [[Пакистан]] на 12 декември 1977 година, но никогаш не го ратификувале, а не го потпишале [[Израел]], [[Индија]] и [[Турција]]. Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол I од 1977 година, „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Резиме на одредбите == Дополнителниот протокол I содржи 102 члена, а следново претставува основен преглед на Протоколот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}</ref> Општо земено, Дополнителниот протокол I ги потврдувал одредбите од оригиналните четири [[Женевски конвенции]] од 1949 година. Сепак, додадени се следните дополнителни заштити: * '''Член 1''' — наведува дека Конвенцијата се применува во „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на [[самоопределување]]“. * '''Член 15''' — наведува дека цивилниот [[Медицинар|медицински]] и [[Религија|религиозен]] [[Вработување|персонал]] треба да биде почитуван и заштитен и ова вклучува дека страните треба да му дадат секаква достапна помош на цивилниот медицински персонал. * '''Член 17''' и '''Член 81''' — го овластуваат [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]], националните друштва или други непристрасни хуманитарни организации да им обезбедат помош на жртвите од војната. * '''Член 35''' — забранува [[оружје]] кое „предизвикува непотребни повреди или непотребно страдање“, како и средства за војување кои „предизвикуваат широко распространета, долгорочна и сериозна штета на природната средина“. * '''Член 37''' — забранува [[Воена перфидија|перфидност]], односно лажно прогласување примирје и идентификува четири вида перфидност и ги разликува воените измами од перфидноста. * '''Член 40''' — [[Без милост|не забранува никому]], т.е. да нареди да нема преживеани, да се заканува како такво или да се спроведуваат непријателства врз таа основа. * '''Член 42''' — ги забранува нападите врз пилоти и екипажи кои се спуштаат со падобран од воздухоплов во опасност. Откако ќе слетаат на територија контролирана од спротивната страна, мора да им се даде можност да се предадат пред да бидат нападнати, освен ако не е очигледно дека се вклучени во непријателски чин. [[Воздушно-десантна војска|Воздухопловните трупи]], без разлика дали се во опасност или не, не ја добиваат заштитата што ја обезбедува овој член и затоа можат да бидат нападнати за време на нивното спуштање. * '''Член 43''' — се занимава со идентификување на вооружените сили кои се страни во конфликт, а државите кои се борци „ќе бидат предмет на внатрешен дисциплински систем кој, {{Јаз|la|inter alia}}, ќе спроведува усогласеност со правилата на меѓународното право што се применуваат во вооружен конфликт.“ * '''Член 47(1)''' — предвидува дека платениците „немаат право да бидат борци или воени заробеници“. * '''Член 51''' и '''Член 54''' — ги забрануваат [[Недискриминирачки напад|неселективните напади]] врз цивилното население и уништувањето на изворите на храна, водата или другите материјали потребни за [[опстанок]]. Ова вклучува директно напаѓање на цивилни (невоени) цели, но исто така и користење технологии чиј обем на уништување не може да се ограничи.<ref name="commentary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Commentary_GC_Protocols.pdf|title=Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> [[Тотална војна]] што не прави разлика помеѓу цивилни и воени цели се смета за [[воено злосторство]] . * '''Член 53''' — забранува напади врз историски споменици, уметнички дела и места за богослужба. * '''Член 56''' — опфаќа напади врз „објекти и инсталации што содржат опасни сили“, како што [[Брана (градба)|се брани]], насипи и [[Атомска централа|нуклеарни електрани]] . Овие цели, како и други воени цели во нивна близина, не смеат да бидат нападнати ако претставуваат закана за ослободување на опасни сили. * '''Член 76''', '''Член 77''' и '''Член 78''' — кои го сочинуваат Поглавје II, обезбедуваат посебна заштита за [[Жена|жените]] и [[Дете|децата]] . Особено, смртната казна нема да се извршува врз деца под 18 години и ќе се избегнува врз бремени жени и мајки кои имаат деца кои се издржуваат. Понатаму, деца под 15 години нема да бидат регрутирани во вооружените сили, а страните ќе преземат сите разумни мерки за да ги спречат да учествуваат во непријателства. * '''Член 79''' — наведува дека [[Новинар|новинарите]] се сметаат за цивили и им се дава иста заштита. Цивилните воени дописници поврзани со вооружените сили кои се заробени имаат исти права како и воените заробеници, како што е наведено во Третата Женевска конвенција. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf "Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> * '''Член 85(3f)''' — забранува перфидна употреба на црвениот крст, црвената полумесечина, црвениот лав и сонцето или други заштитни знаци признати со Женевските конвенции. * '''Член 90''' — опишува како можат да се формираат меѓународни комисии за утврдување факти во ситуации на сериозни прекршувања на Женевските конвенции. == Статус на ратификација == === Израел === Израел не го ратификувал Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], ова ѝ овозможувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] како <nowiki>„</nowiki> ниту граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“ или NIAC) ниту војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“ или IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на овој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна.<ref name=":1" /> === Русија === На 16 октомври 2019 година, претседателот [[Владимир Путин]] потпишал [[извршна наредба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494|work=publication.pravo.gov.ru|trans-title=Executive order by President of Russian Federation No. 494, 16 October 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> и поднел предлог-закон до [[Државна дума|Државната дума]] за поништување на изјавата што ја придружувал ратификацијата на Дополнителниот протокол I од страна на Русија, со која претходно била прифатена надлежноста на Меѓународната комисија за утврдување факти според '''Член 90(2)'''.<ref name="bput">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/putin-pulls-russia-out-of-convention-on-war-crime-probes|title=Putin Pulls Russia Out of Convention on War-Crime Probes|date=17 October 2019|work=Bloomberg}}</ref><ref name="mtput">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/17/putin-seeks-to-abandon-geneva-conventions-victim-protection-clause-a67781|title=Putin Seeks to Abandon Geneva Conventions' Victim-Protection Clause|date=17 October 2019|work=The Moscow Times}}</ref><ref name="gmputin">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-revokes-additional-protocol-to-geneva-conventions-related-to/|title=Putin revokes additional protocol to Geneva Conventions related to protection of war crimes victims|date=17 October 2019|work=The Globe and Mail|agency=Reuters}}</ref> Предлог-законот бил доставен со следново предупредување:<ref name="mtput" /><ref name="gmputin" /><blockquote>Исклучителните околности влијаат врз интересите на Руската Федерација и бараат итна акција. … Во сегашната меѓународна средина, ризиците од злоупотреба на овластувањата на комисијата за политички цели од страна на бескрупулозни држави кои дејствуваат со лоша намера се значително зголемени.</blockquote> === Соединетите Американски Држави === Соединетите Американски Држави не го ратификувале Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а нивниот главен приговор бил на '''Член 1(4)''' (детално објаснет подолу), во врска со недржавните актери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/articles/international-treaties-united-states-refuses-play-ball|title=On International Treaties, the United States Refuses to Play Ball {{!}} Council on Foreign Relations|date=2022-01-07|work=www.cfr.org|language=en|accessdate=2026-04-21}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) собрал широк спектар на земји со цел да ја формира Дипломатската конференција за реафирмација и развој на меѓународното хуманитарно право применливо во вооружени конфликти (Дипломатска конференција). „По три години размислување, Дипломатската конференција ги изготви и поднесе Дополнителните протоколи I и II кон Женевските конвенции од 1949 година.“ == Член 1(4) == '''Член 1(4)''' — од Дополнителниот протокол I наведува:<blockquote>Ситуациите наведени во претходниот став вклучуваат вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на самоопределување.</blockquote>Јан Арно Хесбруге, кој работи во [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] во Њујорк, ги испитал трите категории наведени во неговата книга ''„Човекови права и лична самоодбрана во меѓународното право“'' : <ref>{{Наведена книга|title=Human rights and personal self-defense in international law|last=Hessbruegge|first=Jan Arno|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190655020|edition=First|location=New York, NY|pages=317}}</ref> * „Колонијална доминација“ се однесувала на далечни прекуокеански колонии со јасни географски граници и не требало да се однесува на држави што освојуваат и анектираат соседни територии. * „Окупација од страна на странци“ се однесувала на „случаи кога окупираната територија сè уште не била дел од држава во времето на окупацијата, туку била населена од посебна група, како што е палестинскиот народ“. * „Расистички режими“ вклучувало земји кои го институционализираа расизмот, а не земји каде што владата само практикува расна дискриминација, а во времето кога бил напишан протоколот, ова главно се однесуваше на Јужна Африка и Родезија. Правниот научник Валдемар А. Солф сметал дека членот 1(4) од Дополнителниот протокол бил во голема мера симболичен и им давал на државите-страни „веродостојна основа да ја негираат неговата примена во нивната ситуација“, додека државите на кои членот најмногу се однесувал (на пр. [[Израелски апартхејд|Израел]] и [[Апартхејд|Јужна Африка од времето на апартхејдот]]), воопшто нема да го потпишат договорот. [[Претседателството на Роналд Реган|Администрацијата на Реган]] изјавил дека '''Член 1(4)''' од Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции „ќе им даде [[Тероризам|на терористите]] психолошка и правна победа“ бидејќи се чинело дека им давал статус на [[Комбатант|борци]] на [[Недржавен актер|недржавни актери]], од кои многу (како што е [[Палестинска ослободителна организација|Организацијата за ослободување на Палестина]]), се означени како терористички групи од страна на Соединетите Американски Држави и други земји. Спротивно на тоа, еден напис во ''[[Меѓународен преглед на Црвениот крст|Меѓународниот преглед на Црвениот крст]]'' тврдел дека овој член, всушност, ''ја зајакнувал'' борбата против тероризмот, со примена на [[Закон на војната|законите на војната]] (вклучувајќи ги сите негови забрани и обврски) во националните [[Војна за независност|војни за ослободување]]. Со доделување статус на борци на недржавни актери во војните за ослободување, тој исто така барал од недржавните актери да ги следат строгите забрани против терористички акти (членови 13, 51(2) итн.).<ref>{{Наведено списание|last=Gasser|first=Hans-Peter|title=Prohibition of terrorist acts in international humanitarian law|url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400022956a.pdf|journal=[[International Review of the Red Cross]]|pages=208, 210, 211}}</ref> == Член 48 == '''Основно правило''' За да се обезбеди почитување и заштита на цивилното население и цивилните објекти, страните во конфликтот во секое време ќе прават разлика помеѓу [[Цивил|цивилното население]] и [[Комбатант|борците]] и помеѓу цивилните објекти и [[Легитимна воена цел|воените цели]] и соодветно ќе ги насочуваат своите операции само против воени цели. == Член 51 == '''Заштита на цивилното население''' # Цивилното население и поединците цивили уживаат општа заштита од опасности што произлегуваат од воени операции. За да се спроведе оваа заштита, следните правила, кои се дополнителни на другите применливи правила на меѓународното право, треба да се почитуваат во сите околности. # Цивилното население како такво, како и поединечните цивили, нема да бидат предмет на напад. # Цивилите ќе ја уживаат заштитата што ја обезбедува овој член, освен ако и за време додека директно учествуваат во непријателства. Забранети се акти или закани со насилство чија примарна цел е ширење терор меѓу цивилното население. # Недискриминирачките напади се забранети. Недискриминирачките напади се: (а) Оние што не се насочени кон одредена воена цел ; (б) Оние што користат метод или средства за борба што не можат да бидат насочени кон одредена воена цел; (в) Оние што користат метод или средства за борба [кои] напаѓаат воени цели и цивили или цивилни објекти без разлика . # Меѓу другото, следните видови напади треба да се сметаат за неселективни: '''(а)''' Напад со бомбардирање со какви било методи или средства што третира како единствена воена цел голем број јасно одвоени и различни воени цели; ... и '''(б)''' Напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува. == Член 52 == '''Општа заштита на цивилни објекти''' # … # Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели . Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност. # Во случај на сомневање дали објект кој вообичаено е наменет за цивилни цели, како што е место за богослужба, куќа или друго живеалиште или училиште, се користи за ефективен придонес во воена акција, ќе се претпостави дека не се користи за таква намена. == Член 57 == '''Мерки на претпазливост при напад''' # При водење на воени операции, постојано ќе се внимава да се поштедат цивилното население, цивилите и цивилните објекти. # Во однос на нападите, ќе се преземат следниве мерки на претпазливост: '''(а)''' Оние кои планираат или одлучуваат за напад треба: '''(i)''' Да сторат сè што е можно за да потврдат дека целите што треба да се нападнат не се ниту цивили ниту цивилни објекти и не се предмет на посебна заштита, туку се воени цели во смисла на став 2 од член 52 и дека не е забрането со одредбите од овој Протокол да се напаѓаат; '''(ii)''' Да преземат сите можни мерки на претпазливост при изборот на средства и методи на напад со цел да се избегне, а во секој случај да се минимизира, случајната загуба на цивилен живот, повреда на цивили и штета на цивилни објекти; '''(iii)''' Да се воздржат од донесување одлука за започнување напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува; …. == Видете исто така == * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на [[Воен заробеник|воени заробеници]] * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Протокол III кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол III]], амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвен кристал]] * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот I. * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како право на вооружен конфликт и [[меѓународно хуманитарно право]] (МХП) * [[Разлика (закон)]], принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol I|Protocol I}} * [https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf Целосен текст на Протокол I] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=470&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот I] * [https://international-review.icrc.org/reviews/irrc-no-320-international-review-red-cross-10-1997 Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 година&nbsp;– бр. 320] Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400076890a.pdf Дополнителни протоколи од 1977 година{{Цп}}кратка библиографија] Archived (од [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) * „Нови правила за жртвите на вооружени конфликти, Коментар за двата протоколи од 1977 година, дополнителни на Женевските конвенции од 1949 година“, од М. Боте, [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/iwpList160/4D7BB900A61F93C9C1256B66005A7ACE КЈПартш.] Archived , WA Solf, паб: Martinus Nijhoff Хаг/Бостон/Лондон, 1982 година, * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на американскиот претседател Роналд Реган до Сенатот за Протоколите I и II] Archived {{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори за контрола на оружјето]] [[Категорија:Договори склучени во 1977 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1978 година]] [[Категорија:Договори од Авганистан]] [[Категорија:Договори од Албанија]] [[Категорија:Договори од Алжир]] [[Категорија:Договори од Народна Република Ангола]] [[Категорија:Договори од Антигва и Барбуда]] [[Категорија:Договори од Аргентина]] [[Категорија:Договори од Ерменија]] [[Категорија:Договори од Австралија]] [[Категорија:Договори од Австрија]] [[Категорија:Договори од Бахамите]] [[Категорија:Договори од Бахреин]] [[Категорија:Договори од Бангладеш]] [[Категорија:Договори од Барбадос]] [[Категорија:Договори од Белоруската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори од Белгија]] [[Категорија:Договори од Белизе]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бенин]] [[Категорија:Договори од Боливија]] [[Категорија:Договори од Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Договори од Боцвана]] [[Категорија:Договори од Бразил]] [[Категорија:Договори од Брунеи]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бугарија]] [[Категорија:Договори од Буркина Фасо]] [[Категорија:Договори од Бурунди]] [[Категорија:Договори од Камбоџа]] [[Категорија:Договори од Камерун]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Зелен ’Рт]] [[Категорија:Договори на Централноафриканската Република]] [[Категорија:Договори на Чад]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Народна Република Кина]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Коморите]] [[Категорија:Договори на Заир]] [[Категорија:Договори на Република Конго]] [[Категорија:Договори на Куковите Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Брегот на Слоновата Коска]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Куба]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Џибути]] [[Категорија:Договори на Доминика]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Еквадор]] [[Категорија:Договори на Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Екваторска Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на преодната влада на Етиопија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Габон]] [[Категорија:Договори на Гамбија]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Гана]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гренада]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја-Бисао]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Хаити]] [[Категорија:Договори на Светата Столица]] [[Категорија:Договори на Хондурас]] [[Категорија:Договори на Унгарската Народна Република]] [[Категорија:Договори на Исланд]] [[Категорија:Договори со Ирска]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Јамајка]] [[Категорија:Договори со Јапонија]] [[Категорија:Договори со Јордан]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Северна Кореја]] [[Категорија:Договори со Јужна Кореја]] [[Категорија:Договори со Кувајт]] [[Категорија:Договори со Киргистан]] [[Категорија:Договори со Лаос]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Либан]] [[Категорија:Договори со Лесото]] [[Категорија:Договори со Либерија]] [[Категорија:Договори со Либија Џамахирија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Северна Македонија]] [[Категорија:Договори на Мадагаскар]] [[Категорија:Договори на Малави]] [[Категорија:Договори на Малдивите]] [[Категорија:Договори на Мали]] [[Категорија:Договори на Малта]] [[Категорија:Договори на Мавританија]] [[Категорија:Договори на Маврициус]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Федералните Држави Микронезија]] [[Категорија:Договори на Молдавија]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Монголија]] [[Категорија:Договори со Црна Гора]] [[Категорија:Договори со Мароко]] [[Категорија:Договори со Народна Република Мозамбик]] [[Категорија:Договори со Намибија]] [[Категорија:Договори со Науру]] [[Категорија:Договори со Холандија]] [[Категорија:Договори со Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори со Никарагва]] [[Категорија:Договори со Нигер]] [[Категорија:Договори со Нигерија]] [[Категорија:Договори со Норвешка]] [[Категорија:Договори со Оман]] [[Категорија:Договори со Палау]] [[Категорија:Договори со Паластина]] [[Категорија:Договори со Панама]] [[Категорија:Договори од Парагвај]] [[Категорија:Договори на Перу]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Катар]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Руанда]] [[Категорија:Договори на Свети Китс и Невис]] [[Категорија:Договори на Света Луција]] [[Категорија:Договори на Свети Винсент и Гренадини]] [[Категорија:Договори на Самоа]] [[Категорија:Договори на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Сао Томе и Принсипе]] [[Категорија:Договори на Саудиска Арабија]] [[Категорија:Договори на Сенегал]] [[Категорија:Договори на Србија и Црна Гора]] [[Категорија:Договори на Сејшелите]] [[Категорија:Договори на Сиера Леоне]] [[Категорија:Договори на Словачка]] [[Категорија:Договори на Словенија]] [[Категорија:Договори на Соломонските Острови]] [[Категорија:Договори на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Јужен Судан]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз Унија]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Република Судан (1985–2011)]] [[Категорија:Договори на Суринам]] [[Категорија:Договори на Есватини]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Сирија]] [[Категорија:Договори на Таџикистан]] [[Категорија:Договори на Танзанија]] [[Категорија:Договори на Того]] [[Категорија:Договори на Тонга]] [[Категорија:Договори на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Договори на Тунис]] [[Категорија:Договори на Туркменистан]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украинската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори на Узбекистан]] [[Категорија:Договори на Вануату]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] [[Категорија:Договори на Виетнам]] [[Категорија:Договори на Јемен]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Замбија]] [[Категорија:Договори на Зимбабве]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британската антарктичка територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Туркс и Кајкос Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори проширени на Хонг Конг]] [[Категорија:Договори проширени на Макао]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] hetxkebxgxs9atcvivolbl2cdd07x2c 5571410 5571409 2026-06-04T01:36:06Z IvanKonev123 98191 5571410 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Protocol 1 (disambiguation)}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Инфокутија Договор|name=Протокол I од Женевските конвенции|long_name=Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од меѓународни вооружени конфликти (Протокол I)|type=[[Протокол (дипломатија)|Протокол]]|date_drafted=20 февруари 1974 – 8 јуни 1977|date_signed={{Start date|df=y|1977|06|08}}|location_signed=Женева|date_effective={{Start date|df=y|1978|12|07}}|parties={{Collapsible list|expand=|title=175 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - States Parties - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Cook Islands}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic People's Republic of Korea}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} | {{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Iraq}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagcountry|Republic of Korea}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Syrian Arab Republic}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|United Kingdom}} | {{flagcountry|Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Vietnam}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}}}}|depositor=[[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]]|languages=* [[Англиски јазик|Англиски]] * [[Арапски јазик|Арапски]] * [[Мандарински кинески|Кинески]] * [[Шпански јазик|Шпански]] * [[Француски јазик|Француски]] * [[Руски јазик|Руски]]|signatories={{Collapsible list|expand=|title=3 states<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - Signatory States - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|United States of America}}}}|wikisource=Geneva Convention/Protocol I}} '''Протокол I кон Женевските конвенции''' или '''Дополнителен протокол I''' ('''AP I''')<ref>{{Наведена книга|title=Yearbook of International Humanitarian Law 2011 - Volume 14|last=Cadwalader|first=George Jr.|date=2011|isbn=978-90-6704-854-5|volume=14|pages=133–171|chapter=The Rules Governing the Conduct of Hostilities in Additional Protocol I to the Geneva Conventions of 1949: A Review of Relevant United States References|doi=10.1007/978-90-6704-855-2_5|access-date=|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/journals/yearbook-of-international-humanitarian-law/article/abs/rules-governing-the-conduct-of-hostilities-in-additional-protocol-i-to-the-geneva-conventions-of-1949-a-review-of-relevant-united-states-references/5089B0FD7E7CF55057D76972F4F76A9E}}</ref> — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на цивилните жртви од [[меѓународни вооружени конфликти]], вклучувајќи „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација, туѓа окупација или расистички режими“. Во пракса, Дополнителниот протокол I ги потврдил меѓународните правила на војување утврдени во [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките прописи од 1907 година]] и четирите Женевски конвенции од 1949 година со цел да се приспособат на развојот на војувањето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од јуни 2025 година, Дополнителниот протокол I бил ратификуван од [[Список на страни на Женевските конвенции|175 држави]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а протоколот бил потпишан до [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Иран]] и [[Пакистан]] на 12 декември 1977 година, но никогаш не го ратификувале, а не го потпишале [[Израел]], [[Индија]] и [[Турција]]. Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол I од 1977 година, „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Резиме на одредбите == Дополнителниот протокол I содржи 102 члена, а следново претставува основен преглед на Протоколот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}</ref> Општо земено, Дополнителниот протокол I ги потврдувал одредбите од оригиналните четири [[Женевски конвенции]] од 1949 година. Сепак, додадени се следните дополнителни заштити: * '''Член 1''' — наведува дека Конвенцијата се применува во „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на [[самоопределување]]“. * '''Член 15''' — наведува дека цивилниот [[Медицинар|медицински]] и [[Религија|религиозен]] [[Вработување|персонал]] треба да биде почитуван и заштитен и ова вклучува дека страните треба да му дадат секаква достапна помош на цивилниот медицински персонал. * '''Член 17''' и '''Член 81''' — го овластуваат [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]], националните друштва или други непристрасни хуманитарни организации да им обезбедат помош на жртвите од војната. * '''Член 35''' — забранува [[оружје]] кое „предизвикува непотребни повреди или непотребно страдање“, како и средства за војување кои „предизвикуваат широко распространета, долгорочна и сериозна штета на природната средина“. * '''Член 37''' — забранува [[Воена перфидија|перфидност]], односно лажно прогласување примирје и идентификува четири вида перфидност и ги разликува воените измами од перфидноста. * '''Член 40''' — [[Без милост|не забранува никому]], т.е. да нареди да нема преживеани, да се заканува како такво или да се спроведуваат непријателства врз таа основа. * '''Член 42''' — ги забранува нападите врз пилоти и екипажи кои се спуштаат со падобран од воздухоплов во опасност. Откако ќе слетаат на територија контролирана од спротивната страна, мора да им се даде можност да се предадат пред да бидат нападнати, освен ако не е очигледно дека се вклучени во непријателски чин. [[Воздушно-десантна војска|Воздухопловните трупи]], без разлика дали се во опасност или не, не ја добиваат заштитата што ја обезбедува овој член и затоа можат да бидат нападнати за време на нивното спуштање. * '''Член 43''' — се занимава со идентификување на вооружените сили кои се страни во конфликт, а државите кои се борци „ќе бидат предмет на внатрешен дисциплински систем кој, {{Јаз|la|inter alia}}, ќе спроведува усогласеност со правилата на меѓународното право што се применуваат во вооружен конфликт.“ * '''Член 47(1)''' — предвидува дека платениците „немаат право да бидат борци или воени заробеници“. * '''Член 51''' и '''Член 54''' — ги забрануваат [[Недискриминирачки напад|неселективните напади]] врз цивилното население и уништувањето на изворите на храна, водата или другите материјали потребни за [[опстанок]]. Ова вклучува директно напаѓање на цивилни (невоени) цели, но исто така и користење технологии чиј обем на уништување не може да се ограничи.<ref name="commentary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Commentary_GC_Protocols.pdf|title=Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> [[Тотална војна]] што не прави разлика помеѓу цивилни и воени цели се смета за [[воено злосторство]] . * '''Член 53''' — забранува напади врз историски споменици, уметнички дела и места за богослужба. * '''Член 56''' — опфаќа напади врз „објекти и инсталации што содржат опасни сили“, како што [[Брана (градба)|се брани]], насипи и [[Атомска централа|нуклеарни електрани]] . Овие цели, како и други воени цели во нивна близина, не смеат да бидат нападнати ако претставуваат закана за ослободување на опасни сили. * '''Член 76''', '''Член 77''' и '''Член 78''' — кои го сочинуваат Поглавје II, обезбедуваат посебна заштита за [[Жена|жените]] и [[Дете|децата]] . Особено, смртната казна нема да се извршува врз деца под 18 години и ќе се избегнува врз бремени жени и мајки кои имаат деца кои се издржуваат. Понатаму, деца под 15 години нема да бидат регрутирани во вооружените сили, а страните ќе преземат сите разумни мерки за да ги спречат да учествуваат во непријателства. * '''Член 79''' — наведува дека [[Новинар|новинарите]] се сметаат за цивили и им се дава иста заштита. Цивилните воени дописници поврзани со вооружените сили кои се заробени имаат исти права како и воените заробеници, како што е наведено во Третата Женевска конвенција. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf "Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> * '''Член 85(3f)''' — забранува перфидна употреба на црвениот крст, црвената полумесечина, црвениот лав и сонцето или други заштитни знаци признати со Женевските конвенции. * '''Член 90''' — опишува како можат да се формираат меѓународни комисии за утврдување факти во ситуации на сериозни прекршувања на Женевските конвенции. == Статус на ратификација == === Израел === Израел не го ратификувал Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], ова ѝ овозможувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] како <nowiki>„</nowiki> ниту граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“ или NIAC) ниту војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“ или IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на овој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна.<ref name=":1" /> === Русија === На 16 октомври 2019 година, претседателот [[Владимир Путин]] потпишал [[извршна наредба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494|work=publication.pravo.gov.ru|trans-title=Executive order by President of Russian Federation No. 494, 16 October 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> и поднел предлог-закон до [[Државна дума|Државната дума]] за поништување на изјавата што ја придружувал ратификацијата на Дополнителниот протокол I од страна на Русија, со која претходно била прифатена надлежноста на Меѓународната комисија за утврдување факти според '''Член 90(2)'''.<ref name="bput">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/putin-pulls-russia-out-of-convention-on-war-crime-probes|title=Putin Pulls Russia Out of Convention on War-Crime Probes|date=17 October 2019|work=Bloomberg}}</ref><ref name="mtput">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/17/putin-seeks-to-abandon-geneva-conventions-victim-protection-clause-a67781|title=Putin Seeks to Abandon Geneva Conventions' Victim-Protection Clause|date=17 October 2019|work=The Moscow Times}}</ref><ref name="gmputin">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-revokes-additional-protocol-to-geneva-conventions-related-to/|title=Putin revokes additional protocol to Geneva Conventions related to protection of war crimes victims|date=17 October 2019|work=The Globe and Mail|agency=Reuters}}</ref> Предлог-законот бил доставен со следново предупредување:<ref name="mtput" /><ref name="gmputin" /><blockquote>Исклучителните околности влијаат врз интересите на Руската Федерација и бараат итна акција. … Во сегашната меѓународна средина, ризиците од злоупотреба на овластувањата на комисијата за политички цели од страна на бескрупулозни држави кои дејствуваат со лоша намера се значително зголемени.</blockquote> === Соединетите Американски Држави === Соединетите Американски Држави не го ратификувале Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а нивниот главен приговор бил на '''Член 1(4)''' (детално објаснет подолу), во врска со недржавните актери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/articles/international-treaties-united-states-refuses-play-ball|title=On International Treaties, the United States Refuses to Play Ball {{!}} Council on Foreign Relations|date=2022-01-07|work=www.cfr.org|language=en|accessdate=2026-04-21}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) собрал широк спектар на земји со цел да ја формира Дипломатската конференција за реафирмација и развој на меѓународното хуманитарно право применливо во вооружени конфликти (Дипломатска конференција). „По три години размислување, Дипломатската конференција ги изготви и поднесе Дополнителните протоколи I и II кон Женевските конвенции од 1949 година.“ == Член 1(4) == '''Член 1(4)''' — од Дополнителниот протокол I наведува:<blockquote>Ситуациите наведени во претходниот став вклучуваат вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на самоопределување.</blockquote>Јан Арно Хесбруге, кој работи во [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] во Њујорк, ги испитал трите категории наведени во неговата книга ''„Човекови права и лична самоодбрана во меѓународното право“'' : <ref>{{Наведена книга|title=Human rights and personal self-defense in international law|last=Hessbruegge|first=Jan Arno|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190655020|edition=First|location=New York, NY|pages=317}}</ref> * „Колонијална доминација“ се однесувала на далечни прекуокеански колонии со јасни географски граници и не требало да се однесува на држави што освојуваат и анектираат соседни територии. * „Окупација од страна на странци“ се однесувала на „случаи кога окупираната територија сè уште не била дел од држава во времето на окупацијата, туку била населена од посебна група, како што е палестинскиот народ“. * „Расистички режими“ вклучувало земји кои го институционализираа расизмот, а не земји каде што владата само практикува расна дискриминација, а во времето кога бил напишан протоколот, ова главно се однесуваше на Јужна Африка и Родезија. Правниот научник Валдемар А. Солф сметал дека членот 1(4) од Дополнителниот протокол бил во голема мера симболичен и им давал на државите-страни „веродостојна основа да ја негираат неговата примена во нивната ситуација“, додека државите на кои членот најмногу се однесувал (на пр. [[Израелски апартхејд|Израел]] и [[Апартхејд|Јужна Африка од времето на апартхејдот]]), воопшто нема да го потпишат договорот. [[Претседателството на Роналд Реган|Администрацијата на Реган]] изјавил дека '''Член 1(4)''' од Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции „ќе им даде [[Тероризам|на терористите]] психолошка и правна победа“ бидејќи се чинело дека им давал статус на [[Комбатант|борци]] на [[Недржавен актер|недржавни актери]], од кои многу (како што е [[Палестинска ослободителна организација|Организацијата за ослободување на Палестина]]), се означени како терористички групи од страна на Соединетите Американски Држави и други земји. Спротивно на тоа, еден напис во ''[[Меѓународен преглед на Црвениот крст|Меѓународниот преглед на Црвениот крст]]'' тврдел дека овој член, всушност, ''ја зајакнувал'' борбата против тероризмот, со примена на [[Закон на војната|законите на војната]] (вклучувајќи ги сите негови забрани и обврски) во националните [[Војна за независност|војни за ослободување]]. Со доделување статус на борци на недржавни актери во војните за ослободување, тој исто така барал од недржавните актери да ги следат строгите забрани против терористички акти (членови 13, 51(2) итн.).<ref>{{Наведено списание|last=Gasser|first=Hans-Peter|title=Prohibition of terrorist acts in international humanitarian law|url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400022956a.pdf|journal=[[International Review of the Red Cross]]|pages=208, 210, 211}}</ref> == Член 48 == '''Основно правило''' За да се обезбеди почитување и заштита на цивилното население и цивилните објекти, страните во конфликтот во секое време ќе прават разлика помеѓу [[Цивил|цивилното население]] и [[Комбатант|борците]] и помеѓу цивилните објекти и [[Легитимна воена цел|воените цели]] и соодветно ќе ги насочуваат своите операции само против воени цели. == Член 51 == '''Заштита на цивилното население''' # Цивилното население и поединците цивили уживаат општа заштита од опасности што произлегуваат од воени операции. За да се спроведе оваа заштита, следните правила, кои се дополнителни на другите применливи правила на меѓународното право, треба да се почитуваат во сите околности. # Цивилното население како такво, како и поединечните цивили, нема да бидат предмет на напад. # Цивилите ќе ја уживаат заштитата што ја обезбедува овој член, освен ако и за време додека директно учествуваат во непријателства. Забранети се акти или закани со насилство чија примарна цел е ширење терор меѓу цивилното население. # Недискриминирачките напади се забранети. Недискриминирачките напади се: (а) Оние што не се насочени кон одредена воена цел ; (б) Оние што користат метод или средства за борба што не можат да бидат насочени кон одредена воена цел; (в) Оние што користат метод или средства за борба [кои] напаѓаат воени цели и цивили или цивилни објекти без разлика . # Меѓу другото, следните видови напади треба да се сметаат за неселективни: '''(а)''' Напад со бомбардирање со какви било методи или средства што третира како единствена воена цел голем број јасно одвоени и различни воени цели; ... и '''(б)''' Напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува. == Член 52 == '''Општа заштита на цивилни објекти''' # … # Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели . Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност. # Во случај на сомневање дали објект кој вообичаено е наменет за цивилни цели, како што е место за богослужба, куќа или друго живеалиште или училиште, се користи за ефективен придонес во воена акција, ќе се претпостави дека не се користи за таква намена. == Член 57 == '''Мерки на претпазливост при напад''' # При водење на воени операции, постојано ќе се внимава да се поштедат цивилното население, цивилите и цивилните објекти. # Во однос на нападите, ќе се преземат следниве мерки на претпазливост: '''(а)''' Оние кои планираат или одлучуваат за напад треба: '''(i)''' Да сторат сè што е можно за да потврдат дека целите што треба да се нападнат не се ниту цивили ниту цивилни објекти и не се предмет на посебна заштита, туку се воени цели во смисла на став 2 од член 52 и дека не е забрането со одредбите од овој Протокол да се напаѓаат; '''(ii)''' Да преземат сите можни мерки на претпазливост при изборот на средства и методи на напад со цел да се избегне, а во секој случај да се минимизира, случајната загуба на цивилен живот, повреда на цивили и штета на цивилни објекти; '''(iii)''' Да се воздржат од донесување одлука за започнување напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува; …. == Видете исто така == * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на [[Воен заробеник|воени заробеници]] * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Протокол III кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол III]], амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвен кристал]] * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот I. * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како право на вооружен конфликт и [[меѓународно хуманитарно право]] (МХП) * [[Разлика (закон)]], принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol I|Protocol I}} * [https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf Целосен текст на Протокол I] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=470&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот I] * [https://international-review.icrc.org/reviews/irrc-no-320-international-review-red-cross-10-1997 Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 година&nbsp;– бр. 320] Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400076890a.pdf Дополнителни протоколи од 1977 година{{Цп}}кратка библиографија] Archived (од [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) * „Нови правила за жртвите на вооружени конфликти, Коментар за двата протоколи од 1977 година, дополнителни на Женевските конвенции од 1949 година“, од М. Боте, [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/iwpList160/4D7BB900A61F93C9C1256B66005A7ACE КЈПартш.] Archived , WA Solf, паб: Martinus Nijhoff Хаг/Бостон/Лондон, 1982 година, * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на американскиот претседател Роналд Реган до Сенатот за Протоколите I и II] Archived {{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори за контрола на оружјето]] [[Категорија:Договори склучени во 1977 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1978 година]] [[Категорија:Договори од Авганистан]] [[Категорија:Договори од Албанија]] [[Категорија:Договори од Алжир]] [[Категорија:Договори од Народна Република Ангола]] [[Категорија:Договори од Антигва и Барбуда]] [[Категорија:Договори од Аргентина]] [[Категорија:Договори од Ерменија]] [[Категорија:Договори од Австралија]] [[Категорија:Договори од Австрија]] [[Категорија:Договори од Бахамите]] [[Категорија:Договори од Бахреин]] [[Категорија:Договори од Бангладеш]] [[Категорија:Договори од Барбадос]] [[Категорија:Договори од Белоруската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори од Белгија]] [[Категорија:Договори од Белизе]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бенин]] [[Категорија:Договори од Боливија]] [[Категорија:Договори од Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Договори од Боцвана]] [[Категорија:Договори од Бразил]] [[Категорија:Договори од Брунеи]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бугарија]] [[Категорија:Договори од Буркина Фасо]] [[Категорија:Договори од Бурунди]] [[Категорија:Договори од Камбоџа]] [[Категорија:Договори од Камерун]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Зелен ’Рт]] [[Категорија:Договори на Централноафриканската Република]] [[Категорија:Договори на Чад]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Народна Република Кина]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Коморите]] [[Категорија:Договори на Заир]] [[Категорија:Договори на Република Конго]] [[Категорија:Договори на Куковите Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Брегот на Слоновата Коска]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Куба]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Џибути]] [[Категорија:Договори на Доминика]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Еквадор]] [[Категорија:Договори на Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Екваторска Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на преодната влада на Етиопија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Габон]] [[Категорија:Договори на Гамбија]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Гана]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гренада]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја-Бисао]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Хаити]] [[Категорија:Договори на Светата Столица]] [[Категорија:Договори на Хондурас]] [[Категорија:Договори на Унгарската Народна Република]] [[Категорија:Договори на Исланд]] [[Категорија:Договори со Ирска]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Јамајка]] [[Категорија:Договори со Јапонија]] [[Категорија:Договори со Јордан]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Северна Кореја]] [[Категорија:Договори со Јужна Кореја]] [[Категорија:Договори со Кувајт]] [[Категорија:Договори со Киргистан]] [[Категорија:Договори со Лаос]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Либан]] [[Категорија:Договори со Лесото]] [[Категорија:Договори со Либерија]] [[Категорија:Договори со Либија Џамахирија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Северна Македонија]] [[Категорија:Договори на Мадагаскар]] [[Категорија:Договори на Малави]] [[Категорија:Договори на Малдивите]] [[Категорија:Договори на Мали]] [[Категорија:Договори на Малта]] [[Категорија:Договори на Мавританија]] [[Категорија:Договори на Маврициус]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Федералните Држави Микронезија]] [[Категорија:Договори на Молдавија]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Монголија]] [[Категорија:Договори со Црна Гора]] [[Категорија:Договори со Мароко]] [[Категорија:Договори со Народна Република Мозамбик]] [[Категорија:Договори со Намибија]] [[Категорија:Договори со Науру]] [[Категорија:Договори со Холандија]] [[Категорија:Договори со Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори со Никарагва]] [[Категорија:Договори со Нигер]] [[Категорија:Договори со Нигерија]] [[Категорија:Договори со Норвешка]] [[Категорија:Договори со Оман]] [[Категорија:Договори со Палау]] [[Категорија:Договори со Паластина]] [[Категорија:Договори со Панама]] [[Категорија:Договори од Парагвај]] [[Категорија:Договори на Перу]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Катар]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Руанда]] [[Категорија:Договори на Свети Китс и Невис]] [[Категорија:Договори на Света Луција]] [[Категорија:Договори на Свети Винсент и Гренадини]] [[Категорија:Договори на Самоа]] [[Категорија:Договори на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Сао Томе и Принсипе]] [[Категорија:Договори на Саудиска Арабија]] [[Категорија:Договори на Сенегал]] [[Категорија:Договори на Србија и Црна Гора]] [[Категорија:Договори на Сејшелите]] [[Категорија:Договори на Сиера Леоне]] [[Категорија:Договори на Словачка]] [[Категорија:Договори на Словенија]] [[Категорија:Договори на Соломонските Острови]] [[Категорија:Договори на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Јужен Судан]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз Унија]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Република Судан (1985–2011)]] [[Категорија:Договори на Суринам]] [[Категорија:Договори на Есватини]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Сирија]] [[Категорија:Договори на Таџикистан]] [[Категорија:Договори на Танзанија]] [[Категорија:Договори на Того]] [[Категорија:Договори на Тонга]] [[Категорија:Договори на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Договори на Тунис]] [[Категорија:Договори на Туркменистан]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украинската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори на Узбекистан]] [[Категорија:Договори на Вануату]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] [[Категорија:Договори на Виетнам]] [[Категорија:Договори на Јемен]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Замбија]] [[Категорија:Договори на Зимбабве]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британската антарктичка територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Туркс и Кајкос Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори проширени на Хонг Конг]] [[Категорија:Договори проширени на Макао]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] 1ngn12w3lr4zmxg4izdjdegpg597dx4 5571419 5571410 2026-06-04T01:57:39Z IvanKonev123 98191 5571419 wikitext text/x-wiki {{Другизначења|Protocol 1 (disambiguation)}}<templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles> {{Инфокутија Договор|name=Протокол I од Женевските конвенции|long_name=Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од меѓународни вооружени конфликти (Протокол I)|type=[[Протокол (дипломатија)|Протокол]]|date_drafted=20 февруари 1974 – 8 јуни 1977|date_signed={{Start date|df=y|1977|06|08}}|location_signed=Женева|date_effective={{Start date|df=y|1978|12|07}}|parties={{Collapsible list|expand=|title=175 Држави<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - States Parties - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Cook Islands}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic People's Republic of Korea}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} | {{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Iraq}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagcountry|Republic of Korea}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Syrian Arab Republic}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|United Kingdom}} | {{flagcountry|Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Vietnam}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}}}}|depositor=[[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]]|languages=* [[Англиски јазик|Англиски]] * [[Арапски јазик|Арапски]] * [[Мандарински кинески|Кинески]] * [[Шпански јазик|Шпански]] * [[Француски јазик|Француски]] * [[Руски јазик|Руски]]|signatories={{Collapsible list|expand=|title=3 Држави<ref>{{Cite web |title=Treaties, States parties, and Commentaries - Signatory States - Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977. |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=470 |access-date=13 April 2022 |website=ihl-databases.icrc.org}}</ref>|bullets= |{{flagcountry|Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|United States of America}}}}|wikisource=Geneva Convention/Protocol I}} '''Протокол I кон Женевските конвенции''' или '''Дополнителен протокол I''' ('''AP I''')<ref>{{Наведена книга|title=Yearbook of International Humanitarian Law 2011 - Volume 14|last=Cadwalader|first=George Jr.|date=2011|isbn=978-90-6704-854-5|volume=14|pages=133–171|chapter=The Rules Governing the Conduct of Hostilities in Additional Protocol I to the Geneva Conventions of 1949: A Review of Relevant United States References|doi=10.1007/978-90-6704-855-2_5|access-date=|chapter-url=https://www.cambridge.org/core/journals/yearbook-of-international-humanitarian-law/article/abs/rules-governing-the-conduct-of-hostilities-in-additional-protocol-i-to-the-geneva-conventions-of-1949-a-review-of-relevant-united-states-references/5089B0FD7E7CF55057D76972F4F76A9E}}</ref> — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година кон [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на цивилните жртви од [[меѓународни вооружени конфликти]], вклучувајќи „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација, туѓа окупација или расистички режими“. Во пракса, Дополнителниот протокол I ги потврдил меѓународните правила на војување утврдени во [[Хашките конвенции од 1899 и 1907 година|Хашките прописи од 1907 година]] и четирите Женевски конвенции од 1949 година со цел да се приспособат на развојот на војувањето по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. Од јуни 2025 година, Дополнителниот протокол I бил ратификуван од [[Список на страни на Женевските конвенции|175 држави]],<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/api-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of International Armed Conflicts (Protocol I), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а протоколот бил потпишан до [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]], [[Иран]] и [[Пакистан]] на 12 декември 1977 година, но никогаш не го ратификувале, а не го потпишале [[Израел]], [[Индија]] и [[Турција]]. Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол I од 1977 година, „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Резиме на одредбите == Дополнителниот протокол I содржи 102 члена, а следново претставува основен преглед на Протоколот.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}</ref> Општо земено, Дополнителниот протокол I ги потврдувал одредбите од оригиналните четири [[Женевски конвенции]] од 1949 година. Сепак, додадени се следните дополнителни заштити: * '''Член 1''' — наведува дека Конвенцијата се применува во „вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на [[самоопределување]]“. * '''Член 15''' — наведува дека цивилниот [[Медицинар|медицински]] и [[Религија|религиозен]] [[Вработување|персонал]] треба да биде почитуван и заштитен и ова вклучува дека страните треба да му дадат секаква достапна помош на цивилниот медицински персонал. * '''Член 17''' и '''Член 81''' — го овластуваат [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]], националните друштва или други непристрасни хуманитарни организации да им обезбедат помош на жртвите од војната. * '''Член 35''' — забранува [[оружје]] кое „предизвикува непотребни повреди или непотребно страдање“, како и средства за војување кои „предизвикуваат широко распространета, долгорочна и сериозна штета на природната средина“. * '''Член 37''' — забранува [[Воена перфидија|перфидност]], односно лажно прогласување примирје и идентификува четири вида перфидност и ги разликува воените измами од перфидноста. * '''Член 40''' — [[Без милост|не забранува никому]], т.е. да нареди да нема преживеани, да се заканува како такво или да се спроведуваат непријателства врз таа основа. * '''Член 42''' — ги забранува нападите врз пилоти и екипажи кои се спуштаат со падобран од воздухоплов во опасност. Откако ќе слетаат на територија контролирана од спротивната страна, мора да им се даде можност да се предадат пред да бидат нападнати, освен ако не е очигледно дека се вклучени во непријателски чин. [[Воздушно-десантна војска|Воздухопловните трупи]], без разлика дали се во опасност или не, не ја добиваат заштитата што ја обезбедува овој член и затоа можат да бидат нападнати за време на нивното спуштање. * '''Член 43''' — се занимава со идентификување на вооружените сили кои се страни во конфликт, а државите кои се борци „ќе бидат предмет на внатрешен дисциплински систем кој, {{Јаз|la|inter alia}}, ќе спроведува усогласеност со правилата на меѓународното право што се применуваат во вооружен конфликт.“ * '''Член 47(1)''' — предвидува дека платениците „немаат право да бидат борци или воени заробеници“. * '''Член 51''' и '''Член 54''' — ги забрануваат [[Недискриминирачки напад|неселективните напади]] врз цивилното население и уништувањето на изворите на храна, водата или другите материјали потребни за [[опстанок]]. Ова вклучува директно напаѓање на цивилни (невоени) цели, но исто така и користење технологии чиј обем на уништување не може да се ограничи.<ref name="commentary">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/pdf/Commentary_GC_Protocols.pdf|title=Commentary on the Additional Protocols to the Geneva Conventions|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> [[Тотална војна]] што не прави разлика помеѓу цивилни и воени цели се смета за [[воено злосторство]] . * '''Член 53''' — забранува напади врз историски споменици, уметнички дела и места за богослужба. * '''Член 56''' — опфаќа напади врз „објекти и инсталации што содржат опасни сили“, како што [[Брана (градба)|се брани]], насипи и [[Атомска централа|нуклеарни електрани]] . Овие цели, како и други воени цели во нивна близина, не смеат да бидат нападнати ако претставуваат закана за ослободување на опасни сили. * '''Член 76''', '''Член 77''' и '''Член 78''' — кои го сочинуваат Поглавје II, обезбедуваат посебна заштита за [[Жена|жените]] и [[Дете|децата]] . Особено, смртната казна нема да се извршува врз деца под 18 години и ќе се избегнува врз бремени жени и мајки кои имаат деца кои се издржуваат. Понатаму, деца под 15 години нема да бидат регрутирани во вооружените сили, а страните ќе преземат сите разумни мерки за да ги спречат да учествуваат во непријателства. * '''Член 79''' — наведува дека [[Новинар|новинарите]] се сметаат за цивили и им се дава иста заштита. Цивилните воени дописници поврзани со вооружените сили кои се заробени имаат исти права како и воените заробеници, како што е наведено во Третата Женевска конвенција. <ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977|publisher=International Humanitarian Law Databases}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="">[https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf "Protocol Additional to the Geneva Conventions (Protocol I) of 8 June 1977"] <span class="cs1-format">(PDF)</span>. </cite></ref> * '''Член 85(3f)''' — забранува перфидна употреба на црвениот крст, црвената полумесечина, црвениот лав и сонцето или други заштитни знаци признати со Женевските конвенции. * '''Член 90''' — опишува како можат да се формираат меѓународни комисии за утврдување факти во ситуации на сериозни прекршувања на Женевските конвенции. == Статус на ратификација == === Израел === Израел не го ратификувал Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], ова ѝ овозможувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] како <nowiki>„</nowiki> ниту граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“ или NIAC) ниту војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“ или IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":1">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на овој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна.<ref name=":1" /> === Русија === На 16 октомври 2019 година, претседателот [[Владимир Путин]] потпишал [[извршна наредба]]<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://publication.pravo.gov.ru/Document/View/0001201910160027|title=Указ Президента Российской Федерации от 16.10.2019 № 494|work=publication.pravo.gov.ru|trans-title=Executive order by President of Russian Federation No. 494, 16 October 2019|accessdate=10 March 2022}}</ref> и поднел предлог-закон до [[Државна дума|Државната дума]] за поништување на изјавата што ја придружувал ратификацијата на Дополнителниот протокол I од страна на Русија, со која претходно била прифатена надлежноста на Меѓународната комисија за утврдување факти според '''Член 90(2)'''.<ref name="bput">{{Наведени вести|url=https://www.bloomberg.com/news/articles/2019-10-17/putin-pulls-russia-out-of-convention-on-war-crime-probes|title=Putin Pulls Russia Out of Convention on War-Crime Probes|date=17 October 2019|work=Bloomberg}}</ref><ref name="mtput">{{Наведени вести|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/10/17/putin-seeks-to-abandon-geneva-conventions-victim-protection-clause-a67781|title=Putin Seeks to Abandon Geneva Conventions' Victim-Protection Clause|date=17 October 2019|work=The Moscow Times}}</ref><ref name="gmputin">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/world/article-putin-revokes-additional-protocol-to-geneva-conventions-related-to/|title=Putin revokes additional protocol to Geneva Conventions related to protection of war crimes victims|date=17 October 2019|work=The Globe and Mail|agency=Reuters}}</ref> Предлог-законот бил доставен со следново предупредување:<ref name="mtput" /><ref name="gmputin" /><blockquote>Исклучителните околности влијаат врз интересите на Руската Федерација и бараат итна акција. … Во сегашната меѓународна средина, ризиците од злоупотреба на овластувањата на комисијата за политички цели од страна на бескрупулозни држави кои дејствуваат со лоша намера се значително зголемени.</blockquote> === Соединетите Американски Држави === Соединетите Американски Држави не го ратификувале Дополнителниот протокол I кон Женевските конвенции, а нивниот главен приговор бил на '''Член 1(4)''' (детално објаснет подолу), во врска со недржавните актери.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cfr.org/articles/international-treaties-united-states-refuses-play-ball|title=On International Treaties, the United States Refuses to Play Ball {{!}} Council on Foreign Relations|date=2022-01-07|work=www.cfr.org|language=en|accessdate=2026-04-21}}</ref> [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|Меѓународниот комитет на Црвениот крст]] (МКЦК) собрал широк спектар на земји со цел да ја формира Дипломатската конференција за реафирмација и развој на меѓународното хуманитарно право применливо во вооружени конфликти (Дипломатска конференција). „По три години размислување, Дипломатската конференција ги изготви и поднесе Дополнителните протоколи I и II кон Женевските конвенции од 1949 година.“ == Член 1(4) == '''Член 1(4)''' — од Дополнителниот протокол I наведува:<blockquote>Ситуациите наведени во претходниот став вклучуваат вооружени конфликти во кои народите се борат против колонијална доминација и туѓа окупација и против расистички режими во остварувањето на нивното право на самоопределување.</blockquote>Јан Арно Хесбруге, кој работи во [[Канцеларија на Високиот комесар за човекови права на Обединетите нации|канцеларијата на Високиот комесар на Обединетите нации за човекови права]] во Њујорк, ги испитал трите категории наведени во неговата книга ''„Човекови права и лична самоодбрана во меѓународното право“'' : <ref>{{Наведена книга|title=Human rights and personal self-defense in international law|last=Hessbruegge|first=Jan Arno|date=2017|publisher=Oxford University Press|isbn=9780190655020|edition=First|location=New York, NY|pages=317}}</ref> * „Колонијална доминација“ се однесувала на далечни прекуокеански колонии со јасни географски граници и не требало да се однесува на држави што освојуваат и анектираат соседни територии. * „Окупација од страна на странци“ се однесувала на „случаи кога окупираната територија сè уште не била дел од држава во времето на окупацијата, туку била населена од посебна група, како што е палестинскиот народ“. * „Расистички режими“ вклучувало земји кои го институционализираа расизмот, а не земји каде што владата само практикува расна дискриминација, а во времето кога бил напишан протоколот, ова главно се однесуваше на Јужна Африка и Родезија. Правниот научник Валдемар А. Солф сметал дека членот 1(4) од Дополнителниот протокол бил во голема мера симболичен и им давал на државите-страни „веродостојна основа да ја негираат неговата примена во нивната ситуација“, додека државите на кои членот најмногу се однесувал (на пр. [[Израелски апартхејд|Израел]] и [[Апартхејд|Јужна Африка од времето на апартхејдот]]), воопшто нема да го потпишат договорот. [[Претседателството на Роналд Реган|Администрацијата на Реган]] изјавил дека '''Член 1(4)''' од Дополнителниот протокол I на Женевските конвенции „ќе им даде [[Тероризам|на терористите]] психолошка и правна победа“ бидејќи се чинело дека им давал статус на [[Комбатант|борци]] на [[Недржавен актер|недржавни актери]], од кои многу (како што е [[Палестинска ослободителна организација|Организацијата за ослободување на Палестина]]), се означени како терористички групи од страна на Соединетите Американски Држави и други земји. Спротивно на тоа, еден напис во ''[[Меѓународен преглед на Црвениот крст|Меѓународниот преглед на Црвениот крст]]'' тврдел дека овој член, всушност, ''ја зајакнувал'' борбата против тероризмот, со примена на [[Закон на војната|законите на војната]] (вклучувајќи ги сите негови забрани и обврски) во националните [[Војна за независност|војни за ослободување]]. Со доделување статус на борци на недржавни актери во војните за ослободување, тој исто така барал од недржавните актери да ги следат строгите забрани против терористички акти (членови 13, 51(2) итн.).<ref>{{Наведено списание|last=Gasser|first=Hans-Peter|title=Prohibition of terrorist acts in international humanitarian law|url=https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400022956a.pdf|journal=[[International Review of the Red Cross]]|pages=208, 210, 211}}</ref> == Член 48 == '''Основно правило''' За да се обезбеди почитување и заштита на цивилното население и цивилните објекти, страните во конфликтот во секое време ќе прават разлика помеѓу [[Цивил|цивилното население]] и [[Комбатант|борците]] и помеѓу цивилните објекти и [[Легитимна воена цел|воените цели]] и соодветно ќе ги насочуваат своите операции само против воени цели. == Член 51 == '''Заштита на цивилното население''' # Цивилното население и поединците цивили уживаат општа заштита од опасности што произлегуваат од воени операции. За да се спроведе оваа заштита, следните правила, кои се дополнителни на другите применливи правила на меѓународното право, треба да се почитуваат во сите околности. # Цивилното население како такво, како и поединечните цивили, нема да бидат предмет на напад. # Цивилите ќе ја уживаат заштитата што ја обезбедува овој член, освен ако и за време додека директно учествуваат во непријателства. Забранети се акти или закани со насилство чија примарна цел е ширење терор меѓу цивилното население. # Недискриминирачките напади се забранети. Недискриминирачките напади се: (а) Оние што не се насочени кон одредена воена цел ; (б) Оние што користат метод или средства за борба што не можат да бидат насочени кон одредена воена цел; (в) Оние што користат метод или средства за борба [кои] напаѓаат воени цели и цивили или цивилни објекти без разлика . # Меѓу другото, следните видови напади треба да се сметаат за неселективни: '''(а)''' Напад со бомбардирање со какви било методи или средства што третира како единствена воена цел голем број јасно одвоени и различни воени цели; ... и '''(б)''' Напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува. == Член 52 == '''Општа заштита на цивилни објекти''' # … # Нападите ќе бидат строго ограничени на воени цели . Во однос на објектите, воените цели се ограничени на оние објекти кои по својата природа, локација, намена или употреба даваат ефикасен придонес кон воената акција и чие целосно или делумно уништување, заробување или неутрализација, во околностите што важат во тој момент, нуди дефинитивна воена предност. # Во случај на сомневање дали објект кој вообичаено е наменет за цивилни цели, како што е место за богослужба, куќа или друго живеалиште или училиште, се користи за ефективен придонес во воена акција, ќе се претпостави дека не се користи за таква намена. == Член 57 == '''Мерки на претпазливост при напад''' # При водење на воени операции, постојано ќе се внимава да се поштедат цивилното население, цивилите и цивилните објекти. # Во однос на нападите, ќе се преземат следниве мерки на претпазливост: '''(а)''' Оние кои планираат или одлучуваат за напад треба: '''(i)''' Да сторат сè што е можно за да потврдат дека целите што треба да се нападнат не се ниту цивили ниту цивилни објекти и не се предмет на посебна заштита, туку се воени цели во смисла на став 2 од член 52 и дека не е забрането со одредбите од овој Протокол да се напаѓаат; '''(ii)''' Да преземат сите можни мерки на претпазливост при изборот на средства и методи на напад со цел да се избегне, а во секој случај да се минимизира, случајната загуба на цивилен живот, повреда на цивили и штета на цивилни објекти; '''(iii)''' Да се воздржат од донесување одлука за започнување напад за кој може да се очекува да предизвика случајна загуба на цивилен живот, повреда на цивили, штета на цивилни објекти или комбинација од нив, што би било прекумерно во однос на конкретната и директна воена предност што се очекува; …. == Видете исто така == * [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 1949 година * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на [[Воен заробеник|воени заробеници]] * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Протокол III кон Женевските конвенции|Дополнителен протокол III]], амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвен кристал]] * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот I. * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како право на вооружен конфликт и [[меѓународно хуманитарно право]] (МХП) * [[Разлика (закон)]], принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Белешки == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|group=note}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol I|Protocol I}} * [https://ihl-databases.icrc.org/assets/treaties/470-AP-I-EN.pdf Целосен текст на Протокол I] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=470&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот I] * [https://international-review.icrc.org/reviews/irrc-no-320-international-review-red-cross-10-1997 Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 година&nbsp;– бр. 320] Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [https://international-review.icrc.org/sites/default/files/S0020860400076890a.pdf Дополнителни протоколи од 1977 година{{Цп}}кратка библиографија] Archived (од [[Меѓународен комитет на Црвениот крст|МКЦК]] ) * „Нови правила за жртвите на вооружени конфликти, Коментар за двата протоколи од 1977 година, дополнителни на Женевските конвенции од 1949 година“, од М. Боте, [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/iwpList160/4D7BB900A61F93C9C1256B66005A7ACE КЈПартш.] Archived , WA Solf, паб: Martinus Nijhoff Хаг/Бостон/Лондон, 1982 година, * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на американскиот претседател Роналд Реган до Сенатот за Протоколите I и II] Archived {{Geneva Conventions}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори за контрола на оружјето]] [[Категорија:Договори склучени во 1977 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1978 година]] [[Категорија:Договори од Авганистан]] [[Категорија:Договори од Албанија]] [[Категорија:Договори од Алжир]] [[Категорија:Договори од Народна Република Ангола]] [[Категорија:Договори од Антигва и Барбуда]] [[Категорија:Договори од Аргентина]] [[Категорија:Договори од Ерменија]] [[Категорија:Договори од Австралија]] [[Категорија:Договори од Австрија]] [[Категорија:Договори од Бахамите]] [[Категорија:Договори од Бахреин]] [[Категорија:Договори од Бангладеш]] [[Категорија:Договори од Барбадос]] [[Категорија:Договори од Белоруската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори од Белгија]] [[Категорија:Договори од Белизе]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бенин]] [[Категорија:Договори од Боливија]] [[Категорија:Договори од Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Договори од Боцвана]] [[Категорија:Договори од Бразил]] [[Категорија:Договори од Брунеи]] [[Категорија:Договори од Народна Република Бугарија]] [[Категорија:Договори од Буркина Фасо]] [[Категорија:Договори од Бурунди]] [[Категорија:Договори од Камбоџа]] [[Категорија:Договори од Камерун]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Зелен ’Рт]] [[Категорија:Договори на Централноафриканската Република]] [[Категорија:Договори на Чад]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Народна Република Кина]] [[Категорија:Договори на Колумбија]] [[Категорија:Договори на Коморите]] [[Категорија:Договори на Заир]] [[Категорија:Договори на Република Конго]] [[Категорија:Договори на Куковите Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Брегот на Слоновата Коска]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Куба]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Џибути]] [[Категорија:Договори на Доминика]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Еквадор]] [[Категорија:Договори на Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Екваторска Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на преодната влада на Етиопија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Габон]] [[Категорија:Договори на Гамбија]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Гана]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гренада]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја-Бисао]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Хаити]] [[Категорија:Договори на Светата Столица]] [[Категорија:Договори на Хондурас]] [[Категорија:Договори на Унгарската Народна Република]] [[Категорија:Договори на Исланд]] [[Категорија:Договори со Ирска]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Јамајка]] [[Категорија:Договори со Јапонија]] [[Категорија:Договори со Јордан]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Северна Кореја]] [[Категорија:Договори со Јужна Кореја]] [[Категорија:Договори со Кувајт]] [[Категорија:Договори со Киргистан]] [[Категорија:Договори со Лаос]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Либан]] [[Категорија:Договори со Лесото]] [[Категорија:Договори со Либерија]] [[Категорија:Договори со Либија Џамахирија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Северна Македонија]] [[Категорија:Договори на Мадагаскар]] [[Категорија:Договори на Малави]] [[Категорија:Договори на Малдивите]] [[Категорија:Договори на Мали]] [[Категорија:Договори на Малта]] [[Категорија:Договори на Мавританија]] [[Категорија:Договори на Маврициус]] [[Категорија:Договори на Мексико]] [[Категорија:Договори на Федералните Држави Микронезија]] [[Категорија:Договори на Молдавија]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Монголија]] [[Категорија:Договори со Црна Гора]] [[Категорија:Договори со Мароко]] [[Категорија:Договори со Народна Република Мозамбик]] [[Категорија:Договори со Намибија]] [[Категорија:Договори со Науру]] [[Категорија:Договори со Холандија]] [[Категорија:Договори со Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори со Никарагва]] [[Категорија:Договори со Нигер]] [[Категорија:Договори со Нигерија]] [[Категорија:Договори со Норвешка]] [[Категорија:Договори со Оман]] [[Категорија:Договори со Палау]] [[Категорија:Договори со Паластина]] [[Категорија:Договори со Панама]] [[Категорија:Договори од Парагвај]] [[Категорија:Договори на Перу]] [[Категорија:Договори на Филипините]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Катар]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Руанда]] [[Категорија:Договори на Свети Китс и Невис]] [[Категорија:Договори на Света Луција]] [[Категорија:Договори на Свети Винсент и Гренадини]] [[Категорија:Договори на Самоа]] [[Категорија:Договори на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Сао Томе и Принсипе]] [[Категорија:Договори на Саудиска Арабија]] [[Категорија:Договори на Сенегал]] [[Категорија:Договори на Србија и Црна Гора]] [[Категорија:Договори на Сејшелите]] [[Категорија:Договори на Сиера Леоне]] [[Категорија:Договори на Словачка]] [[Категорија:Договори на Словенија]] [[Категорија:Договори на Соломонските Острови]] [[Категорија:Договори на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Јужен Судан]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз Унија]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Република Судан (1985–2011)]] [[Категорија:Договори на Суринам]] [[Категорија:Договори на Есватини]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Сирија]] [[Категорија:Договори на Таџикистан]] [[Категорија:Договори на Танзанија]] [[Категорија:Договори на Того]] [[Категорија:Договори на Тонга]] [[Категорија:Договори на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Договори на Тунис]] [[Категорија:Договори на Туркменистан]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украинската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори на Узбекистан]] [[Категорија:Договори на Вануату]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] [[Категорија:Договори на Виетнам]] [[Категорија:Договори на Јемен]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Замбија]] [[Категорија:Договори на Зимбабве]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британската антарктичка територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Туркс и Кајкос Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори проширени на Хонг Конг]] [[Категорија:Договори проширени на Макао]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] gvrkajslxtnjx7n38duwuft01cswgsw Протокол II кон Женевските конвенции 0 1396726 5571406 2026-06-04T01:20:08Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355766239|Protocol II to the Geneva Conventions]]“ 5571406 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  [[Податотека:Geneva_Conventions_Protocol_II_Signatories.svg|десно|мини|260x260пкс|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2025 година: ]] '''Протокол II''' или '''Дополнителен протокол II''' ('''АП II''') — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на жртвите од [[Немеѓународен вооружен конфликт|немеѓународни вооружени конфликти]] и дефинирал одредени [[Меѓународно право|меѓународни закони]] кои се стремеле да обезбедат подобра заштита за жртвите на ''внатрешни'' вооружени конфликти што се случуваат во границите на една земја. Опсегот на овие закони бил поограничен од оние на останатите Женевски конвенции од почитување на суверените права и должности на националните влади. До јули 2025 година, Протоколот бил ратификуван од 170 земји, а значајни исклучоци се [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Индија]], [[Пакистан]], [[Турција]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Сирија]] и [[Израел]], но сепак, САД, Иран и Пакистан го потпишале на 12 декември 1977 година, што означувало намера да се работи на негово ратификување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of Non-International Armed Conflicts (Protocol II), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а иранскиот потпис бил даден пред [[Иранска револуција|Иранската револуција во 1979 година]]. Според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], израелското неврачување на Протоколот I и II од Женевските конвенции ѝ дозволувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] <nowiki>„</nowiki> ниту како граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“, NIAC) ниту како војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“, IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на тој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна. <ref name=":0" /> Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол II од 1977 година „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Преглед == Историски гледано, меѓународното право за вооружени конфликти се занимавало со традиционалните објави на војна меѓу нациите, а кога во 1848 година [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] биле ажурирани по Втората светска војна, делегатите се обиделе да дефинираат одредени минимални хуманитарни стандарди за ситуации кои ги имале сите карактеристики на војна, без да бидат меѓународна војна.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|access-date=6 August 2009}}</ref> Овие преговори резултираа со '''Член 3''', заеднички за сите четири основни [[Меѓународен договор|договори]] на Женевските конвенции од 1949 година кој се однесувал на вооружени конфликти кои немале ''меѓународен'' карактер, но биле содржани во границите на една земја и тој обезбедува ограничена заштита на жртвите, вклучувајќи: * Лицата кои не учествуваат активно во непријателствата треба да се третираат хумано (вклучувајќи ги и воените лица кои престанале да бидат активни како резултат на болест, повреда или притвор). * Ранетите и болните ќе бидат собрани и згрижени. До 70 години на 20 век, дипломатите се обидувала да преговараат за појаснувања на краткиот текст на '''Член 3''' и да го прошират опсегот на меѓународното право за да опфатат дополнителни хуманитарни права во контекст на внатрешни конфликти и овие напори резултирале со Протокол II од Женевските конвенции. Дебатата за овој [[Протокол (дипломатија)|протокол]] се фокусирала на две спротивставени идеи:<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J8DSgTxtPxIC|title=The Law of non-international armed conflict: Protocol II to the 1949 Geneva convention|last=Levie|first=Howard|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=1987|isbn=9024734916|access-date=6 August 2009}}</ref> * Прво, дека разликата помеѓу внатрешен и меѓународен вооружен конфликт била вештачка од гледна точка на жртвата, а [[Хуманитарни принципи|Хуманитарните принципи]] требале да се применуваат без оглед на идентитетот на борците. * Второ, дека меѓународното право не се применува во немеѓународни ситуации. Една нација имала [[Сувереност|суверенитет]] во своите граници и не смела да прифаќа пресуди и наредби од други земји. А '''Член 6''', дел 2, исто така, забранувал [[Колективна казна|колективно казнување]] . == Видете исто така == * [[Женевски конвенции]] * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на воени заробеници * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * Протокол III, амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот Црвен кристал * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот II. * Воено право, познато и како меѓународно хуманитарно право * Разлика (закон), принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol II|Protocol II}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/7c4d08d9b287a42141256739003e636b/d67c3971bcff1c10c125641e0052b545 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол II со коментари] * [https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977/state-parties?activeTab=default Список на земји што го потпишале или ратификувале Протоколот II] * [http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 – бр. 320] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041012232344/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument|date=12 October 2004}} Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на претседателот Реган до Сенатот за Протоколите I и II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307114731/https://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm|date=7 March 2016}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Ii}} [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Јапонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] tlhaddw3ix9yynlawxlt0dybnafp6ti 5571407 5571406 2026-06-04T01:22:41Z IvanKonev123 98191 5571407 wikitext text/x-wiki {{short description|1977 amendment protocol to the Geneva Conventions}} {{redirect|Женевски протокол II|други теми|Женевски протокол (појаснување)}} {{Use dmy dates|date=November 2019}} {{Infobox treaty | name = Протокол II од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од немеѓународни вооружени конфликти (Протокол II) | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 20 февруари 1974 – 8 јуни 1977 | date_signed = {{Start date|df=y|1977|06|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|1978|12|07}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструмента за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 3 States<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=475 |title=Signatory States |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=10 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Iran|name=Islamic Republic of Iran}} | {{flagcountry|Pakistan}} | {{flagcountry|USA|name=United States of America}} | }} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 170 States<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=475|title=States Parties|author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 July 2020}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei|name=Brunei Darussalam}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Cape Verde|name=Cabo Verde}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Ivory Coast|name=Côte d'Ivoire}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} |{{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Holy See}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos|name=Lao People's Democratic Republic}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Micronesia|name=Micronesia (Federated States of)}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flagdeco|Republic of Korea}} [[Republic of Korea]] | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russia|name=Russian Federation}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|UK|name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|Tanzania|name=United Republic of Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol II | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol II Signatories.svg|thumb|right|260px|A map showing the current status of Protocol by country, as of July 2025: {{legend|#008000|State parties (170)}} {{legend|#b3d9b3|State signatories (3)}} {{legend|#e0e0e0|Neither}} ]] '''Протокол II''' или '''Дополнителен протокол II''' ('''АП II''') — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на жртвите од [[Немеѓународен вооружен конфликт|немеѓународни вооружени конфликти]] и дефинирал одредени [[Меѓународно право|меѓународни закони]] кои се стремеле да обезбедат подобра заштита за жртвите на ''внатрешни'' вооружени конфликти што се случуваат во границите на една земја. Опсегот на овие закони бил поограничен од оние на останатите Женевски конвенции од почитување на суверените права и должности на националните влади. До јули 2025 година, Протоколот бил ратификуван од 170 земји, а значајни исклучоци се [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Индија]], [[Пакистан]], [[Турција]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Сирија]] и [[Израел]], но сепак, САД, Иран и Пакистан го потпишале на 12 декември 1977 година, што означувало намера да се работи на негово ратификување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of Non-International Armed Conflicts (Protocol II), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а иранскиот потпис бил даден пред [[Иранска револуција|Иранската револуција во 1979 година]]. Според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], израелското неврачување на Протоколот I и II од Женевските конвенции ѝ дозволувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] <nowiki>„</nowiki> ниту како граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“, NIAC) ниту како војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“, IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на тој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна. <ref name=":0" /> Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол II од 1977 година „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Преглед == Историски гледано, меѓународното право за вооружени конфликти се занимавало со традиционалните објави на војна меѓу нациите, а кога во 1848 година [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] биле ажурирани по Втората светска војна, делегатите се обиделе да дефинираат одредени минимални хуманитарни стандарди за ситуации кои ги имале сите карактеристики на војна, без да бидат меѓународна војна.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|access-date=6 August 2009}}</ref> Овие преговори резултираа со '''Член 3''', заеднички за сите четири основни [[Меѓународен договор|договори]] на Женевските конвенции од 1949 година кој се однесувал на вооружени конфликти кои немале ''меѓународен'' карактер, но биле содржани во границите на една земја и тој обезбедува ограничена заштита на жртвите, вклучувајќи: * Лицата кои не учествуваат активно во непријателствата треба да се третираат хумано (вклучувајќи ги и воените лица кои престанале да бидат активни како резултат на болест, повреда или притвор). * Ранетите и болните ќе бидат собрани и згрижени. До 70 години на 20 век, дипломатите се обидувала да преговараат за појаснувања на краткиот текст на '''Член 3''' и да го прошират опсегот на меѓународното право за да опфатат дополнителни хуманитарни права во контекст на внатрешни конфликти и овие напори резултирале со Протокол II од Женевските конвенции. Дебатата за овој [[Протокол (дипломатија)|протокол]] се фокусирала на две спротивставени идеи:<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J8DSgTxtPxIC|title=The Law of non-international armed conflict: Protocol II to the 1949 Geneva convention|last=Levie|first=Howard|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=1987|isbn=9024734916|access-date=6 August 2009}}</ref> * Прво, дека разликата помеѓу внатрешен и меѓународен вооружен конфликт била вештачка од гледна точка на жртвата, а [[Хуманитарни принципи|Хуманитарните принципи]] требале да се применуваат без оглед на идентитетот на борците. * Второ, дека меѓународното право не се применува во немеѓународни ситуации. Една нација имала [[Сувереност|суверенитет]] во своите граници и не смела да прифаќа пресуди и наредби од други земји. А '''Член 6''', дел 2, исто така, забранувал [[Колективна казна|колективно казнување]] . == Видете исто така == * [[Женевски конвенции]] * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на воени заробеници * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * Протокол III, амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот Црвен кристал * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот II. * Воено право, познато и како меѓународно хуманитарно право * Разлика (закон), принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol II|Protocol II}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/7c4d08d9b287a42141256739003e636b/d67c3971bcff1c10c125641e0052b545 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол II со коментари] * [https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977/state-parties?activeTab=default Список на земји што го потпишале или ратификувале Протоколот II] * [http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 – бр. 320] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041012232344/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument|date=12 October 2004}} Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на претседателот Реган до Сенатот за Протоколите I и II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307114731/https://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm|date=7 March 2016}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Ii}} [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Јапонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] jvzpe0v7vtgno9xr3m37z8vj7vfszu8 5571408 5571407 2026-06-04T01:33:55Z IvanKonev123 98191 5571408 wikitext text/x-wiki {{short description|1977 amendment protocol to the Geneva Conventions}} {{redirect|Женевски протокол II|други теми|Женевски протокол (појаснување)}} {{Use dmy dates|date=November 2019}} {{Infobox treaty | name = Протокол II од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од немеѓународни вооружени конфликти (Протокол II) | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 20 февруари 1974 – 8 јуни 1977 | date_signed = {{Start date|df=y|1977|06|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|1978|12|07}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструмента за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 3 States<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=475 |title=Signatory States |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=10 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Iran|name=Иран}} | {{flagcountry|Пакистан}} | {{flagcountry|САД}} | }} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 170 States<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=475|title=States Parties|author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 July 2020}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Ivory Coast}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} |{{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ватикан}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flag|Јужна Кореја}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russia}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|UK}} | {{flagcountry| Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol II | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol II Signatories.svg|thumb|right|260px|A map showing the current status of Protocol by country, as of July 2025: {{legend|#008000|Држави-страни (170)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (3)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] '''Протокол II''' или '''Дополнителен протокол II''' ('''АП II''') — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на жртвите од [[Немеѓународен вооружен конфликт|немеѓународни вооружени конфликти]] и дефинирал одредени [[Меѓународно право|меѓународни закони]] кои се стремеле да обезбедат подобра заштита за жртвите на ''внатрешни'' вооружени конфликти што се случуваат во границите на една земја. Опсегот на овие закони бил поограничен од оние на останатите Женевски конвенции од почитување на суверените права и должности на националните влади. До јули 2025 година, Протоколот бил ратификуван од 170 земји, а значајни исклучоци се [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Индија]], [[Пакистан]], [[Турција]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Сирија]] и [[Израел]], но сепак, САД, Иран и Пакистан го потпишале на 12 декември 1977 година, што означувало намера да се работи на негово ратификување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of Non-International Armed Conflicts (Protocol II), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а иранскиот потпис бил даден пред [[Иранска револуција|Иранската револуција во 1979 година]]. Според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], израелското неврачување на Протоколот I и II од Женевските конвенции ѝ дозволувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] <nowiki>„</nowiki> ниту како граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“, NIAC) ниту како војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“, IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на тој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна. <ref name=":0" /> Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол II од 1977 година „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Преглед == Историски гледано, меѓународното право за вооружени конфликти се занимавало со традиционалните објави на војна меѓу нациите, а кога во 1848 година [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] биле ажурирани по Втората светска војна, делегатите се обиделе да дефинираат одредени минимални хуманитарни стандарди за ситуации кои ги имале сите карактеристики на војна, без да бидат меѓународна војна.