Разговор:Гоце Делчев

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="mk">
  <siteinfo>
    <sitename>Википедија</sitename>
    <dbname>mkwiki</dbname>
    <base>https://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%93%D0%BB%D0%B0%D0%B2%D0%BD%D0%B0_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B0</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.12</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Медиум</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Специјална</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Разговор</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Корисник</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Разговор со корисник</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Википедија</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Разговор за Википедија</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Податотека</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Разговор за податотека</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">МедијаВики</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Разговор за МедијаВики</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Предлошка</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Разговор за предлошка</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Помош</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Разговор за помош</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Категорија</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Разговор за категорија</namespace>
      <namespace key="100" case="first-letter">Портал</namespace>
      <namespace key="101" case="first-letter">Разговор за Портал</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Модул</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Разговор за модул</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Разговор:Гоце Делчев</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1406</id>
    <revision>
      <id>5601007</id>
      <parentid>5367225</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:22:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>Предложена поетапна и изворно заснована преработка на статијата, со критериуми за неутралност, структура, извори и претставување на идентитетот.</comment>
      <origin>5601007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108364" sha1="evf9wkx1crjc4ag08hngz1gcmaslkcc" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}
{{Избрана разговор}}
{{ВикиПроект Македонија}}
{{Архиви|авто=долга]]}}

&lt;!--Новите секции Ве замолуваме да ги додавате под овој знак--&gt;

==Алгоритам==
Од каде дојде реченицата на Гоце ? - „Оној што копнее, што работи да ја присоедини Македонија кон Бугарија, Србија или кон Грција, тој може да се мисли за добар Бугарин, Србин и ли за добар Грк, но не и добар Македонец.“

Одговор: [http://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%88%D0%BE%D1%80%D0%B4%D0%B0%D0%BD_%D0%9F%D0%B8%D0%BF%D0%B5%D1%80%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0&amp;curid=31354&amp;diff=729176&amp;oldid=729114 Овде] прашам за извор на мисла на Јордан Пиперката. [[Корисник:Kiril Simeonovski]] побарал целосниот цитат: Нека не се надева ни Србија, ни Бугарија, ни Грција дека една педа земја македонска ќе добие, зашто за нејзиното ослободување ние крвта ќе ја пролеваме, па не ја даваме на друг, туку наша ќе биде. на Google.com, таму прво покажува линк кон Youtube.com, после линк кон [http://forum.idividi.com.mk/forum_posts.asp?TID=15669&amp;PN=19 форум Иди Види]. Првиот став додава мислата на Пиперката и на Гоце Делчев (јасно без никакви надворешни врзки). Кирил си рекол, ова е арна мисла, заш ја нема на вики, ке ја постирам, па да видам шо ке кажат татарите. И те, пак стигнуваме до безконечното враќане на статијата. Прост алгоритам.. работлив! --[[User:Подпоручикъ|Подпоручикъ]] &lt;small&gt;([[User talk:Подпоручикъ|разговор]])&lt;/small&gt; 22:55, 22 август 2009 (UTC)
:Во право си. Имало ефект....ете татарите почнаа да доаѓаат. Јуриш, атака, ке ги колеме словените--[[Корисник:Raso mk|'''&lt;font face=&quot;Segoe Script&quot; color=&quot;#00008B&quot; size=&quot;3px&quot;&gt;Р&lt;/font&gt;''']] [[Разговор со корисник:Raso mk|'''&lt;font face=&quot;Segoe Script&quot; color=&quot;blue&quot; size=&quot;3px&quot;&gt;ашо&lt;/font&gt;''']][[Image:Aero-stub img.svg]] 22:58, 22 август 2009 (UTC)
::Please wait.. confirming data.. Алгоритамот продулжева со работа. Рашо врати [http://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%BE%D1%86%D0%B5_%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%B2&amp;diff=729213&amp;oldid=729205 ставот] со идеја дека сум во грешка за &quot;Ова мисла е на Народна волја и сличните и е фалшификувана од Талевиот &quot;Илинден&quot; - која веке ја има..&quot;. После [[Корисник:MacedonianBoy]] [http://mk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D0%93%D0%BE%D1%86%D0%B5_%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%B2&amp;diff=729236&amp;oldid=729235 додаде] &quot;извор&quot;, дека се пак мислата е од романот на Талев. Таа е преведена од бугарски на македонски во оригинал 10 реда подоле како препишана на Гоце Делчев, затоа зашто е писанка на писател,а не вистинска реченица. Сега требува да се напише &quot;бугарски прочит на мислата на Гоце од романот на Талев&quot; и &quot;македонски прочит на мислата на Гоце од романот на Талев&quot;.. хаха .. stand by.. error.. error.. shuting down. --[[User:Подпоручикъ|Подпоручикъ]] &lt;small&gt;([[User talk:Подпоручикъ|разговор]])&lt;/small&gt; 23:12, 22 август 2009 (UTC)
:::lol --[[Корисник:Brainmachine|Brainmachine]]&lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:Brainmachine|wtf?]]&lt;/sup&gt; 14:41, 23 август 2009 (UTC)

Преспа е непостоечки град, измислен од Димитар Талев во неговите литературни дела како симболичен македонски град од краjот на 19 и почетокот на 20 век, а настанот, цитиран од &quot;[http://www.utrinski.com.mk/?ItemID=90B5C36F3D507243AAD523FF91B7981D Утрински весник]&quot;, е фикциjа од творештвото на Талев, коjа го одразува историскиот менталитет од гледна точка на писателот, но не е вистински историски случаj:

:''Во романот „Илинден“ од Димитар Талев, меѓу другото, е прикажан говорот што го одржал македонскиот револуционер Гоце Делчев, а по повод неговиот престој во Преспа есента во далечната 1901 година.''

Цитатот од &quot;Утрински весник&quot; не може да се прикажува одделно како чисто историски. Целиот пасус од Талев и &quot;говорот на Делчев во Преспа&quot; е даден од мене во делот &quot;Мисли припишани на Гоце Делчев&quot;. Поздрави, [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 14:00, 25 август 2009 (UTC)

:Што не е сигурно, Кириле? Повели, обjасни, даj аргументи и извори. И немоj да обвинуваш во вандализам. Се гледа дека и &quot;Утрински весник&quot; го тврди истото - станува збор за пасус од роман на Талев. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 14:10, 25 август 2009 (UTC)
::Талев ја цитирал мислата во неговиот роман. Всушност, историската вредност на романот „Илинден“ е таа што, во него ни се нудат повеќе информации за мислите на Гоце Делчев. Немој да ми кажеш дека ако е мислата извадок од роман дека тогаш не може да се смета за добар извор. Многу познати мисли од познати личности се цитирани во романи и во други дела, па тоа не значи дека ја губат својата значајност, само поради писателот на делото.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 14:17, 25 август 2009 (UTC)

:::Одлично. Да провериме. Како прво, градот Преспа не постои, односно не постои и &quot;говор во Преспа во 1901 година&quot;. Како второ, дали има постар историски извор за истата мисла и кои се публикациите на овоj извор? Не е можно само на основа на литературна творба тие зборови да бидат прикажувани като чисто историски. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 14:23, 25 август 2009 (UTC)

::Град Преспа не постои, но говорот од Преспа од 1901 постои. Преспа е историско-географска област и се надевам дека ти тоа многу добро го знаеш. Без оглед на местото на одржување во оваа област, настанот е именуван како „преспански“ (слично е и со Преспанското советување на 2 август 1943, коешто всушност се одржало во Отешево). Мислам дека сум доволно јасен. не можеш да оспоруваш факти од историјата преку цитирање на факти во некое историско дело.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 14:59, 25 август 2009 (UTC)

:::Градот Преспа не постои, но говорот на Делчев во него постои... А дека се историските извори за овоj говор, дека и кога сепак бил одржан? Кои се научните историски публикации за овоj настан? Ги чекаме. Додека нема релевантни извори за твоите ставови, нема да има и неутралност. Исто така е очигледно дека воопшто не го познаваш творештвото на Димитар Талев, бидеjки во него Преспа не е &quot;историско-географска област&quot;, а град. Зборови на Талев за измислениот град Преспа:

::::''В Прилеп естествено съм имал възможност да почерпя най-много елементи от непосредствени наблюдения, но същевременно трябва да подчертая, че когато създавах в романите си живота на един македонски град като моята Преспа, аз търсех да представя средния македонски град, търсех общото, характерното за този град. Затова със се стремил да използвам тъкмо онова от Прилеп, което е общо ако не за всички, поне за повечето градове. В Прилеп например имаше неколко турски махали. В повечето македонски градове, както казах, имаше само една. В моята Преспа има също една турска махала. Но много от нейния външен вид, от нейния бит съм наблюдавал именно в Прилеп...''