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|access-date=6 August 2009}}</ref> Овие преговори резултираа со '''Член 3''', заеднички за сите четири основни [[Меѓународен договор|договори]] на Женевските конвенции од 1949 година кој се однесувал на вооружени конфликти кои немале ''меѓународен'' карактер, но биле содржани во границите на една земја и тој обезбедува ограничена заштита на жртвите, вклучувајќи: * Лицата кои не учествуваат активно во непријателствата треба да се третираат хумано (вклучувајќи ги и воените лица кои престанале да бидат активни како резултат на болест, повреда или притвор). * Ранетите и болните ќе бидат собрани и згрижени. До 70 години на 20 век, дипломатите се обидувала да преговараат за појаснувања на краткиот текст на '''Член 3''' и да го прошират опсегот на меѓународното право за да опфатат дополнителни хуманитарни права во контекст на внатрешни конфликти и овие напори резултирале со Протокол II од Женевските конвенции. Дебатата за овој [[Протокол (дипломатија)|протокол]] се фокусирала на две спротивставени идеи:<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J8DSgTxtPxIC|title=The Law of non-international armed conflict: Protocol II to the 1949 Geneva convention|last=Levie|first=Howard|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=1987|isbn=9024734916|access-date=6 August 2009}}</ref> * Прво, дека разликата помеѓу внатрешен и меѓународен вооружен конфликт била вештачка од гледна точка на жртвата, а [[Хуманитарни принципи|Хуманитарните принципи]] требале да се применуваат без оглед на идентитетот на борците. * Второ, дека меѓународното право не се применува во немеѓународни ситуации. Една нација имала [[Сувереност|суверенитет]] во своите граници и не смела да прифаќа пресуди и наредби од други земји. А '''Член 6''', дел 2, исто така, забранувал [[Колективна казна|колективно казнување]] . == Видете исто така == * [[Женевски конвенции]] * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на воени заробеници * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * Протокол III, амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот Црвен кристал * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот II. * Воено право, познато и како меѓународно хуманитарно право * Разлика (закон), принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol II|Protocol II}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/7c4d08d9b287a42141256739003e636b/d67c3971bcff1c10c125641e0052b545 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол II со коментари] * [https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977/state-parties?activeTab=default Список на земји што го потпишале или ратификувале Протоколот II] * [http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 – бр. 320] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041012232344/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument|date=12 October 2004}} Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на претседателот Реган до Сенатот за Протоколите I и II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307114731/https://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm|date=7 March 2016}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Ii}} {{DEFAULTSORT:Протокол II}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори склучени во 1977 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1978 година]] [[Категорија:Договори од Авганистан]] [[Категорија:Договори од Албанија]] [[Категорија:Договори од Алжир]] [[Категорија:Договори од Антигва и Барбуда]] [[Категорија:Договори од Аргентина]] [[Категорија:Договори од Ерменија]] [[Категорија:Договори од Австралија]] [[Категорија:Договори од Австрија]] [[Категорија:Договори од Бахамите]] [[Категорија:Договори од Бахреин]] [[Категорија:Договори од Бангладеш]] [[Категорија:Договори од Барбадос]] [[Категорија:Договори на Белоруската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Белизе]] [[Категорија:Договори на Народна Република Бенин]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Договори на Боцвана]] [[Категорија:Договори на Бразил]] [[Категорија:Договори на Брунеи]] [[Категорија:Договори на Народна Република Бугарија]] [[Категорија:Договори на Буркина Фасо]] [[Категорија:Договори на Бурунди]] [[Категорија:Договори на Камбоџа]] [[Категорија:Договори на Камерун]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори од Зелен ’Рт]] [[Категорија:Договори од Централноафриканската Република]] [[Категорија:Договори од Чад]] [[Категорија:Договори од Чиле]] [[Категорија:Договори од Народна Република Кина]] [[Категорија:Договори од Колумбија]] [[Категорија:Договори од Коморските Острови]] [[Категорија:Договори од Демократска Република Конго]] [[Категорија:Договори од Република Конго]] [[Категорија:Договори од Куковите Острови]] [[Категорија:Договори од Костарика]] [[Категорија:Договори од Брегот на Слоновата Коска]] [[Категорија:Договори од Хрватска]] [[Категорија:Договори од Куба]] [[Категорија:Договори од Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Џибути]] [[Категорија:Договори на Доминика]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Еквадор]] [[Категорија:Договори на Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Екваторска Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на преодната влада на Етиопија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Габон]] [[Категорија:Договори на Гамбија]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Гана]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гренада]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја-Бисао]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Хаити]] [[Категорија:Договори на Светата Столица]] [[Категорија:Договори на Хондурас]] [[Категорија:Договори на Унгарската Народна Република]] [[Категорија:Договори на Исланд]] [[Категорија:Договори со Ирска]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Јамајка]] [[Категорија:Договори со Јапонија]] [[Категорија:Договори со Јордан]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Јужна Кореја]] [[Категорија:Договори со Кувајт]] [[Категорија:Договори со Киргистан]] [[Категорија:Договори со Лаос]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Либан]] [[Категорија:Договори со Лесото]] [[Категорија:Договори со Либерија]] [[Категорија:Договори со Либија Џамахирија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Северна Македонија]] [[Категорија:Договори на Мадагаскар]] [[Категорија:Договори на Малави]] [[Категорија:Договори на Малдивите]] [[Категорија:Договори на Мали]] [[Категорија:Договори на Малта]] [[Категорија:Договори на Мавританија]] [[Категорија:Договори на Маврициус]] [[Категорија:Договори на Федералните Држави Микронезија]] [[Категорија:Договори на Молдавија]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Монголија]] [[Категорија:Договори на Црна Гора]] [[Категорија:Договори од Мароко]] [[Категорија:Договори од Мозамбик]] [[Категорија:Договори од Намибија]] [[Категорија:Договори од Науру]] [[Категорија:Договори од Холандија]] [[Категорија:Договори од Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори од Никарагва]] [[Категорија:Договори од Нигер]] [[Категорија:Договори од Нигерија]] [[Категорија:Договори од Норвешка]] [[Категорија:Договори од Оман]] [[Категорија:Договори од Палау]] [[Категорија:Договори од Палестина]] [[Категорија:Договори од Панама]] [[Категорија:Договори од Парагвај]] [[Категорија:Договори од Перу]] [[Категорија:Договори од Филипини]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Катар]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Руанда]] [[Категорија:Договори на Свети Китс и Невис]] [[Категорија:Договори на Света Луција]] [[Категорија:Договори на Свети Винсент и Гренадини]] [[Категорија:Договори на Самоа]] [[Категорија:Tдржави на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Сао Томе и Принсипе]] [[Категорија:Договори на Саудиска Арабија]] [[Категорија:Договори на Сенегал]] [[Категорија:Договори на Србија и Црна Гора]] [[Категорија:Договори на Сејшелите]] [[Категорија:Договори на Сиера Леоне]] [[Категорија:Договори на Словачка]] [[Категорија:Договори на Словенија]] [[Категорија:Договори на Соломоновите Острови]] [[Категорија:Договори на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Јужен Судан]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Република Судан (1985–2011)]] [[Категорија:Договори на Суринам]] [[Категорија:Договори на Есватини]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Таџикистан]] [[Категорија:Договори на Танзанија]] [[Категорија:Договори на Того]] [[Категорија:Договори на Тонга]] [[Категорија:Договори на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Договори на Тунис]] [[Категорија:Договори на Туркменистан]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украинската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Договори на Обединетите Кралство]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори на Узбекистан]] [[Категорија:Договори на Вануату]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] [[Категорија:Договори на Јемен]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Замбија]] [[Категорија:Договори на Зимбабве]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Ангвила]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британската Антарктичка Територија]] [[Категорија:Договори продолжени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на островите Туркс и Кајкос]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори проширени на Хонг Конг Конг]] [[Категорија:Договори проширени на Макао]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] qqzd7n3gmjyamg96p2js75jshgupih0 5571413 5571408 2026-06-04T01:47:29Z IvanKonev123 98191 5571413 wikitext text/x-wiki {{short description|1977 amendment protocol to the Geneva Conventions}} {{redirect|Женевски протокол II|други теми|Женевски протокол (појаснување)}} {{Use dmy dates|date=November 2019}} {{Infobox treaty | name = Протокол II од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од немеѓународни вооружени конфликти (Протокол II) | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 20 февруари 1974 – 8 јуни 1977 | date_signed = {{Start date|df=y|1977|06|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|1978|12|07}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструмента за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 3 States<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=475 |title=Signatory States |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=10 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Iran|name=Иран}} | {{flagcountry|Пакистан}} | {{flagcountry|САД}} | }} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 170 States<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=475|title=States Parties|author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 July 2020}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Ivory Coast}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} |{{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ватикан}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | {{flag|Јужна Кореја}} | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russia}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|UK}} | {{flagcountry| Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol II | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol II Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2025 година: {{legend|#008000|Држави-страни (170)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (3)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] '''Протокол II''' или '''Дополнителен протокол II''' ('''АП II''') — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на жртвите од [[Немеѓународен вооружен конфликт|немеѓународни вооружени конфликти]] и дефинирал одредени [[Меѓународно право|меѓународни закони]] кои се стремеле да обезбедат подобра заштита за жртвите на ''внатрешни'' вооружени конфликти што се случуваат во границите на една земја. Опсегот на овие закони бил поограничен од оние на останатите Женевски конвенции од почитување на суверените права и должности на националните влади. До јули 2025 година, Протоколот бил ратификуван од 170 земји, а значајни исклучоци се [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Индија]], [[Пакистан]], [[Турција]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Сирија]] и [[Израел]], но сепак, САД, Иран и Пакистан го потпишале на 12 декември 1977 година, што означувало намера да се работи на негово ратификување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of Non-International Armed Conflicts (Protocol II), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а иранскиот потпис бил даден пред [[Иранска револуција|Иранската револуција во 1979 година]]. Според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], израелското неврачување на Протоколот I и II од Женевските конвенции ѝ дозволувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] <nowiki>„</nowiki> ниту како граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“, NIAC) ниту како војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“, IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на тој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна. <ref name=":0" /> Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол II од 1977 година „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Преглед == Историски гледано, меѓународното право за вооружени конфликти се занимавало со традиционалните објави на војна меѓу нациите, а кога во 1848 година [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] биле ажурирани по Втората светска војна, делегатите се обиделе да дефинираат одредени минимални хуманитарни стандарди за ситуации кои ги имале сите карактеристики на војна, без да бидат меѓународна војна.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|access-date=6 August 2009}}</ref> Овие преговори резултираа со '''Член 3''', заеднички за сите четири основни [[Меѓународен договор|договори]] на Женевските конвенции од 1949 година кој се однесувал на вооружени конфликти кои немале ''меѓународен'' карактер, но биле содржани во границите на една земја и тој обезбедува ограничена заштита на жртвите, вклучувајќи: * Лицата кои не учествуваат активно во непријателствата треба да се третираат хумано (вклучувајќи ги и воените лица кои престанале да бидат активни како резултат на болест, повреда или притвор). * Ранетите и болните ќе бидат собрани и згрижени. До 70 години на 20 век, дипломатите се обидувала да преговараат за појаснувања на краткиот текст на '''Член 3''' и да го прошират опсегот на меѓународното право за да опфатат дополнителни хуманитарни права во контекст на внатрешни конфликти и овие напори резултирале со Протокол II од Женевските конвенции. Дебатата за овој [[Протокол (дипломатија)|протокол]] се фокусирала на две спротивставени идеи:<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J8DSgTxtPxIC|title=The Law of non-international armed conflict: Protocol II to the 1949 Geneva convention|last=Levie|first=Howard|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=1987|isbn=9024734916|access-date=6 August 2009}}</ref> * Прво, дека разликата помеѓу внатрешен и меѓународен вооружен конфликт била вештачка од гледна точка на жртвата, а [[Хуманитарни принципи|Хуманитарните принципи]] требале да се применуваат без оглед на идентитетот на борците. * Второ, дека меѓународното право не се применува во немеѓународни ситуации. Една нација имала [[Сувереност|суверенитет]] во своите граници и не смела да прифаќа пресуди и наредби од други земји. А '''Член 6''', дел 2, исто така, забранувал [[Колективна казна|колективно казнување]] . == Видете исто така == * [[Женевски конвенции]] * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на воени заробеници * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * Протокол III, амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот Црвен кристал * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот II. * Воено право, познато и како меѓународно хуманитарно право * Разлика (закон), принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol II|Protocol II}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/7c4d08d9b287a42141256739003e636b/d67c3971bcff1c10c125641e0052b545 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол II со коментари] * [https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977/state-parties?activeTab=default Список на земји што го потпишале или ратификувале Протоколот II] * [http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 – бр. 320] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041012232344/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument|date=12 October 2004}} Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на претседателот Реган до Сенатот за Протоколите I и II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307114731/https://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm|date=7 March 2016}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Ii}} {{DEFAULTSORT:Протокол II}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори склучени во 1977 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1978 година]] [[Категорија:Договори од Авганистан]] [[Категорија:Договори од Албанија]] [[Категорија:Договори од Алжир]] [[Категорија:Договори од Антигва и Барбуда]] [[Категорија:Договори од Аргентина]] [[Категорија:Договори од Ерменија]] [[Категорија:Договори од Австралија]] [[Категорија:Договори од Австрија]] [[Категорија:Договори од Бахамите]] [[Категорија:Договори од Бахреин]] [[Категорија:Договори од Бангладеш]] [[Категорија:Договори од Барбадос]] [[Категорија:Договори на Белоруската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Белизе]] [[Категорија:Договори на Народна Република Бенин]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Договори на Боцвана]] [[Категорија:Договори на Бразил]] [[Категорија:Договори на Брунеи]] [[Категорија:Договори на Народна Република Бугарија]] [[Категорија:Договори на Буркина Фасо]] [[Категорија:Договори на Бурунди]] [[Категорија:Договори на Камбоџа]] [[Категорија:Договори на Камерун]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори од Зелен ’Рт]] [[Категорија:Договори од Централноафриканската Република]] [[Категорија:Договори од Чад]] [[Категорија:Договори од Чиле]] [[Категорија:Договори од Народна Република Кина]] [[Категорија:Договори од Колумбија]] [[Категорија:Договори од Коморските Острови]] [[Категорија:Договори од Демократска Република Конго]] [[Категорија:Договори од Република Конго]] [[Категорија:Договори од Куковите Острови]] [[Категорија:Договори од Костарика]] [[Категорија:Договори од Брегот на Слоновата Коска]] [[Категорија:Договори од Хрватска]] [[Категорија:Договори од Куба]] [[Категорија:Договори од Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Џибути]] [[Категорија:Договори на Доминика]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Еквадор]] [[Категорија:Договори на Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Екваторска Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на преодната влада на Етиопија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Габон]] [[Категорија:Договори на Гамбија]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Гана]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гренада]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја-Бисао]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Хаити]] [[Категорија:Договори на Светата Столица]] [[Категорија:Договори на Хондурас]] [[Категорија:Договори на Унгарската Народна Република]] [[Категорија:Договори на Исланд]] [[Категорија:Договори со Ирска]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Јамајка]] [[Категорија:Договори со Јапонија]] [[Категорија:Договори со Јордан]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Јужна Кореја]] [[Категорија:Договори со Кувајт]] [[Категорија:Договори со Киргистан]] [[Категорија:Договори со Лаос]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Либан]] [[Категорија:Договори со Лесото]] [[Категорија:Договори со Либерија]] [[Категорија:Договори со Либија Џамахирија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Северна Македонија]] [[Категорија:Договори на Мадагаскар]] [[Категорија:Договори на Малави]] [[Категорија:Договори на Малдивите]] [[Категорија:Договори на Мали]] [[Категорија:Договори на Малта]] [[Категорија:Договори на Мавританија]] [[Категорија:Договори на Маврициус]] [[Категорија:Договори на Федералните Држави Микронезија]] [[Категорија:Договори на Молдавија]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Монголија]] [[Категорија:Договори на Црна Гора]] [[Категорија:Договори од Мароко]] [[Категорија:Договори од Мозамбик]] [[Категорија:Договори од Намибија]] [[Категорија:Договори од Науру]] [[Категорија:Договори од Холандија]] [[Категорија:Договори од Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори од Никарагва]] [[Категорија:Договори од Нигер]] [[Категорија:Договори од Нигерија]] [[Категорија:Договори од Норвешка]] [[Категорија:Договори од Оман]] [[Категорија:Договори од Палау]] [[Категорија:Договори од Палестина]] [[Категорија:Договори од Панама]] [[Категорија:Договори од Парагвај]] [[Категорија:Договори од Перу]] [[Категорија:Договори од Филипини]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Катар]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Руанда]] [[Категорија:Договори на Свети Китс и Невис]] [[Категорија:Договори на Света Луција]] [[Категорија:Договори на Свети Винсент и Гренадини]] [[Категорија:Договори на Самоа]] [[Категорија:Tдржави на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Сао Томе и Принсипе]] [[Категорија:Договори на Саудиска Арабија]] [[Категорија:Договори на Сенегал]] [[Категорија:Договори на Србија и Црна Гора]] [[Категорија:Договори на Сејшелите]] [[Категорија:Договори на Сиера Леоне]] [[Категорија:Договори на Словачка]] [[Категорија:Договори на Словенија]] [[Категорија:Договори на Соломоновите Острови]] [[Категорија:Договори на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Јужен Судан]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Република Судан (1985–2011)]] [[Категорија:Договори на Суринам]] [[Категорија:Договори на Есватини]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Таџикистан]] [[Категорија:Договори на Танзанија]] [[Категорија:Договори на Того]] [[Категорија:Договори на Тонга]] [[Категорија:Договори на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Договори на Тунис]] [[Категорија:Договори на Туркменистан]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украинската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Договори на Обединетите Кралство]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори на Узбекистан]] [[Категорија:Договори на Вануату]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] [[Категорија:Договори на Јемен]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Замбија]] [[Категорија:Договори на Зимбабве]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Ангвила]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британската Антарктичка Територија]] [[Категорија:Договори продолжени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на островите Туркс и Кајкос]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори проширени на Хонг Конг Конг]] [[Категорија:Договори проширени на Макао]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] 46xns8i3ceja802q4re4fdhb53vyf2c 5571418 5571413 2026-06-04T01:55:28Z IvanKonev123 98191 5571418 wikitext text/x-wiki {{short description|1977 amendment protocol to the Geneva Conventions}} {{redirect|Женевски протокол II|други теми|Женевски протокол (појаснување)}} {{Use dmy dates|date=November 2019}} {{Infobox treaty | name = Протокол II од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол кон Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со заштитата на жртвите од немеѓународни вооружени конфликти (Протокол II) | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 20 февруари 1974 – 8 јуни 1977 | date_signed = {{Start date|df=y|1977|06|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|1978|12|07}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструмента за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 3 Држави<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=475 |title=Signatory States |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=10 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Iran|name=Иран}} | {{flagcountry|Пакистан}} | {{flagcountry|САД}} | }} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 170 Држави<ref>{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesParties&xp_treatySelected=475|title=States Parties|author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 July 2020}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Afghanistan}} | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Algeria}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Antigua and Barbuda}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Bahamas}} | {{flagcountry|Bahrain}} | {{flagcountry|Bangladesh}} | {{flagcountry|Barbados}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Benin}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Botswana}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Brunei}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Cambodia}} | {{flagcountry|Cameroon}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Central African Republic}} | {{flagcountry|Chad}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|China}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Comoros}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Ivory Coast}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cuba}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Democratic Republic of the Congo}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Djibouti}} | {{flagcountry|Dominica}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|Egypt}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Equatorial Guinea}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Eswatini}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Gabon}} | {{flagcountry|Gambia}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Grenada}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guinea}} |{{flagcountry|Guinea-Bissau}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ватикан}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Japan}} | {{flagcountry|Jordan}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kuwait}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Laos}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lebanon}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liberia}} | {{flagcountry|Libya}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Malawi}} | {{flagcountry|Maldives}} | {{flagcountry|Mali}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Mauritania}} | {{flagcountry|Mauritius}} | {{flagcountry|Micronesia}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Mongolia}} | {{flagcountry|Montenegro}} | {{flagcountry|Morocco}} | {{flagcountry|Mozambique}} | {{flagcountry|Namibia}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|Niger}} | {{flagcountry|Nigeria}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Oman}} | {{flagcountry|Palau}} | {{flagcountry|Palestine}} | {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Qatar}} | | {{flagcountry|Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|Russia}} | {{flagcountry|Rwanda}} | {{flagcountry|Saint Kitts and Nevis}} | {{flagcountry|Saint Lucia}} | {{flagcountry|Saint Vincent and the Grenadines}} | {{flagcountry|Samoa}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Sao Tome and Principe}} | {{flagcountry|Saudi Arabia}} | {{flagcountry|Senegal}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Seychelles}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|Solomon Islands}} | {{flagcountry|South Africa}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Sudan}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Tajikistan}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Tonga}} | {{flagcountry|Trinidad and Tobago}} | {{flagcountry|Tunisia}} | {{flagcountry|Turkmenistan}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|United Arab Emirates}} | {{flagcountry|UK}} | {{flagcountry| Tanzania}} | {{flagcountry|Uruguay}} | {{flagcountry|Uzbekistan}} | {{flagcountry|Vanuatu}} | {{flagcountry|Venezuela}} | {{flagcountry|Yemen}} | {{flagcountry|Zambia}} | {{flagcountry|Zimbabwe}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol II | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol II Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2025 година: {{legend|#008000|Држави-страни (170)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (3)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] '''Протокол II''' или '''Дополнителен протокол II''' ('''АП II''') — амандман или опционален [[Протокол (дипломатија)|протокол]] од 1977 година на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции од 1949 година]] што се однесувал на заштитата на жртвите од [[Немеѓународен вооружен конфликт|немеѓународни вооружени конфликти]] и дефинирал одредени [[Меѓународно право|меѓународни закони]] кои се стремеле да обезбедат подобра заштита за жртвите на ''внатрешни'' вооружени конфликти што се случуваат во границите на една земја. Опсегот на овие закони бил поограничен од оние на останатите Женевски конвенции од почитување на суверените права и должности на националните влади. До јули 2025 година, Протоколот бил ратификуван од 170 земји, а значајни исклучоци се [[Соединети Американски Држави|САД]], [[Индија]], [[Пакистан]], [[Турција]], [[Иран]], [[Ирак]], [[Сирија]] и [[Израел]], но сепак, САД, Иран и Пакистан го потпишале на 12 декември 1977 година, што означувало намера да се работи на негово ратификување,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977?activeTab=1949GCs-APs-and-commentaries|title=Protocol Additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Protection of Victims of Non-International Armed Conflicts (Protocol II), 8 June 1977|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а иранскиот потпис бил даден пред [[Иранска револуција|Иранската револуција во 1979 година]]. Според правниот научник и адвокат за човекови права [[Нура Еракат]], израелското неврачување на Протоколот I и II од Женевските конвенции ѝ дозволувало на израелската влада да го признае [[Израелско-палестински конфликт|израелско-палестинскиот конфликт]] <nowiki>„</nowiki> ниту како граѓанска војна („немеѓународен вооружен конфликт“, NIAC) ниту како војна против ослободително движење („меѓународен вооружен конфликт“, IAC)<nowiki>“</nowiki><ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://searchworks.stanford.edu/view/13221372|title=Justice for some: law and the question of Palestine|last=Erakat|first=Noura|date=2019|publisher=Stanford University Press|isbn=978-0-8047-9825-9|location=Stanford, California|pages=179}}</ref> и на тој начин, силата што ја користеле палестинските фракции можела да се смета за нелегална и нелегитимна. <ref name=":0" /> Некои, но не сите, од одредбите од Дополнителниот протокол II од 1977 година „добиле признание како [[обичајно право]]“.<ref>{{Наведена книга|title=An introduction to international criminal law and procedure|last=Cryer|first=Robert|last2=Friman|first2=Håkan|last3=Robinson|first3=Darryl|last4=Wilmshurst|first4=Elizabeth|date=2014|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-1-107-69883-3|edition=Third|location=Cambridge|pages=265}}</ref> == Преглед == Историски гледано, меѓународното право за вооружени конфликти се занимавало со традиционалните објави на војна меѓу нациите, а кога во 1848 година [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] биле ажурирани по Втората светска војна, делегатите се обиделе да дефинираат одредени минимални хуманитарни стандарди за ситуации кои ги имале сите карактеристики на војна, без да бидат меѓународна војна.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|access-date=6 August 2009}}</ref> Овие преговори резултираа со '''Член 3''', заеднички за сите четири основни [[Меѓународен договор|договори]] на Женевските конвенции од 1949 година кој се однесувал на вооружени конфликти кои немале ''меѓународен'' карактер, но биле содржани во границите на една земја и тој обезбедува ограничена заштита на жртвите, вклучувајќи: * Лицата кои не учествуваат активно во непријателствата треба да се третираат хумано (вклучувајќи ги и воените лица кои престанале да бидат активни како резултат на болест, повреда или притвор). * Ранетите и болните ќе бидат собрани и згрижени. До 70 години на 20 век, дипломатите се обидувала да преговараат за појаснувања на краткиот текст на '''Член 3''' и да го прошират опсегот на меѓународното право за да опфатат дополнителни хуманитарни права во контекст на внатрешни конфликти и овие напори резултирале со Протокол II од Женевските конвенции. Дебатата за овој [[Протокол (дипломатија)|протокол]] се фокусирала на две спротивставени идеи:<ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=J8DSgTxtPxIC|title=The Law of non-international armed conflict: Protocol II to the 1949 Geneva convention|last=Levie|first=Howard|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|year=1987|isbn=9024734916|access-date=6 August 2009}}</ref> * Прво, дека разликата помеѓу внатрешен и меѓународен вооружен конфликт била вештачка од гледна точка на жртвата, а [[Хуманитарни принципи|Хуманитарните принципи]] требале да се применуваат без оглед на идентитетот на борците. * Второ, дека меѓународното право не се применува во немеѓународни ситуации. Една нација имала [[Сувереност|суверенитет]] во своите граници и не смела да прифаќа пресуди и наредби од други земји. А '''Член 6''', дел 2, исто така, забранувал [[Колективна казна|колективно казнување]] . == Видете исто така == * [[Женевски конвенции]] * [[Трета Женевска конвенција|Третата Женевска конвенција]], за третман на воени заробеници * [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]], за третман на цивили за време на војна * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * Протокол III, амандман усвоен од 2005 година со кој се наведува усвојувањето на амблемот Црвен кристал * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот II. * Воено право, познато и како меѓународно хуманитарно право * Разлика (закон), принципот на разликување помеѓу борци и цивили во вооружен конфликт == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol II|Protocol II}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/7c4d08d9b287a42141256739003e636b/d67c3971bcff1c10c125641e0052b545 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол II со коментари] * [https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apii-1977/state-parties?activeTab=default Список на земји што го потпишале или ратификувале Протоколот II] * [http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument Меѓународен преглед на Црвениот крст, 1997 – бр. 320] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20041012232344/http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/htmlall/section_review_1997_320?OpenDocument|date=12 October 2004}} Специјално издание: 20-годишнина од Дополнителните протоколи од 1977 година * [http://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm Пораката на претседателот Реган до Сенатот за Протоколите I и II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307114731/https://www.reagan.utexas.edu/archives/speeches/1987/012987b.htm|date=7 March 2016}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Ii}} {{DEFAULTSORT:Протокол II}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори склучени во 1977 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 1978 година]] [[Категорија:Договори од Авганистан]] [[Категорија:Договори од Албанија]] [[Категорија:Договори од Алжир]] [[Категорија:Договори од Антигва и Барбуда]] [[Категорија:Договори од Аргентина]] [[Категорија:Договори од Ерменија]] [[Категорија:Договори од Австралија]] [[Категорија:Договори од Австрија]] [[Категорија:Договори од Бахамите]] [[Категорија:Договори од Бахреин]] [[Категорија:Договори од Бангладеш]] [[Категорија:Договори од Барбадос]] [[Категорија:Договори на Белоруската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Белгија]] [[Категорија:Договори на Белизе]] [[Категорија:Договори на Народна Република Бенин]] [[Категорија:Договори на Боливија]] [[Категорија:Договори на Босна и Херцеговина]] [[Категорија:Договори на Боцвана]] [[Категорија:Договори на Бразил]] [[Категорија:Договори на Брунеи]] [[Категорија:Договори на Народна Република Бугарија]] [[Категорија:Договори на Буркина Фасо]] [[Категорија:Договори на Бурунди]] [[Категорија:Договори на Камбоџа]] [[Категорија:Договори на Камерун]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори од Зелен ’Рт]] [[Категорија:Договори од Централноафриканската Република]] [[Категорија:Договори од Чад]] [[Категорија:Договори од Чиле]] [[Категорија:Договори од Народна Република Кина]] [[Категорија:Договори од Колумбија]] [[Категорија:Договори од Коморските Острови]] [[Категорија:Договори од Демократска Република Конго]] [[Категорија:Договори од Република Конго]] [[Категорија:Договори од Куковите Острови]] [[Категорија:Договори од Костарика]] [[Категорија:Договори од Брегот на Слоновата Коска]] [[Категорија:Договори од Хрватска]] [[Категорија:Договори од Куба]] [[Категорија:Договори од Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Чехословачка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Џибути]] [[Категорија:Договори на Доминика]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Еквадор]] [[Категорија:Договори на Египет]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Екваторска Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на преодната влада на Етиопија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Габон]] [[Категорија:Договори на Гамбија]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Гана]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гренада]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја]] [[Категорија:Договори на Гвинеја-Бисао]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори на Хаити]] [[Категорија:Договори на Светата Столица]] [[Категорија:Договори на Хондурас]] [[Категорија:Договори на Унгарската Народна Република]] [[Категорија:Договори на Исланд]] [[Категорија:Договори со Ирска]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Јамајка]] [[Категорија:Договори со Јапонија]] [[Категорија:Договори со Јордан]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Јужна Кореја]] [[Категорија:Договори со Кувајт]] [[Категорија:Договори со Киргистан]] [[Категорија:Договори со Лаос]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Либан]] [[Категорија:Договори со Лесото]] [[Категорија:Договори со Либерија]] [[Категорија:Договори со Либија Џамахирија]] [[Категорија:Договори на Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори на Литванија]] [[Категорија:Договори на Луксембург]] [[Категорија:Договори на Северна Македонија]] [[Категорија:Договори на Мадагаскар]] [[Категорија:Договори на Малави]] [[Категорија:Договори на Малдивите]] [[Категорија:Договори на Мали]] [[Категорија:Договори на Малта]] [[Категорија:Договори на Мавританија]] [[Категорија:Договори на Маврициус]] [[Категорија:Договори на Федералните Држави Микронезија]] [[Категорија:Договори на Молдавија]] [[Категорија:Договори на Монако]] [[Категорија:Договори на Монголија]] [[Категорија:Договори на Црна Гора]] [[Категорија:Договори од Мароко]] [[Категорија:Договори од Мозамбик]] [[Категорија:Договори од Намибија]] [[Категорија:Договори од Науру]] [[Категорија:Договори од Холандија]] [[Категорија:Договори од Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори од Никарагва]] [[Категорија:Договори од Нигер]] [[Категорија:Договори од Нигерија]] [[Категорија:Договори од Норвешка]] [[Категорија:Договори од Оман]] [[Категорија:Договори од Палау]] [[Категорија:Договори од Палестина]] [[Категорија:Договори од Панама]] [[Категорија:Договори од Парагвај]] [[Категорија:Договори од Перу]] [[Категорија:Договори од Филипини]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Катар]] [[Категорија:Договори на Романија]] [[Категорија:Договори на Руанда]] [[Категорија:Договори на Свети Китс и Невис]] [[Категорија:Договори на Света Луција]] [[Категорија:Договори на Свети Винсент и Гренадини]] [[Категорија:Договори на Самоа]] [[Категорија:Tдржави на Сан Марино]] [[Категорија:Договори на Сао Томе и Принсипе]] [[Категорија:Договори на Саудиска Арабија]] [[Категорија:Договори на Сенегал]] [[Категорија:Договори на Србија и Црна Гора]] [[Категорија:Договори на Сејшелите]] [[Категорија:Договори на Сиера Леоне]] [[Категорија:Договори на Словачка]] [[Категорија:Договори на Словенија]] [[Категорија:Договори на Соломоновите Острови]] [[Категорија:Договори на Јужна Африка]] [[Категорија:Договори на Јужен Судан]] [[Категорија:Договори на Советскиот Сојуз]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Република Судан (1985–2011)]] [[Категорија:Договори на Суринам]] [[Категорија:Договори на Есватини]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Таџикистан]] [[Категорија:Договори на Танзанија]] [[Категорија:Договори на Того]] [[Категорија:Договори на Тонга]] [[Категорија:Договори на Тринидад и Тобаго]] [[Категорија:Договори на Тунис]] [[Категорија:Договори на Туркменистан]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украинската Советска Социјалистичка Република]] [[Категорија:Договори на Обединетите Арапски Емирати]] [[Категорија:Договори на Обединетите Кралство]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори на Узбекистан]] [[Категорија:Договори на Вануату]] [[Категорија:Договори на Венецуела]] [[Категорија:Договори на Јемен]] [[Категорија:Договори на Југославија]] [[Категорија:Договори на Замбија]] [[Категорија:Договори на Зимбабве]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Ангвила]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британската Антарктичка Територија]] [[Категорија:Договори продолжени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на островите Туркс и Кајкос]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори проширени на Хонг Конг Конг]] [[Категорија:Договори проширени на Макао]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] 3yxcpu3nufa4swtb29ck7r186fy7ruw Протокол III кон Женевските конвенции 0 1396727 5571411 2026-06-04T01:45:24Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1323570270|Protocol III to the Geneva Conventions]]“ 5571411 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Hatnote/styles.css"></templatestyles>{{Напомена|Протокол III до Обединетите нации [[Конвенција за одредени конвенционални оружја]]|Протокол за запаливо оружје}} <templatestyles src="Hlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Plainlist/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>  [[Податотека:Geneva_Conventions_Protocol_III_Signatories.svg|десно|мини|260x260пкс|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2020 година: ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвениот кристал]] можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, [[Модерно војување|современото војување]] станувало сè понедискриминирачко, и не било невообичаено [[Боен лекар|борбен лекар]] на бојното поле да биде пукан врз него и да загине додека ги собира и се грижи за ранетите, но се повеќе се признавало потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. [[Прва Женевска конвенција|Женевската конвенција од 1864 година]] утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот [[Лав и сонце|лав и сонцето]] на [[Здружение „Црвен лав и сонце“|Персија]], двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии: <ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и ова перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му било доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил [[Ратификација|ратификуван]] или [[Виенска конвенција за договорно право|кон него пристапиле]] 80 земји и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток [[Протокол (дипломатија)|протокол]] признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] . Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била [[перфидност]] и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm ''Emblems of humanity'']. </cite></ref> == Видете исто така == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060603163431/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Србија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Унгарија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] 1hob162tls94lekp9nl6nqt6mrr426s 5571412 5571411 2026-06-04T01:46:33Z IvanKonev123 98191 5571412 wikitext text/x-wiki {{Напомена|Протокол III до Обединетите нации [[Конвенција за одредени конвенционални оружја]]|Протокол за запаливо оружје}} {{Infobox treaty | name = Протокол III од Женевските конвенции | long_name = Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Protocol (diplomacy)|Protocol]] | context = | date_drafted = 5{{ndash}}8 December 2005 | date_signed = {{Start date|df=y|2005|12|08}} | location_signed = Geneva | date_effective = {{Start date|df=y|2007|01|14}} | condition_effective = Six months after two instruments of ratification or accession were deposited | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 20 States<ref name="ICRC">{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=615 |title=Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Cabo Verde}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Nepal}} | {{flagdeco|Republic of Korea}} [[Republic of Korea]] | {{flagcountry|Russia|name=Russian Federation}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Turkey}} | {{flagcountry|Tanzania|name=United Republic of Tanzania}}}} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 80 States<ref name="ICRC"/> | bullets = | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Israel}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Palestine}} (non-state observer of UN)| {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Singapore}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|UK|name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|USA|name=United States of America}} | {{flagcountry|Uruguay}} | }} | depositor = [[Federal Council (Switzerland)|Swiss Federal Council]] | languages = English, Arabic, Chinese, Spanish, French, Russian | wikisource = Geneva Convention/Protocol III | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol III Signatories.svg|thumb|right|260px|A map showing the current status of Protocol by country, as of July 2020: {{legend|#008000|State parties (80)}} {{legend|#b3d9b3|State signatories (21)}} {{legend|#e0e0e0|Neither}} ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвениот кристал]] можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, [[Модерно војување|современото војување]] станувало сè понедискриминирачко, и не било невообичаено [[Боен лекар|борбен лекар]] на бојното поле да биде пукан врз него и да загине додека ги собира и се грижи за ранетите, но се повеќе се признавало потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. [[Прва Женевска конвенција|Женевската конвенција од 1864 година]] утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот [[Лав и сонце|лав и сонцето]] на [[Здружение „Црвен лав и сонце“|Персија]], двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии: <ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и ова перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му било доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил [[Ратификација|ратификуван]] или [[Виенска конвенција за договорно право|кон него пристапиле]] 80 земји и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток [[Протокол (дипломатија)|протокол]] признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] . Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била [[перфидност]] и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm ''Emblems of humanity'']. </cite></ref> == Видете исто така == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060603163431/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Србија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Унгарија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] 57dzn488fo1l0ywd7i8yi66s9q5u8i5 5571414 5571412 2026-06-04T01:47:52Z IvanKonev123 98191 5571414 wikitext text/x-wiki {{Напомена|Протокол III до Обединетите нации [[Конвенција за одредени конвенционални оружја]]|Протокол за запаливо оружје}} {{Infobox treaty | name = Протокол III од Женевските конвенции | long_name = Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Protocol (diplomacy)|Protocol]] | context = | date_drafted = 5{{ndash}}8 December 2005 | date_signed = {{Start date|df=y|2005|12|08}} | location_signed = Geneva | date_effective = {{Start date|df=y|2007|01|14}} | condition_effective = Six months after two instruments of ratification or accession were deposited | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 20 States<ref name="ICRC">{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=615 |title=Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Cabo Verde}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Nepal}} | {{flagdeco|Republic of Korea}} [[Republic of Korea]] | {{flagcountry|Russia|name=Russian Federation}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Turkey}} | {{flagcountry|Tanzania|name=United Republic of Tanzania}}}} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 80 States<ref name="ICRC"/> | bullets = | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Israel}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Palestine}} (non-state observer of UN)| {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Singapore}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|UK|name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|USA|name=United States of America}} | {{flagcountry|Uruguay}} | }} | depositor = [[Federal Council (Switzerland)|Swiss Federal Council]] | languages = English, Arabic, Chinese, Spanish, French, Russian | wikisource = Geneva Convention/Protocol III | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol III Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2020 година: {{legend|#008000|Држави-страни (80)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (21)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвениот кристал]] можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, [[Модерно војување|современото војување]] станувало сè понедискриминирачко, и не било невообичаено [[Боен лекар|борбен лекар]] на бојното поле да биде пукан врз него и да загине додека ги собира и се грижи за ранетите, но се повеќе се признавало потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. [[Прва Женевска конвенција|Женевската конвенција од 1864 година]] утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот [[Лав и сонце|лав и сонцето]] на [[Здружение „Црвен лав и сонце“|Персија]], двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии: <ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и ова перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му било доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил [[Ратификација|ратификуван]] или [[Виенска конвенција за договорно право|кон него пристапиле]] 80 земји и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток [[Протокол (дипломатија)|протокол]] признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] . Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била [[перфидност]] и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm ''Emblems of humanity'']. </cite></ref> == Видете исто така == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060603163431/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Србија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Унгарија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] 6543ryyz8u755elamh5skh077xvv341 5571415 5571414 2026-06-04T01:49:03Z IvanKonev123 98191 5571415 wikitext text/x-wiki {{Напомена|Протокол III до Обединетите нации [[Конвенција за одредени конвенционални оружја]]|Протокол за запаливо оружје}} {{Infobox treaty | name = Протокол III од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол на Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со усвојувањето на дополнителен препознатлив амблем (Протокол III), 8 декември 2005 година | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 5{{ndash}}8 декември 2005 година | date_signed = {{Start date|df=y|2005|12|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|2007|01|14}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструменти за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 20 States<ref name="ICRC">{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=615 |title=Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Cabo Verde}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Nepal}} | {{flagdeco|Republic of Korea}} [[Republic of Korea]] | {{flagcountry|Russia|name=Russian Federation}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Turkey}} | {{flagcountry|Tanzania|name=United Republic of Tanzania}}}} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 80 States<ref name="ICRC"/> | bullets = | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Israel}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Palestine}} (non-state observer of UN)| {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Singapore}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|UK|name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|USA|name=United States of America}} | {{flagcountry|Uruguay}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol III | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol III Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2020 година: {{legend|#008000|Држави-страни (80)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (21)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвениот кристал]] можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, [[Модерно војување|современото војување]] станувало сè понедискриминирачко, и не било невообичаено [[Боен лекар|борбен лекар]] на бојното поле да биде пукан врз него и да загине додека ги собира и се грижи за ранетите, но се повеќе се признавало потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. [[Прва Женевска конвенција|Женевската конвенција од 1864 година]] утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот [[Лав и сонце|лав и сонцето]] на [[Здружение „Црвен лав и сонце“|Персија]], двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии: <ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и ова перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му било доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил [[Ратификација|ратификуван]] или [[Виенска конвенција за договорно право|кон него пристапиле]] 80 земји и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток [[Протокол (дипломатија)|протокол]] признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] . Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била [[перфидност]] и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm ''Emblems of humanity'']. </cite></ref> == Видете исто така == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060603163431/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Договори на САД]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Шведска]] [[Категорија:Договори на Шпанија]] [[Категорија:Договори на Србија]] [[Категорија:Договори на Португалија]] [[Категорија:Договори на Полска]] [[Категорија:Договори на Норвешка]] [[Категорија:Договори на Холандија]] [[Категорија:Договори на Македонија]] [[Категорија:Договори на Италија]] [[Категорија:Договори на Унгарија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грузија]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Женевски конвенции]] tjnz5siw6g5ewg8xbiwugtof02m14hn 5571416 5571415 2026-06-04T01:49:48Z IvanKonev123 98191 5571416 wikitext text/x-wiki {{Напомена|Протокол III до Обединетите нации [[Конвенција за одредени конвенционални оружја]]|Протокол за запаливо оружје}} {{Infobox treaty | name = Протокол III од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол на Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со усвојувањето на дополнителен препознатлив амблем (Протокол III), 8 декември 2005 година | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 5{{ndash}}8 декември 2005 година | date_signed = {{Start date|df=y|2005|12|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|2007|01|14}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструменти за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 20 States<ref name="ICRC">{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=615 |title=Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Cabo Verde}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Nepal}} | {{flagdeco|Republic of Korea}} [[Republic of Korea]] | {{flagcountry|Russia|name=Russian Federation}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Turkey}} | {{flagcountry|Tanzania|name=United Republic of Tanzania}}}} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 80 States<ref name="ICRC"/> | bullets = | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Israel}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Palestine}} (non-state observer of UN)| {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Singapore}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|UK|name=United Kingdom of Great Britain and Northern Ireland}} | {{flagcountry|USA|name=United States of America}} | {{flagcountry|Uruguay}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol III | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol III Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2020 година: {{legend|#008000|Држави-страни (80)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (21)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвениот кристал]] можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, [[Модерно војување|современото војување]] станувало сè понедискриминирачко, и не било невообичаено [[Боен лекар|борбен лекар]] на бојното поле да биде пукан врз него и да загине додека ги собира и се грижи за ранетите, но се повеќе се признавало потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. [[Прва Женевска конвенција|Женевската конвенција од 1864 година]] утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот [[Лав и сонце|лав и сонцето]] на [[Здружение „Црвен лав и сонце“|Персија]], двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии: <ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и ова перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му било доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил [[Ратификација|ратификуван]] или [[Виенска конвенција за договорно право|кон него пристапиле]] 80 земји и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток [[Протокол (дипломатија)|протокол]] признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] . Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била [[перфидност]] и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm ''Emblems of humanity'']. </cite></ref> == Видете исто така == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060603163431/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори склучени во 2005 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 2007 година]] [[Категорија:Договори на Албанија]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Договори на Австралија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Белорусија]] [[Категорија:Договори на Белизе]] [[Категорија:Договори на Бразил]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кук Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори со Хондурас]] [[Категорија:Договори со Унгарија]] [[Категорија:Договори со Исланд]] [[Категорија:Договори со Израел]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори со Литванија]] [[Категорија:Договори со Северна Македонија]] [[Категорија:Договори со Мексико]] [[Категорија:Договори со Молдавија]] [[Категорија:Договори со Монако]] [[Категорија:Договори со Науру]] [[Категорија:Договори со Холандија]] [[Категорија:Договори за Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори со Никарагва]] [[Категорија:Договори со Норвешка]] [[Категорија:Договори со Палестина]] [[Категорија:Договори со Панама]] [[Категорија:Договори со Парагвај]] [[Категорија:Договори со Филипините]] [[Категорија:Договори со Полска]] [[Категорија:Договори со Португалија]] [[Категорија:Договори со Сан Марино]] [[Категорија:Договори со Србија]] [[Категорија:Договори со Сингапур]] [[Категорија:Договори со Словачка]] [[Категорија:Договори со Словенија]] [[Категорија:Договори со Јужен Судан]] [[Категорија:Договори со Шпанија]] [[Категорија:Договори со Суринам]] [[Категорија:Договори од Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украина]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британскиот Антарктик Територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Островите Туркс и Кајкос]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] mjnwu48wmqji59b3mxeh2ku0lo7j26l 5571417 5571416 2026-06-04T01:55:18Z IvanKonev123 98191 5571417 wikitext text/x-wiki {{Напомена|Протокол III до Обединетите нации [[Конвенција за одредени конвенционални оружја]]|Протокол за запаливо оружје}} {{Infobox treaty | name = Протокол III од Женевските конвенции | long_name = Дополнителен протокол на Женевските конвенции од 12 август 1949 година, а во врска со усвојувањето на дополнителен препознатлив амблем (Протокол III), 8 декември 2005 година | image = | image_size = | alt = | caption = | type = [[Протокол (дипломатија)|Протокол]] | context = | date_drafted = 5{{ndash}}8 декември 2005 година | date_signed = {{Start date|df=y|2005|12|08}} | location_signed = Женева | date_effective = {{Start date|df=y|2007|01|14}} | condition_effective = 6 месеци откако беа депонирани два инструменти за ратификација или пристапување | signatories = {{Collapsible list | expand = | title = 20 Држави<ref name="ICRC">{{cite web |url=https://ihl-databases.icrc.org/applic/ihl/ihl.nsf/States.xsp?xp_viewStates=XPages_NORMStatesSign&xp_treatySelected=615 |title=Protocol additional to the Geneva Conventions of 12 August 1949, and relating to the Adoption of an Additional Distinctive Emblem (Protocol III), 8 December 2005 |author=<!--Not stated--> |date=n.d. |website=International Committee of the Red Cross |access-date=1 April 2019}}</ref> | bullets = | {{flagcountry|Angola}} | {{flagcountry|Bolivia}} | {{flagcountry|Bosnia and Herzegovina}} | {{flagcountry|Burundi}} | {{flagcountry|Зелен ’Рт}} | {{flagcountry|Colombia}} | {{flagcountry|Congo}} | {{flagcountry|Ethiopia}} | {{flagcountry|Ghana}} | {{flagcountry|Haiti}} | {{flagcountry|Ireland}} | {{flagcountry|Jamaica}} | {{flagcountry|Malta}} | {{flagcountry|Nepal}} | {{flag|Јужна Кореја}} | {{flagcountry|Russia}} | {{flagcountry|Sierra Leone}} | {{flagcountry|Togo}} | {{flagcountry|Turkey}} | {{flagcountry|Tanzania}}}} | parties = {{Collapsible list | expand = | title = 80 Држави<ref name="ICRC"/> | bullets = | {{flagcountry|Albania}} | {{flagcountry|Andorra}} | {{flagcountry|Argentina}} | {{flagcountry|Armenia}} | {{flagcountry|Australia}} | {{flagcountry|Austria}} | {{flagcountry|Belarus}} | {{flagcountry|Belgium}} | {{flagcountry|Belize}} | {{flagcountry|Brazil}} | {{flagcountry|Bulgaria}} | {{flagcountry|Burkina Faso}} | {{flagcountry|Canada}} | {{flagcountry|Chile}} | {{flagcountry|Costa Rica}} | {{flagcountry|Croatia}} | {{flagcountry|Cyprus}} | {{flagcountry|Czech Republic}} | {{flagcountry|Denmark}} | {{flagcountry|Dominican Republic}} | {{flagcountry|Ecuador}} | {{flagcountry|El Salvador}} | {{flagcountry|Estonia}} | {{flagcountry|Fiji}} | {{flagcountry|Finland}} | {{flagcountry|France}} | {{flagcountry|Georgia}} | {{flagcountry|Germany}} | {{flagcountry|Greece}} | {{flagcountry|Guatemala}} | {{flagcountry|Guyana}} | {{flagcountry|Honduras}} | {{flagcountry|Hungary}} | {{flagcountry|Iceland}} | {{flagcountry|Israel}} | {{flagcountry|Italy}} | {{flagcountry|Kazakhstan}} | {{flagcountry|Kenya}} | {{flagcountry|Kyrgyzstan}} | {{flagcountry|Latvia}} | {{flagcountry|Lesotho}} | {{flagcountry|Liechtenstein}} | {{flagcountry|Lithuania}} | {{flagcountry|Luxembourg}} | {{flagcountry|Madagascar}} | {{flagcountry|Mexico}} | {{flagcountry|Monaco}} | {{flagcountry|Nauru}} | {{flagcountry|Netherlands}} | {{flagcountry|New Zealand}} | {{flagcountry|Nicaragua}} | {{flagcountry|North Macedonia}} | {{flagcountry|Norway}} | {{flagcountry|Palestine}} (non-state observer of UN)| {{flagcountry|Panama}} | {{flagcountry|Paraguay}} | {{flagcountry|Peru}} | {{flagcountry|Philippines}} | {{flagcountry|Poland}} | {{flagcountry|Portugal}} | {{flagcountry|Moldova|name=Republic of Moldova}} | {{flagcountry|Romania}} | {{flagcountry|San Marino}} | {{flagcountry|Serbia}} | {{flagcountry|Singapore}} | {{flagcountry|Slovakia}} | {{flagcountry|Slovenia}} | {{flagcountry|South Sudan}} | {{flagcountry|Spain}} | {{flagcountry|Suriname}} | {{flagcountry|Sweden}} | {{flagcountry|Switzerland}} | {{flagcountry|Timor-Leste}} | {{flagcountry|Uganda}} | {{flagcountry|Ukraine}} | {{flagcountry|UK}} | {{flagcountry|USA}} | {{flagcountry|Uruguay}} | }} | depositor = [[Федерален совет (Швајцарија)|Швајцарски федерален совет]] | languages = Англиски, арапски, кинески, шпански, француски, руски | wikisource = Geneva Convention/Protocol III | footnotes = }} [[File:Geneva Conventions Protocol III Signatories.svg|thumb|right|260px|Мапа што ја прикажува моменталната состојба на Протоколот по земја, заклучно со јули 2020 година: {{legend|#008000|Држави-страни (80)}} {{legend|#b3d9b3|Држави-потписнички (21)}} {{legend|#e0e0e0|Ниту едната}} ]] [[Податотека:Flag_of_the_Red_Crystal.svg|десно|мини|260x260пкс|Амблемот на Црвениот Кристал одобрен од државите потписнички на Протоколот III од Женевските конвенции]] '''Протокол III''' или '''Дополнителен протокол III''' ('''АП III''') — [[Протокол (дипломатија)|протокол]] за амандман на [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]] од 2005 година, кој се однесувал на усвојување на дополнителен препознатлив амблем и според него, [[Заштитен знак|заштитниот знак]] на [[Амблеми на Меѓународното движење на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Црвениот кристал]] можел да го прикажува медицински и верски персонал во време на војна, наместо традиционалните симболи на Црвениот крст или Црвената полумесечина. Луѓето што ги прикажувале овие заштитни амблеми вршеле хуманитарна служба и морале да бидат заштитени од сите страни во конфликтот. == Историја == До средината на 19 век, [[Модерно војување|современото војување]] станувало сè понедискриминирачко, и не било невообичаено [[Боен лекар|борбен лекар]] на бојното поле да биде пукан врз него и да загине додека ги собира и се грижи за ранетите, но се повеќе се признавало потребата да се разликува медицинскиот персонал од борците, со цел да им се олесни на воените команданти да ги избегнуваат и да ги заштитат.<ref>{{Наведена книга|url=http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|title=Towards a comprehensive solution to the question of the emblem|last=Bugnion|first=Francois|publisher=International Committee of the Red Cross|year=2000|access-date=4 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110714064126/http://www.mdais.com/e/347/%26mod%3Ddownload%26me_id%3D5809|archive-date=14 July 2011}}</ref> Дозволувањето на секоја земја да развие свој амблем би довело до конфузија, а она што било потребно за да се спасат животи било еден неутрален амблем што сите земји би го признале и го користеле подеднакво. [[Прва Женевска конвенција|Женевската конвенција од 1864 година]] утврдувала дека медицинскиот персонал требал да носи препознатлив амблем на бојното поле како показател за нивната хуманитарна мисија и нивниот статус на неборец.<ref name="pictet">{{Наведена книга|url=https://www.loc.gov/rr/frd/Military_Law/Geneva_conventions-1949.html|title=Geneva Conventions of 12 August 1949: Commentary|last=Pictet|first=Jean|publisher=International Committee of the Red Cross|year=1958|isbn=2-88145-065-2|access-date=4 August 2009}}</ref> Во тоа време, избраниот симбол бил црвен крст на бела позадина. Муслиманските нации се спротивставиле на овој симбол поради неговата сличност со [[Христијански крст|христијанскиот крст]] и уште во 1876 година, [[Отоманско Царство|Отоманската империја]] го вовела Црвениот полумесечина како алтернативен, помалку христијански амблем, а биле предложени и дополнителни амблеми, вклучувајќи го црвениот [[Лав и сонце|лав и сонцето]] на [[Здружение „Црвен лав и сонце“|Персија]], двојниот амблем (и црвениот крст и црвената полумесечина заедно) од страна на Друштвото на Црвениот крст на [[Еритреја]] и црвената [[Давидова ѕвезда]] од [[Маген Давид Адом]] од Израел. Со текот на времето, усвојувањето на еден единствен, универзален амблем се соочило со две постојани тешкотии: <ref>{{Наведено списание|last=Pulles|first=Gerrit Jan|year=2005|title=Crystallizing an emblem: on the adoption of the third additional protocol to the Geneva Conventions|url=https://books.google.com/books?id=kXlU1-N0C1MC&pg=PA296|journal=Yearbook of International Humanitarian Law|publisher=International Committee of the Red Cross|volume=8|pages=296–319|doi=10.1017/S1389135905002965|isbn=978-90-6704-244-4|url-access=subscription|access-date=4 August 2009}}</ref> * Тие можеле да се перципираат како да имаат религиозни, културни или политички конотации и ова перцепција била во спротивност со неутралниот, хуманитарен статус на медицинскиот персонал во вооружени конфликти. * Овие амблеми биле поврзани со членството во [[Меѓународна федерација на друштвата на Црвениот крст и Црвената полумесечина|Националните друштва]], а членовите биле должни да го користат амблемот на црвениот крст или црвената полумесечина. Бидејќи [[Маген Давид Адом]] не бил спремен да се откаже од својата црвена [[Давидова ѕвезда]], не им било доделено членство и без членство, тие не биле подобни за одредена заштита според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]]. Во 2005 година, меѓународна делегација конечно постигнала сеопфатно решение за овие тешкотии со усвојувањето на Протоколот III, а на Маген Дејвид Адом му било доделена заштита според Женевските конвенции сè додека го прикажувал Црвениот кристал во контекст на меѓународен конфликт. Од јули 2025 година, Протоколот III бил [[Ратификација|ратификуван]] или [[Виенска конвенција за договорно право|кон него пристапиле]] 80 земји и потпишан од уште 20,<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://ihl-databases.icrc.org/en/ihl-treaties/apiii-2005/state-parties|title=States party to the Protocol III|publisher=International Committee of the Red Cross}}</ref> а договорот стапил на сила на 14 јануари 2007 година. == Правила за управување == [[Податотека:Norwegian_medics.JPG|десно|мини|260x260пкс|Норвешки медицински лица носат заштитен амблем]] '''Член 2''' од овој краток [[Протокол (дипломатија)|протокол]] признавал дополнителен препознатлив амблем, Црвениот кристал, кој можел да се користи покрај симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина и за истите цели како и симболите на Црвениот крст и Црвената полумесечина. На сите три амблеми им бил доделен ист правен статус. Постојат две различни употреби што биле препознатливи за сите три амблеми:<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}</ref> * Заштитна употреба. Медицинскиот и религиозниот персонал може да се означи себеси, своите возила, бродови и згради како знак на нивната хуманитарна мисија и заштитен статус според [[Женевски конвенции|Женевските конвенции]], особено [[Прва Женевска конвенција|Првата Женевска конвенција]] . Заштитата на Женевската конвенција не зависи од носењето на амблемот. Амблемите се само ''видлив знак'' за заштитениот статус на поединците. Припадниците на вооружените сили можат да ги користат овие ознаки во секое време. Цивилните институции како што се болниците можат да ги користат овие ознаки привремено, во контекст на вооружен конфликт. * Индикативна употреба. Членовите на [[Црвен крст и Црвена полумесечина|движењето]] можат да ги носат симболите и во време на конфликт и во време на мир како индикација за нивната припадност. Злоупотребата на овие симболи била забранета со [[меѓународно право]] и можела да ја намали нивната заштитна вредност и да ја поткопа ефикасноста на хуманитарните работници. Употребата на еден од симболите за заштита на борците и воената опрема со намера да се доведе во заблуда непријателот била [[перфидност]] и се сметала за [[воено злосторство]].<ref name="emblems">{{Наведена книга|url=http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|title=Emblems of humanity|publisher=International Red Cross and Red Crescent Societies|year=2007|access-date=5 August 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm|archive-date=25 February 2011}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="">[https://web.archive.org/web/20110225062112/http://www.icrc.org/eng/resources/documents/publication/p0876.htm ''Emblems of humanity'']. </cite></ref> == Видете исто така == * [[Список на страни на Женевските конвенции]] : вклучува список на држави што го потпишале и список на држави што го ратификувале Протоколот III. * [[Протокол I кон Женевските конвенции|Протокол I]], амандман усвоен од 1977 година, кој се однесува на заштитата на жртвите во ''меѓународни'' конфликти * [[Протокол II кон Женевските конвенции|Протокол II]], амандман од 1977 година усвоен во врска со заштитата на жртвите од ''немеѓународни'' вооружени конфликти * [[Закон на војната|Воено право]], познато и како [[меѓународно хуманитарно право]] == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи|35em}} == Надворешни врски == <templatestyles src="Module:Side box/styles.css"></templatestyles><templatestyles src="Sister project/styles.css"></templatestyles>{{Wikisource|Geneva Convention/Protocol III|Protocol III}} * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/FULL/615 Комитет на Црвениот крст: Целосен текст на Протокол III со коментари] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=P Список на земји што го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/ihl.nsf/WebSign?ReadForm&id=615&ps=S Список на земји кои го потпишале, но сè уште не го ратификувале Протоколот III] * [http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument Соопштение за медиумите од Меѓународниот комитет на Црвениот крст со кое се поздравува потпишувањето на Протоколот III.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060603163431/http://www.icrc.org/Web/eng/siteeng0.nsf/html/emblem-news-081205!OpenDocument}} {{Geneva Conventions}}{{DEFAULTSORT:Protocol Iii}} [[Категорија:Женевски конвенции]] [[Категорија:Договори склучени во 2005 година]] [[Категорија:Договори стапија на сила во 2007 година]] [[Категорија:Договори на Албанија]] [[Категорија:Договори на Аргентина]] [[Категорија:Договори на Ерменија]] [[Категорија:Договори на Австралија]] [[Категорија:Договори на Австрија]] [[Категорија:Договори на Белорусија]] [[Категорија:Договори на Белизе]] [[Категорија:Договори на Бразил]] [[Категорија:Договори на Бугарија]] [[Категорија:Договори на Канада]] [[Категорија:Договори на Чиле]] [[Категорија:Договори на Кук Острови]] [[Категорија:Договори на Костарика]] [[Категорија:Договори на Хрватска]] [[Категорија:Договори на Кипар]] [[Категорија:Договори на Чешка]] [[Категорија:Договори на Данска]] [[Категорија:Договори на Доминиканската Република]] [[Категорија:Договори на Ел Салвадор]] [[Категорија:Договори на Естонија]] [[Категорија:Договори на Фиџи]] [[Категорија:Договори на Финска]] [[Категорија:Договори на Франција]] [[Категорија:Договори на Грузија (земја)]] [[Категорија:Договори на Германија]] [[Категорија:Договори на Грција]] [[Категорија:Договори на Гватемала]] [[Категорија:Договори на Гвајана]] [[Категорија:Договори со Хондурас]] [[Категорија:Договори со Унгарија]] [[Категорија:Договори со Исланд]] [[Категорија:Договори со Израел]] [[Категорија:Договори со Италија]] [[Категорија:Договори со Казахстан]] [[Категорија:Договори со Кенија]] [[Категорија:Договори со Латвија]] [[Категорија:Договори со Лихтенштајн]] [[Категорија:Договори со Литванија]] [[Категорија:Договори со Северна Македонија]] [[Категорија:Договори со Мексико]] [[Категорија:Договори со Молдавија]] [[Категорија:Договори со Монако]] [[Категорија:Договори со Науру]] [[Категорија:Договори со Холандија]] [[Категорија:Договори за Нов Зеланд]] [[Категорија:Договори со Никарагва]] [[Категорија:Договори со Норвешка]] [[Категорија:Договори со Палестина]] [[Категорија:Договори со Панама]] [[Категорија:Договори со Парагвај]] [[Категорија:Договори со Филипините]] [[Категорија:Договори со Полска]] [[Категорија:Договори со Португалија]] [[Категорија:Договори со Сан Марино]] [[Категорија:Договори со Србија]] [[Категорија:Договори со Сингапур]] [[Категорија:Договори со Словачка]] [[Категорија:Договори со Словенија]] [[Категорија:Договори со Јужен Судан]] [[Категорија:Договори со Шпанија]] [[Категорија:Договори со Суринам]] [[Категорија:Договори од Шведска]] [[Категорија:Договори на Швајцарија]] [[Категорија:Договори на Источен Тимор]] [[Категорија:Договори на Уганда]] [[Категорија:Договори на Украина]] [[Категорија:Договори на Обединетото Кралство]] [[Категорија:Договори на Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Договори на Уругвај]] [[Категорија:Договори проширени на Гренланд]] [[Категорија:Договори проширени на Фарските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Холандските Антили]] [[Категорија:Договори проширени на Аруба]] [[Категорија:Договори проширени на Ангила]] [[Категорија:Договори проширени на Гернзи]] [[Категорија:Договори проширени на Бермуда]] [[Категорија:Договори проширени на Британскиот Антарктик Територија]] [[Категорија:Договори проширени на Британската територија во Индискиот Океан]] [[Категорија:Договори проширени на Британските Девствени Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Кајманските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Фолкландските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Островот Ман]] [[Категорија:Договори проширени на Монтсерат]] [[Категорија:Договори проширени на Питкернските Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Јужна Џорџија и Јужните Сендвички Острови]] [[Категорија:Договори проширени на Света Елена, Асенсион и Тристан да Куња]] [[Категорија:Договори проширени на Островите Туркс и Кајкос]] [[Категорија:Договори проширени на Акротири и Декелија]] [[Категорија:Договори проширени на Џерси]] [[Категорија:Договори склучени во Женева]] f8scdwlv6s8tpqvrjkb0jdzizm8x8zo Ангус Мекдоналд (епископ) 0 1396728 5571430 2026-06-04T02:43:15Z IvanKonev123 98191 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1357455358|Angus MacDonald (bishop)]]“ 5571430 wikitext text/x-wiki <templatestyles src="Module:Infobox/styles.css"></templatestyles>{{Инфокутија христијански поглавар|type=надбискуп|name=Ангус Мекдоналд|title=[[Архиепископ на Сент Ендрус и Единбург]]|image=|image_size=|alt=|caption=|church=[[Римокатоличка црква]]|archdiocese=[[Римокатоличка надбискупија на Свети Андреј и Единбург|Св. Андреј и Единбург]]|appointed=15 јули 1892|term_end=29 април 1900|predecessor=[[Вилијам Смит (архиепископ)|Вилијам Смит]]|successor=[[Џејмс Смит (архиепископ на Сент Ендрус и Единбург)|Џејмс Смит]]|ordination=7 јули 1872 година ([[Свештенство (Католичка црква)|Свештеник]])|consecration=23 мај 1878 година ([[Епископ (Католичка црква)|Епископ]])|other_post=|motto=<!---------- Personal details ---------->|birth_name=|birth_date=18 септември 1844 година|birth_place=[[Бородејл]], [[Остров Скај]], [[Шкотска]]|death_date=29 април 1900 година (на возраст од 55 години)|death_place=[[Единбург]], Шкотска|buried=|previous_post=[[Епископ на Аргил и островите (католик)|Епископ на Аргил и островите]] 1878–1892|parents=Ангус Мекдоналд и Мери Мекдоналд (родена Вотсон)|alma_mater=[[Универзитет во Лондон]]|consecrated_by=[[Чарлс Ејр (епископ)|Чарлс Ејр]] <!---------- Друго ---------->|other=}} '''Ангус Мекдоналд''' (18 септември 1844 – 29 април 1900) —шкотски [[Свештенството во Католичката црква|римокатолички свештеник]], кој подоцна служел како прв [[Римокатолички епископ на Аргил и островите|епископ на Аргил и островите]] од 1878 до 1892 година и како трет [[Архиепископ на Сент Андреј и Единбург|надбискуп на Сент Андреј и Единбург]] од 1892 до 1900 година.<ref name="clandonald274to276">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/clandonald03macduoft|title=The Clan Donald|last=Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan|last2=Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity|publisher=The Northern Counties Publishing Company, Ltd|year=1904|volume=3|location=Inverness|pages=[https://archive.org/details/clandonald03macduoft/page/274 274]–276}}</ref> Покрај неговата улога во изградбата на нови црковни згради, [[Католичко училиште|парохиски училишта]] и други институции по речиси три века [[Верски прогон|религиозно прогонство]] на [[Католичка црква во Шкотска|Католичката црква во Шкотска]], надбискупот Мекдоналд бил најзначаен по неговата водечка улога во агитацијата на [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата на Хајленд Земји]] како епископ на Аргил и островите и ја прифатил со цел да стави крај на апсолутната моќ на [[Англо|англо-шкотската]] класа на земјопоседници да профитираат преку [[Рентинг|изнајмување]] и [[Расчистувања во Хајленд|Хајлендските чистења]] на нивните имоти, а воедно и да го подобри животниот стандард на лаиците во време кога ја водел„најсиромашната епархија во Британија“. == Ран живот == Роден во [[Бородејл]] на [[Скај|островот Скај]] на 18 септември 1844 година, како трето дете и син на Ангус Мекдоналд и Мери Мекдоналд (родена Вотсон). Неговиот постар брат бил [[Хју Мекдоналд (епископ на Абердин)|Хју Мекдоналд]], епископ од Абердин. Ангус Мекдоналд се школувал на [[Колеџ Ушо|колеџот „Сент Катберт“ во Ушо]], а потоа, дипломирал на [[Лондонски универзитет|Универзитетот во Лондон]] со [[Додипломец на општествени науки|диплома за уметности]].<ref name="clandonald274to276">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/clandonald03macduoft|title=The Clan Donald|last=Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan|last2=Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity|publisher=The Northern Counties Publishing Company, Ltd|year=1904|volume=3|location=Inverness|pages=[https://archive.org/details/clandonald03macduoft/page/274 274]–276}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRev._A._Macdonald,_Minister_of_KillearnanRev._A._Macdonald,_Minister_of_Kilarlity1904">Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan; Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity (1904). [[iarchive:clandonald03macduoft|''The Clan Donald'']]. Vol.&nbsp;3. Inverness: The Northern Counties Publishing Company, Ltd. pp.&nbsp;[[iarchive:clandonald03macduoft/page/274|274]]–276.</cite></ref> == Свештеничка кариера == По неговото [[Светите наредби|ракополагање]] за [[Свештенство (Католичка црква)|свештеник]] на 7 јули 1872 година, тој прво бил стациониран во црквата „Свети Патрик“ [[Андерсон|во Андерстон]], [[Глазгов]], а потоа испратен во [[Арисаиг]], [[Инвернес-шир]] со цел да му помогне на остарениот отец Вилијам Макинтош, по чија смрт ја презел одговорноста за таа парохија. Таму работел меѓу луѓето што ги познавал од детството, а неговото познавање на [[Шкотски јазик|гелскиот јазик]] му овозможувал да ги поучува и да им помага, а имало многу од нив кои ниту разбирале ниту зборувале [[Англиски јазик|англиски]].<ref name="clandonald274to276">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/clandonald03macduoft|title=The Clan Donald|last=Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan|last2=Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity|publisher=The Northern Counties Publishing Company, Ltd|year=1904|volume=3|location=Inverness|pages=[https://archive.org/details/clandonald03macduoft/page/274 274]–276}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRev._A._Macdonald,_Minister_of_KillearnanRev._A._Macdonald,_Minister_of_Kilarlity1904">Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan; Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity (1904). [[iarchive:clandonald03macduoft|''The Clan Donald'']]. Vol.&nbsp;3. Inverness: The Northern Counties Publishing Company, Ltd. pp.&nbsp;[[iarchive:clandonald03macduoft/page/274|274]]–276.</cite></ref> == Епископска кариера == Веднаш по [[Реставрација на шкотската католичка хиерархија|обновата на шкотската хиерархија]] на 15 март 1878 година, тој бил назначен за прв [[Католички епископ|епископ]] на [[Римокатоличка епархија на Аргил и островите|епархијата Аргил и островите]] од страна на [[Света Столица|Светата столица]] на 22 март 1878 година. Тој бил [[Светост|ракоположен]] за [[Епископска политика|епископат]] од страна на надбискупот [[Чарлс Ејр (епископ)|Чарлс Петр Ејр]] од Глазгов на 23 мај 1878 година, а епископот [[Џејмс Чедвик (епископ)|Џејмс Чедвик]] од Хексам и Њукасл и епископот [[Џон Мекдоналд (епископ на Абердин)|Џон Мекдоналд]] од Абердин служеле како [[Осветувач|коосветители]]. Тој се преселил во [[Катедралата Свети Колумба|катедралата „Свети Колумба“]] во [[Обан]], каде што се посветил на обновата на [[Католичка црква во Шкотска|Католичката црква]] по векови [[Верски прогон|религиозно прогонство]] низ неговата нова и расфрлана епархија, која редовно ја посетувал во сите годишни времиња и во сите временски услови. Во тоа време, Обан зборувал претежно гелски, но религиозно презвитеријански и [[Шкотска епископска црква|епископалски]], а католиците биле мало малцинство, додека [[Антикатолицизам во Обединетото Кралство|антикатолицизмот]] бил толку интензивен што се вели дека на бискупот Мекдоналд му бил потребен вооружен телохранител за безбедно да се шета низ Обан во текот на неговите први години таму, но сепак, епархиската столица била сместена во Обан, бидејќи Обан, според ''[[Орднанс географски географски лист на Шкотска: Графички и точен опис на секое место во Шкотска|Ordnance Gazetteer of Scotland]]'' од 1882 година, бил „главен град на Западните Висорамнини и [[Черинг Крос]] на [[Хебриди|Хебридите]] “. Тој станал познат призор на [[Пароброд|паробродите]] [[Шкотски Гори|на Хајленд]], честопати облечен во [[Oilskin|кожа од масло]] и [[Sou'wester|југозападен шмек]]. Тој градел цркви и училишта и, со своите свештеници, работел непрестајно за слава на Бога и за зголемување на религијата на која тој и неговите [[Предок|предци]] отсекогаш се придржувале. Додека ги обновувал црквите каде што [[Рентинг|прекумерните кирии]], [[Верска дискриминација|верската дискриминација]], [[Political boss|политичкиот шефизам]] и [[Highland Clearances|расчистувањата на Хајленд]] од страна на [[Anglo-Scottish|англо-шкотските]] [[Noblesse|земјопоседници]] веќе ја направиле Аргил и островите „најсиромашната епархија во Британија“, а епископот Мекдоналд исто така многу длабоко се грижеч, како што еднаш напишал, за работата „за да се добие надомест за народот“, во истата ера како и агитацијата на [[Лига на Хајленд Ленд|Лигата за земјиште на Хајленд]]. Во мај 1883 година, епископот Мекдоналд напишал писмо до [[Нејпиерова комисија|Крофтеровата комисија]] од ректоратот Обан, кое го споделил со познатиот [[Scottish Gaelic literature|шкотски гелски поет]] отец [[Алан Мекдоналд (поет)|Алан Мекдоналд]]: '''„Мислам на начинот на кој католиците (т.е. големиот дел од населението) од [[Јужен Уист]] и [[Бара]] биле третирани во образовните прашања, со тоа што им биле одбиени католички наставници во училиштата што ги посетуваат речиси исклучиво католички деца... Верувам дека изјавата за овој случај ќе покаже постоење на широко распространето зло, во зависната и понижувачка положба во која се склони да бидат сместени таквите станари - без сигурност на престојот, без гаранција против отстранување по своја волја и со стравот што постојано ги обзема, дека ако ги побараат своите права, може да бидат принудени да страдаат за тоа, без да имаат моќ да добијат надомест... Во другите католички области на копното, католиците имале чувство на почитување од страна на [училишните] одбори составени главно од некатолички членови. Тука [на Островите], каде што со своите гласови можеле да обезбедат мнозинство места, а потоа да се грижат за своите интереси, стравот ги спречувал да го остварат тоа право.“''' Според Роџер Хачинсон, изборот на бискупот да назначи свештеници што зборувале гелски јазик од шкотското копно во парохии на [[Хебриди|Хебридите]] не бил случаен бидејќи отприлика во тоа време, кога бискупот и неговите свештеници, слично на ирските свештеници за време на [[Repeal Association|Кампањата за укинување]], [[Tithe War|Војната за десетокот]] и [[Земјишна војна|Земјишната војна]],<ref>{{Наведена книга|title=The Last of the Celts|last=Tanner|first=Marcus|date=2004|publisher=Yale University Press|isbn=9780300104646|pages=38–39}}</ref> биле водачи на [[Непосредно делување|директна акција]], [[Rent strike|штрајкови за кирија]] и други акти на отпор кон [[Anglo-Scottish|англо-шкотските]] земјопоседници, отец Мајкл Мекдоналд оттогаш коментирал: '''„Мислам дека едно од нештата што можеби влијаело врз смелоста на свештениците во тоа време било едноставно тоа што тие немале роднини на островите кои можеле да бидат нападнати од страна на имотниот [[Factor (Scotland)|фактор]] или други.“''' Роџер Хачинсон понатаму напишал дека непријателството на бискупот Мекдоналд и неговите свештеници кон апсолутната моќ доделена на земјопоседниците според [[Scots property law|шкотскиот закон за сопственост]] во тоа време, што Хачинсон неточно го нарекувал [[Liberation Theology|Теологија на ослободување,]] а не [[Distributism|Дистрибуција]], што било поттикнато од длабоко чувство на гнев поради уништувањето на католичкото население на шкотскиот геланд од страна на [[Highland Clearances|Хајлендските чистења]]. Дополнително влијание било сознанието дека корените на чистењата лежеле во [[Класичен либерализам|класичниот либерализам]] проповедан во ''[[Богатството на народите|„Богатството на народите“]]'' на [[Адам Смит]] за време на [[Scottish Enlightenment|шкотското просветителство]] и во [[Anti-Catholicism in the United Kingdom|непријателството]] на таа идеологија кон „нетрпеливоста и суеверието“; кои, во Шкотска во 18 и 19 век, рутински се користеле како кратенка за [[Римокатоличка црква|римокатолицизмот]]. По 14 години како [[Bishop of Argyll and the Isles (Catholic)|епископ на Аргил и островите]], тој бил [[Translation (ecclesiastical)|преместен]] во [[Roman Catholic Archdiocese of St Andrews and Edinburgh|митрополитот Сент Андреј и Единбург]] на 15 јули 1892 година, а негов заменик како епископ на Аргил и островите бил [[George Smith (bishop of Argyll and the Isles)|Џорџ Смит]], а[[John Lorne Campbell|Џон Лорн Кемпбел]], сепак, суптилно ја критикувал одлуката на [[Света Столица|Ватикан]] да го назначи епископот Смит во епархија во која претежно зборуваат гелски јазик што било затоа што епископот Смит, роден во [[Banffshire|Банфшир]], бил „наследник кој, иако човек со света личност, не знаел гелски јазик“. Како надбискуп и примар на Шкотска, Мекдоналд продолжи со истата ревност, понизност, нежност, тактичност и цврсто внимание кон сè во своите нови должности како што имал под неговата стара одговорност.<ref name="clandonald274to276">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/clandonald03macduoft|title=The Clan Donald|last=Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan|last2=Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity|publisher=The Northern Counties Publishing Company, Ltd|year=1904|volume=3|location=Inverness|pages=[https://archive.org/details/clandonald03macduoft/page/274 274]–276}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRev._A._Macdonald,_Minister_of_KillearnanRev._A._Macdonald,_Minister_of_Kilarlity1904">Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan; Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity (1904). [[iarchive:clandonald03macduoft|''The Clan Donald'']]. Vol.&nbsp;3. Inverness: The Northern Counties Publishing Company, Ltd. pp.&nbsp;[[iarchive:clandonald03macduoft/page/274|274]]–276.</cite></ref> Тој починал на функцијата на 29 април 1900 година, на 55-годишна возраст.<ref name="clandonald274to276">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/clandonald03macduoft|title=The Clan Donald|last=Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan|last2=Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity|publisher=The Northern Counties Publishing Company, Ltd|year=1904|volume=3|location=Inverness|pages=[https://archive.org/details/clandonald03macduoft/page/274 274]–276}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFRev._A._Macdonald,_Minister_of_KillearnanRev._A._Macdonald,_Minister_of_Kilarlity1904">Rev. A. Macdonald, Minister of Killearnan; Rev. A. Macdonald, Minister of Kilarlity (1904). [[iarchive:clandonald03macduoft|''The Clan Donald'']]. Vol.&nbsp;3. Inverness: The Northern Counties Publishing Company, Ltd. pp.&nbsp;[[iarchive:clandonald03macduoft/page/274|274]]–276.</cite></ref> {{Портал|Католицизам}} == Наводи == <templatestyles src="Reflist/styles.css" />{{Наводи}}{{Почетна кутија}} {{S-rel|ca}} {{s-new|title}} {{S-ttl|title=[[Епископ на Аргил и островите (католик)|Епископ на Аргил и островите]]}} {{s-aft|after=[[Џорџ Џон Смит (епископ)|Џорџ Џон Смит]]}} {{s-bef|before=[[Вилијам Смит (архиепископ)|Вилијам Смит]]}} {{S-ttl|title=[[Архиепископ на Св. Андреј и Единбург]]}} {{s-aft|after=[[James August Smith]]}} {{s-end}} [[Категорија:Историја на човековите права]] [[Категорија:Апсолвенти на Лондонскиот универзитет]] [[Категорија:Починати во 1900 година]] [[Категорија:Родени во 1844 година]] [[Категорија:Земјишна реформа во Шкотска]] [[Категорија:Дистрибуција]] [[Категорија:Историја на Шкотските Хајлендс]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] fr5pdakeg7x6043z6csre7i5m7xzsze Протерување на украинските Канаѓани 0 1396729 5571435 2026-06-04T05:47:32Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1346580336|Internment of Ukrainian Canadians]]“ 5571435 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Castle_mountain_internment_camp.jpg|десно|мини|250x250пкс|Спомен-плоча и статуа со наслов ''„Зошто?“'' ''/ „Пуркоа?“ / „Чому (Чому)?“'', од Џон Бокстел на локацијата на логорот Касл Маунтин, Национален парк Банф]] '''Протерувањето на украинските Канаѓани''' било дел од затворањето на непријателските странци во [[Канада]] за време и две години по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Траело од 1914 до 1920 година, според условите на ''Законот за воени мерки''. Канада била во војна со [[Австроунгарија]]. Заедно со австро-унгарските воени затвореници, околу 8.000 украински мажи, жени и деца - оние Украинци со австро-унгарско државјанство, како и натурализирани британски државјани од украинско потекло - биле чувани во дваесет и четири логори за интернирање и сродни работни места (исто така познати, во тоа време, како [[Концентрационен логор|концентрациони логори]]). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920 -- Canadian Gulag Archipelago|work=InfoUkes|accessdate=1 April 2010}}</ref> Нивните заштеди биле конфискувани, а на многумина им било одземено земјиштето додека биле затворени, бидејќи земјиштето било напуштено. Некои биле „ условно ослободени“ од логорите во 1916-17 година, многумина биле ставени да работат како неплатени работници на фарми, рудници и железници, каде што работната сила била оскудна. Голем дел од постојната канадска инфраструктура од 1916 до 1917 година била изградена од оваа неплатена работна сила. Други 80.000 не биле затворени, туку биле регистрирани како непријателски странци и биле обврзани редовно да се пријавуваат во полиција и биле обврзани постојано да носат документи за идентификација или да претрпат казнени последици. Срамот и траумата од интернирањето предизвикало голем број на [[Украинци]] да ги променат своите семејни имиња, да го сокријат своето затворање и да ги напуштат традициите поради страв од негативни последици - предизвикувајќи посттрауматско стресно растројство и меѓугенерациска траума. Покрај тоа, некои тврдат дека [[Влада на Канада|Владата на Канада]] одобрила уништување на клучни записи во 1950-тите, оставајќи ја документацијата да се основа на индивидуални семејни записи и молби до локалните заедници каде што се наоѓале логорите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920|work=InfoUkes|accessdate=January 7, 2025}}</ref> == Интернирање == За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], помеѓу Канаѓаните започнало растечко расположение против непријателските странци. Британската влада ја повикала Канада да не дејствува неселективно против потчинетите националности на [[Австроунгарија|Авструнгарија]], кои всушност биле пријателски настроени кон [[Британска Империја|Британското Царство]]. {{Sfn|Luciuk|2006}} Сепак, Отава зазела тврд став. Овие граѓани родени биле третирани како социјални отпадници, а многумина ја изгубиле својата работа. Според ''Законот за воени мерки'' од 1914 година, „странците од непријателска националност“ биле принудени да се регистрираат кај властите. Околу 70.000 Украинци од Авструнгарија спаѓале под овој опис. 8.579 мажи и некои жени и деца биле интернирани од [[Влада на Канада|Владата на Канада]], вклучувајќи 5.954 Австроунгарци, од кои повеќето веројатно биле етнички [[Украинци]]. {{Sfn|Kordan|2002}} Поголемиот дел од 8.600 интернирани лица биле млади мажи уапсени додека се обидувале да ја преминат границата во Соединетите Американски Држави за да бараат работа; обидот за напуштање на Канада бил нелегален. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Повеќето од интернираните биле сиромашни или невработени самохрани мажи, иако 81 жена и 156 деца (главно Германци во Вернон и Украинци во Спирит Лејк) немале друг избор освен да ги придружуваат мажите во два од логорите, во Спирит Лејк, во близина на Амос, Квебек, и Вернон, [[Британска Колумбија]]. Некои од интернираните биле родени во Канада, а други биле натурализирани британски државјани, <ref>{{Наведена книга|title=In fear of the barbed wire fence: Canada's first national internment operations and the Ukrainian Canadians, 1914-1920|last=Luciuk|first=Lubomyr|date=January 1, 2001|publisher=Kashtan Press|year=2001|isbn=189635422X|pages=1|language=English}}</ref> иако повеќето биле неодамнешни имигранти. Граѓаните на [[Руска Империја|Руското Царство]] генерално не биле интернирани. [[Податотека:Kapuskasing_ON_3.JPG|мини|Комеморативна статуа насловена како ''„Никогаш не заборавај“ / „Ne jamais oublier“ / „Ніколи не забути)“'', од Џон Бокстел, и оштетена плоча на гробиштата во логорот Капускасинг, северен [[Онтарио]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/canada/sudbury/100-years-since-first-death-in-kapuskasing-internment-camp-1.3095314|title=100 years since first death in Kapuskasing internment camp|date=June 1, 2015|access-date=June 4, 2015|publisher=[[CBC News]]}}</ref>]] [[Податотека:Hawker-Eaton-InternmentCamp.jpg|мини|Спомен-камен во Музејот на железницата во Саскачеван, поранешен „Итон Сајдинг“ во близина на логорот Итон, еден од дваесет и четирите, каде што биле интернирани 8.579 цивили. На него пишува „Во спомен на оние што биле интернирани на ова место за време на Првата светска војна. Логор Итон 1919 година“.]] Голем дел од овие интернирани биле користени за принудна работа во логори за интернирање. {{Sfn|Kordan|2002}} Имало сериозен недостиг на земјоделска работна сила, па затоа во 1916-17 година речиси сите =биле „ условно ослободени“. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Многу условно ослободени биле под старателство на локалните земјоделци. Тие биле платени по тековните плати, обично 20 центи на час, со педесет центи дневно одземање за сместување и храна. Други условно ослободени биле испраќани како платени работници во железниците и рудниците. {{Sfn|Minenko|1991}} Интернираните им ги предале сите свои пари на властите - вкупно 329.000 долари, од кои 298.000 долари им биле вратени по ослободувањето. {{Sfn|Minenko|1991}} === Кампови === Условите во камповите варирале, а кампот Касл Маунтин <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|title=Internment Camp Started|date=June 26, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120912090518/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|archive-date=2012-09-12|issue=18|volume=16}}</ref> – каде што работната сила придонела за создавањето на Националниот парк Банф <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|title=Internment Camp Formed|date=June 19, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120910040907/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|archive-date=2012-09-10|issue=17|volume=16}}</ref> – се сметала за исклучително суров и навредлив. {{Sfn|Kordan|Melnycky|1991}} Интернирањето продолжило уште две години по завршувањето на војната, иако повеќето Украинци биле условно пуштени на работа во приватни компании до 1917 година. Дури и како условно ослободени, тие сè уште биле обврзани редовно да се пријавуваат кај полициските власти. Федералните и покраинските влади и приватните претпријатија имале корист од трудот на интернираните и од конфискацијата на она малку богатство што го имале, од кое дел бил оставен во [[Банка на Канада|Банката на Канада]] на крајот од операциите за интернирање на 20 јуни 1920 година. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Мал број од Украинците, вклучувајќи мажи кои се сметале за „опасни странци“, [[Работничко движење|работнички радикали]] или особено проблематични интернирани, биле депортирани во Европа по војната, главно од логорот Капускасинг, кој бил последниот кој бил затворен. Од интернираните, 109 починале од разни болести и повреди здобиени во логорот, шест биле убиени при обид за бегство, а некои – според конечниот извештај на генерал-мајор Сер Вилијам Дилон Отер – полуделе или извршиле самоубиство <ref>{{Наведени вести|url=http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|title=Banff Internment Camp - Prisoner Suicide|date=December 30, 1916|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|access-date=January 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121214318/http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|archive-date=November 21, 2010|via=Canadian Great War Project}}</ref> како резултат на нивното затворање. Следува список на камповите: {| class="sortable wikitable plainrowheaders" !Местоположба !Дата на отворање !Дата на затварање !Description |- |[[Монтреал|Montreal]], [[Квебек|Quebec]] |{{Пдв|August 13, 1914}} |{{Пдв|November 30, 1918}} |Immigration Hall |- |Kingston, [[Онтарио|Ontario]] |{{Пдв|August 18, 1914}} |{{Пдв|November 3, 1917}} |Fort Henry |- |Winnipeg, [[Манитоба|Manitoba]] |{{Пдв|September 1, 1914}} |{{Пдв|July 20, 1916}} |Fort Osborne Barracks |- |Halifax, [[Нова Шкотска|Nova Scotia]] |{{Пдв|September 8, 1914}} |{{Пдв|October 3, 1918}} |{{Подредување|Citadel|[[Citadel Hill (Fort George)|The Citadel]]}} |- |Vernon, [[Британска Колумбија|British Columbia]] |{{Пдв|September 18, 1914}} |{{Пдв|February 20, 1920}} |Provincial Government Building |- |Nanaimo, British Columbia |{{Пдв|September 20, 1914}} |{{Пдв|September 17, 1915}} |Provincial Government Building |- |Brandon, Manitoba |{{Пдв|September 22, 1914}} |{{Пдв|July 29, 1916}} |Exhibition Building |- |Lethbridge, [[Алберта|Alberta]] |{{Пдв|September 30, 1914}} |{{Пдв|November 7, 1916}} |Exhibition Building |- |Petawawa, Ontario |{{Пдв|December 10, 1914}} |{{Пдв|May 8, 1916}} |Militia Camp / Tents |- |[[Торонто|Toronto]], Ontario |{{Пдв|December 14, 1914}} |{{Пдв|October 2, 1916}} |Stanley Barracks |- |Kapuskasing, Ontario |{{Пдв|December 14, 1914}} |{{Пдв|February 24, 1920}} |Bunk Houses |- |Niagara Falls, Ontario |{{Пдв|December 15, 1915}} |{{Пдв|August 31, 1918}} |{{Подредување|Armoury|The Armoury}} |- |Beauport, Quebec |{{Пдв|December 28, 1914}} |{{Пдв|June 22, 1916}} |{{Подредување|Armoury|The Armoury}} |- |Spirit Lake, Quebec |{{Пдв|January 13, 1915}} |{{Пдв|January 28, 1917}} |Bunk Houses |- |Sault Ste. Marie, Ontario |{{Пдв|January 13, 1915}} |{{Пдв|January 29, 1918}} |{{Подредување|Armoury|The Armoury}} |- |Amherst, Nova Scotia |{{Пдв|April 17, 1915}} |{{Пдв|September 27, 1919}} |Malleable Iron Works |- |Monashee–Mara Lake,<br /><br />British Columbia |{{Пдв|June 2, 1915}} |{{Пдв|July 29, 1917}} |Tents & Bunk Houses |- |Fernie–Morrissey,<br /><br />British Columbia |{{Пдв|June 9, 1915}} |{{Пдв|October 21, 1918}} |Rented Premises |- |Banff–Castle Mountain and Cave &amp;amp; Basin, Alberta |{{Пдв|July 14, 1915}} |{{Пдв|July 15, 1917}} |Dominion Park Building at Cave & Basin, Tents at Castle Mountain |- |Edgewood, British Columbia |{{Пдв|August 19, 1915}} |{{Пдв|September 23, 1916}} |Bunk Houses |- |Revelstoke–Field–Otter, British Columbia |{{Пдв|September 6, 1915}} |{{Пдв|October 23, 1916}} |Bunk Houses |- |Jasper, Alberta |{{Пдв|February 8, 1916}} |{{Пдв|August 31, 1916}} |Dominion Parks Buildings |- |Munson, Alberta–<br /><br />Eaton, [[Саскачеван|Saskatchewan]] |{{Пдв|October 13, 1918}} |{{Пдв|March 21, 1919}} |Railway Cars |- |Valcartier, Quebec |{{Пдв|April 24, 1915}} |{{Пдв|October 23, 1915}} |Militia Camp / Tents |} == Наследство == [[Податотека:Ukrainian_Internment_Memorial_Alberta.jpg|мини|Споменик во Селото на украинското културно наследство, источно од Едмонтон, Алберта. Вклучува карта што ги прикажува местата на камповите за интернирање низ Канада. Посветен на 11 август 2002 година.]] Од 1985 година, организираната украинско-канадска заедница постојано бара официјално признание за ова интернирање во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], спроведувајќи кампања што ја нагласува моралната, правната и политичката обврска за исправка на историската неправда. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Кампањата, предводена од Украинско-канадското здружение за граѓански слободи (УКЗГС), вклучува одбележување на местата на интернирање како историски места. Во моментов има дваесет плочи и споменици низ цела Канада во чест на интернирањето, вклучувајќи две на местата на поранешните концентрациони кампови во Националниот парк Банф. Тие се поставени од УКЗГС и нејзините поддржувачи. Во 1994 година, Јуриј Лухови и Националниот филмски одбор на Канада објавиле долгометражен документарец за операциите насловен како ''„Слободата имаше цена“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|title=Freedom Had A Price|work=yluhovy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329053957/http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|archive-date=2012-03-29|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Додека истражувал и го снимал филмот, Лухови открил никогаш порано видени слики од камповите и ги донирал на [[Национален архив на Канада|Националниот архив на Канада]]. На 25 ноември 2005 година, [[Сенат на Канада|Сенатот на Канада]] едногласно гласал за усвојување на Законот C-331, ''Законот за признавање на интернирање на лица од украинско потекло'', веднаш по гласањето во Долниот дом на 23 ноември 2005 година, и тој добил кралска согласност. <ref>{{Наведен закон|title=Bill C-331}}</ref> Овој закон потврдува дека лицата од украинско потекло биле интернирани во Канада за време на Првата светска војна и законски ја обврзало Владата на Канада да преговара за „договор во врска со мерките што можат да се преземат за признавање на интернирањето“ за образовни и комеморативни проекти. Мери Манко Хаскет, за која се смета дека е последната позната преживеана жртва, имала само 6 години кога била интернирана со своето семејство во Спирит Лејк. Починала во јули 2007 година. Во 2007 година била пронајдена уште една преживеана - Мери Ханчарук, родена во логорот Спирит Лејк; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|title=Internment camp survivor found|date=November 29, 2007|work=ucc.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Congress]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043722/http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|archive-date=2014-02-22|accessdate=February 10, 2014}}</ref> тогаш на 92 години, што ја прави последната позната преживеана од операциите. Починала во 2008 година. == Признавање и одговорност == Украинско-канадската кампања за признавање и надомест на штета ја предводеле членови на УКЗГС од средината на 1980-тите (во тоа време во рамките на Украинско-канадскиот конгрес). На 9 мај 2008 година, Владата на Канада основала фонд од 10 милиони долари. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internmentcanada.ca/about-the-fund.cfm|title=About the Fund|work=internmentcanada.ca|publisher=Canadian First World War Internment Recognition Fund|accessdate=15 April 2014}}</ref> Советот за завештанија на Канадскиот фонд за признавање на интернирања од Првата светска војна (СЗКФПИ) ја користи каматата заработена од таа сума за финансирање на проекти што го одбележуваат искуството на илјадници Украинци и други Европејци интернирани помеѓу 1914 и 1920 година и многу други кои претрпеле суспензија на нивните граѓански слободи. Средствата се чуваат во доверителство од Украинско-канадската фондација на Тарас Шевченко. На 12 септември 2009 година, СЗКФПИ бил официјално објавен со известување објавено во ''The Globe and Mail'' во кое се опишува како поединци или групи можат да се пријават за финансирање за комеморативни, образовни и културни активности што потсетуваат на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведени вести|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|title=Recognition, Restitution & Reconciliation|date=September 12, 2009|work=[[The Globe and Mail]]|access-date=January 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721165017/http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|archive-date=2015-07-21|via=Canadian First World War Internment Recognition Fund}}</ref> Еден од првите проекти финансирани од СЗКФПИ бил документарецот ''„Тајната на Џаџо“'', во режија на Џејмс Мотлук, емитуван на телевизијата Омни во 2009 година. <ref>{{Наведен извештај|access-date=January 8, 2025}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 4, 2009|title=Canadian Documentary Premiere on OMNI.2|url=http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml|publisher=[[Omni Television]]|access-date=January 8, 2025}}</ref> Овој филм ја раскажува приказната за откривањето на потврдата за условна слобода издадена на неговиот покоен дедо, Елијас, од страна на Мотлук во 1918 година. Неодамна, СЗКФПИ поддржал уште два филма, ''„Камповите“'' и ''„Тоа никогаш не се случило“'', од Рајан Бојко, како и подготовка на планови за часови и други образовни материјали соодветни за наставници низ Канада (достапни бесплатно на мрежната страницата на СЗКФПИ). Симпозиум во Кингстон на СЗКФПИ се одржал во Кингстон, Онтарио, од 17 до 20 јуни 2010 година, собирајќи активисти од заедницата, потомци, академици и уметници за да разговараат за начините и средствата за одбележување на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 23, 2010|title=National Symposium on Internment Operations Held at Queen's University|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/Media_Release_June_23_2010.pdf|access-date=January 8, 2025}}</ref> Изградбата на Интерпретативниот центар во кампот Спирит Лејк започнало во јули 2010 година <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=February 28, 2014}}</ref> и на 26 ноември 2011 година била официјално отворена на церемонија на која присуствувал [[Џејсон Кени]], тогашен министер за државјанство и имиграција, кој ги нарекол операциите за интернирање „мака“ на канадската историја. Советот за фондации на СЗКФПИ го направил финансирањето на овој интерпретативен центар еден од своите главни приоритети за доделување грантови, буџетирајќи 400.000 долари во период од пет години за овој проект. Постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада била отворена во Националниот историски локалитет „Кејв енд Бејсин“ во Националниот парк Банф во септември 2013 година од страна на Кени, тогашен министер за вработување и социјален развој и министер за мултикултурализам. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|title=Banff National Park - Enemy Aliens, Prisoners of War: Canada's First World War Internment Operations, 1914-1920|date=2013-09-06|work=pc.gc.ca|publisher=[[Parks Canada]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926030629/http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|archive-date=2013-09-26|accessdate=16 April 2014}}</ref> [[Податотека:St._Joseph's_Ukrainian_Catholic_Church_(Winnipeg)_-_2024_-_11.jpg|мини|Една од 100-те идентични плочи ''во спомен на првите национални операции за интернирање во Канада'', кои биле откриени во 2014 година]] На 22 август 2014 година, биле откриени сто двојазични англиско-француски плочи во знак на сеќавање на 100-годишнината од спроведувањето на ''Законот за воени мерки'' од 1914 година и почетокот на операциите за интернирање низ цела Канада. <ref>For a complete list of all of the "One Hundred" ({{Langx|uk|Сто}}) plaque sites, see {{Наведена мрежна страница|url=http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|title=CTO – 100 Plaques|work=uccla.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Civil Liberties Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710014154/http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|archive-date=2014-07-10|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Во 2017 година, СЗКФПИ ја поддржал инсталацијата на постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада во Историската сала на Канада во Канадскиот историски музеј во Гатино, [[Квебек]]. СЗКФПИ, исто така, обезбедил средства за откривање на голема нова изложба во 2021 година во музејот, која ќе се занимава со ''Законот за воени мерки'' и граѓанските слободи за време на Првата светска војна, [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и [[Октомвриска криза|Октомвриската криза]]. 100-годишнината од завршувањето на првите национални операции за интернирање во Канада била одбележана на 20 јуни 2020 година – соопштението било објавено од Украинско-канадската фондација за граѓански слободи во националното издание на ''The Globe and Mail'', со поддршка на СЗКФПИ. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 19, 2020|title=Remembering the 100th year since the end of Canada's first national internment operations|url=https://www.ucclf.ca/post/remembering-the-100th-year-since-the-end-of-canada-s-first-national-internment-operations|publisher=Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation|access-date=January 8, 2025}}</ref> [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Канада во Првата светска војна]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] ry8d8ah5zzrymg2bc4lwimsru5i1bxb 5571437 5571435 2026-06-04T05:59:08Z Тиверополник 1815 /* Кампови */ 5571437 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Castle_mountain_internment_camp.jpg|десно|мини|250x250пкс|Спомен-плоча и статуа со наслов ''„Зошто?“'' ''/ „Пуркоа?“ / „Чому (Чому)?“'', од Џон Бокстел на локацијата на логорот Касл Маунтин, Национален парк Банф]] '''Протерувањето на украинските Канаѓани''' било дел од затворањето на непријателските странци во [[Канада]] за време и две години по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Траело од 1914 до 1920 година, според условите на ''Законот за воени мерки''. Канада била во војна со [[Австроунгарија]]. Заедно со австро-унгарските воени затвореници, околу 8.000 украински мажи, жени и деца - оние Украинци со австро-унгарско државјанство, како и натурализирани британски државјани од украинско потекло - биле чувани во дваесет и четири логори за интернирање и сродни работни места (исто така познати, во тоа време, како [[Концентрационен логор|концентрациони логори]]). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920 -- Canadian Gulag Archipelago|work=InfoUkes|accessdate=1 April 2010}}</ref> Нивните заштеди биле конфискувани, а на многумина им било одземено земјиштето додека биле затворени, бидејќи земјиштето било напуштено. Некои биле „ условно ослободени“ од логорите во 1916-17 година, многумина биле ставени да работат како неплатени работници на фарми, рудници и железници, каде што работната сила била оскудна. Голем дел од постојната канадска инфраструктура од 1916 до 1917 година била изградена од оваа неплатена работна сила. Други 80.000 не биле затворени, туку биле регистрирани како непријателски странци и биле обврзани редовно да се пријавуваат во полиција и биле обврзани постојано да носат документи за идентификација или да претрпат казнени последици. Срамот и траумата од интернирањето предизвикало голем број на [[Украинци]] да ги променат своите семејни имиња, да го сокријат своето затворање и да ги напуштат традициите поради страв од негативни последици - предизвикувајќи посттрауматско стресно растројство и меѓугенерациска траума. Покрај тоа, некои тврдат дека [[Влада на Канада|Владата на Канада]] одобрила уништување на клучни записи во 1950-тите, оставајќи ја документацијата да се основа на индивидуални семејни записи и молби до локалните заедници каде што се наоѓале логорите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920|work=InfoUkes|accessdate=January 7, 2025}}</ref> == Интернирање == За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], помеѓу Канаѓаните започнало растечко расположение против непријателските странци. Британската влада ја повикала Канада да не дејствува неселективно против потчинетите националности на [[Австроунгарија|Авструнгарија]], кои всушност биле пријателски настроени кон [[Британска Империја|Британското Царство]]. {{Sfn|Luciuk|2006}} Сепак, Отава зазела тврд став. Овие граѓани родени биле третирани како социјални отпадници, а многумина ја изгубиле својата работа. Според ''Законот за воени мерки'' од 1914 година, „странците од непријателска националност“ биле принудени да се регистрираат кај властите. Околу 70.000 Украинци од Авструнгарија спаѓале под овој опис. 8.579 мажи и некои жени и деца биле интернирани од [[Влада на Канада|Владата на Канада]], вклучувајќи 5.954 Австроунгарци, од кои повеќето веројатно биле етнички [[Украинци]]. {{Sfn|Kordan|2002}} Поголемиот дел од 8.600 интернирани лица биле млади мажи уапсени додека се обидувале да ја преминат границата во Соединетите Американски Држави за да бараат работа; обидот за напуштање на Канада бил нелегален. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Повеќето од интернираните биле сиромашни или невработени самохрани мажи, иако 81 жена и 156 деца (главно Германци во Вернон и Украинци во Спирит Лејк) немале друг избор освен да ги придружуваат мажите во два од логорите, во Спирит Лејк, во близина на Амос, Квебек, и Вернон, [[Британска Колумбија]]. Некои од интернираните биле родени во Канада, а други биле натурализирани британски државјани, <ref>{{Наведена книга|title=In fear of the barbed wire fence: Canada's first national internment operations and the Ukrainian Canadians, 1914-1920|last=Luciuk|first=Lubomyr|date=January 1, 2001|publisher=Kashtan Press|year=2001|isbn=189635422X|pages=1|language=English}}</ref> иако повеќето биле неодамнешни имигранти. Граѓаните на [[Руска Империја|Руското Царство]] генерално не биле интернирани. [[Податотека:Kapuskasing_ON_3.JPG|мини|Комеморативна статуа насловена како ''„Никогаш не заборавај“ / „Ne jamais oublier“ / „Ніколи не забути)“'', од Џон Бокстел, и оштетена плоча на гробиштата во логорот Капускасинг, северен [[Онтарио]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/canada/sudbury/100-years-since-first-death-in-kapuskasing-internment-camp-1.3095314|title=100 years since first death in Kapuskasing internment camp|date=June 1, 2015|access-date=June 4, 2015|publisher=[[CBC News]]}}</ref>]] [[Податотека:Hawker-Eaton-InternmentCamp.jpg|мини|Спомен-камен во Музејот на железницата во Саскачеван, поранешен „Итон Сајдинг“ во близина на логорот Итон, еден од дваесет и четирите, каде што биле интернирани 8.579 цивили. На него пишува „Во спомен на оние што биле интернирани на ова место за време на Првата светска војна. Логор Итон 1919 година“.]] Голем дел од овие интернирани биле користени за принудна работа во логори за интернирање. {{Sfn|Kordan|2002}} Имало сериозен недостиг на земјоделска работна сила, па затоа во 1916-17 година речиси сите =биле „ условно ослободени“. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Многу условно ослободени биле под старателство на локалните земјоделци. Тие биле платени по тековните плати, обично 20 центи на час, со педесет центи дневно одземање за сместување и храна. Други условно ослободени биле испраќани како платени работници во железниците и рудниците. {{Sfn|Minenko|1991}} Интернираните им ги предале сите свои пари на властите - вкупно 329.000 долари, од кои 298.000 долари им биле вратени по ослободувањето. {{Sfn|Minenko|1991}} === Кампови === Условите во камповите варирале, а кампот Касл Маунтин <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|title=Internment Camp Started|date=June 26, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120912090518/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|archive-date=2012-09-12|issue=18|volume=16}}</ref> – каде што работната сила придонела за создавањето на Националниот парк Банф <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|title=Internment Camp Formed|date=June 19, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120910040907/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|archive-date=2012-09-10|issue=17|volume=16}}</ref> – се сметала за исклучително суров и навредлив. {{Sfn|Kordan|Melnycky|1991}} Интернирањето продолжило уште две години по завршувањето на војната, иако повеќето Украинци биле условно пуштени на работа во приватни компании до 1917 година. Дури и како условно ослободени, тие сè уште биле обврзани редовно да се пријавуваат кај полициските власти. Федералните и покраинските влади и приватните претпријатија имале корист од трудот на интернираните и од конфискацијата на она малку богатство што го имале, од кое дел бил оставен во [[Банка на Канада|Банката на Канада]] на крајот од операциите за интернирање на 20 јуни 1920 година. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Мал број од Украинците, вклучувајќи мажи кои се сметале за „опасни странци“, [[Работничко движење|работнички радикали]] или особено проблематични интернирани, биле депортирани во Европа по војната, главно од логорот Капускасинг, кој бил последниот кој бил затворен. Од интернираните, 109 починале од разни болести и повреди здобиени во логорот, шест биле убиени при обид за бегство, а некои – според конечниот извештај на генерал-мајор Сер Вилијам Дилон Отер – полуделе или извршиле самоубиство <ref>{{Наведени вести|url=http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|title=Banff Internment Camp - Prisoner Suicide|date=December 30, 1916|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|access-date=January 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121214318/http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|archive-date=November 21, 2010|via=Canadian Great War Project}}</ref> како резултат на нивното затворање. Следува список на камповите: {| class="sortable wikitable plainrowheaders" !Местоположба !Дата на отворање !Дата на затварање !Description |- |[[Монтреал]], [[Квебек]] |13 август 1914 |30 ноември 1918 |Имиграциска сала |- |Кингстон, [[Онтарио]] |18 август 1914 |3 ноември 1917 |Тврдина Хенри |- |Винипег, [[Манитоба]] |1 септември 1914 |20 јули 1916 |Касарна Форт Озборн |- |Халифакс, [[Нова Шкотска]] |8 септември 1914 |3 октомври 1918 |Цитадела |- |Вернон, [[Британска Колумбија]] |18 септември 1914 |20 февруари 1920 |Зграда на покраинската влада |- |Нанаимо, Британска Колумбија |20 септември 1914 |17 септември 1915 |Зграда на покраинската влада |- |Брандон, Манитоба |22 септември 1914 |29 јули 1916 |Изложбена зграда |- |[[Алберта]] |30 септември 1914 |7 ноември 1916 |Изложбена зграда |- |Петавава, Онтарио |10 декември 1914 |8 мај 1916 |Воен камп |- |[[Торонто]], Онтарио |14 декември 1914 |2 октомври 1916 |Касарна Стенли |- |Капускасинг, Онтарио |14 декември 1914 |24 февруари 1920 |Барака |- |Нијагарски Водопади, Онтарио |15 декември 1915 |31 август 1918 |Оружарница |- |Бопор, Квебек |28 декември 1914 |22 јуни 1916 |Оружарница |- |Спирит Лејк, Квебек |13 јануари 1915 |28 јануари 1917 |Барака |- |Су Сент Мари, Онтарио |13 јануари 1915 |29 јануари 1918 |Оружарница |- |Амерст, Нова Шкотска |17 април 1915 |27 септември 1919 |Фабрика за железо |- |Монаше-Езеро Мара,<br />Британска Колумбија |2 јуни 1915 |29 јули 1917 |Шатори и бараки |- |Ферни-Морисеј,<br />Британска Колумбија |9 јуни 1915 |21 октомври 1918 |Изнајмени простории |- |Планината Банф-Касл, пештерата и басенот, Алберта |14 јули 1915 |15 јули 1917 |Зграда на Доминионскиот парк, шатори |- |Еџвуд, Британска Колумбија |19 август 1915 |23 септември 1916 |Бараки |- |Ревелстоук–Филд–Видра, Британска Колумбија |6 септември 1915 |23 октомври 1916 |Бараки |- |Џаспер, Алберта |8 февруари 1916 |31 август 1916 |Згради на Доминионските паркови |- |Мунсон, Алберта–<br /><br />Итон, [[Саскачеван]] |13 октомври 1918 |21 март 1919 |Железнички вагони |- |Валкартие, Квебек |24 април 1915 |23 октомври 1915 |Воен камп / шатори|} == Наследство == [[Податотека:Ukrainian_Internment_Memorial_Alberta.jpg|мини|Споменик во Селото на украинското културно наследство, источно од Едмонтон, Алберта. Вклучува карта што ги прикажува местата на камповите за интернирање низ Канада. Посветен на 11 август 2002 година.]] Од 1985 година, организираната украинско-канадска заедница постојано бара официјално признание за ова интернирање во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], спроведувајќи кампања што ја нагласува моралната, правната и политичката обврска за исправка на историската неправда. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Кампањата, предводена од Украинско-канадското здружение за граѓански слободи (УКЗГС), вклучува одбележување на местата на интернирање како историски места. Во моментов има дваесет плочи и споменици низ цела Канада во чест на интернирањето, вклучувајќи две на местата на поранешните концентрациони кампови во Националниот парк Банф. Тие се поставени од УКЗГС и нејзините поддржувачи. Во 1994 година, Јуриј Лухови и Националниот филмски одбор на Канада објавиле долгометражен документарец за операциите насловен како ''„Слободата имаше цена“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|title=Freedom Had A Price|work=yluhovy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329053957/http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|archive-date=2012-03-29|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Додека истражувал и го снимал филмот, Лухови открил никогаш порано видени слики од камповите и ги донирал на [[Национален архив на Канада|Националниот архив на Канада]]. На 25 ноември 2005 година, [[Сенат на Канада|Сенатот на Канада]] едногласно гласал за усвојување на Законот C-331, ''Законот за признавање на интернирање на лица од украинско потекло'', веднаш по гласањето во Долниот дом на 23 ноември 2005 година, и тој добил кралска согласност. <ref>{{Наведен закон|title=Bill C-331}}</ref> Овој закон потврдува дека лицата од украинско потекло биле интернирани во Канада за време на Првата светска војна и законски ја обврзало Владата на Канада да преговара за „договор во врска со мерките што можат да се преземат за признавање на интернирањето“ за образовни и комеморативни проекти. Мери Манко Хаскет, за која се смета дека е последната позната преживеана жртва, имала само 6 години кога била интернирана со своето семејство во Спирит Лејк. Починала во јули 2007 година. Во 2007 година била пронајдена уште една преживеана - Мери Ханчарук, родена во логорот Спирит Лејк; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|title=Internment camp survivor found|date=November 29, 2007|work=ucc.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Congress]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043722/http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|archive-date=2014-02-22|accessdate=February 10, 2014}}</ref> тогаш на 92 години, што ја прави последната позната преживеана од операциите. Починала во 2008 година. == Признавање и одговорност == Украинско-канадската кампања за признавање и надомест на штета ја предводеле членови на УКЗГС од средината на 1980-тите (во тоа време во рамките на Украинско-канадскиот конгрес). На 9 мај 2008 година, Владата на Канада основала фонд од 10 милиони долари. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internmentcanada.ca/about-the-fund.cfm|title=About the Fund|work=internmentcanada.ca|publisher=Canadian First World War Internment Recognition Fund|accessdate=15 April 2014}}</ref> Советот за завештанија на Канадскиот фонд за признавање на интернирања од Првата светска војна (СЗКФПИ) ја користи каматата заработена од таа сума за финансирање на проекти што го одбележуваат искуството на илјадници Украинци и други Европејци интернирани помеѓу 1914 и 1920 година и многу други кои претрпеле суспензија на нивните граѓански слободи. Средствата се чуваат во доверителство од Украинско-канадската фондација на Тарас Шевченко. На 12 септември 2009 година, СЗКФПИ бил официјално објавен со известување објавено во ''The Globe and Mail'' во кое се опишува како поединци или групи можат да се пријават за финансирање за комеморативни, образовни и културни активности што потсетуваат на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведени вести|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|title=Recognition, Restitution & Reconciliation|date=September 12, 2009|work=[[The Globe and Mail]]|access-date=January 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721165017/http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|archive-date=2015-07-21|via=Canadian First World War Internment Recognition Fund}}</ref> Еден од првите проекти финансирани од СЗКФПИ бил документарецот ''„Тајната на Џаџо“'', во режија на Џејмс Мотлук, емитуван на телевизијата Омни во 2009 година. <ref>{{Наведен извештај|access-date=January 8, 2025}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 4, 2009|title=Canadian Documentary Premiere on OMNI.2|url=http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml|publisher=[[Omni Television]]|access-date=January 8, 2025}}</ref> Овој филм ја раскажува приказната за откривањето на потврдата за условна слобода издадена на неговиот покоен дедо, Елијас, од страна на Мотлук во 1918 година. Неодамна, СЗКФПИ поддржал уште два филма, ''„Камповите“'' и ''„Тоа никогаш не се случило“'', од Рајан Бојко, како и подготовка на планови за часови и други образовни материјали соодветни за наставници низ Канада (достапни бесплатно на мрежната страницата на СЗКФПИ). Симпозиум во Кингстон на СЗКФПИ се одржал во Кингстон, Онтарио, од 17 до 20 јуни 2010 година, собирајќи активисти од заедницата, потомци, академици и уметници за да разговараат за начините и средствата за одбележување на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 23, 2010|title=National Symposium on Internment Operations Held at Queen's University|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/Media_Release_June_23_2010.pdf|access-date=January 8, 2025}}</ref> Изградбата на Интерпретативниот центар во кампот Спирит Лејк започнало во јули 2010 година <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=February 28, 2014}}</ref> и на 26 ноември 2011 година била официјално отворена на церемонија на која присуствувал [[Џејсон Кени]], тогашен министер за државјанство и имиграција, кој ги нарекол операциите за интернирање „мака“ на канадската историја. Советот за фондации на СЗКФПИ го направил финансирањето на овој интерпретативен центар еден од своите главни приоритети за доделување грантови, буџетирајќи 400.000 долари во период од пет години за овој проект. Постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада била отворена во Националниот историски локалитет „Кејв енд Бејсин“ во Националниот парк Банф во септември 2013 година од страна на Кени, тогашен министер за вработување и социјален развој и министер за мултикултурализам. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|title=Banff National Park - Enemy Aliens, Prisoners of War: Canada's First World War Internment Operations, 1914-1920|date=2013-09-06|work=pc.gc.ca|publisher=[[Parks Canada]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926030629/http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|archive-date=2013-09-26|accessdate=16 April 2014}}</ref> [[Податотека:St._Joseph's_Ukrainian_Catholic_Church_(Winnipeg)_-_2024_-_11.jpg|мини|Една од 100-те идентични плочи ''во спомен на првите национални операции за интернирање во Канада'', кои биле откриени во 2014 година]] На 22 август 2014 година, биле откриени сто двојазични англиско-француски плочи во знак на сеќавање на 100-годишнината од спроведувањето на ''Законот за воени мерки'' од 1914 година и почетокот на операциите за интернирање низ цела Канада. <ref>For a complete list of all of the "One Hundred" ({{Langx|uk|Сто}}) plaque sites, see {{Наведена мрежна страница|url=http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|title=CTO – 100 Plaques|work=uccla.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Civil Liberties Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710014154/http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|archive-date=2014-07-10|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Во 2017 година, СЗКФПИ ја поддржал инсталацијата на постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада во Историската сала на Канада во Канадскиот историски музеј во Гатино, [[Квебек]]. СЗКФПИ, исто така, обезбедил средства за откривање на голема нова изложба во 2021 година во музејот, која ќе се занимава со ''Законот за воени мерки'' и граѓанските слободи за време на Првата светска војна, [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и [[Октомвриска криза|Октомвриската криза]]. 100-годишнината од завршувањето на првите национални операции за интернирање во Канада била одбележана на 20 јуни 2020 година – соопштението било објавено од Украинско-канадската фондација за граѓански слободи во националното издание на ''The Globe and Mail'', со поддршка на СЗКФПИ. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 19, 2020|title=Remembering the 100th year since the end of Canada's first national internment operations|url=https://www.ucclf.ca/post/remembering-the-100th-year-since-the-end-of-canada-s-first-national-internment-operations|publisher=Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation|access-date=January 8, 2025}}</ref> [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Канада во Првата светска војна]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] bhiqzv4yy68hac2hszwz1ngo5m67t56 5571438 5571437 2026-06-04T06:00:39Z Тиверополник 1815 5571438 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Castle_mountain_internment_camp.jpg|десно|мини|250x250пкс|Спомен-плоча и статуа со наслов ''„Зошто?“'' ''/ „Пуркоа?“ / „Чому (Чому)?“'', од Џон Бокстел на локацијата на логорот Касл Маунтин, Национален парк Банф]] '''Протерувањето на украинските Канаѓани''' — дел од затворањето на непријателските странци во [[Канада]] за време и две години по завршувањето на [[Прва светска војна|Првата светска војна]]. Траело од 1914 до 1920 година, според условите на ''Законот за воени мерки''. Канада била во војна со [[Австроунгарија]]. Заедно со австро-унгарските воени затвореници, околу 8.000 украински мажи, жени и деца - оние Украинци со австро-унгарско државјанство, како и натурализирани британски државјани од украинско потекло - биле чувани во дваесет и четири логори за интернирање и сродни работни места (исто така познати, во тоа време, како [[Концентрационен логор|концентрациони логори]]). <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/gulag/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920 -- Canadian Gulag Archipelago|work=InfoUkes|accessdate=1 April 2010}}</ref> Нивните заштеди биле конфискувани, а на многумина им било одземено земјиштето додека биле затворени, бидејќи земјиштето било напуштено. Некои биле „ условно ослободени“ од логорите во 1916-17 година, многумина биле ставени да работат како неплатени работници на фарми, рудници и железници, каде што работната сила била оскудна. Голем дел од постојната канадска инфраструктура од 1916 до 1917 година била изградена од оваа неплатена работна сила. Други 80.000 не биле затворени, туку биле регистрирани како непријателски странци и биле обврзани редовно да се пријавуваат во полиција и биле обврзани постојано да носат документи за идентификација или да претрпат казнени последици. Срамот и траумата од интернирањето предизвикало голем број на [[Украинци]] да ги променат своите семејни имиња, да го сокријат своето затворање и да ги напуштат традициите поради страв од негативни последици - предизвикувајќи посттрауматско стресно растројство и меѓугенерациска траума. Покрај тоа, некои тврдат дека [[Влада на Канада|Владата на Канада]] одобрила уништување на клучни записи во 1950-тите, оставајќи ја документацијата да се основа на индивидуални семејни записи и молби до локалните заедници каде што се наоѓале логорите. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.infoukes.com/history/internment/|title=Ukrainian History -- Internment of Ukrainians in Canada 1914-1920|work=InfoUkes|accessdate=January 7, 2025}}</ref> == Интернирање == За време на [[Прва светска војна|Првата светска војна]], помеѓу Канаѓаните започнало растечко расположение против непријателските странци. Британската влада ја повикала Канада да не дејствува неселективно против потчинетите националности на [[Австроунгарија|Авструнгарија]], кои всушност биле пријателски настроени кон [[Британска Империја|Британското Царство]]. {{Sfn|Luciuk|2006}} Сепак, Отава зазела тврд став. Овие граѓани родени биле третирани како социјални отпадници, а многумина ја изгубиле својата работа. Според ''Законот за воени мерки'' од 1914 година, „странците од непријателска националност“ биле принудени да се регистрираат кај властите. Околу 70.000 Украинци од Авструнгарија спаѓале под овој опис. 8.579 мажи и некои жени и деца биле интернирани од [[Влада на Канада|Владата на Канада]], вклучувајќи 5.954 Австроунгарци, од кои повеќето веројатно биле етнички [[Украинци]]. {{Sfn|Kordan|2002}} Поголемиот дел од 8.600 интернирани лица биле млади мажи уапсени додека се обидувале да ја преминат границата во Соединетите Американски Држави за да бараат работа; обидот за напуштање на Канада бил нелегален. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Повеќето од интернираните биле сиромашни или невработени самохрани мажи, иако 81 жена и 156 деца (главно Германци во Вернон и Украинци во Спирит Лејк) немале друг избор освен да ги придружуваат мажите во два од логорите, во Спирит Лејк, во близина на Амос, Квебек, и Вернон, [[Британска Колумбија]]. Некои од интернираните биле родени во Канада, а други биле натурализирани британски државјани, <ref>{{Наведена книга|title=In fear of the barbed wire fence: Canada's first national internment operations and the Ukrainian Canadians, 1914-1920|last=Luciuk|first=Lubomyr|date=January 1, 2001|publisher=Kashtan Press|year=2001|isbn=189635422X|pages=1|language=English}}</ref> иако повеќето биле неодамнешни имигранти. Граѓаните на [[Руска Империја|Руското Царство]] генерално не биле интернирани. [[Податотека:Kapuskasing_ON_3.JPG|мини|Комеморативна статуа насловена како ''„Никогаш не заборавај“ / „Ne jamais oublier“ / „Ніколи не забути)“'', од Џон Бокстел, и оштетена плоча на гробиштата во логорот Капускасинг, северен [[Онтарио]] <ref>{{Наведени вести|url=http://www.cbc.ca/news/canada/sudbury/100-years-since-first-death-in-kapuskasing-internment-camp-1.3095314|title=100 years since first death in Kapuskasing internment camp|date=June 1, 2015|access-date=June 4, 2015|publisher=[[CBC News]]}}</ref>]] [[Податотека:Hawker-Eaton-InternmentCamp.jpg|мини|Спомен-камен во Музејот на железницата во Саскачеван, поранешен „Итон Сајдинг“ во близина на логорот Итон, еден од дваесет и четирите, каде што биле интернирани 8.579 цивили. На него пишува „Во спомен на оние што биле интернирани на ова место за време на Првата светска војна. Логор Итон 1919 година“.]] Голем дел од овие интернирани биле користени за принудна работа во логори за интернирање. {{Sfn|Kordan|2002}} Имало сериозен недостиг на земјоделска работна сила, па затоа во 1916-17 година речиси сите =биле „ условно ослободени“. {{Sfn|Swyripa|Thompson|1983}} Многу условно ослободени биле под старателство на локалните земјоделци. Тие биле платени по тековните плати, обично 20 центи на час, со педесет центи дневно одземање за сместување и храна. Други условно ослободени биле испраќани како платени работници во железниците и рудниците. {{Sfn|Minenko|1991}} Интернираните им ги предале сите свои пари на властите - вкупно 329.000 долари, од кои 298.000 долари им биле вратени по ослободувањето. {{Sfn|Minenko|1991}} === Кампови === Условите во камповите варирале, а кампот Касл Маунтин <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|title=Internment Camp Started|date=June 26, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120912090518/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0160.jpg|archive-date=2012-09-12|issue=18|volume=16}}</ref> – каде што работната сила придонела за создавањето на Националниот парк Банф <ref>{{Наведени вести|url=http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|title=Internment Camp Formed|date=June 19, 1915|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|archive-url=https://archive.today/20120910040907/http://www.ourfutureourpast.ca/newspapr/np_page2.asp?code=nnip0156.jpg|archive-date=2012-09-10|issue=17|volume=16}}</ref> – се сметала за исклучително суров и навредлив. {{Sfn|Kordan|Melnycky|1991}} Интернирањето продолжило уште две години по завршувањето на војната, иако повеќето Украинци биле условно пуштени на работа во приватни компании до 1917 година. Дури и како условно ослободени, тие сè уште биле обврзани редовно да се пријавуваат кај полициските власти. Федералните и покраинските влади и приватните претпријатија имале корист од трудот на интернираните и од конфискацијата на она малку богатство што го имале, од кое дел бил оставен во [[Банка на Канада|Банката на Канада]] на крајот од операциите за интернирање на 20 јуни 1920 година. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Мал број од Украинците, вклучувајќи мажи кои се сметале за „опасни странци“, [[Работничко движење|работнички радикали]] или особено проблематични интернирани, биле депортирани во Европа по војната, главно од логорот Капускасинг, кој бил последниот кој бил затворен. Од интернираните, 109 починале од разни болести и повреди здобиени во логорот, шест биле убиени при обид за бегство, а некои – според конечниот извештај на генерал-мајор Сер Вилијам Дилон Отер – полуделе или извршиле самоубиство <ref>{{Наведени вести|url=http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|title=Banff Internment Camp - Prisoner Suicide|date=December 30, 1916|work=[[Bow Valley Crag and Canyon|Crag & Canyon]]|access-date=January 7, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20101121214318/http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&transNo=783|archive-date=November 21, 2010|via=Canadian Great War Project}}</ref> како резултат на нивното затворање. Следува список на камповите: {| class="sortable wikitable plainrowheaders" !Местоположба !Дата на отворање !Дата на затварање !Description |- |[[Монтреал]], [[Квебек]] |13 август 1914 |30 ноември 1918 |Имиграциска сала |- |Кингстон, [[Онтарио]] |18 август 1914 |3 ноември 1917 |Тврдина Хенри |- |Винипег, [[Манитоба]] |1 септември 1914 |20 јули 1916 |Касарна Форт Озборн |- |Халифакс, [[Нова Шкотска]] |8 септември 1914 |3 октомври 1918 |Цитадела |- |Вернон, [[Британска Колумбија]] |18 септември 1914 |20 февруари 1920 |Зграда на покраинската влада |- |Нанаимо, Британска Колумбија |20 септември 1914 |17 септември 1915 |Зграда на покраинската влада |- |Брандон, Манитоба |22 септември 1914 |29 јули 1916 |Изложбена зграда |- |[[Алберта]] |30 септември 1914 |7 ноември 1916 |Изложбена зграда |- |Петавава, Онтарио |10 декември 1914 |8 мај 1916 |Воен камп |- |[[Торонто]], Онтарио |14 декември 1914 |2 октомври 1916 |Касарна Стенли |- |Капускасинг, Онтарио |14 декември 1914 |24 февруари 1920 |Барака |- |Нијагарски Водопади, Онтарио |15 декември 1915 |31 август 1918 |Оружарница |- |Бопор, Квебек |28 декември 1914 |22 јуни 1916 |Оружарница |- |Спирит Лејк, Квебек |13 јануари 1915 |28 јануари 1917 |Барака |- |Су Сент Мари, Онтарио |13 јануари 1915 |29 јануари 1918 |Оружарница |- |Амерст, Нова Шкотска |17 април 1915 |27 септември 1919 |Фабрика за железо |- |Монаше-Езеро Мара,<br />Британска Колумбија |2 јуни 1915 |29 јули 1917 |Шатори и бараки |- |Ферни-Морисеј,<br />Британска Колумбија |9 јуни 1915 |21 октомври 1918 |Изнајмени простории |- |Планината Банф-Касл, пештерата и басенот, Алберта |14 јули 1915 |15 јули 1917 |Зграда на Доминионскиот парк, шатори |- |Еџвуд, Британска Колумбија |19 август 1915 |23 септември 1916 |Бараки |- |Ревелстоук–Филд–Видра, Британска Колумбија |6 септември 1915 |23 октомври 1916 |Бараки |- |Џаспер, Алберта |8 февруари 1916 |31 август 1916 |Згради на Доминионските паркови |- |Мунсон, Алберта–<br /><br />Итон, [[Саскачеван]] |13 октомври 1918 |21 март 1919 |Железнички вагони |- |Валкартие, Квебек |24 април 1915 |23 октомври 1915 |Воен камп / шатори |}} == Наследство == [[Податотека:Ukrainian_Internment_Memorial_Alberta.jpg|мини|Споменик во Селото на украинското културно наследство, источно од Едмонтон, Алберта. Вклучува карта што ги прикажува местата на камповите за интернирање низ Канада. Посветен на 11 август 2002 година.]] Од 1985 година, организираната украинско-канадска заедница постојано бара официјално признание за ова интернирање во [[Прва светска војна|Првата светска војна]], спроведувајќи кампања што ја нагласува моралната, правната и политичката обврска за исправка на историската неправда. {{Sfn|Kordan|Mahovsky|2004}} Кампањата, предводена од Украинско-канадското здружение за граѓански слободи (УКЗГС), вклучува одбележување на местата на интернирање како историски места. Во моментов има дваесет плочи и споменици низ цела Канада во чест на интернирањето, вклучувајќи две на местата на поранешните концентрациони кампови во Националниот парк Банф. Тие се поставени од УКЗГС и нејзините поддржувачи. Во 1994 година, Јуриј Лухови и Националниот филмски одбор на Канада објавиле долгометражен документарец за операциите насловен како ''„Слободата имаше цена“''. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|title=Freedom Had A Price|work=yluhovy.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20120329053957/http://www.yluhovy.com/MML/FHAP.html|archive-date=2012-03-29|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Додека истражувал и го снимал филмот, Лухови открил никогаш порано видени слики од камповите и ги донирал на [[Национален архив на Канада|Националниот архив на Канада]]. На 25 ноември 2005 година, [[Сенат на Канада|Сенатот на Канада]] едногласно гласал за усвојување на Законот C-331, ''Законот за признавање на интернирање на лица од украинско потекло'', веднаш по гласањето во Долниот дом на 23 ноември 2005 година, и тој добил кралска согласност. <ref>{{Наведен закон|title=Bill C-331}}</ref> Овој закон потврдува дека лицата од украинско потекло биле интернирани во Канада за време на Првата светска војна и законски ја обврзало Владата на Канада да преговара за „договор во врска со мерките што можат да се преземат за признавање на интернирањето“ за образовни и комеморативни проекти. Мери Манко Хаскет, за која се смета дека е последната позната преживеана жртва, имала само 6 години кога била интернирана со своето семејство во Спирит Лејк. Починала во јули 2007 година. Во 2007 година била пронајдена уште една преживеана - Мери Ханчарук, родена во логорот Спирит Лејк; <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|title=Internment camp survivor found|date=November 29, 2007|work=ucc.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Congress]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222043722/http://www.ucc.ca/2007/11/29/internment-camp-survivor-found/|archive-date=2014-02-22|accessdate=February 10, 2014}}</ref> тогаш на 92 години, што ја прави последната позната преживеана од операциите. Починала во 2008 година. == Признавање и одговорност == Украинско-канадската кампања за признавање и надомест на штета ја предводеле членови на УКЗГС од средината на 1980-тите (во тоа време во рамките на Украинско-канадскиот конгрес). На 9 мај 2008 година, Владата на Канада основала фонд од 10 милиони долари. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.internmentcanada.ca/about-the-fund.cfm|title=About the Fund|work=internmentcanada.ca|publisher=Canadian First World War Internment Recognition Fund|accessdate=15 April 2014}}</ref> Советот за завештанија на Канадскиот фонд за признавање на интернирања од Првата светска војна (СЗКФПИ) ја користи каматата заработена од таа сума за финансирање на проекти што го одбележуваат искуството на илјадници Украинци и други Европејци интернирани помеѓу 1914 и 1920 година и многу други кои претрпеле суспензија на нивните граѓански слободи. Средствата се чуваат во доверителство од Украинско-канадската фондација на Тарас Шевченко. На 12 септември 2009 година, СЗКФПИ бил официјално објавен со известување објавено во ''The Globe and Mail'' во кое се опишува како поединци или групи можат да се пријават за финансирање за комеморативни, образовни и културни активности што потсетуваат на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведени вести|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|title=Recognition, Restitution & Reconciliation|date=September 12, 2009|work=[[The Globe and Mail]]|access-date=January 8, 2025|archive-url=https://web.archive.org/web/20150721165017/http://internmentcanada.ca/PDF/media/GlobeMail_12Sep09.pdf|archive-date=2015-07-21|via=Canadian First World War Internment Recognition Fund}}</ref> Еден од првите проекти финансирани од СЗКФПИ бил документарецот ''„Тајната на Џаџо“'', во режија на Џејмс Мотлук, емитуван на телевизијата Омни во 2009 година. <ref>{{Наведен извештај|access-date=January 8, 2025}}</ref> <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 4, 2009|title=Canadian Documentary Premiere on OMNI.2|url=http://www.omnitv.ca/ontario/info/press/p_20090604.shtml|publisher=[[Omni Television]]|access-date=January 8, 2025}}</ref> Овој филм ја раскажува приказната за откривањето на потврдата за условна слобода издадена на неговиот покоен дедо, Елијас, од страна на Мотлук во 1918 година. Неодамна, СЗКФПИ поддржал уште два филма, ''„Камповите“'' и ''„Тоа никогаш не се случило“'', од Рајан Бојко, како и подготовка на планови за часови и други образовни материјали соодветни за наставници низ Канада (достапни бесплатно на мрежната страницата на СЗКФПИ). Симпозиум во Кингстон на СЗКФПИ се одржал во Кингстон, Онтарио, од 17 до 20 јуни 2010 година, собирајќи активисти од заедницата, потомци, академици и уметници за да разговараат за начините и средствата за одбележување на првите национални операции за интернирање во Канада. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 23, 2010|title=National Symposium on Internment Operations Held at Queen's University|url=http://internmentcanada.ca/PDF/media/Media_Release_June_23_2010.pdf|access-date=January 8, 2025}}</ref> Изградбата на Интерпретативниот центар во кампот Спирит Лејк започнало во јули 2010 година <ref>{{Наведена изјава за печат|access-date=February 28, 2014}}</ref> и на 26 ноември 2011 година била официјално отворена на церемонија на која присуствувал [[Џејсон Кени]], тогашен министер за државјанство и имиграција, кој ги нарекол операциите за интернирање „мака“ на канадската историја. Советот за фондации на СЗКФПИ го направил финансирањето на овој интерпретативен центар еден од своите главни приоритети за доделување грантови, буџетирајќи 400.000 долари во период од пет години за овој проект. Постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада била отворена во Националниот историски локалитет „Кејв енд Бејсин“ во Националниот парк Банф во септември 2013 година од страна на Кени, тогашен министер за вработување и социјален развој и министер за мултикултурализам. <ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|title=Banff National Park - Enemy Aliens, Prisoners of War: Canada's First World War Internment Operations, 1914-1920|date=2013-09-06|work=pc.gc.ca|publisher=[[Parks Canada]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20130926030629/http://www.pc.gc.ca/eng/pn-np/ab/banff/natcul/histoire-history/internement-internment.aspx|archive-date=2013-09-26|accessdate=16 April 2014}}</ref> [[Податотека:St._Joseph's_Ukrainian_Catholic_Church_(Winnipeg)_-_2024_-_11.jpg|мини|Една од 100-те идентични плочи ''во спомен на првите национални операции за интернирање во Канада'', кои биле откриени во 2014 година]] На 22 август 2014 година, биле откриени сто двојазични англиско-француски плочи во знак на сеќавање на 100-годишнината од спроведувањето на ''Законот за воени мерки'' од 1914 година и почетокот на операциите за интернирање низ цела Канада. <ref>For a complete list of all of the "One Hundred" ({{Langx|uk|Сто}}) plaque sites, see {{Наведена мрежна страница|url=http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|title=CTO – 100 Plaques|work=uccla.ca|publisher=[[Ukrainian Canadian Civil Liberties Association]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20140710014154/http://www.uccla.ca/CTO_100plaques.htm|archive-date=2014-07-10|accessdate=January 8, 2025}}</ref> Во 2017 година, СЗКФПИ ја поддржал инсталацијата на постојана изложба за првите национални операции за интернирање во Канада во Историската сала на Канада во Канадскиот историски музеј во Гатино, [[Квебек]]. СЗКФПИ, исто така, обезбедил средства за откривање на голема нова изложба во 2021 година во музејот, која ќе се занимава со ''Законот за воени мерки'' и граѓанските слободи за време на Првата светска војна, [[Втора светска војна|Втората светска војна]] и [[Октомвриска криза|Октомвриската криза]]. 100-годишнината од завршувањето на првите национални операции за интернирање во Канада била одбележана на 20 јуни 2020 година – соопштението било објавено од Украинско-канадската фондација за граѓански слободи во националното издание на ''The Globe and Mail'', со поддршка на СЗКФПИ. <ref>{{Наведена изјава за печат|date=June 19, 2020|title=Remembering the 100th year since the end of Canada's first national internment operations|url=https://www.ucclf.ca/post/remembering-the-100th-year-since-the-end-of-canada-s-first-national-internment-operations|publisher=Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation|access-date=January 8, 2025}}</ref> == Наводи == {{наводи}} ==Дополнително читање== * {{cite book |editor-last1=Kordan |editor-first1=Bohdan S. |editor-last2=Melnycky |editor-first2=Peter |year=1991 |title=In the Shadow of the Rockies: Diary of the Castle Mountain Internment Camp, 1915–1917 |url=https://archive.org/details/inshadowofrockie00unse |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |isbn=0-920862-79-9}} * {{cite journal |last1=Farney |first1=James |last2=Kordan |first2=Bohdan S. |date=Winter 2005 |title=The Predicament of Belonging: The Status of Enemy Aliens in Canada, 1914 |url=http://web.ebscohost.com/ehost/pdfviewer/pdfviewer?sid=1653b2d3-9393-4a18-a169-fb651697b598%40sessionmgr13&vid=1&hid=12 |journal=[[Journal of Canadian Studies]] |volume=39 |issue=1 |pages=74–89 |doi=10.1353/jcs.2006.0003|url-access=subscription }} * {{cite book |last=Kordan |first=Bohdan S. |year=2002 |title=Enemy Aliens, Prisoners of War: Internment in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/enemyalienspriso0000kord |url-access=limited |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2350-2}} * {{cite book |last1=Kordan |first1=Bohdan S. |last2=Mahovsky |first2= Craig |year=2004 |title=A Bare and Impolitic Right: Internment and Ukrainian-Canadian Redress |location=Montreal & Kingston |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=0-7735-2733-8}} * {{cite book |last=Minenko |first=Mark |editor-last1=Luciuk |editor-first1=Lubomyr |editor-last2=Hryniuk |editor-first2=Stella |year=1991 |chapter=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations |chapter-url=https://archive.org/details/canadasukrainian0000unse/page/288/mode/2up |chapter-url-access=limited |title=Canada's Ukrainians: Negotiating an Identity |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |pages=288–303 |isbn=0-8020-5978-3}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2000 |title=Searching for Place: Ukrainian Displaced Persons, Canada, and the Migration of Memory |url=https://archive.org/details/searchingforplac0000luci |url-access=limited |location=Toronto |publisher=University of Toronto Press |isbn=0-8020-8088-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr |year=2001 |title=In Fear of the Barbed Wire Fence: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-22-X}} * {{cite book |last=Luciuk |first=Lubomyr Y. |year=2006 |title=Without Just Cause: Canada's First National Internment Operations and the Ukrainian Canadians, 1914–1920 |url=https://archive.org/details/withoutjustcause0000luci |url-access=limited |location=Kingston |publisher=Kashtan Press |isbn=1-896354-40-8}} * {{cite AV media |last=Luhovy |first=Yurij |year=1994 |title=Freedom Had a Price: Canada's First Internment Operation 1914–1920 |type=VHS/DVD |publisher=La Maison de Montage Luhovy Inc. |minutes=55}} * {{cite book |last=Martynowych |first=Orest |year=1991 |chapter=Registration, Internment and Censorship |title=Ukrainians in Canada: The Formative Period, 1891–1924 |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies Press |pages=323–334 |isbn=0-920862-76-4}} * {{cite book |editor-last1=Swyripa |editor-first1=Frances |editor-last2=Thompson |editor-first2=John Herd |editor-link2=John Herd Thompson |year=1983 |title=Loyalties in Conflict: Ukrainians in Canada During the Great War |url=https://archive.org/details/loyaltiesinconfl00swyr |location=Edmonton |publisher=Canadian Institute of Ukrainian Studies |isbn=0-920862-22-5}} * [http://www.italiancanadianww2.ca/ "Italian Canadians interned in Canada. Italian Canadians as Enemy Aliens: Memories of WWII] == Надворешни врски == {{Commons category|World War I internment in Canada}} * [http://www.parl.gc.ca/legisinfo/index.asp?Language=E&Chamber=N&StartList=A&EndList=Z&Session=13&Type=0&Scope=I&query=4229&List=toc-1 Bill C-331], ''An Act to acknowledge that persons of Ukrainian origin were interned in Canada during the First World War and to provide for recognition of this event''. * [https://www.theglobeandmail.com/servlet/ArticleNews/TPStory/LAC/20050825/UKRANIANS25/TPNational/TopStories PM Reaches out to Ukrainians] – ''The Globe and Mail'', August 25, 2005 * [http://www.internmentcanada.ca/ Canadian First World War Internment Recognition Fund] * [http://www.canadiangreatwarproject.com/transcripts/transcriptDisplay.asp?Type=N&Id=788 Escape Attempt at Castle Mountain] * [http://www.ucclf.ca/ Ukrainian Canadian Civil Liberties Foundation] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Канада во Првата светска војна]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] t07c3dbrmf1lewdaoi3kasa0g76wjmp Разговор:Протерување на украинските Канаѓани 1 1396730 5571436 2026-06-04T05:47:46Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571436 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Црква „Св. Никола“ - Стрежево 0 1396731 5571439 2026-06-04T06:08:44Z Ehrlich91 24281 нс 5571439 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Никола |слика = |големина на слика = 250п |опис = |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Лисолајска |координати = {{coord|41|8|13|N|21|11|25|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Стрежево |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Свети Никола]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Никола''' — главна селска [[Црква (градба)|црква]] во битолското село [[Стрежево]], [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=192|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-06-04|archive-date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105541/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=192|url-status=dead}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во средишниот дел на селото, околу која се сместени селските гробишта. == Историја == Црквата е подигната во втората половина на {{римски|19}} век. Таа е именувана и како '''Горна црква''', бидејќи во минатото постоела Долна црква каде имало црквиште и каде биле старите селски гробишта. Кога била изградена оваа црква и гробиштата биле пренесени на новата локација.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=260|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> == Поврзано == * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Лисолајска парохија]] * [[Стрежево]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Никола, Стрежево}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Никола во Македонија|Стрежево]] e5zig2njwucnsitxyy9cur7eutfmtlk Разговор:Црква „Св. Никола“ - Стрежево 1 1396732 5571440 2026-06-04T06:11:08Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5571440 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux Црква „Св. Јован“ - Стрежево 0 1396733 5571441 2026-06-04T06:13:42Z Ehrlich91 24281 нс 5571441 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Јован |слика = |големина на слика = 250п |опис = |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Лисолајска |координати = {{coord|41|8|0|N|21|11|29|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Стрежево |општина = Битола |држава = Македонија |патрон = [[Јован Крстител|Свети Јован]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= |површина = }} '''Свети Јован''' — главна манастирска [[Црква (градба)|црква]] на [[Стрежевски манастир|Стрежевскиот манастир]] во битолското село [[Стрежево]], [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=192|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-06-04|archive-date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105541/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=192|url-status=dead}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа над селото, сместена во дабова шума.<ref name=":0">{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina : antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован |authorlink=Јован Трифуноски|page=260|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}</ref> == Историја == До 1883 година, на местото на црквата имало само манастириште.<ref name=":0"/> == Поврзано == * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Лисолајска парохија]] * [[Стрежево]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Јован, Стрежево}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Јован во Македонија|Стрежево]] 63g2o3e249rutxhmkt1wuequixsad4e Разговор:Црква „Св. Јован“ - Стрежево 1 1396734 5571442 2026-06-04T06:15:27Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5571442 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux Википедија:Јубилејни статии/162.000 4 1396735 5571447 2026-06-04T06:58:38Z Kiril Simeonovski 3243 Создадена страница со: Ова е '''страница за избор на 162.000. јубилејна статија'''. Бројот од 162.000 статии бил надминат на 3 јуни 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 4 јуни 2026 годин... 5571447 wikitext text/x-wiki Ова е '''страница за избор на 162.000. јубилејна статија'''. Бројот од 162.000 статии бил надминат на 3 јуни 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 4 јуни 2026 година во 08:58 (CEST) и трае точно еден ден. == Правила == Кандидати се сите оние статии кои се создадени во ист ден кога е надмината илјадитата статија, а притоа поседуваат содржински квалитет и не се обележани со предлошките за превод, викификација, внимание и бришење. Статии обележани како никулци може да бидат предложени, доколку го задоволуваат горенаведениот критериум за квалитет. Оние статии кои се уредени од ботови или од нерегистрирани корисници не може да бидат предложени. Гласањето се одвива така што секој може да остави по еден глас <tt>{{tl|за}}</tt> ({{за}}) за било колку статии. ''Само гласовите од [[Википедија:Автопотврдени корисници|утврдените корисници]] ќе бидат земени предвид при сумирањето на резултатите.'' Гласањето завршува еден ден по отворањето. Во случај да гласале помалку од тројца корисници, времетраењето на гласањето се продолжува додека не биде исполнет минималниот број. == Кандидати == === [[1919 година во женската историја]] === === [[Виножитото на гравитацијата]] === === [[Захра Рахнавард]] === === [[Зелен пат на надежта]] === === [[Еден милион потписи]] === === [[Дуплесиови сирачиња]] === === [[Феминизмот во Канада]] === === [[Diphasiastrum alpinum]] === === [[Selaginella]] === === [[Ашурски протести]] === === [[Кампања „Зелен свиток“]] === === [[Persiankiwi]] === === [[Закон за заштита на семејството (Иран)]] === === [[L.A. Noire]] === === [[Alyssum gevgelicense]] === === [[Три генерации на човекови права]] === === [[Циркуски водител]] === === [[Право на развој]] === === [[Закони за земјиште (Ирска)]] === === [[Емпорија]] === === [[Индивидуални и групни права]] === === [[Малцински права]] === === [[Конференција „Иран по изборите“]] === === [[Протестна психоза]] === == Дискусија == == Одлука == <!--- Гласањето е завршено, а за јубилејна статија е избрана статијата „?“. ---> [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии|162.000]] l2rrh337af8ffp2k962n7oi5vtrg88y 5571463 5571447 2026-06-04T08:03:18Z Bjankuloski06 332 5571463 wikitext text/x-wiki Ова е '''страница за избор на 162.000. јубилејна статија'''. Бројот од 162.000 статии бил надминат на 3 јуни 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 4 јуни 2026 година во 08:58 (CEST) и трае точно еден ден. == Правила == Кандидати се сите оние статии кои се создадени во ист ден кога е надмината илјадитата статија, а притоа поседуваат содржински квалитет и не се обележани со предлошките за превод, викификација, внимание и бришење. Статии обележани како никулци може да бидат предложени, доколку го задоволуваат горенаведениот критериум за квалитет. Оние статии кои се уредени од ботови или од нерегистрирани корисници не може да бидат предложени. Гласањето се одвива така што секој може да остави по еден глас <tt>{{tl|за}}</tt> ({{за}}) за било колку статии. ''Само гласовите од [[Википедија:Автопотврдени корисници|утврдените корисници]] ќе бидат земени предвид при сумирањето на резултатите.'' Гласањето завршува еден ден по отворањето. Во случај да гласале помалку од тројца корисници, времетраењето на гласањето се продолжува додека не биде исполнет минималниот број. == Кандидати == === [[1919 година во женската историја]] === === [[Виножитото на гравитацијата]] === === [[Захра Рахнавард]] === === [[Зелен пат на надежта]] === === [[Милион потписи]] === === [[Дуплесиови сирачиња]] === === [[Феминизмот во Канада]] === === [[Diphasiastrum alpinum]] === === [[Selaginella]] === === [[Ашурски протести]] === === [[Кампања „Зелен свиток“]] === === [[Persiankiwi]] === === [[Закон за заштита на семејството (Иран)]] === === [[L.A. Noire]] === === [[Alyssum gevgelicense]] === === [[Три генерации на човекови права]] === === [[Циркуски водител]] === === [[Право на развој]] === === [[Закони за земјиште (Ирска)]] === === [[Емпорија]] === === [[Индивидуални и групни права]] === === [[Малцински права]] === === [[Конференција „Иран по изборите“]] === === [[Протестна психоза]] === == Дискусија == == Одлука == <!--- Гласањето е завршено, а за јубилејна статија е избрана статијата „?“. ---> [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии|162.000]] 3lj3s5tf8awm0gsg1eicw1qjnf74nnt 5571541 5571463 2026-06-04T11:24:10Z Jtasevski123 69538 /* Кандидати */ 5571541 wikitext text/x-wiki Ова е '''страница за избор на 162.000. јубилејна статија'''. Бројот од 162.000 статии бил надминат на 3 јуни 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 4 јуни 2026 година во 08:58 (CEST) и трае точно еден ден. == Правила == Кандидати се сите оние статии кои се создадени во ист ден кога е надмината илјадитата статија, а притоа поседуваат содржински квалитет и не се обележани со предлошките за превод, викификација, внимание и бришење. Статии обележани како никулци може да бидат предложени, доколку го задоволуваат горенаведениот критериум за квалитет. Оние статии кои се уредени од ботови или од нерегистрирани корисници не може да бидат предложени. Гласањето се одвива така што секој може да остави по еден глас <tt>{{tl|за}}</tt> ({{за}}) за било колку статии. ''Само гласовите од [[Википедија:Автопотврдени корисници|утврдените корисници]] ќе бидат земени предвид при сумирањето на резултатите.'' Гласањето завршува еден ден по отворањето. Во случај да гласале помалку од тројца корисници, времетраењето на гласањето се продолжува додека не биде исполнет минималниот број. == Кандидати == === [[1919 година во женската историја]] === {{за}} === [[Виножитото на гравитацијата]] === === [[Захра Рахнавард]] === === [[Зелен пат на надежта]] === === [[Милион потписи]] === {{за}} === [[Дуплесиови сирачиња]] === {{за}} === [[Феминизмот во Канада]] === {{за}} === [[Diphasiastrum alpinum]] === === [[Selaginella]] === {{за}} === [[Ашурски протести]] === {{за}} === [[Кампања „Зелен свиток“]] === === [[Persiankiwi]] === === [[Закон за заштита на семејството (Иран)]] === === [[L.A. Noire]] === {{за}} === [[Alyssum gevgelicense]] === === [[Три генерации на човекови права]] === {{за}} === [[Циркуски водител]] === === [[Право на развој]] === {{за}} === [[Закони за земјиште (Ирска)]] === {{за}} === [[Емпорија]] === {{за}} === [[Индивидуални и групни права]] === === [[Малцински права]] === === [[Конференција „Иран по изборите“]] === === [[Протестна психоза]] === == Дискусија == == Одлука == <!--- Гласањето е завршено, а за јубилејна статија е избрана статијата „?“. ---> [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии|162.000]] 3056873a398xo3vg5svgwxz9a8mtqa5 5571542 5571541 2026-06-04T11:24:31Z Jtasevski123 69538 /* Кандидати */ 5571542 wikitext text/x-wiki Ова е '''страница за избор на 162.000. јубилејна статија'''. Бројот од 162.000 статии бил надминат на 3 јуни 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 4 јуни 2026 година во 08:58 (CEST) и трае точно еден ден. == Правила == Кандидати се сите оние статии кои се создадени во ист ден кога е надмината илјадитата статија, а притоа поседуваат содржински квалитет и не се обележани со предлошките за превод, викификација, внимание и бришење. Статии обележани како никулци може да бидат предложени, доколку го задоволуваат горенаведениот критериум за квалитет. Оние статии кои се уредени од ботови или од нерегистрирани корисници не може да бидат предложени. Гласањето се одвива така што секој може да остави по еден глас <tt>{{tl|за}}</tt> ({{за}}) за било колку статии. ''Само гласовите од [[Википедија:Автопотврдени корисници|утврдените корисници]] ќе бидат земени предвид при сумирањето на резултатите.'' Гласањето завршува еден ден по отворањето. Во случај да гласале помалку од тројца корисници, времетраењето на гласањето се продолжува додека не биде исполнет минималниот број. == Кандидати == === [[1919 година во женската историја]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Виножитото на гравитацијата]] === === [[Захра Рахнавард]] === === [[Зелен пат на надежта]] === === [[Милион потписи]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Дуплесиови сирачиња]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Феминизмот во Канада]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Diphasiastrum alpinum]] === === [[Selaginella]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Ашурски протести]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Кампања „Зелен свиток“]] === === [[Persiankiwi]] === === [[Закон за заштита на семејството (Иран)]] === === [[L.A. Noire]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Alyssum gevgelicense]] === === [[Три генерации на човекови права]] === {{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Циркуски водител]] === === [[Право на развој]] === {{за}} === [[Закони за земјиште (Ирска)]] === {{за}} === [[Емпорија]] === {{за}} === [[Индивидуални и групни права]] === === [[Малцински права]] === === [[Конференција „Иран по изборите“]] === === [[Протестна психоза]] === == Дискусија == == Одлука == <!--- Гласањето е завршено, а за јубилејна статија е избрана статијата „?“. ---> [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии|162.000]] ovdajy9oh2vs8e7mr14uvlpduvav25n 5571546 5571542 2026-06-04T11:25:15Z Jtasevski123 69538 5571546 wikitext text/x-wiki Ова е '''страница за избор на 162.000. јубилејна статија'''. Бројот од 162.000 статии бил надминат на 3 јуни 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 4 јуни 2026 година во 08:58 (CEST) и трае точно еден ден. == Правила == Кандидати се сите оние статии кои се создадени во ист ден кога е надмината илјадитата статија, а притоа поседуваат содржински квалитет и не се обележани со предлошките за превод, викификација, внимание и бришење. Статии обележани како никулци може да бидат предложени, доколку го задоволуваат горенаведениот критериум за квалитет. Оние статии кои се уредени од ботови или од нерегистрирани корисници не може да бидат предложени. Гласањето се одвива така што секој може да остави по еден глас <tt>{{tl|за}}</tt> ({{за}}) за било колку статии. ''Само гласовите од [[Википедија:Автопотврдени корисници|утврдените корисници]] ќе бидат земени предвид при сумирањето на резултатите.'' Гласањето завршува еден ден по отворањето. Во случај да гласале помалку од тројца корисници, времетраењето на гласањето се продолжува додека не биде исполнет минималниот број. == Кандидати == === [[1919 година во женската историја]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Виножитото на гравитацијата]] === === [[Захра Рахнавард]] === === [[Зелен пат на надежта]] === === [[Милион потписи]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Дуплесиови сирачиња]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Феминизмот во Канада]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Diphasiastrum alpinum]] === === [[Selaginella]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Ашурски протести]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Кампања „Зелен свиток“]] === === [[Persiankiwi]] === === [[Закон за заштита на семејството (Иран)]] === === [[L.A. Noire]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Alyssum gevgelicense]] === === [[Три генерации на човекови права]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Циркуски водител]] === === [[Право на развој]] === #{{за}} === [[Закони за земјиште (Ирска)]] === #{{за}} === [[Емпорија]] === #{{за}} === [[Индивидуални и групни права]] === === [[Малцински права]] === === [[Конференција „Иран по изборите“]] === === [[Протестна психоза]] === == Дискусија == == Одлука == <!--- Гласањето е завршено, а за јубилејна статија е избрана статијата „?“. ---> [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии|162.000]] ozdv41xhgqje2rfq6w0akziap15w88k 5571547 5571546 2026-06-04T11:25:36Z Jtasevski123 69538 5571547 wikitext text/x-wiki Ова е '''страница за избор на 162.000. јубилејна статија'''. Бројот од 162.000 статии бил надминат на 3 јуни 2026 година, па така вклучени се сите статии кои ги задоволуваат критериумите, а се создадени во текот на овој ден. Гласањето е отворено на 4 јуни 2026 година во 08:58 (CEST) и трае точно еден ден. == Правила == Кандидати се сите оние статии кои се создадени во ист ден кога е надмината илјадитата статија, а притоа поседуваат содржински квалитет и не се обележани со предлошките за превод, викификација, внимание и бришење. Статии обележани како никулци може да бидат предложени, доколку го задоволуваат горенаведениот критериум за квалитет. Оние статии кои се уредени од ботови или од нерегистрирани корисници не може да бидат предложени. Гласањето се одвива така што секој може да остави по еден глас <tt>{{tl|за}}</tt> ({{за}}) за било колку статии. ''Само гласовите од [[Википедија:Автопотврдени корисници|утврдените корисници]] ќе бидат земени предвид при сумирањето на резултатите.'' Гласањето завршува еден ден по отворањето. Во случај да гласале помалку од тројца корисници, времетраењето на гласањето се продолжува додека не биде исполнет минималниот број. == Кандидати == === [[1919 година во женската историја]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Виножитото на гравитацијата]] === === [[Захра Рахнавард]] === === [[Зелен пат на надежта]] === === [[Милион потписи]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Дуплесиови сирачиња]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Феминизмот во Канада]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Diphasiastrum alpinum]] === === [[Selaginella]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Ашурски протести]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Кампања „Зелен свиток“]] === === [[Persiankiwi]] === === [[Закон за заштита на семејството (Иран)]] === === [[L.A. Noire]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Alyssum gevgelicense]] === === [[Три генерации на човекови права]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:24, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Циркуски водител]] === === [[Право на развој]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:25, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Закони за земјиште (Ирска)]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:25, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Емпорија]] === #{{за}}[[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] <small>([[User talk:Jtasevski123|разговор]])</small> 13:25, 4 јуни 2026 (CEST) === [[Индивидуални и групни права]] === === [[Малцински права]] === === [[Конференција „Иран по изборите“]] === === [[Протестна психоза]] === == Дискусија == == Одлука == <!--- Гласањето е завршено, а за јубилејна статија е избрана статијата „?“. ---> [[Категорија:Википедија:Јубилејни статии|162.000]] 0ff7adwriztq7p5nsqgs8o2r4kkczi2 Разговор:Црква „Рождество на Пресвета Богородица“ - Тепавци 1 1396736 5571453 2026-06-04T07:29:39Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5571453 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux Црква „Св. Архангел Михаил“ - Тепавци 0 1396737 5571454 2026-06-04T07:32:55Z Ehrlich91 24281 нс 5571454 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Архангел Михаил |слика = |големина на слика = 250п |опис = |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Новачка |координати = {{coord|40|59|38|N|21|33|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Тепавци |општина = Новаци |држава = Македонија |патрон = [[Архангел Михаил]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Архангел Михаил''' — нова селска [[Црква (градба)|црква]] во [[Битола|битолското]] село [[Тепавци]], [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=131|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-06-04|archive-date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105541/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=131|url-status=dead}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во западниот дел на селото. == Историја == Црквата е подигната во поново време.<ref name=":1"/> == Поврзано == * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Новачка парохија]] * [[Тепавци]] == Наводи == {{наводи|2}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Архангел Михаил, Тепавци}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Архангел Михаил во Македонија|Тепавци]] 6dyvjfgf4w42uyp84q0yqsucm1hpeaw 5571455 5571454 2026-06-04T07:33:05Z Ehrlich91 24281 /* Наводи */ 5571455 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Македонска црква |име = Свети Архангел Михаил |слика = |големина на слика = 250п |опис = |епархија = Преспанско-пелагониска |намесништво = Битолско |парохија = Новачка |координати = {{coord|40|59|38|N|21|33|28|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}} |место = Тепавци |општина = Новаци |држава = Македонија |патрон = [[Архангел Михаил]] |изградба = |завршено = |осветување = |живопис = |ктитор = |зограф = |рушење = |запалена = |водство = |мрежно место = |архитектонски тип = |архитектонски стил= }} '''Свети Архангел Михаил''' — нова селска [[Црква (градба)|црква]] во [[Битола|битолското]] село [[Тепавци]], [[Македонија]].<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=131|title=Мој Роден Крај|work=www.mojrodenkraj.com.mk|accessdate=2026-06-04|archive-date=2026-06-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230123105541/http://mojrodenkraj.com.mk/village.php?id=131|url-status=dead}}</ref> == Местоположба == Црквата се наоѓа во западниот дел на селото. == Историја == Црквата е подигната во поново време.<ref name=":1"/> == Поврзано == * [[Битолско архијерејско намесништво]] * [[Новачка парохија]] * [[Тепавци]] == Наводи == {{наводи}} {{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Архангел Михаил, Тепавци}} [[Категорија:Храмови посветени на Свети Архангел Михаил во Македонија|Тепавци]] j6tguy9fsg0v1blih74ud4hwsnryhhp Разговор:Црква „Св. Архангел Михаил“ - Тепавци 1 1396738 5571457 2026-06-04T07:34:59Z Ehrlich91 24281 Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} 5571457 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} {{ВПМ}} {{ВПМПЦ}} pc5t1ci4uc5ulu5qdop9ehuedaq01ux Систем за пропусници (Канада) 0 1396740 5571468 2026-06-04T09:03:45Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1327928917|Pass system (Canadian history)]]“ 5571468 wikitext text/x-wiki '''Системот за пропусници''' - систем на внатрешни пасоши за домородните Канаѓани помеѓу 1885 и 1941 година. Тој бил приспособен од Министерството за индијански работи (МИР), почнувајќи по Северозападниот бунт во 1885 година како дел од поширок напор за ограничување на домородното население во индијанските резервати, а потоа новоформиран преку Нумерираните договори. <ref name="ISE_IndianPolicy">{{Наведена мрежна страница|url=https://teaching.usask.ca/indigenoussk/import/indian_policy_and_the_early_reserve_period.php|title=Indian Policy and the Early Reserve Period|work=University of Saskatchewan|series=Indigenous Saskatchewan Encyclopedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626222911/https://teaching.usask.ca/indigenoussk/import/indian_policy_and_the_early_reserve_period.php|archive-date=June 26, 2021|accessdate=June 26, 2021}}</ref> <ref name="Carter_1990">{{Наведена книга|url=https://www.mqup.ca/lost-harvests-products-9780773557444.php|title=Lost Harvests|last=Carter|first=Sarah|date=1990|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=9780773557444|access-date=June 26, 2021}}</ref> {{Rp|162–5}}Системот, првично наменет како привремена мерка за смирување на нередите во прериските провинции, на крајот станал трајна карактеристика на федералната политика за индијански работи. <ref name="Barron_1988">{{Наведено списание|last=Barron|first=F. Laurie|date=1988|title=The Indian Pass System in the Canadian West, 1882-1935|url=https://saskarchives.com/sites/default/files/barron_indianpasssystem_prairieforum_vol13_no1_pp25ff.pdf|journal=Prairie Forum|volume=13|issue=1|pages=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414080123/https://www.saskarchives.com/sites/default/files/barron_indianpasssystem_prairieforum_vol13_no1_pp25ff.pdf|archive-date=April 14, 2021|access-date=June 27, 2021}}</ref> <ref name="CBC_Cram_20160220">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/news/aboriginal/dark-history-canada-s-pass-system-1.3454022|title=Dark history of Canada's First Nations pass system uncovered in documentary|last=Cram|first=Stephanie|date=February 19, 2016|work=CBC News|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|accessdate=February 20, 2016}}</ref> [[Парламент на Канада|Парламентот]] никогаш не го одобрил системот на пропусници; тоа бил административна политика на Министерството за индијански работи. <ref name="Carter_1999">{{Наведена книга|title=Aboriginal People and Colonizers of Western Canada to 1900|last=Carter|first=Sarah|date=1999|publisher=University of Toronto Press|isbn=0802079954|pages=195}}</ref> Системот останал на сила до 1941 година; неговата цел била да се ограничи [[Слобода на движење|слободата на движење]] на домородното население. Федералните службеници тврделе дека „Индијанците мора да се држат одвоени од остатокот од општеството за нивно добро, бидејќи контактот имал стремеж да им биде штетен“. Системот главно бил имплементиран во Алберта и други региони во западните прерии, во областите од Договорот 4, Договорот 6 и Договорот 7. Федералната влада формално го укинала системот во 1941 година. <ref name="thestar_Smith_20160409">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/04/09/documentary-chases-fragile-trail-of-pass-system-that-once-controlled-movement-of-first-nations.html|title=Documentary chases fragile trail of pass system that once controlled movement of First Nations|last=Smith|first=Johanna|date=April 9, 2016|work=The Star|access-date=June 29, 2021|location=Ottawa, Ontario}}</ref> <ref name="thestar_Smith_20160410">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/01/10/the-pass-system-explores-dark-chapter-in-canadian-history.html|title='The Pass System' explores dark chapter in Canadian history|last=Smith|first=Joanna|date=April 10, 2016|work=Toronto Star|access-date=June 26, 2021}}</ref> Системот за пропусници го администрирало Министерството за индијански работи (МИР); неговото овластување за тоа произлегувало од одредба од Законот за индијанците, која им давала на локалните индијански агенти овластувања на мировни судии. Според широките овластувања што им биле дадени за администрирање на резерватите, агентите станале одговорни за спроведување на системот за пропусници; ова често се правело донекаде произволно. Под изговор на широко дефинирани прекршоци за скитници и безделничење, службениците на Северозападната коњаничка полиција (СЗКП) биле овластени да ги притворат домородните лица кои биле надвор од резерватот без соодветна документација. <ref name="Barron_1984">{{Наведено списание|last=Barron|first=F. Laurie|date=1984|title=A Summary of Federal Indian Policy in the Canadian West, 1867–1984|url=http://iportal.usask.ca/docs/Native_studies_review/v1/issue1/pp28-39.pdf|journal=Native Studies Review|volume=1|pages=28–39|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626213630/http://iportal.usask.ca/docs/Native_studies_review/v1/issue1/pp28-39.pdf|archive-date=June 26, 2021|access-date=June 26, 2021}}</ref> {{Rp|30}}Притворениците обично би биле вратени во нивните резерви; казната за напуштање на резерватот без дозвола можело да вклучува затворска казна. Во извештајот од 2015 година за истрагата на Комисијата за вистина и помирување (КВП) се опишани политиките на системот за пропусници, индијанскиот резервен систем и индинанскиот систем на интернатско образование како „агресивна асимилација“. {{Rp|133}} == Контекст == [[Податотека:Numbered-Treaties-Map.svg|лево|мини|250x250пкс|Карта на нумерирани договори на Канада. Границите се приближни.]] Комисијата за вистина и помирување (КВП) го опишала периодот од 1764 до 1969 година како време на „Раселување и асимилација“. Од 1871 до 1880-тите, како што земјоделските населби се ширеле низ прериите, канадската влада ги потпишала [[Нумерирани договори|Нумерираните договори]], го воспоставила системот на резервати и ги охрабрила Првите нации да го усвојат земјоделството со создавање на индустриски интернати. <ref name="McQuillan_1980">{{Наведено списание|last=McQuillan|first=D. Aidan|date=1980|title=Creation of Indian Reserves on the Canadian Prairies 1870-1885|url=https://www.jstor.org/stable/214075|journal=Geographical Review|volume=70|issue=4|pages=379–396|bibcode=1980GeoRv..70..379M|doi=10.2307/214075|issn=0016-7428|jstor=214075|url-access=subscription|access-date=June 27, 2021}}</ref> До 1880-тите, по 80 години прекумерен лов, популациите на бизони во западните области - од кои зависеле Првите нации - се распаднале, што довело до глад. <ref name="Dobak_1996">{{Наведено списание|last=Dobak|first=William A.|date=1996|title=Killing the Canadian Buffalo, 1821-1881|url=https://www.jstor.org/stable/969920|journal=The Western Historical Quarterly|volume=27|issue=1|pages=33–52|doi=10.2307/969920|issn=0043-3810|jstor=969920|url-access=subscription|access-date=2021-06-27}}</ref> Сара Картер опишала како „Бизонот бил основа на економијата на рамнините, обезбедувајќи им на луѓето не само клучен извор на протеини и витамини, туку и многу други потреби, вклучувајќи засолниште, облека, контејнери и алатки“. <ref name="Carter_2007">{{Наведена книга|url=http://blogs.ubc.ca/geog328/files/2015/09/Carter-2007-We-must-farm-to-enable-us-to-live.pdf|title=The Prairie West As Promised Land|last=Carter|first=Sarah|date=2007|publisher=University of Calgary Press|editor-last=Francis|editor-first=Douglas R.|location=Calgary|chapter='We Must Farm To Enable Us To Live': The Plains Cree And Agriculture To 1900|access-date=June 28, 2021|editor-last2=Kitzan|editor-first2=Chris|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110185650/http://blogs.ubc.ca/geog328/files/2015/09/Carter-2007-We-must-farm-to-enable-us-to-live.pdf|archive-date=January 10, 2021}}</ref> <ref name="Daschuk_2013">{{Наведена книга|title=Clearing the Plains: Disease, Politics of Starvation, and the Loss of Indigenous Life|last=Daschuk|first=James|date=2013|publisher=[[University of Regina Press]]|isbn=9780889776210|pages=386|oclc=840250989}}</ref> <ref name="Plummer_2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://activehistory.ca/2013/12/an-unsettling-prairie-history-a-review-of-james-daschuks-clearing-the-plains/|title=An Unsettling Prairie History: A Review of James Daschuk's Clearing the Plains|last=Plummer|first=Kevin|date=December 5, 2013|series=Active History|language=en-CA|accessdate=June 26, 2021}}</ref> Кон крајот на 18 и 19 век, епидемиите на сипаници ги десеткувале домородните заедници. <ref name="Daschuk_2013" /> Првите Нации немале друга алтернатива освен да ги прифатат политиките на владата. <ref name="Dobak_1996" /> Извештајот на КВП ги опишал политиките - вклучувајќи го резервниот систем, интернатските училишта и системот за пропусници - како „агресивна асимилација“. == Опсег == Историчарот од Универзитетот Ванкувер Ајленд, Кит Д. Смит, го опишал системот за пропусници во својата книга од 2009 година ''„Либерализам, надзор и отпор: домородни заедници во Западна Канада, 1877-1927“'', како „високо ефикасна компонента на „принудна и флексибилна“ „матрица“ на рестриктивни „закони, прописи и политики“ за „ограничување на домородните луѓе во нивните резерви“ и унапредување на „интересите на не-домородните доселеници“. <ref name="Smith_Keith_2009">{{Наведена книга|title=Liberalism, Surveillance, and Resistance: Indigenous Communities in Western Canada, 1877-1927|last=Smith|first=Keith Douglas|date=2009|publisher=Athabasca University Press|isbn=978-1-897425-39-8}}</ref> {{Rp|60–77}}<ref name="Smith_Keith_2016">{{Наведена книга|url=https://opentextbc.ca/postconfederation2e/chapter/11-6-living-with-treaties/|title=Canadian History: Post-Confederation|last=Smith|first=Keith|date=2016|editor-last=Belshaw|editor-first=John Douglas|location=Victoria, B.C.|chapter=Living with Treaties|access-date=June 28, 2021}}</ref> Смит напишал дека „Според оваа идеја, од жител на резерватот се барало најпрвин да обезбеди писмена дозвола од својот индијански агент доколку сакал да посети семејство или пријатели во блиско село; да ги провери своите деца во интернатско училиште; да учествува на прослава или да присуствува на културен настан во соседна заедница; да го напушти својот резерват за лов, рибарење и собирање ресурси; да најде платена работа; да патува во урбани центри; или да го напушти резерватот од која било друга причина.“ Системот на пропусници бил главно имплементиран во областите од Договорот 4, Договорот 6 и Договорот 7, регионите што станале провинции. == Улогата на федералните владини службеници (1879–1890-ти) == Џон А. Мекдоналд (1815–1891), Едгар Дјудни (1835–1916) и Хејтер Рид (1849–1936) биле тројцата федерални функционери кои станале „најистакнати во развојот и спроведувањето на индијанската политика“ во овој период. Мекдоналд станал првиот [[премиер на Канада]] од 1867 до 1873 година и имал втор мандат од 1878 до 1891 година. Од 1879 до 1887 година, Мекдоналд, кој бил и генерален началник за индијански работи и премиер, никогаш не ги посетил Првите Нации. Мекдоналд ветил трансконтинентална железница која требало да ја поврзе Британска Колумбија, која се приклучила на Конфедерацијата во 1871 година, со источна Канада. Кога го добил својот втор мандат, бил под притисок да ја заврши Канадската пацифичка железница. Последниот скок на 7 ноември 1885 година го означило завршувањето на железницата, за што Мекдоналд бил почестен од многумина, а осуден од други. <ref name="NaPo_Hopper_20180828">{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/canada/here-is-what-sir-john-a-macdonald-did-to-indigenous-people|title=Here is what Sir John A. Macdonald did to Indigenous people|last=Hopper|first=Tristin|date=August 28, 2018|work=National Post|access-date=June 30, 2021}}</ref> <ref name="G&M_AndrewGee_20200303">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/canada/article-the-railways-got-very-wealthy-on-our-land-how-rails-colonial-past/|title='The railways got very wealthy on our land': How rail's colonial past made it a target for blockades|last=Andrew-Gee|first=Eric|date=March 3, 2020|access-date=June 27, 2021|location=Toronto}}</ref> Националната приказна на Канада често го слави Мекдоналд и железницата на КП, бидејќи таа им донела просперитет на многу Канаѓани. Домородните народи биле отстранети од нивните традиционални земји за да се направи место за КПР, вклучувајќи приближно 5.000 домородни луѓе кои биле „протерани од Кипрес Хилс во Саскачеван само во 1880-тите […] Една тактика што ја користеле локалните индијански агенти против непослушните банди била да ги задржат оброците“. <ref name="G&M_AndrewGee_20200303" /> Во својата книга од 2013 година ''„Чистење на рамнините: болести, политика на гладување и губење на домородниот живот“'', канадскиот научник Џејмс Дашук опишал како „институционализацијата на системот за пропусници, кој ги ограничувал луѓето од Првите Нации во резервати, подоцна станала вектор за ширење на заразни болести“. <ref name="IIDJ_Boateng_2016">{{Наведено списание|last=Boateng|first=G. O.