:::Извор - &quot;В творческата лаборатория на писателя Димитър Талев&quot;, анкета со Димитар Талев од 1956 година, во Димитър Талев, &quot;Съчинения&quot;, том 11, София, 1978, стр. 322. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 15:04, 25 август 2009 (UTC)

:::Кириле, зошто го бришеш НГТ шаблонот и зошто ги бришеш податоците од &quot;Утрински весник&quot;? Зарем така се уредува Википедиjа, во конфликт со сите извори!? [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 15:08, 25 август 2009 (UTC)

::Талев, го немам читано. Тука си во право. Само ме интересира, како оспоруваш нешто, кога и самиот не си сигурен за тоа. Поимот Преспа, денес е историско-географска област. Во историјата оваа област секако дека била населена, а се смета дека со неа се мисли на денешниот град Ресен ([[Ресен#Историја|Историја на Ресен]]). Ќе те замолам повеќе да не ми држиш предавање за работи за кои немаш доволно познавање. Денешниот центар на историско-географската област е градот Ресен, но во историјата, овој град најчесто се нарекувал Преспа, иако името Росне е старо од 14. век. Всушност, ако ова е вистински извадок од романот на Талев, тој најверојатно го нарекува градот Ресен со името Преспа, како што најчесто се нарекувал. А, можеби и во овие неколку реченици, со оглед на уметничкиот стил, со кој авторот се изразува, зборот „град“ има хиперболично значење. Може литературата да ја сметаш за пристрасен и несоодветен извор. Во ова се согласувам. Но, нешто што е цитирано, не може да го оспориш. Кога веќе сакаш да ја отфрлиш релевантноста на оваа мисла, тогаш докажи дека авторот ја измислил, ане да ме учиш то е Преспа и дали постои.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 15:41, 25 август 2009 (UTC)

:::Кирил, едно прашанье - ти да си читал тетралогијата на Талев? --[[User:Подпоручикъ|Подпоручикъ]] &lt;small&gt;([[User talk:Подпоручикъ|разговор]])&lt;/small&gt; 15:49, 25 август 2009 (UTC)

:::::Веќе напишав дека го немам читано Талев, но во овој случај корисникот Boban Krumeski се обидува со свој метод да докаже некои работи.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 16:11, 25 август 2009 (UTC)

::::::Уредуваш и упорно ревертираш прашања, за кои воопшто немаш идеjа, извори и податоци. Не мислам дека ова е оправдано од било коjа гледна точка. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 16:17, 25 август 2009 (UTC)

::::Веќе докажав со цитат дека Преспа е токму град од краjот на 19 век и почетокот на 20 век, измислен од Талев: &quot;... когато създавах в романите си живота на един македонски град като моята Преспа...&quot;. Заклучок. Кирил Симеоновски не е читал ни еден роман од Димитар Талев, но влегува во некорисни уредувачки воjни, упорно ревертира во конфликт со сите наведени извори и креира непостоечки теории и оригинални истражувања. Тотален вандализам. Податоци за литературниот настан - гостувањето на Гоце Делчев во измислениот град Преспа - од Димитар Талев, &quot;Илинден&quot;, &quot;Съчинения&quot;, том 5, София, 1973, стр. 279-280:

:::::''През есента на 1901 година в Преспа пристигна Гоце Делчев. От месец август той ходеше да ревизира четите и организационните райони оттатък Вардар. Когато се присъединяваше към някоя от четите, войводата й заставаше зад него. Така Делчев води и четите на своите стари другари Михаил Попето, Чернопеев, Андон Кьосето, облечен и той като тях в хайдушко черно рухо, с манлихера в ръка. През септември Делчев премина нощем на десния бряг на Вардар и продължи своя път ту с четите по гори и планини, ту от село на село, от град на град и в непрестанна опасност - султанът бе обещал хиляда лири - пет оки злато - за главата му.''
:::::''Когато Делчев влезе в Преспа, беше вече тъмно и минувачите по улиците ставаха все по-редки, но девриетата още не бяха излезли из града.''

::::Во романот на стр. 284-293 се зборува и пред кои неисториски литературни херои бил одржан &quot;говорот во Преспа&quot; - во куќата на Борис Глаушев биле присутни Никола Нешев, Любен Расков (Љубен Расков), Илия Роглев (Илија Роглев), Йоан Сърчар (Јован Срчар) и Наум Катранов. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 16:02, 25 август 2009 (UTC)

::Ако си го читал делото, не значи дека си ја разбрал суштината во него. Или веќе ако си ја разбрал, тоа си го направил на свој начин и тука го користиш тоа како бугарска пропаганда. Дури ме обвинуваш и за вандализам! Се обидуваш да ја намалиш историската вредност на делото, само затоа што во него се цитирани извори, кои го потврдуваат македонскиот идентитет. Не знам до кога и во кои размери ќе одите со вашата бугарска пропаганда, но само сакам да ви напоменам дека со ова кршите неколку важни правила на Википедија. Преспа е нешто што постоело и постои и ти немаш никакво право тоа да го обликуваш и врз основа на тоа да негираш говор на Гоце Делчев, кој се потврдува дека се случил. Цело време вртиш приказна од типот „што би било ако би било“. Ова дело е доказ дека говорот се случил. Ако се сомневаш, оспори го со документи и докази од историчари, а не ти самиот да солиш памет, божем си голем историчар.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 16:21, 25 август 2009 (UTC)

:::Имаме бугарски и македонски извори дека станува збор за цитат од роман, односно од литературен, а не историски извор, исто така имаме извори дека Преспа е токму град, измислен од Талев. Досега ти оспоруваш тие информации без да наведуваш било какви извори за твоите теории. Ова е класично оригинално истражување. Жалам. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 16:24, 25 август 2009 (UTC)

::::Бобан, овде не станува збор за тоа дали Преспа е град или не. Преспа постои и денес се смета како историско-географска област, а порано се користел како синоним за градот Ресен. Работата е што ти ја оспоруваш мислата на Гоце Делчев. Кога веќе нешто критикуваш и оспоруваш ќе те замолам да се насочиш на тоа, а не да докажуваш енкои споредни работи. Прати ми врска до документи или мислењ на историчари, во кои се оспорува мислата, пша тогаш ќе зборуваме. И романот е напишан во 1953. Кажи ми како е можно, ова да не е оспорено претходно. Обично, вашите историчари се критикуваат. Зошто немаат одговор за ова. Кога ќе ми покажеш такво нешто, значи имаш контрааргумент и можеби и ќе ја избришеме мислата. Овде ќе престанам и повеќе нема да коментирам на твоите поплаки. Твоите неосновани критики само го одвлекуваат вниманието на другите корисници и предизвикуваат конфликти. Со вакво доднесување може само да бидеш блокиран. Затоа, ќе те замолам идниот коментар да го формулираш со доволно аргументи. Поздрав и земи малце да уредуваш статии од другите области.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 16:34, 25 август 2009 (UTC)

:::Кириле, доста. Во творештвото на Талев Преспа не е историско-географска област, а измислен град-симбол, како што зборува и самиот Талев. Немаш ни еден извор за твоите оригинални истражувања, но упорно продолжуваш да ги повторуваш. Jас со извори ги докажав моите ставови дека ова е цитат од литературно дело, а ти тврдиш дека е вистински историски настан и затоа ти требва да дадеш извори за ваквото тврдење, не jас. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 16:47, 25 август 2009 (UTC)

::Вие, Бобане очигледно сакате да бидете блокиран. Овде зборуваме за мислата на Гоце Делчев, а не за тоа што е Преспа според Талев. Докажете дека мислата е измислена.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 16:51, 25 август 2009 (UTC)

:::А-а-а, ќе добиjам блок за тоа што го цитирам Талев? Е, нема да биде чудно... &quot;Говорот на Делчев во Преспа&quot; е говор во еден измислен град и во куќата на еден измислен хероj, Борис Глаушев. Тоа е тоа. Сето друго се недокажани оригинални истражувања. Немам намера да повторувам очигледното уште еден пат. Биди поздравен, [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 17:01, 25 август 2009 (UTC)

==Устав на ТМОРО==
Гоце Делчев е напишал уставот на ТМОРО, како што е наведено и во текстот. Тој соработувал со т.нар. БМОРК или МРО по нејзиното креирање, но не учествува во него! Уставот на МРО е напишан од Даме Груев. А тоа што е презентирано тука како устав на БМОРК е вештачка работа, неспомната од никој македонски револуционер. Самата негова содржина покажува дека се работи за фалсификат. Јаворов и други, јасно пишуваат дека во уставот на МРО постоело дека член може да биде секој „екзархист“, а тука е „бугарин“, што е сосема различно. Затоа ги молам бугарските корисници на Википедија да престанат со пропагандата. --[[User:Ajax|Ajax]] &lt;small&gt;([[User talk:Ajax|разговор]])&lt;/small&gt; 19:15, 11 септември 2009 (UTC)

:Постои &quot;Гоце Делчев&quot; на Jаворов, дека се зборува за овоj еднонационален устав. Лага на Аjакс: &quot;Јаворов и други, јасно пишуваат дека во уставот на МРО постоело дека член може да биде секој „екзархист“, а тука е „бугарин“, што е сосема различно.&quot; Да видиме што всашност пишува во текстот на Jаворов:

::&quot;Гоце Делчев&quot;, глава [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&amp;WorkID=3504&amp;Level=2 &quot;Гоце во Штип, Банско&quot;]: &quot;Тоя събор утвърждава един ''устав на революционната организация'', почти копие на стария български, твърде оригинален с положението, че само '''еkзархисти българи''' се приемат за членове на комитетите.&quot;

:Се гледа дека зборовите на Аjакс се тотално без врска со текстот на првиот биограф на Делчев. А Егзархиjата е бугарска национална црква:

:1. Stephen A. Fischer-Galaţi - „Man, state, and society in East European history“, 1970, Praeger, с. 200 („...and in 1870 it established a Bulgarian national church (Bulgarian Exarchate)“) 

:2. L. S. Stavrianos, Traian Stoianovich - „The Balkans since 1453“, 2000, C. Hurst &amp; Co. Publishers, с. 371 („BULGARIAN EXARCHATE The first great victory for Bulgarian nationalism was the establishment in 1870 of a national church known as the exarchate.“)

:3. &quot;Bulgarian Orthodox Church&quot;, Encyclopædia Britannica: &quot;The struggle for an independent Bulgarian church, begun late in the 18th century, culminated in the establishment in 1870 of a Bulgarian exarchate.&quot;

:Споровите за тоа се ирелевантни. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 20:19, 12 септември 2009 (UTC)

:Исто така БМОРК не е &quot;вештачка работа&quot;:

:1. „... името што во почетокот и било дадено на Организацијата: „Бугарско-македонско-одрински револуционерни комитети“.&quot;, „Историја на македонскиот народ“, Скопје, 1988, стр. 148.

:2. Битоски, Крсте, сп. &quot;Македонско Време&quot;, Скопје - март 1997.

:3. Академик Иван Катарџиев, &quot;Верувам во националниот имунитет на македонецот&quot;, интервjу, &quot;Форум&quot;.

:4. Пандев, К. &quot;Устави и правилници на ВМОРО преди Илинденско-Преображенското въстание&quot;, Исторически преглед, 1969, кн. I, стр. 68—80.

:5. Пандев, К. &quot;Устави и правилници на ВМОРО преди Илинденско-Преображенското въстание&quot;, Извeстия на Института за история, т. 21, 1970, стр. 250-257.

:6. Константин Пандев, Национално-освободителното движение в Македония и Одринско, София, 1979, с. 129-130.

:7. Duncan Perry The Politics of Terror: The Macedonian Liberation Movements, 1893-1903, Durham, Duke University Press, 1988. pp. 40-41, 210 n. 10.

:8. Fikret Adanir, Die Makedonische Frage: ihre entestehung und etwicklung bis 1908., Wiessbaden 1979, p. 112.

:Доста со пристрасни уредувања од страна на Аjакс. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 20:23, 12 септември 2009 (UTC)

:Статиjата се уредува во конфликт со наведените извори, исто така се бришат верзии, аргументирани со научни и историски извори, така што додека има спорови и уредувачка воjна мора да има НГТ шаблон. Поздрави, [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 20:44, 12 септември 2009 (UTC)

::Не се гледат било какви коментари. Верзиjата, аргументирана со извори, мора да биде вратена. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 21:09, 13 септември 2009 (UTC)

::Да ги прочитаме изворите. Македонската историска наука тврди:

:::„... името што во почетокот и било дадено на Организацијата: „Бугарско-македонско-одрински револуционерни комитети“.&quot;, „Историја на македонскиот народ“, Скопје, 1988, стр. 148.

::Името во почетокот било БМОРК. За првиот устав во почетокот на организациjата зборува и  [http://www.geocities.com/vmro_makedon/Knigi/spomgp07.html Ѓорче Петров], настанот е од 1896 година:

:::Таму се истакна нуждата за устав и правилник. До тогаш беше во сила еден краток правилник од неколку члена, изработен од Дамега (клетвата и др.). Тоа правилниче беше несистематско, литографирано. Се реши да се изработи еден полн правилник, устав. Кога дојдов во Софија тука во Софија го изработив (со Делчев) го напечатив и го испратив.

::За истиот настан и истиот устав во 1896 година пишува и [http://www.slovo.bg/showwork.php3?AuID=130&amp;WorkID=3504&amp;Level=2 Пеjо Jаворов]:

:::Тоя събор утвърждава един устав на революционната организация, почти копие на стария български, твърде оригинален с положението, че само екзархисти българи  се приемат за членове на комитетите. Обаче такъво едно решение беше тъкмо съобразно с условията, при които се работеше.

:::В онова време революционната идея трябаше да издържа твърде мъчна борба преди всичко с екзархията и нейните многобройни органи в страната. Тя прочее трябаше да стане обща за национално самосъзналото се българско мнозинство, че тогава да подири път и в средата на елементи, върху които всевъзможните златни и сребърни пропаганди бяха упражнили едно крайно развратително влияние. Все пак революционернте не можеха да избягнат случайни сблъсквания с казаните пропаганди, вследствие на което се отиваше до големи крайности. И често борбата вземаше даже тъмен шовинистически цвят. Гоце - човек на твърде широки възгледи, дига ръка за предметния член в устава без какви да е резерви. Но туй не тряба да ни учудва, защото той беше и практически деятел в най-строга смисъл. По-късно, щом обстоятелствата се поизмениха, Гоце пръв настояваше да се измени и устава. Тогава революционната организация отбеляза, че за постигане гонимата цел тряба да бъдат сплотени всички потиснати народности в страната 6. И вече съзаклятник можеше да бъде и българинът, и гъркът, и всеки, който би бил кадърен да принесе някаква полза на освободителното дело7.

::Мислам дека постоjните факти се доказ дека уставот од 1896 е токму уставот на БМОРК. Петров тврди дека Гоце имал учество во пишувањето на уставот, а Jаворов дека исто така е гласал за него. Поздрави, [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 21:22, 13 септември 2009 (UTC)
:::Без развлекување на приказната, „што би било ако би било?“ Ако имате докази дека тоа е тој устав, наведете ги. А, не да претпоставувате. Мислам дека не треба да се смета ова за веродостоен извор.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 21:25, 13 септември 2009 (UTC)

::::Доказите се наведени погоре. Твоите општи зборови немат врска со дискусиjа. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 21:27, 13 септември 2009 (UTC)

::::Jаворов тврди дека уставот од 1896 година бил еднонационален и ги вклучувал само егзархистите Бугари. Друг еднонационален устав во периодот 1893-1918 нема, постои само овоj на БМОРК. Петров тврди дека уставот од 1896 година бил напишан од него и од Делчев. Македонската наука потврдува дека името на организациjата во почетокот било БМОРК. Тоа е тоа. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 21:33, 13 септември 2009 (UTC)
:::Овие тврдења, кои не знам дали се точни не може да се земат предвид.--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 21:39, 13 септември 2009 (UTC)

::::Aхахахаха. Каква наглост... --[[User:Подпоручикъ|Подпоручикъ]] &lt;small&gt;([[User talk:Подпоручикъ|разговор]])&lt;/small&gt; 04:39, 14 септември 2009 (UTC)

:::Вакво нешто не може да се земе предвид, бидејќи не се потврдува дека во „Историја на македнскиот народ“ пишува нешто вакво, туку се наведуваат бугарско-пропагандни документи објавени на Интернет. --[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 16:50, 14 септември 2009 (UTC)

::::Спомените на Ѓорче Петров се цитирани од нивното македонско издание. Исто така за БМОРК пишуваат македонските историчари Крсте Битоски и Иван Катарџиев. И тоа ли е бугарска пропаганда? Нонсенс. Кириле, кога немаш ни еден аргумент, почнуваш да користиш емотивни етикетирања - пропаганда и слично. Доста. Така не се уредува. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 04:04, 17 септември 2009 (UTC)

::::Уште податоци за уставот на БМОРК има во &quot;История на България&quot;, том 7 България 1878-1903, Българска академия на науките, Институт за история, София, 1994, стр. 440-442. На Солунскиот конгрес во 1896 година били усвоени два документа - Устав и Правилник на БМОРК, кои биле напишани од Петров и Делчев (стр. 442). Уставот бил отпечатен во Софиjа во 1897. Правилникот исто е еднонационален и во неговиот чл. 15 се содржало барање за борба &quot;за слободата на Бугарите во Македониjа и Одринско&quot;. Централниот комитет на организациjата се нарекувал Централен бугарски македонско-одрински револуционерен комитет. Мислам дека изворите требва да се почитуваат, во спротивно НГТ шаблонот мора да стои во почетокот на статиjата. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 04:21, 17 септември 2009 (UTC)

::::Македонски ставови за делото на Пејо Јаворов:

::::*''Неговиот автобиограф, големиот бугарски поет Пеју Јаворов кој беше лудо заљубен во македонската борба и кој другарувал со Гоце, на кого честопати му се исповедал во најтешките моменти, ќе рече дека необичната љубов и верба на Гоце Делчев станувале љубов и верба на целиот македонски народ.'' ([http://star.utrinski.com.mk/default.aspx?pbroj=1157&amp;stID=6569&amp;pdate=20030430 Утрински весник], Број 1157 среда, 30 април 2003.)
::::*''Пеју Јаворов ја напиша најубавата биографија за Гоце Делчев'' ([http://star.utrinski.com.mk/default.aspx?pbroj=1157&amp;stID=6571&amp;pdate=20030430 Утрински весник], среда, 30 април 2003.)
::::*''Пеју Јаворов раскажува дека Гоце сам си ја претскажал смртта. &quot;На 20 април Гоце на другарите им кажуваше свои поранешни соништа, кои се совпаѓаа со убиствата на неговите пријатели: &quot;Во нашиот живот, како што се чини, станав веќе и фаталист. Ноќеска сонував дека Турци ме удрија во срцето. Штипската чета е разбиена во Карбинци. Мислам, брат ми е во таа чета, и сигурно е убиен&quot;.'' ([http://star.utrinski.com.mk/default.aspx?pbroj=1157&amp;stID=6592&amp;pdate=20030430 Утрински весник], 30 април 2003.)
::::*''Неговиот биограф Пеју Јаворов опишува една друга случка која малку и е позната на пошироката јавност во која Гоце преправајќи се во трговец на свињи седнал со потерата која го барала него.'' ([http://star.utrinski.com.mk/default.aspx?pbroj=1157&amp;stID=6598&amp;pdate=20030430 Утрински весник], среда, 30 април 2003.)
::::*''Дека во организирањето на модерниот македонски револуционерен печат имал главен збор Гоце, сведочат повеќе искажувања, најнапред негови лични - во писмата до своите соработници или пријатели, а и искажувањата на неговите блиски соработници. Така, Пеју Јаворов, еден од личните пријатели на Гоце, &quot;Биографија за Гоце&quot;, објаснува како по иницијатива на Гоце, весникот &quot;Право&quot;, кој излегувал од 1894 година во Софија, со една политички и национално неопределена концепција, успева да го направи орган на ВМОРО, т.е. револуционерен орган.'' ([http://star.utrinski.com.mk/default.aspx?pbroj=1215&amp;stID=6108&amp;pdate=20030710 Утрински весник], Број 1215 четврток, 10 јули 2003.)
::::*''Големиот бугарски писател Пеју Јаворов ќе ја напише најубавата биографија за Делчев. Тој често ќе патува со неговата чета: &quot;Јас имав другарувано со Гоце Делчев веќе долго време во Софија, другарувавме потоа во Македонија. Но, кога ќе помислам на него, тој излегува пред мојата вообразба само таков, каков што го гледав тој прв ден на турска земја.'' ([http://star.utrinski.com.mk/default.aspx?pbroj=1767&amp;stID=35226&amp;pdate=20050504 Утрински весник], Број 1767 среда, 04 мај 2005.)