|date=2016|title=Book Review of Daschuk, J. (2013). Clearing the Plains: Disease, Politics of Starvation, and the Loss of Aboriginal Life|journal=The International Indigenous Policy Journal|volume=7|doi=10.18584/iipj.2016.7.1.6|doi-access=free}}</ref> Лоренс Ванкуфнет, кој живеел во Отава и е високо рангиран бирократ, често се наведува како лице одговорно за намалување на оброците во резервите на Првите Нации по пропаѓањето на стадата биволи, со цел да се минимизираат трошоците. Други историчари ја префрлаат вината во голема мера на Дјудни, кој бил познат по тоа што се вмешал во борби за моќ со Ванкуфнет. <ref name="Titley_20090201">{{Наведена книга|title=The Indian Commissioners: Agents of the State and Indian Policy in Canada's Prairie West, 1873 - 1932|last=Titley|first=Brian|date=February 1, 2009|publisher=The University of Alberta Press|isbn=978-0-88864-489-3|location=Edmonton}}</ref> Ванкуфнет прв алудирал на систем на пропусници во својот годишен извештај од 1884 година, тврдејќи дека тој има потенцијал да „ги спречи Индијанците неселективно да кампуваат во близина на белите населби“. Во 1879 година, Мекдоналд го избрал Дјудни да го наследи Дејвид Лерд како началник на индијанските работи поради „цврстината и тактичноста, зрелата проценка и искуството на Дјудни и „познавањето на индијанскиот карактер““. Дјудни служел како заменик-гувернер на Северозападните територии од 3 декември 1881 година до неговата оставка на 1 јули 1888 година како гувернер и како комесар. <ref name="Gavigan_2013">{{Наведена книга|url=https://www.ubcpress.ca/hunger-horses-and-government-men|title=Hunger, Horses, and Government Men - Criminal Law on the Aboriginal Plains, 1870-1905|last=Gavigan|first=Shelley A.M.|date=2013|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-2253-4|access-date=June 27, 2021}}</ref> {{Rp|124}}Дјудни го ангажирал Хејтер Рид (1849–1936) како негов помошник-комесар. Рид, кој бил препорачан од Дјудни за негова замена како индијански комесар, продолжил да спроведува политики на одделот што промовирале „заштита, цивилизација и асимилација“. Рид рече: „Ако Индиецот треба да стане извор на профит за земјата, јасно е дека тој мора да се спои со белото население.“ === Улогата на локалните индиски агенти === Во 1870-тите, DIA поставила локални индијански агенти за „обезбедување социјална контрола и социјална преобразба на групите на Првите Нации“. Во 1885 година, моќта на локалните индијански агенти била проширена, давајќи им овластување како мировни судии во правни прашања, како и право да ги ограничат домородните луѓе во нивните резерви преку системот за пропусници. Тие веќе имале овластување „да препорачаат отстранување на поглаварот од советот и да ги принудат децата или да посетуваат или да одбијат дете да посетува интернатски училишта“. <ref name="ASC_Ts467">{{Наведување|last=Alberta Regional Professional Development Consortium|series=Alberta Schools Conversation Guide|title=Treaties 4, 6, 7|journal=Alberta Schools Council|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630162944/https://www.albertaschoolcouncils.ca/public/download/documents/57296|url=https://www.albertaschoolcouncils.ca/public/download/documents/57296|access-date=June 30, 2021|archivedate=June 30, 2021}}</ref> == Отпор == Во средината на 1880-тите, во округот Саскачеван во Северозападните територии, народот [[Кри (народ)|Кри]] од Договорот 6, предводен од Мистахимасква (Голема Мечка) (1825–1888), се соочил со глад бидејќи стадата бизони исчезнувале. Голема Мечка се кренала во фрустрација против владата и протестирала против договорите. За пет месеци во 1885 година, тие влегле во вооружен судир со канадската влада. Овие комбинирани настани се познати како [[Северозападно востание]]. Вооружениот одговор од федералната влада ги завршил востанијата и ги обесхрабрил другите. По овој неуспешен бунт, канадската влада се соочила со малку отпор кон нејзиното проширување, <ref name="McLeod_1999">{{Наведено списание|last=McLeod|first=Neil|date=1999|title=Rethinking Treaty Six in the spirit of Mistah maskwa (Big Bear)|url=http://www3.brandonu.ca/cjns/19.1/cjnsv19no1_pg69-89.pdf|journal=The Canadian Journal of Native Studies|volume=XIX|pages=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603124505/http://www3.brandonu.ca/cjns/19.1/cjnsv19no1_pg69-89.pdf|archive-date=June 3, 2021|access-date=June 27, 2021}}</ref> доаѓањето на доселениците и изградбата на железницата. Рид, тогашен индијански агент за регионот [[Саскачеван]], <ref name="Nestor_1998">{{Наведена книга|url=https://www.nlc-bnc.ca/obj/s4/f2/dsk2/ftp01/MQ30528.pdf|title=Hayter Reed, Severalty, and the Subdivision of Indian Reserves on the Canadian Prairies|last=Nestor|first=Robert James|publisher=[[University of Regina]]|year=1998|location=[[Regina, Saskatchewan]]|pages=29|type=M.A. diss.|access-date=June 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627195558/https://www.nlc-bnc.ca/obj/s4/f2/dsk2/ftp01/MQ30528.pdf|archive-date=June 27, 2021}}</ref> го замолил Мекдоналд да го ограничи движењето на Индијанците и нагласил дека безбедноста и благосостојбата на земјата и белите доселеници се во опасност. На 26 март 1885 година, началникот на Северозападната коњаничка полиција (СЗКП) се обидел да го заземе она што го сметал за важна точка за снабдување. Како резултат на тоа спротиставување, 12 луѓе од СЗКП загинале, а 11 биле ранети. Пет Мети и 1 Кри исто така биле убиени во битката. <ref>{{Наведена книга|title=A Concise History of Canada's First Nations|last=Olive Patricia Dickason|last2=William Newbigging|date=2015|publisher=Oxford University Press|edition=3rd}}</ref> {{Rp|207–9}}<ref>{{Наведување|title=Aftermath of the North-West Resistance/Riel Resistance|series=Gladue Rights Research Database|access-date=June 27, 2021|url=http://drc.usask.ca/projects/gladue/view_record.php?table=event&id=536&from=browse}}</ref> Во текот на 1884 и 1885 година, се појавил системот за пропусници откако Дјудни ѝ наложил на новоформираната Северозападна коњаничка полиција (СЗКП) да „ги притвора домородните водачи додека се обидуваат да патуваат на состаноци, да ги растура собирите каде што се разговарало за правен отпор и судски предизвици, и [користила] оброци за да ги присили луѓето од рамнините да се покорат“. <ref name="Belshaw_2016">{{Наведена книга|url=https://opentextbc.ca/postconfederation/|title=Canada and the First Nations of the West|last=Belshaw|first=John Douglas|date=2016|isbn=9781989623138|series=Canadian History: Post-Confederation|location=Victoria, B.C.|access-date=June 28, 2021}}</ref> {{Rp|53}} По востанието од 1885 година, Мекдоналд и неговата администрација вовеле „најрестриктивни политики и закони“ со цел „разбивање на племенскиот систем и асимилирање на луѓето од Првите Нации“. <ref name="Carter_19991225">{{Наведена книга|title=Aboriginal People and Colonizers of Western Canada to 1900|last=Carter|first=Sarah|date=December 25, 1999|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-9076-9}}</ref> Историчарката Сара Картер го опишала системот на пропусници - „првпат инициран во голем обем“ за време на кризата од 1885 година - како „најозлогласената од мерките по 1885 година“. Во годините по бунтот, источните региони почнале да дознаваат како домородното население од рамнините гладувало. На барање на Дјудни, Рид, кој тогаш уште бил помошник индијански комесар на индијанскиот комесар, составил „Меморандум за идното управување со Индијанците“ во кој биле наведени политиките како одговор на востанието од 1885 година. <ref name="Reed_Memo_19850720">{{Наведен извештај|access-date=June 28, 2021}}</ref> Меморандумот поддржувал строги казни за сторителите на востанијата за да се спречат „идни турбуленции“. Тој повикувал на укинување на племенскиот систем, потиснување на медицинските танци и затворање на сите бунтовници во нивните резерви преку употреба на систем на пропусници. <ref name="Reed_Memo_19850720" /> Коњите на бунтовниците исто така требало да бидат конфискувани. Рид веќе почнал да спроведува систем на „чување на Индијанците во нивните соодветни резерви и да не им се дозволи на никого да ги напушти без пропусници“, според меморандум од 16 август 1885 година од Рид до Дјудни. Рид напишал дека бил свесен дека системот на дозволи за влез „тешко може да се поддржи со какво било законско решение, но мора да направиме многу работи што можат да бидат поткрепени само со здрав разум и со она што може да биде за општо добро. Ја замолувам полицијата секојдневно да испраќа и да ги враќа сите Индијанци без дозволи назад во нивните резерви.“ Дјудни ги додал своите коментари на Меморандумот и го проследил до Мекдоналд и заменик-генералниот началник за индијански прашања, Ванкуфнет, во август 1885 година. <ref name="Shewell_20040101">{{Наведена книга|title="Enough to Keep Them Alive": Indian Welfare in Canada, 1873-1965|last=Shewell|first=Hugh|date=January 1, 2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8610-5}}</ref> {{Rp|36}}Системот за пропусници произлегол од овој конечен документ со неговите ревизии и подобрувања. Системот за пропусници бил споменат во преписката помеѓу Мекдоналд и неговиот заменик-генерален началник за индијански работи, Лоренс Ванкуфнет. Во писмо од август 1885 година се вели: „Што се однесува до нелојалните банди, овој систем треба да се спроведе како последица на нивната нелојалност. Системот треба да се воведе и кај лојалните банди и да се искористи предноста на промената врз нив. Но, не може да се наметне никаква казна за кршење на границите и во случај на отпор врз основа на правото на Договорот не треба да се инсистира на тоа.“ <ref name="Vankoughnest_18850817">{{Наведување|volume=3710|pages=550–3|title=Vankoughnest to Superintendent General|date=August 17, 1885}} PAC, RG 10</ref> <ref name="CPRC_Barron_1985">{{Наведена книга|title=1885 and after: Native society in transition|date=1986|isbn=978-0-88977-042-3|editor-last=F. Laurie Barron|series=Canadian Plains Research Center (CPRC)|location=Regina|editor-last2=James B. Waldram}} Conference proceedings of a conference held at the University of Saskatchewan, Saskatoon in May 1985</ref> {{Rp|168}} Ванкугне изјавил: „Статусот на Индијанците во Канада е статус на ''малолетник'' со владата како старател. Наведено е дека неговите „забелешки претставуваат квинтесенцијална изјава за политиката на федералната влада во раниот период, 1873-1912 година“. Според TRC, Индиските работи го воспоставиле системот на пропусници по Северозападното востание, со намера да ги ограничат Првите нации „во нивните резерви во одредени области на западот. == Агресивна асимилација == [[Податотека:Post_Card_of_the_children_at_the_Qu'Appelle_Indian_Residential_School.jpg|лево|мини|250x250пкс|Ученички во индиското резиденцијално училиште]] Системот за пропусници се смета за еден аспект од процесот на асимилација, кој исто така го вклучувал и резервниот систем првпат воведен во Горна Канада во 1830-тите и системот на интернатско училиште, со свои корени во машкото дневно училиште за деца на Шестте Нации - Институтот Мохавк во Брантфорд, [[Горна Канада]] во 1828 година - првото од интернатските училишта основано со цел асимилирање на домородните деца. ''Извештајот од 14 март 1879 година за индустриските училишта за Индијанци и мелезици'' од Николас Флад Давин бил нарачан од Мекдоналд и послужил како основа за основање на индустриски интернати во Канада, претходници на канадскиот индијански систем на интернатско образование. Давин известувал за американските индустриски училишта кои биле воведени додека [[Јулисиз С. Грант]] бил [[претседател на Соединетите Американски Држави]]. <ref name="Davin_18790314">{{Наведен извештај|access-date=June 27, 2021}}</ref> <ref name="Henderson_2013">{{Наведена книга|title=Reconciling Canada: Critical Perspectives on the Culture of Redress|date=2013|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-1168-9|editor-last=Henderson|editor-first=Jennifer|location=Toronto|chapter=Appendix A: Aboriginal Peoples and Residential Schools|access-date=5 May 2017|editor-last2=Wakeham|editor-first2=Pauline|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nyIaxJFkdPIC&q=davin+report+half-breeds&pg=PA299}}</ref> Според статија ''во „Geographical Review“'' од 1980 година, политиката на канадската влада во 1880-тите и 1890-тите години „го поставила моделот за сегрегација на прериските Индијанци од канадското општество, и покрај владината реторика која ветувала асимилација на Индијанците во канадскиот живот“. Бидејќи членовите на Првите Нации биле преместени во резерватите, многу од нив станале успешни земјоделци и сточари. Северозападната коњаничка полиција претпочитала да купува сено од сточарите според Договорот 7, бидејќи се сметала за супериорна храна за коњите на Северозападната коњаничка полиција. Сепак, не-домородните земјоделци и сточари верувале дека на земјоделците од Првите Нации им се давало милостина, што се сметало за нелојална конкуренција. Тоа станало една од причините зошто на Првите Нации им бил наметнат систем на пропусници. На 11 јули 1856 година, премиерот Џон А. Мекдоналд му пишал на покраинскиот секретар во Торонто во писмо во кое било наведено: „2-ро: Во врска со начинот на управување со индијанскиот имот, со цел да се обезбеди негова целосна корист за Индијанците без да се попречи населувањето на земјата.“ <ref>{{Наведено списание|last=Hodgins|first=Bruce W.|date=1973|title=The Papers of the Prime Ministers. The Letters of Sir John A. Macdonald: II (1858–1861)|url=https://muse.jhu.edu/article/569420|journal=The Canadian Historical Review|volume=54|pages=85–88|issn=1710-1093|access-date=June 27, 2021}}</ref> === Правна основа === Политиката - која никогаш не била донесена преку закон, но била одобрена од Министерството за индијански работи - им дала на индијанските агенти овластување да ја контролираат должината на времето и целта на отсуствата и посетите на резерватите, преку употреба на задолжителни потпишани пропусници, според професорот на Одделот за домородни студии на Универзитетот во Саскачеван, Френк Лори Барон. Бидејќи забраната немала никаква законска основа, таа била спроведена преку амандман на Законот за Индијанците, со кој на индијанскиот агент му се давале овластувања на мировен судија, така што тој можело да ги спроведува одредбите од кривичниот законик што се однесуваат на скитници и безделничење.“ Оние кои не поседувале пропусница или дозвола биле обвинети според Законот за скитници. Голем број на офицери знаеле дека членовите на Првите Нации не биле во можност да покренуваат правни прашања на суд. Надзорникот на северозападната коњичка полиција, Мекилри, во Калгари, им наложил на своите офицери да враќаат луѓе од Сарси во резерватот, без разлика дали имале пропусница или не. Џон А. Мекдоналд изјавил: „Ве известувам дека никогаш не постоело законско овластување за принудување на Индијанците кои го напуштаат својот резерват да се вратат кај нив, но секогаш се сметало дека би било голема грешка ова прашање да стои премногу строго во буквата на законот.“ <ref name="Smith_2014">{{Наведена книга|title=Strange Visitors: Documents in Indigenous-Settler Relations in Canada from 1876|last=Smith|first=Keith D.|date=August 20, 2014|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-0568-8}}</ref> {{Rp|93}} Мекдоналд бил свесен дека мерката ги крши договорите. <ref name="Hall_2015">{{Наведена книга|title=From Treaties to Reserves: The Federal Government and Native Peoples in Territorial Alberta, 1870-1905|last=Hall|first=David John|date=2015|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=978-0-7735-4595-3}}</ref> {{Rp|301}}Единствениот начин на кој можело да се спроведе системот за пропусници бил преку овластувањата што ги имале индиските агенти, кои биле слични на оние на полицијата, над Првите Нации. == Премиер лигата на Вилфрид Лорие == [[Вилфрид Лорие]], кој бил либерален премиер од 1896 до 1911 година, изјавил дека Дјудни предизвикал немири меѓу Првите Нации, што пак го предизвикало Северозападното востание. Дјудни бил обвинет дека бил премногу дарежлив кон Првите Нации бидејќи ги зголемил оброците и се сретнал со разни групи за да се распраша за третманот што го добивале луѓето од Првите Нации од страна на владините службеници. Клифорд Сифтон бил министер за внатрешни работи на Лорие од 1896 до 1905 година. <ref name="Marchildon_20090225">{{Наведена книга|title=Immigration & Settlement, 1870-1939|date=February 25, 2009|publisher=University of Regina Press|isbn=978-0-88977-230-4|editor-last=Marchildon|editor-first=Gregory P.|edition=1|location=Regina}}</ref> {{Rp|33}}Сифтон „ја оставил индиската политика во рацете на бирократијата за „индиски работи“ со малку симпатии за аспирациите на Првите нации“. Мандатот на Сифтон бил да го надгледува развојот на земјиштето, да ја обликува имиграциската политика за да го зголеми доселувањето, особено да привлече доселеници во провинциите Прерија кои би придонеле за изградба на „нација на добри земјоделци“. За да го исполни овој мандат, Сифтон ги промовирал железниците со тоа што ја убедил федералната влада да помогне во финансирањето на [[Канадска национална железница|Канадската национална железница]], која вклучувала дел што минува низ превојот Кроус Нест . <ref name="Stevens_1973">{{Наведена книга|title=History of the CN Canadian National Railways|last=Stevens|first=G.R.|date=1973|publisher=Collier-Macmillan Publishers|location=New York}}</ref> {{Rp|169}}Под Сифтон, МИР „агресивно промовираше населување во Западна Канада“. <ref name="Hall_1981">{{Наведена книга|title=Clifford Sifton|last=Hall|first=David J.|date=1981|volume=1}}</ref> <ref name="Hall_1985">{{Наведена книга|title=Clifford Sifton|last=Hall|first=David J.|date=1985|volume=2}}</ref> Сифтон го реорганизирал одделот на почетокот на својот мандат, ставајќи ја МИР - која требало да ги фокусира грижите на Првите Нации - на помал приоритет во споредба со одделот за внатрешни работи - кој ги поддржувал правата на доселениците. Ова се одразило и кај луѓето вработени во МИР - тие имале малку симпатии кон Првите Нации и немале искуство во работата со нив. <ref name="INAC_1899">{{Наведено списание|title=Treaty Eight (1899)|url=https://www.rcaanc-cirnac.gc.ca/DAM/DAM-CIRNAC-RCAANC/DAM-TAG/STAGING/texte-text/tre8_1100100028810_eng.pdf|journal=Indian and Northern Affairs Canada INAC|series=Treaty Research Report|pages=83|access-date=June 29, 2021}}</ref> == Трајно влијание == Нумерираните договори биле потпишани во 1870-тите, со кои на новоформираната влада на Канада во постконфедерацискиот период ѝ биле доделени големи парцели земја низ прериите, канадскиот северен дел и северозападен Онтарио на традиционални домородни земјишта. <ref name="NumberedTreaties">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canadiana.org/citm/specifique/numtreatyoverview_e.html|title=Numbered Treaty Overview|work=Canada in the Making|publisher=Canadiana.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20040409130903/http://www.canadiana.org/citm/specifique/numtreatyoverview_e.html|archive-date=2004-04-09|accessdate=November 16, 2009}}</ref> <ref name="GC_RCAANC_20110607">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rcaanc-cirnac.gc.ca/eng/1307460755710/1536862806124#chp4|title=First Nations in Canada|date=June 7, 2011|work=Government of Canada; Indigenous and Northern Affairs|accessdate=June 26, 2021}}</ref> {{Rp|26}}Барон опишал како Првите Нации, кои некогаш служеле како сојузници на Британците, станале старатели на новоформираната канадска нација. Во 1870-тите, владата презела проект за преобразување на Првите Нации за да станат повеќе како „белите рурални земјоделци“. Резерватите и интернатските училишта станале места за таа обука. Првите Нации биле отсечени од своите деца во интернатските училишта, од други роднини и им била одземена можноста слободно да ловат, риболоват и тргуваат, што резултирало со катастрофални и трајни финансиски последици, со очигледни човечки последици. <ref name="Williams_ThePass_2015">{{Наведено видео|title=The Pass System Official Trailer|url=https://vimeo.com/125253802|access-date=June 29, 2021}}</ref> Ефектите од политиката вклучувало неможност на Првите Нации да вршат трговија или да присуствуваат на културни и социјални собири со соседните резервати и нивна изолација од канадското општество. Буржо опишал како системот за пропусници и законите за скитници ги спречувале Првите Нации да учествуваат во пошироката економија освен како работници. <ref name="Bourgeault_2006">{{Наведено списание|last=Bourgeault|first=Ron|date=2006|title=Aboriginal Labour in the North-West|journal=Prairie Forum|volume=31}}</ref> {{Rp|293, 295, 296}}На пример, продажбата на земјоделски производи била сериозно ограничена од овие политики. Системот на пропусници влијаел врз ловот, трговијата и културните церемонии. Првите нации што посетувале други резервати биле обврзани да добијат пропусница од индијанскиот агент, без оглед на близината на резерватите едни до други. Сесил Мани Ганс од Брокет, Алберта, во 1973 година раскажал за двајца мажи кои биле во посета од друг близок резерват без дозвола. Полицијата ги зела и ги принудила да спијат на камен под преку ноќ. Следниот ден, двајцата мажи биле вратени таму од каде што дошле. Во интервјуто со Дила Провост и Алберт Јелоухорн, таа посочила детали за недостатокот на достоинство што им било покажано на Индијанците, кои биле гледани со сомнеж од страна на белците. Викторија Мекхју се присетила дека дури и кога оделе од Сиксика до Цуу Тина, на луѓето им било дозволено само до пет дена да ја посетат и да се вратат во Сиксика. Бил Меклин споменал дека мисионерите, со помош на Северозападната коњичка полиција и владини претставници, се обиделе да го спречат [[Сончев танц|Сончевиот танц]] и да ја осудат церемонијата. Сончевите танци им дозволиле на Првите нации од различни групи да патуваат од заедница до заедница, но системот за пропусници не дозволувал патување меѓу заедниците. Елва Лефтхенд рекла дека ловот станал порестриктивен според системот за пропусници. <ref name="TrueSpiritTreaty7_1996">{{Наведена книга|title=The True Spirit and Original Intent of Treaty 7|last=Treaty 7 Elders|last2=Hildebrandt|first2=Walter|last3=Rider|first3=Dorothy First|last4=Carter|first4=Sarah|date=1996|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=978-0-7735-1522-2}}</ref> {{Rp|152–3}} Системот на пропусници во прериите, кој денес се смета за „сегрегационистички модел“, бил проучен од делегација од Јужна Африка во 1902 година, како „метод на социјална контрола“. == Крај на системот == Во 1890-тите, земјоделците од Првите Нации протестирале против системот за пропусници, а голем број на индијански агенти и инструктори за земјоделци застанале на нивна страна. Како резултат на тоа, тие биле отпуштени поради нивните напори да објаснат дека од Првите Нации се бара да добијат дозвола за продажба на жито и други земјоделски производи. Системот за пропусници продолжил да се спроведува до 1940-тите, а во некои случаи и во 1950-тите. <ref name="Buckley_19920414">{{Наведена книга|title=From Wooden Ploughs To Welfare: Why Indian Policy Failed in the Prairie Provinces|last=Buckley|first=Helen|date=April 4, 1992|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=978-0-7735-6328-5}}</ref> {{Rp|53–4}} Во 1893 година, СЗКП покренала приговори на политиката, а комесарот Вилијам Херхмер ѝ наложи на полицијата да побара, а не да нареди, Првите Нации да се вратат во своите резерви. <ref name="CBC_Cram_20160219">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/news/aboriginal/dark-history-canada-s-pass-system-1.3454022|title=Dark History of Canada's First Nations pass system uncovered in documentary|last=Cram|first=Stephanie|date=February 19, 2016|publisher=CBC News}}</ref> Херхмер бил свесен дека системот за пропусници не е вкоренет во законот. Рид напишал во писмо од 14 јуни 1893 година дека силно не се согласува со Херхмер, велејќи дека е подобро СЗКП да се воздржи од „барање“ Првите Нации да се вратат во своите резерви, бидејќи тоа би го привлечело нивното внимание кон фактот дека СЗКП биле „немоќни да ги спроведат“ овие барања. Тој рекол: „Доколку наредбата беше тајно објавена, Индијанците можеби ќе останеа некое време во незнаење, но како што веќе видов референци за неа во јавниот печат, сега не треба да се очекува да им се скрие.“ Системот на пропусници бил постепено укинат откако писмо од 11 јули 1941 година било распространето до сите локални индиски агенти од страна на тогашниот директор на индиската филијала на Одделот за рудници и ресурси, Харолд Мекгил. Писмото содржело наредби сите пропусници да бидат испратени во Отава за уништување. == Архиви == Политиката претставува тема на документарниот филм од 2015 година, ''„Системот на пропусници'' “. <ref name="LeaderPost_Benjoe_201511262">{{Наведени вести|url=https://leaderpost.com/news/local-news/the-pass-system-more-than-a-movie|title=First Nation reserves prior to 1960s were 'open-air prisons,' says Saskatoon filmmaker behind The Pass System|last=Benjoe|first=Kerry|date=November 26, 2015|work=[[Leader-Post]]|access-date=December 13, 2015|publisher=[[Postmedia Network]]}}</ref> <ref name="thestar_Smith_201604092">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/04/09/documentary-chases-fragile-trail-of-pass-system-that-once-controlled-movement-of-first-nations.html|title=Documentary chases fragile trail of pass system that once controlled movement of First Nations|last=Smith|first=Johanna|date=April 9, 2016|work=The Star|access-date=June 29, 2021|location=Ottawa, Ontario}}</ref> <ref name="thestar_Smith_201604102">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/01/10/the-pass-system-explores-dark-chapter-in-canadian-history.html|title='The Pass System' explores dark chapter in Canadian history|last=Smith|first=Joanna|date=April 10, 2016|work=Toronto Star|access-date=June 26, 2021}}</ref> При создавањето на својот 50-минутен документарец кој ја открил „скриената историја на системот на пропусници“, режисерот Алекс Вилијамс поминал пет години барајќи во архивите и во заедниците докази за неговото постоење. <ref name="LeaderPost_Benjoe_20151126">{{Наведени вести|url=https://leaderpost.com/news/local-news/the-pass-system-more-than-a-movie|title=First Nation reserves prior to 1960s were 'open-air prisons,' says Saskatoon filmmaker behind The Pass System|last=Benjoe|first=Kerry|date=November 26, 2015|work=[[Leader-Post]]|access-date=December 13, 2015|publisher=[[Postmedia Network]]}}</ref> Во нејзината статија од 26 јуни 2016 година во „''Торонто Стар“'', во која се разговарало за документарецот на Вилијамс од 2015 година, Џоана Смит напишала дека федералната влада признала дека „некои записи за системот - политиката слична на апартхејдот што им забранувала на Првите Нации да ги напуштат своите резервати без писмена дозвола - биле уништени пред некој да дознае за нивната историска вредност“. Директива на федералната влада од 1941 година побарала сите документи да бидат вратени во Отава за уништување. Вилијамс рекол дека причината за директивата „останува мистерија“. Еден од оригиналните потпишани дозволи на Одборот за архиви на Саскачеван, кој бил издаден од Министерството за индијански работи на 3 јуни 1897 година, е прикажан во документарецот. Возрасен жител, Сауфавпакајо, од резерват недалеку од Дак Лејк, Саскачеван, добил 10-дневна пропусница за да се ожени. Вилијамс успеал да ги спои скриените приказни со „исказите од прва и втора рака на постари лица кои го доживеале и живееле под овој систем или имаат информации што биле пренесени од нивните родители и баби и дедовци за животот под овој систем на сегрегација“. <ref name="lakelandtoday_20160322">{{Наведени вести|url=https://www.lakelandtoday.ca/st-paul-news/pass-system-viewing-examines-history-of-racial-segregation-1907493|title=Pass System viewing examines history of racial segregation|date=March 22, 2016|work=Lakeland Today|access-date=June 29, 2021|location=St. Paul}}</ref> До 1974 година, кога Центарот за договори и историски истражувања спроведе студија за МИР за „да утврди дали системот на пропусници воопшто постоел“, архивскиот материјал како што се историски пропусници и никулци веќе бил уништен. Директор на библиотеката и архивите во Музејот Гленбоу со седиште во Калгари, во интервју за ''The Star'' во 2016 година, изјавил дека е „апсолутно зачудувачки“ што во 1974 година „федералната влада мораше да се потпре на надворешни извори за да ја проучува сопствената политика“. Дури и помеѓу Првите Нации и во канадското општество, денес многу малку е познато за системот за пропусница и политиките околу неговото спроведување. == Во книжевноста == Во својата книга од 1973 година „Гласовите на народот Кри на рамнините“, измислениот лик на преподобниот Едвард Ахенакју, Стариот Кајам, опишал како секој човек во резерватот морал да моли за дозволи. Кајам рекол: „За себе, подобро би гладувал отколку да одам да молам за толку ситница како дозвола за продажба на еден товар сено“. <ref>{{Наведена книга|title=From Wooden Plow To Welfare: Why Indian Policy Failed in the Prairie Provinces|last=Helen Buckley|date=1992|publisher=McGill–Queen's University Press|location=Montreal|pages=57–58}}</ref> [[Категорија:Расна сегрегација]] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 14d63o1r8dn1uaplq5s7n74z6rkj2r1 5571472 5571468 2026-06-04T09:06:36Z Тиверополник 1815 5571472 wikitext text/x-wiki '''Системот за пропусници''' — систем на внатрешни пасоши за домородните Канаѓани помеѓу 1885 и 1941 година. Тој бил приспособен од Министерството за индијански работи (МИР), почнувајќи по Северозападниот бунт во 1885 година како дел од поширок напор за ограничување на домородното население во индијанските резервати, а потоа новоформиран преку Нумерираните договори. <ref name="ISE_IndianPolicy">{{Наведена мрежна страница|url=https://teaching.usask.ca/indigenoussk/import/indian_policy_and_the_early_reserve_period.php|title=Indian Policy and the Early Reserve Period|work=University of Saskatchewan|series=Indigenous Saskatchewan Encyclopedia|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626222911/https://teaching.usask.ca/indigenoussk/import/indian_policy_and_the_early_reserve_period.php|archive-date=June 26, 2021|accessdate=June 26, 2021}}</ref> <ref name="Carter_1990">{{Наведена книга|url=https://www.mqup.ca/lost-harvests-products-9780773557444.php|title=Lost Harvests|last=Carter|first=Sarah|date=1990|publisher=McGill-Queen's University Press|isbn=9780773557444|access-date=June 26, 2021}}</ref> {{Rp|162–5}}Системот, првично наменет како привремена мерка за смирување на нередите во прериските провинции, на крајот станал трајна карактеристика на федералната политика за индијански работи. <ref name="Barron_1988">{{Наведено списание|last=Barron|first=F. Laurie|date=1988|title=The Indian Pass System in the Canadian West, 1882-1935|url=https://saskarchives.com/sites/default/files/barron_indianpasssystem_prairieforum_vol13_no1_pp25ff.pdf|journal=Prairie Forum|volume=13|issue=1|pages=18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414080123/https://www.saskarchives.com/sites/default/files/barron_indianpasssystem_prairieforum_vol13_no1_pp25ff.pdf|archive-date=April 14, 2021|access-date=June 27, 2021}}</ref> <ref name="CBC_Cram_20160220">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/news/aboriginal/dark-history-canada-s-pass-system-1.3454022|title=Dark history of Canada's First Nations pass system uncovered in documentary|last=Cram|first=Stephanie|date=February 19, 2016|work=CBC News|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation]]|accessdate=February 20, 2016}}</ref> [[Парламент на Канада|Парламентот]] никогаш не го одобрил системот на пропусници; тоа бил административна политика на Министерството за индијански работи. <ref name="Carter_1999">{{Наведена книга|title=Aboriginal People and Colonizers of Western Canada to 1900|last=Carter|first=Sarah|date=1999|publisher=University of Toronto Press|isbn=0802079954|pages=195}}</ref> Системот останал на сила до 1941 година; неговата цел била да се ограничи [[Слобода на движење|слободата на движење]] на домородното население. Федералните службеници тврделе дека „Индијанците мора да се држат одвоени од остатокот од општеството за нивно добро, бидејќи контактот имал стремеж да им биде штетен“. Системот главно бил имплементиран во Алберта и други региони во западните прерии, во областите од Договорот 4, Договорот 6 и Договорот 7. Федералната влада формално го укинала системот во 1941 година. <ref name="thestar_Smith_20160409">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/04/09/documentary-chases-fragile-trail-of-pass-system-that-once-controlled-movement-of-first-nations.html|title=Documentary chases fragile trail of pass system that once controlled movement of First Nations|last=Smith|first=Johanna|date=April 9, 2016|work=The Star|access-date=June 29, 2021|location=Ottawa, Ontario}}</ref> <ref name="thestar_Smith_20160410">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/01/10/the-pass-system-explores-dark-chapter-in-canadian-history.html|title='The Pass System' explores dark chapter in Canadian history|last=Smith|first=Joanna|date=April 10, 2016|work=Toronto Star|access-date=June 26, 2021}}</ref> Системот за пропусници го администрирало Министерството за индијански работи (МИР); неговото овластување за тоа произлегувало од одредба од Законот за индијанците, која им давала на локалните индијански агенти овластувања на мировни судии. Според широките овластувања што им биле дадени за администрирање на резерватите, агентите станале одговорни за спроведување на системот за пропусници; ова често се правело донекаде произволно. Под изговор на широко дефинирани прекршоци за скитници и безделничење, службениците на Северозападната коњаничка полиција (СЗКП) биле овластени да ги притворат домородните лица кои биле надвор од резерватот без соодветна документација. <ref name="Barron_1984">{{Наведено списание|last=Barron|first=F. Laurie|date=1984|title=A Summary of Federal Indian Policy in the Canadian West, 1867–1984|url=http://iportal.usask.ca/docs/Native_studies_review/v1/issue1/pp28-39.pdf|journal=Native Studies Review|volume=1|pages=28–39|archive-url=https://web.archive.org/web/20210626213630/http://iportal.usask.ca/docs/Native_studies_review/v1/issue1/pp28-39.pdf|archive-date=June 26, 2021|access-date=June 26, 2021}}</ref> {{Rp|30}}Притворениците обично би биле вратени во нивните резерви; казната за напуштање на резерватот без дозвола можело да вклучува затворска казна. Во извештајот од 2015 година за истрагата на Комисијата за вистина и помирување (КВП) се опишани политиките на системот за пропусници, индијанскиот резервен систем и индинанскиот систем на интернатско образование како „агресивна асимилација“. {{Rp|133}} == Контекст == [[Податотека:Numbered-Treaties-Map.svg|лево|мини|250x250пкс|Карта на нумерирани договори на Канада. Границите се приближни.]] Комисијата за вистина и помирување (КВП) го опишала периодот од 1764 до 1969 година како време на „Раселување и асимилација“. Од 1871 до 1880-тите, како што земјоделските населби се ширеле низ прериите, канадската влада ги потпишала [[Нумерирани договори|Нумерираните договори]], го воспоставила системот на резервати и ги охрабрила Првите нации да го усвојат земјоделството со создавање на индустриски интернати. <ref name="McQuillan_1980">{{Наведено списание|last=McQuillan|first=D. Aidan|date=1980|title=Creation of Indian Reserves on the Canadian Prairies 1870-1885|url=https://www.jstor.org/stable/214075|journal=Geographical Review|volume=70|issue=4|pages=379–396|bibcode=1980GeoRv..70..379M|doi=10.2307/214075|issn=0016-7428|jstor=214075|url-access=subscription|access-date=June 27, 2021}}</ref> До 1880-тите, по 80 години прекумерен лов, популациите на бизони во западните области - од кои зависеле Првите нации - се распаднале, што довело до глад. <ref name="Dobak_1996">{{Наведено списание|last=Dobak|first=William A.|date=1996|title=Killing the Canadian Buffalo, 1821-1881|url=https://www.jstor.org/stable/969920|journal=The Western Historical Quarterly|volume=27|issue=1|pages=33–52|doi=10.2307/969920|issn=0043-3810|jstor=969920|url-access=subscription|access-date=2021-06-27}}</ref> Сара Картер опишала како „Бизонот бил основа на економијата на рамнините, обезбедувајќи им на луѓето не само клучен извор на протеини и витамини, туку и многу други потреби, вклучувајќи засолниште, облека, контејнери и алатки“. <ref name="Carter_2007">{{Наведена книга|url=http://blogs.ubc.ca/geog328/files/2015/09/Carter-2007-We-must-farm-to-enable-us-to-live.pdf|title=The Prairie West As Promised Land|last=Carter|first=Sarah|date=2007|publisher=University of Calgary Press|editor-last=Francis|editor-first=Douglas R.|location=Calgary|chapter='We Must Farm To Enable Us To Live': The Plains Cree And Agriculture To 1900|access-date=June 28, 2021|editor-last2=Kitzan|editor-first2=Chris|archive-url=https://web.archive.org/web/20210110185650/http://blogs.ubc.ca/geog328/files/2015/09/Carter-2007-We-must-farm-to-enable-us-to-live.pdf|archive-date=January 10, 2021}}</ref> <ref name="Daschuk_2013">{{Наведена книга|title=Clearing the Plains: Disease, Politics of Starvation, and the Loss of Indigenous Life|last=Daschuk|first=James|date=2013|publisher=[[University of Regina Press]]|isbn=9780889776210|pages=386|oclc=840250989}}</ref> <ref name="Plummer_2013">{{Наведена мрежна страница|url=http://activehistory.ca/2013/12/an-unsettling-prairie-history-a-review-of-james-daschuks-clearing-the-plains/|title=An Unsettling Prairie History: A Review of James Daschuk's Clearing the Plains|last=Plummer|first=Kevin|date=December 5, 2013|series=Active History|language=en-CA|accessdate=June 26, 2021}}</ref> Кон крајот на 18 и 19 век, епидемиите на сипаници ги десеткувале домородните заедници. <ref name="Daschuk_2013" /> Првите Нации немале друга алтернатива освен да ги прифатат политиките на владата. <ref name="Dobak_1996" /> Извештајот на КВП ги опишал политиките - вклучувајќи го резервниот систем, интернатските училишта и системот за пропусници - како „агресивна асимилација“. == Опсег == Историчарот од Универзитетот Ванкувер Ајленд, Кит Д. Смит, го опишал системот за пропусници во својата книга од 2009 година ''„Либерализам, надзор и отпор: домородни заедници во Западна Канада, 1877-1927“'', како „високо ефикасна компонента на „принудна и флексибилна“ „матрица“ на рестриктивни „закони, прописи и политики“ за „ограничување на домородните луѓе во нивните резерви“ и унапредување на „интересите на не-домородните доселеници“. <ref name="Smith_Keith_2009">{{Наведена книга|title=Liberalism, Surveillance, and Resistance: Indigenous Communities in Western Canada, 1877-1927|last=Smith|first=Keith Douglas|date=2009|publisher=Athabasca University Press|isbn=978-1-897425-39-8}}</ref> {{Rp|60–77}}<ref name="Smith_Keith_2016">{{Наведена книга|url=https://opentextbc.ca/postconfederation2e/chapter/11-6-living-with-treaties/|title=Canadian History: Post-Confederation|last=Smith|first=Keith|date=2016|editor-last=Belshaw|editor-first=John Douglas|location=Victoria, B.C.|chapter=Living with Treaties|access-date=June 28, 2021}}</ref> Смит напишал дека „Според оваа идеја, од жител на резерватот се барало најпрвин да обезбеди писмена дозвола од својот индијански агент доколку сакал да посети семејство или пријатели во блиско село; да ги провери своите деца во интернатско училиште; да учествува на прослава или да присуствува на културен настан во соседна заедница; да го напушти својот резерват за лов, рибарење и собирање ресурси; да најде платена работа; да патува во урбани центри; или да го напушти резерватот од која било друга причина.“ Системот на пропусници бил главно имплементиран во областите од Договорот 4, Договорот 6 и Договорот 7, регионите што станале провинции. == Улогата на федералните владини службеници (1879–1890-ти) == Џон А. Мекдоналд (1815–1891), Едгар Дјудни (1835–1916) и Хејтер Рид (1849–1936) биле тројцата федерални функционери кои станале „најистакнати во развојот и спроведувањето на индијанската политика“ во овој период. Мекдоналд станал првиот [[премиер на Канада]] од 1867 до 1873 година и имал втор мандат од 1878 до 1891 година. Од 1879 до 1887 година, Мекдоналд, кој бил и генерален началник за индијански работи и премиер, никогаш не ги посетил Првите Нации. Мекдоналд ветил трансконтинентална железница која требало да ја поврзе Британска Колумбија, која се приклучила на Конфедерацијата во 1871 година, со источна Канада. Кога го добил својот втор мандат, бил под притисок да ја заврши Канадската пацифичка железница. Последниот скок на 7 ноември 1885 година го означило завршувањето на железницата, за што Мекдоналд бил почестен од многумина, а осуден од други. <ref name="NaPo_Hopper_20180828">{{Наведени вести|url=https://nationalpost.com/news/canada/here-is-what-sir-john-a-macdonald-did-to-indigenous-people|title=Here is what Sir John A. Macdonald did to Indigenous people|last=Hopper|first=Tristin|date=August 28, 2018|work=National Post|access-date=June 30, 2021}}</ref> <ref name="G&M_AndrewGee_20200303">{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/canada/article-the-railways-got-very-wealthy-on-our-land-how-rails-colonial-past/|title='The railways got very wealthy on our land': How rail's colonial past made it a target for blockades|last=Andrew-Gee|first=Eric|date=March 3, 2020|access-date=June 27, 2021|location=Toronto}}</ref> Националната приказна на Канада често го слави Мекдоналд и железницата на КП, бидејќи таа им донела просперитет на многу Канаѓани. Домородните народи биле отстранети од нивните традиционални земји за да се направи место за КПР, вклучувајќи приближно 5.000 домородни луѓе кои биле „протерани од Кипрес Хилс во Саскачеван само во 1880-тите […] Една тактика што ја користеле локалните индијански агенти против непослушните банди била да ги задржат оброците“. <ref name="G&M_AndrewGee_20200303" /> Во својата книга од 2013 година ''„Чистење на рамнините: болести, политика на гладување и губење на домородниот живот“'', канадскиот научник Џејмс Дашук опишал како „институционализацијата на системот за пропусници, кој ги ограничувал луѓето од Првите Нации во резервати, подоцна станала вектор за ширење на заразни болести“. <ref name="IIDJ_Boateng_2016">{{Наведено списание|last=Boateng|first=G. O.|date=2016|title=Book Review of Daschuk, J. (2013). Clearing the Plains: Disease, Politics of Starvation, and the Loss of Aboriginal Life|journal=The International Indigenous Policy Journal|volume=7|doi=10.18584/iipj.2016.7.1.6|doi-access=free}}</ref> Лоренс Ванкуфнет, кој живеел во Отава и е високо рангиран бирократ, често се наведува како лице одговорно за намалување на оброците во резервите на Првите Нации по пропаѓањето на стадата биволи, со цел да се минимизираат трошоците. Други историчари ја префрлаат вината во голема мера на Дјудни, кој бил познат по тоа што се вмешал во борби за моќ со Ванкуфнет. <ref name="Titley_20090201">{{Наведена книга|title=The Indian Commissioners: Agents of the State and Indian Policy in Canada's Prairie West, 1873 - 1932|last=Titley|first=Brian|date=February 1, 2009|publisher=The University of Alberta Press|isbn=978-0-88864-489-3|location=Edmonton}}</ref> Ванкуфнет прв алудирал на систем на пропусници во својот годишен извештај од 1884 година, тврдејќи дека тој има потенцијал да „ги спречи Индијанците неселективно да кампуваат во близина на белите населби“. Во 1879 година, Мекдоналд го избрал Дјудни да го наследи Дејвид Лерд како началник на индијанските работи поради „цврстината и тактичноста, зрелата проценка и искуството на Дјудни и „познавањето на индијанскиот карактер““. Дјудни служел како заменик-гувернер на Северозападните територии од 3 декември 1881 година до неговата оставка на 1 јули 1888 година како гувернер и како комесар. <ref name="Gavigan_2013">{{Наведена книга|url=https://www.ubcpress.ca/hunger-horses-and-government-men|title=Hunger, Horses, and Government Men - Criminal Law on the Aboriginal Plains, 1870-1905|last=Gavigan|first=Shelley A.M.|date=2013|publisher=UBC Press|isbn=978-0-7748-2253-4|access-date=June 27, 2021}}</ref> {{Rp|124}}Дјудни го ангажирал Хејтер Рид (1849–1936) како негов помошник-комесар. Рид, кој бил препорачан од Дјудни за негова замена како индијански комесар, продолжил да спроведува политики на одделот што промовирале „заштита, цивилизација и асимилација“. Рид рече: „Ако Индиецот треба да стане извор на профит за земјата, јасно е дека тој мора да се спои со белото население.“ === Улогата на локалните индиски агенти === Во 1870-тите, DIA поставила локални индијански агенти за „обезбедување социјална контрола и социјална преобразба на групите на Првите Нации“. Во 1885 година, моќта на локалните индијански агенти била проширена, давајќи им овластување како мировни судии во правни прашања, како и право да ги ограничат домородните луѓе во нивните резерви преку системот за пропусници. Тие веќе имале овластување „да препорачаат отстранување на поглаварот од советот и да ги принудат децата или да посетуваат или да одбијат дете да посетува интернатски училишта“. <ref name="ASC_Ts467">{{Наведување|last=Alberta Regional Professional Development Consortium|series=Alberta Schools Conversation Guide|title=Treaties 4, 6, 7|journal=Alberta Schools Council|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210630162944/https://www.albertaschoolcouncils.ca/public/download/documents/57296|url=https://www.albertaschoolcouncils.ca/public/download/documents/57296|access-date=June 30, 2021|archivedate=June 30, 2021}}</ref> == Отпор == Во средината на 1880-тите, во округот Саскачеван во Северозападните територии, народот [[Кри (народ)|Кри]] од Договорот 6, предводен од Мистахимасква (Голема Мечка) (1825–1888), се соочил со глад бидејќи стадата бизони исчезнувале. Голема Мечка се кренала во фрустрација против владата и протестирала против договорите. За пет месеци во 1885 година, тие влегле во вооружен судир со канадската влада. Овие комбинирани настани се познати како [[Северозападно востание]]. Вооружениот одговор од федералната влада ги завршил востанијата и ги обесхрабрил другите. По овој неуспешен бунт, канадската влада се соочила со малку отпор кон нејзиното проширување, <ref name="McLeod_1999">{{Наведено списание|last=McLeod|first=Neil|date=1999|title=Rethinking Treaty Six in the spirit of Mistah maskwa (Big Bear)|url=http://www3.brandonu.ca/cjns/19.1/cjnsv19no1_pg69-89.pdf|journal=The Canadian Journal of Native Studies|volume=XIX|pages=20|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603124505/http://www3.brandonu.ca/cjns/19.1/cjnsv19no1_pg69-89.pdf|archive-date=June 3, 2021|access-date=June 27, 2021}}</ref> доаѓањето на доселениците и изградбата на железницата. Рид, тогашен индијански агент за регионот [[Саскачеван]], <ref name="Nestor_1998">{{Наведена книга|url=https://www.nlc-bnc.ca/obj/s4/f2/dsk2/ftp01/MQ30528.pdf|title=Hayter Reed, Severalty, and the Subdivision of Indian Reserves on the Canadian Prairies|last=Nestor|first=Robert James|publisher=[[University of Regina]]|year=1998|location=[[Regina, Saskatchewan]]|pages=29|type=M.A. diss.|access-date=June 27, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210627195558/https://www.nlc-bnc.ca/obj/s4/f2/dsk2/ftp01/MQ30528.pdf|archive-date=June 27, 2021}}</ref> го замолил Мекдоналд да го ограничи движењето на Индијанците и нагласил дека безбедноста и благосостојбата на земјата и белите доселеници се во опасност. На 26 март 1885 година, началникот на Северозападната коњаничка полиција (СЗКП) се обидел да го заземе она што го сметал за важна точка за снабдување. Како резултат на тоа спротиставување, 12 луѓе од СЗКП загинале, а 11 биле ранети. Пет Мети и 1 Кри исто така биле убиени во битката. <ref>{{Наведена книга|title=A Concise History of Canada's First Nations|last=Olive Patricia Dickason|last2=William Newbigging|date=2015|publisher=Oxford University Press|edition=3rd}}</ref> {{Rp|207–9}}<ref>{{Наведување|title=Aftermath of the North-West Resistance/Riel Resistance|series=Gladue Rights Research Database|access-date=June 27, 2021|url=http://drc.usask.ca/projects/gladue/view_record.php?table=event&id=536&from=browse}}</ref> Во текот на 1884 и 1885 година, се појавил системот за пропусници откако Дјудни ѝ наложил на новоформираната Северозападна коњаничка полиција (СЗКП) да „ги притвора домородните водачи додека се обидуваат да патуваат на состаноци, да ги растура собирите каде што се разговарало за правен отпор и судски предизвици, и [користила] оброци за да ги присили луѓето од рамнините да се покорат“. <ref name="Belshaw_2016">{{Наведена книга|url=https://opentextbc.ca/postconfederation/|title=Canada and the First Nations of the West|last=Belshaw|first=John Douglas|date=2016|isbn=9781989623138|series=Canadian History: Post-Confederation|location=Victoria, B.C.|access-date=June 28, 2021}}</ref> {{Rp|53}} По востанието од 1885 година, Мекдоналд и неговата администрација вовеле „најрестриктивни политики и закони“ со цел „разбивање на племенскиот систем и асимилирање на луѓето од Првите Нации“. <ref name="Carter_19991225">{{Наведена книга|title=Aboriginal People and Colonizers of Western Canada to 1900|last=Carter|first=Sarah|date=December 25, 1999|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-9076-9}}</ref> Историчарката Сара Картер го опишала системот на пропусници - „првпат инициран во голем обем“ за време на кризата од 1885 година - како „најозлогласената од мерките по 1885 година“. Во годините по бунтот, источните региони почнале да дознаваат како домородното население од рамнините гладувало. На барање на Дјудни, Рид, кој тогаш уште бил помошник индијански комесар на индијанскиот комесар, составил „Меморандум за идното управување со Индијанците“ во кој биле наведени политиките како одговор на востанието од 1885 година. <ref name="Reed_Memo_19850720">{{Наведен извештај|access-date=June 28, 2021}}</ref> Меморандумот поддржувал строги казни за сторителите на востанијата за да се спречат „идни турбуленции“. Тој повикувал на укинување на племенскиот систем, потиснување на медицинските танци и затворање на сите бунтовници во нивните резерви преку употреба на систем на пропусници. <ref name="Reed_Memo_19850720" /> Коњите на бунтовниците исто така требало да бидат конфискувани. Рид веќе почнал да спроведува систем на „чување на Индијанците во нивните соодветни резерви и да не им се дозволи на никого да ги напушти без пропусници“, според меморандум од 16 август 1885 година од Рид до Дјудни. Рид напишал дека бил свесен дека системот на дозволи за влез „тешко може да се поддржи со какво било законско решение, но мора да направиме многу работи што можат да бидат поткрепени само со здрав разум и со она што може да биде за општо добро. Ја замолувам полицијата секојдневно да испраќа и да ги враќа сите Индијанци без дозволи назад во нивните резерви.“ Дјудни ги додал своите коментари на Меморандумот и го проследил до Мекдоналд и заменик-генералниот началник за индијански прашања, Ванкуфнет, во август 1885 година. <ref name="Shewell_20040101">{{Наведена книга|title="Enough to Keep Them Alive": Indian Welfare in Canada, 1873-1965|last=Shewell|first=Hugh|date=January 1, 2004|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-8610-5}}</ref> {{Rp|36}}Системот за пропусници произлегол од овој конечен документ со неговите ревизии и подобрувања. Системот за пропусници бил споменат во преписката помеѓу Мекдоналд и неговиот заменик-генерален началник за индијански работи, Лоренс Ванкуфнет. Во писмо од август 1885 година се вели: „Што се однесува до нелојалните банди, овој систем треба да се спроведе како последица на нивната нелојалност. Системот треба да се воведе и кај лојалните банди и да се искористи предноста на промената врз нив. Но, не може да се наметне никаква казна за кршење на границите и во случај на отпор врз основа на правото на Договорот не треба да се инсистира на тоа.“ <ref name="Vankoughnest_18850817">{{Наведување|volume=3710|pages=550–3|title=Vankoughnest to Superintendent General|date=August 17, 1885}} PAC, RG 10</ref> <ref name="CPRC_Barron_1985">{{Наведена книга|title=1885 and after: Native society in transition|date=1986|isbn=978-0-88977-042-3|editor-last=F. Laurie Barron|series=Canadian Plains Research Center (CPRC)|location=Regina|editor-last2=James B. Waldram}} Conference proceedings of a conference held at the University of Saskatchewan, Saskatoon in May 1985</ref> {{Rp|168}} Ванкугне изјавил: „Статусот на Индијанците во Канада е статус на ''малолетник'' со владата како старател. Наведено е дека неговите „забелешки претставуваат квинтесенцијална изјава за политиката на федералната влада во раниот период, 1873-1912 година“. Според TRC, Индиските работи го воспоставиле системот на пропусници по Северозападното востание, со намера да ги ограничат Првите нации „во нивните резерви во одредени области на западот. == Агресивна асимилација == [[Податотека:Post_Card_of_the_children_at_the_Qu'Appelle_Indian_Residential_School.jpg|лево|мини|250x250пкс|Ученички во индиското резиденцијално училиште]] Системот за пропусници се смета за еден аспект од процесот на асимилација, кој исто така го вклучувал и резервниот систем првпат воведен во Горна Канада во 1830-тите и системот на интернатско училиште, со свои корени во машкото дневно училиште за деца на Шестте Нации - Институтот Мохавк во Брантфорд, [[Горна Канада]] во 1828 година - првото од интернатските училишта основано со цел асимилирање на домородните деца. ''Извештајот од 14 март 1879 година за индустриските училишта за Индијанци и мелезици'' од Николас Флад Давин бил нарачан од Мекдоналд и послужил како основа за основање на индустриски интернати во Канада, претходници на канадскиот индијански систем на интернатско образование. Давин известувал за американските индустриски училишта кои биле воведени додека [[Јулисиз С. Грант]] бил [[претседател на Соединетите Американски Држави]]. <ref name="Davin_18790314">{{Наведен извештај|access-date=June 27, 2021}}</ref> <ref name="Henderson_2013">{{Наведена книга|title=Reconciling Canada: Critical Perspectives on the Culture of Redress|date=2013|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-1168-9|editor-last=Henderson|editor-first=Jennifer|location=Toronto|chapter=Appendix A: Aboriginal Peoples and Residential Schools|access-date=5 May 2017|editor-last2=Wakeham|editor-first2=Pauline|chapter-url=https://books.google.com/books?id=nyIaxJFkdPIC&q=davin+report+half-breeds&pg=PA299}}</ref> Според статија ''во „Geographical Review“'' од 1980 година, политиката на канадската влада во 1880-тите и 1890-тите години „го поставила моделот за сегрегација на прериските Индијанци од канадското општество, и покрај владината реторика која ветувала асимилација на Индијанците во канадскиот живот“. Бидејќи членовите на Првите Нации биле преместени во резерватите, многу од нив станале успешни земјоделци и сточари. Северозападната коњаничка полиција претпочитала да купува сено од сточарите според Договорот 7, бидејќи се сметала за супериорна храна за коњите на Северозападната коњаничка полиција. Сепак, не-домородните земјоделци и сточари верувале дека на земјоделците од Првите Нации им се давало милостина, што се сметало за нелојална конкуренција. Тоа станало една од причините зошто на Првите Нации им бил наметнат систем на пропусници. На 11 јули 1856 година, премиерот Џон А. Мекдоналд му пишал на покраинскиот секретар во Торонто во писмо во кое било наведено: „2-ро: Во врска со начинот на управување со индијанскиот имот, со цел да се обезбеди негова целосна корист за Индијанците без да се попречи населувањето на земјата.“ <ref>{{Наведено списание|last=Hodgins|first=Bruce W.|date=1973|title=The Papers of the Prime Ministers. The Letters of Sir John A. Macdonald: II (1858–1861)|url=https://muse.jhu.edu/article/569420|journal=The Canadian Historical Review|volume=54|pages=85–88|issn=1710-1093|access-date=June 27, 2021}}</ref> === Правна основа === Политиката - која никогаш не била донесена преку закон, но била одобрена од Министерството за индијански работи - им дала на индијанските агенти овластување да ја контролираат должината на времето и целта на отсуствата и посетите на резерватите, преку употреба на задолжителни потпишани пропусници, според професорот на Одделот за домородни студии на Универзитетот во Саскачеван, Френк Лори Барон. Бидејќи забраната немала никаква законска основа, таа била спроведена преку амандман на Законот за Индијанците, со кој на индијанскиот агент му се давале овластувања на мировен судија, така што тој можело да ги спроведува одредбите од кривичниот законик што се однесуваат на скитници и безделничење.“ Оние кои не поседувале пропусница или дозвола биле обвинети според Законот за скитници. Голем број на офицери знаеле дека членовите на Првите Нации не биле во можност да покренуваат правни прашања на суд. Надзорникот на северозападната коњичка полиција, Мекилри, во Калгари, им наложил на своите офицери да враќаат луѓе од Сарси во резерватот, без разлика дали имале пропусница или не. Џон А. Мекдоналд изјавил: „Ве известувам дека никогаш не постоело законско овластување за принудување на Индијанците кои го напуштаат својот резерват да се вратат кај нив, но секогаш се сметало дека би било голема грешка ова прашање да стои премногу строго во буквата на законот.“ <ref name="Smith_2014">{{Наведена книга|title=Strange Visitors: Documents in Indigenous-Settler Relations in Canada from 1876|last=Smith|first=Keith D.|date=August 20, 2014|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-1-4426-0568-8}}</ref> {{Rp|93}} Мекдоналд бил свесен дека мерката ги крши договорите. <ref name="Hall_2015">{{Наведена книга|title=From Treaties to Reserves: The Federal Government and Native Peoples in Territorial Alberta, 1870-1905|last=Hall|first=David John|date=2015|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=978-0-7735-4595-3}}</ref> {{Rp|301}}Единствениот начин на кој можело да се спроведе системот за пропусници бил преку овластувањата што ги имале индиските агенти, кои биле слични на оние на полицијата, над Првите Нации. == Премиер лигата на Вилфрид Лорие == [[Вилфрид Лорие]], кој бил либерален премиер од 1896 до 1911 година, изјавил дека Дјудни предизвикал немири меѓу Првите Нации, што пак го предизвикало Северозападното востание. Дјудни бил обвинет дека бил премногу дарежлив кон Првите Нации бидејќи ги зголемил оброците и се сретнал со разни групи за да се распраша за третманот што го добивале луѓето од Првите Нации од страна на владините службеници. Клифорд Сифтон бил министер за внатрешни работи на Лорие од 1896 до 1905 година. <ref name="Marchildon_20090225">{{Наведена книга|title=Immigration & Settlement, 1870-1939|date=February 25, 2009|publisher=University of Regina Press|isbn=978-0-88977-230-4|editor-last=Marchildon|editor-first=Gregory P.|edition=1|location=Regina}}</ref> {{Rp|33}}Сифтон „ја оставил индиската политика во рацете на бирократијата за „индиски работи“ со малку симпатии за аспирациите на Првите нации“. Мандатот на Сифтон бил да го надгледува развојот на земјиштето, да ја обликува имиграциската политика за да го зголеми доселувањето, особено да привлече доселеници во провинциите Прерија кои би придонеле за изградба на „нација на добри земјоделци“. За да го исполни овој мандат, Сифтон ги промовирал железниците со тоа што ја убедил федералната влада да помогне во финансирањето на [[Канадска национална железница|Канадската национална железница]], која вклучувала дел што минува низ превојот Кроус Нест . <ref name="Stevens_1973">{{Наведена книга|title=History of the CN Canadian National Railways|last=Stevens|first=G.R.|date=1973|publisher=Collier-Macmillan Publishers|location=New York}}</ref> {{Rp|169}}Под Сифтон, МИР „агресивно промовираше населување во Западна Канада“. <ref name="Hall_1981">{{Наведена книга|title=Clifford Sifton|last=Hall|first=David J.|date=1981|volume=1}}</ref> <ref name="Hall_1985">{{Наведена книга|title=Clifford Sifton|last=Hall|first=David J.|date=1985|volume=2}}</ref> Сифтон го реорганизирал одделот на почетокот на својот мандат, ставајќи ја МИР - која требало да ги фокусира грижите на Првите Нации - на помал приоритет во споредба со одделот за внатрешни работи - кој ги поддржувал правата на доселениците. Ова се одразило и кај луѓето вработени во МИР - тие имале малку симпатии кон Првите Нации и немале искуство во работата со нив. <ref name="INAC_1899">{{Наведено списание|title=Treaty Eight (1899)|url=https://www.rcaanc-cirnac.gc.ca/DAM/DAM-CIRNAC-RCAANC/DAM-TAG/STAGING/texte-text/tre8_1100100028810_eng.pdf|journal=Indian and Northern Affairs Canada INAC|series=Treaty Research Report|pages=83|access-date=June 29, 2021}}</ref> == Трајно влијание == Нумерираните договори биле потпишани во 1870-тите, со кои на новоформираната влада на Канада во постконфедерацискиот период ѝ биле доделени големи парцели земја низ прериите, канадскиот северен дел и северозападен Онтарио на традиционални домородни земјишта. <ref name="NumberedTreaties">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.canadiana.org/citm/specifique/numtreatyoverview_e.html|title=Numbered Treaty Overview|work=Canada in the Making|publisher=Canadiana.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20040409130903/http://www.canadiana.org/citm/specifique/numtreatyoverview_e.html|archive-date=2004-04-09|accessdate=November 16, 2009}}</ref> <ref name="GC_RCAANC_20110607">{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rcaanc-cirnac.gc.ca/eng/1307460755710/1536862806124#chp4|title=First Nations in Canada|date=June 7, 2011|work=Government of Canada; Indigenous and Northern Affairs|accessdate=June 26, 2021}}</ref> {{Rp|26}}Барон опишал како Првите Нации, кои некогаш служеле како сојузници на Британците, станале старатели на новоформираната канадска нација. Во 1870-тите, владата презела проект за преобразување на Првите Нации за да станат повеќе како „белите рурални земјоделци“. Резерватите и интернатските училишта станале места за таа обука. Првите Нации биле отсечени од своите деца во интернатските училишта, од други роднини и им била одземена можноста слободно да ловат, риболоват и тргуваат, што резултирало со катастрофални и трајни финансиски последици, со очигледни човечки последици. <ref name="Williams_ThePass_2015">{{Наведено видео|title=The Pass System Official Trailer|url=https://vimeo.com/125253802|access-date=June 29, 2021}}</ref> Ефектите од политиката вклучувало неможност на Првите Нации да вршат трговија или да присуствуваат на културни и социјални собири со соседните резервати и нивна изолација од канадското општество. Буржо опишал како системот за пропусници и законите за скитници ги спречувале Првите Нации да учествуваат во пошироката економија освен како работници. <ref name="Bourgeault_2006">{{Наведено списание|last=Bourgeault|first=Ron|date=2006|title=Aboriginal Labour in the North-West|journal=Prairie Forum|volume=31}}</ref> {{Rp|293, 295, 296}}На пример, продажбата на земјоделски производи била сериозно ограничена од овие политики. Системот на пропусници влијаел врз ловот, трговијата и културните церемонии. Првите нации што посетувале други резервати биле обврзани да добијат пропусница од индијанскиот агент, без оглед на близината на резерватите едни до други. Сесил Мани Ганс од Брокет, Алберта, во 1973 година раскажал за двајца мажи кои биле во посета од друг близок резерват без дозвола. Полицијата ги зела и ги принудила да спијат на камен под преку ноќ. Следниот ден, двајцата мажи биле вратени таму од каде што дошле. Во интервјуто со Дила Провост и Алберт Јелоухорн, таа посочила детали за недостатокот на достоинство што им било покажано на Индијанците, кои биле гледани со сомнеж од страна на белците. Викторија Мекхју се присетила дека дури и кога оделе од Сиксика до Цуу Тина, на луѓето им било дозволено само до пет дена да ја посетат и да се вратат во Сиксика. Бил Меклин споменал дека мисионерите, со помош на Северозападната коњичка полиција и владини претставници, се обиделе да го спречат [[Сончев танц|Сончевиот танц]] и да ја осудат церемонијата. Сончевите танци им дозволиле на Првите нации од различни групи да патуваат од заедница до заедница, но системот за пропусници не дозволувал патување меѓу заедниците. Елва Лефтхенд рекла дека ловот станал порестриктивен според системот за пропусници. <ref name="TrueSpiritTreaty7_1996">{{Наведена книга|title=The True Spirit and Original Intent of Treaty 7|last=Treaty 7 Elders|last2=Hildebrandt|first2=Walter|last3=Rider|first3=Dorothy First|last4=Carter|first4=Sarah|date=1996|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=978-0-7735-1522-2}}</ref> {{Rp|152–3}} Системот на пропусници во прериите, кој денес се смета за „сегрегационистички модел“, бил проучен од делегација од Јужна Африка во 1902 година, како „метод на социјална контрола“. == Крај на системот == Во 1890-тите, земјоделците од Првите Нации протестирале против системот за пропусници, а голем број на индијански агенти и инструктори за земјоделци застанале на нивна страна. Како резултат на тоа, тие биле отпуштени поради нивните напори да објаснат дека од Првите Нации се бара да добијат дозвола за продажба на жито и други земјоделски производи. Системот за пропусници продолжил да се спроведува до 1940-тите, а во некои случаи и во 1950-тите. <ref name="Buckley_19920414">{{Наведена книга|title=From Wooden Ploughs To Welfare: Why Indian Policy Failed in the Prairie Provinces|last=Buckley|first=Helen|date=April 4, 1992|publisher=McGill-Queen's Press - MQUP|isbn=978-0-7735-6328-5}}</ref> {{Rp|53–4}} Во 1893 година, СЗКП покренала приговори на политиката, а комесарот Вилијам Херхмер ѝ наложи на полицијата да побара, а не да нареди, Првите Нации да се вратат во своите резерви. <ref name="CBC_Cram_20160219">{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/news/aboriginal/dark-history-canada-s-pass-system-1.3454022|title=Dark History of Canada's First Nations pass system uncovered in documentary|last=Cram|first=Stephanie|date=February 19, 2016|publisher=CBC News}}</ref> Херхмер бил свесен дека системот за пропусници не е вкоренет во законот. Рид напишал во писмо од 14 јуни 1893 година дека силно не се согласува со Херхмер, велејќи дека е подобро СЗКП да се воздржи од „барање“ Првите Нации да се вратат во своите резерви, бидејќи тоа би го привлечело нивното внимание кон фактот дека СЗКП биле „немоќни да ги спроведат“ овие барања. Тој рекол: „Доколку наредбата беше тајно објавена, Индијанците можеби ќе останеа некое време во незнаење, но како што веќе видов референци за неа во јавниот печат, сега не треба да се очекува да им се скрие.“ Системот на пропусници бил постепено укинат откако писмо од 11 јули 1941 година било распространето до сите локални индиски агенти од страна на тогашниот директор на индиската филијала на Одделот за рудници и ресурси, Харолд Мекгил. Писмото содржело наредби сите пропусници да бидат испратени во Отава за уништување. == Архиви == Политиката претставува тема на документарниот филм од 2015 година, ''„Системот на пропусници'' “. <ref name="LeaderPost_Benjoe_201511262">{{Наведени вести|url=https://leaderpost.com/news/local-news/the-pass-system-more-than-a-movie|title=First Nation reserves prior to 1960s were 'open-air prisons,' says Saskatoon filmmaker behind The Pass System|last=Benjoe|first=Kerry|date=November 26, 2015|work=[[Leader-Post]]|access-date=December 13, 2015|publisher=[[Postmedia Network]]}}</ref> <ref name="thestar_Smith_201604092">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/04/09/documentary-chases-fragile-trail-of-pass-system-that-once-controlled-movement-of-first-nations.html|title=Documentary chases fragile trail of pass system that once controlled movement of First Nations|last=Smith|first=Johanna|date=April 9, 2016|work=The Star|access-date=June 29, 2021|location=Ottawa, Ontario}}</ref> <ref name="thestar_Smith_201604102">{{Наведени вести|url=https://www.thestar.com/news/canada/2016/01/10/the-pass-system-explores-dark-chapter-in-canadian-history.html|title='The Pass System' explores dark chapter in Canadian history|last=Smith|first=Joanna|date=April 10, 2016|work=Toronto Star|access-date=June 26, 2021}}</ref> При создавањето на својот 50-минутен документарец кој ја открил „скриената историја на системот на пропусници“, режисерот Алекс Вилијамс поминал пет години барајќи во архивите и во заедниците докази за неговото постоење. <ref name="LeaderPost_Benjoe_20151126">{{Наведени вести|url=https://leaderpost.com/news/local-news/the-pass-system-more-than-a-movie|title=First Nation reserves prior to 1960s were 'open-air prisons,' says Saskatoon filmmaker behind The Pass System|last=Benjoe|first=Kerry|date=November 26, 2015|work=[[Leader-Post]]|access-date=December 13, 2015|publisher=[[Postmedia Network]]}}</ref> Во нејзината статија од 26 јуни 2016 година во „''Торонто Стар“'', во која се разговарало за документарецот на Вилијамс од 2015 година, Џоана Смит напишала дека федералната влада признала дека „некои записи за системот - политиката слична на апартхејдот што им забранувала на Првите Нации да ги напуштат своите резервати без писмена дозвола - биле уништени пред некој да дознае за нивната историска вредност“. Директива на федералната влада од 1941 година побарала сите документи да бидат вратени во Отава за уништување. Вилијамс рекол дека причината за директивата „останува мистерија“. Еден од оригиналните потпишани дозволи на Одборот за архиви на Саскачеван, кој бил издаден од Министерството за индијански работи на 3 јуни 1897 година, е прикажан во документарецот. Возрасен жител, Сауфавпакајо, од резерват недалеку од Дак Лејк, Саскачеван, добил 10-дневна пропусница за да се ожени. Вилијамс успеал да ги спои скриените приказни со „исказите од прва и втора рака на постари лица кои го доживеале и живееле под овој систем или имаат информации што биле пренесени од нивните родители и баби и дедовци за животот под овој систем на сегрегација“. <ref name="lakelandtoday_20160322">{{Наведени вести|url=https://www.lakelandtoday.ca/st-paul-news/pass-system-viewing-examines-history-of-racial-segregation-1907493|title=Pass System viewing examines history of racial segregation|date=March 22, 2016|work=Lakeland Today|access-date=June 29, 2021|location=St. Paul}}</ref> До 1974 година, кога Центарот за договори и историски истражувања спроведе студија за МИР за „да утврди дали системот на пропусници воопшто постоел“, архивскиот материјал како што се историски пропусници и никулци веќе бил уништен. Директор на библиотеката и архивите во Музејот Гленбоу со седиште во Калгари, во интервју за ''The Star'' во 2016 година, изјавил дека е „апсолутно зачудувачки“ што во 1974 година „федералната влада мораше да се потпре на надворешни извори за да ја проучува сопствената политика“. Дури и помеѓу Првите Нации и во канадското општество, денес многу малку е познато за системот за пропусница и политиките околу неговото спроведување. == Во книжевноста == Во својата книга од 1973 година „Гласовите на народот Кри на рамнините“, измислениот лик на преподобниот Едвард Ахенакју, Стариот Кајам, опишал како секој човек во резерватот морал да моли за дозволи. Кајам рекол: „За себе, подобро би гладувал отколку да одам да молам за толку ситница како дозвола за продажба на еден товар сено“. <ref>{{Наведена книга|title=From Wooden Plow To Welfare: Why Indian Policy Failed in the Prairie Provinces|last=Helen Buckley|date=1992|publisher=McGill–Queen's University Press|location=Montreal|pages=57–58}}</ref> ==Белешки== {{reflist|group ="Notes"}} == Наводи == {{наводи}} [[Категорија:Расна сегрегација]] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Први народи (Канада)]] [[Категорија:Дискриминација во Канада]] j7atckyekf7p0oyb2h8v8e1nuc9ljbb Разговор:Систем за пропусници (Канада) 1 1396741 5571469 2026-06-04T09:04:02Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571469 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Џуџест лен 0 1396742 5571473 2026-06-04T09:06:46Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Speciesbox |name = Џуџест лен |image = Zwerglein(Radiola linoides).jpg |image_caption = |display_parents = 2 |genus = Radiola |parent_authority = Hill |species = linoides |authority = Roth |synonyms_ref = <ref name="POWO">{{нмс |title=''Radiola'' Hill {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:24961-1 |website=Plants of the World Online |access-date=28 декемв... 5571473 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Џуџест лен |image = Zwerglein(Radiola linoides).jpg |image_caption = |display_parents = 2 |genus = Radiola |parent_authority = Hill |species = linoides |authority = Roth |synonyms_ref = <ref name="POWO">{{нмс |title=''Radiola'' Hill {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:24961-1 |website=Plants of the World Online |access-date=28 декември 2021 |language=en}}</ref> |synonyms = {{список на видови |Linodes radiola |Kuntze |Linum exiguum |Salisb. |Linum millegranum |(Sm.) Gray |Linum multiflorum |Lam. |Linum radiola |L. |Linum tetrapetalum |Gilib. |Millegrana radiola |(L.) Druce |Radiola dichotoma |Moench |Radiola filiformis |Dulac |Radiola linoidea |St.-Lag. |Radiola millegrana |Sm. |Radiola multiflora |Asch. |Radiola tetrapetala |Steud. }} }} '''Џуџест лен''' или '''леновидна радиола''' ({{науч|Radiola linoides}}) — [[цветно растение]], единствен вид на истоимениот род џуџест лен ('''''Radiola''''') на семејството [[ленови]]те (''Linaceae''). Има многу кратко стебленце кое е повеќекратно поделено, со пар многу мали листови и по еден бел цвет на секој разгранок на краевите од гранчињата. Листовите се спротивно распоредени, јајцевидни по облик и без дршка. ==Опис== [[Податотека:Radiola linoides sl18.jpg|мини|десно|Пупка на џуџест лен во Чешка.]] Ова е мало<ref name=Readers/><ref name="dorset"/><ref name="habitas"/> [[зелјесто растение|тревесто]],<ref name="FNA"/> [[едногодишно растение]].<ref name="habitas"/><ref name=Anatomic/><ref name=Poland/><!-- also <ref name="dorset"> --> По големина е многу мало<ref name="dorset"/> и нежно.<ref name=Readers/> Високо е 1,3-7,5 см,<ref name=Readers/><ref name=Anatomic/><ref name=Poland/> и двојбено разгрането<ref name="FNA"/><ref name=Sowerby/> (во лисните пазуви се дели на две гранчиња), повеќекратно поделено<ref name=Murray/> или чаталесто.<ref name=Poland/><ref name=Gray/><ref name="habitas"/> Стеблата се голи<ref name="dorset"/> и многу тенки,<ref name=Anatomic/> налик на нишки,<ref name="dorset"/><ref name=Sowerby/> со пречник од околу 0,5&nbsp;мм.<ref name=Poland/> Често имаат виолетова<ref name=Poland/> или црвеникава нијанса.<ref name="dorset"/> Листовите се распоредени [[филотаксија|спротивно]],<ref name=Gray/><ref name=Anatomic/><ref name=Murray/><!-- also <ref name="habitas"/><ref name=Poland/><ref name="dorset"/><ref name=Readers/>--> и по по облик се обратнојајцевидни,<ref name=Poland/> или јајцевидни до елиптични.<ref name=Anatomic/><ref name=Gray/><ref name=Poland/> Тие се многу мали,<ref name=Poland/><ref name=Murray/> долги само 1,5-2 мм и матнозелени или малку синкави, често со виолетова нијанса и прилично мазни.<ref name=Sowerby/> Имаат една жила<ref name="dorset"/> и проѕирни рабови и ситни запчиња по работ.<ref name=Poland/><ref name="Stace2010"/> [[Прицветник|Прицветници]] се листолики.<ref name="FNA"/> Цвета од јули до август<ref name=Gray/><ref name="FNA"/><ref name="dorset"/><!-- also <ref name=Readers/> --> со бројни мали цветчиња,<ref name=Sowerby/><ref name=Stroh/><ref name=Poland/><!-- also <ref name="dorset"/><ref name=Anatomic/> --> на врвовите од гранчињата<ref name=Readers/><ref name=Arber/> или на секое подвоено стебленце.<ref name=Murray/> Тие се бели,<ref name=Anatomic/> со 4 еднакви<ref name="FNA"/><ref name=Poland/><ref name=Sowerby/><!-- also <ref name="habitas"/> --> [[чашкино ливче|чашкини]] и 4 [[венечно ливче|венечни ливчиња]].<ref name=Jacob/><ref name=Sowerby/> They are 1,0-1,5 мм long.<ref name="FNA"/><ref name=Stroh/> Цветот има 4 дршки<ref name=Gray/> долги 0,5-0,8 мм<ref name="FNA"/> со бели прашници.<ref name="FNA"/> [[Полен]]от е многу ситен — 25 [[микрометар|μм]].<ref>W. Punt and G.C.S. Clarke (уред.) {{google books|XUSPDAAAQBAJ|The Northwest European Pollen Flora: Reprinted from Review of Palaeobotany and Palynology Vol.33 (2016)|page=86}}</ref> Откако ќе процвета, излегува заоблена или топчеста семена чаура,<ref name=Anatomic/> Чаурите се широки 0,1&nbsp;мм<ref name=Stroh/> и имаат по 8 семки.<ref name=Murray/> Имаат јајчест облик, малку сплеснати на страните, со мазна сјајна површина.<ref name=Stroh/><ref name=Bojňanský2007/> ==Распространетост и живеалиште== [[Податотека:Radiola linoides sl9.jpg|мини|десно|Џуџест лен крај бара во Чешка.]] ===Распространетост=== Растението е домородно за умерена Европа<ref name=Anatomic/> (со Британија, Ирска<ref name="habitas">{{нмс |title=''Radiola linoides'' Roth - Allseed :: Flora of Northern Ireland |url=http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3146 |website=www.habitas.org.uk |access-date=3 јануари 2022}}</ref>) и [[европска Русија]], [[Макаронезија]] (со [[Канарски Острови|Канарските Острови]], [[Зелен ’Рт|Зелениот ’Рт]] и [[Мадејра]]), делови од Африка<ref>Lund Botanical Society {{google books|POJOAAAAMAAJ|Botaniska Notiser 1972, Vol 125|page=448}}</ref><ref>{{наведена книга |last1=Leistner |first1=O.A. |title=Seed plants of southern tropical Africa: families and genera. |date=2005 |publisher=South African National Biodiversity Institute (SANBI Publishing) |isbn=9781919976075 |chapter=Southern African Botanical Diversity Network Report No. 26.}}</ref> како и делови од Западна Азија.<ref name="POWO"/><ref name=GRIN>{{нмс |title=Taxon: Radiola linoides Roth |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=410122 |website=npgsweb.ars-grin.gov |access-date=8 јануари 2022}}</ref> Подоцна растението е внесено во Америка и сега вирее во [[Мејн]], [[Њу Бранзвик]] и [[Нова Шкотска]].<ref name="POWO"/> Донесено и на [[Северен Остров|Северниот Остров]] на Нов Зеланд (моклиштето Каимаумау).<ref>{{нмс |title=''Radiola linoides'' |url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/radiola-linoides/ |website=New Zealand Plant Conservation Network |access-date=28 септември 2023 |language=en}}</ref> Се смета за [[изумирање|изумрен вид]] во Швајцарија<ref name="POWO"/><ref name=infoflora/><ref>Państwowe Wydawn {{google books|maVKAAAAYAAJ|FFG, Том 43-44 (1998)}}</ref> и редок вид во Литванија.<ref name=Marciniuk/> ===Во Македонија=== Во [[Македонија]] џуџестиот лен расте на влажни и песокливи места. Познат е за Прилеп — помеѓу гранитните блокови кон манастирот „[[Трескавец]]“ и [[Маркови Кули]], а во Струмичко помеѓу селата [[Банско]] и [[Габрово (Струмичко)|Габрово]], во заедница со ''Isoetes''. Се посочува и за [[Селечка Планина]] (В. Матевски & М. Костадиновски, 1991).<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1478-1479}}</ref> ===Живеалиште=== It is a киселољубив вид (не трпи алкални почви),<ref name=Stroh/> и расте на [[киселост на почвата|кисели]] и влажни почви, во тревишта и [[вресиште|вресишта]],<ref name=Readers/> на [[утрина|утрини]],<ref name=Sowerby/> или крај бари и патчиња<ref name="dorset"/> шумски патеки,<ref name="plantatlas"/> и покрај патишта (во Шкотска).<ref name=Murray/> Во јужна Англија се среќава и по рабовите на езерца, во полиња, напуштени ливади и стари песочни копови<ref name=Anatomic/> а и на влажни блатни места во [[Девон]].<ref name=Jacob/> На Пиринејскиот Остров претпочита влажни шуми.<ref>Javier Loidi (уред.) {{google books|f6U2DwAAQBAJ|The Vegetation of the Iberian Peninsula: Volume 2 (2017)|page=388}}</ref> Трпи [[плодност на почвата|неплодна]], тресетеста или песоклива почва.<ref name="FNA"/><ref name="dorset"/> Крај бреговите се среќава во меѓудински моклишта,<ref name=Anatomic/><ref>Christoph Leuschner and Heinz Ellenberg {{google books|j7I1DwAAQBAJ|Ecology of Central European Non-Forest Vegetation: Coastal to Alpine, Natural to Man-made Habitats, Volume 2 (2017) |page=84}}</ref> sandy grassland, on [[machair]], and in soil-filled rock cracks,<ref name="plantatlas"/> or rocky outcrops.<ref name="FNA"/> It is found at надморска висина од 0 до 100 м.<ref name="FNA"/> ==Екологија== [[Податотека:Radiola linoides 219375813.jpg|мини|десно|Џуџест лен во Холандија.]] Во Британија вирее на кисели тревишта и [[вресиште|вресишта]],<ref name=Readers/> на тревести карпести стрмнини, по избразени рабови на патеки, крај шумски патеки, бари, во [[махир]]и (тревести низини) во почва со карпести пукнатини (Wilmore 2002;<ref>{{наведена книга |last1=Wilmore |editor1-last=Preston |editor1-first=C.D. |editor2-last=Pearman |editor2-first=D.A. |editor3-last=Dines |editor3-first=T.D. |title=New Atlas of the British and Irish Flora. |date=2002 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford. |page=436 |chapter=''Radiola linoides'' Roth.}}</ref> Chater 2010;<ref>{{наведена книга |last1=Chater |first1=A.O. |title=Flora of Cardiganshire. |date=2010 |publisher=Privately published |location=Aberystwyth}}</ref> Rand & Mundell 2011).<ref>{{наведена книга |last1=Rand |first1=M. |last2=Mundell |first2=T. |title=Hampshire Rare Plant Register. |date=2011 |publisher=Trollius Publications. |isbn=9780953971848}}</ref> Во [[Дорсет]] често се среќава заедно со ситната метилка (''Anagallis minima'').<ref name="dorset"/> Во Ирска живее во заедница со слатинскиот тегавец ''Plantago maritima'' во густи изложени услови.<ref>[[Артур Тенсли|Sir Arthur George Tansley]] {{google books|Dis8AAAAIAAJ|The British Islands and Their Vegetation, Volume 2 (1949)|page=901}}</ref> Во Полска расте заедно со други влагољубиви растенија како жолтиот смолец (''Cyperus flavescens''), ситната метилка (''Centunculus minimus'') и [[’рскавка]]та (''Illecebrum verticillatum'').<ref name=Marciniuk>{{наведено списание |last1=Marciniuk |first1=Paweł |last2=Marciniuk |first2=Jolanta |last3=Łysko |first3=Andrzej |last4=Krajewski |first4=Łukasz |last5=Chudecka |first5=Justyna |last6=Skrzyczyńska |first6=Janina |last7=Popiela |first7=Agnieszka Anna |title=Rediscovery of ''Cyperus flavescens'' (''Cyperaceae'') on the northeast periphery of its range in Europe |journal=PeerJ |date=14 September 2020 |volume=8|article-number=e9837 |doi=10.7717/peerj.9837 |doi-access=free |pmid=32983639 |pmc=7497605 }}</ref> Во континентална Европа џуџестиот лен е присутен на средоземни песокливи тревишта, [[фумарола|фумаролите]] на [[Пантелерија]] во Сицилија, во заедници каде преовладува гранестата ситка (''Juncus bufonius'') со ситна метилка (''Centunculus minimus'') и ситен црвен кантарион (''Centaurium pulchellum'') и времено поплавени билни заедници во соживот со [[надводник]]от (''Elatine'' spp.), водната ѕвездичка (''Damasonium bourgaei'') и Валерандовата северница (''Samolus valerandi'', Anon 2013).<ref>{{наведена книга |title=Interpretation manual of European Union habitats EUR 28. |date=2013 |publisher=European Commission, DG Environment, Nature and biodiversity |location=Brussels. |page=144}}</ref> Во Холандија е застапен на водести полиња кои се користат за лизгање кога ќе замрзнат во зимата.<ref name=Bojňanský2007>{{наведена книга |last1=Bojňanský |first1=V. |last2=Fargašová |first2=A. |title=Atlas of seed and fruits of Central and East-European Flora - The Carpathian Mountains region |date=2007 |publisher=Springer |location=The Netherlands. |isbn=978-94-017-7670-7}}</ref> ===Опстанок на семето=== Семето на џуџестиот лен опстанува во почвата дури и кога условите им оневозможуваат на повозрасните единки да виреат (Plassmann et al. 2009). Затоа растението е способно за опортунистичка колонизација на подрачја од овој семен клад кога ќе се подобрат условите, иако не е познато колку долго остануваат ’ртливи.<ref name="Plassman2009">{{наведено списание |last1=Plassmann |first1=K. |last2=Brown |first2=N. |last3=Jones |first3=M.L. |last4=Edwards-Jones |first4=G. |title=Can soil seed banks contribute to the restoration of dune slacks under conservation management? |journal=Applied Vegetation Science |date=2009 |volume=12 |issue=2 |pages=199–210|doi=10.1111/j.1654-109X.2009.01014.x |bibcode=2009AppVS..12..199P }}</ref> Иако се многу мали, познато е дека семките опстануваат во желудникот на животните, и може да пропатува големи растојанија на стапалата или пердувите на птиците (Salisbury 1970),<ref>{{наведено списание |last1=Salisbury |first1=E. |title=The Pioneer Vegetation of Exposed Mud and its Biological Features. |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1970 |volume=259 |issue=829 |pages=207–255|doi=10.1098/rstb.1970.0059 |bibcode=1970RSPTB.259..207S }}</ref> or on the feet or hair of cattle.<ref name=Stroh/> ==Штетници== Џуџестиот лен може да биде нападнат од ленова ’рѓа (''Melampsora lini''). (Lawrence et al. 2007)<ref name="Lawrence2007">{{наведено списание |last1=Lawrence |first1=G.J. |last2=Dodds |first2=P.N. |last3=Ellis |first3=J.G. |title=Rust of flax and linseed caused by ''Melampsora lini''. |journal=Molecular Plant Pathology |date=2007 |volume=8 |issue=4 |pages=349–364|doi=10.1111/j.1364-3703.2007.00405.x |pmid=20507505 |bibcode=2007MolPP...8..349L }}</ref> == Наводи == {{Reflist|refs= <ref name=Anatomic>Fritz H. Schweingruber, Andrea Kučerová, Lubomír Adamec and Jiří Doležal {{google books|HXvQDwAAQBAJ|Anatomic Atlas of Aquatic and Wetland Plant Stems (2020)|page=162}}</ref> <ref name=Arber>Agnes Arber {{google books|Dvc8AAAAIAAJ|The Natural Philosophy of Plant Form (1950)|page=242}}</ref> <ref name="dorset">{{нмс |title=Wildflowers - Allseed, ''Radiola linoides'' |url=http://www.dorsetnature.co.uk/pages-flower/wf-165.html |website=www.dorsetnature.co.uk |access-date=28 декември 2021}}</ref> <ref name="FNA">{{нмс |title=''Radiola linoides'' - FNA |url=http://dev.semanticfna.org/Radiola_linoides |website=dev.semanticfna.org |publisher=Flora of North America |access-date=28 декември 2021}}</ref> <ref name=Gray>Samuel Frederick Grayf {{google books|grKEzaOJis0C|A natural arrangement of British Plants, according to their relations to each other, Volume 2 (1821)|page=641}}</ref> <ref name=Jacob>John Jacob {{google books|6-sYAAAAYAAJ|West Devon and Cornwall Flora, Volume 1 (1836) |page=124}}</ref> <ref name=Murray>Alexander Murray {{google books|3Y1IAAAAYAAJ|The Northern Flora: Or a Description of the Wild Plants Belonging to The North and East of Scotland with an account of their places of growth and properties, Part 1 (1836)|page=113}}</ref> <ref name=Poland>{{наведена книга |last1=Poland |first1=J. |last2=Clement |first2=E. |title=The Vegetative Key to the British Flora. |date=2009 |publisher=Botany Department, The Natural History Museum |location=Cromwell Road, London. |isbn=978-0-9560144-0-5}}</ref> <ref name="Stace2010">{{наведена книга |last1=Stace |first1=C. A. |title=New Flora of the British Isles |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9781527226302 |edition=4}}</ref> <ref name=Readers>{{наведена книга |year=1981 |title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain |page=97 |publisher=Reader's Digest |isbn=9780276002175}}</ref> <ref name=Sowerby>James Sowerby and John Thomas Boswell (уред.) {{google books|of1GAQAAMAAJ|English Botany, Or, Coloured Figures of British Plants, Volume 2 (1864)|page=179-180}}</ref> <ref name=Stroh>{{нмс |last=Stroh |first=P.A. |date=2015 |title=''Radiola linoides'' Roth. Allseed. Species Account. |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Radiola_linoides_species_account.pdf |access-date=28 декември 2021 |language=en}}</ref> }} {{Таксонска лента|from1=Q162461|from2=Q163257}} [[Категорија:Ленови]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] mc0x0sbm0htrtr1ifya0cw4toxjp66s 5571500 5571473 2026-06-04T09:59:44Z Bjankuloski06 332 5571500 wikitext text/x-wiki {{Speciesbox |name = Џуџест лен |image = Zwerglein(Radiola linoides).jpg |image_caption = |display_parents = 2 |genus = Radiola |parent_authority = Hill |species = linoides |authority = Roth |synonyms_ref = <ref name="POWO">{{нмс |title=''Radiola'' Hill {{!}} Plants of the World Online {{!}} Kew Science |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:24961-1 |website=Plants of the World Online |access-date=28 декември 2021 |language=en}}</ref> |synonyms = {{список на видови |Linodes radiola |Kuntze |Linum exiguum |Salisb. |Linum millegranum |(Sm.) Gray |Linum multiflorum |Lam. |Linum radiola |L. |Linum tetrapetalum |Gilib. |Millegrana radiola |(L.) Druce |Radiola dichotoma |Moench |Radiola filiformis |Dulac |Radiola linoidea |St.-Lag. |Radiola millegrana |Sm. |Radiola multiflora |Asch. |Radiola tetrapetala |Steud. }} }} '''Џуџест лен''' или '''леновидна радиола''' ({{науч|Radiola linoides}}) — [[цветно растение]], единствен вид на истоимениот род џуџест лен ('''''Radiola''''') на семејството [[ленови]]те (''Linaceae''). Има многу кратко стебленце кое е повеќекратно поделено, со пар многу мали листови и по еден бел цвет на секој разгранок на краевите од гранчињата. Листовите се спротивно распоредени, јајцевидни по облик и без дршка. ==Опис== [[Податотека:Radiola linoides sl18.jpg|мини|десно|Пупка на џуџест лен во Чешка.]] Ова е мало<ref name=Readers/><ref name="dorset"/><ref name="habitas"/> [[зелјесто растение|тревесто]],<ref name="FNA"/> [[едногодишно растение]].<ref name="habitas"/><ref name=Anatomic/><ref name=Poland/><!-- also <ref name="dorset"> --> По големина е многу мало<ref name="dorset"/> и нежно.<ref name=Readers/> Високо е 1,3-7,5 см,<ref name=Readers/><ref name=Anatomic/><ref name=Poland/> и двојбено разгрането<ref name="FNA"/><ref name=Sowerby/> (во лисните пазуви се дели на две гранчиња), повеќекратно поделено<ref name=Murray/> или чаталесто.<ref name=Poland/><ref name=Gray/><ref name="habitas"/> Стеблата се голи<ref name="dorset"/> и многу тенки,<ref name=Anatomic/> налик на нишки,<ref name="dorset"/><ref name=Sowerby/> со пречник од околу 0,5&nbsp;мм.<ref name=Poland/> Често имаат виолетова<ref name=Poland/> или црвеникава нијанса.<ref name="dorset"/> Листовите се распоредени [[филотаксија|спротивно]],<ref name=Gray/><ref name=Anatomic/><ref name=Murray/><!-- also <ref name="habitas"/><ref name=Poland/><ref name="dorset"/><ref name=Readers/>--> и по по облик се обратнојајцевидни,<ref name=Poland/> или јајцевидни до елиптични.<ref name=Anatomic/><ref name=Gray/><ref name=Poland/> Тие се многу мали,<ref name=Poland/><ref name=Murray/> долги само 1,5-2 мм и матнозелени или малку синкави, често со виолетова нијанса и прилично мазни.<ref name=Sowerby/> Имаат една жила<ref name="dorset"/> и проѕирни рабови и ситни запчиња по работ.<ref name=Poland/><ref name="Stace2010"/> [[Прицветник|Прицветници]] се листолики.<ref name="FNA"/> Цвета од јули до август<ref name=Gray/><ref name="FNA"/><ref name="dorset"/><!-- also <ref name=Readers/> --> со бројни мали цветчиња,<ref name=Sowerby/><ref name=Stroh/><ref name=Poland/><!-- also <ref name="dorset"/><ref name=Anatomic/> --> на врвовите од гранчињата<ref name=Readers/><ref name=Arber/> или на секое подвоено стебленце.<ref name=Murray/> Тие се бели,<ref name=Anatomic/> со 4 еднакви<ref name="FNA"/><ref name=Poland/><ref name=Sowerby/><!-- also <ref name="habitas"/> --> [[чашкино ливче|чашкини]] и 4 [[венечно ливче|венечни ливчиња]].<ref name=Jacob/><ref name=Sowerby/> They are 1,0-1,5 мм long.<ref name="FNA"/><ref name=Stroh/> Цветот има 4 дршки<ref name=Gray/> долги 0,5-0,8 мм<ref name="FNA"/> со бели прашници.<ref name="FNA"/> [[Полен]]от е многу ситен — 25 [[микрометар|μм]].<ref>W. Punt and G.C.S. Clarke (уред.) {{google books|XUSPDAAAQBAJ|The Northwest European Pollen Flora: Reprinted from Review of Palaeobotany and Palynology Vol.33 (2016)|page=86}}</ref> Откако ќе процвета, излегува заоблена или топчеста семена чаура,<ref name=Anatomic/> Чаурите се широки 0,1&nbsp;мм<ref name=Stroh/> и имаат по 8 семки.<ref name=Murray/> Имаат јајчест облик, малку сплеснати на страните, со мазна сјајна површина.<ref name=Stroh/><ref name=Bojňanský2007/> ==Распространетост и живеалиште== [[Податотека:Radiola linoides sl9.jpg|мини|десно|Џуџест лен крај бара во Чешка.]] ===Распространетост=== Растението е домородно за умерена Европа<ref name=Anatomic/> (со Британија, Ирска<ref name="habitas">{{нмс |title=''Radiola linoides'' Roth - Allseed :: Flora of Northern Ireland |url=http://www.habitas.org.uk/flora/species.asp?item=3146 |website=www.habitas.org.uk |access-date=3 јануари 2022}}</ref>) и [[европска Русија]], [[Макаронезија]] (со [[Канарски Острови|Канарските Острови]], [[Зелен ’Рт|Зелениот ’Рт]] и [[Мадејра]]), делови од Африка<ref>Lund Botanical Society {{google books|POJOAAAAMAAJ|Botaniska Notiser 1972, Vol 125|page=448}}</ref><ref>{{наведена книга |last1=Leistner |first1=O.A. |title=Seed plants of southern tropical Africa: families and genera. |date=2005 |publisher=South African National Biodiversity Institute (SANBI Publishing) |isbn=9781919976075 |chapter=Southern African Botanical Diversity Network Report No. 26.}}</ref> како и делови од Западна Азија.<ref name="POWO"/><ref name=GRIN>{{нмс |title=Taxon: Radiola linoides Roth |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxon/taxonomygenus?id=410122 |website=npgsweb.ars-grin.gov |access-date=8 јануари 2022}}</ref> Подоцна растението е внесено во Америка и сега вирее во [[Мејн]], [[Њу Бранзвик]] и [[Нова Шкотска]].<ref name="POWO"/> Донесено и на [[Северен Остров|Северниот Остров]] на Нов Зеланд (моклиштето Каимаумау).<ref>{{нмс |title=''Radiola linoides'' |url=https://www.nzpcn.org.nz/flora/species/radiola-linoides/ |website=New Zealand Plant Conservation Network |access-date=28 септември 2023 |language=en}}</ref> Се смета за [[изумирање|изумрен вид]] во Швајцарија<ref name="POWO"/><ref name=infoflora>{{нмс |title=Species information |url=https://www.infoflora.ch/en/flora/radiola-linoides.html |website=www.infoflora.ch |access-date=28 септември 2023}}</ref><ref>Państwowe Wydawn {{google books|maVKAAAAYAAJ|FFG, Том 43-44 (1998)}}</ref> и редок вид во Литванија.<ref name=Marciniuk/> ===Во Македонија=== Во [[Македонија]] џуџестиот лен расте на влажни и песокливи места. Познат е за Прилеп — помеѓу гранитните блокови кон манастирот „[[Трескавец]]“ и [[Маркови Кули]], а во Струмичко помеѓу селата [[Банско]] и [[Габрово (Струмичко)|Габрово]], во заедница со ''Isoetes''. Се посочува и за [[Селечка Планина]] (В. Матевски & М. Костадиновски, 1991).<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1478-1479}}</ref> ===Живеалиште=== It is a киселољубив вид (не трпи алкални почви),<ref name=Stroh/> и расте на [[киселост на почвата|кисели]] и влажни почви, во тревишта и [[вресиште|вресишта]],<ref name=Readers/> на [[утрина|утрини]],<ref name=Sowerby/> или крај бари и патчиња<ref name="dorset"/> шумски патеки,<ref name="plantatlas">{{нмс |title=''Radiola linoides'' {{!}} Online Atlas of the British and Irish Flora |url=https://www.brc.ac.uk/plantatlas/plant/radiola-linoides |website=www.brc.ac.uk |access-date=28 декември 2021 |language=en}}</ref> и покрај патишта (во Шкотска).<ref name=Murray/> Во јужна Англија се среќава и по рабовите на езерца, во полиња, напуштени ливади и стари песочни копови<ref name=Anatomic/> а и на влажни блатни места во [[Девон]].<ref name=Jacob/> На Пиринејскиот Остров претпочита влажни шуми.<ref>Javier Loidi (уред.) {{google books|f6U2DwAAQBAJ|The Vegetation of the Iberian Peninsula: Volume 2 (2017)|page=388}}</ref> Трпи [[плодност на почвата|неплодна]], тресетеста или песоклива почва.