::::Се гледа дека делото на Пејо Јаворов не се оценува како бугарска пропаганда, а биографиjата на Гоце Делчев се користи како веродостоен извор и дури &quot;најубавата биографија за Делчев&quot;... Тоа е тоа. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 04:39, 17 септември 2009 (UTC)

:Нема што да рипаат бугарите, јас реков дека Гоце НЕ е пишувал уставот на БМОРК/МРО се едно како се викала таа организација! И тоа е потврдено од историските извори, дури и од цитатите, наведени од Крумески, кој очигледно не чита што постира. Во статијата беше наведено дека тој е пишувал токму него, што и го сменив. И добро е да знаат бугарските пропагандисти дека Гоце не бил бугар ниту пак егзархист, туку унијат-католик, така што не е можно да напише ваква глупост или да се зачлени во организација што прима само егзархисти! За БМОРК-МРО ако сакате на друго место, тука толку за тоа.--[[User:Ajax|Ajax]] &lt;small&gt;([[User talk:Ajax|разговор]])&lt;/small&gt; 18:59, 22 септември 2009 (UTC)

::На Википедиjа нема место за националистичко негирање на научните и историските извори. Доста со лаги од страна на Аjакс. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 12:17, 23 септември 2009 (UTC)

:::Во статиjата и до денес не пишува за БМОРК и сите наведени извори за учеството на Делчев во пишувањето на неjзиниот устав НГТ шаблон. [[Корисник:Boban Krumeski|Бобан]] [[Податотека:Applications-internet.svg|30px]] [[Разговор со корисник:Boban Krumeski|Крумески]] 12:39, 16 ноември 2009 (UTC)

== Делчев и Тракja ==

никъде не се пишува кога Делчев е бил во [[Одринска Тракија]] и изградил огранизацијата там! ''[[Одринска Тракија|По создавањето на ТМОРО, се оформуваат и првите месни комитети на организацијата, а Гоце Делчев прави неколку обиколки на вилаетот.]]''--[[User:Bs|Bs]] &lt;small&gt;([[User talk:Bs|разговор]])&lt;/small&gt; 23:14, 31 јануари 2010 (UTC)

==Фрази, мисли и глупости...==
Оваа статија не е директориум за собирање на какви и да било НЕПРОВЕРЕНИ мисли. Што е важно толку за да има секција мисли препишани на Делчев? Кому му е гајле што рекол тој или некој рекол за него! Имаме проект Викицитат и таму треба да се префрлат овие, а ако нема таков проект на македонски јазик, ќе почекате па потоа ставајте глупости по страниците таму, не овде. --[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt; 19:06, 26 февруари 2010 (UTC)

==  Името на ТМОРО нема замена    ==

    
На 28.о3.2009 год.извршив корекција во врска со името на Организацијата каде се споменуваат во самиот почеток на страницата податоците за членувањето на Гоце Делчев во ТМОРО, сметајќи дека формулацијата; „подоцна преименувана во Внатрешна Македонска Револуционерна Организација /ВМРО/“, не одговара на историските факти и не треба тука да стои.
Не постои податок дека организацијата ТМОРО по Илинденското востание одржала некаков собир или конгрес на кој го променила името во ВМРО.Името ТМОРО од 1896 год. ќе и остане и по Илинденското востание се до нејзиното распаѓање-нестанување како организација ,поради настанати поделби во истата по разочарувањето од неуспехот на Востанието.
Дури во 19о8 година,Неврокопската окружна организација под раководство на Јане Сандански зела име МОРО /Македонско Одринска Револуционерна Органиозација/.Тоа е прво и званично именување но само на окружна организација,со претензии да ја претставува пред Младотурската револуција, целата Македонска организација.Во август 1909 год. и ова име на организацијата нестанува со формирањето на Народната федеративна Партија
/НФП/. /Види страни 191 и 192 во „Историјата на Македонскиот народ“,издание 1988 година,Скопје/.
Така Гоце Делчев бил припадник само на ТМОРО ,а во никакво ВМОРО или ВМРО,како што стоеше подолу во текстот на страницата.
Т0а се историските факти, а сосема е друго што се манипулира со ВМРО.Името ВМРО се појавува после 1910 год. со Тодор Александров и наваму.
Во интерес на објективноста се надевам дека корекцијата ќе ја прифатиш и извршиш самиот ти.
Биди поздравен од Учителот.
::Ако сметаш дека не е точно смени но со референци. Мене ми е сеедно :) Вратив бидејќи ми личеше на намерно уредување, но ако сум грешка смени си.--[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt; 21:49, 29 март 2010 (UTC)

== Поправка [[Special:Contributions/78.157.17.51|78.157.17.51]] &lt;small&gt;([[User talk:78.157.17.51|разговор]])&lt;/small&gt; 19:35, 16 ноември 2010 (CET)асфцасд ==

Поправете го почеток, не е литературно „уставо творец“ туку „уставотворец“. Поздрав

http://www.promacedonia.org/gd2/gd_7.html#206 „Гоце Делчев. Писма и други материали“, Изд. на Българската академия на науките, Институт за история, София 1967 (Писмо до екзарх Йосиф. Подава си оставката като главен учител по здравословни причини)„Кръгъл печат с надпис: '''Бълг.''' православно училище Банско (Разложко)“ православно второкласно училиште во Банско, Разлошко.

the correct link here is http://www.promacedonia.org/gd2/gd_7.html

== Почетен дел ==

Почетниот дел на статијата е предолг, би требало да се преуреди на само најважните податоци за Гоце Делчев. [[Корисник:1111tomica|&lt;span style=&quot;color:DarkOrange&quot;&gt;Tомица1111&lt;/span&gt;]] &lt;small&gt; ([[Разговор со корисник:1111tomica|разговор]]) &lt;/small&gt;

:Целата статија е преголема. Енциклопедиска статија по дефиниција значи дека не станува збор за детална биографија за одредена личност. Оваа статија драстично мора да се скрати за да соодветствува на енциклопедиска статија ([[User:Zdravko|Zdravko]] &lt;small&gt;([[User talk:Zdravko|разговор]])&lt;/small&gt; 15:32, 21 октомври 2012 (CEST))
::Статијата навистина е премногу долга, но сепак содржината е енциклопедиска и е неопходно да се сочува. Решение можеби е да се подели во повеќе помали статии и подоцна да се создаде шаблон со наслов „Гоце Делчев“, којшто ќе ги содржи овие одделни статии. Впрочем, неколку статии поврзани со темата веќе постојат и кон нив има врски во статијата. Што мислите за предлогов?--[[User:Kiril Simeonovski|Kiril Simeonovski]] &lt;small&gt;([[User talk:Kiril Simeonovski|разговор]])&lt;/small&gt; 16:56, 21 октомври 2012 (CEST)
::Јас сум за создавање на [[Шаблон:Гоце Делчев]] по примерот на [[Шаблон:Јане Сандански]] каде ќе има хронолошки преглед на животот и делото на Гоце. Еве еден добар пример за [http://ru.wikipedia.org/wiki/%D0%A8%D0%B0%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BD:%D0%92%D0%BB%D0%B0%D0%B4%D0%B8%D0%BC%D0%B8%D1%80_%D0%98%D0%BB%D1%8C%D0%B8%D1%87_%D0%A3%D0%BB%D1%8C%D1%8F%D0%BD%D0%BE%D0%B2_%28%D0%9B%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BD%29 шаблонот на Ленин]--[[User:Тиверополник|Тиверополник]] &lt;small&gt;([[User talk:Тиверополник|разговор]])&lt;/small&gt; 17:09, 21 октомври 2012 (CEST)
: Оваа статија е сега голема 394.023 бајти. Тоа е едноставно предолго. Јас веќе го префрлив описот за Кукуш во статијата за Кукуш. Описот на Кукуш не може да биде дел од статијата за Гоце Делчев, особено кога веќе има статија за Кукуш. Имам впечаток дека во оваа статија има многу податоци кои веќе ги има во статии поврзани со Гоце Делчев, а кои во оваа статија можат да бидат доста пократко опишани токму поради тоа што веќе подетално се опишани во соодветните статии. Затоа, јас сум за тоа да се прегледаат линковите и она што го има и во оваа статија и во поврзаните, да се напише само кратко во оваа статија. На пример, видете колку е голем делот за Делчеви, при постоечки статии за членовите на неговото семејство. Понатаму, би ги избришал мислењата на биографите на Делчев со кои почнува секоја од главите во оваа статија. Тоа не е едциклопедиски пристап, туку пристап кој соодветствува на книга. И на крај, драстично би го скратил воведниот дел, како што предложи Томица, бидејќи сега воведниот дел самиот има должина на цела статија ([[User:Zdravko|Zdravko]] &lt;small&gt;([[User talk:Zdravko|разговор]])&lt;/small&gt; 18:26, 21 октомври 2012 (CEST))

== Бугарски револуционери ==

Овој дел од статијата само привремено го избришав... статијата е во изработка и претрпува големи измени... делот ќе биде вратен назад во статијата.... поздрав--[[User:Dalco26|Єдєң Мақєдөңєц...]] &lt;small&gt;([[User talk:Dalco26|разговор]])&lt;/small&gt; 21:20, 30 јули 2011 (CEST)

*Во [[Бугарија]] се смета дека Гоце Делчев е еден од најголемите бугарски револуционери. Гоце Делчев се школувал во Солунската бугарска машка гимназија, а потоа за бугарски офицер во Софија. Како бугарски учител, тој земал плата од Бугарската егзархија исто како и илјадници други учители и свештеници во Македонија во тоа време. Делчев, како водач на ВМОРО се залагал за создавање на автономна Македоно - Одринска држава во рамките на  Османлиско царство.&lt;ref&gt;[http://www.promacedonia.org/dv/dv_24.html Българите в най-източната част на Балканския полуостров - Източна Тракия, Димитър Войников, гл. 24. Идването на Гоце Делчев в Тракия и някои уточнения по този повод. Идеологическите спорове между Гоце Делчев и Стоян Лазов. Непубликувани спомени на очевидци.]&lt;/ref&gt; Смета се и дека тој го прифаќал, соединувањето со Бугарија, како еден од можните варијанти за излез од автономијата.&lt;ref&gt;[http://promacedonia.org/kc2/kc_1.htm#a10 Коце Ципушев, Деветнадесет години в сръбските затвори. Спомени, София, 1943 г. гл. 1. Между борците-великани, стр. 32.]&lt;/ref&gt; Во Бугарија во чест на Гоце Делчев во 1951 година е преименуван градот [[Неврокоп]], а две села го носат името Делчево. Постојат повеќе споменици на Гоце Делчев и исто така еден рид во [[Антарктик|Антарктикот]] го носи името Делчев, крстен од бугарската антарктичка експедициjа.

Далчо, спри да фалшифицираш българското гледище. Не ти отива да се правиш на манипулатор и вземи се засрами! [[User:Jingiby|Jingiby]] &lt;small&gt;([[User talk:Jingiby|разговор]])&lt;/small&gt; 17:53, 31 јули 2011 (CEST)

== Гоце Делчев ==

Гоце Делчев бил македонски револуционер риден 1894год. во Кукуш,Егејска Македонија а,починат 1903 во Баница.Неговиот татко се викал Никола а неговата мајка Султана

== Правопис на името Гоце Делчев ==
Непобитни факти: до 1945 година името на Гоце Делчев било испишувано оригинално само и едноставно и от самиот него  по [[Илинденска азбука|стариот бугарски правопис]] до 1945 година '''Георги Николовъ Дѣлчевъ'''; до 1945 годна немало македонска стандартна азбука; во 1945 година била приета стандартна македонска азбука, а бугарската азбука била коригирана и правописот ''Георги Николовъ Дѣлчевъ'' веке не бил ползуван. [[User:Jingiby|Jingiby]] &lt;small&gt;([[User talk:Jingiby|разговор]])&lt;/small&gt; 12:51, 19 октомври 2014 (CEST)

== За испраќањето на посмртните останки на Гоце од Бугарија == 
[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] мислам дека е добро да одбележиме дека посмртните останки на Гоце биле испратени од Бугарија со голема свеченост и со највисоки почести. Исто така е важно да нагласиме дека на пат за Скопје не биле пренесени преку Ѓуешево (најкраткиот пат) туку поминале низ Пиринска Македонија и патувале три дена низ цела Македонија пред да бидат донесени во Скопје. Не мора да бидат вклучени речениците што јас ги додадов, но овие факти се важни. [[User:GStojanov|GStojanov]] &lt;small&gt;([[User talk:GStojanov|разговор]])&lt;/small&gt; 15:19, 22 август 2019 (CEST)
:{{одговор|GStojanov}} Се согласувам со тебе, единствено не се согласувам да бидат вметнати како што беа претходно вметнати. Сето ова што си го пишал тука, напиши го во статијата слободно. Воедно, изнајди и извор за ова, покрај наведениот говор. Поздрав --[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] &lt;small&gt;([[User talk:Ehrlich91|разговор]])&lt;/small&gt; 21:27, 22 август 2019 (CEST)
:: Додадов еден параграф со повеќе извори. [[User:GStojanov|GStojanov]] &lt;small&gt;([[User talk:GStojanov|разговор]])&lt;/small&gt; 22:52, 26 август 2019 (CEST)

== За убиството на Гоце во Баница ==

Може да се искористат неколку слики и преводи на текстови од весници од статијата на професорот Минов за убиството на Гоце. Мој предлог се сликите и текстовите на:
63 страна од лондонски Тајмс, на 70 од Evening post, на 81 од германскиот весник или на 88 од швајцарскиот весник. Статијата ја има на academia.edu 
https://www.academia.edu/41815811/%D0%A3%D0%B1%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE_%D0%BD%D0%B0_%D0%93%D0%BE%D1%86%D0%B5_%D0%94%D0%B5%D0%BB%D1%87%D0%B5%D0%B2_%D0%B2%D0%BE_%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82_%D0%BF%D0%B5%D1%87%D0%B0%D1%82_%D0%BE%D0%B4_%D0%BC%D0%B0%D1%98-%D1%98%D1%83%D0%BD%D0%B8_1903_%D0%B3._The_Murder_of_Gotse_Delchev_as_Presented_in_the_Foreign_Press_May-June_1903_

[[User:Vesna123456|Vesna123456]] &lt;small&gt;([[User talk:Vesna123456|разговор]])&lt;/small&gt; 19:46, 6 февруари 2020 (CET)

==Гоце Делчев како тема во уметноста==
Бидејќи немам дозвола за уредување, ве молам во пасусот „Гоце Делчев како тема во уметноста“ да ги додаде следниве ставки:
* „Песна за Гоце Делчев“ - македонска народна песна.&lt;ref&gt;Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 109.&lt;/ref&gt;
* „Ранет Делчев војвода“ - македонска народна песна.&lt;ref&gt;Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 109-110.&lt;/ref&gt;
* „Малина мома и Гоце Делчев“ - македонска народна песна.&lt;ref&gt;Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 119-122.&lt;/ref&gt;
* „Црна се чума зададе“ - македонска народна песна.&lt;ref&gt;Томе Саздов, ''Грива тресе, бисер рони'' (епска народна поезија). Скопје: Заштита, 1970, стр. 126-127.&lt;/ref&gt;
{{наводи}}

Фала и поздрав. [[User:ГП|ГП]] &lt;small&gt;([[User talk:ГП|разговор]])&lt;/small&gt; 10:17, 15 јули 2020 (CEST)

== Две фотографии ==

Предлагам да ја додадете следните фотографија во статијата за Гоце Делчев:

1. Испраќање на посмртните останки на Делчев од Софија за Македонија 

[[%D0%9F%D0%BE%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%B5%D0%BA%D0%B0:Isprakanje_na_Goce_od_Sofija_za_Makedonija.jpeg|мини|Испраќање на посмртните останки на македонскиот револуционер Гоце Делчев од Софија за престолнината на слободна Македонија]]


Благодарам. --[[User:GStojanov|GStojanov]] &lt;small&gt;([[User talk:GStojanov|разговор]])&lt;/small&gt; 19:06, 11 октомври 2020 (CEST)

== Национална припадност ==
Се извинувам нов член сум на Википедија и не знам како сам да ја направам следнава корекција. Кога сакаме да го поврземе Гоце Делчев со некоја статија, линкот кој го дава пишува Гоце Делчев и под него Бугарски Револуционер. Каде се менува тоа и ве молам за промена. Нема никакви аргументи нити факти дека Гоце е Бугарски револуционер нити се борел за ослободување на Бугарија нити организирал или кревал било какво востание/ револуција во име на Бугарија, за да биде именуван како Бугарски револуционер. Благодарам.--[[User:Forbidden History|Forbidden History]] &lt;small&gt;([[User talk:Forbidden History|разговор]])&lt;/small&gt; 10:48, 6 ноември 2020 (CET)
:[[User:Forbidden History|Forbidden History]], ти тврдиш дека нема никакви аргументи ниту факти дека Гоце е бугарски револуционер. Преди неколку денови [[Катерина Колозова]], извршна директорка на Институтот за општествени и хуманистички науки во Скопје, за бугарска телевизија го повтори тоа што за Гоце Делчев го изјавија и претседателот Пендаровски и Малески: &quot;Не е спорно дека Делчев се декларирал како Бугарин&quot;. [[User:Jingiby|Jingiby]] &lt;small&gt;([[User talk:Jingiby|разговор]])&lt;/small&gt; 12:06, 7 ноември 2020 (CET)
::[[User:Jingiby|Jingiby]], Историјата ја пишуваат историчари а не филозофи од типот на Колозова или политичари од типот на Малески и Пендаровски. Ако не да извадиме и други нивни изјави каде зборат против Бугарската шовинистичка политика па да видиме до каде ќе стигнеме? Или да го видиме новинарот Михајлов што кажува за Бугарија и Бугарското третирање на Македонците, кое е потврдено и од Европскиот суд за човекови права. Според вашите логики и денес не постојат Македонци во Бугарија а Европскиот Суд 14 години по ред ви вика дека постојат. Многу убаво кажав и прашав, како може да е Бугарски Револуционер кога не кренал ниту една револуција нити востание за Бугарија и во Бугарија? Бугарин во Отоманска империја според МИЛЕТ системот не означува национална припадност, така да вашите тези, може да ги извртувате на Бугарската википедија, не овде, ОК? Сите негови роднини (сестра, внуци...јасно кажуваат дека бил Макеоднец кој се борел и спремал револуција за Македонија, не за Бугарија) --[[User:Forbidden History|Forbidden History]] &lt;small&gt;([[User talk:Forbidden History|разговор]])&lt;/small&gt; 15:27, 7 ноември 2020 (CET)