<ref name="FNA"/><ref name="dorset"/> Крај бреговите се среќава во меѓудински моклишта,<ref name=Anatomic/><ref>Christoph Leuschner and Heinz Ellenberg {{google books|j7I1DwAAQBAJ|Ecology of Central European Non-Forest Vegetation: Coastal to Alpine, Natural to Man-made Habitats, Volume 2 (2017) |page=84}}</ref> sandy grassland, on [[machair]], and in soil-filled rock cracks,<ref name="plantatlas"/> or rocky outcrops.<ref name="FNA"/> It is found at надморска висина од 0 до 100 м.<ref name="FNA"/> ==Екологија== [[Податотека:Radiola linoides 219375813.jpg|мини|десно|Џуџест лен во Холандија.]] Во Британија вирее на кисели тревишта и [[вресиште|вресишта]],<ref name=Readers/> на тревести карпести стрмнини, по избразени рабови на патеки, крај шумски патеки, бари, во [[махир]]и (тревести низини) во почва со карпести пукнатини (Wilmore 2002;<ref>{{наведена книга |last1=Wilmore |editor1-last=Preston |editor1-first=C.D. |editor2-last=Pearman |editor2-first=D.A. |editor3-last=Dines |editor3-first=T.D. |title=New Atlas of the British and Irish Flora. |date=2002 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford. |page=436 |chapter=''Radiola linoides'' Roth.}}</ref> Chater 2010;<ref>{{наведена книга |last1=Chater |first1=A.O. |title=Flora of Cardiganshire. |date=2010 |publisher=Privately published |location=Aberystwyth}}</ref> Rand & Mundell 2011).<ref>{{наведена книга |last1=Rand |first1=M. |last2=Mundell |first2=T. |title=Hampshire Rare Plant Register. |date=2011 |publisher=Trollius Publications. |isbn=9780953971848}}</ref> Во [[Дорсет]] често се среќава заедно со ситната метилка (''Anagallis minima'').<ref name="dorset"/> Во Ирска живее во заедница со слатинскиот тегавец ''Plantago maritima'' во густи изложени услови.<ref>[[Артур Тенсли|Sir Arthur George Tansley]] {{google books|Dis8AAAAIAAJ|The British Islands and Their Vegetation, Volume 2 (1949)|page=901}}</ref> Во Полска расте заедно со други влагољубиви растенија како жолтиот смолец (''Cyperus flavescens''), ситната метилка (''Centunculus minimus'') и [[’рскавка]]та (''Illecebrum verticillatum'').<ref name=Marciniuk>{{наведено списание |last1=Marciniuk |first1=Paweł |last2=Marciniuk |first2=Jolanta |last3=Łysko |first3=Andrzej |last4=Krajewski |first4=Łukasz |last5=Chudecka |first5=Justyna |last6=Skrzyczyńska |first6=Janina |last7=Popiela |first7=Agnieszka Anna |title=Rediscovery of ''Cyperus flavescens'' (''Cyperaceae'') on the northeast periphery of its range in Europe |journal=PeerJ |date=14 September 2020 |volume=8|article-number=e9837 |doi=10.7717/peerj.9837 |doi-access=free |pmid=32983639 |pmc=7497605 }}</ref> Во континентална Европа џуџестиот лен е присутен на средоземни песокливи тревишта, [[фумарола|фумаролите]] на [[Пантелерија]] во Сицилија, во заедници каде преовладува гранестата ситка (''Juncus bufonius'') со ситна метилка (''Centunculus minimus'') и ситен црвен кантарион (''Centaurium pulchellum'') и времено поплавени билни заедници во соживот со [[надводник]]от (''Elatine'' spp.), водната ѕвездичка (''Damasonium bourgaei'') и Валерандовата северница (''Samolus valerandi'', Anon 2013).<ref>{{наведена книга |title=Interpretation manual of European Union habitats EUR 28. |date=2013 |publisher=European Commission, DG Environment, Nature and biodiversity |location=Brussels. |page=144}}</ref> Во Холандија е застапен на водести полиња кои се користат за лизгање кога ќе замрзнат во зимата.<ref name=Bojňanský2007>{{наведена книга |last1=Bojňanský |first1=V. |last2=Fargašová |first2=A. |title=Atlas of seed and fruits of Central and East-European Flora - The Carpathian Mountains region |date=2007 |publisher=Springer |location=The Netherlands. |isbn=978-94-017-7670-7}}</ref> ===Опстанок на семето=== Семето на џуџестиот лен опстанува во почвата дури и кога условите им оневозможуваат на повозрасните единки да виреат (Plassmann et al. 2009). Затоа растението е способно за опортунистичка колонизација на подрачја од овој семен клад кога ќе се подобрат условите, иако не е познато колку долго остануваат ’ртливи.<ref name="Plassman2009">{{наведено списание |last1=Plassmann |first1=K. |last2=Brown |first2=N. |last3=Jones |first3=M.L. |last4=Edwards-Jones |first4=G. |title=Can soil seed banks contribute to the restoration of dune slacks under conservation management? |journal=Applied Vegetation Science |date=2009 |volume=12 |issue=2 |pages=199–210|doi=10.1111/j.1654-109X.2009.01014.x |bibcode=2009AppVS..12..199P }}</ref> Иако се многу мали, познато е дека семките опстануваат во желудникот на животните, и може да пропатува големи растојанија на стапалата или пердувите на птиците (Salisbury 1970),<ref>{{наведено списание |last1=Salisbury |first1=E. |title=The Pioneer Vegetation of Exposed Mud and its Biological Features. |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London |date=1970 |volume=259 |issue=829 |pages=207–255|doi=10.1098/rstb.1970.0059 |bibcode=1970RSPTB.259..207S }}</ref> or on the feet or hair of cattle.<ref name=Stroh/> ==Штетници== Џуџестиот лен може да биде нападнат од ленова ’рѓа (''Melampsora lini''). (Lawrence et al. 2007)<ref name="Lawrence2007">{{наведено списание |last1=Lawrence |first1=G.J. |last2=Dodds |first2=P.N. |last3=Ellis |first3=J.G. |title=Rust of flax and linseed caused by ''Melampsora lini''. |journal=Molecular Plant Pathology |date=2007 |volume=8 |issue=4 |pages=349–364|doi=10.1111/j.1364-3703.2007.00405.x |pmid=20507505 |bibcode=2007MolPP...8..349L }}</ref> == Наводи == {{Reflist|refs= <ref name=Anatomic>Fritz H. Schweingruber, Andrea Kučerová, Lubomír Adamec and Jiří Doležal {{google books|HXvQDwAAQBAJ|Anatomic Atlas of Aquatic and Wetland Plant Stems (2020)|page=162}}</ref> <ref name=Arber>Agnes Arber {{google books|Dvc8AAAAIAAJ|The Natural Philosophy of Plant Form (1950)|page=242}}</ref> <ref name="dorset">{{нмс |title=Wildflowers - Allseed, ''Radiola linoides'' |url=http://www.dorsetnature.co.uk/pages-flower/wf-165.html |website=www.dorsetnature.co.uk |access-date=28 декември 2021}}</ref> <ref name="FNA">{{нмс |title=''Radiola linoides'' - FNA |url=http://dev.semanticfna.org/Radiola_linoides |website=dev.semanticfna.org |publisher=Flora of North America |access-date=28 декември 2021}}</ref> <ref name=Gray>Samuel Frederick Grayf {{google books|grKEzaOJis0C|A natural arrangement of British Plants, according to their relations to each other, Volume 2 (1821)|page=641}}</ref> <ref name=Jacob>John Jacob {{google books|6-sYAAAAYAAJ|West Devon and Cornwall Flora, Volume 1 (1836) |page=124}}</ref> <ref name=Murray>Alexander Murray {{google books|3Y1IAAAAYAAJ|The Northern Flora: Or a Description of the Wild Plants Belonging to The North and East of Scotland with an account of their places of growth and properties, Part 1 (1836)|page=113}}</ref> <ref name=Poland>{{наведена книга |last1=Poland |first1=J. |last2=Clement |first2=E. |title=The Vegetative Key to the British Flora. |date=2009 |publisher=Botany Department, The Natural History Museum |location=Cromwell Road, London. |isbn=978-0-9560144-0-5}}</ref> <ref name="Stace2010">{{наведена книга |last1=Stace |first1=C. A. |title=New Flora of the British Isles |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |location=Cambridge |isbn=9781527226302 |edition=4}}</ref> <ref name=Readers>{{наведена книга |year=1981 |title=Reader's Digest Field Guide to the Wild Flowers of Britain |page=97 |publisher=Reader's Digest |isbn=9780276002175}}</ref> <ref name=Sowerby>James Sowerby and John Thomas Boswell (уред.) {{google books|of1GAQAAMAAJ|English Botany, Or, Coloured Figures of British Plants, Volume 2 (1864)|page=179-180}}</ref> <ref name=Stroh>{{нмс |last=Stroh |first=P.A. |date=2015 |title=''Radiola linoides'' Roth. Allseed. Species Account. |publisher=Botanical Society of Britain and Ireland |url=https://bsbi.org/wp-content/uploads/dlm_uploads/Radiola_linoides_species_account.pdf |access-date=28 декември 2021 |language=en}}</ref> }} == Наводи == {{наводи}} {{рвр|Radiola linoides}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|167699|џуџестиот лен}} {{Таксонска лента|from1=Q162461|from2=Q163257}} [[Категорија:Ленови]] [[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]] [[Категорија:Флора на Македонија]] fb0aurv6i1vqb2aijxyzt8x5t1q1b77 Категорија:Дискриминација во Канада 14 1396743 5571474 2026-06-04T09:07:01Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Дискриминација по земја|Канада]] [[Категорија:Кршење на човековите права во Канада]] 5571474 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Дискриминација по земја|Канада]] [[Категорија:Кршење на човековите права во Канада]] sz7w48ak34yhafn9qkxjlh4kw6y6pq9 Radiola linoides 0 1396744 5571475 2026-06-04T09:07:17Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Џуџест лен]] 5571475 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џуџест лен]] abo1gsdpqu4eqw8f7gadnnoakguih0f Категорија:Кршење на човековите права во Канада 14 1396745 5571476 2026-06-04T09:07:32Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Кршење на човековите права по земја|Канада]] [[Категорија:Човекови права во Канада| Кршење ]] 5571476 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Кршење на човековите права по земја|Канада]] [[Категорија:Човекови права во Канада| Кршење ]] hsqkkg5iwgu1t0eu8q7lopdinocg7ce Radiola 0 1396746 5571477 2026-06-04T09:07:34Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Џуџест лен]] 5571477 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џуџест лен]] abo1gsdpqu4eqw8f7gadnnoakguih0f Леновидна радиола 0 1396747 5571478 2026-06-04T09:08:30Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Џуџест лен]] 5571478 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Џуџест лен]] abo1gsdpqu4eqw8f7gadnnoakguih0f Предлошка:Автотаксономија/Шалитранки 10 1396748 5571480 2026-06-04T09:24:58Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Шалитранки |parent=Сапуновидни |refs={{наведено списание|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj... 5571480 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Шалитранки |parent=Сапуновидни |refs={{наведено списание|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|format=PDF|issn=00244074|doi=10.1111/boj.12385}} }} diffw8hxgzezjcn22v1k3se1nc25itg 5571482 5571480 2026-06-04T09:25:07Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Nitrariaceae]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Шалитранки]] 5571480 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=familia |link=Шалитранки |parent=Сапуновидни |refs={{наведено списание|author=Angiosperm Phylogeny Group|year=2016|title=An update of the Angiosperm Phylogeny Group classification for the orders and families of flowering plants: APG IV|journal=Botanical Journal of the Linnean Society|volume=181|issue=1|pages=1–20|url=http://onlinelibrary.wiley.com/doi/10.1111/boj.12385/epdf|format=PDF|issn=00244074|doi=10.1111/boj.12385}} }} diffw8hxgzezjcn22v1k3se1nc25itg Предлошка:Автотаксономија/Nitrariaceae 10 1396749 5571483 2026-06-04T09:25:07Z Bjankuloski06 332 Bjankuloski06 ја премести страницата [[Предлошка:Автотаксономија/Nitrariaceae]] на [[Предлошка:Автотаксономија/Шалитранки]] 5571483 wikitext text/x-wiki #пренасочување [[Предлошка:Автотаксономија/Шалитранки]] 0sn2zt0r70t4ryc89sw159c1ktqjxgg Разговор:Закон за катанци 1 1396750 5571484 2026-06-04T09:25:13Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}}{{вики клуб}} 5571484 wikitext text/x-wiki {{Сзр}}{{вики клуб}} qhbtm36kpukxfqfjez9ieru80xi0cng Ропството во Канада 0 1396751 5571486 2026-06-04T09:29:33Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1337656857|Slavery in Canada]]“ 5571486 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Upper_Canada_Slavery_advertisement_1806.jpg|мини|Оглас за продажба на двајца робови во „Горна Канада Газета“, 10 февруари 1806 година]] '''Ропството во Канада''' вклучува историски практики на ропство практикувани и од [[Први народи|Првите народи]] до втората половина на 19 век, <ref name="Leland pages 238-239">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238|title=Aboriginal Slavery on the Northwest Coast of North America|last=Donald|first=Leland|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=0-520-20616-9|pages=238&ndash;239}}</ref> и од колонистите за време на периодот на [[Европска колонизација на Америка|европската колонизација]]. <ref name="LawsonLawson2019">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ou6yDwAAQBAJ&pg=PA16|title=Race and Ethnicity in America: From Pre-contact to the Present &#91;4 volumes&#93;|date=October 11, 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-5097-4|editor-last=Lawson|editor-first=Russell M.|pages=16–|editor-last2=Lawson|editor-first2=Benjamin A.}}</ref> Практиката на ропството во Канада од страна на колонистите ефикасно завршила кон почетокот на 19 век, преку локални статути и судски одлуки што произлегле од судски спорови во име на поробени лица кои барале ослободување. <ref name="Shadd2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ob1aDwAAQBAJ&pg=PA11|title=A Plea for Emigration; or Notes of Canada West|last=Shadd|first=Mary Ann|publisher=Broadview Press|year=2016|isbn=978-1-55481-321-6|page=11}}</ref> Судовите, во различен степен, го направиле ропството неприменливо и во [[Долна Канада]] и во [[Нова Шкотска]] . На пример, во Долна Канада, по судските одлуки кон крајот на 1790-тите, „робовите не можеле да бидат принудени да служат подолго отколку што би работеле и... можеле да го напуштат својот господар по своја волја“. <ref name="archive.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/slaveincanada00ridd/slaveincanada00ridd_djvu.txt|title=Full text of "The slave in Canada"|year=1920|work=archive.org}}</ref> [[Горна Канада]] го донела Законот против ропството во 1793 година, еден од најраните закони против ропството во светот. <ref name="OnufGould2005">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YZw-CwAAQBAJ&pg=PA298|title=Empire and Nation: The American Revolution in the Atlantic World|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2005|isbn=978-1-4214-1842-1|editor-last=Gould|editor-first=Eliga H.|location=Baltimore, MD|page=298|editor-last2=Onuf|editor-first2=Peter S.}}</ref> Овие случувања во Канада ѝ претходеле на одлуката на Британија да го забрани ропството низ поголемиот дел од [[Британска Империја|Британското Царство]] со донесување на Законот за укинување на ропството од 1833 година. Бидејќи [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]] продолжило сè до усвојувањето на Тринаесеттиот амандман во 1865 година, црнците (слободни и поробени) започнале да се преселуваат во Канада од Соединетите Американски Држави по [[Американска револуција|Американската револуција]] и повторно по [[Војната од 1812.|војната од 1812 година]], а подоцна многумина преку подземната железница. <ref name="WinksWinks1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Eeh4L1CulqYC&pg=PA96|title=The Blacks in Canada: A History|last=Winks|first=Robin W.|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|isbn=978-0-7735-1632-8|page=96}}</ref> . <ref name="Hinks2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d7b_trbfXugC&pg=PA146|title=Encyclopedia of Antislavery and Abolition|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-313-33143-5|editor-last=Hinks|editor-first=Peter|page=146|editor-last2=McKivigan|editor-first2=John|editor-last3=Williams|editor-first3=R. Owen}}</ref> == Под домородна власт == [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Правна историја на Канада]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] 6h8h7ms10wgaj8s01zjzh6u98vcoqdu 5571488 5571486 2026-06-04T09:29:50Z Тиверополник 1815 5571488 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Upper_Canada_Slavery_advertisement_1806.jpg|мини|Оглас за продажба на двајца робови во „Горна Канада Газета“, 10 февруари 1806 година]] '''Ропството во Канада''' вклучува историски практики на ропство практикувани и од [[Први народи|Првите народи]] до втората половина на 19 век, <ref name="Leland pages 238-239">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238|title=Aboriginal Slavery on the Northwest Coast of North America|last=Donald|first=Leland|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=0-520-20616-9|pages=238&ndash;239}}</ref> и од колонистите за време на периодот на [[Европска колонизација на Америка|европската колонизација]]. <ref name="LawsonLawson2019">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ou6yDwAAQBAJ&pg=PA16|title=Race and Ethnicity in America: From Pre-contact to the Present &#91;4 volumes&#93;|date=October 11, 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-5097-4|editor-last=Lawson|editor-first=Russell M.|pages=16–|editor-last2=Lawson|editor-first2=Benjamin A.}}</ref> Практиката на ропството во Канада од страна на колонистите ефикасно завршила кон почетокот на 19 век, преку локални статути и судски одлуки што произлегле од судски спорови во име на поробени лица кои барале ослободување. <ref name="Shadd2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ob1aDwAAQBAJ&pg=PA11|title=A Plea for Emigration; or Notes of Canada West|last=Shadd|first=Mary Ann|publisher=Broadview Press|year=2016|isbn=978-1-55481-321-6|page=11}}</ref> Судовите, во различен степен, го направиле ропството неприменливо и во [[Долна Канада]] и во [[Нова Шкотска]] . На пример, во Долна Канада, по судските одлуки кон крајот на 1790-тите, „робовите не можеле да бидат принудени да служат подолго отколку што би работеле и... можеле да го напуштат својот господар по своја волја“. <ref name="archive.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/slaveincanada00ridd/slaveincanada00ridd_djvu.txt|title=Full text of "The slave in Canada"|year=1920|work=archive.org}}</ref> [[Горна Канада]] го донела Законот против ропството во 1793 година, еден од најраните закони против ропството во светот. <ref name="OnufGould2005">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YZw-CwAAQBAJ&pg=PA298|title=Empire and Nation: The American Revolution in the Atlantic World|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2005|isbn=978-1-4214-1842-1|editor-last=Gould|editor-first=Eliga H.|location=Baltimore, MD|page=298|editor-last2=Onuf|editor-first2=Peter S.}}</ref> Овие случувања во Канада ѝ претходеле на одлуката на Британија да го забрани ропството низ поголемиот дел од [[Британска Империја|Британското Царство]] со донесување на Законот за укинување на ропството од 1833 година. Бидејќи [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]] продолжило сè до усвојувањето на Тринаесеттиот амандман во 1865 година, црнците (слободни и поробени) започнале да се преселуваат во Канада од Соединетите Американски Држави по [[Американска револуција|Американската револуција]] и повторно по [[Војната од 1812.|војната од 1812 година]], а подоцна многумина преку подземната железница. <ref name="WinksWinks1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Eeh4L1CulqYC&pg=PA96|title=The Blacks in Canada: A History|last=Winks|first=Robin W.|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|isbn=978-0-7735-1632-8|page=96}}</ref> Бидејќи улогата на Канада во атлантската трговија со робови била релативно ограничена, историјата на црното ропство во Канада често е засенета од побурното ропство што се практикувало на други места во Америка. <ref name="Hinks2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d7b_trbfXugC&pg=PA146|title=Encyclopedia of Antislavery and Abolition|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-313-33143-5|editor-last=Hinks|editor-first=Peter|page=146|editor-last2=McKivigan|editor-first2=John|editor-last3=Williams|editor-first3=R. Owen}}</ref> == Под домородна власт == [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Правна историја на Канада]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] sm9smefa0ulrw2iu9lim6uob30juxt8 5571492 5571488 2026-06-04T09:45:19Z Тиверополник 1815 5571492 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Upper_Canada_Slavery_advertisement_1806.jpg|мини|Оглас за продажба на двајца робови во „Горна Канада Газета“, 10 февруари 1806 година]] '''Ропството во Канада''' вклучува историски практики на ропство практикувани и од [[Први народи|Првите народи]] до втората половина на 19 век, <ref name="Leland pages 238-239">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238|title=Aboriginal Slavery on the Northwest Coast of North America|last=Donald|first=Leland|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=0-520-20616-9|pages=238&ndash;239}}</ref> и од колонистите за време на периодот на [[Европска колонизација на Америка|европската колонизација]]. <ref name="LawsonLawson2019">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ou6yDwAAQBAJ&pg=PA16|title=Race and Ethnicity in America: From Pre-contact to the Present &#91;4 volumes&#93;|date=October 11, 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-5097-4|editor-last=Lawson|editor-first=Russell M.|pages=16–|editor-last2=Lawson|editor-first2=Benjamin A.}}</ref> Практиката на ропството во Канада од страна на колонистите ефикасно завршила кон почетокот на 19 век, преку локални статути и судски одлуки што произлегле од судски спорови во име на поробени лица кои барале ослободување. <ref name="Shadd2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ob1aDwAAQBAJ&pg=PA11|title=A Plea for Emigration; or Notes of Canada West|last=Shadd|first=Mary Ann|publisher=Broadview Press|year=2016|isbn=978-1-55481-321-6|page=11}}</ref> Судовите, во различен степен, го направиле ропството неприменливо и во [[Долна Канада]] и во [[Нова Шкотска]] . На пример, во Долна Канада, по судските одлуки кон крајот на 1790-тите, „робовите не можеле да бидат принудени да служат подолго отколку што би работеле и... можеле да го напуштат својот господар по своја волја“. <ref name="archive.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/slaveincanada00ridd/slaveincanada00ridd_djvu.txt|title=Full text of "The slave in Canada"|year=1920|work=archive.org}}</ref> [[Горна Канада]] го донела Законот против ропството во 1793 година, еден од најраните закони против ропството во светот. <ref name="OnufGould2005">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YZw-CwAAQBAJ&pg=PA298|title=Empire and Nation: The American Revolution in the Atlantic World|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2005|isbn=978-1-4214-1842-1|editor-last=Gould|editor-first=Eliga H.|location=Baltimore, MD|page=298|editor-last2=Onuf|editor-first2=Peter S.}}</ref> Овие случувања во Канада ѝ претходеле на одлуката на Британија да го забрани ропството низ поголемиот дел од [[Британска Империја|Британското Царство]] со донесување на Законот за укинување на ропството од 1833 година. Бидејќи [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]] продолжило сè до усвојувањето на Тринаесеттиот амандман во 1865 година, црнците (слободни и поробени) започнале да се преселуваат во Канада од Соединетите Американски Држави по [[Американска револуција|Американската револуција]] и повторно по [[Војната од 1812.|војната од 1812 година]], а подоцна многумина преку подземната железница. <ref name="WinksWinks1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Eeh4L1CulqYC&pg=PA96|title=The Blacks in Canada: A History|last=Winks|first=Robin W.|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|isbn=978-0-7735-1632-8|page=96}}</ref> Бидејќи улогата на Канада во атлантската трговија со робови била релативно ограничена, историјата на црното ропство во Канада често е засенета од побурното ропство што се практикувало на други места во Америка. <ref name="Hinks2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d7b_trbfXugC&pg=PA146|title=Encyclopedia of Antislavery and Abolition|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-313-33143-5|editor-last=Hinks|editor-first=Peter|page=146|editor-last2=McKivigan|editor-first2=John|editor-last3=Williams|editor-first3=R. Owen}}</ref> == Под домородна власт == Носители на робови на територијата на она што подоцна станало Канада биле, на пример, рибарските општества како [[Јурок]]ите, кои живееле долж пацифичкиот брег од [[Алјаска]] до [[Калифорнија]],<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 |title=Slavery in the New World |publisher=Britannica.com |access-date=February 25, 2011}}{{dead link|date=June 2025}}</ref> на она што понекогаш се опишува како пацифички или северозападен брег.{{sfnp|Donald|1997|p=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA7 7]}} Некои од [[домородни народи на северозападниот брег на Пацификот|домородните народи на северозападниот брег на Пацификот]], како [[Хаида]] и [[Тлингити|Тлингитите]], традиционално биле познати како жестоки воини и трговци со робови, вршејќи напади сè до Калифорнија.<ref name="Martin Frayer 1997 p. 289">{{cite book | editor-last1=Martin | editor-first1=Debra L. | editor-last2=Frayer | editor-first2=David W. | title=Troubled Times: Violence and Warfare in the Past | publisher=Gordon and Breach | series=War and Society - ISSN 1069-8043 Series | year=1997 | isbn=978-90-5699-534-8 | url=https://books.google.com/books?id=u41vuuxVxfIC&pg=PA289 | access-date=March 11, 2023 | page=289}}</ref> Ропството било наследно, а робовите биле [[воен заробеник|воени заробеници]], додека нивните потомци исто така биле робови.<ref name="Grinev 2005 p. 60">{{cite book | last=Grinev | first=A.V. | title=The Tlingit Indians in Russian America, 1741-1867 | publisher=University of Nebraska Press | year=2005 | isbn=978-0-8032-0538-3 | url=https://books.google.com/books?id=4PZdGWM0EBQC&pg=PA60 | access-date=March 11, 2023 | page=60}}</ref><ref>{{cite journal |first=Kenneth M. |last=Ames |title=Slaves, Chiefs and Labour on the Northern Northwest Coast |journal=World Archaeology |volume=33 |issue=1 The Archaeology of Slavery |date=June 2001 |pages=1–17 |jstor=827885 |doi=10.1080/00438240120047591 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438240120047591|url-access=subscription }}</ref> На територијата на денешна [[Британска Колумбија]], ропството било во подем во 1830-тите, а постепено опаѓало во текот на векот.{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238 238]}} Во 1870-тите, надзорникот за домородни прашања, [[Израел Вуд Пауел]], ги ослободувал робовите кои му се обраќале за помош за време на неговите патувања по западниот брег на [[Остров Ванкувер]].{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA244 244]}} Ропството речиси целосно престанало во 1880-тите и 1890-тите.<ref name="Leland pages 238-239"/> Некои [[Први народи]] во Британска Колумбија продолжиле да ги одвојуваат и општествено да ги исклучуваат потомците на робовите дури и во 1970-тите.{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA249 249]}} Кај неколку народи од [[Северозападен Пацифик]], околу една четвртина од населението биле робови.<ref name="Webb 2020 p. 26">{{cite book | last=Webb | first=Simon | title=The Forgotten Slave Trade: The White European Slaves of Islam | publisher=Pen & Sword Books | year=2020 | isbn=978-1-5267-6927-5 | url=https://books.google.com/books?id=88wHEAAAQBAJ&pg=PT26 | access-date=March 11, 2023 | page=26}}</ref> Еден робовски наратив бил составен од Англичанецот [[Џон Р. Џуит]]. Тој бил заробен жив кога неговиот брод бил заземен во 1802 година од народот [[Нутки]], поради тоа што капетанот на бродот го навредил нивниот поглавар [[Макина]], како и поради други навреди што американски и европски капетани им ги нанесувале на нивниот народ. Мемоарите на Џуит даваат детален приказ на животот на еден роб.<ref name="Woodcock 1987">{{cite DCB |last1=Woodcock |first1=John |title=Jewitt, John Rodgers |url=https://www.biographi.ca/en/bio/jewitt_john_rodgers_6E.html |volume=6 |access-date=March 11, 2023 }}</ref><ref name="Jette 2003">{{cite web |last1=Jette |first1=Melinda |title=Under Attack at Nootka Sound, 1803 |url=https://www.oregonhistoryproject.org/articles/historical-records/under-attack-at-nootka-sound-1803/ |website=Oregon History Project |publisher=Oregon Historical Society |access-date=March 11, 2023 |date=2003}}</ref> ==Под европска колонизација== [[Поморски Покраини|Поморските Покраини]] забележале пристигнување на меѓу 1.200 и 2.000 робови пред укинувањето на ропството, од кои околу 300 биле евидентирани во Долна Канада, а меѓу 500 и 700 во Горна Канада.<ref name="AppiahGates2005">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=TMZMAgAAQBAJ&pg=PA722 |title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-517055-9 |editor-last1=Appiah |editor-first1=Anthony |edition=second |page=722 |editor-last2=Gates |editor-first2=Henry Louis}}</ref> Мал дел од денешните [[Црни Канаѓани]] потекнуваат од овие робови.<ref name="Marsh1999">{{cite book|editor-first=James H. |editor-last=Marsh |chapter=Blacks |title=The Canadian Encyclopedia |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wR_-aSFyvuYC&pg=PA259|year=1999|isbn=978-0-7710-2099-5|page=259|publisher=The Canadian Encyclopedia }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=de Bruin |first=Tabitha |title=Black Canadians |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |date=31 October 2024 |publisher=Historica Canada |edition=online |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/black-canadians}}</ref> Африканците биле насилно заробувани од локални поглавари и владетели како [[роб]]ови и биле продавани на трговци кои се упатувале кон јужните делови на Америка. Оние што пристигнувале на територијата на денешна Канада обично доаѓале од американските колонии, бидејќи немало бродови што директно превезувале робови од Африка во Канада.<ref name="Greer 2003 86">{{cite book|first=Allan |last=Greer|title=The People of New France|url=https://books.google.com/books?id=uKJAUqpAolQC&pg=PA87|year=1997|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-7816-2|page=87}}</ref> Во Канада немало големи плантажи, па затоа немало ниту потреба од голема робовска работна сила од видот што постоела во повеќето европски колонии во Америка.<ref name="Greer 2003 86"/> ===Под француска власт=== {{Main|Ропство во Нова Франција}} Под француска власт, робовите од [[Први народи|Првите народи]] биле побројни од робовите со африканско потекло.<ref name=Untold>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DWu6f5yvtnkC&pg=PA84 |title=The Hanging Of Angelique: The Untold Story of Canadian Slavery and the Burning of Old Montreal |first= Afua |last=Cooper |author-link=Afua Cooper |publisher=[[HarperCollins Canada]] |year=2006 |isbn=9780820329406 |page=84}}</ref> Според [[Афуа Купер]], авторка на ''The Hanging of Angélique: The Untold Story of Canadian Slavery and the Burning of Old Montréal'', ова било резултат на релативната леснотија со која Нова Франција можела да набавува робови од Првите народи. Таа забележала дека смртноста меѓу робовите била висока, при што просечната возраст на домородните робови била само 17 години, а просечната возраст на робовите со африканско потекло 25 години. Еден од првите забележани црни робови во Канада бил донесен од британски конвој во Нова Франција во 1628 година. [[Оливје ле Жен]] било името што му било дадено на момчето, кое првично потекнувало од [[Мадагаскар]].{{sfnp|Cooper|2006|page=71}} До 1688 година, населението на [[Нова Франција]] изнесувало 11.562 жители, составено главно од трговци со крзно, мисионери и земјоделци населени во долината на реката Свети Лоренс. За да се надмине сериозниот недостиг од слуги и работници, кралот [[Луј XIV]] го одобрил барањето на Нова Франција за увоз на црни робови од [[Западна Африка]]. Иако ниту една пратка никогаш не пристигнала директно од Африка, колонистите сепак набавувале црни робови од други француски и британски колонии. Од крајот на XVII век тие исто така набавувале домородни робови, претежно од подрачјата на денешниот американски Среден Запад, преку нивните [[трговија со крзно во Северна Америка|западни трговски мрежи за крзно]]. Робовите од домородно потекло биле нарекувани „Паниси“, иако мал број од нив навистина потекнувале од племето Пауни. Почесто биле од потекло на Фокси, Дакоти, Ајови и Апачи, заробеници фатени во војни од домородни сојузници и трговски партнери на Французите.<ref>{{cite book |last1=Rushforth |first1=Brett |title=Bonds of Alliance: Indigenous and Atlantic Slaveries in New France |date=2012 |publisher=University of North Carolina Press |location=Chapel Hill, NC|isbn=978-0-8078-3558-6 |url=https://books.google.com/books?id=e_a9wRyuH40C}}</ref> [[File:Code noir - Nantes museum.jpg|thumb|„Црн кодекс“ од 1742 година, музеј на историјата на [[Нант]]]] Иако ропството било забрането во Франција, тоа било дозволено во нејзините колонии како средство за обезбедување на големата работна сила потребна за расчистување на земјиште, изградба на објекти и (во карипските колонии) работа на плантажи со шеќер, индиго и тутун. [[Црн кодекс|Црниот кодекс]] од 1685 година го воспоставил моделот за регулирање на ропството во Западна Индија. Тој барал сите робови да бидат поучувани како католици, а не како протестанти. Се сосредоточил на дефинирање на статусот на ропството и воспоставил строги ограничувања. Робовите практично немале права, иако Кодексот им наложувал на господарите да се грижат за болните и старите. Изгледа дека „Црниот кодекс“ не се применувал во Канада, па затоа во 1709 година интендантот [[Жак Родо]] издал [[Уредба на Родо од 1709 година|уредба со која официјално го признал ропството во Нова Франција]]; ропството постоело и пред тој датум, но дури од 1709 година било законски регулирано. Вкупно, според пресметките на Марсел Тридел, во записите од периодот на француската власт биле забележани 1.685 домородни американски робови и 402 црни робови, односно вкупно 2.087 робови.<ref name=":12">{{Cite book |last=Trudel |first=Marcel |url=https://numerique.banq.qc.ca/patrimoine/details/52327/3187835?docref=ijLVcPhH6NN_hjrGGQhs2g |title=L'Esclavage au Canada français : histoire et conditions de l'esclavage |publisher=Les Presses universitaires Laval |year=1960 |location=Québec |language=fr}}</ref>{{Reference page|page=86}} По [[Француска и индијанска војна|освојувањето на Нова Франција]] од страна на Британците, сопственоста на робови останала претежно во француски раце. Тридел идентификувал 1.509 сопственици на робови, од кои само 181 биле Англичани.{{sfnp|Winks|1997}} Тридел исто така забележал дека бил склучен 31 [[брак|брак]] помеѓу француски колонисти и домородни робови.{{sfnp|Cooper|2006|pages=74–76}} ===Под британска власт=== {{external media |width =180px | float =right | video1 ='''[https://www.historicacanada.ca/productions/minutes/chloe-cooley Chloe Cooley]''' <br>Канадски Записник од собранието на наследството што ја следи [[Клое Кули]], поробена црна жена во [[Горна Канада]] во 1793 година. Нејзините акти на отпор наспроти насилството довеле до првото законодавство на Канада со кое се ограничува ропството.– [[Историка Канада]] (1:01 мин) }} Првите народи поседувале или тргувале со робови, институција што постоела со векови или подолго кај одредени групи. Шони, Потаватоми и други западни племиња увезувале робови од Охајо и Кентаки и ги продавале или подарувале на сојузниците<ref name="BEiC">{{cite encyclopedia |title=Black Enslavement in Canada |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |publisher=[[Historica Canada]] |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/black-enslavement |date=February 9, 2022 |edition=online |last1=Henry-Dixon |first1=Natasha}}</ref> и на канадските доселеници. Поглаварот на [[Мохавци|Мохавците]] Тајенденага ([[Џозеф Брант]]) користел црни луѓе што ги заробил за време на [[Американска револуција|Американската револуција]] за да ја изгради Куќата на Брант на плажата Берлингтон и втор дом во близина на Брантфорд. Вкупно, Брант поседувал околу четириесет црни робови.<ref>{{cite journal |last1=Derreck |first1=Tom |title=In Bondage |journal=[[Canada's History|The Beaver]] |volume=83 |number=1 |date=February–March 2003 |pages=14–19}}</ref> Црни робови живееле во британските делови на Канада во XVIII век — 104 биле евидентирани на пописот во Нова Шкотска од 1767 година, но нивниот број бил мал сè до [[Протерување на лојалистите|протерувањето на лојалистите]]. Како што белите лојалисти бегале од новата Американска Република,<ref>{{cite book |last=Winks |first=Robin |title=The Blacks in Canada, A History |date=1971 |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=978-0-7735-1632-8}}</ref> тие со себе однеле повеќе од 2.000 црни робови: најмалку 1.500 во Поморските Покраини ([[Нова Шкотска]], [[Њу Бранзвик]] и [[Остров Принц Едвард]]),<ref name=":0">{{Cite web |title=Enslaved Black people in the Maritimes |url=http://biographi.ca/en/topics/topic-match-list.php?id=2474 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718183541/http://biographi.ca/en/topics/topic-match-list.php?id=2474 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-07-29 |website=Dictionary of Canadian Biography}}</ref> 300 во Долна Канада ([[Квебек]]) и 500 во Горна Канада ([[Онтарио]]). Во Онтарио, Империјалниот закон на Парламентот од 1790 година им гарантирал на идните доселеници дека нивните робови ќе останат нивна сопственост.<ref>{{cite web|url=http://www.uppercanadahistory.ca/lluc/lluc3.html |title=An Act To Prevent The Further Introduction Of Slaves |publisher=Uppercanadahistory.ca |access-date=February 25, 2011}}</ref> Како и под француска власт, лојалистичките робови биле држени во мал број и биле користени како домашни слуги, земјоделски работници и квалификувани занаетчии, откако биле образувани и обучени од нивните господари. По [[Битка кај Абрахамовите Рамнини|битката кај Абрахамовите Рамнини]] и британското освојување на Нова Франција, прашањето за ропството во Канада не било спомнато — ниту забрането ниту дозволено — ниту во [[Париски договор (1763)|Парискиот договор од 1763 година]], ниту во [[Квебечки акт]] од 1774 година, ниту во [[Париски договор (1783)|Парискиот договор од 1783 година]]. Системот на групна работна сила и придружните институции на контрола и суровост не се развиле во Канада како што се развиле во некои делови на Соединетите Американски Држави. Бидејќи не изгледало дека претставуваат закана за своите господари, на робовите им било дозволено да научат да читаат и пишуваат, се поттикнувало нивното преобраќање во христијанство, а нивните бракови биле признаени со закон.<ref name=":2">{{cite book |first1=Marcel |last1=Trudel |title=Deux Siècles d'Esclavage au Québec |url=https://archive.org/details/deuxsieclesdescl0000trud |url-access=registration |edition=2nd |year=2004 |page=[https://archive.org/details/deuxsieclesdescl0000trud/page/408 408] |publisher=Editions Hurtubise H M H Limitee |isbn=9782894287422 |language=fr}}</ref> ==== Долна Канада ==== Крајот на ропството во Долна Канада не може прецизно да се датира<ref name=":02">{{Cite book |last=Trudel |first=Marcel |url=http://archive.org/details/canadasforgotten0000trud |title=Canada's Forgotten Slaves : Two centuries of bondage |publisher=Véhicule Press |year=2012 |isbn=9781550653274 |location=Montréal, Québec |pages= |language=en |translator-last=Tombs |translator-first=George}}</ref>{{Reference page|page=253}}, бидејќи тоа било постепен процес.<ref name=":02" />{{Reference page|page=265}} Уште во 1787 година, сопствениците на робови станале загрижени поради повеќе или помалку непосредното укинување на ропството.<ref name=":02" />{{Reference page|page=233}} Весниците почнале да објавуваат написи за ропството од јули 1790 година, а кампањата против ропството добила на сила во летото 1791 година. Сепак, ова известување било привремено и главно се сосредоточувало на ропството како странски феномен.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=233-236|page=}} На 28 јануари 1793 година, прашањето дали ропството треба да биде укинато или задржано било покренато во Законодавното собрание од страна на [[Пјер-Луј Пане]] (како „предлог-закон [...] за укинување на ропството“). На 8 март се одржало првото читање на предлог-законот; на 19 април се одржало второто читање, а Пане предложил на 25 април да се формира Комитет на целото собрание за разгледување на предлог-законот. Сепак, [[Пјер-Амабл де Бон]] предложил расправата да биде одложена преку амандман што практично ја уништил иницијативата, а бил поддржан од [[Џорџ Мекбит]]; амандманот бил усвоен со големо мнозинство (31 наспроти 3). Овој неуспешен предлог-закон ги открил противниците на ропството во Собранието: [[Пјер-Луј Пане]], [[Бонавентир Пане]], [[Амабл Бертело]] и [[Луј Диниер]].<ref name=":02" />{{Reference page|pages=236-237|page=}} Во 1794 година бил создаден преседан кога еден судија{{efn|Идентитетот на судијата е непознат; можеби не бил Осгуд, имајќи предвид дека тој бил назначен за главен судија на Судот на кралската клупа дури на 11 декември 1794 година.|group=note}} ослободил роб изведен пред суд, тврдејќи дека ропството не било познато во англиското право (тврдење што е предмет на големи расправи). Главниот судија [[Вилијам Осгуд]], назначен во 1794 година, не го признавал ропството и систематски ги ослободувал сите робови што се појавувале пред суд во постапки во кои биле тужени како робови.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=242-243|page=}} Одбивањето на главниот судија да го признае ропството, заедно со одбивањето на Законодавното собрание да заземе јасен став, довело до масовни бегства на робови.<ref name=":02" />{{Reference page|page=250}} Неодлучноста на Законодавното собрание, исто така, довела до бегство на робови од други покраини и од Соединетите Американски Држави, уште пред законодавството во Горна Канада да преземе мерки за ограничување на ропството.<ref name="archive.org" /> Откако еден роб бил ослободен на ваков начин во 1798 година, робовското население наводно се заканувало со општ бунт.<ref name=":02" />{{Reference page|page=242}} Главниот судија сер [[Џејмс Монк]], не признавајќи ја законитоста на ропството поради техничка причина поврзана со отсуството на поправни домови,{{sfnp|Winks|1997|p=100}} донел низа одлуки кон крајот на 1790-тите што ја поткопале можноста робовите да бидат принудени да им служат на своите господари: робот повеќе не морал да му се покорува на својот господар и можел да замине кога сакал. Тој систематски ги отфрлал тужбите на сопствениците против избеганите робови.<ref>{{Cite DCB|first=James H.|last=Lambert|title=Monk, Sir James|volume=6|url=https://www.biographi.ca/en/bio/monk_james_6E.html}}</ref> Толкувањето на Монк останало на сила дури и откако биле основани поправни домови.{{Sfnp|Winks|1997|page=102}} Последната продажба на роб се случила во 1797 година. Следната година во весникот Газета бил објавен последниот веснички оглас за продажба на роб, а зборот „роб“ последен пат се појавил во граѓанските регистри.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=251|page=}} Почнувајќи од 1799 година, сопствениците на робови поднесувале петиции до [[Законодавно собрание на Долна Канада|Законодавното собрание]] да донесе закон за прашањето на ропството со цел да се отстранат сите нејаснотии околу неговиот статус (преку негово укинување, потврдување, регулирање и/или ограничување, зависно од петицијата). Сите обиди на крајот заглавиле и пропаднале (1799, 1800 и 1803 година), а по 1803 година повеќе не бил направен ниту еден обид.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=243-250|page=}} Прашањето за ропството никогаш повеќе не било покренато во Законодавното собрание по 1803 година.<ref name=":02" />{{Reference page|page=250}} По 1799 година, во записите останале само деветнаесет робови; само еден од нив бил забележан по 1808 година (во 1821 година).<ref name=":02" />{{Reference page|page=251}} До моментот кога стапил во сила [[Закон за укинување на ропството од 1833 година|Законот за укинување на ропството од 1833 година]], ропството практично исчезнало само од себе во Долна Канада, при што законодавството можеби ослободило само неколку постари црни робови.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=252-253|page=}} Во 1829 година, администраторот на Долна Канада, сер [[Џејмс Кемпт]], одбил барање од владата на САД за враќање на избеган роб, врз основа на тоа дека бегалците можат да бидат предадени само ако делото за кое се бара нивно враќање претставува кривично дело и во Долна Канада.{{Sfnp|Winks|1997|page=102}} Вкупно, во записите биле евидентирани 787 домородни американски робови и 730 црни робови, односно вкупно 1.527 робови.<ref name=":12"/>{{Reference page|page=86}} ==== Горна Канада ==== [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Правна историја на Канада]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] ddy8ejivlih3m6jxsv7flt2pcpvzzsd 5571493 5571492 2026-06-04T09:51:28Z Тиверополник 1815 5571493 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Upper_Canada_Slavery_advertisement_1806.jpg|мини|Оглас за продажба на двајца робови во „Горна Канада Газета“, 10 февруари 1806 година]] '''Ропството во Канада''' вклучува историски практики на ропство практикувани и од [[Први народи|Првите народи]] до втората половина на 19 век, <ref name="Leland pages 238-239">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238|title=Aboriginal Slavery on the Northwest Coast of North America|last=Donald|first=Leland|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=0-520-20616-9|pages=238&ndash;239}}</ref> и од колонистите за време на периодот на [[Европска колонизација на Америка|европската колонизација]]. <ref name="LawsonLawson2019">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ou6yDwAAQBAJ&pg=PA16|title=Race and Ethnicity in America: From Pre-contact to the Present &#91;4 volumes&#93;|date=October 11, 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-5097-4|editor-last=Lawson|editor-first=Russell M.|pages=16–|editor-last2=Lawson|editor-first2=Benjamin A.}}</ref> Практиката на ропството во Канада од страна на колонистите ефикасно завршила кон почетокот на 19 век, преку локални статути и судски одлуки што произлегле од судски спорови во име на поробени лица кои барале ослободување. <ref name="Shadd2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ob1aDwAAQBAJ&pg=PA11|title=A Plea for Emigration; or Notes of Canada West|last=Shadd|first=Mary Ann|publisher=Broadview Press|year=2016|isbn=978-1-55481-321-6|page=11}}</ref> Судовите, во различен степен, го направиле ропството неприменливо и во [[Долна Канада]] и во [[Нова Шкотска]] . На пример, во Долна Канада, по судските одлуки кон крајот на 1790-тите, „робовите не можеле да бидат принудени да служат подолго отколку што би работеле и... можеле да го напуштат својот господар по своја волја“. <ref name="archive.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/slaveincanada00ridd/slaveincanada00ridd_djvu.txt|title=Full text of "The slave in Canada"|year=1920|work=archive.org}}</ref> [[Горна Канада]] го донела Законот против ропството во 1793 година, еден од најраните закони против ропството во светот. <ref name="OnufGould2005">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YZw-CwAAQBAJ&pg=PA298|title=Empire and Nation: The American Revolution in the Atlantic World|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2005|isbn=978-1-4214-1842-1|editor-last=Gould|editor-first=Eliga H.|location=Baltimore, MD|page=298|editor-last2=Onuf|editor-first2=Peter S.}}</ref> Овие случувања во Канада ѝ претходеле на одлуката на Британија да го забрани ропството низ поголемиот дел од [[Британска Империја|Британското Царство]] со донесување на Законот за укинување на ропството од 1833 година. Бидејќи [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]] продолжило сè до усвојувањето на Тринаесеттиот амандман во 1865 година, црнците (слободни и поробени) започнале да се преселуваат во Канада од Соединетите Американски Држави по [[Американска револуција|Американската револуција]] и повторно по [[Војната од 1812.|војната од 1812 година]], а подоцна многумина преку подземната железница. <ref name="WinksWinks1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Eeh4L1CulqYC&pg=PA96|title=The Blacks in Canada: A History|last=Winks|first=Robin W.|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|isbn=978-0-7735-1632-8|page=96}}</ref> Бидејќи улогата на Канада во атлантската трговија со робови била релативно ограничена, историјата на црното ропство во Канада често е засенета од побурното ропство што се практикувало на други места во Америка. <ref name="Hinks2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d7b_trbfXugC&pg=PA146|title=Encyclopedia of Antislavery and Abolition|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-313-33143-5|editor-last=Hinks|editor-first=Peter|page=146|editor-last2=McKivigan|editor-first2=John|editor-last3=Williams|editor-first3=R. Owen}}</ref> == Под домородна власт == Носители на робови на територијата на она што подоцна станало Канада биле, на пример, рибарските општества како [[Јурок]]ите, кои живееле долж пацифичкиот брег од [[Алјаска]] до [[Калифорнија]],<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 |title=Slavery in the New World |publisher=Britannica.com |access-date=February 25, 2011}}{{dead link|date=June 2025}}</ref> на она што понекогаш се опишува како пацифички или северозападен брег.{{sfnp|Donald|1997|p=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA7 7]}} Некои од [[домородни народи на северозападниот брег на Пацификот|домородните народи на северозападниот брег на Пацификот]], како [[Хаида]] и [[Тлингити|Тлингитите]], традиционално биле познати како жестоки воини и трговци со робови, вршејќи напади сè до Калифорнија.<ref name="Martin Frayer 1997 p. 289">{{cite book | editor-last1=Martin | editor-first1=Debra L. | editor-last2=Frayer | editor-first2=David W. | title=Troubled Times: Violence and Warfare in the Past | publisher=Gordon and Breach | series=War and Society - ISSN 1069-8043 Series | year=1997 | isbn=978-90-5699-534-8 | url=https://books.google.com/books?id=u41vuuxVxfIC&pg=PA289 | access-date=March 11, 2023 | page=289}}</ref> Ропството било наследно, а робовите биле [[воен заробеник|воени заробеници]], додека нивните потомци исто така биле робови.<ref name="Grinev 2005 p. 60">{{cite book | last=Grinev | first=A.V. | title=The Tlingit Indians in Russian America, 1741-1867 | publisher=University of Nebraska Press | year=2005 | isbn=978-0-8032-0538-3 | url=https://books.google.com/books?id=4PZdGWM0EBQC&pg=PA60 | access-date=March 11, 2023 | page=60}}</ref><ref>{{cite journal |first=Kenneth M. |last=Ames |title=Slaves, Chiefs and Labour on the Northern Northwest Coast |journal=World Archaeology |volume=33 |issue=1 The Archaeology of Slavery |date=June 2001 |pages=1–17 |jstor=827885 |doi=10.1080/00438240120047591 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438240120047591|url-access=subscription }}</ref> На територијата на денешна [[Британска Колумбија]], ропството било во подем во 1830-тите, а постепено опаѓало во текот на векот.{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238 238]}} Во 1870-тите, надзорникот за домородни прашања, [[Израел Вуд Пауел]], ги ослободувал робовите кои му се обраќале за помош за време на неговите патувања по западниот брег на [[Остров Ванкувер]].{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA244 244]}} Ропството речиси целосно престанало во 1880-тите и 1890-тите.<ref name="Leland pages 238-239"/> Некои [[Први народи]] во Британска Колумбија продолжиле да ги одвојуваат и општествено да ги исклучуваат потомците на робовите дури и во 1970-тите.{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA249 249]}} Кај неколку народи од [[Северозападен Пацифик]], околу една четвртина од населението биле робови.<ref name="Webb 2020 p. 26">{{cite book | last=Webb | first=Simon | title=The Forgotten Slave Trade: The White European Slaves of Islam | publisher=Pen & Sword Books | year=2020 | isbn=978-1-5267-6927-5 | url=https://books.google.com/books?id=88wHEAAAQBAJ&pg=PT26 | access-date=March 11, 2023 | page=26}}</ref> Еден робовски наратив бил составен од Англичанецот [[Џон Р. Џуит]]. Тој бил заробен жив кога неговиот брод бил заземен во 1802 година од народот [[Нутки]], поради тоа што капетанот на бродот го навредил нивниот поглавар [[Макина]], како и поради други навреди што американски и европски капетани им ги нанесувале на нивниот народ. Мемоарите на Џуит даваат детален приказ на животот на еден роб.<ref name="Woodcock 1987">{{cite DCB |last1=Woodcock |first1=John |title=Jewitt, John Rodgers |url=https://www.biographi.ca/en/bio/jewitt_john_rodgers_6E.html |volume=6 |access-date=March 11, 2023 }}</ref><ref name="Jette 2003">{{cite web |last1=Jette |first1=Melinda |title=Under Attack at Nootka Sound, 1803 |url=https://www.oregonhistoryproject.org/articles/historical-records/under-attack-at-nootka-sound-1803/ |website=Oregon History Project |publisher=Oregon Historical Society |access-date=March 11, 2023 |date=2003}}</ref> ==Под европска колонизација== [[Поморски Покраини|Поморските Покраини]] забележале пристигнување на меѓу 1.200 и 2.000 робови пред укинувањето на ропството, од кои околу 300 биле евидентирани во Долна Канада, а меѓу 500 и 700 во Горна Канада.<ref name="AppiahGates2005">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=TMZMAgAAQBAJ&pg=PA722 |title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-517055-9 |editor-last1=Appiah |editor-first1=Anthony |edition=second |page=722 |editor-last2=Gates |editor-first2=Henry Louis}}</ref> Мал дел од денешните [[Црни Канаѓани]] потекнуваат од овие робови.<ref name="Marsh1999">{{cite book|editor-first=James H. |editor-last=Marsh |chapter=Blacks |title=The Canadian Encyclopedia |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wR_-aSFyvuYC&pg=PA259|year=1999|isbn=978-0-7710-2099-5|page=259|publisher=The Canadian Encyclopedia }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=de Bruin |first=Tabitha |title=Black Canadians |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |date=31 October 2024 |publisher=Historica Canada |edition=online |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/black-canadians}}</ref> Африканците биле насилно заробувани од локални поглавари и владетели како [[роб]]ови и биле продавани на трговци кои се упатувале кон јужните делови на Америка. Оние што пристигнувале на територијата на денешна Канада обично доаѓале од американските колонии, бидејќи немало бродови што директно превезувале робови од Африка во Канада.<ref name="Greer 2003 86">{{cite book|first=Allan |last=Greer|title=The People of New France|url=https://books.google.com/books?id=uKJAUqpAolQC&pg=PA87|year=1997|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-7816-2|page=87}}</ref> Во Канада немало големи плантажи, па затоа немало ниту потреба од голема робовска работна сила од видот што постоела во повеќето европски колонии во Америка.<ref name="Greer 2003 86"/> ===Под француска власт=== {{Main|Ропство во Нова Франција}} Под француска власт, робовите од [[Први народи|Првите народи]] биле побројни од робовите со африканско потекло.<ref name=Untold>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DWu6f5yvtnkC&pg=PA84 |title=The Hanging Of Angelique: The Untold Story of Canadian Slavery and the Burning of Old Montreal |first= Afua |last=Cooper |author-link=Afua Cooper |publisher=[[HarperCollins Canada]] |year=2006 |isbn=9780820329406 |page=84}}</ref> Според [[Афуа Купер]], авторка на ''The Hanging of Angélique: The Untold Story of Canadian Slavery and the Burning of Old Montréal'', ова било резултат на релативната леснотија со која Нова Франција можела да набавува робови од Првите народи. Таа забележала дека смртноста меѓу робовите била висока, при што просечната возраст на домородните робови била само 17 години, а просечната возраст на робовите со африканско потекло 25 години. Еден од првите забележани црни робови во Канада бил донесен од британски конвој во Нова Франција во 1628 година. [[Оливје ле Жен]] било името што му било дадено на момчето, кое првично потекнувало од [[Мадагаскар]].{{sfnp|Cooper|2006|page=71}} До 1688 година, населението на [[Нова Франција]] изнесувало 11.562 жители, составено главно од трговци со крзно, мисионери и земјоделци населени во долината на реката Свети Лоренс. За да се надмине сериозниот недостиг од слуги и работници, кралот [[Луј XIV]] го одобрил барањето на Нова Франција за увоз на црни робови од [[Западна Африка]]. Иако ниту една пратка никогаш не пристигнала директно од Африка, колонистите сепак набавувале црни робови од други француски и британски колонии. Од крајот на XVII век тие исто така набавувале домородни робови, претежно од подрачјата на денешниот американски Среден Запад, преку нивните [[трговија со крзно во Северна Америка|западни трговски мрежи за крзно]]. Робовите од домородно потекло биле нарекувани „Паниси“, иако мал број од нив навистина потекнувале од племето Пауни. Почесто биле од потекло на Фокси, Дакоти, Ајови и Апачи, заробеници фатени во војни од домородни сојузници и трговски партнери на Французите.<ref>{{cite book |last1=Rushforth |first1=Brett |title=Bonds of Alliance: Indigenous and Atlantic Slaveries in New France |date=2012 |publisher=University of North Carolina Press |location=Chapel Hill, NC|isbn=978-0-8078-3558-6 |url=https://books.google.com/books?id=e_a9wRyuH40C}}</ref> [[File:Code noir - Nantes museum.jpg|thumb|„Црн кодекс“ од 1742 година, музеј на историјата на [[Нант]]]] Иако ропството било забрането во Франција, тоа било дозволено во нејзините колонии како средство за обезбедување на големата работна сила потребна за расчистување на земјиште, изградба на објекти и (во карипските колонии) работа на плантажи со шеќер, индиго и тутун. [[Црн кодекс|Црниот кодекс]] од 1685 година го воспоставил моделот за регулирање на ропството во Западна Индија. Тој барал сите робови да бидат поучувани како католици, а не како протестанти. Се сосредоточил на дефинирање на статусот на ропството и воспоставил строги ограничувања. Робовите практично немале права, иако Кодексот им наложувал на господарите да се грижат за болните и старите. Изгледа дека „Црниот кодекс“ не се применувал во Канада, па затоа во 1709 година интендантот [[Жак Родо]] издал [[Уредба на Родо од 1709 година|уредба со која официјално го признал ропството во Нова Франција]]; ропството постоело и пред тој датум, но дури од 1709 година било законски регулирано. Вкупно, според пресметките на Марсел Тридел, во записите од периодот на француската власт биле забележани 1.685 домородни американски робови и 402 црни робови, односно вкупно 2.087 робови.<ref name=":12">{{Cite book |last=Trudel |first=Marcel |url=https://numerique.banq.qc.ca/patrimoine/details/52327/3187835?docref=ijLVcPhH6NN_hjrGGQhs2g |title=L'Esclavage au Canada français : histoire et conditions de l'esclavage |publisher=Les Presses universitaires Laval |year=1960 |location=Québec |language=fr}}</ref>{{Reference page|page=86}} По [[Француска и индијанска војна|освојувањето на Нова Франција]] од страна на Британците, сопственоста на робови останала претежно во француски раце. Тридел идентификувал 1.509 сопственици на робови, од кои само 181 биле Англичани.{{sfnp|Winks|1997}} Тридел исто така забележал дека бил склучен 31 [[брак|брак]] помеѓу француски колонисти и домородни робови.{{sfnp|Cooper|2006|pages=74–76}} ===Под британска власт=== {{external media |width =180px | float =right | video1 ='''[https://www.historicacanada.ca/productions/minutes/chloe-cooley Chloe Cooley]''' <br>Канадски Записник од собранието на наследството што ја следи [[Клое Кули]], поробена црна жена во [[Горна Канада]] во 1793 година. Нејзините акти на отпор наспроти насилството довеле до првото законодавство на Канада со кое се ограничува ропството.– [[Историка Канада]] (1:01 мин) }} Првите народи поседувале или тргувале со робови, институција што постоела со векови или подолго кај одредени групи. Шони, Потаватоми и други западни племиња увезувале робови од Охајо и Кентаки и ги продавале или подарувале на сојузниците<ref name="BEiC">{{cite encyclopedia |title=Black Enslavement in Canada |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |publisher=[[Historica Canada]] |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/black-enslavement |date=February 9, 2022 |edition=online |last1=Henry-Dixon |first1=Natasha}}</ref> и на канадските доселеници. Поглаварот на [[Мохавци|Мохавците]] Тајенденага ([[Џозеф Брант]]) користел црни луѓе што ги заробил за време на [[Американска револуција|Американската револуција]] за да ја изгради Куќата на Брант на плажата Берлингтон и втор дом во близина на Брантфорд. Вкупно, Брант поседувал околу четириесет црни робови.<ref>{{cite journal |last1=Derreck |first1=Tom |title=In Bondage |journal=[[Canada's History|The Beaver]] |volume=83 |number=1 |date=February–March 2003 |pages=14–19}}</ref> Црни робови живееле во британските делови на Канада во XVIII век — 104 биле евидентирани на пописот во Нова Шкотска од 1767 година, но нивниот број бил мал сè до [[Протерување на лојалистите|протерувањето на лојалистите]]. Како што белите лојалисти бегале од новата Американска Република,<ref>{{cite book |last=Winks |first=Robin |title=The Blacks in Canada, A History |date=1971 |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=978-0-7735-1632-8}}</ref> тие со себе однеле повеќе од 2.000 црни робови: најмалку 1.500 во Поморските Покраини ([[Нова Шкотска]], [[Њу Бранзвик]] и [[Остров Принц Едвард]]),<ref name=":0">{{Cite web |title=Enslaved Black people in the Maritimes |url=http://biographi.ca/en/topics/topic-match-list.php?id=2474 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718183541/http://biographi.ca/en/topics/topic-match-list.php?id=2474 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-07-29 |website=Dictionary of Canadian Biography}}</ref> 300 во Долна Канада ([[Квебек]]) и 500 во Горна Канада ([[Онтарио]]). Во Онтарио, Империјалниот закон на Парламентот од 1790 година им гарантирал на идните доселеници дека нивните робови ќе останат нивна сопственост.<ref>{{cite web|url=http://www.uppercanadahistory.ca/lluc/lluc3.html |title=An Act To Prevent The Further Introduction Of Slaves |publisher=Uppercanadahistory.ca |access-date=February 25, 2011}}</ref> Како и под француска власт, лојалистичките робови биле држени во мал број и биле користени како домашни слуги, земјоделски работници и квалификувани занаетчии, откако биле образувани и обучени од нивните господари. По [[Битка кај Абрахамовите Рамнини|битката кај Абрахамовите Рамнини]] и британското освојување на Нова Франција, прашањето за ропството во Канада не било спомнато — ниту забрането ниту дозволено — ниту во [[Париски договор (1763)|Парискиот договор од 1763 година]], ниту во [[Квебечки акт]] од 1774 година, ниту во [[Париски договор (1783)|Парискиот договор од 1783 година]]. Системот на групна работна сила и придружните институции на контрола и суровост не се развиле во Канада како што се развиле во некои делови на Соединетите Американски Држави. Бидејќи не изгледало дека претставуваат закана за своите господари, на робовите им било дозволено да научат да читаат и пишуваат, се поттикнувало нивното преобраќање во христијанство, а нивните бракови биле признаени со закон.<ref name=":2">{{cite book |first1=Marcel |last1=Trudel |title=Deux Siècles d'Esclavage au Québec |url=https://archive.org/details/deuxsieclesdescl0000trud |url-access=registration |edition=2nd |year=2004 |page=[https://archive.org/details/deuxsieclesdescl0000trud/page/408 408] |publisher=Editions Hurtubise H M H Limitee |isbn=9782894287422 |language=fr}}</ref> ==== Долна Канада ==== Крајот на ропството во Долна Канада не може прецизно да се датира<ref name=":02">{{Cite book |last=Trudel |first=Marcel |url=http://archive.org/details/canadasforgotten0000trud |title=Canada's Forgotten Slaves : Two centuries of bondage |publisher=Véhicule Press |year=2012 |isbn=9781550653274 |location=Montréal, Québec |pages= |language=en |translator-last=Tombs |translator-first=George}}</ref>{{Reference page|page=253}}, бидејќи тоа било постепен процес.<ref name=":02" />{{Reference page|page=265}} Уште во 1787 година, сопствениците на робови станале загрижени поради повеќе или помалку непосредното укинување на ропството.<ref name=":02" />{{Reference page|page=233}} Весниците почнале да објавуваат написи за ропството од јули 1790 година, а кампањата против ропството добила на сила во летото 1791 година. Сепак, ова известување било привремено и главно се сосредоточувало на ропството како странски феномен.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=233-236|page=}} На 28 јануари 1793 година, прашањето дали ропството треба да биде укинато или задржано било покренато во Законодавното собрание од страна на [[Пјер-Луј Пане]] (како „предлог-закон [...] за укинување на ропството“). На 8 март се одржало првото читање на предлог-законот; на 19 април се одржало второто читање, а Пане предложил на 25 април да се формира Комитет на целото собрание за разгледување на предлог-законот. Сепак, [[Пјер-Амабл де Бон]] предложил расправата да биде одложена преку амандман што практично ја уништил иницијативата, а бил поддржан од [[Џорџ Мекбит]]; амандманот бил усвоен со големо мнозинство (31 наспроти 3). Овој неуспешен предлог-закон ги открил противниците на ропството во Собранието: [[Пјер-Луј Пане]], [[Бонавентир Пане]], [[Амабл Бертело]] и [[Луј Диниер]].<ref name=":02" />{{Reference page|pages=236-237|page=}} Во 1794 година бил создаден преседан кога еден судија{{efn|Идентитетот на судијата е непознат; можеби не бил Осгуд, имајќи предвид дека тој бил назначен за главен судија на Судот на кралската клупа дури на 11 декември 1794 година.|group=note}} ослободил роб изведен пред суд, тврдејќи дека ропството не било познато во англиското право (тврдење што е предмет на големи расправи). Главниот судија [[Вилијам Осгуд]], назначен во 1794 година, не го признавал ропството и систематски ги ослободувал сите робови што се појавувале пред суд во постапки во кои биле тужени како робови.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=242-243|page=}} Одбивањето на главниот судија да го признае ропството, заедно со одбивањето на Законодавното собрание да заземе јасен став, довело до масовни бегства на робови.<ref name=":02" />{{Reference page|page=250}} Неодлучноста на Законодавното собрание, исто така, довела до бегство на робови од други покраини и од Соединетите Американски Држави, уште пред законодавството во Горна Канада да преземе мерки за ограничување на ропството.<ref name="archive.org" /> Откако еден роб бил ослободен на ваков начин во 1798 година, робовското население наводно се заканувало со општ бунт.<ref name=":02" />{{Reference page|page=242}} Главниот судија сер [[Џејмс Монк]], не признавајќи ја законитоста на ропството поради техничка причина поврзана со отсуството на поправни домови,{{sfnp|Winks|1997|p=100}} донел низа одлуки кон крајот на 1790-тите што ја поткопале можноста робовите да бидат принудени да им служат на своите господари: робот повеќе не морал да му се покорува на својот господар и можел да замине кога сакал. Тој систематски ги отфрлал тужбите на сопствениците против избеганите робови.<ref>{{Cite DCB|first=James H.|last=Lambert|title=Monk, Sir James|volume=6|url=https://www.biographi.ca/en/bio/monk_james_6E.html}}</ref> Толкувањето на Монк останало на сила дури и откако биле основани поправни домови.{{Sfnp|Winks|1997|page=102}} Последната продажба на роб се случила во 1797 година. Следната година во весникот Газета бил објавен последниот веснички оглас за продажба на роб, а зборот „роб“ последен пат се појавил во граѓанските регистри.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=251|page=}} Почнувајќи од 1799 година, сопствениците на робови поднесувале петиции до [[Законодавно собрание на Долна Канада|Законодавното собрание]] да донесе закон за прашањето на ропството со цел да се отстранат сите нејаснотии околу неговиот статус (преку негово укинување, потврдување, регулирање и/или ограничување, зависно од петицијата). Сите обиди на крајот заглавиле и пропаднале (1799, 1800 и 1803 година), а по 1803 година повеќе не бил направен ниту еден обид.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=243-250|page=}} Прашањето за ропството никогаш повеќе не било покренато во Законодавното собрание по 1803 година.<ref name=":02" />{{Reference page|page=250}} По 1799 година, во записите останале само деветнаесет робови; само еден од нив бил забележан по 1808 година (во 1821 година).<ref name=":02" />{{Reference page|page=251}} До моментот кога стапил во сила [[Закон за укинување на ропството од 1833 година|Законот за укинување на ропството од 1833 година]], ропството практично исчезнало само од себе во Долна Канада, при што законодавството можеби ослободило само неколку постари црни робови.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=252-253|page=}} Во 1829 година, администраторот на Долна Канада, сер [[Џејмс Кемпт]], одбил барање од владата на САД за враќање на избеган роб, врз основа на тоа дека бегалците можат да бидат предадени само ако делото за кое се бара нивно враќање претставува кривично дело и во Долна Канада.{{Sfnp|Winks|1997|page=102}} Вкупно, во записите биле евидентирани 787 домородни американски робови и 730 црни робови, односно вкупно 1.527 робови.<ref name=":12"/>{{Reference page|page=86}} ==== Горна Канада ==== {{Wikisource|Закон на Горна Канада против ропството}} [[File:An Act Against Slavery.jpg|thumb|upright=1.4|Закон за спречување на понатамошен увоз на робови и ограничување на рокот на договорите за слугување во оваа провинција, [[Парламент на Горна Канада]], 1793]] До 1790 година, аболиционистичкото движење добило сè поголем кредибилитет во Канада, а штетната природа на ропството била покажана преку инцидент во кој една робинка била насилно злоупотребувана од својот сопственик додека била носена за продажба во Соединетите Американски Држави. Во 1793 година, [[Клој Кули]], во чин на отпор, извикала извици на спротивставување. Злоупотребата извршена од нејзиниот сопственик и нејзиниот насилен отпор биле сведочени од Питер Мартин и Вилијам Гризли.<ref>{{cite web |title=Enslaved Africans in Upper Canada |url=https://www.archives.gov.on.ca/en/explore/online/slavery/index.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104050050/http://www.archives.gov.on.ca/en/explore/online/slavery/index.aspx |archive-date=January 4, 2013 |publisher=Archives of Ontario}}</ref> Питер Мартин, поранешен роб, го пријавил инцидентот кај [[Потгувернер на Горна Канада|потгувернерот]] [[Џон Грејвс Симко]]. Под покровителство на Симко, бил донесен [[Закон против ропството]] од 1793 година. Избраните членови на извршниот совет, од кои многумина биле трговци или земјоделци што зависеле од робовска работна сила, не гледале потреба од еманципација. Генералниот обвинител [[Џон Вајт (Фронтенак)|Џон Вајт]] подоцна напишал дека имало „многу противење, но малку аргументи“ против неговиот предлог. На крајот, Собранието го усвоило Законот против ропството, кој воспоставил постепено укинување на ропството: не смеело да се увезуваат нови робови; робовите што веќе биле во провинцијата останувале во ропство до смрт; не смеело да се внесуваат нови робови во Горна Канада, а децата родени од робинки останувале робови, но морале да бидат ослободени на 25 години. За да се обесхрабри [[ослободување на робови]], законот барал сопственикот да обезбеди гаранција дека поранешниот роб нема да стане товар за јавните финансии. Овој компромисен Закон против ропството останал единствениот обид на законодавството на Онтарио да се справи со ропството.<ref name="UC-Act" /><ref name="Bode">{{cite journal |last=Bode |first=Patrick |date=1993 |title=Upper Canada, 1793: Simcoe and the Slaves |journal=Beaver |volume=73 |issue=3 |pages=17–19}}</ref> Оваа правна рамка обезбедила постепен крај на ропството во Горна Канада, иако истовремено ја намалила продажната вредност на робовите во провинцијата, па дел од нив биле продавани во Соединетите Држави. Во 1798 година имало обид од лобистички групи да се измени законот и да се дозволи увоз на повеќе робови.<ref name="Bode" /> Робовите откриле дека можат да стекнат слобода со бегство во Охајо и Мичиген во Соединетите Држави.<ref>{{cite journal |last=Cooper |first=Afua |date=Spring 2007 |title=Acts of Resistance: Black Men and Women Engage Slavery in Upper Canada, 1793-1803 |url=https://www.erudit.org/en/journals/onhistory/2007-v99-n1-onhistory04967/1065793ar.pdf |journal=Ontario History |volume=99 |issue=1 |pages=5–17 |doi=10.7202/1065793ar}}</ref> До 1800 година, останатите провинции на Британска Северна Америка практично го ограничиле ропството преку судски одлуки што барале најстроги докази за сопственост, кои ретко биле достапни. Во 1819 година, [[сер Џон Робинсон, 1-ви баронет од Торонто|Џон Робинсон]], генерален обвинител на Горна Канада, издал правно мислење дека сите лица од африканско потекло што влегуваат во Горна Канада треба да бидат гарантирано слободни, дури и ако биле робови во друга земја.<ref>{{cite web |date=2022 |title=Chloe Cooley National Historic Person |url=https://parks.canada.ca/culture/designation/personnage-person/chloe-cooley |publisher=Parks Canada}}</ref><ref>{{DFHD|16492|Cooley, Chloe National Historic Person}}</ref> Ропството сепак останало законско, сè додека [[Закон за укинување на ропството од 1833 година|Законот за укинување на ропството од 1833 година]] на британскиот парламент конечно не го укинал ропството во поголемиот дел од [[Британска Империја|Британската Империја]], стапувајќи на сила на 1 август 1834 година. ==== Нова Шкотска ==== [[File:RevJamesMacgregorMonumentPictouNovaScotia.jpg|thumb|Споменик на аболиционистот [[Џејмс Драмонд Макгрегор]] – помогнал во ослободување на робови во Нова Шкотска]] [[File:Advertisement. Just imported and to be sold... (Halifax Gazette 30 May 1752 page 2).jpg|thumb|Оглас: „токму увезени и за продажба...“ (Газета, 30 мај 1752)]] Иако многу црни луѓе што пристигнале во Нова Шкотска за време на [[Американската револуција]] биле слободни, други не биле.<ref>{{cite journal |last=Riddell |first=William Renwick |date=July 1920 |title=Slavery in the Maritime Provinces |journal=The Journal of Negro History |volume=5 |issue=3 |pages=359–375 |doi=10.2307/2713627 |jstor=2713627 |doi-access=free}} Also: {{Internet Archive|jstor-2713627|Slavery in the Maritime Provinces}}</ref> Некои црни робови пристигнале во Нова Шкотска како сопственост на белите американски лојалисти. Во 1772 година, пред Американската револуција, Британија [[Сомерсет против Стјуарт|ја забранила трговијата со робови во Британските Острови]], а потоа следела одлуката ''[[Џозеф Најт (роб)|Најт против Ведербурн]]'' во Шкотска во 1778 година.<ref name=":0" /> Оваа одлука, пак, влијаела врз колонијата Нова Шкотска. Во 1788 година, аболиционистот [[Џејмс Драмонд Макгрегор]] од Пиктоу ја објавил првата анти-опска литература во Канада и започнал да ги откупува слободите на робовите и да ги критикува своите колеги во презвитеријанската црква кои поседувале робови.<ref>{{cite DCB|first=Susan|last=Buggey|title=MacGregor (McGregor), James Drummond|volume=6|url=https://www.biographi.ca/en/bio/macgregor_james_drummond_6E.html}}</ref> Историчарот Алан Вилсон го опишува документот како „пресвртница на патот кон личната слобода во провинцијата и државата“.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Alan |url=https://books.google.com/books?id=BX1kCgAAQBAJ&pg=PA75 |title=Highland Shepherd: James MacGregor, Father of the Scottish Enlightenment in Nova Scotia |date=2015 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-1-4426-4451-9 |page=75}}</ref> Историчарот [[Робин Винкс]] пишува дека тоа било „најостриот напад што дошол од канадско перо дури и до 1840-тите; тој исто така предизвикал јавна дебата што наскоро стигнала до судовите“.<ref>Robin Winks as cited in {{harvp|Wilson|2015|p=79}}</ref> (Аболиционистичкиот адвокат [[Бенџамин Кент]] бил погребан во Халифакс во 1788 година.) Во 1790 година, [[Џон Бурбаџ]] ги ослободил своите робови. Под водство на [[Ричард Џон Унијаке]], во 1787, 1789 и повторно на 11 јануари 1808 година, законодавното тело на Нова Шкотска одбило да го легализира ропството.<ref>{{cite book |last1=Pachai |first1=Bridglal |url=https://books.google.com/books?id=QVepAAAACAAJ |title=Historic Black Nova Scoti |last2=Bishop |first2=Henry |date=2006 |publisher=Nimbus |isbn=978-1-5510-9551-6 |page=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Grant |first=John N |url=https://digitalcollections.ucalgary.ca/archive/The-immigration-and-settlement-of-the-black-refugees-of-the-War-of-1812-in-Nova-Scotia-and-New-Brunswick-2R3BF1FBFB68G.html |title=The Immigration and Settlement of the Black Refugees of the War of 1812 in Nova Scotia and New Brunswick |date=1990 |publisher=The Black Cultural Centre for Nova Scotia |page=31}}</ref> Двајца главни судии, [[Томас Ендру Лумисден Стрејнџ]] (1790–1796) и [[Сампсон Салтер Блоуерс]] (1797–1832), биле клучни во ослободувањето на робови од нивните сопственици во Нова Шкотска.<ref>{{Cite DCB|last=Chard|first=Donald F.|title=Strange, Sir Thomas Andrew Lumisden|volume=7|url=http://www.biographi.ca/en/bio/strange_thomas_andrew_lumisden_7E.html}}</ref><ref>{{cite web |title=Celebrating the 250th Anniversary of the Supreme Court of Nova Scotia. |url=http://courts.ns.ca/History_of_Courts/history_noframes/milestones.htm |website=courts.ns.ca}}</ref><ref>{{cite journal |last=Cahill |first=Barry |date=1994 |title=Slavery and the Judges of Loyalist Nova Scotia |url=https://journals.lib.unb.ca/index.php/unblj/article/view/29646 |journal=UNB Law Journal |volume=43 |pages=73–135}}</ref> Тие биле високо ценети во колонијата. Судијата [[Александар Крок]] (1801–1815) исто така запленувал американски [[робовски брод]]ови во тој период (најпознат бил „Liverpool Packet“). За време на војната, Новошкотланѓанецот сер [[Вилијам Виниет]] служел како член на екипажот на бродот [[HMS Tonnant]] во напорите за ослободување на робови од Америка. (Подоцна, како гувернер на [[Златен Брег (британска колонија)|Златниот Брег]], Виниет исто така работел на укинување на трговијата со робови во Западна Африка.) До крајот на [[Војна од 1812 година|Војната од 1812 година]] и доаѓањето на „Црните бегалци“, во Нова Шкотска останале малку робови.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/cihm_95222/page/n3 |title=Opinions of several gentlemen of the law, on the subject of negro servitude, in the province of Nova-Scotia |date=1802}}</ref> (Законот за трговија со робови од 1807 година ја забранил трговијата со робови во Британската Империја, а Законот за укинување на ропството од 1833 година целосно го укинал ропството.) Компанијата Сиера Леоне била основана за преселување на групи поранешно поробени Африканци, речиси 1.200 црни Нова Шкотланѓани, од кои повеќето избегале од САД. Поради крајбрежната клима на Нова Шкотска, многумина починале од суровите зими. Тие основале населба во постојната колонија во Сиера Леоне (веќе создадена за „сиромашните црнци“ од Лондон) во Фритаун во 1792 година. Многу од „црните сиромашни“ вклучувале и други африкански и азиски жители на Лондон. Подоцна, по 1834 година, на Фритаун му се придружиле и други групи ослободени Африканци и станал прво африканско засолниште за поранешно поробени луѓе. ==== Подземна железница ==== {{main|Подземна железница}} [[File:UndergroundRailroadmonumentWindsor.jpg|thumb|Споменик на „Меѓународната подземна железница“ во [[Виндзор (Онтарио)]]]] Во раниот до среден XIX век, мрежата на [[Подземна железница]] била воспоставена во Соединетите Американски Држави за ослободување на робови, преку нивно пренесување на места каде што не можеле да бидат повторно заробени. [[Британска Северна Америка]], денес позната како [[Канада]], била главна дестинација на оваа мрежа по 1850 година, со приближно 30.000 до 100.000 робови што нашле засолниште.<ref name="CAN">{{cite web |title=Settling Canada Underground Railroad |url=http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10166 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106114439/http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10166 |archive-date=January 6, 2010 |access-date=January 30, 2018 |work=[[Historica Minutes]] |quote=Between 1840 and 1860, more than 30,000 people enslaved in America came secretly to Canada and freedom}}</ref> Во Нова Шкотска, поранешниот роб [[Ричард Престон (свештеник)|Ричард Престон]] ја основал Африканската аболиционистичка организација во борбата против ропството во Америка. Престон бил обучен за свештеник во Англија и се сретнал со многу од водечките фигури во аболиционистичкото движење кои помогнале да се донесе [[Закон за укинување на ропството од 1833 година]] од британскиот парламент. Кога Престон се вратил во Нова Шкотска, станал претседател на аболиционистичкото движење во Халифакс. Престон изјавил: {{blockquote|Ќе дојде време кога ропството ќе биде само една од нашите многубројни искушенија. Нашите деца и нивните деца ќе пораснат рамнодушни кон климата и расата. Тогаш ќе посакаме... Не! ќе бараме и ќе можеме да го добиеме нашиот фер дел од богатство, статус и престиж, вклучувајќи и политичка моќ. Нашето време ќе дојде, и ќе бидеме подготвени... мора да бидеме.<ref>{{cite DCB |url=http://www.biographi.ca/en/bio/preston_richard_8E.html |title=Preston, Richard |volume=VIII |first=Frank S. |last=Boyd Jr}}</ref>}} Постојат робовски гробишта во делови од Канада, во различна состојба на зачуваност, некои запоставени и напуштени.<ref>{{cite news |date=February 1, 2018 |title=Hidden cemeteries of Essex County hold Underground Railroad history |url=http://www.cbc.ca/news/canada/windsor/hidden-cemeteries-essex-county-1.4513193 |publisher=CBC News}}</ref> Тие вклучуваат гробишта во [[Сент-Арманд]], Квебек; [[Шелбурн]], Нова Шкотска; и [[Прајсвил]] и [[Чатам-Кент]], Онтарио. ==Современо ропство== {{Main|Човечка трговија во Канада}} Ратификацијата на [[Конвенција за ропство од 1926 година|Конвенцијата за ропство]] од страна на Канада во 1953 година ги започнала меѓународните обврски на земјата за справување со современото ропство.<ref name="Allain2008">{{cite book|first=Jean |last=Allain|title=The Slavery Conventions: The Travaux Préparatoires of the 1926 League of Nations Convention and the 1956 United Nations Convention|url=https://books.google.com/books?id=qj7b0hglG5IC&pg=PA16|year=2008|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=978-90-04-15861-0|pages=16–}}</ref> Човечката трговија во Канада е правно и политичко прашање, а канадските законодавци биле критикувани дека не успеале систематски да се справат со проблемот.<ref name=future>{{cite web|url=http://www.thefuturegroup.org/TFGhumantraffickingvictimsstudy.pdf|title=Falling Short of the Mark: An International Study on the Treatment of Human Trafficking Victims. Future Group March 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503194528/http://www.thefuturegroup.org/TFGhumantraffickingvictimsstudy.pdf|archive-date=May 3, 2011}}</ref> [[Британска Колумбија]] формирала [[Канцеларија за борба против трговија со луѓе]] во 2007 година, со што станала првата провинција во Канада што формално се справила со ова прашање.<ref>{{Cite book|title=[[Invisible Chains]]|first=Benjamin |last=Perrin|author-link=Benjamin Perrin|publisher=[[Penguin Books]]|year=2010|isbn=978-0143178972}}</ref> Најголемиот случај на трговија со луѓе во канадската историја се однесувал на разоткривање на криминалната организација Домотор-Коломпар.<ref>{{Cite news|work=[[The London Free Press]]|title=Head of human trafficking ring gets 9 years|first=Ian |last=Robertson|date=April 3, 2012|url=https://lfpress.com/news/canada/2012/04/03/19590556.html|access-date=November 19, 2013}}</ref> На 6 јуни 2012 година, Владата на Канада го воспоставила Националниот акционен план за борба против трговија со луѓе за да се спротивстави на овој проблем.<ref>{{cite web|title=The Harper Government Launches Canada's National Action Plan to Combat Human Trafficking|publisher=[[Public Safety Canada]]|date=June 6, 2012|url=http://www.publicsafety.gc.ca/media/nr/2012/nr20120606-eng.aspx|access-date=May 25, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703001948/https://www.publicsafety.gc.ca/media/nr/2012/nr20120606-eng.aspx|archive-date=July 3, 2013}}</ref> Формирана била и Работна група за трговија со луѓе во јуни 2012 година, која ја заменила меѓуресорската работна група за трговија со луѓе како тело задолжено за развој на јавни политики.<ref>{{Cite book|page=2610|title=Country Reports on Human Rights Practices for 2008|editor-first=Jeffrey T. |editor-last=Bergner|publisher=Diane Publishing|year=2008|isbn=978-1437905229}}</ref> Еден актуелен и често медиумски покриен случај се однесува на масовните исчезнувања на домородни жени, што според некои извори е поврзано со трговија со луѓе.<ref>{{cite web|title=First Nations Women Are Being Sold into the Sex Trade On Ships Along Lake Superior|publisher=[[Vice News]]|date=August 23, 2013|url=https://www.vice.com/en/article/first-nations-women-are-being-sold-into-the-sex-trade-on-ships-along-lake-superior/|access-date=January 18, 2015}}</ref> Поранешниот премиер [[Стивен Харпер]] бил воздржан да се занимава со ова прашање, тврдејќи дека не станува збор за „социолошки проблем“<ref name="cbc.ca">{{cite news|title=Murdered and missing aboriginal women deserve inquiry, rights group says|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|date=January 12, 2015|url=http://www.cbc.ca/news/politics/murdered-and-missing-aboriginal-women-deserve-inquiry-rights-group-says-1.2897707|access-date=January 18, 2015}}</ref> и одбил да формира национална истрага, спротивно на ставовите на Обединетите нации и Меамериканската комисија за човекови права кои сметале дека прашањето бара сериозна истрага.<ref name="cbc.ca"/><ref>{{cite news|title=UN report on Canada's treatment of aboriginal people in spotlight Monday|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|date=May 11, 2014|url=http://www.cbc.ca/news/politics/un-report-on-canada-s-treatment-of-aboriginal-people-in-spotlight-monday-1.2638988|access-date=January 18, 2015}}</ref> Во јули 2024 година, извештај за [[Обединети нации|Обединетите нации]] од страна на специјалниот известувач за современи форми на ропство Томоја Обоката го опишал програмот за привремени странски работници во Канада како „расадник за современо ропство“.<ref name=":1">{{Cite news |last=Caruso-Moro |first=Luca |date=August 13, 2024 |title=Canada's foreign worker program a 'breeding ground for contemporary slavery,' says UN report |url=https://www.ctvnews.ca/politics/article/canadas-foreign-worker-program-a-breeding-ground-for-contemporary-slavery-says-un-report/ |access-date=August 14, 2024 |work=[[CTV News]]}}</ref> Обоката навел бројни случаи на [[должничко ропство]], [[кражба на плати]], недостиг на заштитна опрема, злоупотреба и сексуално вознемирување.<ref name=":1" /><ref>{{Cite report |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/120/97/pdf/g2412097.pdf |title=Visit to Canada: Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of slavery, including its causes and consequences, Tomoya Obokata |last=Obokata |first=Tomoya |date=July 22, 2024 |publisher=[[United Nations Human Rights Council]] |access-date=August 14, 2024}}</ref> Министерот за имиграција [[Марк Милер (политичар)|Марк Милер]] изјавил за „Reuters“ дека програмата е „потребна за реформа“ и дека треба да се преиспита нископлатениот сегмент.<ref>{{Cite news |last=Paperny |first=Anna Mehler |date=August 13, 2024 |title=Canadian immigration minister says temporary worker program needs reform |url=https://www.reuters.com/world/americas/canadian-immigration-minister-says-temporary-worker-program-needs-reform-2024-08-13/ |access-date=August 14, 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref> [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Правна историја на Канада]] [[Категорија:CS1: долга вредност за volume]] j4wm1dki8d3gwkxin4q3z4i3trndrse 5571494 5571493 2026-06-04T09:54:01Z Тиверополник 1815 5571494 wikitext text/x-wiki [[Податотека:Upper_Canada_Slavery_advertisement_1806.jpg|мини|Оглас за продажба на двајца робови во „Горна Канада Газета“, 10 февруари 1806 година]] '''Ропството во Канада''' вклучува историски практики на ропство практикувани и од [[Први народи|Првите народи]] до втората половина на 19 век, <ref name="Leland pages 238-239">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238|title=Aboriginal Slavery on the Northwest Coast of North America|last=Donald|first=Leland|date=1997|publisher=University of California Press|isbn=0-520-20616-9|pages=238&ndash;239}}</ref> и од колонистите за време на периодот на [[Европска колонизација на Америка|европската колонизација]]. <ref name="LawsonLawson2019">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ou6yDwAAQBAJ&pg=PA16|title=Race and Ethnicity in America: From Pre-contact to the Present &#91;4 volumes&#93;|date=October 11, 2019|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-4408-5097-4|editor-last=Lawson|editor-first=Russell M.|pages=16–|editor-last2=Lawson|editor-first2=Benjamin A.}}</ref> Практиката на ропството во Канада од страна на колонистите ефикасно завршила кон почетокот на 19 век, преку локални статути и судски одлуки што произлегле од судски спорови во име на поробени лица кои барале ослободување. <ref name="Shadd2016">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Ob1aDwAAQBAJ&pg=PA11|title=A Plea for Emigration; or Notes of Canada West|last=Shadd|first=Mary Ann|publisher=Broadview Press|year=2016|isbn=978-1-55481-321-6|page=11}}</ref> Судовите, во различен степен, го направиле ропството неприменливо и во [[Долна Канада]] и во [[Нова Шкотска]] . На пример, во Долна Канада, по судските одлуки кон крајот на 1790-тите, „робовите не можеле да бидат принудени да служат подолго отколку што би работеле и... можеле да го напуштат својот господар по своја волја“. <ref name="archive.org">{{Наведена мрежна страница|url=https://archive.org/stream/slaveincanada00ridd/slaveincanada00ridd_djvu.txt|title=Full text of "The slave in Canada"|year=1920|work=archive.org}}</ref> [[Горна Канада]] го донела Законот против ропството во 1793 година, еден од најраните закони против ропството во светот. <ref name="OnufGould2005">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=YZw-CwAAQBAJ&pg=PA298|title=Empire and Nation: The American Revolution in the Atlantic World|publisher=Johns Hopkins University Press|year=2005|isbn=978-1-4214-1842-1|editor-last=Gould|editor-first=Eliga H.|location=Baltimore, MD|page=298|editor-last2=Onuf|editor-first2=Peter S.}}</ref> Овие случувања во Канада ѝ претходеле на одлуката на Британија да го забрани ропството низ поголемиот дел од [[Британска Империја|Британското Царство]] со донесување на Законот за укинување на ропството од 1833 година. Бидејќи [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]] продолжило сè до усвојувањето на Тринаесеттиот амандман во 1865 година, црнците (слободни и поробени) започнале да се преселуваат во Канада од Соединетите Американски Држави по [[Американска револуција|Американската револуција]] и повторно по [[Војната од 1812.|војната од 1812 година]], а подоцна многумина преку подземната железница. <ref name="WinksWinks1997">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Eeh4L1CulqYC&pg=PA96|title=The Blacks in Canada: A History|last=Winks|first=Robin W.|publisher=McGill-Queen's University Press|year=1997|isbn=978-0-7735-1632-8|page=96}}</ref> Бидејќи улогата на Канада во атлантската трговија со робови била релативно ограничена, историјата на црното ропство во Канада често е засенета од побурното ропство што се практикувало на други места во Америка. <ref name="Hinks2007">{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=d7b_trbfXugC&pg=PA146|title=Encyclopedia of Antislavery and Abolition|publisher=Greenwood Publishing Group|year=2007|isbn=978-0-313-33143-5|editor-last=Hinks|editor-first=Peter|page=146|editor-last2=McKivigan|editor-first2=John|editor-last3=Williams|editor-first3=R. Owen}}</ref> == Под домородна власт == Носители на робови на територијата на она што подоцна станало Канада биле, на пример, рибарските општества како [[Јурок]]ите, кои живееле долж пацифичкиот брег од [[Алјаска]] до [[Калифорнија]],<ref>{{cite web|url=http://www.britannica.com/blackhistory/article-24156 |title=Slavery in the New World |publisher=Britannica.com |access-date=February 25, 2011}}{{dead link|date=June 2025}}</ref> на она што понекогаш се опишува како пацифички или северозападен брег.{{sfnp|Donald|1997|p=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA7 7]}} Некои од [[домородни народи на северозападниот брег на Пацификот|домородните народи на северозападниот брег на Пацификот]], како [[Хаида]] и [[Тлингити|Тлингитите]], традиционално биле познати како жестоки воини и трговци со робови, вршејќи напади сè до Калифорнија.<ref name="Martin Frayer 1997 p. 289">{{cite book | editor-last1=Martin | editor-first1=Debra L. | editor-last2=Frayer | editor-first2=David W. | title=Troubled Times: Violence and Warfare in the Past | publisher=Gordon and Breach | series=War and Society - ISSN 1069-8043 Series | year=1997 | isbn=978-90-5699-534-8 | url=https://books.google.com/books?id=u41vuuxVxfIC&pg=PA289 | access-date=March 11, 2023 | page=289}}</ref> Ропството било наследно, а робовите биле [[воен заробеник|воени заробеници]], додека нивните потомци исто така биле робови.<ref name="Grinev 2005 p. 60">{{cite book | last=Grinev | first=A.V. | title=The Tlingit Indians in Russian America, 1741-1867 | publisher=University of Nebraska Press | year=2005 | isbn=978-0-8032-0538-3 | url=https://books.google.com/books?id=4PZdGWM0EBQC&pg=PA60 | access-date=March 11, 2023 | page=60}}</ref><ref>{{cite journal |first=Kenneth M. |last=Ames |title=Slaves, Chiefs and Labour on the Northern Northwest Coast |journal=World Archaeology |volume=33 |issue=1 The Archaeology of Slavery |date=June 2001 |pages=1–17 |jstor=827885 |doi=10.1080/00438240120047591 |url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00438240120047591|url-access=subscription }}</ref> На територијата на денешна [[Британска Колумбија]], ропството било во подем во 1830-тите, а постепено опаѓало во текот на векот.{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA238 238]}} Во 1870-тите, надзорникот за домородни прашања, [[Израел Вуд Пауел]], ги ослободувал робовите кои му се обраќале за помош за време на неговите патувања по западниот брег на [[Остров Ванкувер]].{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA244 244]}} Ропството речиси целосно престанало во 1880-тите и 1890-тите.<ref name="Leland pages 238-239"/> Некои [[Први народи]] во Британска Колумбија продолжиле да ги одвојуваат и општествено да ги исклучуваат потомците на робовите дури и во 1970-тите.{{sfnp|Donald|1997|page=[https://books.google.com/books?id=hMMkDQAAQBAJ&pg=PA249 249]}} Кај неколку народи од [[Северозападен Пацифик]], околу една четвртина од населението биле робови.<ref name="Webb 2020 p. 26">{{cite book | last=Webb | first=Simon | title=The Forgotten Slave Trade: The White European Slaves of Islam | publisher=Pen & Sword Books | year=2020 | isbn=978-1-5267-6927-5 | url=https://books.google.com/books?id=88wHEAAAQBAJ&pg=PT26 | access-date=March 11, 2023 | page=26}}</ref> Еден робовски наратив бил составен од Англичанецот [[Џон Р. Џуит]]. Тој бил заробен жив кога неговиот брод бил заземен во 1802 година од народот [[Нутки]], поради тоа што капетанот на бродот го навредил нивниот поглавар [[Макина]], како и поради други навреди што американски и европски капетани им ги нанесувале на нивниот народ. Мемоарите на Џуит даваат детален приказ на животот на еден роб.<ref name="Woodcock 1987">{{cite DCB |last1=Woodcock |first1=John |title=Jewitt, John Rodgers |url=https://www.biographi.ca/en/bio/jewitt_john_rodgers_6E.html |volume=6 |access-date=March 11, 2023 }}</ref><ref name="Jette 2003">{{cite web |last1=Jette |first1=Melinda |title=Under Attack at Nootka Sound, 1803 |url=https://www.oregonhistoryproject.org/articles/historical-records/under-attack-at-nootka-sound-1803/ |website=Oregon History Project |publisher=Oregon Historical Society |access-date=March 11, 2023 |date=2003}}</ref> ==Под европска колонизација== [[Поморски Покраини|Поморските Покраини]] забележале пристигнување на меѓу 1.200 и 2.000 робови пред укинувањето на ропството, од кои околу 300 биле евидентирани во Долна Канада, а меѓу 500 и 700 во Горна Канада.