::[[User:Forbidden History|Forbidden History]], ако ја прочиташ статијата, никаде не пишува дека Гоце Делчев е бугарски револуционер, не знам зошто така ти дава на Википедија на македонски јазик. Во воведот е ставена реченицата „Во Бугарија исто така му оддаваат почит на Делчев како национален херој.“ како што на бугарската статија во воведот стои: „ Национален герой в България и Северна Македония“. На пребарување со мобилен телефон се појавува тоа „бугарски револуционер“, излегува затоа што е поврзано со Википодатоци, каде често има „уредувачка војна“ со бугарските корисници кои често го менуваат тој дел. А корисникот [[User:Jingiby|Jingiby]] што одговара во полза на бугарската теза, е Бугарин, па е логично што погоре одговорил како што одговорил. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 14:44, 7 ноември 2020 (CET)
:::[[User:Виолетова|Виолетова]] знаете каде ми се појави? Уредував статија и го споменав Гоце Делчев и сакав неговот име да го поврзам со Македонската статија за Гоце Делчев, кога почнуваш да куцаш Гоце Делчев се појавува статијата и под негово име со сиво пишува бугарски револуционер. Така да тоа каде се менува, треба под итно да се смени. И го работев тоа од компјутер, не на мобилен. Те молам промени го или дај ми насоки јас да го сторам тоа. Ова е срамно и недопустливо. --[[User:Forbidden History|Forbidden History]] &lt;small&gt;([[User talk:Forbidden History|разговор]])&lt;/small&gt; 15:27, 7 ноември 2020 (CET)
::::[[User:Forbidden History|Forbidden History]] Ако статијата што си ја уредувал е на македонската Википедија, чудно дека така се појавило, сега пробав, кај мене си стои како што треба. Она за Википодатоци што спомнав (Wikidata) - ова е линкот за Гоце Делчев, па види и сам како стои: [https://www.wikidata.org/wiki/Q360160 Gotse Delchev (Q360160)]. - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 16:29, 7 ноември 2020 (CET)
:::::[[User:Виолетова|Виолетова]]да денес е добро сега проверив. На истата статија која ја уредував кога пробувам да го линкувам денес го дава добро. Ако можеш да видиш кој и каде го уредувал тоа за Гоце, ќе можеш да провериш како било вчера напишано и од кого. Извини нов сум, уште учам. Фала ти за сите информации. --[[User:Forbidden History|Forbidden History]] &lt;small&gt;([[User talk:Forbidden History|разговор]])&lt;/small&gt; 16:42, 7 ноември 2020 (CET)
::::::[[User:Forbidden History|Forbidden History]], па види што вели академикот Иван Катарџиев во интервjу за списание ФОРУМ: По 1944 година се говореше од страна на тогашните моќници дека Гоце Делчев и Илинден не треба да се слават бидејќи тој бил „Бугарин“, а Илинденското било „бугарско востание“. ФОРУМ: Дали навистина Делчев се изјаснувал како Бугарин и зошто? КАТАРЏИЕВ: Ваквите прашања стојат. Сите наши луѓе се именувале како „Бугари“. [[User:Jingiby|Jingiby]] &lt;small&gt;([[User talk:Jingiby|разговор]])&lt;/small&gt; 16:54, 7 ноември 2020 (CET)
::::::: [[User:Jingiby|Jingiby]]А да ти кажам што велат Ангел Радев, Дино Ќосев, внука му на Гоце Лика Чопова, другата внука Катерина Нурџиева, сестра му Руша Чопова? Значи три блиски роднини и двајца автори кои издаваат во Бугарија! Не можеш да преформулираш реченици извадени од цело интервју. РУМ МИЛЕТ Системот во Отоманската империја заведува Бугари како религиозна група а не како национална припадност, така да вашите квази-тези не треба ни да се разговараат, а не пак да се земат како некаква референца - вие така го читате МИЛЕТ системот ние го читаме како и сите други (поточно тие што владееле-Османлиите). Што треба да вадиме цитати од Гоце Делчев? &quot;Додека моето рамо крепи пушка, Македонија нема да биде достапна за Бугарски офицер&quot; (ова е обраќање на Гоце кон Борис Сарафов), чисто и јасно како солза.--[[User:Forbidden History|Forbidden History]] &lt;small&gt;([[User talk:Forbidden History|разговор]])&lt;/small&gt; 07:42, 8 ноември 2020 (CET)
::::::::Внуци, баби, дедовци, милети, билети и слично. Го приключиф разговорот. [[User:Jingiby|Jingiby]] &lt;small&gt;([[User talk:Jingiby|разговор]])&lt;/small&gt; 07:52, 8 ноември 2020 (CET)

== Гоце Делчев je и бугарски национален хероj ==

Гоце Делчев je и бугарски национален хероj [[User:The Hunter2k19|The Hunter2k19]] &lt;small&gt;([[User talk:The Hunter2k19|разговор]])&lt;/small&gt; 03:08, 29 јануари 2021 (CET)

== Как разбрахте, че е македонец? ==

Нали е роден на място, което се намира в Гърция 😂, вие какво? Не знаете, че там е просто Балканската област Македония? Това, че има балкански регион Македония и държава Македония, не означава, че е македонец по нация! Да ви имам географията и логиката! [[User:The Hunter2k19|The Hunter2k19]] &lt;small&gt;([[User talk:The Hunter2k19|разговор]])&lt;/small&gt; 01:02, 5 февруари 2021 (CET)

:иако не е роден во денешна македонија, тој е етнички македонец, пред 1948, регионот беше полн со луѓе од македонски идентите (едно истражување во 1905 од Крсте Петков тврди дека егејска македонија има македонци како втор најголемо етничко потекло (најголемото беше турски)  [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 13:17, 18 јануари 2023 (CET)

== Погрешно име ==

Забележав дека името е погрешно напишано што ги доведува читателите во заблуда. Гоце Делчев, како што го именувале мајка му и татко му, а според пасошот, е Георги, а не Горѓи. [[User:Doctrinam|Doctrinam]] &lt;small&gt;([[User talk:Doctrinam|разговор]])&lt;/small&gt; 20:46, 12 март 2024 (CET)

== Правописна грешка ==

Во седмиот параграф на почетокот пред потеклото во вториот ред броејќи од позади има правописна грешка каде што наместо да пишува „којшто“ пишува „којштотуку“ [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 15:19, 8 април 2024 (CEST)

==Гоце Делчев како мотив во уметноста==
Бидејќи немам овластување за уредување на оваа статија (не знам зошто?), молам некој да ги додаде следниве записи во делот Гоце Делчев како мотив во уметноста:

* „Последна средба“ — збирка [[Расказ|раскази]] на македонскиот писател [[Ѓорѓи Абаџиев]] од 1953 година.&lt;ref&gt;Ѓорѓи Абаџиев, ''Последна средба''. „Кочо Рацин“, Скопје, 1953.&lt;/ref&gt;
* „Гоце Делчев“ — поема на македонскиот поет [[Венко Марковски]] од 1939 година.&lt;ref&gt;Венко Марковски, ''Порои''. Државно книгоиздателство на Македонија, Скопје, 1945, стр. 5-26.&lt;/ref&gt;

Фала и поздрав,
[[User:ГП|ГП]] &lt;small&gt;([[User talk:ГП|разговор]])&lt;/small&gt; 23:44, 28 април 2024 (CEST)

== Предлог за поетапна, изворно заснована и неутрална преработка на статијата ==

Пред да се предложат конкретни масовни измени, сметам дека е потребно најпрво да постигнеме согласност за методот, изворите и структурата на статијата.

Изгледа дека секој обид за промена на оваа статија лесно може да биде разбран како обид Гоце Делчев да се „одземе“ од една национална историја и да се присвои од друга. Веројатно најголемата загриженост е дека под изговор на неутралност може да биде внесен бугарски национален наратив, да се избрише неговата улога во македонското револуционерно движење или да се сведе целиот негов живот на една реченица од едно писмо.

Сакам однапред да нагласам дека не предлагам ништо од тоа.

Не предлагам статијата да го претставува Делчев само како „Бугарин“, ниту само како „етнички Македонец“ во денешната смисла. Не предлагам да се отстранат неговата борба за автономија на Македонија и Одринско, неговото противење на непосредната контрола од бугарските државни и врховистички кругови, неговата организациска дејност или неговото место во современата македонска национална меморија.

Истовремено, не би било енциклопедиски да се премолчат неговото образование во бугарски институции, работата како учител во училиштата на Бугарската егзархија, јазикот и терминологијата во неговата преписка, документите во кои се вклучува себеси во бугарската национална заедница и начинот на кој го разбирале дел од неговите најблиски современици.

Прашањето не треба да биде: „Чиј е Гоце Делчев?“ Прашањето треба да биде: „Како најточно да го претставиме човекот во историскиот контекст во кој живеел, без врз него да ги проектираме подоцнежните национални спорови?“

=== Зошто е потребна преработка ===

Сегашната статија содржи голем број значајни биографски податоци и тие треба да бидат зачувани. Меѓутоа, во неа се забележуваат и повеќе структурни и изворни проблеми:

# Воведот веднаш го определува Делчев како „македонски национален херој“, без да го објасни документираниот спор околу неговото национално самоопределување и без да направи разлика меѓу историскиот деец и неговото денешно место во националната меморија.

# Инфокутијата содржи повеќе поетски и меморијални епитети како „срцето“, „душата“, „Гарибалди“ и „Левски“, кои се посоодветни за разделот за наследството и чествувањето, со јасно наведување кој ги употребил.

# Во биографскиот текст има долги литературни и патетични цитати, кои го прекинуваат хронолошкото изложување и создаваат хагиографски, наместо енциклопедиски стил.

# Одделни реченици претставуваат заклучоци на авторот, на пример за „типична македонска средина“, „македонска национална самобитност“, „тајна македонска држава“ или за однапред определената национална содржина на одредени институции, без доволно јасно припишување на конкретен историчар.

# Во текстот и дискусијата се појавувале мисли припишани на Делчев, кои потекнуваат од книжевни дела, новинарски прераскажувања, форуми или подоцнежна политичка публицистика.

# Примарните документи понекогаш се употребуваат за изведување пошироки национални заклучоци, без посредство на релевантна историска литература.

# Различните значења на поимите „Македонец“, „Бугарин“, „македонски народ“, „македонско население“ и „автономија“ се мешаат без доволно разграничување според времето, контекстот и авторот.

# Биографијата, националното самоопределување, политичката програма и подоцнежната национална меморија се изложени како едно исто прашање, иако се различни аналитички категории.

# Разделите за потеклото, семејството, уметноста, спомениците и пренесувањето на останките се непропорционално обемни во однос на основната револуционерна и организациска дејност.

Дали би било неразумно прво да се согласиме дека овие прашања треба да се разгледаат одделно, наместо веднаш да гласаме дали Делчев бил „Македонец“ или „Бугарин“?

=== Предложени основни правила ===

Предлагам преработката да се води според следните правила:

# Да не се прави целосна еднострана замена на статијата.

# Секој поголем раздел да се предложи и разгледа одделно.

# Ниту македонската, ниту бугарската национална историографија да не се претставува автоматски како неутрална.

# Значајните историографски гледишта да бидат припишани на конкретни автори и школи.

# Примарните документи да се користат за она што непосредно го покажуваат, но не и за нови редакторски синтези.

# Автентичноста на секој спорен цитат да се проверува преку архивски или критички изданија.

# Книжевни дела, романи и поетски биографии да не се користат како доказ за автентични зборови или настани.

# Политичката програма за автономија да не се изедначува автоматски ниту со бугарски унионизам, ниту со целосно оформен современ македонски етнонационален идентитет.