<ref name="AppiahGates2005">{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=TMZMAgAAQBAJ&pg=PA722 |title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience |publisher=Oxford University Press |year=2005 |isbn=978-0-19-517055-9 |editor-last1=Appiah |editor-first1=Anthony |edition=second |page=722 |editor-last2=Gates |editor-first2=Henry Louis}}</ref> Мал дел од денешните [[Црни Канаѓани]] потекнуваат од овие робови.<ref name="Marsh1999">{{cite book|editor-first=James H. |editor-last=Marsh |chapter=Blacks |title=The Canadian Encyclopedia |chapter-url=https://books.google.com/books?id=wR_-aSFyvuYC&pg=PA259|year=1999|isbn=978-0-7710-2099-5|page=259|publisher=The Canadian Encyclopedia }}</ref><ref>{{cite encyclopedia |last=de Bruin |first=Tabitha |title=Black Canadians |encyclopedia=The Canadian Encyclopedia |date=31 October 2024 |publisher=Historica Canada |edition=online |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/black-canadians}}</ref> Африканците биле насилно заробувани од локални поглавари и владетели како [[роб]]ови и биле продавани на трговци кои се упатувале кон јужните делови на Америка. Оние што пристигнувале на територијата на денешна Канада обично доаѓале од американските колонии, бидејќи немало бродови што директно превезувале робови од Африка во Канада.<ref name="Greer 2003 86">{{cite book|first=Allan |last=Greer|title=The People of New France|url=https://books.google.com/books?id=uKJAUqpAolQC&pg=PA87|year=1997|publisher=University of Toronto Press|isbn=978-0-8020-7816-2|page=87}}</ref> Во Канада немало големи плантажи, па затоа немало ниту потреба од голема робовска работна сила од видот што постоела во повеќето европски колонии во Америка.<ref name="Greer 2003 86"/> ===Под француска власт=== {{Main|Ропство во Нова Франција}} Под француска власт, робовите од [[Први народи|Првите народи]] биле побројни од робовите со африканско потекло.<ref name=Untold>{{cite book |url=https://books.google.com/books?id=DWu6f5yvtnkC&pg=PA84 |title=The Hanging Of Angelique: The Untold Story of Canadian Slavery and the Burning of Old Montreal |first= Afua |last=Cooper |author-link=Afua Cooper |publisher=[[HarperCollins Canada]] |year=2006 |isbn=9780820329406 |page=84}}</ref> Според [[Афуа Купер]], авторка на ''The Hanging of Angélique: The Untold Story of Canadian Slavery and the Burning of Old Montréal'', ова било резултат на релативната леснотија со која Нова Франција можела да набавува робови од Првите народи. Таа забележала дека смртноста меѓу робовите била висока, при што просечната возраст на домородните робови била само 17 години, а просечната возраст на робовите со африканско потекло 25 години. Еден од првите забележани црни робови во Канада бил донесен од британски конвој во Нова Франција во 1628 година. [[Оливје ле Жен]] било името што му било дадено на момчето, кое првично потекнувало од [[Мадагаскар]].{{sfnp|Cooper|2006|page=71}} До 1688 година, населението на [[Нова Франција]] изнесувало 11.562 жители, составено главно од трговци со крзно, мисионери и земјоделци населени во долината на реката Свети Лоренс. За да се надмине сериозниот недостиг од слуги и работници, кралот [[Луј XIV]] го одобрил барањето на Нова Франција за увоз на црни робови од [[Западна Африка]]. Иако ниту една пратка никогаш не пристигнала директно од Африка, колонистите сепак набавувале црни робови од други француски и британски колонии. Од крајот на XVII век тие исто така набавувале домородни робови, претежно од подрачјата на денешниот американски Среден Запад, преку нивните [[трговија со крзно во Северна Америка|западни трговски мрежи за крзно]]. Робовите од домородно потекло биле нарекувани „Паниси“, иако мал број од нив навистина потекнувале од племето Пауни. Почесто биле од потекло на Фокси, Дакоти, Ајови и Апачи, заробеници фатени во војни од домородни сојузници и трговски партнери на Французите.<ref>{{cite book |last1=Rushforth |first1=Brett |title=Bonds of Alliance: Indigenous and Atlantic Slaveries in New France |date=2012 |publisher=University of North Carolina Press |location=Chapel Hill, NC|isbn=978-0-8078-3558-6 |url=https://books.google.com/books?id=e_a9wRyuH40C}}</ref> [[File:Code noir - Nantes museum.jpg|thumb|„Црн кодекс“ од 1742 година, музеј на историјата на [[Нант]]]] Иако ропството било забрането во Франција, тоа било дозволено во нејзините колонии како средство за обезбедување на големата работна сила потребна за расчистување на земјиште, изградба на објекти и (во карипските колонии) работа на плантажи со шеќер, индиго и тутун. [[Црн кодекс|Црниот кодекс]] од 1685 година го воспоставил моделот за регулирање на ропството во Западна Индија. Тој барал сите робови да бидат поучувани како католици, а не како протестанти. Се сосредоточил на дефинирање на статусот на ропството и воспоставил строги ограничувања. Робовите практично немале права, иако Кодексот им наложувал на господарите да се грижат за болните и старите. Изгледа дека „Црниот кодекс“ не се применувал во Канада, па затоа во 1709 година интендантот [[Жак Родо]] издал [[Уредба на Родо од 1709 година|уредба со која официјално го признал ропството во Нова Франција]]; ропството постоело и пред тој датум, но дури од 1709 година било законски регулирано. Вкупно, според пресметките на Марсел Тридел, во записите од периодот на француската власт биле забележани 1.685 домородни американски робови и 402 црни робови, односно вкупно 2.087 робови.<ref name=":12">{{Cite book |last=Trudel |first=Marcel |url=https://numerique.banq.qc.ca/patrimoine/details/52327/3187835?docref=ijLVcPhH6NN_hjrGGQhs2g |title=L'Esclavage au Canada français : histoire et conditions de l'esclavage |publisher=Les Presses universitaires Laval |year=1960 |location=Québec |language=fr}}</ref>{{Reference page|page=86}} По [[Француска и индијанска војна|освојувањето на Нова Франција]] од страна на Британците, сопственоста на робови останала претежно во француски раце. Тридел идентификувал 1.509 сопственици на робови, од кои само 181 биле Англичани.{{sfnp|Winks|1997}} Тридел исто така забележал дека бил склучен 31 [[брак|брак]] помеѓу француски колонисти и домородни робови.{{sfnp|Cooper|2006|pages=74–76}} ===Под британска власт=== {{external media |width =180px | float =right | video1 ='''[https://www.historicacanada.ca/productions/minutes/chloe-cooley Chloe Cooley]''' <br>Канадски Записник од собранието на наследството што ја следи [[Клое Кули]], поробена црна жена во [[Горна Канада]] во 1793 година. Нејзините акти на отпор наспроти насилството довеле до првото законодавство на Канада со кое се ограничува ропството.– [[Историка Канада]] (1:01 мин) }} Првите народи поседувале или тргувале со робови, институција што постоела со векови или подолго кај одредени групи. Шони, Потаватоми и други западни племиња увезувале робови од Охајо и Кентаки и ги продавале или подарувале на сојузниците<ref name="BEiC">{{cite encyclopedia |title=Black Enslavement in Canada |encyclopedia=[[The Canadian Encyclopedia]] |publisher=[[Historica Canada]] |url=https://www.thecanadianencyclopedia.ca/en/article/black-enslavement |date=February 9, 2022 |edition=online |last1=Henry-Dixon |first1=Natasha}}</ref> и на канадските доселеници. Поглаварот на [[Мохавци|Мохавците]] Тајенденага ([[Џозеф Брант]]) користел црни луѓе што ги заробил за време на [[Американска револуција|Американската револуција]] за да ја изгради Куќата на Брант на плажата Берлингтон и втор дом во близина на Брантфорд. Вкупно, Брант поседувал околу четириесет црни робови.<ref>{{cite journal |last1=Derreck |first1=Tom |title=In Bondage |journal=[[Canada's History|The Beaver]] |volume=83 |number=1 |date=February–March 2003 |pages=14–19}}</ref> Црни робови живееле во британските делови на Канада во XVIII век — 104 биле евидентирани на пописот во Нова Шкотска од 1767 година, но нивниот број бил мал сè до [[Протерување на лојалистите|протерувањето на лојалистите]]. Како што белите лојалисти бегале од новата Американска Република,<ref>{{cite book |last=Winks |first=Robin |title=The Blacks in Canada, A History |date=1971 |publisher=McGill-Queen's University Press |isbn=978-0-7735-1632-8}}</ref> тие со себе однеле повеќе од 2.000 црни робови: најмалку 1.500 во Поморските Покраини ([[Нова Шкотска]], [[Њу Бранзвик]] и [[Остров Принц Едвард]]),<ref name=":0">{{Cite web |title=Enslaved Black people in the Maritimes |url=http://biographi.ca/en/topics/topic-match-list.php?id=2474 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240718183541/http://biographi.ca/en/topics/topic-match-list.php?id=2474 |archive-date=2024-07-18 |access-date=2024-07-29 |website=Dictionary of Canadian Biography}}</ref> 300 во Долна Канада ([[Квебек]]) и 500 во Горна Канада ([[Онтарио]]). Во Онтарио, Империјалниот закон на Парламентот од 1790 година им гарантирал на идните доселеници дека нивните робови ќе останат нивна сопственост.<ref>{{cite web|url=http://www.uppercanadahistory.ca/lluc/lluc3.html |title=An Act To Prevent The Further Introduction Of Slaves |publisher=Uppercanadahistory.ca |access-date=February 25, 2011}}</ref> Како и под француска власт, лојалистичките робови биле држени во мал број и биле користени како домашни слуги, земјоделски работници и квалификувани занаетчии, откако биле образувани и обучени од нивните господари. По [[Битка кај Абрахамовите Рамнини|битката кај Абрахамовите Рамнини]] и британското освојување на Нова Франција, прашањето за ропството во Канада не било спомнато — ниту забрането ниту дозволено — ниту во [[Париски договор (1763)|Парискиот договор од 1763 година]], ниту во [[Квебечки акт]] од 1774 година, ниту во [[Париски договор (1783)|Парискиот договор од 1783 година]]. Системот на групна работна сила и придружните институции на контрола и суровост не се развиле во Канада како што се развиле во некои делови на Соединетите Американски Држави. Бидејќи не изгледало дека претставуваат закана за своите господари, на робовите им било дозволено да научат да читаат и пишуваат, се поттикнувало нивното преобраќање во христијанство, а нивните бракови биле признаени со закон.<ref name=":2">{{cite book |first1=Marcel |last1=Trudel |title=Deux Siècles d'Esclavage au Québec |url=https://archive.org/details/deuxsieclesdescl0000trud |url-access=registration |edition=2nd |year=2004 |page=[https://archive.org/details/deuxsieclesdescl0000trud/page/408 408] |publisher=Editions Hurtubise H M H Limitee |isbn=9782894287422 |language=fr}}</ref> ==== Долна Канада ==== Крајот на ропството во Долна Канада не може прецизно да се датира<ref name=":02">{{Cite book |last=Trudel |first=Marcel |url=http://archive.org/details/canadasforgotten0000trud |title=Canada's Forgotten Slaves : Two centuries of bondage |publisher=Véhicule Press |year=2012 |isbn=9781550653274 |location=Montréal, Québec |pages= |language=en |translator-last=Tombs |translator-first=George}}</ref>{{Reference page|page=253}}, бидејќи тоа било постепен процес.<ref name=":02" />{{Reference page|page=265}} Уште во 1787 година, сопствениците на робови станале загрижени поради повеќе или помалку непосредното укинување на ропството.<ref name=":02" />{{Reference page|page=233}} Весниците почнале да објавуваат написи за ропството од јули 1790 година, а кампањата против ропството добила на сила во летото 1791 година. Сепак, ова известување било привремено и главно се сосредоточувало на ропството како странски феномен.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=233-236|page=}} На 28 јануари 1793 година, прашањето дали ропството треба да биде укинато или задржано било покренато во Законодавното собрание од страна на [[Пјер-Луј Пане]] (како „предлог-закон [...] за укинување на ропството“). На 8 март се одржало првото читање на предлог-законот; на 19 април се одржало второто читање, а Пане предложил на 25 април да се формира Комитет на целото собрание за разгледување на предлог-законот. Сепак, [[Пјер-Амабл де Бон]] предложил расправата да биде одложена преку амандман што практично ја уништил иницијативата, а бил поддржан од [[Џорџ Мекбит]]; амандманот бил усвоен со големо мнозинство (31 наспроти 3). Овој неуспешен предлог-закон ги открил противниците на ропството во Собранието: [[Пјер-Луј Пане]], [[Бонавентир Пане]], [[Амабл Бертело]] и [[Луј Диниер]].<ref name=":02" />{{Reference page|pages=236-237|page=}} Во 1794 година бил создаден преседан кога еден судија{{efn|Идентитетот на судијата е непознат; можеби не бил Осгуд, имајќи предвид дека тој бил назначен за главен судија на Судот на кралската клупа дури на 11 декември 1794 година.|group=note}} ослободил роб изведен пред суд, тврдејќи дека ропството не било познато во англиското право (тврдење што е предмет на големи расправи). Главниот судија [[Вилијам Осгуд]], назначен во 1794 година, не го признавал ропството и систематски ги ослободувал сите робови што се појавувале пред суд во постапки во кои биле тужени како робови.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=242-243|page=}} Одбивањето на главниот судија да го признае ропството, заедно со одбивањето на Законодавното собрание да заземе јасен став, довело до масовни бегства на робови.<ref name=":02" />{{Reference page|page=250}} Неодлучноста на Законодавното собрание, исто така, довела до бегство на робови од други покраини и од Соединетите Американски Држави, уште пред законодавството во Горна Канада да преземе мерки за ограничување на ропството.<ref name="archive.org" /> Откако еден роб бил ослободен на ваков начин во 1798 година, робовското население наводно се заканувало со општ бунт.<ref name=":02" />{{Reference page|page=242}} Главниот судија сер [[Џејмс Монк]], не признавајќи ја законитоста на ропството поради техничка причина поврзана со отсуството на поправни домови,{{sfnp|Winks|1997|p=100}} донел низа одлуки кон крајот на 1790-тите што ја поткопале можноста робовите да бидат принудени да им служат на своите господари: робот повеќе не морал да му се покорува на својот господар и можел да замине кога сакал. Тој систематски ги отфрлал тужбите на сопствениците против избеганите робови.<ref>{{Cite DCB|first=James H.|last=Lambert|title=Monk, Sir James|volume=6|url=https://www.biographi.ca/en/bio/monk_james_6E.html}}</ref> Толкувањето на Монк останало на сила дури и откако биле основани поправни домови.{{Sfnp|Winks|1997|page=102}} Последната продажба на роб се случила во 1797 година. Следната година во весникот Газета бил објавен последниот веснички оглас за продажба на роб, а зборот „роб“ последен пат се појавил во граѓанските регистри.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=251|page=}} Почнувајќи од 1799 година, сопствениците на робови поднесувале петиции до [[Законодавно собрание на Долна Канада|Законодавното собрание]] да донесе закон за прашањето на ропството со цел да се отстранат сите нејаснотии околу неговиот статус (преку негово укинување, потврдување, регулирање и/или ограничување, зависно од петицијата). Сите обиди на крајот заглавиле и пропаднале (1799, 1800 и 1803 година), а по 1803 година повеќе не бил направен ниту еден обид.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=243-250|page=}} Прашањето за ропството никогаш повеќе не било покренато во Законодавното собрание по 1803 година.<ref name=":02" />{{Reference page|page=250}} По 1799 година, во записите останале само деветнаесет робови; само еден од нив бил забележан по 1808 година (во 1821 година).<ref name=":02" />{{Reference page|page=251}} До моментот кога стапил во сила [[Закон за укинување на ропството од 1833 година|Законот за укинување на ропството од 1833 година]], ропството практично исчезнало само од себе во Долна Канада, при што законодавството можеби ослободило само неколку постари црни робови.<ref name=":02" />{{Reference page|pages=252-253|page=}} Во 1829 година, администраторот на Долна Канада, сер [[Џејмс Кемпт]], одбил барање од владата на САД за враќање на избеган роб, врз основа на тоа дека бегалците можат да бидат предадени само ако делото за кое се бара нивно враќање претставува кривично дело и во Долна Канада.{{Sfnp|Winks|1997|page=102}} Вкупно, во записите биле евидентирани 787 домородни американски робови и 730 црни робови, односно вкупно 1.527 робови.<ref name=":12"/>{{Reference page|page=86}} ==== Горна Канада ==== {{Wikisource|Закон на Горна Канада против ропството}} [[File:An Act Against Slavery.jpg|thumb|upright=1.4|Закон за спречување на понатамошен увоз на робови и ограничување на рокот на договорите за слугување во оваа провинција, [[Парламент на Горна Канада]], 1793]] До 1790 година, аболиционистичкото движење добило сè поголем кредибилитет во Канада, а штетната природа на ропството била покажана преку инцидент во кој една робинка била насилно злоупотребувана од својот сопственик додека била носена за продажба во Соединетите Американски Држави. Во 1793 година, [[Клој Кули]], во чин на отпор, извикала извици на спротивставување. Злоупотребата извршена од нејзиниот сопственик и нејзиниот насилен отпор биле сведочени од Питер Мартин и Вилијам Гризли.<ref>{{cite web |title=Enslaved Africans in Upper Canada |url=https://www.archives.gov.on.ca/en/explore/online/slavery/index.aspx |archive-url=https://web.archive.org/web/20130104050050/http://www.archives.gov.on.ca/en/explore/online/slavery/index.aspx |archive-date=January 4, 2013 |publisher=Archives of Ontario}}</ref> Питер Мартин, поранешен роб, го пријавил инцидентот кај [[Потгувернер на Горна Канада|потгувернерот]] [[Џон Грејвс Симко]]. Под покровителство на Симко, бил донесен [[Закон против ропството]] од 1793 година. Избраните членови на извршниот совет, од кои многумина биле трговци или земјоделци што зависеле од робовска работна сила, не гледале потреба од еманципација. Генералниот обвинител [[Џон Вајт (Фронтенак)|Џон Вајт]] подоцна напишал дека имало „многу противење, но малку аргументи“ против неговиот предлог. На крајот, Собранието го усвоило Законот против ропството, кој воспоставил постепено укинување на ропството: не смеело да се увезуваат нови робови; робовите што веќе биле во провинцијата останувале во ропство до смрт; не смеело да се внесуваат нови робови во Горна Канада, а децата родени од робинки останувале робови, но морале да бидат ослободени на 25 години. За да се обесхрабри [[ослободување на робови]], законот барал сопственикот да обезбеди гаранција дека поранешниот роб нема да стане товар за јавните финансии. Овој компромисен Закон против ропството останал единствениот обид на законодавството на Онтарио да се справи со ропството.<ref name=UC-Act>{{Cite canlaw|short title =An Act to prevent the further introduction of Slaves, and to limit the Term of contracts for Servitude within this Province|abbr =SUC|year =1793|chapter =7|link =https://www.canadiana.ca/view/oocihm.9_10042_1/38}}</ref> <ref name="Bode">{{cite journal |last=Bode |first=Patrick |date=1993 |title=Upper Canada, 1793: Simcoe and the Slaves |journal=Beaver |volume=73 |issue=3 |pages=17–19}}</ref> Оваа правна рамка обезбедила постепен крај на ропството во Горна Канада, иако истовремено ја намалила продажната вредност на робовите во провинцијата, па дел од нив биле продавани во Соединетите Држави. Во 1798 година имало обид од лобистички групи да се измени законот и да се дозволи увоз на повеќе робови.<ref name="Bode" /> Робовите откриле дека можат да стекнат слобода со бегство во Охајо и Мичиген во Соединетите Држави.<ref>{{cite journal |last=Cooper |first=Afua |date=Spring 2007 |title=Acts of Resistance: Black Men and Women Engage Slavery in Upper Canada, 1793-1803 |url=https://www.erudit.org/en/journals/onhistory/2007-v99-n1-onhistory04967/1065793ar.pdf |journal=Ontario History |volume=99 |issue=1 |pages=5–17 |doi=10.7202/1065793ar}}</ref> До 1800 година, останатите провинции на Британска Северна Америка практично го ограничиле ропството преку судски одлуки што барале најстроги докази за сопственост, кои ретко биле достапни. Во 1819 година, [[сер Џон Робинсон, 1-ви баронет од Торонто|Џон Робинсон]], генерален обвинител на Горна Канада, издал правно мислење дека сите лица од африканско потекло што влегуваат во Горна Канада треба да бидат гарантирано слободни, дури и ако биле робови во друга земја.<ref>{{cite web |date=2022 |title=Chloe Cooley National Historic Person |url=https://parks.canada.ca/culture/designation/personnage-person/chloe-cooley |publisher=Parks Canada}}</ref><ref>{{DFHD|16492|Cooley, Chloe National Historic Person}}</ref> Ропството сепак останало законско, сè додека [[Закон за укинување на ропството од 1833 година|Законот за укинување на ропството од 1833 година]] на британскиот парламент конечно не го укинал ропството во поголемиот дел од [[Британска Империја|Британската Империја]], стапувајќи на сила на 1 август 1834 година. ==== Нова Шкотска ==== [[File:RevJamesMacgregorMonumentPictouNovaScotia.jpg|thumb|Споменик на аболиционистот [[Џејмс Драмонд Макгрегор]] – помогнал во ослободување на робови во Нова Шкотска]] [[File:Advertisement. Just imported and to be sold... (Halifax Gazette 30 May 1752 page 2).jpg|thumb|Оглас: „токму увезени и за продажба...“ (Газета, 30 мај 1752)]] Иако многу црни луѓе што пристигнале во Нова Шкотска за време на [[Американската револуција]] биле слободни, други не биле.<ref>{{cite journal |last=Riddell |first=William Renwick |date=July 1920 |title=Slavery in the Maritime Provinces |journal=The Journal of Negro History |volume=5 |issue=3 |pages=359–375 |doi=10.2307/2713627 |jstor=2713627 |doi-access=free}} Also: {{Internet Archive|jstor-2713627|Slavery in the Maritime Provinces}}</ref> Некои црни робови пристигнале во Нова Шкотска како сопственост на белите американски лојалисти. Во 1772 година, пред Американската револуција, Британија [[Сомерсет против Стјуарт|ја забранила трговијата со робови во Британските Острови]], а потоа следела одлуката ''[[Џозеф Најт (роб)|Најт против Ведербурн]]'' во Шкотска во 1778 година.<ref name=":0" /> Оваа одлука, пак, влијаела врз колонијата Нова Шкотска. Во 1788 година, аболиционистот [[Џејмс Драмонд Макгрегор]] од Пиктоу ја објавил првата анти-опска литература во Канада и започнал да ги откупува слободите на робовите и да ги критикува своите колеги во презвитеријанската црква кои поседувале робови.<ref>{{cite DCB|first=Susan|last=Buggey|title=MacGregor (McGregor), James Drummond|volume=6|url=https://www.biographi.ca/en/bio/macgregor_james_drummond_6E.html}}</ref> Историчарот Алан Вилсон го опишува документот како „пресвртница на патот кон личната слобода во провинцијата и државата“.<ref>{{cite book |last=Wilson |first=Alan |url=https://books.google.com/books?id=BX1kCgAAQBAJ&pg=PA75 |title=Highland Shepherd: James MacGregor, Father of the Scottish Enlightenment in Nova Scotia |date=2015 |publisher=University of Toronto Press |isbn=978-1-4426-4451-9 |page=75}}</ref> Историчарот [[Робин Винкс]] пишува дека тоа било „најостриот напад што дошол од канадско перо дури и до 1840-тите; тој исто така предизвикал јавна дебата што наскоро стигнала до судовите“.<ref>Robin Winks as cited in {{harvp|Wilson|2015|p=79}}</ref> (Аболиционистичкиот адвокат [[Бенџамин Кент]] бил погребан во Халифакс во 1788 година.) Во 1790 година, [[Џон Бурбаџ]] ги ослободил своите робови. Под водство на [[Ричард Џон Унијаке]], во 1787, 1789 и повторно на 11 јануари 1808 година, законодавното тело на Нова Шкотска одбило да го легализира ропството.<ref>{{cite book |last1=Pachai |first1=Bridglal |url=https://books.google.com/books?id=QVepAAAACAAJ |title=Historic Black Nova Scoti |last2=Bishop |first2=Henry |date=2006 |publisher=Nimbus |isbn=978-1-5510-9551-6 |page=8}}</ref><ref>{{cite book |last=Grant |first=John N |url=https://digitalcollections.ucalgary.ca/archive/The-immigration-and-settlement-of-the-black-refugees-of-the-War-of-1812-in-Nova-Scotia-and-New-Brunswick-2R3BF1FBFB68G.html |title=The Immigration and Settlement of the Black Refugees of the War of 1812 in Nova Scotia and New Brunswick |date=1990 |publisher=The Black Cultural Centre for Nova Scotia |page=31}}</ref> Двајца главни судии, [[Томас Ендру Лумисден Стрејнџ]] (1790–1796) и [[Сампсон Салтер Блоуерс]] (1797–1832), биле клучни во ослободувањето на робови од нивните сопственици во Нова Шкотска.<ref>{{Cite DCB|last=Chard|first=Donald F.|title=Strange, Sir Thomas Andrew Lumisden|volume=7|url=http://www.biographi.ca/en/bio/strange_thomas_andrew_lumisden_7E.html}}</ref><ref>{{cite web |title=Celebrating the 250th Anniversary of the Supreme Court of Nova Scotia. |url=http://courts.ns.ca/History_of_Courts/history_noframes/milestones.htm |website=courts.ns.ca}}</ref><ref>{{cite journal |last=Cahill |first=Barry |date=1994 |title=Slavery and the Judges of Loyalist Nova Scotia |url=https://journals.lib.unb.ca/index.php/unblj/article/view/29646 |journal=UNB Law Journal |volume=43 |pages=73–135}}</ref> Тие биле високо ценети во колонијата. Судијата [[Александар Крок]] (1801–1815) исто така запленувал американски [[робовски брод]]ови во тој период (најпознат бил „Liverpool Packet“). За време на војната, Новошкотланѓанецот сер [[Вилијам Виниет]] служел како член на екипажот на бродот [[HMS Tonnant]] во напорите за ослободување на робови од Америка. (Подоцна, како гувернер на [[Златен Брег (британска колонија)|Златниот Брег]], Виниет исто така работел на укинување на трговијата со робови во Западна Африка.) До крајот на [[Војна од 1812 година|Војната од 1812 година]] и доаѓањето на „Црните бегалци“, во Нова Шкотска останале малку робови.<ref>{{cite book |url=https://archive.org/details/cihm_95222/page/n3 |title=Opinions of several gentlemen of the law, on the subject of negro servitude, in the province of Nova-Scotia |date=1802}}</ref> (Законот за трговија со робови од 1807 година ја забранил трговијата со робови во Британската Империја, а Законот за укинување на ропството од 1833 година целосно го укинал ропството.) Компанијата Сиера Леоне била основана за преселување на групи поранешно поробени Африканци, речиси 1.200 црни Нова Шкотланѓани, од кои повеќето избегале од САД. Поради крајбрежната клима на Нова Шкотска, многумина починале од суровите зими. Тие основале населба во постојната колонија во Сиера Леоне (веќе создадена за „сиромашните црнци“ од Лондон) во Фритаун во 1792 година. Многу од „црните сиромашни“ вклучувале и други африкански и азиски жители на Лондон. Подоцна, по 1834 година, на Фритаун му се придружиле и други групи ослободени Африканци и станал прво африканско засолниште за поранешно поробени луѓе. ==== Подземна железница ==== {{main|Подземна железница}} [[File:UndergroundRailroadmonumentWindsor.jpg|thumb|Споменик на „Меѓународната подземна железница“ во [[Виндзор (Онтарио)]]]] Во раниот до среден XIX век, мрежата на [[Подземна железница]] била воспоставена во Соединетите Американски Држави за ослободување на робови, преку нивно пренесување на места каде што не можеле да бидат повторно заробени. [[Британска Северна Америка]], денес позната како [[Канада]], била главна дестинација на оваа мрежа по 1850 година, со приближно 30.000 до 100.000 робови што нашле засолниште.<ref name="CAN">{{cite web |title=Settling Canada Underground Railroad |url=http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10166 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100106114439/http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10166 |archive-date=January 6, 2010 |access-date=January 30, 2018 |work=[[Historica Minutes]] |quote=Between 1840 and 1860, more than 30,000 people enslaved in America came secretly to Canada and freedom}}</ref> Во Нова Шкотска, поранешниот роб [[Ричард Престон (свештеник)|Ричард Престон]] ја основал Африканската аболиционистичка организација во борбата против ропството во Америка. Престон бил обучен за свештеник во Англија и се сретнал со многу од водечките фигури во аболиционистичкото движење кои помогнале да се донесе [[Закон за укинување на ропството од 1833 година]] од британскиот парламент. Кога Престон се вратил во Нова Шкотска, станал претседател на аболиционистичкото движење во Халифакс. Престон изјавил: {{blockquote|Ќе дојде време кога ропството ќе биде само една од нашите многубројни искушенија. Нашите деца и нивните деца ќе пораснат рамнодушни кон климата и расата. Тогаш ќе посакаме... Не! ќе бараме и ќе можеме да го добиеме нашиот фер дел од богатство, статус и престиж, вклучувајќи и политичка моќ. Нашето време ќе дојде, и ќе бидеме подготвени... мора да бидеме.<ref>{{cite DCB |url=http://www.biographi.ca/en/bio/preston_richard_8E.html |title=Preston, Richard |volume=VIII |first=Frank S. |last=Boyd Jr}}</ref>}} Постојат робовски гробишта во делови од Канада, во различна состојба на зачуваност, некои запоставени и напуштени.<ref>{{cite news |date=February 1, 2018 |title=Hidden cemeteries of Essex County hold Underground Railroad history |url=http://www.cbc.ca/news/canada/windsor/hidden-cemeteries-essex-county-1.4513193 |publisher=CBC News}}</ref> Тие вклучуваат гробишта во [[Сент-Арманд]], Квебек; [[Шелбурн]], Нова Шкотска; и [[Прајсвил]] и [[Чатам-Кент]], Онтарио. ==Современо ропство== {{Main|Човечка трговија во Канада}} Ратификацијата на [[Конвенција за ропство од 1926 година|Конвенцијата за ропство]] од страна на Канада во 1953 година ги започнала меѓународните обврски на земјата за справување со современото ропство.<ref name="Allain2008">{{cite book|first=Jean |last=Allain|title=The Slavery Conventions: The Travaux Préparatoires of the 1926 League of Nations Convention and the 1956 United Nations Convention|url=https://books.google.com/books?id=qj7b0hglG5IC&pg=PA16|year=2008|publisher=Martinus Nijhoff Publishers|isbn=978-90-04-15861-0|pages=16–}}</ref> Човечката трговија во Канада е правно и политичко прашање, а канадските законодавци биле критикувани дека не успеале систематски да се справат со проблемот.<ref name=future>{{cite web|url=http://www.thefuturegroup.org/TFGhumantraffickingvictimsstudy.pdf|title=Falling Short of the Mark: An International Study on the Treatment of Human Trafficking Victims. Future Group March 2006|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20110503194528/http://www.thefuturegroup.org/TFGhumantraffickingvictimsstudy.pdf|archive-date=May 3, 2011}}</ref> [[Британска Колумбија]] формирала [[Канцеларија за борба против трговија со луѓе]] во 2007 година, со што станала првата провинција во Канада што формално се справила со ова прашање.<ref>{{Cite book|title=[[Invisible Chains]]|first=Benjamin |last=Perrin|author-link=Benjamin Perrin|publisher=[[Penguin Books]]|year=2010|isbn=978-0143178972}}</ref> Најголемиот случај на трговија со луѓе во канадската историја се однесувал на разоткривање на криминалната организација Домотор-Коломпар.<ref>{{Cite news|work=[[The London Free Press]]|title=Head of human trafficking ring gets 9 years|first=Ian |last=Robertson|date=April 3, 2012|url=https://lfpress.com/news/canada/2012/04/03/19590556.html|access-date=November 19, 2013}}</ref> На 6 јуни 2012 година, Владата на Канада го воспоставила Националниот акционен план за борба против трговија со луѓе за да се спротивстави на овој проблем.<ref>{{cite web|title=The Harper Government Launches Canada's National Action Plan to Combat Human Trafficking|publisher=[[Public Safety Canada]]|date=June 6, 2012|url=http://www.publicsafety.gc.ca/media/nr/2012/nr20120606-eng.aspx|access-date=May 25, 2013|url-status=dead|archive-url=https://web.archive.org/web/20130703001948/https://www.publicsafety.gc.ca/media/nr/2012/nr20120606-eng.aspx|archive-date=July 3, 2013}}</ref> Формирана била и Работна група за трговија со луѓе во јуни 2012 година, која ја заменила меѓуресорската работна група за трговија со луѓе како тело задолжено за развој на јавни политики.<ref>{{Cite book|page=2610|title=Country Reports on Human Rights Practices for 2008|editor-first=Jeffrey T. |editor-last=Bergner|publisher=Diane Publishing|year=2008|isbn=978-1437905229}}</ref> Еден актуелен и често медиумски покриен случај се однесува на масовните исчезнувања на домородни жени, што според некои извори е поврзано со трговија со луѓе.<ref>{{cite web|title=First Nations Women Are Being Sold into the Sex Trade On Ships Along Lake Superior|publisher=[[Vice News]]|date=August 23, 2013|url=https://www.vice.com/en/article/first-nations-women-are-being-sold-into-the-sex-trade-on-ships-along-lake-superior/|access-date=January 18, 2015}}</ref> Поранешниот премиер [[Стивен Харпер]] бил воздржан да се занимава со ова прашање, тврдејќи дека не станува збор за „социолошки проблем“<ref name="cbc.ca">{{cite news|title=Murdered and missing aboriginal women deserve inquiry, rights group says|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|date=January 12, 2015|url=http://www.cbc.ca/news/politics/murdered-and-missing-aboriginal-women-deserve-inquiry-rights-group-says-1.2897707|access-date=January 18, 2015}}</ref> и одбил да формира национална истрага, спротивно на ставовите на Обединетите нации и Меамериканската комисија за човекови права кои сметале дека прашањето бара сериозна истрага.<ref name="cbc.ca"/><ref>{{cite news|title=UN report on Canada's treatment of aboriginal people in spotlight Monday|publisher=[[Canadian Broadcasting Corporation|CBC]]|date=May 11, 2014|url=http://www.cbc.ca/news/politics/un-report-on-canada-s-treatment-of-aboriginal-people-in-spotlight-monday-1.2638988|access-date=January 18, 2015}}</ref> Во јули 2024 година, извештај за [[Обединети нации|Обединетите нации]] од страна на специјалниот известувач за современи форми на ропство Томоја Обоката го опишал програмот за привремени странски работници во Канада како „расадник за современо ропство“.<ref name=":1">{{Cite news |last=Caruso-Moro |first=Luca |date=August 13, 2024 |title=Canada's foreign worker program a 'breeding ground for contemporary slavery,' says UN report |url=https://www.ctvnews.ca/politics/article/canadas-foreign-worker-program-a-breeding-ground-for-contemporary-slavery-says-un-report/ |access-date=August 14, 2024 |work=[[CTV News]]}}</ref> Обоката навел бројни случаи на [[должничко ропство]], [[кражба на плати]], недостиг на заштитна опрема, злоупотреба и сексуално вознемирување.<ref name=":1" /><ref>{{Cite report |url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/g24/120/97/pdf/g2412097.pdf |title=Visit to Canada: Report of the Special Rapporteur on contemporary forms of slavery, including its causes and consequences, Tomoya Obokata |last=Obokata |first=Tomoya |date=July 22, 2024 |publisher=[[United Nations Human Rights Council]] |access-date=August 14, 2024}}</ref> Министерот за имиграција [[Марк Милер (политичар)|Марк Милер]] изјавил за „Reuters“ дека програмата е „потребна за реформа“ и дека треба да се преиспита нископлатениот сегмент.<ref>{{Cite news |last=Paperny |first=Anna Mehler |date=August 13, 2024 |title=Canadian immigration minister says temporary worker program needs reform |url=https://www.reuters.com/world/americas/canadian-immigration-minister-says-temporary-worker-program-needs-reform-2024-08-13/ |access-date=August 14, 2024 |publisher=[[Reuters]]}}</ref> ==Белешки== {{reflist|group=note}} == Наводи == {{наводи}} ==Дополнително читање== {{refbegin}} * {{cite book |last1=Boyko |first1=John |title=Last Steps to Freedom: The Evolution of Racism in Canada |location=Winnipeg |publisher=Shillingford Publications |year=1998 |isbn=1-8962-3940-4}} * {{cite book |last1=Boyko |first1=John |title=Blood and Daring: How Canada Fought the American Civil War and Forged a Nation|location=Toronto|publisher=Knopf Canada|year=2013 |url=https://books.google.com/books?id=FzB3urWizWkC |isbn=978-0-3073-6144-8}} * {{cite journal |last=Clarke |first=George Elliott |title='This Is No Hearsay': Reading the Canadian Slave Narratives |journal=Papers of the Bibliographical Society of Canada / Cahiers de la Société Bibliographique du Canada |date=2005 |volume=43 |issue=1 |pages=7–32 |url=https://jps.library.utoronto.ca/index.php/bsc/article/view/18415 |doi=10.33137/pbsc.v43i1.18415|doi-access=free }} Original narratives written by Canadian slaves. * {{cite book |title=I've Got a Home in Glory Land: A Lost Tale of the Underground Railroad|url=https://books.google.com/books?id=ANv1C6liU1QC|first1=Karolyn Smardz |last1=Frost |place=New York |publisher=Farrar, Straus and Giroux |year=2007 |isbn=978-0-374-16481-2}} {{ISBN|978-0-374-53125-6}}. Winner, 2007 [[Governor General's Awards|Governor General's Literary Award for Nonfiction]]; Nominee (Nonfiction), [[National Books Critics Circle Award]] 2007. See, [[Governor General's Award for English language non-fiction]]. * {{cite journal |last=Hajda |first=Yvonne P. |title=Slavery in the Greater Lower Columbia Region |journal=[[Ethnohistory (journal)|Ethnohistory]] |date=2005 |volume=52 |issue=3 |pages=563–588 |doi=10.1215/00141801-52-3-563}} * {{cite book |last=Henry |first=Natasha L |title=Emancipation Day: Celebrating Freedom in Canada |date=2010 |publisher=Dundurn |url=https://books.google.com/books?id=JiB_Bp2zMX8C&pg=PA1 |isbn=978-1-5548-8717-0}} * {{cite book |last=Nelson |first=Charmaine A. |title=Slavery, Geography and Empire in Nineteenth-Century Marine Landscapes of Montreal and Jamaica |publisher=Taylor & Francis |date=2016 |url=https://books.google.com/books?id=bCwxDwAAQBAJ&pg=PA1 |isbn=978-1-3515-4852-6}} * {{cite journal |last1=Riddell |first1=William Renwick |title=Further Notes on Slavery in Canada |journal=[[The Journal of Negro History]] |volume=9 |number=1 |date=January 1924 |pages=26–33 |doi=10.2307/2713434 |jstor=2713434 |s2cid=149728649}} * {{cite journal |first1=T. Watson |last1=Smith |title=The Slave in Canada |journal=Collections of the Nova Scotia Historical Society |url=https://archive.org/details/collectionsofnov09novauoft/page/xii/mode/2up |year=1899 |volume=X |page=xii |location=Halifax}} * {{cite journal |last=Whitfield |first=Harvey |title=Black Loyalists and Black Slaves in Maritime Canada |journal=[[History Compass]] |date=2007 |volume=5 |issue=6 |pages=1980–1997 |doi=10.1111/j.1478-0542.2007.00479.x}} * {{cite book |last1=Barrett |first1=Heather |last2=Michael Campbell |first2=Xaiver |title=Black Harbour: Slavery and the Forgotten Histories of Black People in Newfoundland and Labrador |publisher= Boulder Books |year=2024 |isbn= 978-1989417867}} {{refend}} == Надворешни врски == {{Commons category|Slavery in Canada}} * [https://web.archive.org/web/20080927045038/http://www.virtualmuseum.ca/blackhistory/index.html Black Canada and the Journey to Freedom] * [http://www.gov.ns.ca/nsarm/virtual/africanns/archives.asp?ID=10&amp;Language=English Runaway Slave advertisement 1772, Nova Scotia] * [http://www.acrosscan.com/slavery-canada/slavery-in-canada.htm Slavery in Canada, (C) 1899, AcrossCan.com] * [http://www.canadachannel.ca/slavery/index.php/Welcome_to_the_Slavery_in_Canada_Portal History of Slavery in Canada Portal] [[Категорија:Историја на човековите права во Канада]] [[Категорија:Правна историја на Канада]] [[Категорија:Ропството во Канада]] [[Категорија:Ропството во Британското Царство]] 77anp90i3nzdgzd87c30tj0l3xq6787 Категорија:Шалитранки 14 1396752 5571487 2026-06-04T09:29:45Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Катпов}} {{рв|Nitrariaceae}} [[Категорија:Сапуновидни]] 5571487 wikitext text/x-wiki {{Катпов}} {{рв|Nitrariaceae}} [[Категорија:Сапуновидни]] qikw1pwc0pd7plgghfahwplpgn8u6h5 Разговор:Ропството во Канада 1 1396753 5571489 2026-06-04T09:30:30Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571489 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Афроамериканци во Африка 1 1396754 5571491 2026-06-04T09:42:54Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5571491 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Категорија:Ропството во Канада 14 1396755 5571495 2026-06-04T09:56:18Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Slavery in Canada}} {{Cat main|Slavery in Canada}} [[Категорија:Ропството по земја|Канада]] [[Категорија:Општествена историја на Канада]] [[Категорија:Ропството во Северна Америка|Канада]] [[Категорија:Ропството во Британското Царство|Канада]] Категорија:Кршењ... 5571495 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Slavery in Canada}} {{Cat main|Slavery in Canada}} [[Категорија:Ропството по земја|Канада]] [[Категорија:Општествена историја на Канада]] [[Категорија:Ропството во Северна Америка|Канада]] [[Категорија:Ропството во Британското Царство|Канада]] [[Категорија:Кршење на човековите права во Канада]] [[Категорија:Ропството во Француското Колонијално Царство|Канада]] cmpra62himcw3hxm2ecznkhoyk0j61e 5571496 5571495 2026-06-04T09:56:42Z Тиверополник 1815 5571496 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Slavery in Canada}} {{Cat main|Ропството во Канада}} [[Категорија:Ропството по земја|Канада]] [[Категорија:Општествена историја на Канада]] [[Категорија:Ропството во Северна Америка|Канада]] [[Категорија:Ропството во Британското Царство|Канада]] [[Категорија:Кршење на човековите права во Канада]] [[Категорија:Ропството во Француското Колонијално Царство|Канада]] 58wwj0vlr7aqio58iqyhyogfsfcb585 Категорија:Ропството по земја 14 1396756 5571497 2026-06-04T09:57:41Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{Commons category|Slavery by country}} {{CatAutoTOC}} [[Категорија:Ропство по место| ]] [[Категорија:Историја по земја| Ропство]] [[Категорија:Кршење на човековите права по земја| ]] 5571497 wikitext text/x-wiki {{Commons category|Slavery by country}} {{CatAutoTOC}} [[Категорија:Ропство по место| ]] [[Категорија:Историја по земја| Ропство]] [[Категорија:Кршење на човековите права по земја| ]] 0m0kiuz93jncsi7h1bhmhzcyto65m3e Разговор:Урдубегис 1 1396757 5571504 2026-06-04T10:15:02Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5571504 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Разговор:Ванита Матил 1 1396758 5571509 2026-06-04T10:34:25Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{}} 5571509 wikitext text/x-wiki {{}} 0ew0e4nobvzn4rxc6ff4utuz9lbluka 5571510 5571509 2026-06-04T10:34:32Z Jtasevski123 69538 5571510 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Предлошка:Автотаксономија/Peganum 10 1396759 5571514 2026-06-04T10:39:52Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Предлошка:Автотаксономија/Зрнеш]] 5571514 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Автотаксономија/Зрнеш]] 62hcuzklufxrudr5rwxg1xv8wbb5zut Предлошка:Автотаксономија/Зрнеш 10 1396760 5571515 2026-06-04T10:40:09Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Зрнеш |parent=Шалитранки |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} 5571515 wikitext text/x-wiki {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Зрнеш |parent=Шалитранки |refs=<!--Shown on this page only; don't include <ref> tags --> }} kgujn1hsxiw0nmi7nekgxeswcvbjj6u Зрнеш 0 1396761 5571516 2026-06-04T10:40:31Z Bjankuloski06 332 Создадена страница со: {{Автоматска таксокутија | name = Зрнеш | image = Peganum harmala1.jpg | image_caption = Обичен зрнеш (''Peganum harmala'') | taxon = Peganum | authority = [[Карл Линеј|L.]] | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Во текстот }} '''Зрнеш''' ({{науч|Peganum}}) — род растенија од семејството на [[шалитранки]]те (''Nitrariaceae'').<ref na... 5571516 wikitext text/x-wiki {{Автоматска таксокутија | name = Зрнеш | image = Peganum harmala1.jpg | image_caption = Обичен зрнеш (''Peganum harmala'') | taxon = Peganum | authority = [[Карл Линеј|L.]] | subdivision_ranks = Видови | subdivision = Во текстот }} '''Зрнеш''' ({{науч|Peganum}}) — род растенија од семејството на [[шалитранки]]те (''Nitrariaceae'').<ref name=sheahanchase/> Порано бил сместен во семејството на [[парнолисни]]те (''Zygophyllaceae''). Членовите на овој род се [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[тревесто растение|тревести растенија]]. [[Лист]]овите се спирално распоредени, приседнати, насечени на линејно-копјести делови. [[Цвет]]овите се поединечни. [[Чашка (цвет)|Чашката]] има пет ливчиња кои трајно остануваат на плодот. Имаат по пет [[венечно ливче|венечни ливчиња]], кои се слободни. Имаат 12-15 [[прашник|прашници]], проширени во основата. Стоплчето е усукано, а плодникот има три плодни листови. [[Плод]]от е кутијка со окца.<ref name="ФлораМак1.6">{{ФлораМак1.6|1479}}</ref> Во [[Македонија]] е застапен само обичниот зрнеш (''Peganum harmala''), што е впрочем случај со цела Европа.<ref name="ФлораМак1.6" /> ==Видови == Родот има околу пет видови кои виреат во топли умерени до суптропски краишта во светот: * ''[[Peganum harmala]]'' <small>L.</small> (обичен зрнеш) — од Средоземјето до Кина * ''[[Peganum mexicanum]]'' <small>Gray</small> — Мексико * ''[[Peganum multisectum]]'' <small>(Maxim.) Bobrov</small> — Кина, Монголија * ''[[Peganum nigellastrum]]'' <small>Bunge</small> (црнушковиден зрнеш) — Кина * ''[[Peganum texanum]]'' <small>M.E.Jones</small> — јужна Северна Америка == Наводи == {{наводи|refs= <ref name=sheahanchase>{{наведено списание |last1=Sheahan |first1=M.C. |last2=Chase |first2=M.W. |title=A phylogenetic analysis of Zygophyllaceae R. Br. based on morphological anatomical and rbcL DNA sequence data |journal=Bot. J. Linn. Soc. |volume=122 |issue= 4|pages=279–300 |year=1996 |doi=10.1111/j.1095-8339.1996.tb02077.x |doi-access=free }}</ref> }} == Надворешни врски == {{рвр|Peganum harmala}} * {{EOL}} * {{Inaturalist-таксон|72280|зрнешот}} {{Таксонска лента|from=Q162928}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Шалитранки]] 5fs8vpq768anaapcxmlbiec09a1dj7e Peganum 0 1396762 5571517 2026-06-04T10:40:54Z Bjankuloski06 332 Пренасочување кон [[Зрнеш]] 5571517 wikitext text/x-wiki #ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Зрнеш]] 819y0d7dftji2edb58fwg1h2v1jauh0 Движење за граѓански права (1865–1896) 0 1396763 5571522 2026-06-04T10:47:25Z Тиверополник 1815 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1355632648|Civil rights movement (1865–1896)]]“ 5571522 wikitext text/x-wiki '''Движењето за граѓански права (1865–1896)''' - движење кое имало за цел да ја отстрани [[Расизам|расната дискриминација]] против [[Афроамериканци|Афроамериканците]], да ги подобри нивните образовни и работни можности и да ја воспостави својата изборна моќ, веднаш по укинувањето на [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]]. Периодот од 1865 до 1895 година бележи огромна промена во судбината на црната заедница по отстранувањето на ропството на [[Југ (САД)|Југот]]. Веднаш по [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], федералната влада започнала програма позната како Реконструкција, која имаала за цел обнова на државите од поранешната [[Конфедеративни Американски Држави|Конфедерација]]. Федералните програми, исто така, обезбедиле помош на поранешните робови и се обиделе да ги интегрираат во општеството како граѓани. И за време и по овој период, црнците добиле значителна политичка моќ и многу од нив биле во можност да се префрлат од крајна сиромаштија во сопственост на земјиште. Во исто време, незадоволството од овие придобивки кај многу белци резултирало со невидена кампања на насилство што ја спровеле локалните ограноци на [[Ку-клукс-клан]], а во 1870-тите ја спровеле паравоени групи како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]]. Во 1896 година, [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд]] пресудил во ''Плеси против Фергусон'', 163 американски долари, {{Efn|name=fn1}} значаен случај со кој се потврдува „одделната, но еднаква“ расна сегрегација како уставна. Тоа било многу значаен удар за граѓанските права, бидејќи правниот, социјалниот и политичкиот статус на црното население достигнало најниска точка. Од 1890 до 1908 година, почнувајќи од Мисисипи, јужните држави донеле нови устави и закони со кои им се одзело правото на глас на повеќето црнци и се исклучувале од политичкиот систем, статус кој во многу случаи бил одржуван и во 1960-тите. Голем дел од раното реформско движење во текот на овој период било предводено од радикалните републиканци, фракција на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]] . До крајот на 19 век, со лишувањето од право на глас во тек за целосно исклучување на црнците од политичкиот систем, таканареченото движење „лили-бело“ исто така значително ја ослабнало моќта на преостанатите црнци во партијата. Најважните лидери за граѓански права во овој период биле [[Фредерик Даглас]] (1818–1895) и [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915). == Реконструкција == [[Податотека:FreedmenVotingInNewOrleans1867.jpeg|мини|Слободни луѓе гласаат во Њу Орлеанс, 1867 година]] Реконструкцијата траела од Прогласот за еманципација на Линколн од 1 јануари 1863 година до [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] од 1877 година. Главните проблеми со кои се соочил претседателот [[Абрахам Линколн]] биле статусот на поранешните робови (наречени „ослободени луѓе“), лојалноста и граѓанските права на поранешните бунтовници, статусот на 11-те поранешни конфедеративни држави, овластувањата на федералната влада потребни за да се спречи идна граѓанска војна и обемот на моќта на Конгресот наспроти силата на претседателот. Сериозните закани од гладување и раселување на невработените слободни луѓе биле пресретнати од првата голема федерална агенција за помош, Бирото за слободни луѓе, управувано од Армијата. Исто така биле донесени три „амандмани за реконструкција“ за проширување на граѓанските права за црните Американци: Тринаесеттиот амандман го забранил ропството; Четиринаесеттиот амандман гарантирал еднакви права за сите и државјанство за црнците; Петнаесеттиот амандман спречил расата да се употребува за лишување од право на глас на мажите. Од понепосредна корист од уставните амандмани станале законите донесени од Конгресот со кои ѝ се дозволило на федералната влада, преку новото Министерство за правда и преку федералните судови, да ги спроведува новите граѓански права, дури и доколку државните влади го игнорирале проблемот. Овде спаѓале Законите за спроведување од 1870-71 година и [[Закон за граѓански права (1875)|Законот за граѓански права]] од 1875 година. Поранешните Конфедерации останале под контрола на повеќето јужни држави повеќе од две години, но тоа се променило кога радикалните републиканци ја презеле контролата врз Конгресот на изборите во 1866 година. Претседателот [[Ендру Џонсон]], кој барал лесни услови за повторно обединување со поранешните бунтовници, бил практично немоќен; тој избегнал со еден глас отстранување преку импичмент. Конгресот им дал право на глас на црнците и привремено ги суспендирал многу поранешни лидери на Конфедерацијата од правото да држат функции. Новите републикански влади дошле на власт врз основа на коалиција на слободни луѓе заедно со Карпетбегери (новодојденци од Северот) и Скалаваги (домородни бели јужњаци). Тие биле поддржани од американската армија. Противниците тврделе дека се корумпирани и ги кршат правата на белците. Држава по држава ја изгубиле власта од конзервативно-демократската коалиција, која ја презела контролата преку насилство и измама врз целиот Југ до 1877 година. Како одговор на Радикалната реконструкција, [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]] (ККК) се појавил во 1867 година како организација на белата супремација која се спротивставувала на граѓанските права на црнците и на републиканското владеење. Енергичното спроведување на Законот за Ку Клукс Клан од 1870 година од страна на претседателот Јулисес Грант го затворил Кланот, а тој се распуштил. Но, од 1868 година, изборите во многу јужни држави биле сè повеќе опкружени со насилство за да се потисне гласањето на црнците. Пушкачките клубови имале илјадници членови. Во 1874 година, се појавилепаравоени групи, како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]] и отворено работеле на заплашување и насилство за да го потиснат гласањето на црнците и да ја нарушат Републиканската партија за да ја вратат белата политичка моќ во државите низ Југот. Рејбл ги опишал како „воена рака на Демократската партија“. Реконструкцијата завршила по спорните [[Претседателски избори во САД (1876)|избори во 1876 година]] помеѓу републиканскиот кандидат [[Радерфорд Б. Хејс]] и демократскиот кандидат [[Семјуел Џ. Тилден]]. Со компромис, Хејс ја освоил [[Белата куќа]], федералната влада ги повлекла своите трупи од Југот, препуштајќи им ги ослободените луѓе на белите конзервативни демократи, кои ја вратиле власта во државните влади. == Егзодусот во Канзас == По завршувањето на Реконструкцијата, голем број на црнци се плашеле од [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]], Белата лига и законите на Џим Кроу, кои продолжиле да ги прават граѓани од втор ред. Мотивирани од важни личности како што е Бенџамин „Пап“ Синглтон, дури четириесет илјади го напуштиле [[Југ (САД)|Југот]] за да се населат во Канзас, [[Оклахома]] и [[Колорадо]]. <ref>{{Наведување|title=Benjamin "Pap" Singleton|url=https://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010311150107/http://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archivedate=March 11, 2001|access-date=2007-10-19}}</ref> Ова била првата општа миграција на црнци по Граѓанската војна. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51|title=Black Migration in America: A Social Demographic History|last=Johnson|first=Daniel Milo|publisher=[[Duke University Press]]|year=1981|isbn=978-0-8223-0449-4|pages=[https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51 51]}}</ref> Во 1880-тите, црнците купиле повеќе од 81 км<sup>2</sup> земја во [[Канзас]] а неколку од населбите направени во тоа време (на пр. Никодим, Канзас, која е основана во 1877 година) сè уште постојат и денес. Многу црнци го напуштиле Југот верувајќи дека добиваат слободен премин до Канзас, само за да останат заглавени во [[Сент Луис|Сент Луис, Мисури]]. Црквите на црнците во Сент Луис, заедно со источните филантропи, го формирале Одборот за помош на обоените и Здружението за помош на слободните луѓе од Канзас за да им помогнат на оние што се заглавени во Сент Луис да стигнат до Канзас. Една посебна група била ''Егзодусот од Канзас'', која се состоела од шест илјади црнци кои се преселиле од [[Мисисипи]], [[Луизијана]] и [[Тексас]] во Канзас. <ref>{{Наведена книга|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|last=Painter|first=Nell Irvin|publisher=[[W.W. Norton & Company]]|year=1992|isbn=978-0-393-00951-4|pages=184|author-link=Nell Irvin Painter}}</ref> Многумина во Луизијана биле инспирирани да ја напуштат државата кога Уставната конвенција на Луизијана од 1879 година одлучила дека правото на глас е прашање на државната, а не на федералната влада, со што се отворил патот за лишување од правото на глас на црното население во Луизијана. <ref name="africana">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722|title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|last=Gates|first=Henry Louis|publisher=[[Basic Civitas Books]]|year=1999|isbn=978-0-465-00071-5|pages=[https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722 722]|author-link=Henry Louis Gates}}</ref> Егзодусот не бил универзално пофален од Афроамериканците; всушност, Фредерик Даглас станал критичар. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150|title=I Too Am America: Documents from 1619 to the Present|last=Romero|first=Patricia W.|publisher=[[Publishers Agency]]|year=1968|isbn=978-0-87781-206-7|pages=[https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150 150]}}</ref> Даглас сметал дека движењето е ненавремено и лошо организирано. <ref>{{Наведена книга|title=Bound for the Promised Land: African American Religion and the Great Migration|last=Sernett|first=Milton C.|publisher=[[Duke University Press]]|year=1997|isbn=978-0-8223-1993-1|pages=14}}</ref> == Политичка организација == [[Податотека:First_Colored_Senator_and_Representatives.jpg|мини|Прв обоен сенатор и претставници: сенаторот Хирам Ревелс (републиканец од Мисисипи), претставникот Бенџамин Тарнер (републиканец од Алабама), Роберт Деларж (републиканец од Јужна Каролина), Џосаја Волс (републиканец од Флорида), Џеферсон Лонг (републиканец од Џорџија), Џозеф Рејни и Роберт Б. Елиот (републиканец од Јужна Каролина), 1872 година]] Црнците низ Југот добиле право на глас во 1867 година и се приклучиле на Републиканската партија. Типичната организација била преку Лигата на Унијата, тајно друштво организирано локално, но промовирано од националната Републиканска партија. [[Ерик Фонер]] напишал: : До крајот на 1867 година, се сметаше дека практично секој црн гласач на Југот се запишал во Унијатската Лига, Лојалистичката Лига или некоја еквивалентна локална политичка организација. Состаноците генерално се одржувале во црна црква или училиште. <ref>Eric Foner, "Black Reconstruction Leaders at the Grass Roots" in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QB-Y2Ejlp9oC&pg=PA221|title=Black Leaders of the Nineteenth Century|publisher=University of Illinois Press|year=1991|isbn=9780252062131|editor-last=Leon F. Litwack|page=221|editor-last2=August Meier}}</ref> Унијатската Лига промовирале организации слични на милиција во кои црнците се здружувале за да се заштитат од тоа да бидат нападнати еден по еден од страна на вознемирувачите. На членовите не им било дозволено да гласаат за Демократската листа. Лигите на Унијата и сличните групи биле подложени на насилен напад од ККК по 1869 година и во голема мера пропаднале. Подоцнежните напори за оживување на Лигата на Унијата не успеале. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9es8ZKgQuA0C&pg=PA2|title=The Union League Movement in the Deep South: Politics and Agricultural Change During Reconstruction|last=Fitzgerald|first=Michael W.|publisher=LSU Press|year=2000|isbn=9780807126332|pages=2–8, 235, 237}}</ref> Црните министри го сочинувале поголемиот дел од црното политичко водство, заедно со новодојденците кои биле слободни црнци на Северот пред Граѓанската војна. Многу градови имале црни весници кои ги објаснувале проблемите и ја обединувале заедницата. === Фракционализам === Во држава по држава низ Југот, се појавила поларизација во Републиканската партија, при што црнците и нивните сојузници „[[карпетбагер]]“ ја формирале црно-кафеавата фракција, која се соочила со целосно белата „лили-бела“ фракција на локалните бели скалаваги републиканци. (Условите за фракциите станале вообичаени по 1888 година, една деценија по завршувањето на Реконструкцијата.) Црнците го сочинувале мнозинството републикански гласачи, но добиле мал дел од покровителството. Тие барале повеќе. Хан ги објаснува чекорите што ги презеле: : Црната асертивност... се сврте кон локалната политичка моќ и независност и почна да гради нов политички идентитет. Црните работници ги повикаа на одговорност лидерите на белата партија. Тие се префрлија на контрола на окружната и окружната партиска машинерија. Ги отфрлија кандидатите за функции од белата раса и ги заменија со црнци. Номинираа целосно црни изборни листи. Црно-кафеавиот елемент обично победувал во фракциската битка, но како што скалавагите ги губеле внатрепартиските битки, многумина почнале да гласаат за конзервативните или демократските билети. Републиканската партија станувала „сè поцрна и поцрна со текот на времето“, бидејќи ги губела белите гласачи. Најдраматичната епизода била Брукс-Бакстерската војна во Арканзас во 1874 година. Мајкл Лес Бенедикт напишал: „Секоја современа историја на Реконструкцијата го нагласува нејзиниот [фракционализам] придонес кон колапсот на јужниот републиканец“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n0ngj_9Dy6AC&pg=PA247|title=Preserving the Constitution: Essays on Politics and the Constitution in the Reconstruction Era|last=Benedict|first=Michael Les|publisher=Fordham University Press|year=2006|isbn=9780823225538|page=247}}</ref> Во однос на расните прашања, Сара Вулфолк Вигинс напишала: : Белите републиканци, како и демократите, бараа гласови од црнците, но неволно ги наградуваа црнците со номинации за функции само кога беше потребно, дури и тогаш резервирајќи ги поизборните позиции за белците. Резултатите беа предвидливи: овие гестови на половина леб не ги задоволија ниту црнците ниту белите републиканци. Фаталната слабост на Републиканската партија во Алабама, како и на други места на југот, беше нејзината неспособност да создаде дворасна политичка партија. И додека беа на власт дури и кратко, тие не успеаја да ги заштитат своите членови од демократскиот терор. Републиканците во Алабама постојано беа во дефанзива, вербално и физички. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nv9mBgAAQBAJ&pg=PA134|title=The Scalawag In Alabama Politics, 1865-1881|last=Wiggins|first=Sarah Woolfolk|publisher=University of Alabama Press|year=1977|isbn=9780817305574|page=134}}</ref> === Популизам === Во 1894 година, бран на аграрни немири ги зафатило регионите со памук и тутун на Југот. Најдраматичниот ефект се случил во Северна Каролина, каде што сиромашните бели земјоделци кои ја сочинувале Популистичката партија формирале работна коалиција со Републиканската партија, тогаш во голема мера контролирана од црнците во низините и сиромашните белци во планинските области. Тие ја презеле контролата врз државното законодавство и во 1894 и во 1896 година, а гувернерската функција во 1896 година. Државното законодавство ги намалило барањата за имот, проширувајќи го правото на глас за белото мнозинство во државата, како и за црнците. Во 1895 година, Законодавното собрание ги наградило своите црни сојузници со покровителство, именувајќи 300 црни магистрати во источните области, како и заменик-шерифи и градски полицајци. Тие исто така добиле и одредено федерално покровителство од конгресменот на коалицијата и државно покровителство од гувернерот. Решени да ја вратат власта, белите демократи започнале кампања заснована на белата приврзаност и страв од мешано размножување. Изборната кампања за бела приврзаност во 1898 година била успешна, а демократите ја вратиле контролата врз државното законодавство. Но, Вилмингтон, најголемиот град и град со црно мнозинство, избрал дворасна фузионистичка влада, со бел градоначалник и две третини од градскиот совет составени од белци. Демократите веќе планирале да ја соборат владата доколку ги изгубат изборите и продолжиле со востанието во Вилмингтон од 1898 година. Демократите ги избркале црнците и фузионистичките службеници од градот, напаѓајќи го единствениот црн весник во државата; белите толпи ги нападнале црните области во градот, убивајќи и повредувајќи многумина, и уништувајќи домови и бизниси изградени по војната. <ref>Kirshenbaum, Andrea Meryl, {{Наводник+полунаводник}}The Vampire That Hovers Over North Carolina': Gender, White Supremacy, and the Wilmington Race Riot of 1898", ''Southern Cultures'' 4#3 (1998), pp. 6–30 [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/southern_cultures/v004/4.3.kirshenbaum.html online] </ref> Се проценува дека 2100 црнци го напуштиле градот трајно, оставајќи го град со бело мнозинство. Немало понатамошни бунтови во ниту една јужна држава што имало успешна црно-популистичка коалиција на државно ниво. Во 1899 година, законодавството на Северна Каролина, доминирано од белите демократи, усвоило амандман за правото на глас со кој им се одзело правото на глас на повеќето црнци. Тие во голема мера нема да ја вратат моќта на глас сè до усвојувањето на федералниот [[Закон за право на глас (1965)|Закон за право на глас]] од 1965 година. == Економски и социјални услови == Големото мнозинство црнци во овој период работеле како земјоделци. Меѓу нив имало четири главни групи, од кои три работеле за бели земјопоседници: закупувачи на земјиште, делење земјоделски култури и земјоделски работници. Четвртата група биле црнците кои поседувале свои фарми и до одреден степен биле независни од белата економска контрола. === Урбани елементи === Југот имал релативно малку градови од која било големина во 1860 година, но за време на војната, а и потоа, бегалци, и црни и бели, започнале да се населуваарт од руралните области. Растечкото црно население создало лидерска класа составена од министри, професионалци и бизнисмени. Овие лидери обично ги ставале граѓанските права како висок приоритет. Големото мнозинство црнци во урбана Америка биле неквалификувани или нискоквалификувани работници од работничка класа. Историчарот Август Мајер напишал: : Од крајот на 1880-тите години имаше извонреден развој на црнечкиот бизнис - банки и осигурителни компании, погребални претпријатија и продавници на мало... Тоа се случи во време кога црнечките бербери, кројачи, угостители, железнички работници, црни ковачи и други занаетчии ги губеа своите бели клиенти. Во зависност од црнечкиот пазар, промоторите на новите претпријатија природно го одржуваа духот на расна самопомош и солидарност. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=masKS7ZroY0C&pg=PA139|title=Negro Thought in America, 1880-1915: Racial Ideologies in the Age of Booker T. Washington|last=Meier|first=August|publisher=University of Michigan Press|year=1988|isbn=978-0472061181|page=139|orig-year=1963}}</ref> <ref>For detailed national report on the numbers of black businessmen and their finances in 1890, see Andrew F. Hilyer, "The Colored American in Business", pp. 13–22, in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oeBtAAAAMAAJ|title=Proceedings of the National Negro Business League: Its First Meeting Held in Boston, Massachusetts, August 23 and 24, 1900|last=|year=1901}}</ref> ==== Мемфис ==== [[Податотека:Black_Americans_attacked_in_Memphis_Riot_of_1866.jpg|мини|400x400пкс|Црнците во Мемфис под напад, ''Харперс Викли'', 26 мај 1866 година]] За време на војната, илјадници робови побегнале од руралните плантажи до границите на Унијата, а Армијата воспоставила камп за шверцување стоки веднаш до [[Мемфис (Тенеси)|Мемфис]], [[Тенеси]]. До 1865 година, во градот имало 20.000 црнци, што претставува седумкратно зголемување во однос на 3.000 пред војната. Присуството на војници од црните сојузници било негодувано од ирските католици во градот, кои се натпреварувале со црнците за работни места за неквалификувана работна сила. Во 1866 година, имало големи немири при што белците нападнале црнци. Четириесет и пет црнци биле убиени, а речиси двојно повеќе ранети; голем дел од нивните импровизирани живеалишта биле разрушени. До 1870 година, црното население броело 15.000 жители во градот од вкупно 40.226 жители. <ref name="Ryan" /> Роберт Рид Чрч (1839–1912), ослободен човек, бил првиот црн милионер на Југот. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NCHX6P8ETI0C&pg=PA49|title=African-American Business Leaders and Entrepreneurs|last=Kranz|first=Rachel|publisher=Infobase|year=2004|isbn=9781438107790|pages=49–51}}</ref> Тој го стекнал своето богатство од шпекулации со градски недвижности, голем дел од него откако Мемфис се раселил по епидемијата на [[жолта треска]]. Тој ја основал првата банка во градот во сопственост на црнец, „Штедилница Солвент“, осигурувајќи дека црната заедница може да добива кредити за основање бизниси. Тој бил длабоко вклучен во локалната и националната републиканска политика и го насочувал покровителството кон црната заедница. Неговиот син станал голем политичар во Мемфис. Тој бил лидер на црното општество и добротвор во бројни каузи. Поради намалувањето на градското население, црнците добиле други можности. Тие биле вработени во полициските сили како патролни полицајци и ги задржале местата во нив до 1895 година, кога наметнатата сегрегација ги принудила да си заминат. [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] 0so7ey22jvqw9eiq67cpk3yliefjysa 5571530 5571522 2026-06-04T11:05:43Z Тиверополник 1815 5571530 wikitext text/x-wiki '''Движењето за граѓански права (1865–1896)''' — движење кое имало за цел да ја отстрани [[Расизам|расната дискриминација]] против [[Афроамериканци|Афроамериканците]], да ги подобри нивните образовни и работни можности и да ја воспостави својата изборна моќ, веднаш по укинувањето на [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]]. Периодот од 1865 до 1895 година бележи огромна промена во судбината на црната заедница по отстранувањето на ропството на [[Југ (САД)|Југот]]. Веднаш по [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], федералната влада започнала програма позната како Реконструкција, која имаала за цел обнова на државите од поранешната [[Конфедеративни Американски Држави|Конфедерација]]. Федералните програми, исто така, обезбедиле помош на поранешните робови и се обиделе да ги интегрираат во општеството како граѓани. И за време и по овој период, црнците добиле значителна политичка моќ и многу од нив биле во можност да се префрлат од крајна сиромаштија во сопственост на земјиште. Во исто време, незадоволството од овие придобивки кај многу белци резултирало со невидена кампања на насилство што ја спровеле локалните ограноци на [[Ку-клукс-клан]], а во 1870-тите ја спровеле паравоени групи како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]]. Во 1896 година, [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд]] пресудил во ''Плеси против Фергусон'', 163 американски долари, {{Efn|name=fn1}} значаен случај со кој се потврдува „одделната, но еднаква“ расна сегрегација како уставна. Тоа било многу значаен удар за граѓанските права, бидејќи правниот, социјалниот и политичкиот статус на црното население достигнало најниска точка. Од 1890 до 1908 година, почнувајќи од Мисисипи, јужните држави донеле нови устави и закони со кои им се одзело правото на глас на повеќето црнци и се исклучувале од политичкиот систем, статус кој во многу случаи бил одржуван и во 1960-тите. Голем дел од раното реформско движење во текот на овој период било предводено од радикалните републиканци, фракција на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]] . До крајот на 19 век, со лишувањето од право на глас во тек за целосно исклучување на црнците од политичкиот систем, таканареченото движење „лили-бело“ исто така значително ја ослабнало моќта на преостанатите црнци во партијата. Најважните лидери за граѓански права во овој период биле [[Фредерик Даглас]] (1818–1895) и [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915). == Реконструкција == [[Податотека:FreedmenVotingInNewOrleans1867.jpeg|мини|Слободни луѓе гласаат во Њу Орлеанс, 1867 година]] Реконструкцијата траела од Прогласот за еманципација на Линколн од 1 јануари 1863 година до [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] од 1877 година. Главните проблеми со кои се соочил претседателот [[Абрахам Линколн]] биле статусот на поранешните робови (наречени „ослободени луѓе“), лојалноста и граѓанските права на поранешните бунтовници, статусот на 11-те поранешни конфедеративни држави, овластувањата на федералната влада потребни за да се спречи идна граѓанска војна и обемот на моќта на Конгресот наспроти силата на претседателот. Сериозните закани од гладување и раселување на невработените слободни луѓе биле пресретнати од првата голема федерална агенција за помош, Бирото за слободни луѓе, управувано од Армијата. Исто така биле донесени три „амандмани за реконструкција“ за проширување на граѓанските права за црните Американци: Тринаесеттиот амандман го забранил ропството; Четиринаесеттиот амандман гарантирал еднакви права за сите и државјанство за црнците; Петнаесеттиот амандман спречил расата да се употребува за лишување од право на глас на мажите. Од понепосредна корист од уставните амандмани станале законите донесени од Конгресот со кои ѝ се дозволило на федералната влада, преку новото Министерство за правда и преку федералните судови, да ги спроведува новите граѓански права, дури и доколку државните влади го игнорирале проблемот. Овде спаѓале Законите за спроведување од 1870-71 година и [[Закон за граѓански права (1875)|Законот за граѓански права]] од 1875 година. Поранешните Конфедерации останале под контрола на повеќето јужни држави повеќе од две години, но тоа се променило кога радикалните републиканци ја презеле контролата врз Конгресот на изборите во 1866 година. Претседателот [[Ендру Џонсон]], кој барал лесни услови за повторно обединување со поранешните бунтовници, бил практично немоќен; тој избегнал со еден глас отстранување преку импичмент. Конгресот им дал право на глас на црнците и привремено ги суспендирал многу поранешни лидери на Конфедерацијата од правото да држат функции. Новите републикански влади дошле на власт врз основа на коалиција на слободни луѓе заедно со Карпетбегери (новодојденци од Северот) и Скалаваги (домородни бели јужњаци). Тие биле поддржани од американската армија. Противниците тврделе дека се корумпирани и ги кршат правата на белците. Држава по држава ја изгубиле власта од конзервативно-демократската коалиција, која ја презела контролата преку насилство и измама врз целиот Југ до 1877 година. Како одговор на Радикалната реконструкција, [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]] (ККК) се појавил во 1867 година како организација на белата супремација која се спротивставувала на граѓанските права на црнците и на републиканското владеење. Енергичното спроведување на Законот за Ку Клукс Клан од 1870 година од страна на претседателот Јулисес Грант го затворил Кланот, а тој се распуштил. Но, од 1868 година, изборите во многу јужни држави биле сè повеќе опкружени со насилство за да се потисне гласањето на црнците. Пушкачките клубови имале илјадници членови. Во 1874 година, се појавилепаравоени групи, како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]] и отворено работеле на заплашување и насилство за да го потиснат гласањето на црнците и да ја нарушат Републиканската партија за да ја вратат белата политичка моќ во државите низ Југот. Рејбл ги опишал како „воена рака на Демократската партија“. Реконструкцијата завршила по спорните [[Претседателски избори во САД (1876)|избори во 1876 година]] помеѓу републиканскиот кандидат [[Радерфорд Б. Хејс]] и демократскиот кандидат [[Семјуел Џ. Тилден]]. Со компромис, Хејс ја освоил [[Белата куќа]], федералната влада ги повлекла своите трупи од Југот, препуштајќи им ги ослободените луѓе на белите конзервативни демократи, кои ја вратиле власта во државните влади. == Егзодусот во Канзас == По завршувањето на Реконструкцијата, голем број на црнци се плашеле од [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]], Белата лига и законите на Џим Кроу, кои продолжиле да ги прават граѓани од втор ред. Мотивирани од важни личности како што е Бенџамин „Пап“ Синглтон, дури четириесет илјади го напуштиле [[Југ (САД)|Југот]] за да се населат во Канзас, [[Оклахома]] и [[Колорадо]]. <ref>{{Наведување|title=Benjamin "Pap" Singleton|url=https://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010311150107/http://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archivedate=March 11, 2001|access-date=2007-10-19}}</ref> Ова била првата општа миграција на црнци по Граѓанската војна. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51|title=Black Migration in America: A Social Demographic History|last=Johnson|first=Daniel Milo|publisher=[[Duke University Press]]|year=1981|isbn=978-0-8223-0449-4|pages=[https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51 51]}}</ref> Во 1880-тите, црнците купиле повеќе од 81 км<sup>2</sup> земја во [[Канзас]] а неколку од населбите направени во тоа време (на пр. Никодим, Канзас, која е основана во 1877 година) сè уште постојат и денес. Многу црнци го напуштиле Југот верувајќи дека добиваат слободен премин до Канзас, само за да останат заглавени во [[Сент Луис|Сент Луис, Мисури]]. Црквите на црнците во Сент Луис, заедно со источните филантропи, го формирале Одборот за помош на обоените и Здружението за помош на слободните луѓе од Канзас за да им помогнат на оние што се заглавени во Сент Луис да стигнат до Канзас. Една посебна група била ''Егзодусот од Канзас'', која се состоела од шест илјади црнци кои се преселиле од [[Мисисипи]], [[Луизијана]] и [[Тексас]] во Канзас. <ref>{{Наведена книга|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|last=Painter|first=Nell Irvin|publisher=[[W.W. Norton & Company]]|year=1992|isbn=978-0-393-00951-4|pages=184|author-link=Nell Irvin Painter}}</ref> Многумина во Луизијана биле инспирирани да ја напуштат државата кога Уставната конвенција на Луизијана од 1879 година одлучила дека правото на глас е прашање на државната, а не на федералната влада, со што се отворил патот за лишување од правото на глас на црното население во Луизијана. <ref name="africana">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722|title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|last=Gates|first=Henry Louis|publisher=[[Basic Civitas Books]]|year=1999|isbn=978-0-465-00071-5|pages=[https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722 722]|author-link=Henry Louis Gates}}</ref> Егзодусот не бил универзално пофален од Афроамериканците; всушност, Фредерик Даглас станал критичар. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150|title=I Too Am America: Documents from 1619 to the Present|last=Romero|first=Patricia W.|publisher=[[Publishers Agency]]|year=1968|isbn=978-0-87781-206-7|pages=[https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150 150]}}</ref> Даглас сметал дека движењето е ненавремено и лошо организирано. <ref>{{Наведена книга|title=Bound for the Promised Land: African American Religion and the Great Migration|last=Sernett|first=Milton C.|publisher=[[Duke University Press]]|year=1997|isbn=978-0-8223-1993-1|pages=14}}</ref> == Политичка организација == [[Податотека:First_Colored_Senator_and_Representatives.jpg|мини|Прв обоен сенатор и претставници: сенаторот Хирам Ревелс (републиканец од Мисисипи), претставникот Бенџамин Тарнер (републиканец од Алабама), Роберт Деларж (републиканец од Јужна Каролина), Џосаја Волс (републиканец од Флорида), Џеферсон Лонг (републиканец од Џорџија), Џозеф Рејни и Роберт Б. Елиот (републиканец од Јужна Каролина), 1872 година]] Црнците низ Југот добиле право на глас во 1867 година и се приклучиле на Републиканската партија. Типичната организација била преку Лигата на Унијата, тајно друштво организирано локално, но промовирано од националната Републиканска партија. [[Ерик Фонер]] напишал: : До крајот на 1867 година, се сметаше дека практично секој црн гласач на Југот се запишал во Унијатската Лига, Лојалистичката Лига или некоја еквивалентна локална политичка организација. Состаноците генерално се одржувале во црна црква или училиште. <ref>Eric Foner, "Black Reconstruction Leaders at the Grass Roots" in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QB-Y2Ejlp9oC&pg=PA221|title=Black Leaders of the Nineteenth Century|publisher=University of Illinois Press|year=1991|isbn=9780252062131|editor-last=Leon F. Litwack|page=221|editor-last2=August Meier}}</ref> Унијатската Лига промовирале организации слични на милиција во кои црнците се здружувале за да се заштитат од тоа да бидат нападнати еден по еден од страна на вознемирувачите. На членовите не им било дозволено да гласаат за Демократската листа. Лигите на Унијата и сличните групи биле подложени на насилен напад од ККК по 1869 година и во голема мера пропаднале. Подоцнежните напори за оживување на Лигата на Унијата не успеале. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9es8ZKgQuA0C&pg=PA2|title=The Union League Movement in the Deep South: Politics and Agricultural Change During Reconstruction|last=Fitzgerald|first=Michael W.|publisher=LSU Press|year=2000|isbn=9780807126332|pages=2–8, 235, 237}}</ref> Црните министри го сочинувале поголемиот дел од црното политичко водство, заедно со новодојденците кои биле слободни црнци на Северот пред Граѓанската војна. Многу градови имале црни весници кои ги објаснувале проблемите и ја обединувале заедницата. === Фракционализам === Во држава по држава низ Југот, се појавила поларизација во Републиканската партија, при што црнците и нивните сојузници „[[карпетбагер]]“ ја формирале црно-кафеавата фракција, која се соочила со целосно белата „лили-бела“ фракција на локалните бели скалаваги републиканци. (Условите за фракциите станале вообичаени по 1888 година, една деценија по завршувањето на Реконструкцијата.) Црнците го сочинувале мнозинството републикански гласачи, но добиле мал дел од покровителството. Тие барале повеќе. Хан ги објаснува чекорите што ги презеле: : Црната асертивност... се сврте кон локалната политичка моќ и независност и почна да гради нов политички идентитет. Црните работници ги повикаа на одговорност лидерите на белата партија. Тие се префрлија на контрола на окружната и окружната партиска машинерија. Ги отфрлија кандидатите за функции од белата раса и ги заменија со црнци. Номинираа целосно црни изборни листи. Црно-кафеавиот елемент обично победувал во фракциската битка, но како што скалавагите ги губеле внатрепартиските битки, многумина почнале да гласаат за конзервативните или демократските билети. Републиканската партија станувала „сè поцрна и поцрна со текот на времето“, бидејќи ги губела белите гласачи. Најдраматичната епизода била Брукс-Бакстерската војна во Арканзас во 1874 година. Мајкл Лес Бенедикт напишал: „Секоја современа историја на Реконструкцијата го нагласува нејзиниот [фракционализам] придонес кон колапсот на јужниот републиканец“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n0ngj_9Dy6AC&pg=PA247|title=Preserving the Constitution: Essays on Politics and the Constitution in the Reconstruction Era|last=Benedict|first=Michael Les|publisher=Fordham University Press|year=2006|isbn=9780823225538|page=247}}</ref> Во однос на расните прашања, Сара Вулфолк Вигинс напишала: : Белите републиканци, како и демократите, бараа гласови од црнците, но неволно ги наградуваа црнците со номинации за функции само кога беше потребно, дури и тогаш резервирајќи ги поизборните позиции за белците. Резултатите беа предвидливи: овие гестови на половина леб не ги задоволија ниту црнците ниту белите републиканци. Фаталната слабост на Републиканската партија во Алабама, како и на други места на југот, беше нејзината неспособност да создаде дворасна политичка партија. И додека беа на власт дури и кратко, тие не успеаја да ги заштитат своите членови од демократскиот терор. Републиканците во Алабама постојано беа во дефанзива, вербално и физички. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nv9mBgAAQBAJ&pg=PA134|title=The Scalawag In Alabama Politics, 1865-1881|last=Wiggins|first=Sarah Woolfolk|publisher=University of Alabama Press|year=1977|isbn=9780817305574|page=134}}</ref> === Популизам === Во 1894 година, бран на аграрни немири ги зафатило регионите со памук и тутун на Југот. Најдраматичниот ефект се случил во Северна Каролина, каде што сиромашните бели земјоделци кои ја сочинувале Популистичката партија формирале работна коалиција со Републиканската партија, тогаш во голема мера контролирана од црнците во низините и сиромашните белци во планинските области. Тие ја презеле контролата врз државното законодавство и во 1894 и во 1896 година, а гувернерската функција во 1896 година. Државното законодавство ги намалило барањата за имот, проширувајќи го правото на глас за белото мнозинство во државата, како и за црнците. Во 1895 година, Законодавното собрание ги наградило своите црни сојузници со покровителство, именувајќи 300 црни магистрати во источните области, како и заменик-шерифи и градски полицајци. Тие исто така добиле и одредено федерално покровителство од конгресменот на коалицијата и државно покровителство од гувернерот. Решени да ја вратат власта, белите демократи започнале кампања заснована на белата приврзаност и страв од мешано размножување. Изборната кампања за бела приврзаност во 1898 година била успешна, а демократите ја вратиле контролата врз државното законодавство. Но, Вилмингтон, најголемиот град и град со црно мнозинство, избрал дворасна фузионистичка влада, со бел градоначалник и две третини од градскиот совет составени од белци. Демократите веќе планирале да ја соборат владата доколку ги изгубат изборите и продолжиле со востанието во Вилмингтон од 1898 година. Демократите ги избркале црнците и фузионистичките службеници од градот, напаѓајќи го единствениот црн весник во државата; белите толпи ги нападнале црните области во градот, убивајќи и повредувајќи многумина, и уништувајќи домови и бизниси изградени по војната. <ref>Kirshenbaum, Andrea Meryl, {{Наводник+полунаводник}}The Vampire That Hovers Over North Carolina': Gender, White Supremacy, and the Wilmington Race Riot of 1898", ''Southern Cultures'' 4#3 (1998), pp. 6–30 [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/southern_cultures/v004/4.3.kirshenbaum.html online] </ref> Се проценува дека 2100 црнци го напуштиле градот трајно, оставајќи го град со бело мнозинство. Немало понатамошни бунтови во ниту една јужна држава што имало успешна црно-популистичка коалиција на државно ниво. Во 1899 година, законодавството на Северна Каролина, доминирано од белите демократи, усвоило амандман за правото на глас со кој им се одзело правото на глас на повеќето црнци. Тие во голема мера нема да ја вратат моќта на глас сè до усвојувањето на федералниот [[Закон за право на глас (1965)|Закон за право на глас]] од 1965 година. == Економски и социјални услови == Големото мнозинство црнци во овој период работеле како земјоделци. Меѓу нив имало четири главни групи, од кои три работеле за бели земјопоседници: закупувачи на земјиште, делење земјоделски култури и земјоделски работници. Четвртата група биле црнците кои поседувале свои фарми и до одреден степен биле независни од белата економска контрола. === Урбани елементи === Југот имал релативно малку градови од која било големина во 1860 година, но за време на војната, а и потоа, бегалци, и црни и бели, започнале да се населуваарт од руралните области. Растечкото црно население создало лидерска класа составена од министри, професионалци и бизнисмени. Овие лидери обично ги ставале граѓанските права како висок приоритет. Големото мнозинство црнци во урбана Америка биле неквалификувани или нискоквалификувани работници од работничка класа. Историчарот Август Мајер напишал: : Од крајот на 1880-тите години имаше извонреден развој на црнечкиот бизнис - банки и осигурителни компании, погребални претпријатија и продавници на мало... Тоа се случи во време кога црнечките бербери, кројачи, угостители, железнички работници, црни ковачи и други занаетчии ги губеа своите бели клиенти. Во зависност од црнечкиот пазар, промоторите на новите претпријатија природно го одржуваа духот на расна самопомош и солидарност. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=masKS7ZroY0C&pg=PA139|title=Negro Thought in America, 1880-1915: Racial Ideologies in the Age of Booker T. Washington|last=Meier|first=August|publisher=University of Michigan Press|year=1988|isbn=978-0472061181|page=139|orig-year=1963}}</ref> <ref>For detailed national report on the numbers of black businessmen and their finances in 1890, see Andrew F. Hilyer, "The Colored American in Business", pp. 13–22, in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oeBtAAAAMAAJ|title=Proceedings of the National Negro Business League: Its First Meeting Held in Boston, Massachusetts, August 23 and 24, 1900|last=|year=1901}}</ref> ==== Мемфис ==== [[Податотека:Black_Americans_attacked_in_Memphis_Riot_of_1866.jpg|мини|400x400пкс|Црнците во Мемфис под напад, ''Харперс Викли'', 26 мај 1866 година]] За време на војната, илјадници робови побегнале од руралните плантажи до границите на Унијата, а Армијата воспоставила камп за шверцување стоки веднаш до [[Мемфис (Тенеси)|Мемфис]], [[Тенеси]]. До 1865 година, во градот имало 20.000 црнци, што претставува седумкратно зголемување во однос на 3.000 пред војната. Присуството на војници од црните сојузници било негодувано од ирските католици во градот, кои се натпреварувале со црнците за работни места за неквалификувана работна сила. Во 1866 година, имало големи немири при што белците нападнале црнци. Четириесет и пет црнци биле убиени, а речиси двојно повеќе ранети; голем дел од нивните импровизирани живеалишта биле разрушени. До 1870 година, црното население броело 15.000 жители во градот од вкупно 40.226 жители. <ref name="Ryan" /> Роберт Рид Чрч (1839–1912), ослободен човек, бил првиот црн милионер на Југот. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NCHX6P8ETI0C&pg=PA49|title=African-American Business Leaders and Entrepreneurs|last=Kranz|first=Rachel|publisher=Infobase|year=2004|isbn=9781438107790|pages=49–51}}</ref> Тој го стекнал своето богатство од шпекулации со градски недвижности, голем дел од него откако Мемфис се раселил по епидемијата на [[жолта треска]]. Тој ја основал првата банка во градот во сопственост на црнец, „Штедилница Солвент“, осигурувајќи дека црната заедница може да добива кредити за основање бизниси. Тој бил длабоко вклучен во локалната и националната републиканска политика и го насочувал покровителството кон црната заедница. Неговиот син станал голем политичар во Мемфис. Тој бил лидер на црното општество и добротвор во бројни каузи. Поради намалувањето на градското население, црнците добиле други можности. Тие биле вработени во полициските сили како патролни полицајци и ги задржале местата во нив до 1895 година, кога наметнатата сегрегација ги принудила да си заминат. ==== Атланта ==== [[Историја на Атланта|Атланта, Џорџија]] била разурната во војната, но како голем железнички центар брзо се обновила по неа, привлекувајќи многу мигранти од руралните области. Од 1860 до 1870 година округот Фултон (чиј административен центар била Атланта) повеќе од двојно го зголемил населението, од 14.000 на 33.000 жители. Во модел што се забележувал низ целиот Југ, многу ослободени луѓе се преселувале од плантажите во градови за работа и за создавање свои заедници. Округот Фултон преминал од 20,5% црно население во 1860 година на 45,7% во 1870 година.<ref>[http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303160835/http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html|date=2016-03-03}} University of West Virginia, Historical Census Browser, 1860 census.</ref> Атланта брзо станала водечки национален центар на црното образование. Факултетите и студентите создавале поддржувачка средина за дискусии и активизам за граѓански права. [[Универзитет Кларк Атланта#Атланта Универзитет|Атланта Универзитет]] бил основан во 1865 година. Претходникот на [[Морхаус колеџ]] бил отворен во 1867 година, [[Универзитет Кларк Атланта#Кларк Универзитет|Кларк Универзитет]] бил отворен во 1869 година. Она што денес е [[Спелман колеџ]] било отворено во 1881 година, а [[Морис Браун колеџ]] во 1885 година. Ова било еден од неколкуте фактори што придонеле за создавање на една од најстарите и најдобро воспоставени [[афроамериканска горна класа|афроамерикански елити]] во Атланта. ==== Филаделфија ==== [[Историја на Филаделфија|Филаделфија, Пенсилванија]] била еден од најголемите градови северно од линијата Мејсон–Диксон и привлекувала многу слободни црни луѓе пред Граѓанската војна. Тие главно живееле во населбите Саутворк и Мојаменсинг. До 1890-тите, овие населби стекнале негативна репутација во однос на криминал, сиромаштија и смртност.<ref>Roger Lane, ''William Dorsey's Philadelphia and Ours: On the Past and Future of the Black City in America'' (1991).</ref> В.Е.Б. Ду Боа, во својата пионерска социолошка студија ''The Philadelphia Negro'' (1899), ги поткопал стереотипите со емпириски докази. Тој го оформил својот пристап кон сегрегацијата и нејзиното негативно влијание врз животите и репутацијата на црните луѓе. Резултатите го навеле Ду Боа да заклучи дека расната интеграција била клучот за демократска еднаквост во американските градови.<ref>Martin Bulmer, "W. E. B. Du Bois as a Social Investigator: The Philadelphia Negro, 1899," in Martin Bulmer, Kevin Bales, and Kathryn Kish Sklar, eds. ''The Social Survey in Historical Perspective, 1880–1940'' (1991) pp 170-88.</ref> == Образование == Афроамериканската заедница водела долготрајна борба за квалитетно јавно образование. Историчарката Хилари Грин навела дека тоа „не било само борба за пристап до писменост и образование, туку и борба за слобода, државјанство и нов повоен општествен поредок“.<ref>Hilary Green, ''Educational Reconstruction: African American Schools in the Urban South, 1865–1890'' (Fordham University Press, 2016), p. 15.</ref> Црната заедница и нејзините бели поддржувачи на север нагласувале дека образованието било клучна основа за воспоставување еднаквост во граѓанските права.<ref>Foner, ''Reconstruction'', pp. 96–102, 144–46, 322.</ref> [[Антиописменувачки закони|Антиписменувачките закони]] за слободните и поробените црни луѓе биле во сила во многу јужни држави од 1830-тите,<ref>Williams, Heather Andrea, ''[[Self-Taught: African American Education in Slavery and Freedom]]'' (U of North Carolina Press, 2009).</ref> што создало широка неписменост и ја направило итна потребата од нови образовни можности, вклучувајќи приватни и јавни училишта финансирани од државни даноци. За време на Реконструкцијата биле донесени соодветни закони, но спроведувањето било слабо во руралните области и нерамномерно во градовите. По крајот на Реконструкцијата, финансирањето било ограничено, но локалната црна заедница и национални религиозни организации помогнале. Интегрираните јавни училишта значеле дека локалните бели наставници имале раководна улога и тие не биле доверливи за црната заедница. Црното раководство генерално поддржувало одделни, целосно црни училишта.<ref>{{cite book|first=Betty |last=Jamerson Reed|title=School Segregation in Western North Carolina: A History, 1860s-1970s|url=https://books.google.com/books?id=l2oFNmUlEn8C&pg=PA21|year=2011|publisher=McFarland|page=21|isbn=9780786487080}}</ref><ref>{{cite book|first=Nell Irvin |last=Painter|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|url=https://books.google.com/books?id=dtXECQAAQBAJ&pg=PA49|year=1992|pages=49–51|publisher=W. W. Norton & Company |isbn=9780393352511}}</ref> Заедницата сакала црни директори и наставници, или (во приватни училишта) силно поддржувачки бели лица спонзорирани од северни цркви. Јавните училишта биле сегрегирани низ целиот Југ за време и по Реконструкцијата, па сè до 1950-тите. Њу Орлеанс бил делумен исклучок: училиштата таму најчесто биле интегрирани за време на Реконструкцијата.<ref>Harlan, Louis R. (1962), "Desegregation in New Orleans Public Schools During Reconstruction." ''American Historical Review'' 67#3: 663–675. [https://www.jstor.org/stable/1844107 in JSTOR]</ref> За време на Реконструкцијата, [[Биро за ослободеници|Бирото за ослободеници]] отворило 1000 училишта низ Југот за црни деца со федерални средства. Запишувањето било големо и ентузијастично. До крајот на 1865 година, повеќе од 90.000 ослободени лица биле запишани како ученици. Наставната програма била слична на онаа во северните училишта.<ref>{{cite book |first=James D. |last=Anderson |title=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=1988 |isbn=978-0-8078-1793-3 |title-link=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 }}</ref> По крајот на Реконструкцијата, државното финансирање за црните училишта било минимално, а условите биле лоши.<ref>Harlan, Louis R. (1958), ''Separate and Unequal: Public School Campaigns and Racism in the Southern Seaboard States, 1901–1915'', pp. 3–44 [https://www.questia.com/library/89767620/separate-and-unequal-public-school-campaigns-and online].</ref> Многу наставници од Бирото за ослободеници биле образовани жени од северните држави, мотивирани од религија и аболиционизам. Половина од наставниците биле јужни белци; една третина биле црни луѓе, а една шестина северни белци.<ref>{{cite book |first=Ronald E. |last=Butchart |title=Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=2010 |isbn=978-0-8078-3420-6 |url=https://books.google.com/books?id=bLxx14deoRcC }}</ref> Црните мажи малку ги надминувале црните жени по број. Платата била главната мотивација, освен кај северните наставници кои биле поддржани од хуманитарни организации. Како група, само црниот кадар бил посветен на расна еднаквост и тие најчесто останувале во наставата.<ref>{{cite web |first=Michelle A. |last=Krowl |title=Review of Butchart, Ronald E., ''Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876'' |work=H-SAWH, H-Net Reviews |date=September 2011 |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=32584 }}</ref> === Средно и високо образование === Речиси сите колеџи на Југот биле строго издвоени; мал број северни колеџи прифаќале црни студенти. Приватни училишта биле основани низ Југот од цркви, особено северни деноминации, за да обезбедат образование по основното ниво. Тие се фокусирале на средно образование и делумно на колеџ ниво.