# Денешното чествување на Делчев да биде одвоено од описот на неговите сопствени ставови.

# Воведот да биде последниот, а не првиот раздел што ќе го договориме.

=== Предложена изворна хиерархија ===

За да не избираме извори според тоа дали ни се допаѓа нивниот заклучок, предлагам однапред да се согласиме на следната хиерархија:

==== 1. Независна академска литература ====

Како главна рамка треба да се употребуваат универзитетски монографии и рецензирани трудови што ја разгледуваат Организацијата, османлиска Македонија, националните идентитети и историографските спорови:

* Keith Brown, ''The Past in Question: Modern Macedonia and the Uncertainties of Nation'', Princeton University Press.
* Keith Brown, ''Loyal Unto Death: Trust and Terror in Revolutionary Macedonia'', Indiana University Press, 2013.
* Duncan M. Perry, ''The Politics of Terror: The Macedonian Liberation Movements, 1893–1903'', Duke University Press, 1988.
* Maria Pandevska, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012, стр. 747–766.
* Loring M. Danforth, ''The Macedonian Conflict: Ethnic Nationalism in a Transnational World'', Princeton University Press, 1995.
* Petar Todorov, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3, 2024, стр. 895–901.

Овие извори не треба да се користат како нова „наднационална вистина“, туку како средство за историска контекстуализација и за избегнување на затворен круг во кој македонски автори се цитираат само против бугарски автори и обратно.

==== 2. Специјализирана македонска и бугарска историографија ====

Трудовите на Христо Андонов-Полјански, Димитар Димески и другите македонски историчари треба да останат значаен дел од изворната основа. Истото важи и за релевантните бугарски академски изданија, документални зборници и истражувања.

Но кога постојат суштински разлики, формулацијата треба да гласи:

* „Според Димитар Димески...“
* „Во македонската историографија...“
* „Во бугарската историографија...“
* „Според Кит Браун...“

Ниту една национална историографија не треба да зборува во текстот како неприпишан глас на Википедија.

==== 3. Архивски и документални извори ====

Државниот архив на Северна Македонија и Државната агенција „Архиви“ на Бугарија чуваат значаен корпус оригинални писма и други документи на Делчев. Тие треба да се користат со точна архивска сигнатура или според критичко документално издание.

Во оваа категорија спаѓаат:

* личната преписка на Делчев;
* уставите и правилниците на Организацијата;
* училишните и воените документи;
* османлиските извештаи;
* преписката на неговите современици;
* документите за пренесувањето на посмртните останки.

Како би можеле да го премолчиме документот во кој Делчев пишува „кога сме Бугари“, без да ја нарушиме проверливоста? Но и обратно, како би можеле само од таа реченица да изведеме целосна современа национална биографија, без да направиме оригинално истражување?

Најнеутралното решение е документот да биде наведен точно и во контекст, а неговото значење да се претстави преку релевантната историографија.

==== 4. Извори што не треба да носат спорни тврдења ====

За националниот идентитет, политичката програма или автентичните зборови на Делчев не треба да се користат:

* форуми и објави на социјални мрежи;
* националистички портали;
* партиски страници;
* романи и уметничка литература;
* новинарски текстови што не наведуваат сопствен извор;
* меморијални говори како доказ за животот и ставовите на Делчев;
* анонимни или непроверливи интернет-страници;
* Википедија на друг јазик како извор.

=== Предложена структура на статијата ===

Предлагам следнава работна структура:

# '''Вовед'''

# '''Рани години и семејство'''

# '''Образование во Кукуш, Солун и Софија'''

# '''Учителската дејност'''

# '''Вклучување во Македонската револуционерна организација'''

# '''Организациска мрежа и погранични пунктови'''

# '''Задгранично претставништво и Четнички институт'''

# '''Односите со Врховниот комитет и бугарската држава'''

# '''Политички ставови и автономистичка програма'''

# '''Национално самоопределување и историска терминологија'''

# '''Односот кон востанието од 1903 година'''

# '''Последна обиколка и загинување'''

# '''Пренесување на посмртните останки'''

# '''Историографски толкувања и национална меморија'''

# '''Чествување, споменици и културно наследство'''

# '''Литература и архивски извори'''

Така биографијата ќе остане целосна, а спорот за идентитетот нема да ја проголта целата статија.

=== Предлог за разделот за националниот идентитет ===

Овој раздел не треба да носи наслов „Дали бил Македонец или Бугарин?“, бидејќи таквата формулација однапред создава бинарна и современа национална рамка.

Предлагам наслов:

'''== Национално самоопределување и историска терминологија =='''

Разделот би требало да ги содржи следните четири компоненти:

==== 1. Образовен и институционален контекст ====

Да се наведат без полемички квалификации:

* семејната црковна средина;
* образованието во унијатски и егзархиски установи;
* Солунската бугарска машка гимназија;
* Военото училиште во Софија;
* работата како егзархиски учител;
* јазикот на зачуваната преписка.

Овие се проверливи биографски факти. Самите по себе не треба да бидат претставени како конечна пресуда за идентитетот, но не смеат ни да бидат премолчени.

==== 2. Лично самоопределување ====

Да се претстават автентичните документи во кои Делчев ги употребува определбите „Бугари“, „македонски народ“, „Македонци“ и други сродни поими.

Секој израз треба да биде наведен:

* со точен датум;
* со адресат;
* со оригинален текст;
* со архивска сигнатура или критичко издание;
* со доволен контекст пред и по цитатот;
* без редакторот сам да му припишува модерно значење.

==== 3. Политичка програма ====

Одделно треба да се објасни дека Делчев се залагал за политичка автономија на Македонија и Одринско, за внатрешна организација и за привлекување на населението без разлика на народност.

Треба да се разграничат:

* националното самоопределување;
* лојалноста кон Македонија како татковина;
* автономијата како политичка цел;
* односот кон бугарската држава;
* односот кон врховистичките организации;
* ставот за учество на различните народности.

Неговото противење на политиката на одредени бугарски влади или офицерски кругови не докажува само по себе дека не се сметал за Бугарин. Исто така, неговата употреба на бугарска национална терминологија не докажува сама по себе дека автономијата била неискрена или само прикриен план за анексија.

==== 4. Историографски толкувања ====

Да се претстават пропорционално:

* македонската национална историографска интерпретација;
* бугарската национална историографска интерпретација;
* меѓународните и критичките пристапи што предупредуваат на анахронично проектирање на денешните идентитети.

Текстот не треба да завршува со редакторски заклучок „затоа бил...“, туку со јасно изложување на документите, контекстот и различните научни толкувања.

=== Предлог за воведот ===

Воведот треба да се договори дури откако ќе се усогласат биографијата и разделот за идентитетот.

Како работна, а не конечна формулација, предлагам:

:'''Ѓорѓи Николов Делчев''', познат како '''Гоце Делчев''' (1872–1903), бил учител, револуционерен деец и еден од главните организатори и идеолози на Македонската револуционерна организација, активна во османлиските области Македонија и Одринско. Учествувал во изградбата на нејзината комитетска, курирска и четничка мрежа и се залагал за политичка автономија на Македонија и Одринско и за вклучување на населението без разлика на народност.

:Во својата преписка Делчев употребувал и бугарски национални определби, додека Македонија ја разбирал како посебна политичка и револуционерна татковина. Неговото национално самоопределување, автономистичката програма и подоцнежното историско наследство се предмет на различни толкувања во македонската, бугарската и меѓународната историографија. Денес се чествува како национален херој во Северна Македонија и Бугарија.

Оваа формулација може да се менува. Нејзината цел е ниту една од клучните и добро документирани страни да не биде премолчена.

=== Предлог за поетапна работа ===

За да избегнеме повторување на старите уредувачки војни, предлагам:

# Прво да се усогласиме за изворната хиерархија.

# Потоа да го исчистиме списокот на спорни и лажно припишани цитати.

# Да ги исправиме неспорните хронолошки, јазични и библиографски проблеми.

# Да ја преработиме биографијата без менување на националните определби во воведот.

# Посебно да го предложиме разделот за националното самоопределување.

# На крај да го усогласиме воведот како кратко резиме на веќе договорената статија.

# Секоја поголема измена да биде објавена како одделна преработка со точен опис.

Не барам однапред да биде прифатена конкретна национална формулација. Барам да се согласиме на критериумите според кои ќе оценуваме дали една реченица е енциклопедиска.

Што би било потребно за овој пристап да биде прифатлив и за уредниците кои се загрижени од бугаризација на статијата, и за оние кои сметаат дека бугарското самоопределување на Делчев е недозволиво премолчено?

Предлагам забелешките да бидат што поконкретни:

* кој факт недостасува;
* која реченица е пристрасна;
* кој извор е несоодветен;
* кој подобар извор се предлага;
* која формулација би била попрецизна.