<ref>Brooks, F. Erik, and Glenn L. Starks. ''Historically Black Colleges and Universities: An Encyclopedia'' (Greenwood, 2011), pp. 11–132, describes the 66 colleges opened by 1900; most are still active today.</ref> Школарината била ниска, па црквите и организации често ги финансирале училиштата и наставниците. Најголемата организација била [[Американско мисионерско здружение]], поддржано од конгрегациските цркви од Нова Англија.<ref name="Joe M. Richardson 1986">Richardson, Joe M. (1986), ''Christian Reconstruction: The American Missionary Association and Southern Blacks, 1861–1890''.</ref> Во 1900 година, северни цркви и организации управувале со 247 училишта за црни луѓе низ Југот, со буџет од околу 1 милион долари. Вработувале 1600 наставници и образувале 46.000 ученици.<ref name="Joe M. Richardson 1986"/><ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|author=Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон, Вирџинија]]|year=1901|page=59}}</ref> На колеџ ниво најистакнати биле [[универзитет Фиск]] во Нешвил, [[Атлантски универзитет|Атланскиот универзитет]], и [[Хемптонски Институт|Хемптонскиот институт]]. Неколку биле основани и на север. [[Универзитет Хауард|Универзитетот Хауард]] бил федерално управуван во Вашингтон. Во 1890 година, Конгресот го проширил земјишниот грант систем за да вклучи државно финансирани колеџи на Југот. Тој барал јужните држави со сегрегирани системи да основаат црни колеџи како институции со земјишен грант. Хемптонскиот земјоделски институт имал национално значење бидејќи поставил стандарди за индустриско образование.{{sfn|Anderson|1988|pp=33-78}} Од уште поголемо влијание имал [[Универзитет Таскиги|училиштето за обоени наставници во Таскиги]], основано во 1881 година во Алабама и водено од Хемптонскиот студент [[Букер Т. Вашингтон]] до неговата смрт во 1915 година. Во 1900 година имало мал број црни студенти на колеџско ниво.<ref>{{cite book|last=Freeman|first=Kassie|title=African American Culture and Heritage in Higher Education Research and Practice|url=https://books.google.com/books?id=OzweC0P6k2YC&pg=PA146|year=1998|page=146|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=9780275958442}}</ref> Само 22 црни лица дипломирале на колеџ пред Граѓанската војна. [[Оберлин колеџ]] во Охајо бил пионер и го дипломирал првиот црн студент во 1844 година.<ref>{{cite book|last=Hornsby|first=Alton|title=Black America: A State-by-State Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=TkGMnE6g1qMC&pg=PA633|year=2011|publisher=ABC-CLIO|page=633|isbn=9780313341120}}</ref> Бројот на дипломирани црни студенти брзо растел: 44 во 1860-тите; 313 во 1870-тите; 738 во 1880-тите; 1126 во 1890-тите; и 1613 во 1900–1909. Тие станале професионалци; 54% станале наставници; 20% свештеници; а останатите лекари, адвокати или уредници. Тие во просек поседувале околу 15.000 долари богатство. Многумина придонесувале во граѓански проекти и движења за граѓански права.<ref>{{cite book |editor-first=W.E. Burghardt |editor-last=Du Bois |editor2=Augustus Granville Dill |title=The College-bred Negro America|url=https://books.google.com/books?id=9G5DAQAAMAAJ&pg=PA99|year=1910|pages= 29, 45, 66–70, 73, 75–81, 99}}</ref> ==== Финансирање на образованието ==== Финансирањето за образованието на црните луѓе на Југот доаѓало од повеќе извори. Од 1860 до 1910 година, религиозни деноминации и филантропи придонеле околу 55 милиони долари. Самите црни луѓе, преку нивните цркви, придонеле повеќе од 22 милиони долари. Јужните држави потрошиле околу 170 милиони долари од даноци за црни училишта, и околу шест пати повеќе за бели училишта.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA180|year=1913|page=180}}</ref> Голем дел од филантропијата од богати жители на северот се насочил кон образованието на црните луѓе на Југот. Далеку најголемото рано финансирање дошло од Пибодскиот фондот за образование. Парите биле донирани од [[Џорџ Пибоди]], по потекло од Масачусетс, кој стекнал богатство во финансии во Балтимор и Лондон. Тој подарил 3,5 милиони долари за „поттикнување на интелектуалното, моралното и индустриското образование на сиромашните деца од јужните држави“. <ref name="books.google.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |publisher=Johns Hopkins University |title=George Peabody Library History |access-date=2010-03-12 |quote=After the Civil War he funded the Peabody Education Fund which established public education in the South. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604172628/http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |archive-date=2010-06-04 }}</ref> Фондот на Џон Ф. Слејтер за образованието на ослободените луѓе бил создаден во 1882 година со 1,5 милиони долари за „подигнување на законски еманципираното население на јужните држави и нивните потомци“. <ref>{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA181|year=1913|page=181}}</ref> По 1900 година, уште поголеми суми дошле од [[Општи одбор за образование на Рокфелер|Општиот одбор за образование на Рокфелер]], од Ендру Карнеги и од [[Фондација Розенвалд]].<ref>Anderson, Eric, and Alfred A. Moss (1999), ''Dangerous donations: Northern philanthropy and southern Black education, 1902–1930''.</ref> До 1900 година, црното население во Соединетите Американски Држави достигнало 8,8 милиони; тоа било претежно сместено во руралниот Југ. Населението во училишна возраст било 3 милиони; половина од нив посетувале настава. Тие биле учени од 28.600 наставници, од кои огромното мнозинство биле црни. Училиштата (и за белите и за црните деца) главно се фокусирале на основна писменост. Имало само 86 средни училишта за црни луѓе на целиот Југ и 6 на север. Овие 92 училишта имале 161 машки наставник и 111 женски наставнички; тие образувале околу 5200 ученици на средношколско ниво. Во 1900 година, само 646 црни ученици дипломирале од средно училиште.<ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон (Вирџинија)]]|year=1901|page=57}}</ref> == Религија == Црните цркви играле моќна улога во движењето за граѓански права. Тие биле основна заедничка група околу која црните републиканци ја организирале својата политичка активност.<ref>Hahn (2003), ''A Nation under Our Feet: Black Political Struggles in the Rural South, from Slavery to the Great Migration'', pp. 230–34.</ref><ref>Giggie, John M. (2007), ''After redemption: Jim Crow and the transformation of African American religion in the Delta, 1875–1915''.</ref> Поголемиот дел од црните баптистички и методистички цркви по 1865 година брзо станале независни од претежно белите национални или регионални деноминации. Црните баптистички заедници формирале свои здруженија и конвенции.<ref>Bailey, Kenneth (1977), "The Post–Civil War Racial Separations in Southern Protestantism," ''Church History'', 46#4, pp. 453–73.</ref> Нивните свештеници станале водечки политички гласноговорници на заедниците.<ref>Lincoln, C. Eric, and Lawrence H. Mamiya (1990), ''The Black Church in the African American Experience''.</ref> Црните жени исто така создале свои простори и црковни организации, од хорови до мисионерски проекти, училишта и неделни школи.<ref name="Righteous Discontent">[[Evelyn Brooks Higginbotham|Higginbotham, Evelyn Brooks]], ''Righteous Discontent: The Women's Movement in the Black Baptist Church, 1880–1920'' (1993).</ref> Во [[Сан Франциско]] имало три црни цркви во раните 1860-ти. Тие настојувале да ги претставуваат интересите на црната заедница, давале духовно водство и ритуали, организирале помош за сиромашните и се спротивставувале на обидите да се ускратат граѓанските права.<ref>Montesano, Philipp M. (1973), "San Francisco Black Churches in the Early 1860s" ''California Historical Quarterly'', 52#2.</ref> Овие цркви имале силна поддршка од локалната Републиканска партија. Во 1850-тите, Демократската партија ја контролирала државата и донела антицрни закони. Иако ропството никогаш не постоело во Калифорнија, законите биле строги. Републиканската партија дошла на власт во раните 1860-ти и се спротивставила на расната дискриминација. Републиканските лидери заедно со црни активисти се бореле за граѓански права, особено за право на глас, пристап до јавни училишта, еднаков третман во јавниот превоз и еднаков пристап до судовите.<ref>Chandler, Robert J. (1982), "Friends in Time of Need: Republicans and Black Civil Rights in California during the Civil War Era" ''Arizona & the West'', 24#4.</ref> Црните Американци, откако биле ослободени од ропство, активно формирале свои цркви, најчесто баптистички или методистички, и им давале на своите свештеници и морална и политичка улога. Во процес на самосегрегација, речиси сите црни луѓе ги напуштиле белите цркви, па останале многу малку расно интегрирани заедници (освен некои католички цркви во Луизијана). Четири главни организации се натпреварувале во Југот за создавање нови методистички цркви од ослободени луѓе: [[Африканска методистичка епископална црква|Африканската методистичка епископална црква (AME)]], [[Африканска методистичка епископална црква Сион |Африканската методистичка епископална црква Сион (AMEZ)]], [[Обoена методистичка епископална црква|Обoената методистичка епископална црква (CME)]], и Северната [[Методистичка епископална црква]].<ref>{{cite book|first=Daniel W. |last=Stowell|title=Rebuilding Zion : The Religious Reconstruction of the South, 1863-1877}}</ref> До 1871 година, северните методисти имале 88.000 црни членови на Југот и отвориле бројни училишта за нив.<ref>Sweet, William W. (1914), "The Methodist Episcopal Church and Reconstruction," ''Journal of the Illinois State Historical Society'', 7#3.</ref> За време на Реконструкцијата, црните луѓе биле политички клучен елемент на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]], а нивните свештеници играле значајна политичка улога. Тие можеле да бидат поотворени бидејќи не зависеле главно од бела поддршка, за разлика од наставниците, политичарите, бизнисмените и земјоделците-арендатори.<ref>{{cite book|first=Donald Lee|last=Grant|title=The Way It Was in the South: The Black Experience in Georgia|page=264}}</ref> Делувајќи според принципот на [[Charles H. Pearce|Чарлс Х. Пирс]], AME свештеник од Флорида: „Човек во оваа држава не може целосно да ја изврши својата должност како свештеник ако не се грижи за политичките интереси на својот народ“, над 100 црни свештеници биле избрани во државни законодавства за време на Реконструкцијата. Неколку служеле во Конгресот, а еден, [[Хирам Ревелс]], во Сенатот на САД. === Методисти === [[File:Henry McNeil Turner.jpg|thumb|180px|Бискуп Хенри Мекнил Тарнер, AME лидер во Џорџија.]] Најдобро организирана и најактивна од црните цркви била Африканската методистичка епископална црква (AME). Во Џорџија, бискупот [[Хенри Мекнил Тарнер]] (1834–1915) станал водечки глас за правда и еднаквост. Тој служел како свештеник, писател, уредник на весник, дебатер, политичар, армиски капелан и клучен лидер на развојот на црните методистички организации во Југоистокот. Во 1863 година, за време на Граѓанската војна, бил назначен како прв црн капелан во Црните трупи на САД. Потоа работел во Бирото за ослободеници во Џорџија. Се населил во Мејкон, Џорџија, и бил избран во државниот парламент во 1868 година. Оснoвал многу AME цркви во Џорџија. Во 1880 година бил избран за прв јужен бискуп на AME црквата. Тој се борел против законите на Џим Кроу.<ref>Angell, Stephen Ward (1992), ''Henry McNeal Turner and African-American Religion in the South''.</ref> Тарнер бил лидер на црниот национализам и промовирал емиграција на црните луѓе во Африка. Тој верувал во расна одвоеност и започнал движење за враќање во Африка, поддржувајќи црна американска колонија во Либерија.<ref>Redkey, Edwin S., "Bishop Turner's African Dream." ''Journal of American History'' 54#2 (1967).</ref> Тој ја промовирал црната гордост со изјавата „Бог е црнец“. ===Баптисти=== Црните баптисти се одвоиле од белите цркви и формирале независни организации низ целиот Југ,<ref>Brooks, Walter H. (1922), "The Evolution of the Negro Baptist Church", ''Journal of Negro History'' 7#1: 11–22.</ref> брзо создавајќи државни и регионални здруженија.<ref>{{cite book|first=Thomas S. |last=Kidd|author-first2=Barry |author-last2=Hankins|title=Baptists in America: A History|year=2015|pages=149–66}}</ref> За разлика од методистите, кои имаа хиерархиска структура предводена од епископи, баптистичките цркви во голема мера биле независни една од друга, иако ги здружувале ресурсите за мисионерски активности, особено за мисии во Африка.<ref>Martin, Sandy Dwayne (1989), ''Black Baptists and African Missions: The Origins of a Movement, 1880–1915''.</ref> Баптистичките жени вложувале големи напори да создадат делумно независна сфера во рамките на деноминацијата.<ref name="Righteous Discontent" /><ref>Hamilton, Shirley (2009), "African American Women Roles In The Baptist Church: Equality Within the National Baptist Convention, USA."</ref> ===Урбани цркви=== Големото мнозинство Афроамериканци живееле во рурални области, каде што богослужбите се одржувале во мали импровизирани објекти. Во градовите, црните цркви биле многу повидливи. Покрај редовните верски служби, урбаните цркви организирале бројни други активности, како што биле молитвени собири, мисионерски друштва, женски клубови, младински групи, јавни предавања и музички концерти. Редовно се одржувале и верски преродбенички собири кои траеле со недели и привлекувале голем број верници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Добротворната работа била широко распространета и вклучувала грижа за болните и сиромашните. Поголемите цркви имале систематска образовна програма, покрај неделните училишта и групите за проучување на Библијата. Се организирале и курсеви за описменување за постарите членови за да можат да ја читаат Библијата. Приватните црни колеџи, како што бил Fisk University во Нешвил, често започнувале во подрумите на црквите. Црквата исто така ја поддржувала малата и често ранлива црнечка деловна заедница.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Најважна била политичката улога на црквите. Во нив се одржувале протестни собири, митинзи и конвенции на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]]. Истакнати мирјани и свештеници преговарале за политички договори и често се кандидирале за јавни функции сè додека одземањето на избирачките права не станало реалност во 1890-тите. Во 1880-тите, забраната на алкохолот била значајно политичко прашање што овозможило соработка со истомисленици меѓу белите протестанти. Во секој случај, пасторот бил главниот носител на одлуки. Неговата плата се движела од 400 до над 1.500 долари годишно, плус сместување — во време кога 50 центи дневно се сметале за добра плата за неквалификуван физички работник.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Методистите сè повеќе се насочувале кон дипломирани студенти и богослови за свои свештеници, но многу баптисти сметале дека образованието е негативен фактор што ја поткопува силната религиозност и говорничките способности што ги очекувале од своите проповедници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> По 1910 година, кога Афроамериканците почнале да мигрираат во големите градови и на Северот и на Југот, се појавил модел на неколку многу големи цркви со илјадници членови и платен персонал, предводени од влијателни проповедници. Истовремено постоеле и многу мали „излошки-цркви“ со само неколку десетици членови.<ref>Myrdal, Gunnar, ''An American Dilemma'' (1944), pp. 858–878.</ref> ===Верско толкување на историјата=== Длабоко религиозните жители на Југот ја гледале Божјата рака во историјата, гледајќи во неа доказ за Неговиот гнев поради нивните гревови или награда за нивните страдања. Историчарот Вилсон Фалин ги анализирал проповедите на белите и црните баптистички свештеници по Граѓанската војна. Белите јужни проповедници тврделе: ::Бог ги казнил и им дал посебна мисија — да ја зачуваат православната вера, строгото придржување кон Библијата, личната побожност и традиционалните расни односи. Според нив, ропството не било грев. Напротив, еманципацијата била историска трагедија, а крајот на Реконструкцијата бил јасен знак на Божја наклонетост. Наспроти тоа, црните проповедници ја толкувале Граѓанската војна како: ::Божји дар на слободата. Тие ги ценеле можностите да ја изразуваат својата независност, да богослужат на свој начин, да ја потврдат својата вредност и достоинство и да го проповедаат татковството на Бога и братството на луѓето. Пред сè, можеле да создадат сопствени цркви, здруженија и конвенции. Овие институции обезбедувале самопомош и расно издигнување и претставувале места каде што можело да се проповеда евангелието на ослободувањето. Како резултат на тоа, црните проповедници продолжиле да тврдат дека Бог ќе ги заштити и ќе им помага; Тој ќе биде нивната карпа во бурната земја.<ref>Fallin Jr., Wilson (2007), ''Uplifting the People: Three Centuries of Black Baptists in Alabama'', pp. 52–53.</ref> ===Влошување на положбата=== По 1880 година, правната положба на Афроамериканците значително се влошила, а нивната способност за отпор била речиси целосно ограничена.<ref>Howard N. Rabinowitz, "From exclusion to segregation: Southern race relations, 1865–1890."</ref> Северните сојузници во Републиканската партија се обиделе во 1890 година преку федерално законодавство да го запрат ова назадување, но не успеале.<ref>Richard E. Welch, "The Federal Elections Bill of 1890: Postscripts and Prelude."</ref> Секоја јужна држава донела закони што наложувале расна сегрегација на повеќето јавни места. Овие закони останале во сила до 1964 година, кога биле укинати од [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]]. Тие се познати како законите на Џим Кроу.<ref>Jane Elizabeth Dailey, Glenda Elizabeth Gilmore, and Bryant Simon, ''Jumpin' Jim Crow''.</ref> ===Закони на Џим Кроу=== Во 1866 година, во повеќето од т.н. „[[Црн кодекс|Црни кодекси]]“ во седумте држави на Длабокиот Југ, меѓурасните бракови биле незаконски. Новите републикански законодавства во шест држави ги укинале овие ограничувања, но кога демократите повторно дошле на власт, забраните биле повторно воведени. Дури во 1967 година, во случајот [[Ловинг против Вирџинија]], [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] пресудил дека сите такви закони во 16 држави се неуставни. Главно прашање во 1860-тите било како да се одреди границата меѓу „црн“ и „бел“ во општество каде што белите мажи и црните робинки имале многу деца. Од една страна, репутацијата на личноста обично била пресудна. Од друга страна, повеќето закони го применувале принципот на „една капка крв“, според кој и еден црн предок бил доволен лицето законски да се смета за црнец.<ref>Peter Wallenstein, "Reconstruction, Segregation, and Miscegenation."</ref> Правната сегрегација првично била ограничена на образованието и бракот, но тоа се променило во 1880-тите кога новите закони на [[Џим Кроу]] наложиле физичко одвојување на расите на јавни места.<ref>C. Vann Woodward, ''The Strange Career of Jim Crow''.</ref> Од 1890 до 1908 година, јужните држави практично ги лишиле од избирачко право повеќето Афроамериканци и многу сиромашни белци преку изборни даноци, тестови за писменост и други произволни ограничувања. Тие донеле закони за сегрегација и воспоставиле систем на второкласен статус за Афроамериканците познат како Џим Кроу, кој опстанал до движењето за граѓански права.<ref>Howard Sitkoff, ''The Struggle for Black Equality''.</ref> Политичките активности за еднаквост често биле насочени кон прашањата на транспортот, како што биле сегрегацијата во трамваите и железниците.<ref>Roger A. Fischer, "A pioneer protest: the New Orleans street-car controversy of 1867."</ref> Уште од 1850-тите биле покренувани судски постапки против расно одвоените трамваи и железници и на Северот и на Југот. Меѓу најпознатите тужители биле Елизабет Џенингс Греам, Шарлот Л. Браун, Мери Елен Плезент, Ајда Б. Велс и Роберт Фокс. [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] oe3xlnaam5pxxtznv0328g2s4k122az 5571538 5571530 2026-06-04T11:21:18Z Тиверополник 1815 5571538 wikitext text/x-wiki '''Движењето за граѓански права (1865–1896)''' — движење кое имало за цел да ја отстрани [[Расизам|расната дискриминација]] против [[Афроамериканци|Афроамериканците]], да ги подобри нивните образовни и работни можности и да ја воспостави својата изборна моќ, веднаш по укинувањето на [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]]. Периодот од 1865 до 1895 година бележи огромна промена во судбината на црната заедница по отстранувањето на ропството на [[Југ (САД)|Југот]]. Веднаш по [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], федералната влада започнала програма позната како Реконструкција, која имаала за цел обнова на државите од поранешната [[Конфедеративни Американски Држави|Конфедерација]]. Федералните програми, исто така, обезбедиле помош на поранешните робови и се обиделе да ги интегрираат во општеството како граѓани. И за време и по овој период, црнците добиле значителна политичка моќ и многу од нив биле во можност да се префрлат од крајна сиромаштија во сопственост на земјиште. Во исто време, незадоволството од овие придобивки кај многу белци резултирало со невидена кампања на насилство што ја спровеле локалните ограноци на [[Ку-клукс-клан]], а во 1870-тите ја спровеле паравоени групи како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]]. Во 1896 година, [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд]] пресудил во ''Плеси против Фергусон'', 163 американски долари, {{Efn|name=fn1}} значаен случај со кој се потврдува „одделната, но еднаква“ расна сегрегација како уставна. Тоа било многу значаен удар за граѓанските права, бидејќи правниот, социјалниот и политичкиот статус на црното население достигнало најниска точка. Од 1890 до 1908 година, почнувајќи од Мисисипи, јужните држави донеле нови устави и закони со кои им се одзело правото на глас на повеќето црнци и се исклучувале од политичкиот систем, статус кој во многу случаи бил одржуван и во 1960-тите. Голем дел од раното реформско движење во текот на овој период било предводено од радикалните републиканци, фракција на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]] . До крајот на 19 век, со лишувањето од право на глас во тек за целосно исклучување на црнците од политичкиот систем, таканареченото движење „лили-бело“ исто така значително ја ослабнало моќта на преостанатите црнци во партијата. Најважните лидери за граѓански права во овој период биле [[Фредерик Даглас]] (1818–1895) и [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915). == Реконструкција == [[Податотека:FreedmenVotingInNewOrleans1867.jpeg|мини|Слободни луѓе гласаат во Њу Орлеанс, 1867 година]] Реконструкцијата траела од Прогласот за еманципација на Линколн од 1 јануари 1863 година до [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] од 1877 година. Главните проблеми со кои се соочил претседателот [[Абрахам Линколн]] биле статусот на поранешните робови (наречени „ослободени луѓе“), лојалноста и граѓанските права на поранешните бунтовници, статусот на 11-те поранешни конфедеративни држави, овластувањата на федералната влада потребни за да се спречи идна граѓанска војна и обемот на моќта на Конгресот наспроти силата на претседателот. Сериозните закани од гладување и раселување на невработените слободни луѓе биле пресретнати од првата голема федерална агенција за помош, Бирото за слободни луѓе, управувано од Армијата. Исто така биле донесени три „амандмани за реконструкција“ за проширување на граѓанските права за црните Американци: Тринаесеттиот амандман го забранил ропството; Четиринаесеттиот амандман гарантирал еднакви права за сите и државјанство за црнците; Петнаесеттиот амандман спречил расата да се употребува за лишување од право на глас на мажите. Од понепосредна корист од уставните амандмани станале законите донесени од Конгресот со кои ѝ се дозволило на федералната влада, преку новото Министерство за правда и преку федералните судови, да ги спроведува новите граѓански права, дури и доколку државните влади го игнорирале проблемот. Овде спаѓале Законите за спроведување од 1870-71 година и [[Закон за граѓански права (1875)|Законот за граѓански права]] од 1875 година. Поранешните Конфедерации останале под контрола на повеќето јужни држави повеќе од две години, но тоа се променило кога радикалните републиканци ја презеле контролата врз Конгресот на изборите во 1866 година. Претседателот [[Ендру Џонсон]], кој барал лесни услови за повторно обединување со поранешните бунтовници, бил практично немоќен; тој избегнал со еден глас отстранување преку импичмент. Конгресот им дал право на глас на црнците и привремено ги суспендирал многу поранешни лидери на Конфедерацијата од правото да држат функции. Новите републикански влади дошле на власт врз основа на коалиција на слободни луѓе заедно со Карпетбегери (новодојденци од Северот) и Скалаваги (домородни бели јужњаци). Тие биле поддржани од американската армија. Противниците тврделе дека се корумпирани и ги кршат правата на белците. Држава по држава ја изгубиле власта од конзервативно-демократската коалиција, која ја презела контролата преку насилство и измама врз целиот Југ до 1877 година. Како одговор на Радикалната реконструкција, [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]] (ККК) се појавил во 1867 година како организација на белата супремација која се спротивставувала на граѓанските права на црнците и на републиканското владеење. Енергичното спроведување на Законот за Ку Клукс Клан од 1870 година од страна на претседателот Јулисес Грант го затворил Кланот, а тој се распуштил. Но, од 1868 година, изборите во многу јужни држави биле сè повеќе опкружени со насилство за да се потисне гласањето на црнците. Пушкачките клубови имале илјадници членови. Во 1874 година, се појавилепаравоени групи, како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]] и отворено работеле на заплашување и насилство за да го потиснат гласањето на црнците и да ја нарушат Републиканската партија за да ја вратат белата политичка моќ во државите низ Југот. Рејбл ги опишал како „воена рака на Демократската партија“. Реконструкцијата завршила по спорните [[Претседателски избори во САД (1876)|избори во 1876 година]] помеѓу републиканскиот кандидат [[Радерфорд Б. Хејс]] и демократскиот кандидат [[Семјуел Џ. Тилден]]. Со компромис, Хејс ја освоил [[Белата куќа]], федералната влада ги повлекла своите трупи од Југот, препуштајќи им ги ослободените луѓе на белите конзервативни демократи, кои ја вратиле власта во државните влади. == Егзодусот во Канзас == По завршувањето на Реконструкцијата, голем број на црнци се плашеле од [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]], Белата лига и законите на Џим Кроу, кои продолжиле да ги прават граѓани од втор ред. Мотивирани од важни личности како што е Бенџамин „Пап“ Синглтон, дури четириесет илјади го напуштиле [[Југ (САД)|Југот]] за да се населат во Канзас, [[Оклахома]] и [[Колорадо]]. <ref>{{Наведување|title=Benjamin "Pap" Singleton|url=https://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010311150107/http://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archivedate=March 11, 2001|access-date=2007-10-19}}</ref> Ова била првата општа миграција на црнци по Граѓанската војна. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51|title=Black Migration in America: A Social Demographic History|last=Johnson|first=Daniel Milo|publisher=[[Duke University Press]]|year=1981|isbn=978-0-8223-0449-4|pages=[https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51 51]}}</ref> Во 1880-тите, црнците купиле повеќе од 81 км<sup>2</sup> земја во [[Канзас]] а неколку од населбите направени во тоа време (на пр. Никодим, Канзас, која е основана во 1877 година) сè уште постојат и денес. Многу црнци го напуштиле Југот верувајќи дека добиваат слободен премин до Канзас, само за да останат заглавени во [[Сент Луис|Сент Луис, Мисури]]. Црквите на црнците во Сент Луис, заедно со источните филантропи, го формирале Одборот за помош на обоените и Здружението за помош на слободните луѓе од Канзас за да им помогнат на оние што се заглавени во Сент Луис да стигнат до Канзас. Една посебна група била ''Егзодусот од Канзас'', која се состоела од шест илјади црнци кои се преселиле од [[Мисисипи]], [[Луизијана]] и [[Тексас]] во Канзас. <ref>{{Наведена книга|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|last=Painter|first=Nell Irvin|publisher=[[W.W. Norton & Company]]|year=1992|isbn=978-0-393-00951-4|pages=184|author-link=Nell Irvin Painter}}</ref> Многумина во Луизијана биле инспирирани да ја напуштат државата кога Уставната конвенција на Луизијана од 1879 година одлучила дека правото на глас е прашање на државната, а не на федералната влада, со што се отворил патот за лишување од правото на глас на црното население во Луизијана. <ref name="africana">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722|title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|last=Gates|first=Henry Louis|publisher=[[Basic Civitas Books]]|year=1999|isbn=978-0-465-00071-5|pages=[https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722 722]|author-link=Henry Louis Gates}}</ref> Егзодусот не бил универзално пофален од Афроамериканците; всушност, Фредерик Даглас станал критичар. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150|title=I Too Am America: Documents from 1619 to the Present|last=Romero|first=Patricia W.|publisher=[[Publishers Agency]]|year=1968|isbn=978-0-87781-206-7|pages=[https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150 150]}}</ref> Даглас сметал дека движењето е ненавремено и лошо организирано. <ref>{{Наведена книга|title=Bound for the Promised Land: African American Religion and the Great Migration|last=Sernett|first=Milton C.|publisher=[[Duke University Press]]|year=1997|isbn=978-0-8223-1993-1|pages=14}}</ref> == Политичка организација == [[Податотека:First_Colored_Senator_and_Representatives.jpg|мини|Прв обоен сенатор и претставници: сенаторот Хирам Ревелс (републиканец од Мисисипи), претставникот Бенџамин Тарнер (републиканец од Алабама), Роберт Деларж (републиканец од Јужна Каролина), Џосаја Волс (републиканец од Флорида), Џеферсон Лонг (републиканец од Џорџија), Џозеф Рејни и Роберт Б. Елиот (републиканец од Јужна Каролина), 1872 година]] Црнците низ Југот добиле право на глас во 1867 година и се приклучиле на Републиканската партија. Типичната организација била преку Лигата на Унијата, тајно друштво организирано локално, но промовирано од националната Републиканска партија. [[Ерик Фонер]] напишал: : До крајот на 1867 година, се сметаше дека практично секој црн гласач на Југот се запишал во Унијатската Лига, Лојалистичката Лига или некоја еквивалентна локална политичка организација. Состаноците генерално се одржувале во црна црква или училиште. <ref>Eric Foner, "Black Reconstruction Leaders at the Grass Roots" in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QB-Y2Ejlp9oC&pg=PA221|title=Black Leaders of the Nineteenth Century|publisher=University of Illinois Press|year=1991|isbn=9780252062131|editor-last=Leon F. Litwack|page=221|editor-last2=August Meier}}</ref> Унијатската Лига промовирале организации слични на милиција во кои црнците се здружувале за да се заштитат од тоа да бидат нападнати еден по еден од страна на вознемирувачите. На членовите не им било дозволено да гласаат за Демократската листа. Лигите на Унијата и сличните групи биле подложени на насилен напад од ККК по 1869 година и во голема мера пропаднале. Подоцнежните напори за оживување на Лигата на Унијата не успеале. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9es8ZKgQuA0C&pg=PA2|title=The Union League Movement in the Deep South: Politics and Agricultural Change During Reconstruction|last=Fitzgerald|first=Michael W.|publisher=LSU Press|year=2000|isbn=9780807126332|pages=2–8, 235, 237}}</ref> Црните министри го сочинувале поголемиот дел од црното политичко водство, заедно со новодојденците кои биле слободни црнци на Северот пред Граѓанската војна. Многу градови имале црни весници кои ги објаснувале проблемите и ја обединувале заедницата. === Фракционализам === Во држава по држава низ Југот, се појавила поларизација во Републиканската партија, при што црнците и нивните сојузници „[[карпетбагер]]“ ја формирале црно-кафеавата фракција, која се соочила со целосно белата „лили-бела“ фракција на локалните бели скалаваги републиканци. (Условите за фракциите станале вообичаени по 1888 година, една деценија по завршувањето на Реконструкцијата.) Црнците го сочинувале мнозинството републикански гласачи, но добиле мал дел од покровителството. Тие барале повеќе. Хан ги објаснува чекорите што ги презеле: : Црната асертивност... се сврте кон локалната политичка моќ и независност и почна да гради нов политички идентитет. Црните работници ги повикаа на одговорност лидерите на белата партија. Тие се префрлија на контрола на окружната и окружната партиска машинерија. Ги отфрлија кандидатите за функции од белата раса и ги заменија со црнци. Номинираа целосно црни изборни листи. Црно-кафеавиот елемент обично победувал во фракциската битка, но како што скалавагите ги губеле внатрепартиските битки, многумина почнале да гласаат за конзервативните или демократските билети. Републиканската партија станувала „сè поцрна и поцрна со текот на времето“, бидејќи ги губела белите гласачи. Најдраматичната епизода била Брукс-Бакстерската војна во Арканзас во 1874 година. Мајкл Лес Бенедикт напишал: „Секоја современа историја на Реконструкцијата го нагласува нејзиниот [фракционализам] придонес кон колапсот на јужниот републиканец“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n0ngj_9Dy6AC&pg=PA247|title=Preserving the Constitution: Essays on Politics and the Constitution in the Reconstruction Era|last=Benedict|first=Michael Les|publisher=Fordham University Press|year=2006|isbn=9780823225538|page=247}}</ref> Во однос на расните прашања, Сара Вулфолк Вигинс напишала: : Белите републиканци, како и демократите, бараа гласови од црнците, но неволно ги наградуваа црнците со номинации за функции само кога беше потребно, дури и тогаш резервирајќи ги поизборните позиции за белците. Резултатите беа предвидливи: овие гестови на половина леб не ги задоволија ниту црнците ниту белите републиканци. Фаталната слабост на Републиканската партија во Алабама, како и на други места на југот, беше нејзината неспособност да создаде дворасна политичка партија. И додека беа на власт дури и кратко, тие не успеаја да ги заштитат своите членови од демократскиот терор. Републиканците во Алабама постојано беа во дефанзива, вербално и физички. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nv9mBgAAQBAJ&pg=PA134|title=The Scalawag In Alabama Politics, 1865-1881|last=Wiggins|first=Sarah Woolfolk|publisher=University of Alabama Press|year=1977|isbn=9780817305574|page=134}}</ref> === Популизам === Во 1894 година, бран на аграрни немири ги зафатило регионите со памук и тутун на Југот. Најдраматичниот ефект се случил во Северна Каролина, каде што сиромашните бели земјоделци кои ја сочинувале Популистичката партија формирале работна коалиција со Републиканската партија, тогаш во голема мера контролирана од црнците во низините и сиромашните белци во планинските области. Тие ја презеле контролата врз државното законодавство и во 1894 и во 1896 година, а гувернерската функција во 1896 година. Државното законодавство ги намалило барањата за имот, проширувајќи го правото на глас за белото мнозинство во државата, како и за црнците. Во 1895 година, Законодавното собрание ги наградило своите црни сојузници со покровителство, именувајќи 300 црни магистрати во источните области, како и заменик-шерифи и градски полицајци. Тие исто така добиле и одредено федерално покровителство од конгресменот на коалицијата и државно покровителство од гувернерот. Решени да ја вратат власта, белите демократи започнале кампања заснована на белата приврзаност и страв од мешано размножување. Изборната кампања за бела приврзаност во 1898 година била успешна, а демократите ја вратиле контролата врз државното законодавство. Но, Вилмингтон, најголемиот град и град со црно мнозинство, избрал дворасна фузионистичка влада, со бел градоначалник и две третини од градскиот совет составени од белци. Демократите веќе планирале да ја соборат владата доколку ги изгубат изборите и продолжиле со востанието во Вилмингтон од 1898 година. Демократите ги избркале црнците и фузионистичките службеници од градот, напаѓајќи го единствениот црн весник во државата; белите толпи ги нападнале црните области во градот, убивајќи и повредувајќи многумина, и уништувајќи домови и бизниси изградени по војната. <ref>Kirshenbaum, Andrea Meryl, {{Наводник+полунаводник}}The Vampire That Hovers Over North Carolina': Gender, White Supremacy, and the Wilmington Race Riot of 1898", ''Southern Cultures'' 4#3 (1998), pp. 6–30 [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/southern_cultures/v004/4.3.kirshenbaum.html online] </ref> Се проценува дека 2100 црнци го напуштиле градот трајно, оставајќи го град со бело мнозинство. Немало понатамошни бунтови во ниту една јужна држава што имало успешна црно-популистичка коалиција на државно ниво. Во 1899 година, законодавството на Северна Каролина, доминирано од белите демократи, усвоило амандман за правото на глас со кој им се одзело правото на глас на повеќето црнци. Тие во голема мера нема да ја вратат моќта на глас сè до усвојувањето на федералниот [[Закон за право на глас (1965)|Закон за право на глас]] од 1965 година. == Економски и социјални услови == Големото мнозинство црнци во овој период работеле како земјоделци. Меѓу нив имало четири главни групи, од кои три работеле за бели земјопоседници: закупувачи на земјиште, делење земјоделски култури и земјоделски работници. Четвртата група биле црнците кои поседувале свои фарми и до одреден степен биле независни од белата економска контрола. === Урбани елементи === Југот имал релативно малку градови од која било големина во 1860 година, но за време на војната, а и потоа, бегалци, и црни и бели, започнале да се населуваарт од руралните области. Растечкото црно население создало лидерска класа составена од министри, професионалци и бизнисмени. Овие лидери обично ги ставале граѓанските права како висок приоритет. Големото мнозинство црнци во урбана Америка биле неквалификувани или нискоквалификувани работници од работничка класа. Историчарот Август Мајер напишал: : Од крајот на 1880-тите години имаше извонреден развој на црнечкиот бизнис - банки и осигурителни компании, погребални претпријатија и продавници на мало... Тоа се случи во време кога црнечките бербери, кројачи, угостители, железнички работници, црни ковачи и други занаетчии ги губеа своите бели клиенти. Во зависност од црнечкиот пазар, промоторите на новите претпријатија природно го одржуваа духот на расна самопомош и солидарност. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=masKS7ZroY0C&pg=PA139|title=Negro Thought in America, 1880-1915: Racial Ideologies in the Age of Booker T. Washington|last=Meier|first=August|publisher=University of Michigan Press|year=1988|isbn=978-0472061181|page=139|orig-year=1963}}</ref> <ref>For detailed national report on the numbers of black businessmen and their finances in 1890, see Andrew F. Hilyer, "The Colored American in Business", pp. 13–22, in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oeBtAAAAMAAJ|title=Proceedings of the National Negro Business League: Its First Meeting Held in Boston, Massachusetts, August 23 and 24, 1900|last=|year=1901}}</ref> ==== Мемфис ==== [[Податотека:Black_Americans_attacked_in_Memphis_Riot_of_1866.jpg|мини|400x400пкс|Црнците во Мемфис под напад, ''Харперс Викли'', 26 мај 1866 година]] За време на војната, илјадници робови побегнале од руралните плантажи до границите на Унијата, а Армијата воспоставила камп за шверцување стоки веднаш до [[Мемфис (Тенеси)|Мемфис]], [[Тенеси]]. До 1865 година, во градот имало 20.000 црнци, што претставува седумкратно зголемување во однос на 3.000 пред војната. Присуството на војници од црните сојузници било негодувано од ирските католици во градот, кои се натпреварувале со црнците за работни места за неквалификувана работна сила. Во 1866 година, имало големи немири при што белците нападнале црнци. Четириесет и пет црнци биле убиени, а речиси двојно повеќе ранети; голем дел од нивните импровизирани живеалишта биле разрушени. До 1870 година, црното население броело 15.000 жители во градот од вкупно 40.226 жители. <ref name="Ryan" /> Роберт Рид Чрч (1839–1912), ослободен човек, бил првиот црн милионер на Југот. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NCHX6P8ETI0C&pg=PA49|title=African-American Business Leaders and Entrepreneurs|last=Kranz|first=Rachel|publisher=Infobase|year=2004|isbn=9781438107790|pages=49–51}}</ref> Тој го стекнал своето богатство од шпекулации со градски недвижности, голем дел од него откако Мемфис се раселил по епидемијата на [[жолта треска]]. Тој ја основал првата банка во градот во сопственост на црнец, „Штедилница Солвент“, осигурувајќи дека црната заедница може да добива кредити за основање бизниси. Тој бил длабоко вклучен во локалната и националната републиканска политика и го насочувал покровителството кон црната заедница. Неговиот син станал голем политичар во Мемфис. Тој бил лидер на црното општество и добротвор во бројни каузи. Поради намалувањето на градското население, црнците добиле други можности. Тие биле вработени во полициските сили како патролни полицајци и ги задржале местата во нив до 1895 година, кога наметнатата сегрегација ги принудила да си заминат. ==== Атланта ==== [[Историја на Атланта|Атланта, Џорџија]] била разурната во војната, но како голем железнички центар брзо се обновила по неа, привлекувајќи многу мигранти од руралните области. Од 1860 до 1870 година округот Фултон (чиј административен центар била Атланта) повеќе од двојно го зголемил населението, од 14.000 на 33.000 жители. Во модел што се забележувал низ целиот Југ, многу ослободени луѓе се преселувале од плантажите во градови за работа и за создавање свои заедници. Округот Фултон преминал од 20,5% црно население во 1860 година на 45,7% во 1870 година.<ref>[http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303160835/http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html|date=2016-03-03}} University of West Virginia, Historical Census Browser, 1860 census.</ref> Атланта брзо станала водечки национален центар на црното образование. Факултетите и студентите создавале поддржувачка средина за дискусии и активизам за граѓански права. [[Универзитет Кларк Атланта#Атланта Универзитет|Атланта Универзитет]] бил основан во 1865 година. Претходникот на [[Морхаус колеџ]] бил отворен во 1867 година, [[Универзитет Кларк Атланта#Кларк Универзитет|Кларк Универзитет]] бил отворен во 1869 година. Она што денес е [[Спелман колеџ]] било отворено во 1881 година, а [[Морис Браун колеџ]] во 1885 година. Ова било еден од неколкуте фактори што придонеле за создавање на една од најстарите и најдобро воспоставени [[афроамериканска горна класа|афроамерикански елити]] во Атланта. ==== Филаделфија ==== [[Историја на Филаделфија|Филаделфија, Пенсилванија]] била еден од најголемите градови северно од линијата Мејсон–Диксон и привлекувала многу слободни црни луѓе пред Граѓанската војна. Тие главно живееле во населбите Саутворк и Мојаменсинг. До 1890-тите, овие населби стекнале негативна репутација во однос на криминал, сиромаштија и смртност.<ref>Roger Lane, ''William Dorsey's Philadelphia and Ours: On the Past and Future of the Black City in America'' (1991).</ref> В.Е.Б. Ду Боа, во својата пионерска социолошка студија ''The Philadelphia Negro'' (1899), ги поткопал стереотипите со емпириски докази. Тој го оформил својот пристап кон сегрегацијата и нејзиното негативно влијание врз животите и репутацијата на црните луѓе. Резултатите го навеле Ду Боа да заклучи дека расната интеграција била клучот за демократска еднаквост во американските градови.<ref>Martin Bulmer, "W. E. B. Du Bois as a Social Investigator: The Philadelphia Negro, 1899," in Martin Bulmer, Kevin Bales, and Kathryn Kish Sklar, eds. ''The Social Survey in Historical Perspective, 1880–1940'' (1991) pp 170-88.</ref> == Образование == Афроамериканската заедница водела долготрајна борба за квалитетно јавно образование. Историчарката Хилари Грин навела дека тоа „не било само борба за пристап до писменост и образование, туку и борба за слобода, државјанство и нов повоен општествен поредок“.<ref>Hilary Green, ''Educational Reconstruction: African American Schools in the Urban South, 1865–1890'' (Fordham University Press, 2016), p. 15.</ref> Црната заедница и нејзините бели поддржувачи на север нагласувале дека образованието било клучна основа за воспоставување еднаквост во граѓанските права.<ref>Foner, ''Reconstruction'', pp. 96–102, 144–46, 322.</ref> [[Антиописменувачки закони|Антиписменувачките закони]] за слободните и поробените црни луѓе биле во сила во многу јужни држави од 1830-тите,<ref>Williams, Heather Andrea, ''[[Self-Taught: African American Education in Slavery and Freedom]]'' (U of North Carolina Press, 2009).</ref> што создало широка неписменост и ја направило итна потребата од нови образовни можности, вклучувајќи приватни и јавни училишта финансирани од државни даноци. За време на Реконструкцијата биле донесени соодветни закони, но спроведувањето било слабо во руралните области и нерамномерно во градовите. По крајот на Реконструкцијата, финансирањето било ограничено, но локалната црна заедница и национални религиозни организации помогнале. Интегрираните јавни училишта значеле дека локалните бели наставници имале раководна улога и тие не биле доверливи за црната заедница. Црното раководство генерално поддржувало одделни, целосно црни училишта.<ref>{{cite book|first=Betty |last=Jamerson Reed|title=School Segregation in Western North Carolina: A History, 1860s-1970s|url=https://books.google.com/books?id=l2oFNmUlEn8C&pg=PA21|year=2011|publisher=McFarland|page=21|isbn=9780786487080}}</ref><ref>{{cite book|first=Nell Irvin |last=Painter|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|url=https://books.google.com/books?id=dtXECQAAQBAJ&pg=PA49|year=1992|pages=49–51|publisher=W. W. Norton & Company |isbn=9780393352511}}</ref> Заедницата сакала црни директори и наставници, или (во приватни училишта) силно поддржувачки бели лица спонзорирани од северни цркви. Јавните училишта биле сегрегирани низ целиот Југ за време и по Реконструкцијата, па сè до 1950-тите. Њу Орлеанс бил делумен исклучок: училиштата таму најчесто биле интегрирани за време на Реконструкцијата.<ref>Harlan, Louis R. (1962), "Desegregation in New Orleans Public Schools During Reconstruction." ''American Historical Review'' 67#3: 663–675. [https://www.jstor.org/stable/1844107 in JSTOR]</ref> За време на Реконструкцијата, [[Биро за ослободеници|Бирото за ослободеници]] отворило 1000 училишта низ Југот за црни деца со федерални средства. Запишувањето било големо и ентузијастично. До крајот на 1865 година, повеќе од 90.000 ослободени лица биле запишани како ученици. Наставната програма била слична на онаа во северните училишта.<ref>{{cite book |first=James D. |last=Anderson |title=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=1988 |isbn=978-0-8078-1793-3 |title-link=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 }}</ref> По крајот на Реконструкцијата, државното финансирање за црните училишта било минимално, а условите биле лоши.<ref>Harlan, Louis R. (1958), ''Separate and Unequal: Public School Campaigns and Racism in the Southern Seaboard States, 1901–1915'', pp. 3–44 [https://www.questia.com/library/89767620/separate-and-unequal-public-school-campaigns-and online].</ref> Многу наставници од Бирото за ослободеници биле образовани жени од северните држави, мотивирани од религија и аболиционизам. Половина од наставниците биле јужни белци; една третина биле црни луѓе, а една шестина северни белци.<ref>{{cite book |first=Ronald E. |last=Butchart |title=Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=2010 |isbn=978-0-8078-3420-6 |url=https://books.google.com/books?id=bLxx14deoRcC }}</ref> Црните мажи малку ги надминувале црните жени по број. Платата била главната мотивација, освен кај северните наставници кои биле поддржани од хуманитарни организации. Како група, само црниот кадар бил посветен на расна еднаквост и тие најчесто останувале во наставата.<ref>{{cite web |first=Michelle A. |last=Krowl |title=Review of Butchart, Ronald E., ''Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876'' |work=H-SAWH, H-Net Reviews |date=September 2011 |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=32584 }}</ref> === Средно и високо образование === Речиси сите колеџи на Југот биле строго издвоени; мал број северни колеџи прифаќале црни студенти. Приватни училишта биле основани низ Југот од цркви, особено северни деноминации, за да обезбедат образование по основното ниво. Тие се фокусирале на средно образование и делумно на колеџ ниво.<ref>Brooks, F. Erik, and Glenn L. Starks. ''Historically Black Colleges and Universities: An Encyclopedia'' (Greenwood, 2011), pp. 11–132, describes the 66 colleges opened by 1900; most are still active today.</ref> Школарината била ниска, па црквите и организации често ги финансирале училиштата и наставниците. Најголемата организација била [[Американско мисионерско здружение]], поддржано од конгрегациските цркви од Нова Англија.<ref name="Joe M. Richardson 1986">Richardson, Joe M. (1986), ''Christian Reconstruction: The American Missionary Association and Southern Blacks, 1861–1890''.</ref> Во 1900 година, северни цркви и организации управувале со 247 училишта за црни луѓе низ Југот, со буџет од околу 1 милион долари. Вработувале 1600 наставници и образувале 46.000 ученици.<ref name="Joe M. Richardson 1986"/><ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|author=Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон, Вирџинија]]|year=1901|page=59}}</ref> На колеџ ниво најистакнати биле [[универзитет Фиск]] во Нешвил, [[Атлантски универзитет|Атланскиот универзитет]], и [[Хемптонски Институт|Хемптонскиот институт]]. Неколку биле основани и на север. [[Универзитет Хауард|Универзитетот Хауард]] бил федерално управуван во Вашингтон. Во 1890 година, Конгресот го проширил земјишниот грант систем за да вклучи државно финансирани колеџи на Југот. Тој барал јужните држави со сегрегирани системи да основаат црни колеџи како институции со земјишен грант. Хемптонскиот земјоделски институт имал национално значење бидејќи поставил стандарди за индустриско образование.{{sfn|Anderson|1988|pp=33-78}} Од уште поголемо влијание имал [[Универзитет Таскиги|училиштето за обоени наставници во Таскиги]], основано во 1881 година во Алабама и водено од Хемптонскиот студент [[Букер Т. Вашингтон]] до неговата смрт во 1915 година. Во 1900 година имало мал број црни студенти на колеџско ниво.<ref>{{cite book|last=Freeman|first=Kassie|title=African American Culture and Heritage in Higher Education Research and Practice|url=https://books.google.com/books?id=OzweC0P6k2YC&pg=PA146|year=1998|page=146|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=9780275958442}}</ref> Само 22 црни лица дипломирале на колеџ пред Граѓанската војна. [[Оберлин колеџ]] во Охајо бил пионер и го дипломирал првиот црн студент во 1844 година.<ref>{{cite book|last=Hornsby|first=Alton|title=Black America: A State-by-State Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=TkGMnE6g1qMC&pg=PA633|year=2011|publisher=ABC-CLIO|page=633|isbn=9780313341120}}</ref> Бројот на дипломирани црни студенти брзо растел: 44 во 1860-тите; 313 во 1870-тите; 738 во 1880-тите; 1126 во 1890-тите; и 1613 во 1900–1909. Тие станале професионалци; 54% станале наставници; 20% свештеници; а останатите лекари, адвокати или уредници. Тие во просек поседувале околу 15.000 долари богатство. Многумина придонесувале во граѓански проекти и движења за граѓански права.<ref>{{cite book |editor-first=W.E. Burghardt |editor-last=Du Bois |editor2=Augustus Granville Dill |title=The College-bred Negro America|url=https://books.google.com/books?id=9G5DAQAAMAAJ&pg=PA99|year=1910|pages= 29, 45, 66–70, 73, 75–81, 99}}</ref> ==== Финансирање на образованието ==== Финансирањето за образованието на црните луѓе на Југот доаѓало од повеќе извори. Од 1860 до 1910 година, религиозни деноминации и филантропи придонеле околу 55 милиони долари. Самите црни луѓе, преку нивните цркви, придонеле повеќе од 22 милиони долари. Јужните држави потрошиле околу 170 милиони долари од даноци за црни училишта, и околу шест пати повеќе за бели училишта.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA180|year=1913|page=180}}</ref> Голем дел од филантропијата од богати жители на северот се насочил кон образованието на црните луѓе на Југот. Далеку најголемото рано финансирање дошло од Пибодскиот фондот за образование. Парите биле донирани од [[Џорџ Пибоди]], по потекло од Масачусетс, кој стекнал богатство во финансии во Балтимор и Лондон. Тој подарил 3,5 милиони долари за „поттикнување на интелектуалното, моралното и индустриското образование на сиромашните деца од јужните држави“. <ref name="books.google.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |publisher=Johns Hopkins University |title=George Peabody Library History |access-date=2010-03-12 |quote=After the Civil War he funded the Peabody Education Fund which established public education in the South. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604172628/http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |archive-date=2010-06-04 }}</ref> Фондот на Џон Ф. Слејтер за образованието на ослободените луѓе бил создаден во 1882 година со 1,5 милиони долари за „подигнување на законски еманципираното население на јужните држави и нивните потомци“. <ref>{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA181|year=1913|page=181}}</ref> По 1900 година, уште поголеми суми дошле од [[Општи одбор за образование на Рокфелер|Општиот одбор за образование на Рокфелер]], од Ендру Карнеги и од [[Фондација Розенвалд]].<ref>Anderson, Eric, and Alfred A. Moss (1999), ''Dangerous donations: Northern philanthropy and southern Black education, 1902–1930''.</ref> До 1900 година, црното население во Соединетите Американски Држави достигнало 8,8 милиони; тоа било претежно сместено во руралниот Југ. Населението во училишна возраст било 3 милиони; половина од нив посетувале настава. Тие биле учени од 28.600 наставници, од кои огромното мнозинство биле црни. Училиштата (и за белите и за црните деца) главно се фокусирале на основна писменост. Имало само 86 средни училишта за црни луѓе на целиот Југ и 6 на север. Овие 92 училишта имале 161 машки наставник и 111 женски наставнички; тие образувале околу 5200 ученици на средношколско ниво. Во 1900 година, само 646 црни ученици дипломирале од средно училиште.<ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон (Вирџинија)]]|year=1901|page=57}}</ref> == Религија == Црните цркви играле моќна улога во движењето за граѓански права. Тие биле основна заедничка група околу која црните републиканци ја организирале својата политичка активност.<ref>Hahn (2003), ''A Nation under Our Feet: Black Political Struggles in the Rural South, from Slavery to the Great Migration'', pp. 230–34.</ref><ref>Giggie, John M. (2007), ''After redemption: Jim Crow and the transformation of African American religion in the Delta, 1875–1915''.</ref> Поголемиот дел од црните баптистички и методистички цркви по 1865 година брзо станале независни од претежно белите национални или регионални деноминации. Црните баптистички заедници формирале свои здруженија и конвенции.<ref>Bailey, Kenneth (1977), "The Post–Civil War Racial Separations in Southern Protestantism," ''Church History'', 46#4, pp. 453–73.</ref> Нивните свештеници станале водечки политички гласноговорници на заедниците.<ref>Lincoln, C. Eric, and Lawrence H. Mamiya (1990), ''The Black Church in the African American Experience''.</ref> Црните жени исто така создале свои простори и црковни организации, од хорови до мисионерски проекти, училишта и неделни школи.<ref name="Righteous Discontent">[[Evelyn Brooks Higginbotham|Higginbotham, Evelyn Brooks]], ''Righteous Discontent: The Women's Movement in the Black Baptist Church, 1880–1920'' (1993).</ref> Во [[Сан Франциско]] имало три црни цркви во раните 1860-ти. Тие настојувале да ги претставуваат интересите на црната заедница, давале духовно водство и ритуали, организирале помош за сиромашните и се спротивставувале на обидите да се ускратат граѓанските права.<ref>Montesano, Philipp M. (1973), "San Francisco Black Churches in the Early 1860s" ''California Historical Quarterly'', 52#2.</ref> Овие цркви имале силна поддршка од локалната Републиканска партија. Во 1850-тите, Демократската партија ја контролирала државата и донела антицрни закони. Иако ропството никогаш не постоело во Калифорнија, законите биле строги. Републиканската партија дошла на власт во раните 1860-ти и се спротивставила на расната дискриминација. Републиканските лидери заедно со црни активисти се бореле за граѓански права, особено за право на глас, пристап до јавни училишта, еднаков третман во јавниот превоз и еднаков пристап до судовите.<ref>Chandler, Robert J. (1982), "Friends in Time of Need: Republicans and Black Civil Rights in California during the Civil War Era" ''Arizona & the West'', 24#4.</ref> Црните Американци, откако биле ослободени од ропство, активно формирале свои цркви, најчесто баптистички или методистички, и им давале на своите свештеници и морална и политичка улога. Во процес на самосегрегација, речиси сите црни луѓе ги напуштиле белите цркви, па останале многу малку расно интегрирани заедници (освен некои католички цркви во Луизијана). Четири главни организации се натпреварувале во Југот за создавање нови методистички цркви од ослободени луѓе: [[Африканска методистичка епископална црква|Африканската методистичка епископална црква (AME)]], [[Африканска методистичка епископална црква Сион |Африканската методистичка епископална црква Сион (AMEZ)]], [[Обoена методистичка епископална црква|Обoената методистичка епископална црква (CME)]], и Северната [[Методистичка епископална црква]].<ref>{{cite book|first=Daniel W. |last=Stowell|title=Rebuilding Zion : The Religious Reconstruction of the South, 1863-1877}}</ref> До 1871 година, северните методисти имале 88.000 црни членови на Југот и отвориле бројни училишта за нив.<ref>Sweet, William W. (1914), "The Methodist Episcopal Church and Reconstruction," ''Journal of the Illinois State Historical Society'', 7#3.</ref> За време на Реконструкцијата, црните луѓе биле политички клучен елемент на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]], а нивните свештеници играле значајна политичка улога. Тие можеле да бидат поотворени бидејќи не зависеле главно од бела поддршка, за разлика од наставниците, политичарите, бизнисмените и земјоделците-арендатори.<ref>{{cite book|first=Donald Lee|last=Grant|title=The Way It Was in the South: The Black Experience in Georgia|page=264}}</ref> Делувајќи според принципот на [[Charles H. Pearce|Чарлс Х. Пирс]], AME свештеник од Флорида: „Човек во оваа држава не може целосно да ја изврши својата должност како свештеник ако не се грижи за политичките интереси на својот народ“, над 100 црни свештеници биле избрани во државни законодавства за време на Реконструкцијата. Неколку служеле во Конгресот, а еден, [[Хирам Ревелс]], во Сенатот на САД. === Методисти === [[File:Henry McNeil Turner.jpg|thumb|180px|Бискуп Хенри Мекнил Тарнер, AME лидер во Џорџија.]] Најдобро организирана и најактивна од црните цркви била Африканската методистичка епископална црква (AME). Во Џорџија, бискупот [[Хенри Мекнил Тарнер]] (1834–1915) станал водечки глас за правда и еднаквост. Тој служел како свештеник, писател, уредник на весник, дебатер, политичар, армиски капелан и клучен лидер на развојот на црните методистички организации во Југоистокот. Во 1863 година, за време на Граѓанската војна, бил назначен како прв црн капелан во Црните трупи на САД. Потоа работел во Бирото за ослободеници во Џорџија. Се населил во Мејкон, Џорџија, и бил избран во државниот парламент во 1868 година. Оснoвал многу AME цркви во Џорџија. Во 1880 година бил избран за прв јужен бискуп на AME црквата. Тој се борел против законите на Џим Кроу.<ref>Angell, Stephen Ward (1992), ''Henry McNeal Turner and African-American Religion in the South''.</ref> Тарнер бил лидер на црниот национализам и промовирал емиграција на црните луѓе во Африка. Тој верувал во расна одвоеност и започнал движење за враќање во Африка, поддржувајќи црна американска колонија во Либерија.<ref>Redkey, Edwin S., "Bishop Turner's African Dream." ''Journal of American History'' 54#2 (1967).</ref> Тој ја промовирал црната гордост со изјавата „Бог е црнец“. ===Баптисти=== Црните баптисти се одвоиле од белите цркви и формирале независни организации низ целиот Југ,<ref>Brooks, Walter H. (1922), "The Evolution of the Negro Baptist Church", ''Journal of Negro History'' 7#1: 11–22.</ref> брзо создавајќи државни и регионални здруженија.<ref>{{cite book|first=Thomas S. |last=Kidd|author-first2=Barry |author-last2=Hankins|title=Baptists in America: A History|year=2015|pages=149–66}}</ref> За разлика од методистите, кои имаа хиерархиска структура предводена од епископи, баптистичките цркви во голема мера биле независни една од друга, иако ги здружувале ресурсите за мисионерски активности, особено за мисии во Африка.<ref>Martin, Sandy Dwayne (1989), ''Black Baptists and African Missions: The Origins of a Movement, 1880–1915''.</ref> Баптистичките жени вложувале големи напори да создадат делумно независна сфера во рамките на деноминацијата.<ref name="Righteous Discontent" /><ref>Hamilton, Shirley (2009), "African American Women Roles In The Baptist Church: Equality Within the National Baptist Convention, USA."</ref> ===Урбани цркви=== Големото мнозинство Афроамериканци живееле во рурални области, каде што богослужбите се одржувале во мали импровизирани објекти. Во градовите, црните цркви биле многу повидливи. Покрај редовните верски служби, урбаните цркви организирале бројни други активности, како што биле молитвени собири, мисионерски друштва, женски клубови, младински групи, јавни предавања и музички концерти. Редовно се одржувале и верски преродбенички собири кои траеле со недели и привлекувале голем број верници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Добротворната работа била широко распространета и вклучувала грижа за болните и сиромашните. Поголемите цркви имале систематска образовна програма, покрај неделните училишта и групите за проучување на Библијата. Се организирале и курсеви за описменување за постарите членови за да можат да ја читаат Библијата. Приватните црни колеџи, како што бил Fisk University во Нешвил, често започнувале во подрумите на црквите. Црквата исто така ја поддржувала малата и често ранлива црнечка деловна заедница.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Најважна била политичката улога на црквите. Во нив се одржувале протестни собири, митинзи и конвенции на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]]. Истакнати мирјани и свештеници преговарале за политички договори и често се кандидирале за јавни функции сè додека одземањето на избирачките права не станало реалност во 1890-тите. Во 1880-тите, забраната на алкохолот била значајно политичко прашање што овозможило соработка со истомисленици меѓу белите протестанти. Во секој случај, пасторот бил главниот носител на одлуки. Неговата плата се движела од 400 до над 1.500 долари годишно, плус сместување — во време кога 50 центи дневно се сметале за добра плата за неквалификуван физички работник.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Методистите сè повеќе се насочувале кон дипломирани студенти и богослови за свои свештеници, но многу баптисти сметале дека образованието е негативен фактор што ја поткопува силната религиозност и говорничките способности што ги очекувале од своите проповедници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> По 1910 година, кога Афроамериканците почнале да мигрираат во големите градови и на Северот и на Југот, се појавил модел на неколку многу големи цркви со илјадници членови и платен персонал, предводени од влијателни проповедници. Истовремено постоеле и многу мали „излошки-цркви“ со само неколку десетици членови.<ref>Myrdal, Gunnar, ''An American Dilemma'' (1944), pp. 858–878.</ref> ===Верско толкување на историјата=== Длабоко религиозните жители на Југот ја гледале Божјата рака во историјата, гледајќи во неа доказ за Неговиот гнев поради нивните гревови или награда за нивните страдања. Историчарот Вилсон Фалин ги анализирал проповедите на белите и црните баптистички свештеници по Граѓанската војна. Белите јужни проповедници тврделе: ::Бог ги казнил и им дал посебна мисија — да ја зачуваат православната вера, строгото придржување кон Библијата, личната побожност и традиционалните расни односи. Според нив, ропството не било грев. Напротив, еманципацијата била историска трагедија, а крајот на Реконструкцијата бил јасен знак на Божја наклонетост. Наспроти тоа, црните проповедници ја толкувале Граѓанската војна како: ::Божји дар на слободата. Тие ги ценеле можностите да ја изразуваат својата независност, да богослужат на свој начин, да ја потврдат својата вредност и достоинство и да го проповедаат татковството на Бога и братството на луѓето. Пред сè, можеле да создадат сопствени цркви, здруженија и конвенции. Овие институции обезбедувале самопомош и расно издигнување и претставувале места каде што можело да се проповеда евангелието на ослободувањето. Како резултат на тоа, црните проповедници продолжиле да тврдат дека Бог ќе ги заштити и ќе им помага; Тој ќе биде нивната карпа во бурната земја.<ref>Fallin Jr., Wilson (2007), ''Uplifting the People: Three Centuries of Black Baptists in Alabama'', pp. 52–53.</ref> ===Влошување на положбата=== По 1880 година, правната положба на Афроамериканците значително се влошила, а нивната способност за отпор била речиси целосно ограничена.<ref>Howard N. Rabinowitz, "From exclusion to segregation: Southern race relations, 1865–1890."</ref> Северните сојузници во Републиканската партија се обиделе во 1890 година преку федерално законодавство да го запрат ова назадување, но не успеале.<ref>Richard E. Welch, "The Federal Elections Bill of 1890: Postscripts and Prelude."</ref> Секоја јужна држава донела закони што наложувале расна сегрегација на повеќето јавни места. Овие закони останале во сила до 1964 година, кога биле укинати од [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]]. Тие се познати како законите на Џим Кроу.<ref>Jane Elizabeth Dailey, Glenda Elizabeth Gilmore, and Bryant Simon, ''Jumpin' Jim Crow''.</ref> ===Закони на Џим Кроу=== Во 1866 година, во повеќето од т.н. „[[Црн кодекс|Црни кодекси]]“ во седумте држави на Длабокиот Југ, меѓурасните бракови биле незаконски. Новите републикански законодавства во шест држави ги укинале овие ограничувања, но кога демократите повторно дошле на власт, забраните биле повторно воведени. Дури во 1967 година, во случајот [[Ловинг против Вирџинија]], [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] пресудил дека сите такви закони во 16 држави се неуставни. Главно прашање во 1860-тите било како да се одреди границата меѓу „црн“ и „бел“ во општество каде што белите мажи и црните робинки имале многу деца. Од една страна, репутацијата на личноста обично била пресудна. Од друга страна, повеќето закони го применувале принципот на „една капка крв“, според кој и еден црн предок бил доволен лицето законски да се смета за црнец.<ref>Peter Wallenstein, "Reconstruction, Segregation, and Miscegenation."</ref> Правната сегрегација првично била ограничена на образованието и бракот, но тоа се променило во 1880-тите кога новите закони на [[Џим Кроу]] наложиле физичко одвојување на расите на јавни места.<ref>C. Vann Woodward, ''The Strange Career of Jim Crow''.</ref> Од 1890 до 1908 година, јужните држави практично ги лишиле од избирачко право повеќето Афроамериканци и многу сиромашни белци преку изборни даноци, тестови за писменост и други произволни ограничувања. Тие донеле закони за сегрегација и воспоставиле систем на второкласен статус за Афроамериканците познат како Џим Кроу, кој опстанал до движењето за граѓански права.<ref>Howard Sitkoff, ''The Struggle for Black Equality''.</ref> Политичките активности за еднаквост често биле насочени кон прашањата на транспортот, како што биле сегрегацијата во трамваите и железниците.<ref>Roger A. Fischer, "A pioneer protest: the New Orleans street-car controversy of 1867."</ref> Уште од 1850-тите биле покренувани судски постапки против расно одвоените трамваи и железници и на Северот и на Југот. Меѓу најпознатите тужители биле Елизабет Џенингс Греам, Шарлот Л. Браун, Мери Елен Плезент, Ајда Б. Велс и Роберт Фокс. ===Линчување=== {{main|Линчување во Соединетите Американски Држави}} Нападите на линчувачки толпи врз црнците, особено на Југот, се зголемиле кон крајот на 19 век. Сторителите ретко биле или никогаш не биле уапсени или осудени. Речиси 3.500 [[Афроамериканци]] и 1.300 белци биле [[Линчување во Соединетите Американски Држави|линчувани во Соединетите Американски Држави]], главно од 1882 до 1901 година. Врвната година била 1892.<ref>see {{cite web |url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html |title=Lynchings: By State and Race, 1882-1968 |access-date=July 26, 2010 |quote=Statistics provided by the Archives at Tuskegee Institute. |publisher=University of Missouri-Kansas City School of Law |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629081241/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html |archive-date=2010-06-29 |url-status=dead }}; also [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingyear.html Lynchings by year]</ref> Зачестеноста на линчувањата и настаните што ги поттикнувале варирале од држава до држава како последица на локалните расни односи. Линчувањата биле почести во услови на влошување на економските услови за сиромашните рурални белци во окрузите со големо црнечко население, особено поради ниската цена на памукот во 1890-тите.<ref>{{cite book|first = W. Fitzhugh|last = Brundage|title = Lynching in the new South|date = 1993|pages = [https://archive.org/details/lynchinginnewsou0000brun/page/103 103]–190|url = https://archive.org/details/lynchinginnewsou0000brun |url-access = registration|publisher = University of Illinois Press|isbn = 9780252063459}}</ref><ref>Elwood M. Beck and Stewart E. Tolnay. "The killing fields of the deep south: the market for cotton and the lynching of blacks, 1882–1930." ''American Sociological Review'' (1990): 526-539. [http://utminers.utep.edu/trcurry/Lynching%20article.pdf online]</ref> [[Ајда Б. Велс]] (1862–1931) го користела својот весник во Мемфис, Тенеси, за да ги осудува линчувањата; плашејќи се за својот живот, во 1892 година избегала во помирните делови на Чикаго, каде што ја продолжила својата самостојна кампања.<ref>[[Jacqueline Jones Royster]], ed., ''Southern horrors and other writings: The anti-lynching campaign of Ida B. Wells, 1892–1900'' (1997), with primary and secondary documents.</ref> Национално организираното спротивставување на линчувањето започнало со формирањето на [[Национална асоцијација за унапредување на обоените луѓе|Националната асоцијација за унапредување на обоените луѓе]] (NAACP) во 1909 година. Во 1909 година имало 82 линчувања, а во 1929 година 10.<ref>Robert L. Zangrando, ''The NAACP crusade against lynching, 1909–1950'' (1980).</ref> ===Јавни претстави=== Во главните национални и локални медиуми од крајот на 19 век, „црнците постојано биле стереотипизирани како криминалци, дивјаци или комични фигури. Тие биле суеверни, мрзливи, насилни, неморални, предмет на потсмев и извор на опасност за цивилизираниот живот.“<ref>Eric Foner, "Introduction," to Rayford W. Logan ''The Betrayal of the Negro, from Rutherford B. Hayes to Woodrow Wilson'' (1997). [https://books.google.com/books?id=b0OQi4wQApMC&pg=PR14 p. xiv online]. Foner's 1997 introduction is paraphrasing the 1965 2nd edition of Logan's book.</ref> [[Букер Т. Вашингтон]], младиот претседател на колеџ од Алабама, станал познат по своите елоквентни предизвици кон крајно негативните стереотипи. Според неговиот биограф Роберт Џ. Норел, Вашингтон: :ги оспорувал идеолошките позиции на белите јужњаци на повеќе фронтови. Неговиот акцент на напредокот на црнците бил спротивен на инсистирањето на бела супериорност за црнечката дегенерација и криминалност. Неговата изјава за наклонетост и лојалност кон белите јужњаци му противречела на верувањето на белите националисти дека сите црнци биле етнички непријатели. Во исто време, Вашингтон им покажувал на белците од Северот дека тој и неговите сонародници црнци биле лојални, патриотски Американци, законски и заслужни наследници на толкувањето на демократските вредности од страна на Линколн.... Афроамериканците ја прифаќале суштински конкурентната природа на американското општество и сакале само правична можност да се докажат.<ref>{{cite book|first=Robert J. |last=Norrel|title=The House I Live In : Race in the American Century|url=https://books.google.com/books?id=DNiYbpqfqScC&pg=PA50|year=2005|publisher=Oxford UP|page=50|isbn=9780198023777}}</ref> ==Раководство== Голем дел од црнечкото политичко раководство во овој период доаѓало од свештенството и од ветераните на Унијата од Граѓанската војна. Белото политичко раководство било составено од ветерани и правници. Амбициозните млади црнци тешко станувале адвокати, со мал број исклучоци како [[Џејмс Т. Рапиер]], [[Арон Алпеорија Бредли]] и [[Џон Мерсер Лангстон]]. Високата класа меѓу црнечкото население во голема мера била [[мулат]]ска и била слободна уште пред војната. За време на Реконструкцијата, 19 од 22-та црнечки членови на Конгресот биле мулати. Овие побогати црнци со мешано потекло го претставувале мнозинството од водачите на движењето за граѓански права во 20 век.<ref>Ronald W. Walters and Robert C. Smith, ''African American Leadership'' (1999) p 13.</ref> Хан известувал дека мулатскиот елемент имал несразмерна моќ во црнечката политичка заедница во [[Јужна Каролина]] и [[Луизијана]].<ref>{{cite book|last=Hahn|first = Steven|title= A Nation Under Our Feet|date= 2003|page= 261|publisher = Harvard University Press|isbn = 9780674011694}}</ref> Многу од водачите, сепак, биле и темнокожи поранешни робови.<ref>Howard N. Rabinowitz, ''Race, Ethnicity, and Urbanization: Selected Essays'' (1994), p. 183</ref> ===Ана Џ. Купер=== Во 1892 година, [[Ана Џ. Купер]] (1858–1964) ја објавила книгата ''Глас од Југот: Од жена од Југот''. Таа довела до бројни говори во кои Купер повикувала на граѓански права и права на жените.<ref name=Washington>{{cite book|last=Washington|first=Mary Helen|title=A Voice from the South: Introduction|year=1988|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-506323-3|pages=xxvii–liv}}</ref> ''Глас од Југот: Од жена од Југот'' била една од првите артикулации на [[црнечки феминизам|црнечкиот феминизам]]. Книгата промовирала визија за самоопределување преку образование и општествено издигнување на афроамериканските жени. Нејзината централна теза била дека образовниот, моралниот и духовниот напредок на црните жени би ја подобрил општата положба на целата афроамериканска заедница. Таа тврдела дека насилната природа на мажите често била во спротивност со целите на високото образование, па затоа било важно да се поттикнуваат повеќе жени интелектуалки бидејќи тие би внеле повеќе префинетост во образованието.<ref name=Ritchie>{{cite book|last1=Ritchie|first1=Joy|title=Available Means: An Anthology of Women's Rhetoric(s)|year=2001|publisher=University of Pittsburgh Press|location=Pittsburgh, PA|isbn=978-0-8229-5753-9|pages=163–164|last2=Ronald|first2=Kate}}</ref> Ова гледиште било критикувано од некои како потчинување на [[Култ на домашноста|култот на вистинската женственост]] од 19 век, но други го означувале како еден од најважните аргументи за црнечкиот феминизам во 19 век.<ref name=Ritchie /> Купер го застапувала ставот дека должност на образованите и успешни црни жени било да им помагаат на своите помалку привилегирани врснички во остварувањето на нивните цели. Есеите во ''A Voice from the South'' обработувале различни теми, од расизмот и социоекономската реалност на црнечките семејства до управувањето со [[Епископска црква (Соединети Американски Држави)|Епископската црква]]. [[file:Frederick Douglass (circa 1879).jpg|thumb|Фредерик Даглас (1818–1895)]] ===Фредерик Даглас=== [[Фредерик Даглас]] (1818–1895), избеган роб, бил неуморен [[Аболиционизам во Соединетите Американски Држави|аболиционист]] пред војната. Подоцна бил автор, издавач, предавач и дипломат. Неговиот биограф тврдел: :Највлијателниот Афроамериканец од деветнаесеттиот век, Даглас изградил кариера будејќи ја совеста на Америка. Тој зборувал и пишувал во полза на различни реформски цели: правата на жените, умереноста, мирот, земјишната реформа, бесплатното јавно образование и укинувањето на смртната казна. Но најголемиот дел од своето време, огромниот талент и неисцрпната енергија ги посветил на ставањето крај на ропството и на обезбедувањето еднакви права за Афроамериканците. Тоа биле централните прашања на неговата долга реформска кариера. Даглас разбирал дека борбата за еманципација и еднаквост бара силна, постојана и непоколеблива агитација. И тој препознавал дека Афроамериканците морале да играат истакната улога во таа борба. Помалку од еден месец пред неговата смрт, кога еден млад црнец побарал совет за друг Афроамериканец кој штотуку го започнувал својот животен пат, Даглас без двоумење одговорил: „Агитирај! Агитирај! Агитирај!“<ref>Roy E. Finkenbine. "Douglass, Frederick"; [http://www.anb.org/articles/15/15-00186.html ''American National Biography Online'' 2000. Accessed March 16, 2016]</ref> ===Клучни личности=== * [[Норис Рајт Кјуни]] (1846–1898), синдикален организатор во [[Галвестон (Тексас)]] и претседател на [[Републиканска партија на Тексас|Републиканската партија на Тексас]]. * [[Тимоти Томас Форчун]] (1856–1928), новинар, издавач и основач на [[Национална афроамериканска лига|Националната афроамериканска лига]]. * [[Џон Мерсер Лангстон]] (1829–1897), адвокат од Вирџинија, претставник во [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]] и претседател на Вирџинскиот нормален и колегијален институт (денес [[Државен универзитет на Вирџинија]]). * [[Ајзак Маерс]] (1835–1891), синдикалец, основач на [[Национален трудов сојуз на обоените|Националниот трудов сојуз на обоените]]. * [[Роберт Смолс]] (1839–1915), херој на Армијата на Унијата во Граѓанската војна, претставник во [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]] од [[Јужна Каролина]] и основач на [[Републиканска партија на Јужна Каролина|Републиканската партија на Јужна Каролина]]. * [[Џозефин Сент Пјер Рафин]] (1842–1924), уредничка, организаторка, суфражетка и основачка на ''Woman's Era'', првиот весник создаден од и за афроамерикански жени. * [[Соџорнер Трут]] (1797–1883), говорничка и активистка. * [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915), просветен работник, автор и прв раководител на [[Универзитет Таскиги|Институтот Таскиги]]. * [[Ајда Б. Велс]] (1862–1931), новинарка, уредничка на весник и активистка. ==Хронологија== {{Main|Хронологија на движењето за граѓански права}} * 1863 — [[Прокламација за еманципација|Прокламацијата за еманципација]] ослободила три од вкупно четири милиони робови во периодот 1863–1865 година. * 1863 — Првиот црнец што станал претседател на колеџ бил [[Даниел Пејн]], на [[Универзитет Вилберфорс]], Охајо, кога установата преминала под контрола на Африканската методистичка епископска црква. * 1865 — Конгресот го основал [[Биро за ослободениците|Бирото за ослободениците]]. * 1865 — [[Тринаесетти амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави|Тринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] го укинал ропството во неколкуте преостанати погранични држави. * 1865 — [[Универзитет Шо|Институтот Шо]] бил основан во Рали, Северна Каролина, како прв [[историски црнечки колеџи и универзитети|историски црнечки колеџ]] (HBCU) на Југот. * 1865 — Секоја јужна држава усвоила [[Црнечки закони (Соединети Американски Држави)|црнечки закони]] што ги ограничувале ослободениците, кои биле ослободени, но сè уште не биле полноправни граѓани; Бирото за ослободениците го спречувало спроведувањето на овие закони. * 1865 — Универзитетот Атланта бил основан од Американската мисионерска асоцијација. * 1866 — Бил донесен [[Закон за граѓански права од 1866 година]], со кој се утврдило дека сите лица родени во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] се граѓани. * 1866 — Првото поглавје на [[Кју-клукс-клан]] било основано во [[Пуласки (Тенеси)]], како паравоена бунтовничка група составена од бели ветерани од Конфедеративната армија, со цел да ја наметнува белата надмоќ. * 1866 — Бил формиран полкот на американската армија познат како Бафало војници (Афроамериканци). * 1866 — [[Линколнов институт]] (подоцна преименуван во Универзитет Линколн) бил основан од црни војници на Унијата кои се вратиле од војната. * 1867 — [[Универзитет Хауард]] бил основан во Вашингтон. Бил финансиран од федералната влада. * 1868 — [[Четиринаесетти амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави|Четиринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] гарантирал државјанство и барал државните власти да обезбедат [[законска постапка]] и [[Клаузула за еднаква заштита|еднаква заштита]]. * 1870 — [[Петнаесетти амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] спречил ограничување на избирачкото право врз основа на раса, боја на кожа или претходен статус на ропство. * 1870 — [[Хирам Родс Ревелс]] станал првиот црнец член на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот]], а [[Џозеф Рејни]] станал првиот црнец член на [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]]. * 1870 — Афроамериканскиот полициски службеник [[Вајат Аутло]] од Греам, Северна Каролина, бил линчуван од ККК. * 1871 — Бил донесен американскиот [[Закон за граѓански права од 1871 година]], познат и како Законот против Кланот. * 1872 — [[П. Б. С. Пинчбек]] положил заклетва како прв црнец гувернер на држава во Соединетите Американски Држави. * 1873 — Во случајот ''Slaughterhouse Cases'', Врховниот суд на САД одлучил државните закони да не подлежат на Четиринаесеттиот амандман. * 1873 — [[Масакр во Колфакс|Масакрите во Колфакс]] и [[Масакр во Кушата|Кушатските масакри]] — убиства на црни и бели републиканци во Луизијана. * 1874 — Биле основани паравоени групи што дејствувале како „воено крило на Демократската партија“: Белата лига во Луизијана и Црвени кошули во Мисисипи, Северна Каролина и Јужна Каролина. Тие ги тероризирале црнците и републиканците, ги отстранувале од функциите, убивале некои од нив, ги нарушувале собирите и го потиснувале гласањето. * 1875 — [[Закон за граѓански права од 1875 година]] станал закон. * 1876 — Се случил [[Масакр во Хамбург|Масакрот во Хамбург]], кога локални жители се побуниле против Афроамериканци кои се обидувале да го прослават [[Ден на независноста (САД)|4 Јули]]; биле убиени афроамериканскиот полициски началник Џејмс Кук и уште пет ослободеници. * 1877 — Со [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] федералните трупи биле повлечени од Југот, со што завршила Реконструкцијата. * 1879 — Егзодусот од 1879 година, при кој илјадници Афроамериканци се преселиле во Канзас. * 1880 — Во случајот ''[[Страудер против Западна Вирџинија]]'', {{ussc|100|303}},{{efn|name=fn3}} Врховниот суд пресудил дека црнците не можеле да бидат исклучени од поротите. * 1880-ти — Сегрегација на јавниот превоз. Тенеси вовел одвоени железнички вагони, а потоа следеле Флорида (1887), Мисисипи (1888), Тексас (1889), Луизијана (1890), Алабама, Кентаки, Арканзас и Џорџија (1891), Јужна Каролина (1898), Северна Каролина (1899), Вирџинија (1900), Мериленд (1904) и Оклахома (1907). * 1881 — [[Букер Т. Вашингтон]] го отворил [[Универзитет Таскиги|Нормалниот и индустриски институт Таскиги]] (HBCU) во [[Таскиги, Алабама]]. * 1883 — Врховниот суд на Соединетите Американски Држави го поништил Законот за граѓански права од 1875 година како неуставен. Судот прогласил дека Четиринаесеттиот амандман им забранувал дискриминација на државите, но не и на поединечните граѓани. * 1885 — Дворасна популистичка коалиција накратко дошла на власт во Вирџинија. * 1885 — Афроамериканецот Семјуел Дејвид Фергусон бил ракоположен за епископ на [[Епископска црква (Соединети Американски Држави)|Епископската црква]]. * 1886 — [[Норис Рајт Кјуни]] станал претседател на [[Републиканска партија на Тексас|Републиканската партија на Тексас]], најмоќната функција што ја извршувал некој Афроамериканец на Југот во текот на 19 век. * 1890 — Мисисипи усвоил нов устав што фактички ги лишувал повеќето црнци од избирачко право (преку [[данок за гласање]], услови за престој и [[тест за писменост|тестови за писменост]]). * 1892 — [[Ајда Б. Велс]] го објавила својот памфлет ''Јужните ужаси: Законот за линч во сите негови фази''. * 1893 — [[Ајда Б. Велс]], [[Фредерик Даглас]], [[Ирвин Гарланд Пен]] и [[Фердинанд Ли Барнет]] го објавиле делото ''Причината зошто обоениот Американец не е на Светската колумбиска изложба'' и протестирале против исклучувањето на црнците од [[Светска колумбиска изложба|Светскиот саем во Чикаго]]. * 1895 — [[Букер Т. Вашингтон]] го одржал својот говор [[Атлантски компромис]] на [[Изложба на памучните држави и меѓународна изложба]] во [[Атланта, Џорџија|Атланта, Џорџија]]. * 1895 — [[В. Е. Б. Дибоа]] станал првиот Афроамериканец што добил докторска титула (Ph.D.) од [[Универзитет Харвард|Харвард]]. * 1896 — Рајт Кјуни бил сменет од функцијата претседател на Републиканската партија на Тексас. * 1896 — Во случајот ''[[Плеси против Фергусон]]''{{efn|name=fn1}} Врховниот суд ја потврдил [[расна сегрегација|расната сегрегација]] на јавните установи според принципот „одвоени, но еднакви“. [[Категорија:Страници со непрегледан превод]] a0xs2juo8kfl22wlv4arvlm32w0r83b 5571544 5571538 2026-06-04T11:24:48Z Тиверополник 1815 5571544 wikitext text/x-wiki '''Движењето за граѓански права (1865–1896)''' — движење кое имало за цел да ја отстрани [[Расизам|расната дискриминација]] против [[Афроамериканци|Афроамериканците]], да ги подобри нивните образовни и работни можности и да ја воспостави својата изборна моќ, веднаш по укинувањето на [[Ропството во САД|ропството во Соединетите Американски Држави]]. Периодот од 1865 до 1895 година бележи огромна промена во судбината на црната заедница по отстранувањето на ропството на [[Југ (САД)|Југот]]. Веднаш по [[Американска граѓанска војна|Американската граѓанска војна]], федералната влада започнала програма позната како Реконструкција, која имаала за цел обнова на државите од поранешната [[Конфедеративни Американски Држави|Конфедерација]]. Федералните програми, исто така, обезбедиле помош на поранешните робови и се обиделе да ги интегрираат во општеството како граѓани. И за време и по овој период, црнците добиле значителна политичка моќ и многу од нив биле во можност да се префрлат од крајна сиромаштија во сопственост на земјиште. Во исто време, незадоволството од овие придобивки кај многу белци резултирало со невидена кампања на насилство што ја спровеле локалните ограноци на [[Ку-клукс-клан]], а во 1870-тите ја спровеле паравоени групи како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]]. Во 1896 година, [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд]] пресудил во ''Плеси против Фергусон'', 163 американски долари, {{Efn|name=fn1}} значаен случај со кој се потврдува „одделната, но еднаква“ расна сегрегација како уставна. Тоа било многу значаен удар за граѓанските права, бидејќи правниот, социјалниот и политичкиот статус на црното население достигнало најниска точка. Од 1890 до 1908 година, почнувајќи од Мисисипи, јужните држави донеле нови устави и закони со кои им се одзело правото на глас на повеќето црнци и се исклучувале од политичкиот систем, статус кој во многу случаи бил одржуван и во 1960-тите. Голем дел од раното реформско движење во текот на овој период било предводено од радикалните републиканци, фракција на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]] . До крајот на 19 век, со лишувањето од право на глас во тек за целосно исклучување на црнците од политичкиот систем, таканареченото движење „лили-бело“ исто така значително ја ослабнало моќта на преостанатите црнци во партијата. Најважните лидери за граѓански права во овој период биле [[Фредерик Даглас]] (1818–1895) и [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915). == Реконструкција == [[Податотека:FreedmenVotingInNewOrleans1867.jpeg|мини|Слободни луѓе гласаат во Њу Орлеанс, 1867 година]] Реконструкцијата траела од Прогласот за еманципација на Линколн од 1 јануари 1863 година до [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] од 1877 година. Главните проблеми со кои се соочил претседателот [[Абрахам Линколн]] биле статусот на поранешните робови (наречени „ослободени луѓе“), лојалноста и граѓанските права на поранешните бунтовници, статусот на 11-те поранешни конфедеративни држави, овластувањата на федералната влада потребни за да се спречи идна граѓанска војна и обемот на моќта на Конгресот наспроти силата на претседателот. Сериозните закани од гладување и раселување на невработените слободни луѓе биле пресретнати од првата голема федерална агенција за помош, Бирото за слободни луѓе, управувано од Армијата. Исто така биле донесени три „амандмани за реконструкција“ за проширување на граѓанските права за црните Американци: Тринаесеттиот амандман го забранил ропството; Четиринаесеттиот амандман гарантирал еднакви права за сите и државјанство за црнците; Петнаесеттиот амандман спречил расата да се употребува за лишување од право на глас на мажите. Од понепосредна корист од уставните амандмани станале законите донесени од Конгресот со кои ѝ се дозволило на федералната влада, преку новото Министерство за правда и преку федералните судови, да ги спроведува новите граѓански права, дури и доколку државните влади го игнорирале проблемот. Овде спаѓале Законите за спроведување од 1870-71 година и [[Закон за граѓански права (1875)|Законот за граѓански права]] од 1875 година. Поранешните Конфедерации останале под контрола на повеќето јужни држави повеќе од две години, но тоа се променило кога радикалните републиканци ја презеле контролата врз Конгресот на изборите во 1866 година. Претседателот [[Ендру Џонсон]], кој барал лесни услови за повторно обединување со поранешните бунтовници, бил практично немоќен; тој избегнал со еден глас отстранување преку импичмент. Конгресот им дал право на глас на црнците и привремено ги суспендирал многу поранешни лидери на Конфедерацијата од правото да држат функции. Новите републикански влади дошле на власт врз основа на коалиција на слободни луѓе заедно со Карпетбегери (новодојденци од Северот) и Скалаваги (домородни бели јужњаци). Тие биле поддржани од американската армија. Противниците тврделе дека се корумпирани и ги кршат правата на белците. Држава по држава ја изгубиле власта од конзервативно-демократската коалиција, која ја презела контролата преку насилство и измама врз целиот Југ до 1877 година. Како одговор на Радикалната реконструкција, [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]] (ККК) се појавил во 1867 година како организација на белата супремација која се спротивставувала на граѓанските права на црнците и на републиканското владеење. Енергичното спроведување на Законот за Ку Клукс Клан од 1870 година од страна на претседателот Јулисес Грант го затворил Кланот, а тој се распуштил. Но, од 1868 година, изборите во многу јужни држави биле сè повеќе опкружени со насилство за да се потисне гласањето на црнците. Пушкачките клубови имале илјадници членови. Во 1874 година, се појавилепаравоени групи, како што се [[Црвени кошули (САД)|Црвените кошули]] и [[Бела Лига (САД)|Белата лига]] и отворено работеле на заплашување и насилство за да го потиснат гласањето на црнците и да ја нарушат Републиканската партија за да ја вратат белата политичка моќ во државите низ Југот. Рејбл ги опишал како „воена рака на Демократската партија“. Реконструкцијата завршила по спорните [[Претседателски избори во САД (1876)|избори во 1876 година]] помеѓу републиканскиот кандидат [[Радерфорд Б. Хејс]] и демократскиот кандидат [[Семјуел Џ. Тилден]]. Со компромис, Хејс ја освоил [[Белата куќа]], федералната влада ги повлекла своите трупи од Југот, препуштајќи им ги ослободените луѓе на белите конзервативни демократи, кои ја вратиле власта во државните влади. == Егзодусот во Канзас == По завршувањето на Реконструкцијата, голем број на црнци се плашеле од [[Ку-клукс-клан|Ку Клукс Клан]], Белата лига и законите на Џим Кроу, кои продолжиле да ги прават граѓани од втор ред. Мотивирани од важни личности како што е Бенџамин „Пап“ Синглтон, дури четириесет илјади го напуштиле [[Југ (САД)|Југот]] за да се населат во Канзас, [[Оклахома]] и [[Колорадо]]. <ref>{{Наведување|title=Benjamin "Pap" Singleton|url=https://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010311150107/http://www.pbs.org/weta/thewest/people/s_z/singleton.htm|archivedate=March 11, 2001|access-date=2007-10-19}}</ref> Ова била првата општа миграција на црнци по Граѓанската војна. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51|title=Black Migration in America: A Social Demographic History|last=Johnson|first=Daniel Milo|publisher=[[Duke University Press]]|year=1981|isbn=978-0-8223-0449-4|pages=[https://archive.org/details/blackmigrationin0000john/page/51 51]}}</ref> Во 1880-тите, црнците купиле повеќе од 81 км<sup>2</sup> земја во [[Канзас]] а неколку од населбите направени во тоа време (на пр. Никодим, Канзас, која е основана во 1877 година) сè уште постојат и денес. Многу црнци го напуштиле Југот верувајќи дека добиваат слободен премин до Канзас, само за да останат заглавени во [[Сент Луис|Сент Луис, Мисури]]. Црквите на црнците во Сент Луис, заедно со источните филантропи, го формирале Одборот за помош на обоените и Здружението за помош на слободните луѓе од Канзас за да им помогнат на оние што се заглавени во Сент Луис да стигнат до Канзас. Една посебна група била ''Егзодусот од Канзас'', која се состоела од шест илјади црнци кои се преселиле од [[Мисисипи]], [[Луизијана]] и [[Тексас]] во Канзас. <ref>{{Наведена книга|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|last=Painter|first=Nell Irvin|publisher=[[W.W. Norton & Company]]|year=1992|isbn=978-0-393-00951-4|pages=184|author-link=Nell Irvin Painter}}</ref> Многумина во Луизијана биле инспирирани да ја напуштат државата кога Уставната конвенција на Луизијана од 1879 година одлучила дека правото на глас е прашање на државната, а не на федералната влада, со што се отворил патот за лишување од правото на глас на црното население во Луизијана. <ref name="africana">{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722|title=Africana: The Encyclopedia of the African and African American Experience|last=Gates|first=Henry Louis|publisher=[[Basic Civitas Books]]|year=1999|isbn=978-0-465-00071-5|pages=[https://archive.org/details/africanaencyclop00appi/page/722 722]|author-link=Henry Louis Gates}}</ref> Егзодусот не бил универзално пофален од Афроамериканците; всушност, Фредерик Даглас станал критичар. <ref>{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150|title=I Too Am America: Documents from 1619 to the Present|last=Romero|first=Patricia W.|publisher=[[Publishers Agency]]|year=1968|isbn=978-0-87781-206-7|pages=[https://archive.org/details/itooamamericadoc0000unse/page/150 150]}}</ref> Даглас сметал дека движењето е ненавремено и лошо организирано. <ref>{{Наведена книга|title=Bound for the Promised Land: African American Religion and the Great Migration|last=Sernett|first=Milton C.|publisher=[[Duke University Press]]|year=1997|isbn=978-0-8223-1993-1|pages=14}}</ref> == Политичка организација == [[Податотека:First_Colored_Senator_and_Representatives.jpg|мини|Прв обоен сенатор и претставници: сенаторот Хирам Ревелс (републиканец од Мисисипи), претставникот Бенџамин Тарнер (републиканец од Алабама), Роберт Деларж (републиканец од Јужна Каролина), Џосаја Волс (републиканец од Флорида), Џеферсон Лонг (републиканец од Џорџија), Џозеф Рејни и Роберт Б. Елиот (републиканец од Јужна Каролина), 1872 година]] Црнците низ Југот добиле право на глас во 1867 година и се приклучиле на Републиканската партија. Типичната организација била преку Лигата на Унијата, тајно друштво организирано локално, но промовирано од националната Републиканска партија. [[Ерик Фонер]] напишал: : До крајот на 1867 година, се сметаше дека практично секој црн гласач на Југот се запишал во Унијатската Лига, Лојалистичката Лига или некоја еквивалентна локална политичка организација. Состаноците генерално се одржувале во црна црква или училиште. <ref>Eric Foner, "Black Reconstruction Leaders at the Grass Roots" in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=QB-Y2Ejlp9oC&pg=PA221|title=Black Leaders of the Nineteenth Century|publisher=University of Illinois Press|year=1991|isbn=9780252062131|editor-last=Leon F. Litwack|page=221|editor-last2=August Meier}}</ref> Унијатската Лига промовирале организации слични на милиција во кои црнците се здружувале за да се заштитат од тоа да бидат нападнати еден по еден од страна на вознемирувачите. На членовите не им било дозволено да гласаат за Демократската листа. Лигите на Унијата и сличните групи биле подложени на насилен напад од ККК по 1869 година и во голема мера пропаднале. Подоцнежните напори за оживување на Лигата на Унијата не успеале. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=9es8ZKgQuA0C&pg=PA2|title=The Union League Movement in the Deep South: Politics and Agricultural Change During Reconstruction|last=Fitzgerald|first=Michael W.|publisher=LSU Press|year=2000|isbn=9780807126332|pages=2–8, 235, 237}}</ref> Црните министри го сочинувале поголемиот дел од црното политичко водство, заедно со новодојденците кои биле слободни црнци на Северот пред Граѓанската војна. Многу градови имале црни весници кои ги објаснувале проблемите и ја обединувале заедницата. === Фракционализам === Во држава по држава низ Југот, се појавила поларизација во Републиканската партија, при што црнците и нивните сојузници „[[карпетбагер]]“ ја формирале црно-кафеавата фракција, која се соочила со целосно белата „лили-бела“ фракција на локалните бели скалаваги републиканци. (Условите за фракциите станале вообичаени по 1888 година, една деценија по завршувањето на Реконструкцијата.) Црнците го сочинувале мнозинството републикански гласачи, но добиле мал дел од покровителството. Тие барале повеќе. Хан ги објаснува чекорите што ги презеле: : Црната асертивност... се сврте кон локалната политичка моќ и независност и почна да гради нов политички идентитет. Црните работници ги повикаа на одговорност лидерите на белата партија. Тие се префрлија на контрола на окружната и окружната партиска машинерија. Ги отфрлија кандидатите за функции од белата раса и ги заменија со црнци. Номинираа целосно црни изборни листи. Црно-кафеавиот елемент обично победувал во фракциската битка, но како што скалавагите ги губеле внатрепартиските битки, многумина почнале да гласаат за конзервативните или демократските билети. Републиканската партија станувала „сè поцрна и поцрна со текот на времето“, бидејќи ги губела белите гласачи. Најдраматичната епизода била Брукс-Бакстерската војна во Арканзас во 1874 година. Мајкл Лес Бенедикт напишал: „Секоја современа историја на Реконструкцијата го нагласува нејзиниот [фракционализам] придонес кон колапсот на јужниот републиканец“. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=n0ngj_9Dy6AC&pg=PA247|title=Preserving the Constitution: Essays on Politics and the Constitution in the Reconstruction Era|last=Benedict|first=Michael Les|publisher=Fordham University Press|year=2006|isbn=9780823225538|page=247}}</ref> Во однос на расните прашања, Сара Вулфолк Вигинс напишала: : Белите републиканци, како и демократите, бараа гласови од црнците, но неволно ги наградуваа црнците со номинации за функции само кога беше потребно, дури и тогаш резервирајќи ги поизборните позиции за белците. Резултатите беа предвидливи: овие гестови на половина леб не ги задоволија ниту црнците ниту белите републиканци. Фаталната слабост на Републиканската партија во Алабама, како и на други места на југот, беше нејзината неспособност да создаде дворасна политичка партија. И додека беа на власт дури и кратко, тие не успеаја да ги заштитат своите членови од демократскиот терор. Републиканците во Алабама постојано беа во дефанзива, вербално и физички. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=nv9mBgAAQBAJ&pg=PA134|title=The Scalawag In Alabama Politics, 1865-1881|last=Wiggins|first=Sarah Woolfolk|publisher=University of Alabama Press|year=1977|isbn=9780817305574|page=134}}</ref> === Популизам === Во 1894 година, бран на аграрни немири ги зафатило регионите со памук и тутун на Југот. Најдраматичниот ефект се случил во Северна Каролина, каде што сиромашните бели земјоделци кои ја сочинувале Популистичката партија формирале работна коалиција со Републиканската партија, тогаш во голема мера контролирана од црнците во низините и сиромашните белци во планинските области. Тие ја презеле контролата врз државното законодавство и во 1894 и во 1896 година, а гувернерската функција во 1896 година. Државното законодавство ги намалило барањата за имот, проширувајќи го правото на глас за белото мнозинство во државата, како и за црнците. Во 1895 година, Законодавното собрание ги наградило своите црни сојузници со покровителство, именувајќи 300 црни магистрати во источните области, како и заменик-шерифи и градски полицајци. Тие исто така добиле и одредено федерално покровителство од конгресменот на коалицијата и државно покровителство од гувернерот. Решени да ја вратат власта, белите демократи започнале кампања заснована на белата приврзаност и страв од мешано размножување. Изборната кампања за бела приврзаност во 1898 година била успешна, а демократите ја вратиле контролата врз државното законодавство. Но, Вилмингтон, најголемиот град и град со црно мнозинство, избрал дворасна фузионистичка влада, со бел градоначалник и две третини од градскиот совет составени од белци. Демократите веќе планирале да ја соборат владата доколку ги изгубат изборите и продолжиле со востанието во Вилмингтон од 1898 година. Демократите ги избркале црнците и фузионистичките службеници од градот, напаѓајќи го единствениот црн весник во државата; белите толпи ги нападнале црните области во градот, убивајќи и повредувајќи многумина, и уништувајќи домови и бизниси изградени по војната. <ref>Kirshenbaum, Andrea Meryl, {{Наводник+полунаводник}}The Vampire That Hovers Over North Carolina': Gender, White Supremacy, and the Wilmington Race Riot of 1898", ''Southern Cultures'' 4#3 (1998), pp. 6–30 [http://muse.jhu.edu/login?auth=0&type=summary&url=/journals/southern_cultures/v004/4.3.kirshenbaum.html online] </ref> Се проценува дека 2100 црнци го напуштиле градот трајно, оставајќи го град со бело мнозинство. Немало понатамошни бунтови во ниту една јужна држава што имало успешна црно-популистичка коалиција на државно ниво. Во 1899 година, законодавството на Северна Каролина, доминирано од белите демократи, усвоило амандман за правото на глас со кој им се одзело правото на глас на повеќето црнци. Тие во голема мера нема да ја вратат моќта на глас сè до усвојувањето на федералниот [[Закон за право на глас (1965)|Закон за право на глас]] од 1965 година. == Економски и социјални услови == Големото мнозинство црнци во овој период работеле како земјоделци. Меѓу нив имало четири главни групи, од кои три работеле за бели земјопоседници: закупувачи на земјиште, делење земјоделски култури и земјоделски работници. Четвртата група биле црнците кои поседувале свои фарми и до одреден степен биле независни од белата економска контрола. === Урбани елементи === Југот имал релативно малку градови од која било големина во 1860 година, но за време на војната, а и потоа, бегалци, и црни и бели, започнале да се населуваарт од руралните области. Растечкото црно население создало лидерска класа составена од министри, професионалци и бизнисмени. Овие лидери обично ги ставале граѓанските права како висок приоритет. Големото мнозинство црнци во урбана Америка биле неквалификувани или нискоквалификувани работници од работничка класа. Историчарот Август Мајер напишал: : Од крајот на 1880-тите години имаше извонреден развој на црнечкиот бизнис - банки и осигурителни компании, погребални претпријатија и продавници на мало... Тоа се случи во време кога црнечките бербери, кројачи, угостители, железнички работници, црни ковачи и други занаетчии ги губеа своите бели клиенти. Во зависност од црнечкиот пазар, промоторите на новите претпријатија природно го одржуваа духот на расна самопомош и солидарност. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=masKS7ZroY0C&pg=PA139|title=Negro Thought in America, 1880-1915: Racial Ideologies in the Age of Booker T. Washington|last=Meier|first=August|publisher=University of Michigan Press|year=1988|isbn=978-0472061181|page=139|orig-year=1963}}</ref> <ref>For detailed national report on the numbers of black businessmen and their finances in 1890, see Andrew F. Hilyer, "The Colored American in Business", pp. 13–22, in {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=oeBtAAAAMAAJ|title=Proceedings of the National Negro Business League: Its First Meeting Held in Boston, Massachusetts, August 23 and 24, 1900|last=|year=1901}}</ref> ==== Мемфис ==== [[Податотека:Black_Americans_attacked_in_Memphis_Riot_of_1866.jpg|мини|400x400пкс|Црнците во Мемфис под напад, ''Харперс Викли'', 26 мај 1866 година]] За време на војната, илјадници робови побегнале од руралните плантажи до границите на Унијата, а Армијата воспоставила камп за шверцување стоки веднаш до [[Мемфис (Тенеси)|Мемфис]], [[Тенеси]]. До 1865 година, во градот имало 20.000 црнци, што претставува седумкратно зголемување во однос на 3.000 пред војната. Присуството на војници од црните сојузници било негодувано од ирските католици во градот, кои се натпреварувале со црнците за работни места за неквалификувана работна сила. Во 1866 година, имало големи немири при што белците нападнале црнци. Четириесет и пет црнци биле убиени, а речиси двојно повеќе ранети; голем дел од нивните импровизирани живеалишта биле разрушени. До 1870 година, црното население броело 15.000 жители во градот од вкупно 40.226 жители. <ref name="Ryan" /> Роберт Рид Чрч (1839–1912), ослободен човек, бил првиот црн милионер на Југот. <ref>{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=NCHX6P8ETI0C&pg=PA49|title=African-American Business Leaders and Entrepreneurs|last=Kranz|first=Rachel|publisher=Infobase|year=2004|isbn=9781438107790|pages=49–51}}</ref> Тој го стекнал своето богатство од шпекулации со градски недвижности, голем дел од него откако Мемфис се раселил по епидемијата на [[жолта треска]]. Тој ја основал првата банка во градот во сопственост на црнец, „Штедилница Солвент“, осигурувајќи дека црната заедница може да добива кредити за основање бизниси. Тој бил длабоко вклучен во локалната и националната републиканска политика и го насочувал покровителството кон црната заедница. Неговиот син станал голем политичар во Мемфис. Тој бил лидер на црното општество и добротвор во бројни каузи. Поради намалувањето на градското население, црнците добиле други можности. Тие биле вработени во полициските сили како патролни полицајци и ги задржале местата во нив до 1895 година, кога наметнатата сегрегација ги принудила да си заминат. ==== Атланта ==== [[Историја на Атланта|Атланта, Џорџија]] била разурната во војната, но како голем железнички центар брзо се обновила по неа, привлекувајќи многу мигранти од руралните области. Од 1860 до 1870 година округот Фултон (чиј административен центар била Атланта) повеќе од двојно го зголемил населението, од 14.000 на 33.000 жители. Во модел што се забележувал низ целиот Југ, многу ослободени луѓе се преселувале од плантажите во градови за работа и за создавање свои заедници. Округот Фултон преминал од 20,5% црно население во 1860 година на 45,7% во 1870 година.<ref>[http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303160835/http://mapserver.lib.virginia.edu/index.html|date=2016-03-03}} University of West Virginia, Historical Census Browser, 1860 census.</ref> Атланта брзо станала водечки национален центар на црното образование. Факултетите и студентите создавале поддржувачка средина за дискусии и активизам за граѓански права. [[Универзитет Кларк Атланта#Атланта Универзитет|Атланта Универзитет]] бил основан во 1865 година. Претходникот на [[Морхаус колеџ]] бил отворен во 1867 година, [[Универзитет Кларк Атланта#Кларк Универзитет|Кларк Универзитет]] бил отворен во 1869 година. Она што денес е [[Спелман колеџ]] било отворено во 1881 година, а [[Морис Браун колеџ]] во 1885 година. Ова било еден од неколкуте фактори што придонеле за создавање на една од најстарите и најдобро воспоставени [[афроамериканска горна класа|афроамерикански елити]] во Атланта. ==== Филаделфија ==== [[Историја на Филаделфија|Филаделфија, Пенсилванија]] била еден од најголемите градови северно од линијата Мејсон–Диксон и привлекувала многу слободни црни луѓе пред Граѓанската војна. Тие главно живееле во населбите Саутворк и Мојаменсинг. До 1890-тите, овие населби стекнале негативна репутација во однос на криминал, сиромаштија и смртност.<ref>Roger Lane, ''William Dorsey's Philadelphia and Ours: On the Past and Future of the Black City in America'' (1991).</ref> В.Е.Б. Ду Боа, во својата пионерска социолошка студија ''The Philadelphia Negro'' (1899), ги поткопал стереотипите со емпириски докази. Тој го оформил својот пристап кон сегрегацијата и нејзиното негативно влијание врз животите и репутацијата на црните луѓе. Резултатите го навеле Ду Боа да заклучи дека расната интеграција била клучот за демократска еднаквост во американските градови.<ref>Martin Bulmer, "W. E. B. Du Bois as a Social Investigator: The Philadelphia Negro, 1899," in Martin Bulmer, Kevin Bales, and Kathryn Kish Sklar, eds. ''The Social Survey in Historical Perspective, 1880–1940'' (1991) pp 170-88.</ref> == Образование == Афроамериканската заедница водела долготрајна борба за квалитетно јавно образование. Историчарката Хилари Грин навела дека тоа „не било само борба за пристап до писменост и образование, туку и борба за слобода, државјанство и нов повоен општествен поредок“.<ref>Hilary Green, ''Educational Reconstruction: African American Schools in the Urban South, 1865–1890'' (Fordham University Press, 2016), p. 15.</ref> Црната заедница и нејзините бели поддржувачи на север нагласувале дека образованието било клучна основа за воспоставување еднаквост во граѓанските права.<ref>Foner, ''Reconstruction'', pp. 96–102, 144–46, 322.</ref> [[Антиописменувачки закони|Антиписменувачките закони]] за слободните и поробените црни луѓе биле во сила во многу јужни држави од 1830-тите,<ref>Williams, Heather Andrea, ''[[Self-Taught: African American Education in Slavery and Freedom]]'' (U of North Carolina Press, 2009).</ref> што создало широка неписменост и ја направило итна потребата од нови образовни можности, вклучувајќи приватни и јавни училишта финансирани од државни даноци. За време на Реконструкцијата биле донесени соодветни закони, но спроведувањето било слабо во руралните области и нерамномерно во градовите. По крајот на Реконструкцијата, финансирањето било ограничено, но локалната црна заедница и национални религиозни организации помогнале. Интегрираните јавни училишта значеле дека локалните бели наставници имале раководна улога и тие не биле доверливи за црната заедница. Црното раководство генерално поддржувало одделни, целосно црни училишта.<ref>{{cite book|first=Betty |last=Jamerson Reed|title=School Segregation in Western North Carolina: A History, 1860s-1970s|url=https://books.google.com/books?id=l2oFNmUlEn8C&pg=PA21|year=2011|publisher=McFarland|page=21|isbn=9780786487080}}</ref><ref>{{cite book|first=Nell Irvin |last=Painter|title=Exodusters: Black Migration to Kansas After Reconstruction|url=https://books.google.com/books?id=dtXECQAAQBAJ&pg=PA49|year=1992|pages=49–51|publisher=W. W. Norton & Company |isbn=9780393352511}}</ref> Заедницата сакала црни директори и наставници, или (во приватни училишта) силно поддржувачки бели лица спонзорирани од северни цркви. Јавните училишта биле сегрегирани низ целиот Југ за време и по Реконструкцијата, па сè до 1950-тите. Њу Орлеанс бил делумен исклучок: училиштата таму најчесто биле интегрирани за време на Реконструкцијата.<ref>Harlan, Louis R. (1962), "Desegregation in New Orleans Public Schools During Reconstruction." ''American Historical Review'' 67#3: 663–675. [https://www.jstor.org/stable/1844107 in JSTOR]</ref> За време на Реконструкцијата, [[Биро за ослободеници|Бирото за ослободеници]] отворило 1000 училишта низ Југот за црни деца со федерални средства. Запишувањето било големо и ентузијастично. До крајот на 1865 година, повеќе од 90.000 ослободени лица биле запишани како ученици. Наставната програма била слична на онаа во северните училишта.<ref>{{cite book |first=James D. |last=Anderson |title=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=1988 |isbn=978-0-8078-1793-3 |title-link=The Education of Blacks in the South, 1860–1935 }}</ref> По крајот на Реконструкцијата, државното финансирање за црните училишта било минимално, а условите биле лоши.<ref>Harlan, Louis R. (1958), ''Separate and Unequal: Public School Campaigns and Racism in the Southern Seaboard States, 1901–1915'', pp. 3–44 [https://www.questia.com/library/89767620/separate-and-unequal-public-school-campaigns-and online].</ref> Многу наставници од Бирото за ослободеници биле образовани жени од северните држави, мотивирани од религија и аболиционизам. Половина од наставниците биле јужни белци; една третина биле црни луѓе, а една шестина северни белци.<ref>{{cite book |first=Ronald E. |last=Butchart |title=Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876 |location=Chapel Hill |publisher=University of North Carolina Press |year=2010 |isbn=978-0-8078-3420-6 |url=https://books.google.com/books?id=bLxx14deoRcC }}</ref> Црните мажи малку ги надминувале црните жени по број. Платата била главната мотивација, освен кај северните наставници кои биле поддржани од хуманитарни организации. Како група, само црниот кадар бил посветен на расна еднаквост и тие најчесто останувале во наставата.<ref>{{cite web |first=Michelle A. |last=Krowl |title=Review of Butchart, Ronald E., ''Schooling the Freed People: Teaching, Learning, and the Struggle for Black Freedom, 1861–1876'' |work=H-SAWH, H-Net Reviews |date=September 2011 |url=https://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=32584 }}</ref> === Средно и високо образование === Речиси сите колеџи на Југот биле строго издвоени; мал број северни колеџи прифаќале црни студенти. Приватни училишта биле основани низ Југот од цркви, особено северни деноминации, за да обезбедат образование по основното ниво. Тие се фокусирале на средно образование и делумно на колеџ ниво.<ref>Brooks, F. Erik, and Glenn L. Starks. ''Historically Black Colleges and Universities: An Encyclopedia'' (Greenwood, 2011), pp. 11–132, describes the 66 colleges opened by 1900; most are still active today.</ref> Школарината била ниска, па црквите и организации често ги финансирале училиштата и наставниците. Најголемата организација била [[Американско мисионерско здружение]], поддржано од конгрегациските цркви од Нова Англија.<ref name="Joe M. Richardson 1986">Richardson, Joe M. (1986), ''Christian Reconstruction: The American Missionary Association and Southern Blacks, 1861–1890''.</ref> Во 1900 година, северни цркви и организации управувале со 247 училишта за црни луѓе низ Југот, со буџет од околу 1 милион долари. Вработувале 1600 наставници и образувале 46.000 ученици.<ref name="Joe M. Richardson 1986"/><ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|author=Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон, Вирџинија]]|year=1901|page=59}}</ref> На колеџ ниво најистакнати биле [[универзитет Фиск]] во Нешвил, [[Атлантски универзитет|Атланскиот универзитет]], и [[Хемптонски Институт|Хемптонскиот институт]]. Неколку биле основани и на север. [[Универзитет Хауард|Универзитетот Хауард]] бил федерално управуван во Вашингтон. Во 1890 година, Конгресот го проширил земјишниот грант систем за да вклучи државно финансирани колеџи на Југот. Тој барал јужните држави со сегрегирани системи да основаат црни колеџи како институции со земјишен грант. Хемптонскиот земјоделски институт имал национално значење бидејќи поставил стандарди за индустриско образование.{{sfn|Anderson|1988|pp=33-78}} Од уште поголемо влијание имал [[Универзитет Таскиги|училиштето за обоени наставници во Таскиги]], основано во 1881 година во Алабама и водено од Хемптонскиот студент [[Букер Т. Вашингтон]] до неговата смрт во 1915 година. Во 1900 година имало мал број црни студенти на колеџско ниво.<ref>{{cite book|last=Freeman|first=Kassie|title=African American Culture and Heritage in Higher Education Research and Practice|url=https://books.google.com/books?id=OzweC0P6k2YC&pg=PA146|year=1998|page=146|publisher=Bloomsbury Academic |isbn=9780275958442}}</ref> Само 22 црни лица дипломирале на колеџ пред Граѓанската војна. [[Оберлин колеџ]] во Охајо бил пионер и го дипломирал првиот црн студент во 1844 година.<ref>{{cite book|last=Hornsby|first=Alton|title=Black America: A State-by-State Historical Encyclopedia|url=https://books.google.com/books?id=TkGMnE6g1qMC&pg=PA633|year=2011|publisher=ABC-CLIO|page=633|isbn=9780313341120}}</ref> Бројот на дипломирани црни студенти брзо растел: 44 во 1860-тите; 313 во 1870-тите; 738 во 1880-тите; 1126 во 1890-тите; и 1613 во 1900–1909. Тие станале професионалци; 54% станале наставници; 20% свештеници; а останатите лекари, адвокати или уредници. Тие во просек поседувале околу 15.000 долари богатство. Многумина придонесувале во граѓански проекти и движења за граѓански права.<ref>{{cite book |editor-first=W.E. Burghardt |editor-last=Du Bois |editor2=Augustus Granville Dill |title=The College-bred Negro America|url=https://books.google.com/books?id=9G5DAQAAMAAJ&pg=PA99|year=1910|pages= 29, 45, 66–70, 73, 75–81, 99}}</ref> ==== Финансирање на образованието ==== Финансирањето за образованието на црните луѓе на Југот доаѓало од повеќе извори. Од 1860 до 1910 година, религиозни деноминации и филантропи придонеле околу 55 милиони долари. Самите црни луѓе, преку нивните цркви, придонеле повеќе од 22 милиони долари. Јужните држави потрошиле околу 170 милиони долари од даноци за црни училишта, и околу шест пати повеќе за бели училишта.<ref name="books.google.com">{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA180|year=1913|page=180}}</ref> Голем дел од филантропијата од богати жители на северот се насочил кон образованието на црните луѓе на Југот. Далеку најголемото рано финансирање дошло од Пибодскиот фондот за образование. Парите биле донирани од [[Џорџ Пибоди]], по потекло од Масачусетс, кој стекнал богатство во финансии во Балтимор и Лондон. Тој подарил 3,5 милиони долари за „поттикнување на интелектуалното, моралното и индустриското образование на сиромашните деца од јужните држави“. <ref name="books.google.com"/><ref>{{cite web|url=http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |publisher=Johns Hopkins University |title=George Peabody Library History |access-date=2010-03-12 |quote=After the Civil War he funded the Peabody Education Fund which established public education in the South. |url-status=dead |archive-url=https://web.archive.org/web/20100604172628/http://www.peabodyevents.library.jhu.edu/history.html |archive-date=2010-06-04 }}</ref> Фондот на Џон Ф. Слејтер за образованието на ослободените луѓе бил создаден во 1882 година со 1,5 милиони долари за „подигнување на законски еманципираното население на јужните држави и нивните потомци“. <ref>{{cite book|title=Negro Year Book: An Annual Encyclopedia of the Negro ....|url=https://books.google.com/books?id=ysEyAAAAMAAJ&pg=PA181|year=1913|page=181}}</ref> По 1900 година, уште поголеми суми дошле од [[Општи одбор за образование на Рокфелер|Општиот одбор за образование на Рокфелер]], од Ендру Карнеги и од [[Фондација Розенвалд]].<ref>Anderson, Eric, and Alfred A. Moss (1999), ''Dangerous donations: Northern philanthropy and southern Black education, 1902–1930''.</ref> До 1900 година, црното население во Соединетите Американски Држави достигнало 8,8 милиони; тоа било претежно сместено во руралниот Југ. Населението во училишна возраст било 3 милиони; половина од нив посетувале настава. Тие биле учени од 28.600 наставници, од кои огромното мнозинство биле црни. Училиштата (и за белите и за црните деца) главно се фокусирале на основна писменост. Имало само 86 средни училишта за црни луѓе на целиот Југ и 6 на север. Овие 92 училишта имале 161 машки наставник и 111 женски наставнички; тие образувале околу 5200 ученици на средношколско ниво. Во 1900 година, само 646 црни ученици дипломирале од средно училиште.<ref>{{cite book|title=Annual Report of the Hampton Negro Conference|publisher=[[Институт Хемптон]]|location=[[Хемптон (Вирџинија)]]|year=1901|page=57}}</ref> == Религија == Црните цркви играле моќна улога во движењето за граѓански права. Тие биле основна заедничка група околу која црните републиканци ја организирале својата политичка активност.<ref>Hahn (2003), ''A Nation under Our Feet: Black Political Struggles in the Rural South, from Slavery to the Great Migration'', pp. 230–34.</ref><ref>Giggie, John M. (2007), ''After redemption: Jim Crow and the transformation of African American religion in the Delta, 1875–1915''.</ref> Поголемиот дел од црните баптистички и методистички цркви по 1865 година брзо станале независни од претежно белите национални или регионални деноминации. Црните баптистички заедници формирале свои здруженија и конвенции.<ref>Bailey, Kenneth (1977), "The Post–Civil War Racial Separations in Southern Protestantism," ''Church History'', 46#4, pp. 453–73.</ref> Нивните свештеници станале водечки политички гласноговорници на заедниците.<ref>Lincoln, C. Eric, and Lawrence H. Mamiya (1990), ''The Black Church in the African American Experience''.</ref> Црните жени исто така создале свои простори и црковни организации, од хорови до мисионерски проекти, училишта и неделни школи.<ref name="Righteous Discontent">[[Evelyn Brooks Higginbotham|Higginbotham, Evelyn Brooks]], ''Righteous Discontent: The Women's Movement in the Black Baptist Church, 1880–1920'' (1993).</ref> Во [[Сан Франциско]] имало три црни цркви во раните 1860-ти. Тие настојувале да ги претставуваат интересите на црната заедница, давале духовно водство и ритуали, организирале помош за сиромашните и се спротивставувале на обидите да се ускратат граѓанските права.<ref>Montesano, Philipp M. (1973), "San Francisco Black Churches in the Early 1860s" ''California Historical Quarterly'', 52#2.</ref> Овие цркви имале силна поддршка од локалната Републиканска партија. Во 1850-тите, Демократската партија ја контролирала државата и донела антицрни закони. Иако ропството никогаш не постоело во Калифорнија, законите биле строги. Републиканската партија дошла на власт во раните 1860-ти и се спротивставила на расната дискриминација. Републиканските лидери заедно со црни активисти се бореле за граѓански права, особено за право на глас, пристап до јавни училишта, еднаков третман во јавниот превоз и еднаков пристап до судовите.<ref>Chandler, Robert J. (1982), "Friends in Time of Need: Republicans and Black Civil Rights in California during the Civil War Era" ''Arizona & the West'', 24#4.</ref> Црните Американци, откако биле ослободени од ропство, активно формирале свои цркви, најчесто баптистички или методистички, и им давале на своите свештеници и морална и политичка улога. Во процес на самосегрегација, речиси сите црни луѓе ги напуштиле белите цркви, па останале многу малку расно интегрирани заедници (освен некои католички цркви во Луизијана). Четири главни организации се натпреварувале во Југот за создавање нови методистички цркви од ослободени луѓе: [[Африканска методистичка епископална црква|Африканската методистичка епископална црква (AME)]], [[Африканска методистичка епископална црква Сион |Африканската методистичка епископална црква Сион (AMEZ)]], [[Обoена методистичка епископална црква|Обoената методистичка епископална црква (CME)]], и Северната [[Методистичка епископална црква]].<ref>{{cite book|first=Daniel W. |last=Stowell|title=Rebuilding Zion : The Religious Reconstruction of the South, 1863-1877}}</ref> До 1871 година, северните методисти имале 88.000 црни членови на Југот и отвориле бројни училишта за нив.<ref>Sweet, William W. (1914), "The Methodist Episcopal Church and Reconstruction," ''Journal of the Illinois State Historical Society'', 7#3.</ref> За време на Реконструкцијата, црните луѓе биле политички клучен елемент на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]], а нивните свештеници играле значајна политичка улога. Тие можеле да бидат поотворени бидејќи не зависеле главно од бела поддршка, за разлика од наставниците, политичарите, бизнисмените и земјоделците-арендатори.<ref>{{cite book|first=Donald Lee|last=Grant|title=The Way It Was in the South: The Black Experience in Georgia|page=264}}</ref> Делувајќи според принципот на [[Charles H. Pearce|Чарлс Х. Пирс]], AME свештеник од Флорида: „Човек во оваа држава не може целосно да ја изврши својата должност како свештеник ако не се грижи за политичките интереси на својот народ“, над 100 црни свештеници биле избрани во државни законодавства за време на Реконструкцијата. Неколку служеле во Конгресот, а еден, [[Хирам Ревелс]], во Сенатот на САД. === Методисти === [[File:Henry McNeil Turner.jpg|thumb|180px|Бискуп Хенри Мекнил Тарнер, AME лидер во Џорџија.]] Најдобро организирана и најактивна од црните цркви била Африканската методистичка епископална црква (AME). Во Џорџија, бискупот [[Хенри Мекнил Тарнер]] (1834–1915) станал водечки глас за правда и еднаквост. Тој служел како свештеник, писател, уредник на весник, дебатер, политичар, армиски капелан и клучен лидер на развојот на црните методистички организации во Југоистокот. Во 1863 година, за време на Граѓанската војна, бил назначен како прв црн капелан во Црните трупи на САД. Потоа работел во Бирото за ослободеници во Џорџија. Се населил во Мејкон, Џорџија, и бил избран во државниот парламент во 1868 година. Оснoвал многу AME цркви во Џорџија. Во 1880 година бил избран за прв јужен бискуп на AME црквата. Тој се борел против законите на Џим Кроу.<ref>Angell, Stephen Ward (1992), ''Henry McNeal Turner and African-American Religion in the South''.</ref> Тарнер бил лидер на црниот национализам и промовирал емиграција на црните луѓе во Африка. Тој верувал во расна одвоеност и започнал движење за враќање во Африка, поддржувајќи црна американска колонија во Либерија.<ref>Redkey, Edwin S., "Bishop Turner's African Dream." ''Journal of American History'' 54#2 (1967).</ref> Тој ја промовирал црната гордост со изјавата „Бог е црнец“. ===Баптисти=== Црните баптисти се одвоиле од белите цркви и формирале независни организации низ целиот Југ,<ref>Brooks, Walter H. (1922), "The Evolution of the Negro Baptist Church", ''Journal of Negro History'' 7#1: 11–22.</ref> брзо создавајќи државни и регионални здруженија.<ref>{{cite book|first=Thomas S. |last=Kidd|author-first2=Barry |author-last2=Hankins|title=Baptists in America: A History|year=2015|pages=149–66}}</ref> За разлика од методистите, кои имаа хиерархиска структура предводена од епископи, баптистичките цркви во голема мера биле независни една од друга, иако ги здружувале ресурсите за мисионерски активности, особено за мисии во Африка.<ref>Martin, Sandy Dwayne (1989), ''Black Baptists and African Missions: The Origins of a Movement, 1880–1915''.</ref> Баптистичките жени вложувале големи напори да создадат делумно независна сфера во рамките на деноминацијата.<ref name="Righteous Discontent" /><ref>Hamilton, Shirley (2009), "African American Women Roles In The Baptist Church: Equality Within the National Baptist Convention, USA."</ref> ===Урбани цркви=== Големото мнозинство Афроамериканци живееле во рурални области, каде што богослужбите се одржувале во мали импровизирани објекти. Во градовите, црните цркви биле многу повидливи. Покрај редовните верски служби, урбаните цркви организирале бројни други активности, како што биле молитвени собири, мисионерски друштва, женски клубови, младински групи, јавни предавања и музички концерти. Редовно се одржувале и верски преродбенички собири кои траеле со недели и привлекувале голем број верници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Добротворната работа била широко распространета и вклучувала грижа за болните и сиромашните. Поголемите цркви имале систематска образовна програма, покрај неделните училишта и групите за проучување на Библијата. Се организирале и курсеви за описменување за постарите членови за да можат да ја читаат Библијата. Приватните црни колеџи, како што бил Fisk University во Нешвил, често започнувале во подрумите на црквите. Црквата исто така ја поддржувала малата и често ранлива црнечка деловна заедница.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Најважна била политичката улога на црквите. Во нив се одржувале протестни собири, митинзи и конвенции на [[Републиканска партија (САД)|Републиканската партија]]. Истакнати мирјани и свештеници преговарале за политички договори и често се кандидирале за јавни функции сè додека одземањето на избирачките права не станало реалност во 1890-тите. Во 1880-тите, забраната на алкохолот била значајно политичко прашање што овозможило соработка со истомисленици меѓу белите протестанти. Во секој случај, пасторот бил главниот носител на одлуки. Неговата плата се движела од 400 до над 1.500 долари годишно, плус сместување — во време кога 50 центи дневно се сметале за добра плата за неквалификуван физички работник.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> Методистите сè повеќе се насочувале кон дипломирани студенти и богослови за свои свештеници, но многу баптисти сметале дека образованието е негативен фактор што ја поткопува силната религиозност и говорничките способности што ги очекувале од своите проповедници.<ref>Rabinowitz, Howard N. (1978), ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'', pp. 208–213.</ref> По 1910 година, кога Афроамериканците почнале да мигрираат во големите градови и на Северот и на Југот, се појавил модел на неколку многу големи цркви со илјадници членови и платен персонал, предводени од влијателни проповедници. Истовремено постоеле и многу мали „излошки-цркви“ со само неколку десетици членови.<ref>Myrdal, Gunnar, ''An American Dilemma'' (1944), pp. 858–878.</ref> ===Верско толкување на историјата=== Длабоко религиозните жители на Југот ја гледале Божјата рака во историјата, гледајќи во неа доказ за Неговиот гнев поради нивните гревови или награда за нивните страдања. Историчарот Вилсон Фалин ги анализирал проповедите на белите и црните баптистички свештеници по Граѓанската војна. Белите јужни проповедници тврделе: ::Бог ги казнил и им дал посебна мисија — да ја зачуваат православната вера, строгото придржување кон Библијата, личната побожност и традиционалните расни односи. Според нив, ропството не било грев. Напротив, еманципацијата била историска трагедија, а крајот на Реконструкцијата бил јасен знак на Божја наклонетост. Наспроти тоа, црните проповедници ја толкувале Граѓанската војна како: ::Божји дар на слободата. Тие ги ценеле можностите да ја изразуваат својата независност, да богослужат на свој начин, да ја потврдат својата вредност и достоинство и да го проповедаат татковството на Бога и братството на луѓето. Пред сè, можеле да создадат сопствени цркви, здруженија и конвенции. Овие институции обезбедувале самопомош и расно издигнување и претставувале места каде што можело да се проповеда евангелието на ослободувањето. Како резултат на тоа, црните проповедници продолжиле да тврдат дека Бог ќе ги заштити и ќе им помага; Тој ќе биде нивната карпа во бурната земја.<ref>Fallin Jr., Wilson (2007), ''Uplifting the People: Three Centuries of Black Baptists in Alabama'', pp. 52–53.</ref> ===Влошување на положбата=== По 1880 година, правната положба на Афроамериканците значително се влошила, а нивната способност за отпор била речиси целосно ограничена.<ref>Howard N. Rabinowitz, "From exclusion to segregation: Southern race relations, 1865–1890."</ref> Северните сојузници во Републиканската партија се обиделе во 1890 година преку федерално законодавство да го запрат ова назадување, но не успеале.<ref>Richard E. Welch, "The Federal Elections Bill of 1890: Postscripts and Prelude."</ref> Секоја јужна држава донела закони што наложувале расна сегрегација на повеќето јавни места. Овие закони останале во сила до 1964 година, кога биле укинати од [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот]]. Тие се познати како законите на Џим Кроу.<ref>Jane Elizabeth Dailey, Glenda Elizabeth Gilmore, and Bryant Simon, ''Jumpin' Jim Crow''.</ref> ===Закони на Џим Кроу=== Во 1866 година, во повеќето од т.н. „[[Црн кодекс|Црни кодекси]]“ во седумте држави на Длабокиот Југ, меѓурасните бракови биле незаконски. Новите републикански законодавства во шест држави ги укинале овие ограничувања, но кога демократите повторно дошле на власт, забраните биле повторно воведени. Дури во 1967 година, во случајот [[Ловинг против Вирџинија]], [[Врховен суд на Соединети Американски Држави|Врховниот суд на САД]] пресудил дека сите такви закони во 16 држави се неуставни. Главно прашање во 1860-тите било како да се одреди границата меѓу „црн“ и „бел“ во општество каде што белите мажи и црните робинки имале многу деца. Од една страна, репутацијата на личноста обично била пресудна. Од друга страна, повеќето закони го применувале принципот на „една капка крв“, според кој и еден црн предок бил доволен лицето законски да се смета за црнец.<ref>Peter Wallenstein, "Reconstruction, Segregation, and Miscegenation."</ref> Правната сегрегација првично била ограничена на образованието и бракот, но тоа се променило во 1880-тите кога новите закони на [[Џим Кроу]] наложиле физичко одвојување на расите на јавни места.<ref>C. Vann Woodward, ''The Strange Career of Jim Crow''.</ref> Од 1890 до 1908 година, јужните држави практично ги лишиле од избирачко право повеќето Афроамериканци и многу сиромашни белци преку изборни даноци, тестови за писменост и други произволни ограничувања. Тие донеле закони за сегрегација и воспоставиле систем на второкласен статус за Афроамериканците познат како Џим Кроу, кој опстанал до движењето за граѓански права.<ref>Howard Sitkoff, ''The Struggle for Black Equality''.</ref> Политичките активности за еднаквост често биле насочени кон прашањата на транспортот, како што биле сегрегацијата во трамваите и железниците.<ref>Roger A. Fischer, "A pioneer protest: the New Orleans street-car controversy of 1867."</ref> Уште од 1850-тите биле покренувани судски постапки против расно одвоените трамваи и железници и на Северот и на Југот. Меѓу најпознатите тужители биле Елизабет Џенингс Греам, Шарлот Л. Браун, Мери Елен Плезент, Ајда Б. Велс и Роберт Фокс. ===Линчување=== {{main|Линчување во Соединетите Американски Држави}} Нападите на линчувачки толпи врз црнците, особено на Југот, се зголемиле кон крајот на 19 век. Сторителите ретко биле или никогаш не биле уапсени или осудени. Речиси 3.500 [[Афроамериканци]] и 1.300 белци биле [[Линчување во Соединетите Американски Држави|линчувани во Соединетите Американски Држави]], главно од 1882 до 1901 година. Врвната година била 1892.<ref>see {{cite web |url=http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html |title=Lynchings: By State and Race, 1882-1968 |access-date=July 26, 2010 |quote=Statistics provided by the Archives at Tuskegee Institute. |publisher=University of Missouri-Kansas City School of Law |archive-url=https://web.archive.org/web/20100629081241/http://www.law.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingsstate.html |archive-date=2010-06-29 |url-status=dead }}; also [http://law2.umkc.edu/faculty/projects/ftrials/shipp/lynchingyear.html Lynchings by year]</ref> Зачестеноста на линчувањата и настаните што ги поттикнувале варирале од држава до држава како последица на локалните расни односи. Линчувањата биле почести во услови на влошување на економските услови за сиромашните рурални белци во окрузите со големо црнечко население, особено поради ниската цена на памукот во 1890-тите.<ref>{{cite book|first = W. Fitzhugh|last = Brundage|title = Lynching in the new South|date = 1993|pages = [https://archive.org/details/lynchinginnewsou0000brun/page/103 103]–190|url = https://archive.org/details/lynchinginnewsou0000brun |url-access = registration|publisher = University of Illinois Press|isbn = 9780252063459}}</ref><ref>Elwood M. Beck and Stewart E. Tolnay. "The killing fields of the deep south: the market for cotton and the lynching of blacks, 1882–1930." ''American Sociological Review'' (1990): 526-539. [http://utminers.utep.edu/trcurry/Lynching%20article.pdf online]</ref> [[Ајда Б. Велс]] (1862–1931) го користела својот весник во Мемфис, Тенеси, за да ги осудува линчувањата; плашејќи се за својот живот, во 1892 година избегала во помирните делови на Чикаго, каде што ја продолжила својата самостојна кампања.<ref>[[Jacqueline Jones Royster]], ed., ''Southern horrors and other writings: The anti-lynching campaign of Ida B. Wells, 1892–1900'' (1997), with primary and secondary documents.</ref> Национално организираното спротивставување на линчувањето започнало со формирањето на [[Национална асоцијација за унапредување на обоените луѓе|Националната асоцијација за унапредување на обоените луѓе]] (NAACP) во 1909 година. Во 1909 година имало 82 линчувања, а во 1929 година 10.<ref>Robert L. Zangrando, ''The NAACP crusade against lynching, 1909–1950'' (1980).</ref> ===Јавни претстави=== Во главните национални и локални медиуми од крајот на 19 век, „црнците постојано биле стереотипизирани како криминалци, дивјаци или комични фигури. Тие биле суеверни, мрзливи, насилни, неморални, предмет на потсмев и извор на опасност за цивилизираниот живот.“<ref>Eric Foner, "Introduction," to Rayford W. Logan ''The Betrayal of the Negro, from Rutherford B. Hayes to Woodrow Wilson'' (1997). [https://books.google.com/books?id=b0OQi4wQApMC&pg=PR14 p. xiv online]. Foner's 1997 introduction is paraphrasing the 1965 2nd edition of Logan's book.</ref> [[Букер Т. Вашингтон]], младиот претседател на колеџ од Алабама, станал познат по своите елоквентни предизвици кон крајно негативните стереотипи. Според неговиот биограф Роберт Џ. Норел, Вашингтон: :ги оспорувал идеолошките позиции на белите јужњаци на повеќе фронтови. Неговиот акцент на напредокот на црнците бил спротивен на инсистирањето на бела супериорност за црнечката дегенерација и криминалност. Неговата изјава за наклонетост и лојалност кон белите јужњаци му противречела на верувањето на белите националисти дека сите црнци биле етнички непријатели. Во исто време, Вашингтон им покажувал на белците од Северот дека тој и неговите сонародници црнци биле лојални, патриотски Американци, законски и заслужни наследници на толкувањето на демократските вредности од страна на Линколн.... Афроамериканците ја прифаќале суштински конкурентната природа на американското општество и сакале само правична можност да се докажат.<ref>{{cite book|first=Robert J. |last=Norrel|title=The House I Live In : Race in the American Century|url=https://books.google.com/books?id=DNiYbpqfqScC&pg=PA50|year=2005|publisher=Oxford UP|page=50|isbn=9780198023777}}</ref> ==Раководство== Голем дел од црнечкото политичко раководство во овој период доаѓало од свештенството и од ветераните на Унијата од Граѓанската војна. Белото политичко раководство било составено од ветерани и правници. Амбициозните млади црнци тешко станувале адвокати, со мал број исклучоци како [[Џејмс Т. Рапиер]], [[Арон Алпеорија Бредли]] и [[Џон Мерсер Лангстон]]. Високата класа меѓу црнечкото население во голема мера била [[мулат]]ска и била слободна уште пред војната. За време на Реконструкцијата, 19 од 22-та црнечки членови на Конгресот биле мулати. Овие побогати црнци со мешано потекло го претставувале мнозинството од водачите на движењето за граѓански права во 20 век.<ref>Ronald W. Walters and Robert C. Smith, ''African American Leadership'' (1999) p 13.</ref> Хан известувал дека мулатскиот елемент имал несразмерна моќ во црнечката политичка заедница во [[Јужна Каролина]] и [[Луизијана]].<ref>{{cite book|last=Hahn|first = Steven|title= A Nation Under Our Feet|date= 2003|page= 261|publisher = Harvard University Press|isbn = 9780674011694}}</ref> Многу од водачите, сепак, биле и темнокожи поранешни робови.<ref>Howard N. Rabinowitz, ''Race, Ethnicity, and Urbanization: Selected Essays'' (1994), p. 183</ref> ===Ана Џ. Купер=== Во 1892 година, [[Ана Џ. Купер]] (1858–1964) ја објавила книгата ''Глас од Југот: Од жена од Југот''. Таа довела до бројни говори во кои Купер повикувала на граѓански права и права на жените.<ref name=Washington>{{cite book|last=Washington|first=Mary Helen|title=A Voice from the South: Introduction|year=1988|publisher=Oxford University Press|location=New York|isbn=978-0-19-506323-3|pages=xxvii–liv}}</ref> ''Глас од Југот: Од жена од Југот'' била една од првите артикулации на [[црнечки феминизам|црнечкиот феминизам]]. Книгата промовирала визија за самоопределување преку образование и општествено издигнување на афроамериканските жени. Нејзината централна теза била дека образовниот, моралниот и духовниот напредок на црните жени би ја подобрил општата положба на целата афроамериканска заедница. Таа тврдела дека насилната природа на мажите често била во спротивност со целите на високото образование, па затоа било важно да се поттикнуваат повеќе жени интелектуалки бидејќи тие би внеле повеќе префинетост во образованието.<ref name=Ritchie>{{cite book|last1=Ritchie|first1=Joy|title=Available Means: An Anthology of Women's Rhetoric(s)|year=2001|publisher=University of Pittsburgh Press|location=Pittsburgh, PA|isbn=978-0-8229-5753-9|pages=163–164|last2=Ronald|first2=Kate}}</ref> Ова гледиште било критикувано од некои како потчинување на [[Култ на домашноста|култот на вистинската женственост]] од 19 век, но други го означувале како еден од најважните аргументи за црнечкиот феминизам во 19 век.<ref name=Ritchie /> Купер го застапувала ставот дека должност на образованите и успешни црни жени било да им помагаат на своите помалку привилегирани врснички во остварувањето на нивните цели. Есеите во ''A Voice from the South'' обработувале различни теми, од расизмот и социоекономската реалност на црнечките семејства до управувањето со [[Епископска црква (Соединети Американски Држави)|Епископската црква]]. [[file:Frederick Douglass (circa 1879).jpg|thumb|Фредерик Даглас (1818–1895)]] ===Фредерик Даглас=== [[Фредерик Даглас]] (1818–1895), избеган роб, бил неуморен [[Аболиционизам во Соединетите Американски Држави|аболиционист]] пред војната. Подоцна бил автор, издавач, предавач и дипломат. Неговиот биограф тврдел: :Највлијателниот Афроамериканец од деветнаесеттиот век, Даглас изградил кариера будејќи ја совеста на Америка. Тој зборувал и пишувал во полза на различни реформски цели: правата на жените, умереноста, мирот, земјишната реформа, бесплатното јавно образование и укинувањето на смртната казна. Но најголемиот дел од своето време, огромниот талент и неисцрпната енергија ги посветил на ставањето крај на ропството и на обезбедувањето еднакви права за Афроамериканците. Тоа биле централните прашања на неговата долга реформска кариера. Даглас разбирал дека борбата за еманципација и еднаквост бара силна, постојана и непоколеблива агитација. И тој препознавал дека Афроамериканците морале да играат истакната улога во таа борба. Помалку од еден месец пред неговата смрт, кога еден млад црнец побарал совет за друг Афроамериканец кој штотуку го започнувал својот животен пат, Даглас без двоумење одговорил: „Агитирај! Агитирај! Агитирај!“<ref>Roy E. Finkenbine. "Douglass, Frederick"; [http://www.anb.org/articles/15/15-00186.html ''American National Biography Online'' 2000. Accessed March 16, 2016]</ref> ===Клучни личности=== * [[Норис Рајт Кјуни]] (1846–1898), синдикален организатор во [[Галвестон (Тексас)]] и претседател на [[Републиканска партија на Тексас|Републиканската партија на Тексас]]. * [[Тимоти Томас Форчун]] (1856–1928), новинар, издавач и основач на [[Национална афроамериканска лига|Националната афроамериканска лига]]. * [[Џон Мерсер Лангстон]] (1829–1897), адвокат од Вирџинија, претставник во [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]] и претседател на Вирџинскиот нормален и колегијален институт (денес [[Државен универзитет на Вирџинија]]). * [[Ајзак Маерс]] (1835–1891), синдикалец, основач на [[Национален трудов сојуз на обоените|Националниот трудов сојуз на обоените]]. * [[Роберт Смолс]] (1839–1915), херој на Армијата на Унијата во Граѓанската војна, претставник во [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]] од [[Јужна Каролина]] и основач на [[Републиканска партија на Јужна Каролина|Републиканската партија на Јужна Каролина]]. * [[Џозефин Сент Пјер Рафин]] (1842–1924), уредничка, организаторка, суфражетка и основачка на ''Woman's Era'', првиот весник создаден од и за афроамерикански жени. * [[Соџорнер Трут]] (1797–1883), говорничка и активистка. * [[Букер Т. Вашингтон]] (1856–1915), просветен работник, автор и прв раководител на [[Универзитет Таскиги|Институтот Таскиги]]. * [[Ајда Б. Велс]] (1862–1931), новинарка, уредничка на весник и активистка. ==Хронологија== {{Main|Хронологија на движењето за граѓански права}} * 1863 — [[Прокламација за еманципација|Прокламацијата за еманципација]] ослободила три од вкупно четири милиони робови во периодот 1863–1865 година. * 1863 — Првиот црнец што станал претседател на колеџ бил [[Даниел Пејн]], на [[Универзитет Вилберфорс]], Охајо, кога установата преминала под контрола на Африканската методистичка епископска црква. * 1865 — Конгресот го основал [[Биро за ослободениците|Бирото за ослободениците]]. * 1865 — [[Тринаесетти амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави|Тринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] го укинал ропството во неколкуте преостанати погранични држави. * 1865 — [[Универзитет Шо|Институтот Шо]] бил основан во Рали, Северна Каролина, како прв [[историски црнечки колеџи и универзитети|историски црнечки колеџ]] (HBCU) на Југот. * 1865 — Секоја јужна држава усвоила [[Црнечки закони (Соединети Американски Држави)|црнечки закони]] што ги ограничувале ослободениците, кои биле ослободени, но сè уште не биле полноправни граѓани; Бирото за ослободениците го спречувало спроведувањето на овие закони. * 1865 — Универзитетот Атланта бил основан од Американската мисионерска асоцијација. * 1866 — Бил донесен [[Закон за граѓански права од 1866 година]], со кој се утврдило дека сите лица родени во [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]] се граѓани. * 1866 — Првото поглавје на [[Кју-клукс-клан]] било основано во [[Пуласки (Тенеси)]], како паравоена бунтовничка група составена од бели ветерани од Конфедеративната армија, со цел да ја наметнува белата надмоќ. * 1866 — Бил формиран полкот на американската армија познат како Бафало војници (Афроамериканци). * 1866 — [[Линколнов институт]] (подоцна преименуван во Универзитет Линколн) бил основан од црни војници на Унијата кои се вратиле од војната. * 1867 — [[Универзитет Хауард]] бил основан во Вашингтон. Бил финансиран од федералната влада. * 1868 — [[Четиринаесетти амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави|Четиринаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] гарантирал државјанство и барал државните власти да обезбедат [[законска постапка]] и [[Клаузула за еднаква заштита|еднаква заштита]]. * 1870 — [[Петнаесетти амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави|Петнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави]] спречил ограничување на избирачкото право врз основа на раса, боја на кожа или претходен статус на ропство. * 1870 — [[Хирам Родс Ревелс]] станал првиот црнец член на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот]], а [[Џозеф Рејни]] станал првиот црнец член на [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на САД]]. * 1870 — Афроамериканскиот полициски службеник [[Вајат Аутло]] од Греам, Северна Каролина, бил линчуван од ККК. * 1871 — Бил донесен американскиот [[Закон за граѓански права од 1871 година]], познат и како Законот против Кланот. * 1872 — [[П. Б. С. Пинчбек]] положил заклетва како прв црнец гувернер на држава во Соединетите Американски Држави. * 1873 — Во случајот ''Slaughterhouse Cases'', Врховниот суд на САД одлучил државните закони да не подлежат на Четиринаесеттиот амандман. * 1873 — [[Масакр во Колфакс|Масакрите во Колфакс]] и [[Масакр во Кушата|Кушатските масакри]] — убиства на црни и бели републиканци во Луизијана. * 1874 — Биле основани паравоени групи што дејствувале како „воено крило на Демократската партија“: Белата лига во Луизијана и Црвени кошули во Мисисипи, Северна Каролина и Јужна Каролина. Тие ги тероризирале црнците и републиканците, ги отстранувале од функциите, убивале некои од нив, ги нарушувале собирите и го потиснувале гласањето. * 1875 — [[Закон за граѓански права од 1875 година]] станал закон. * 1876 — Се случил [[Масакр во Хамбург|Масакрот во Хамбург]], кога локални жители се побуниле против Афроамериканци кои се обидувале да го прослават [[Ден на независноста (САД)|4 Јули]]; биле убиени афроамериканскиот полициски началник Џејмс Кук и уште пет ослободеници. * 1877 — Со [[Компромис од 1877 година|Компромисот]] федералните трупи биле повлечени од Југот, со што завршила Реконструкцијата. * 1879 — Егзодусот од 1879 година, при кој илјадници Афроамериканци се преселиле во Канзас. * 1880 — Во случајот ''[[Страудер против Западна Вирџинија]]'', {{ussc|100|303}},{{efn|name=fn3}} Врховниот суд пресудил дека црнците не можеле да бидат исклучени од поротите. * 1880-ти — Сегрегација на јавниот превоз. Тенеси вовел одвоени железнички вагони, а потоа следеле Флорида (1887), Мисисипи (1888), Тексас (1889), Луизијана (1890), Алабама, Кентаки, Арканзас и Џорџија (1891), Јужна Каролина (1898), Северна Каролина (1899), Вирџинија (1900), Мериленд (1904) и Оклахома (1907). * 1881 — [[Букер Т. Вашингтон]] го отворил [[Универзитет Таскиги|Нормалниот и индустриски институт Таскиги]] (HBCU) во [[Таскиги, Алабама]]. * 1883 — Врховниот суд на Соединетите Американски Држави го поништил Законот за граѓански права од 1875 година како неуставен. Судот прогласил дека Четиринаесеттиот амандман им забранувал дискриминација на државите, но не и на поединечните граѓани. * 1885 — Дворасна популистичка коалиција накратко дошла на власт во Вирџинија. * 1885 — Афроамериканецот Семјуел Дејвид Фергусон бил ракоположен за епископ на [[Епископска црква (Соединети Американски Држави)|Епископската црква]]. * 1886 — [[Норис Рајт Кјуни]] станал претседател на [[Републиканска партија на Тексас|Републиканската партија на Тексас]], најмоќната функција што ја извршувал некој Афроамериканец на Југот во текот на 19 век. * 1890 — Мисисипи усвоил нов устав што фактички ги лишувал повеќето црнци од избирачко право (преку [[данок за гласање]], услови за престој и [[тест за писменост|тестови за писменост]]). * 1892 — [[Ајда Б. Велс]] го објавила својот памфлет ''Јужните ужаси: Законот за линч во сите негови фази''. * 1893 — [[Ајда Б. Велс]], [[Фредерик Даглас]], [[Ирвин Гарланд Пен]] и [[Фердинанд Ли Барнет]] го објавиле делото ''Причината зошто обоениот Американец не е на Светската колумбиска изложба'' и протестирале против исклучувањето на црнците од [[Светска колумбиска изложба|Светскиот саем во Чикаго]]. * 1895 — [[Букер Т. Вашингтон]] го одржал својот говор [[Атлантски компромис]] на [[Изложба на памучните држави и меѓународна изложба]] во [[Атланта, Џорџија|Атланта, Џорџија]]. * 1895 — [[В. Е. Б. Дибоа]] станал првиот Афроамериканец што добил докторска титула (Ph.D.) од [[Универзитет Харвард|Харвард]]. * 1896 — Рајт Кјуни бил сменет од функцијата претседател на Републиканската партија на Тексас. * 1896 — Во случајот ''[[Плеси против Фергусон]]''{{efn|name=fn1}} Врховниот суд ја потврдил [[расна сегрегација|расната сегрегација]] на јавните установи според принципот „одвоени, но еднакви“. == Наводи == {{наводи}} ==Белешки== {{notelist|refs= {{efn|name=fn1|{{caselaw source | case=''Plessy v. Ferguson'', {{ussc|163|537|1896|el=no}} | cornell =https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/163/537 | courtlistener =https://www.courtlistener.com/opinion/94508/plessy-v-ferguson/ | findlaw = https://caselaw.findlaw.com/us-supreme-court/163/537.html | googlescholar = https://scholar.google.com/scholar_case?case=16038751515555215717 | justia =https://supreme.justia.com/cases/federal/us/163/537/ | loc =http://cdn.loc.gov/service/ll/usrep/usrep163/usrep163537/usrep163537.pdf }}}} {{efn|name=fn2|{{caselaw source | case=''Loving v. Virginia'', {{ussc|388|1|1967|el=no}} | cornell =https://www.law.cornell.edu/supremecourt/text/388/1 | courtlistener =https://www.courtlistener.com/opinion/107480/loving-v-virginia/ | findlaw=https://caselaw.findlaw.com/us-supreme-court/388/1.html | googlescholar = https://scholar.google.com/scholar_case?case=5103666188878568597 | internetarchive ={{IA SCOTUS URL |id=micro_IA40386412_0091}} | justia=https://supreme.justia.com/cases/federal/us/388/1/case.html | loc =http://cdn.loc.gov/service/ll/usrep/usrep388/usrep388001/usrep388001.pdf | openjurist =https://openjurist.org/388/us/1 | oyez =https://www.oyez.org/cases/1966/395 }}}} {{efn|name=fn3|{{caselaw source | case = ''Strauder v. West Virginia'', {{ussc|100|303|1880|el=no}} | courtlistener =https://www.courtlistener.com/opinion/90039/strauder-v-west-virginia/ | googlescholar = https://scholar.google.com/scholar_case?case=10979220518323133653 | justia =https://supreme.justia.com/cases/federal/us/100/303/ | openjurist =https://openjurist.org/100/us/303 | loc =http://cdn.loc.gov/service/ll/usrep/usrep100/usrep100303/usrep100303.pdf }}}} }} ==Дополнително читање== {{further| Bibliography of the Reconstruction Era}} * Brown, Nikki L.M., and Barry M. Stentiford, eds. ''The Jim Crow Encyclopedia'' (Greenwood, 2008) * Carle, Susan D. ''Defining the Struggle: National Racial Justice Organizing, 1880–1915'' (Oxford UP, 2013). 404pp. * Davis, Hugh. ''"We will be satisfied with nothing less": the African American struggle for equal rights in the North during Reconstruction.'' (2011). * Finkelman, Paul, ed. ''Encyclopedia of African American History, 1619-1895'' (3 vol. 2006) 700 articles by experts * {{cite book | author-last1=Foner|author-first1= Eric | title=Reconstruction: America's Unfinished Revolution | publisher=Harper and Row|url=https://books.google.com/books?id=l7PtAwAAQBAJ|year=1988| isbn=9780062383235 }} * Foner, Eric. "Rights and the Constitution in Black Life during the Civil War and Reconstruction". ''Journal of American History'' 74.3 (1987): 863–883. [http://ericfoner.com/articles/Rights.pdf online] * Frankel, Noralee. ''Break Those Chains at Last: African Americans 1860–1880'' (1996). [https://books.google.com/books?id=JV5MCAAAQBAJ excerpt]; for high school audience * Hahn, Steven. ''[[A nation under our feet]]: Black political struggles in the rural South, from slavery to the great migration'' (2003); Pulitzer Prize; [https://www.amazon.com/Nation-Under-Our-Feet-Political/dp/067401765X/ excerpt]; [http://www.h-net.org/reviews/showrev.php?id=9776 online review] * Jenkins, Jeffery A., Justin Peck, and Vesla M. Weaver. "Between Reconstructions: Congressional Action on Civil Rights, 1891–1940." ''Studies in American Political Development'' 24#1 (2010): 57–89. [http://faculty.virginia.edu/jajenkins/Jenkins-Peck-Weaver.pdf online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160303234116/http://faculty.virginia.edu/jajenkins/Jenkins-Peck-Weaver.pdf |date=2016-03-03 }} * Logan, Rayford. ''The Betrayal of the Negro from Rutherford B. Hayes to Woodrow Wilson'' (2nd ed. 1965). * Lowery, Charles D. ''Encyclopedia of African-American civil rights: from emancipation to the present'' (Greenwood, 1992). [https://www.questia.com/library/71234654/encyclopedia-of-african-american-civil-rights-from online] * Raffel, Jeffrey. ''Historical dictionary of school segregation and desegregation: The American experience'' (Bloomsbury, 1998) [https://books.google.com/books?id=2a7OEAAAQBAJ&dq=HISTORICAL+DICTIONARY+OF+SCHOOL+SEGREGATION+AND+DESEGREGATION&pg=PR7 online] * Strickland, Arvarh E., and Robert E. Weems, eds. ''The African American Experience: An Historiographical and Bibliographical Guide'' (Greenwood, 2001). 442pp; 17 topical chapters by experts. * Swinney, Everette. "Enforcing the Fifteenth Amendment, 1870–1877." ''Journal of Southern History'' 28#2 (1962): 202–218. [https://www.jstor.org/stable/2205188 in JSTOR]. * Woodward, C. Vann. ''Origins of the New South, 1877–1913'' (1951). ===Лидерство=== * Chesson, Michael B. "Richmond's Black Councilman, 1871–96," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 191–222. * Dray, Philip. ''Capitol men: the epic story of Reconstruction through the lives of the first Black congressmen'' (2010). * Foner, Eric. ''Freedom's Lawmakers: A Directory of Black Officeholders during Reconstruction'' (1993). * {{cite book | title=Aristocrats of color: the Black elite, 1880-1920 | author-last1=Gatewood|author-first1= Willard B. | year=2000 | publisher=University of Arkansas Press | url=https://books.google.com/books?id=CyQEzCEV9XkC| isbn=9781610750257 }} * Holt, Thomas. ''Black over white: Negro political leadership in South Carolina during Reconstruction'' (1979). * Holt, Thomas C. "Negro State Legislators in South Carolina during Reconstruction," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 223–49. * Hume, Richard L. "Negro delegates to the state constitutional conventions of 1867–69," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 129–54 * Hume, Richard L. and Jerry B. Gough. ''Black people, Carpetbaggers, and Scalawags: The Constitutional Conventions of Radical Reconstruction'' (LSU Press, 2008); statistical classification of delegates. * Jenkins, Jeffery A., and Boris Heersink. "Republican Party Politics and the American South: From Reconstruction to Redemption, 1865–1880." (2016 paper t the 2016 Annual Meeting of the Southern Political Science Association); [https://web.archive.org/web/20170525214102/https://pdfs.semanticscholar.org/a953/156395e65f8eec3f1cfbcccb02d39b2e16d6.pdf online]. *Loewenberg, Bert James and Ruth Bogin. ''Black Women in Nineteenth-Century American Life: Their Words, Their Thoughts, Their Feelings'' (Pennsylvania State UP, 1976). * Meir, August. "Afterword: New Perspectives on the Nature of Black Political Leadership during Reconstruction." in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) ppe 393–406. * [[Pitre, Merline]]. ''Through Many Dangers, Toils, and Snares: The Black Leadership of Texas, 1868–1900'' Eakin Press, 1985. * Rabinowitz, Howard N., ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982), 422 pages; 16 chapters by experts, on leaders and key groups. * Rankin, David C. "The origins of Negro leadership in New Orleans during Reconstruction," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) 155–90. * Smith, Jessie Carney, ed. ''Encyclopedia of African American Business'' (2 vol. Greenwood 2006). [https://books.google.com/books?id=-VYN_LWZwf4C&pg=PA164 excerpt] * Vincent, Charles. "Negro Leadership and Programs in the Louisiana Constitutional Convention of 1868." ''Louisiana History'' (1969): 339–351. [https://www.jstor.org/stable/4231092 in JSTOR] * {{cite book | title=African American leadership |author-last1=Walters|author-first1= Ronald W. |author-first2=Robert C. |author-last2=Smith| year=1999 | publisher=SUNY Press | url=https://books.google.com/books?id=ejjSNIDNeXEC|isbn=9780791441459}} ====Индивидуални лидери==== * Anderson, Eric. "James O'Hara of North Carolina: Black Leadership and local government" in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) 101–128. * [[Euline W. Brock|Brock, Euline W.]] "Thomas W. Cardozo: Fallible Black Reconstruction Leader." ''Journal of Southern History'' 47.2 (1981): 183–206. [https://www.jstor.org/stable/2207949 in JSTOR] * Grosz, Agnes Smith. "The Political Career of Pinckney Benton Stewart Pinchback." Louisiana Historical Quarterly 27 (1944): 527–612. * Harlan, Louis R. ''Booker T. Washington: The Making of a Black Leader, 1856–1901'' (1972). * Harris, William C. "Blanche K. Bruce of Mississippi: Conservative Assimilationist." in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982). 3-38. * Harris, William C. "James Lynch: Black Leader in Southern Reconstruction," ''Historian'' (1971) 34#1 pp 40–61, DOI: 10.1111/j.1540-6563.1971.tb00398.x * Haskins, James. ''Pinckney Benton Stewart Pinchback'' (1973). * Hine, William C. "Dr. Benjamin A. Boseman, Jr.: Charleston's Black Physician-Politician," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 335–62. * Klingman, Peter D. "Race and Faction in the Public Career of Florida's Josiah T. Walls." in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982). 59–78. * Klingman, Peter D. ''Josiah Walls: Florida's Black Congressman of Reconstruction'' (1976). * Lamson, Peggy. ''The Glorious Failure: Black Congressman Robert Brown Elliott and the Reconstruction in South Carolina'' (1973). * McFeely, William S. ''Frederick Douglass'' (1995). * Moneyhon, Carl H. "George T. Ruby and the Politics of Expediency in Texas," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 363–92. * Norrell, Robert J. "Booker T. Washington: Understanding the Wizard of Tuskegee," ''Journal of Black people in Higher Education'' 42 (2003–4) pp.&nbsp;96–109 [https://www.jstor.org/stable/3592453 in JSTOR] * Norrell, Robert J. ''Up from history: The life of Booker T. Washington'' (2009). * Reidy, Joseph P. "Karen A. Bradley: Voice of Black Labor in the Georgia Lowcountry," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 281–309. * Richardson, Joe M. "Jonathan C. Gibbs: Florida's Only Negro Cabinet Member." ''Florida Historical Quarterly'' 42.4 (1964): 363–368. [https://www.jstor.org/stable/30140048 in JSTOR] * Russell, James M. and Thornbery, Jerry. "William Finch of Atlanta: The Black Politician as Civic Leader," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982) pp 309–34. * Schweninger, Loren. "James Rapier of Alabama and the Noble Cause of Reconstruction," in Howard N. Rabinowitz, ed. ''Southern Black Leaders of the Reconstruction Era'' (1982). 79–100. * Woody, Robert H. "Jonathan Jasper Wright, Associate Justice of the Supreme Court of South Carolina, 1870–77." ''Journal of Negro History'' 18.2 (1933): 114–131. [https://www.jstor.org/stable/2714290 in JSTOR] * {{cite book|title=The Republic for Which It Stands|title-link=The Republic for Which It Stands|last=White|first=Richard C.|year=2017|publisher=Oxford University Press}} * Bond, Beverly G. "'Every Duty Incumbent Upon Them': African-American Women in Nineteenth Century Memphis." ''Tennessee Historical Quarterly'' 59.4 (2000): 254. * Clinton, Catherine. "Bloody terrain: Freedwomen, sexuality and violence during reconstruction." ''Georgia Historical Quarterly'' 76.2 (1992): 313–332. [https://www.jstor.org/stable/40582538 in JSTOR] * Edwards, Laura F. ''Gendered Strife and Confusion: The Political Culture of Reconstruction'' (1997). * Farmer-Kaiser, Mary. ''Freedwomen and the Freedmen's Bureau: Race, Gender, and Public Policy in the Age of Emancipation'' (Fordham Univ Press, 2010). [http://scholarworks.umass.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1495&context=adan online review] * Frankel, Noralee. ''Freedom's women: Black women and families in Civil War era Mississippi'' (1999). * Hunter, Tera W. ''To 'Joy My Freedom: Southern Black Women's Lives and Labors after the Civil War'' (Harvard University Press, 1997). * Oglesby, Catherine. "Gender and History of the Postbellum US South." ''History Compass'' 8.12 (2010): 1369–1379; historiography, mostly of white women. * Olson, Lynne. ''Freedom's daughters: The unsung heroines of the civil rights movement from 1830 to 1970'' (2001). ===Државни и локални студии=== * Cresswell, Stephen. ''Multiparty Politics in Mississippi, 1877–1902'' (1995). * Davis, D. F., et al. "Before the Ghetto: Black Detroit in the Nineteenth Century." ''Urban History Review'' (1977) 6#1 pp.&nbsp;99–106 [https://www.jstor.org/stable/43561566 in JSTOR] * Doyle, Don H. ''New Men, New Cities, New South: Atlanta, Nashville, Charleston, Mobile, 1860–1910'' (1990) [https://www.amazon.com/New-Men-Cities-South-Charleston/dp/0807842702 excerpt] * Drago, Edmund L. ''Black Politicians and Reconstruction in Georgia: A Splendid Failure'' (1992) * Green, Hilary. '' Educational Reconstruction: African American Schools in the Urban South, 1865–1890'' (Fordham UP, 2016), Case studies of Richmond, Virginia, and Mobile, Alabama. [http://www.h-net.org/reviews/showpdf.php?id=47593 online review] * Hornsby Jr., Alton, ed. ''Black America: A State-by-State Historical Encyclopedia'' (2 vol 2011) [https://www.amazon.com/Black-America-volumes-State---State/dp/0313341125/ excerpt] * Hornsby Jr., Alton. ''A Short History of Black Atlanta, 1847–1993'' (2015). * Jenkins, Wilbert L. ''Seizing the New Day: African Americans in Post–Civil War Charleston.'' (2003). * Jewell, Joseph O. ''Race, social reform, and the making of a middle class: The American Missionary Association and Black Atlanta, 1870–1900'' (2007). * Rabinowitz, Howard N. ''Race Relations in the Urban South: 1865–1890'' (1978) * Wharton, Vernon Lane. ''The Negro in Mississippi: 1865–1890'' (1947) ===Примарни извори=== * Foner, Philip, ed. ''The Life and Writings of Frederick Douglass: Reconstruction and After'' (1955). * Smith, John David. ''We Ask Only for Even-handed Justice: Black Voices from Reconstruction, 1865–1877'' (2nd ed. 2014) * {{cite book|author-last1=Work|author-first1= Monroe N. |title=Negro Year Book and Annual Encyclopedia of the Negro|url=https://books.google.com/books?id=oc5HAQAAMAAJ&pg=PA13|year=1912}}, First edition was 1913. * {{cite book|author-last1=Reid|author-first1= Whitelaw|title=After the War: A Southern Tour.|url=https://archive.org/details/cu31924028782781|year=1866}}, detailed coverage by Yankee journalist, with focus on Freedmen. * {{cite journal|author-last1=Richardson|author-first1= Joe M. |title=The Negro in Post Civil-War Tennessee: A Report by a Northern Missionary.|journal= Journal of Negro Education|volume=34 |issue=4|year=1965|pages=419–424|doi=10.2307/2294093 |jstor=2294093}} * Wells-Barnett, Ida B. ''Southern horrors and other writings: the anti-lynching campaign of Ida B. Wells, 1892–1900''. Ed. Jacqueline Jones Royster. Bedford Books, 1997. * {{cite book|editor=Winegarten, Ruthie |title=Black Texas Women: A Sourcebook|url=https://books.google.com/books?id=-tSBBAAAQBAJ&pg=PA44|year=2014|publisher=University of Texas Press|pages=44–69|isbn=9780292785564}} == Надворешни врски == {{Commons}} * [https://memory.loc.gov/ammem/aap/aaphome.html "African American Perspectives: Pamphlets from the Daniel A. P. Murray Collection, 1818–1907"] Most are from 1875 to 1900. * [http://www.press.uillinois.edu/books/catalog/43gds9bp9780252004100.html ''Booker T. Washington Papers, vol 1-3''] * [https://web.archive.org/web/20160315155135/http://192.203.127.197/archive/handle/123456789/834 "Booker T. Washington: The Man and the Myth Revisited." (2007) PowerPoint presentation By Dana Chandler] *[https://www.loc.gov/rr/program/bib/civilrights/home.html Civil Rights Resource Guide, from the Library of Congress] *[https://richesmi.cah.ucf.edu/omeka2/collections/show/114 "The Long History of the African American Civil Rights Movement in Florida"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160110203104/https://richesmi.cah.ucf.edu/omeka2/collections/show/114 |date=2016-01-10 }} [[Категорија:Историја на афроамериканските граѓански права|*1865-1896]] [[Категорија:Политички движења во САД]] [[Категорија:Движења за граѓански права]] mdc3jb2xefg71bd0xu55v44loouc68i Разговор:Петиција за политички права на Алжир од 1920 година 1 1396764 5571524 2026-06-04T10:53:35Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{Сзр}} 5571524 wikitext text/x-wiki {{Сзр}} grwuoyit2h633gvkn6btn064whmp5dc Разговор:101-ви километар 1 1396765 5571534 2026-06-04T11:16:21Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5571534 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Крапла 0 1396766 5571537 2026-06-04T11:18:35Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1356110817|Krafla]]“ 5571537 wikitext text/x-wiki '''Крапла''' ( ) - вулканска [[калдера]] со пречник од околу 10 км со 90 км долга пукнатинска зона. Се наоѓа на север од [[Исланд]] во регионот Миватн и е сместена на [[Исландска врела точка|исландската врела точка]] на врвот на [[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот Гребен]], кој ја образува [[Раздвојувачка граница|раздвојувачката граница]] помеѓу [[Северноамериканска Плоча|Северноамериканската Плоча]] и [[Евроазиска Плоча|Евроазиската Плоча]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=373080|title=Krafla - Global Volcanism Program|accessdate=20 December 2023}}</ref> Неговиот највисок врв е висок 818 м и 2 км во длабочина. Во запишаната историја се пријавени 29 [[Вулкански избув|избуви]]. == Преглед == [[Податотека:Iceland_Mid-Atlantic_Ridge_map.svg|лево|мини|Карта на Исландскиот Средноатлантски Гребен]] Исланд се наоѓа на Средноатлантскиот Гребен; западниот дел од [[Островска држава|островската држава]] е дел од Северноамериканската Плоча што се движи грубо кон запад, додека источниот дел од островот е дел од Евроазиската Плоча што се движи грубо кон исток. Оската север-југ на Средноатлантскиот Гребен го дели Исланд на два дела, грубо од север кон југ. По должината на овој гребен се наоѓаат многу од најактивните вулкани на Исланд; Крапла е еден од нив.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html#anchor6715825|title=This Dynamic Earth: The Story of Plate Tectonics. Chapter 3: Understanding plate motions - Divergent boundaries|last=Kious|first=W. Jacquelyne|last2=Tilling|first2=Robert I.|date=February 1996|work=United States Geological Survey|publisher=USGS|accessdate=15 January 2020|quote=The volcanic country of Iceland, which straddles the Mid-Atlantic Ridge, offers scientists a natural laboratory for studying on land the processes also occurring along the submerged parts of a spreading ridge. Iceland is splitting along the spreading center between the North American and Eurasian Plates, as North America moves westward relative to Eurasia.}}</ref> Крапла го вклучува кратерот [[Вити (Крапла)|Вити]] кое содржи зелено езеро. Јужно од областа Крапла се наоѓа Намафјал, планина, во чие подножје се наоѓа Хверир, [[Геотермална енергија|геотермална]] област со [[Каллив вулкан|врели калливи базени]] и испарливи [[Фумарола|фумароли]]. === Историја === [[Податотека:Lava_flow_at_Krafla,_1984.jpg|мини|Течење на лава за време на ерупција на расед кај Крапла, 1984 година]] Пожарите во Миватн се случиле помеѓу 1724 и 1729 година, кога се отвориле многу од [[Вулканска пукнатина|пукнатините]]. [[Лава|Фонтаните од лава]] можеле да се видат на југот од островот, а протокот на лава уништил три фарми во близина на селото [[Рејкјахлид]], иако никој не бил повреден. Помеѓу 1975 и 1984 година, во калдерата Крапла се случиле низа вулкански настани познати како пожари во Крапла.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icelandmag.is/article/krafla-fires-one-largest-volcanic-eruptions-icelands-modern-history|title=The Krafla fires: One of the largest volcanic eruptions of Iceland's modern history|work=Icelandmag}}</ref> Имало девет [[Вулкански избув|вулкански избуви]] и петнаесет настани на подигнување и слегнување. За време на овие настани, голема [[Магма|магматска]] комора била идентификувана на длабочина со анализа на сеизмичката активност. Дел од лавата што се испуштала за време на овие избуви била снимена на филм од [[Морис и Катја Крафт]], а се појавува и во филмот од 2022 година, „''Оган на љубовта''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/fire-of-love-documentary-volcano-volcanologist-katia-krafft|title=She fell in love with the majesty of volcanoes—and changed how science sees them|date=January 9, 2023|work=Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109155546/https://www.nationalgeographic.com/science/article/fire-of-love-documentary-volcano-volcanologist-katia-krafft|archive-date=January 9, 2023}}</ref> Од 1977 година, областа Крапла е извор на геотермална енергија што ја користи 60-мегаватна [[електрана]]. Истражување спроведено во 2006 година покажало многу високи температури на длабочини помеѓу 3 и 5 км, а овие погодни услови довеле до развој на првиот бунар од [[Проект за длабинско дупчење во Исланд|Проектот за длабинско дупчење во Исланд]], IDDP-1, при што била пронајдена стопена риолитска магма на 2,1 км длабоко под површината во 2009 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/hidden-pockets-of-potentially-explosive-magma-lurk-around-volcanoes|title=Surprise magma pocket found in Iceland hints at more 'ticking time bombs'|date=May 19, 2021|work=Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519134929/https://www.nationalgeographic.com/science/article/hidden-pockets-of-potentially-explosive-magma-lurk-around-volcanoes|archive-date=May 19, 2021}}</ref> Пожарите во Крапла прекинале дел од геотермалните дупчења во областа. == Тестен систем за магма на Крапла == По откривањето на стопена карпа за време на дупчењето на IDDP-1, развиен е концептот за тест-станица за магма во Крапла (KMT <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kmt.is/|title=Krafla Magma Testbed – Official Website – Krafla Magma Testbed}}</ref> ), кој предвидува создавање на „меѓународна опсерваторија за магма“ и понатамошно научно дупчење во Крапла со цел намерно дупчење во телото на магмата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://eos.org/science-updates/planning-an-international-magma-observatory|title=Planning an International Magma Observatory|last=Eichelberger|first=J.|date=June 25, 2019|work=Eos}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.geothermal-energy.org/pdf/WGC/papers/WGC/2020/37027.pdf|title=Magma-Sourced Geothermal Energy and Plans for Krafla Magma Testbed, Iceland|archive-url=https://web.archive.org/web/20220503031814/https://www.geothermal-energy.org/pdf/WGC/papers/WGC/2020/37027.pdf|archive-date=2022-05-03}}</ref> == Поврзано == * [[Географија на Исланд]] ** [[Список на вулкани во Исланд]] == Наводи == == Надворешни врски == {{Ризница-врска|Krafla (volcanic system)}} * Крафла [https://icelandicvolcanos.is/?volcano=KRA] во Каталогот на исландски вулкани * * [http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/img_krafla.html Вулканизам] * [https://web.archive.org/web/20040708140221/http://webast.ast.obs-mip.fr/people/petit/iceland.html Фотографии на Крапла и Рејкјахлиид (меѓу другите)] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050622000000/www2.norvol.hi.is/page/ies_krafla Универзитет на Исланд: Информации за Крапла] * [http://www.nordicenergysolutions.org/inspirational/iceland-produces-energy-from-volcanoes Енергија од магма во Крапла]{{Мртва врска|date=July 2025}} {{Вулкани на Исланд}}{{Нормативна контрола}} [[Категорија:Активни вулкани]] [[Категорија:Планини во Исланд]] [[Категорија:Вулкани во Исланд]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 0ihqad7rlljjq5bldz48v6johhczntv 5571539 5571537 2026-06-04T11:22:43Z P.Nedelkovski 47736 додадена/изменета предлошка, поправки 5571539 wikitext text/x-wiki {{Инфокутија Планина | name = Крапла<br/>Krafla | photo = [[Податотека:Aerial View of Krafla and Leirhnjúkur 21.05.2008 16-08-27.JPG|250px]] | photo_caption = Воздушен поглед на планината Крапла и калдерата Крапла со Леирнјукур во 2008 | elevation_m = 800 | elevation_ref = | prominence = | location = [[Исланд]] | range = | map = Iceland | map_caption = Местоположба во Исланд | label_position = bottom | coordinates = {{coord|65|44|0|N|16|47|0|W|type:mountain_scale:100000|format=dms|display=inline,title}} | topo = | type = [[Калдера]] | age = | last_eruption = септември 1984 | first_ascent = | easiest_route = | image_map ={{maplink|frame=yes|frame-align=center|frame-width=270|frame-height=330|frame-long=-16.9|frame-lat=65.9|zoom=7|raw=[{{Wikipedia:Map data/Grímsvötn}},{{Wikipedia:Map data/Askja}},{{Wikipedia:Map data/Öræfi volcanic belt}},{{Wikipedia:Map data/Hofsjökull}},{{Wikipedia:Map data/Katla}},{{Wikipedia:Map data/Snæfellsnes volcanic belt}},{{Wikipedia:Map data/Hengill}}] |text=Geological features near the Krafla volcanic system (red outlines). {{Wikipedia:Map data/Askja/key}} }} }} '''Крапла''' ({{IPA|is|ˈkʰrapla|audio=Krafla pronunciation.ogg}}) — вулканска [[калдера]] со пречник од околу 10 км со 90 км долга пукнатинска зона. Се наоѓа на север од [[Исланд]] во регионот Миватн и е сместена на [[Исландска врела точка|исландската врела точка]] на врвот на [[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот Гребен]], кој ја образува [[Раздвојувачка граница|раздвојувачката граница]] помеѓу [[Северноамериканска Плоча|Северноамериканската Плоча]] и [[Евроазиска Плоча|Евроазиската Плоча]].<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=373080|title=Krafla - Global Volcanism Program|accessdate=20 December 2023}}</ref> Неговиот највисок врв е висок 818 м и 2 км во длабочина. Во запишаната историја се пријавени 29 [[Вулкански избув|избуви]]. == Преглед == [[Податотека:Iceland_Mid-Atlantic_Ridge_map.svg|лево|мини|Карта на Исландскиот Средноатлантски Гребен]] Исланд се наоѓа на Средноатлантскиот Гребен; западниот дел од [[Островска држава|островската држава]] е дел од Северноамериканската Плоча што се движи грубо кон запад, додека источниот дел од островот е дел од Евроазиската Плоча што се движи грубо кон исток. Оската север-југ на Средноатлантскиот Гребен го дели Исланд на два дела, грубо од север кон југ. По должината на овој гребен се наоѓаат многу од најактивните вулкани на Исланд; Крапла е еден од нив.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://pubs.usgs.gov/gip/dynamic/understanding.html#anchor6715825|title=This Dynamic Earth: The Story of Plate Tectonics. Chapter 3: Understanding plate motions - Divergent boundaries|last=Kious|first=W. Jacquelyne|last2=Tilling|first2=Robert I.|date=February 1996|work=United States Geological Survey|publisher=USGS|accessdate=15 January 2020|quote=The volcanic country of Iceland, which straddles the Mid-Atlantic Ridge, offers scientists a natural laboratory for studying on land the processes also occurring along the submerged parts of a spreading ridge. Iceland is splitting along the spreading center between the North American and Eurasian Plates, as North America moves westward relative to Eurasia.}}</ref> Крапла го вклучува кратерот [[Вити (Крапла)|Вити]] кое содржи зелено езеро. Јужно од областа Крапла се наоѓа Намафјал, планина, во чие подножје се наоѓа Хверир, [[Геотермална енергија|геотермална]] област со [[Каллив вулкан|врели калливи базени]] и испарливи [[Фумарола|фумароли]]. === Историја === [[Податотека:Lava_flow_at_Krafla,_1984.jpg|мини|Течење на лава за време на ерупција на расед кај Крапла, 1984 година]] Пожарите во Миватн се случиле помеѓу 1724 и 1729 година, кога се отвориле многу од [[Вулканска пукнатина|пукнатините]]. [[Лава|Фонтаните од лава]] можеле да се видат на југот од островот, а протокот на лава уништил три фарми во близина на селото [[Рејкјахлид]], иако никој не бил повреден. Помеѓу 1975 и 1984 година, во калдерата Крапла се случиле низа вулкански настани познати како пожари во Крапла.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icelandmag.is/article/krafla-fires-one-largest-volcanic-eruptions-icelands-modern-history|title=The Krafla fires: One of the largest volcanic eruptions of Iceland's modern history|work=Icelandmag}}</ref> Имало девет [[Вулкански избув|вулкански избуви]] и петнаесет настани на подигнување и слегнување. За време на овие настани, голема [[Магма|магматска]] комора била идентификувана на длабочина со анализа на сеизмичката активност. Дел од лавата што се испуштала за време на овие избуви била снимена на филм од [[Морис и Катја Крафт]], а се појавува и во филмот од 2022 година, „''Оган на љубовта''“.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/fire-of-love-documentary-volcano-volcanologist-katia-krafft|title=She fell in love with the majesty of volcanoes—and changed how science sees them|date=January 9, 2023|work=Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20230109155546/https://www.nationalgeographic.com/science/article/fire-of-love-documentary-volcano-volcanologist-katia-krafft|archive-date=January 9, 2023}}</ref> Од 1977 година, областа Крапла е извор на геотермална енергија што ја користи 60-мегаватна [[електрана]]. Истражување спроведено во 2006 година покажало многу високи температури на длабочини помеѓу 3 и 5 км, а овие погодни услови довеле до развој на првиот бунар од [[Проект за длабинско дупчење во Исланд|Проектот за длабинско дупчење во Исланд]], IDDP-1, при што била пронајдена стопена риолитска магма на 2,1 км длабоко под површината во 2009 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/science/article/hidden-pockets-of-potentially-explosive-magma-lurk-around-volcanoes|title=Surprise magma pocket found in Iceland hints at more 'ticking time bombs'|date=May 19, 2021|work=Science|archive-url=https://web.archive.org/web/20210519134929/https://www.nationalgeographic.com/science/article/hidden-pockets-of-potentially-explosive-magma-lurk-around-volcanoes|archive-date=May 19, 2021}}</ref> Пожарите во Крапла прекинале дел од геотермалните дупчења во областа. == Тестен систем за магма на Крапла == По откривањето на стопена карпа за време на дупчењето на IDDP-1, развиен е концептот за тест-станица за магма во Крапла (KMT <ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kmt.is/|title=Krafla Magma Testbed – Official Website – Krafla Magma Testbed}}</ref> ), кој предвидува создавање на „меѓународна опсерваторија за магма“ и понатамошно научно дупчење во Крапла со цел намерно дупчење во телото на магмата.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=http://eos.org/science-updates/planning-an-international-magma-observatory|title=Planning an International Magma Observatory|last=Eichelberger|first=J.|date=June 25, 2019|work=Eos}}</ref><ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://www.geothermal-energy.org/pdf/WGC/papers/WGC/2020/37027.pdf|title=Magma-Sourced Geothermal Energy and Plans for Krafla Magma Testbed, Iceland|archive-url=https://web.archive.org/web/20220503031814/https://www.geothermal-energy.org/pdf/WGC/papers/WGC/2020/37027.pdf|archive-date=2022-05-03}}</ref> == Поврзано == * [[Географија на Исланд]] * [[Список на вулкани во Исланд]] == Наводи == {{наводи}} == Надворешни врски == {{Рвр|Krafla (volcanic system)}} * Крафла [https://icelandicvolcanos.is/?volcano=KRA] во Каталогот на исландски вулкани * [http://volcano.und.edu/vwdocs/volc_images/img_krafla.html Вулканизам] * [https://web.archive.org/web/20040708140221/http://webast.ast.obs-mip.fr/people/petit/iceland.html Фотографии на Крапла и Рејкјахлиид (меѓу другите)] * [http://wayback.vefsafn.is/wayback/20050622000000/www2.norvol.hi.is/page/ies_krafla Универзитет на Исланд: Информации за Крапла] * [http://www.nordicenergysolutions.org/inspirational/iceland-produces-energy-from-volcanoes Енергија од магма во Крапла]{{Мртва врска|date=July 2025}} {{Вулкани на Исланд}} {{Нормативна контрола}} [[Категорија:Активни вулкани]] [[Категорија:Планини во Исланд]] [[Категорија:Вулкани во Исланд]] [[Категорија:Координати на Википодатоците]] 60jr0owq4kwokw7lr2tch5o9iyihj4n Разговор:Крапла 1 1396767 5571540 2026-06-04T11:22:55Z P.Nedelkovski 47736 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571540 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Разговор:Движење за граѓански права (1865–1896) 1 1396768 5571545 2026-06-04T11:25:05Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: {{СЗР}} 5571545 wikitext text/x-wiki {{СЗР}} 111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx Категорија:Историја на афроамериканските граѓански права 14 1396769 5571550 2026-06-04T11:27:43Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Category:Афроамериканска историја|граѓански права]] [[Категорија:Анти-расизам во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави|Афроамериканска]] 5571550 wikitext text/x-wiki [[Category:Афроамериканска историја|граѓански права]] [[Категорија:Анти-расизам во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави|Афроамериканска]] 85bba6z0apwjv1zo1pjdp6vzrv6coat 5571551 5571550 2026-06-04T11:28:45Z Тиверополник 1815 5571551 wikitext text/x-wiki [[Category:Афроамериканска историја|граѓански права]] [[Категорија:Антирасизам во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Историја на граѓанските права во Соединетите Американски Држави|Афроамериканска]] gvjutmg9t61bsapj9d078euy92g3ach Категорија:Антирасизам во Соединетите Американски Држави 14 1396770 5571552 2026-06-04T11:30:09Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Антирасизам во Северна Америка|САД]] [[Категорија:расизам во Соединетите Американски Држави|*Анти]] [[Категорија:Општествени движења во САД]] [[Категорија:Антирасизам по земја|САД]] 5571552 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Антирасизам во Северна Америка|САД]] [[Категорија:расизам во Соединетите Американски Држави|*Анти]] [[Категорија:Општествени движења во САД]] [[Категорија:Антирасизам по земја|САД]] svlpvtof8astavxla18zmwdvnhu1pif Категорија:Расизам во Соединетите Американски Држави 14 1396771 5571553 2026-06-04T11:31:20Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Расизам по земја|Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Дискриминација во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Општествена историја на Соединетите Американски Држави]] 5571553 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Расизам по земја|Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Дискриминација во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Општествена историја на Соединетите Американски Држави]] qzg9y0pckdkm97pwh57f0m7c88v9c91 5571555 5571553 2026-06-04T11:32:13Z Тиверополник 1815 5571555 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Расизам по земја|Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Дискриминација во Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Општествена историја на САД]] mcn355v1w9oxq3yp22lknwwi4romv6p Категорија:Дискриминација во Соединетите Американски Држави 14 1396772 5571556 2026-06-04T11:32:37Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Дискриминација по земја|Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Кршење на човековите права во Соединетите Американски Држави]] 5571556 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Дискриминација по земја|Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Кршење на човековите права во Соединетите Американски Држави]] r81d7zbmuk2uyz98e2nut7uvqdp454f Категорија:Кршење на човековите права во Соединетите Американски Држави 14 1396773 5571557 2026-06-04T11:33:42Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Кршење на човековите права по земја|Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Човекови права во Соединетите Американски Држави| Кршење ]] 5571557 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Кршење на човековите права по земја|Соединетите Американски Држави]] [[Категорија:Човекови права во Соединетите Американски Држави| Кршење ]] awwpgdfulql282u26t9hgalmg1xsgew Колбеинсејски Гребен 0 1396774 5571558 2026-06-04T11:34:51Z Jtasevski123 69538 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1335298086|Kolbeinsey Ridge]]“ 5571558 wikitext text/x-wiki [[Податотека:JanMayenlocation.PNG|мини|307x307пкс|Карта што ја прикажува местоположбата на Колбеинсејскиот Гребен и други главни геолошки карактеристики на најсеверниот Арктички предел.]] '''Колбеинсејскиот Гребен''' — сегмент од [[Средноатлантски Гребен|Средноатлантскиот Гребен]] кој се наоѓа северно од [[Исланд]] во [[Северноледен Океан|Северноледениот Океан]].<ref>{{Наведен Q|Q97487827}}</ref> Вулканските острови [[Колбеинсеј]] и [[Гримзи]] лежат долж Колбеинсејскиот Гребен. == Бактерии == Во 1992 година, [[Роберт Хубер]] и [[Карл Стетер]] откриле нов вид термофилни [[бактерии]] на гребенот и ги нарекле ''[[Aquifex pyrophilus|A. pyrophilus]]''.<ref>{{Наведена книга|url=http://worldcat.org/oclc/750884111|title=Aquifex pyrophilus gen. nov. sp. nov., represents a novel group of marine hyperthermophilic hydrogen-oxidizing bacteria|last=O.|first=Huber, Robert. Stetter, Karl|date=1992|publisher=Fischer|oclc=750884111}}</ref> == Наводи == {{Наводи}} [[Категорија:Средноатлантски Гребен]] [[Категорија:Подземни гребени]] s1ks3iio80ticybcakow4ltyis0mgnh Разговор:Колбеинсејски Гребен 1 1396775 5571559 2026-06-04T11:35:03Z Jtasevski123 69538 Создадена страница со: {{сзр}} 5571559 wikitext text/x-wiki {{сзр}} l91fuluhfmxd7xhcgfmssgp4a9mdc30 Категорија:Човекови права во Соединетите Американски Држави 14 1396776 5571564 2026-06-04T11:41:17Z Тиверополник 1815 Создадена страница со: [[Категорија:Политичка историја на САД]] [[Категорија:Општествена историја на САД]] [[Категорија:Човекови права по земја|САД]] [[Категорија:Политика на САД]] [[Категорија:Американско општество]] [[Категорија:Американско право]] 5571564 wikitext text/x-wiki [[Категорија:Политичка историја на САД]] [[Категорија:Општествена историја на САД]] [[Категорија:Човекови права по земја|САД]] [[Категорија:Политика на САД]] [[Категорија:Американско општество]] [[Категорија:Американско право]] p3f7hi1x14wse77kdg28pla3zpswywo Бренистејнсфјот 0 1396777 5571566 2026-06-04T11:56:52Z P.Nedelkovski 47736 Создадено преведувајќи ја страницата „[[:fr:Special:Redirect/revision/209296795|Brennisteinsfjöll]]“ 5571566 wikitext text/x-wiki '''Бренистејнсфјот''' или '''Бренистејсгигар''' - [[Вулкан|вулкански]] систем во [[Исланд]] кој се наоѓа во југозападниот дел на земјата, на влезот во [[Рејкјанескаги]], јужно од [[Рејкјавик]]. == Топонимија == ''Бренистејнсфјот'' и ''Бренистејсгигар'' на [[Македонски јазик|македонски]] буквално значат „[[Сулфур|сулфурни]] планини“<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://icelandicvolcanoes.is/?volcano=BRE#|title=Brennisteinsfjöll - Geological setting and tectonic context|date=15/11/2022|language=en|accessdate=15/5/2022}}</ref> и „сулфурни кратери“. Тие понекогаш се нарекуваат и ''Блафјот.''<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://icelandicvolcanoes.is/?volcano=BRE#|title=Brennisteinsfjöll|date=15/11/2019|language=en|accessdate=15/5/2022}}</ref> == Географија == Системот се манифестира на површината како низа [[Вулкански кратер|кратери]], [[Вулканска купа|купи]] и [[Вулканска пукнатина|вулкански пукнатини]] без средиштен вулкан, во правец североисток-југозапад, источно од [[Клејварватн]]. == Геологија == Вулканските пукнатини се протегаат околу триесет километри, а испуштената [[лава]] е базалтна.<ref name=":0">{{Наведена мрежна страница|url=https://icelandicvolcanoes.is/?volcano=BRE#|title=Brennisteinsfjöll - Geological setting and tectonic context|date=15/11/2022|language=en|accessdate=15/5/2022}}</ref> Околу триесет [[Вулкански избув|избуви]] се случиле во текот на последните 8.000 години.<ref name=":1">{{Наведена мрежна страница|url=https://icelandicvolcanoes.is/?volcano=BRE#|title=Brennisteinsfjöll - Eruption history and pattern|date=15/11/2019|language=en|accessdate=15/5/2022}}</ref> Се верува дека последната се случила кон крајот на X век<ref name=":1" /> или во 1341 година.<ref>{{Наведена мрежна страница|url=https://volcano.si.edu/volcano.cfm?vn=371040|title=Brennisteinsfjöll - Eruptive History|language=en|accessdate=15/5/2022}}</ref> == Наводи == == Надворешни врски == 2jlhpmfe1ggd4dmi21yrcq503hk5zs1