Дали би било погрешно да започнеме со најмалку спорната задача - проверка и отстранување на лажно припишаните цитати - пред да го отвориме прашањето за воведната национална определба? --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 11:21, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>evf9wkx1crjc4ag08hngz1gcmaslkcc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сараево</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1480</id>
    <revision>
      <id>5600776</id>
      <parentid>5593830</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="127351" sha1="b91nrvyouv3512miws74nfvym098ytd" xml:space="preserve">{{Инфокутија Населено место
|name=Сараево
|native_name=Sarajevo / Сарајево
|settlement_type =[[Град]]
|motto=
|nickname=''Ерусалим на Европа'',&lt;ref name=&quot;In Europe's Jerusalem&quot;&gt;Stilinovic, Josip (3 January 2002). [http://www.cwnews.com/news/viewstory.cfm?recnum=21006 &quot;In Europe's Jerusalem&quot;], ''Catholic World News''. The city's principal mosques are the Gazi Husrev-Bey's Mosque, or Begova Džamija (1530), and the Mosque of Ali Pasha (1560–61). Посетено на 5 August 2006.&lt;/ref&gt; ''Ерусалим на Балканот'',&lt;ref name=&quot;google27&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=AxxBPfEk3_0C&amp;q=Sarajevo#v=snippet&amp;q=Sarajevo&amp;f=false|title=The Jews and their Future: A Conversation on Judaism and Jewish Identities|first1=Esther|last1=Benbassa|first2=Jean-Christophe|last2=Attias|year=2004|location=London|publisher=Zed Books|page=27|isbn=1-84277-391-7}}&lt;/ref&gt; Рајвоса&lt;ref name=history&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.visitsarajevo.ba/history |title=Visit Sarajevo: A Brief History of the City |publisher=''Visit Sarajevo'' |accessdate=28 March 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110823104702/http://www.visitsarajevo.ba/history/ |archivedate=23 August 2011 }}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- images, nickname, motto ---&gt;
| image_skyline      = {{multiple image
| border = infobox
| perrow = 1/3/2/2
| total_width = 250
| align = center
| caption_align = center
| image1 = Sarajevo City Panorama.JPG
| caption1 = Панорама на [[Стари Град (Сараево)|стариот град]] и [[Центар (Сараево)|центарот]] на градот
| image2 = Sarajevo gazi husrev bey mosque IMG 1268.JPG
| caption2 = [[Џамија Гази Хусрев Бег|Џамијата Гази Хусрев Бег]]
| image3 = JesusesHearthCathedral.jpg
| caption3 = [[Црква на Исусовото срце (Сараево)|Католичката катедрала]]
| image4 = Saborna crkva u Sarajevu.jpg
| caption4 = [[Црква Рождество на Пресвета Богородица (Сараево)|Православната црква]]
| image5 = Baščaršija.jpg
| caption5 = [[Башчаршија]]
| image6 = Trebevićka žičara 2018 05.jpg
| caption6 = [[Сараевска жичара]]
| image7 = Latin Bridge 02 (22757259615).jpg
| caption7 = [[Латински мост]]
| image8 = Vijecnica (41626036484).jpg
| caption8 = Градското собрание
}}
| imagesize               =
| image_caption           = 
|image_flag=Flag of Sarajevo.svg
|image_seal=Coat of arms of Sarajevo.svg
|seal_size =75px
|image_map=Sarajevo in Bosnia and Herzegovina and Europe.png
|mapsize=250px
|map_caption=Местоположба на градот
|coordinates_region=BA
| coordinates_display = d
|subdivision_type=[[Земја]]
|subdivision_name=[[Босна и Херцеговина]]
|subdivision_type1=[[Административна поделба на Босна и Херцеговина|Административна поделба]]
|subdivision_name1=[[Федерација Босна и Херцеговина]]
|subdivision_type2=[[Кантони во Федерацијата Босна и Херцеговина|Кантон]]
|subdivision_name2= [[Сараевски кантон]]
|subdivision_type3=[[Општини во Босна и Херцеговина|Општина]]
|subdivision_name3=[[Сараево#Општини|4]]
|leader_title=Градоначалник
|leader_name= [[Абдулах Скака]]
|leader_party=[[Странка на демократската акција|СДА]]
|established_title=
|established_date=1461
|area_footnotes=&lt;ref&gt;Sarajevo Official Web Site. [http://sarajevo.ba/ About Sarajevo.][http://www.visitsarajevo.ba/ Sarajevo Top city guide.] Посетено на 4 March 2007.&lt;/ref&gt;
|area_magnitude=1 E8
|area_total_km2=
|area_total_sq_mi=
|area_urban_km2=141.5
|area_urban_sq_mi=54.3
|population_as_of= 2013
|population_note=
|population_footnotes=&lt;ref name=&quot;ds&quot;&gt;[http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf Census 2013th official data] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |date=2018-11-23 }}.&lt;/ref&gt; 
|population_blank1_title=City proper
|population_blank1=275,524|population_urban=419,957
|population_metro=555,210
|population_density_km2=
|population_blank2_title=[[Демоним]]
|population_blank2=Сараевчани
|timezone=[[Средноевропско време|CET]]
|utc_offset=+1
|timezone_DST=[[Средноевропско летно време|CEST]]
|utc_offset_DST=+2
|latd=43 |latm=52 |latNS=N
|longd=18 |longm=25 |longEW=E
|elevation_m=518
|website=[http://www.sarajevo.ba/en/ Град Сараево]
|postal_code_type=[[Поштенски број]]
|postal_code=71000
|area_code=+387 (33)
|footnotes=
}}

'''Сараево''' ({{langx|bs|Sarajevo}}, {{langx|hr|Sarajevo/Vrhbosna}}, {{langx|sr|Сарајево}}) — главен град&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/print/country/countrypdf_bk.pdf |title=Bosnia and Herzegovina: CIA World Factbook |publisher=CIA World Factbook |date=23 June 2014 |accessdate=10 November 2014 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303225422/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/print/country/countrypdf_bk.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; на [[Босна и Херцеговина]] и нејзин најголем урбан, културен, економски и транспортен центар&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mediterraneanews.com/index/2011/05/sarajevo-the-economic-administrative-cultural-and-educational-center-of-bosnia-and-herzegovina/ |title=Sarajevo: The economic, administrative, cultural and educational center of Bosnia and Herzegovina |publisher=Mediterranea News |date=12 May 2011 |accessdate=5 April 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120424230137/http://www.mediterraneanews.com/index/2011/05/sarajevo-the-economic-administrative-cultural-and-educational-center-of-bosnia-and-herzegovina/ |archivedate=24 April 2012 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |author=daenet d.o.o. |url=http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=144 |title=Sarajevo Official Web Site : Economy |publisher=Sarajevo.ba |accessdate=5 April 2012 |archive-date=2012-04-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120401224315/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=144 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Градот Сараево се состои од четири општини: Центар, Нови Град, Ново Сараево и Стари Град. Според прелиминарните податоци од пописот во [[2013]] година во [[Босна и Херцеговина]], во Сараево живеат 275.524 жители.&lt;ref name=&quot;ds&quot;/&gt;, додека со околината, која вклучува дел од општината Илиџа, живеат вкупно 555,210 лица&lt;ref name=&quot;bhas.ba&quot;&gt;[http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf Preliminarni rezultati Popisa stanovništva, domaćinstava i stanova u Bosni i Hercegovini 2013] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181123135507/http://www.bhas.ba/obavjestenja/Preliminarni_rezultati_bos.pdf |date=2018-11-23 }}. ''Agencija za statistiku Bosne i Herceovine''.&lt;/ref&gt;.

Поради својата долга и богата историја на верска и културна разновидност, Сараево, понекогаш се нарекува „''Ерусалим на Европа''&lt;ref name=&quot;In Europe's Jerusalem&quot;/&gt;“ или „''Ерусалим на Балканот''“&lt;ref name=&quot;google27&quot;/&gt;. До крајот на [[XX век]], градот бил единствениот голем град во кој имало изградено синагога, православна црква, католичка црква и џамија во иста населба&lt;ref&gt;{{Наведена книга |title= Bosnia: A Short History [Paperback] |last= Malcolm |first= Noel |authorlink= |year= 1996 |publisher= NYU Press |location= London |isbn= 978-0-8147-5561-7 |pages= [https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9/page/107 107], 364 |url=https://archive.org/details/bosniashorthisto0000malc_i7r9}}&lt;/ref&gt;.

Низ градот тече реката [[Миљацка]], а во близина на градот се наоѓаат и изворите на реката Босна, каде се наоѓа популарното излетничко место [[Вруток на Босна]]. Градот е опкружен од [[Требевиќ]], [[Јахорина]], [[Бјелашница]], [[Игман]], [[Трескавица]] и [[Романија (регион)|Романија]].

Градот Сараево е седиште на најголемата високообразовна институција во земјата, Универзитетот Сараево&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|last=Agency|first=Anadolu|title=Saraybosna'da 476 yıldır yaşayan medrese! (Sarajevo Celebrates 476 Years of its Medresa!)|url=http://www.haber7.com/balkanlar/haber/974831-saraybosnada-476-yildir-yasayan-medrese|publisher=Haber7|accessdate=11 November 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=Things to do in Sarajevo|url=http://gezipgordum.com/saraybosna-gezilecek-yerler/|publisher=Gezip Gördüm|accessdate=11 November 2013}}&lt;/ref&gt;, како и голем број на други високообразовни институции, што го прави еден од најголемите универзитетски центри во целиот регион на [[Југоисточна Европа]]. Со неколку национални и градски театри, музеи и културни институции, Сараево е исто така значајно место на културната карта на овој дел од континентот.

Сараево е град со турбулентна историја, која честопати имала влијание на глобалните случувања. Така, во 1914 година во Сараево бил убиен австроунгарскиот престолонаследник [[Франц Фердинанд]] што довело до започнување на [[Првата светска војна]]. Седумдесет години подоцна, во [[1984]] година, во градот се одржале [[Зимски олимписки игри 1984|XIV Зимски олимписки игри]]. Во почетокот на 1990-тите години, името на градот Сараево било испишувано постојано од дневните весници во целиот свет, бидејќи во регионот се одвивала една од најголемите војни во најновата европска и светска историја.

== Географија ==
===Местоположба===

Сараево се наоѓа во географскиот центар на [[Босна и Херцеговина]] и зафаќа површина од 142 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;. Сараево се наоѓа во Сараевската долина која се протега од исток кон запад, во плодното Сараевско Поле. Централните делови на градот се наоѓаат главно во низините на Сараевско Поле, најважните предградијата на градот се наоѓаат на падините на околните ридови и планини.

Најстарите делови на градот ([[Вратник]], [[Бистрик]], [[Хрид]], [[Ковачи]], [[Алифаковац]]) се наоѓаат на падините на околните ридови. Просечната [[надморска височина]] на Сараевската област е 500 метри. Најзападната точка на рамнината е на 18°16' источна географска должина. Крајната источна точка е на 18°27' источна географска должина, најсеверната е 43°53' северна географска ширина и најјужната е 43°47' северна географска ширина&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.sarajevo.ba/ba/stream.php?kat=31 |title=-{''Grad Sarajevo: O Sarajevu''}- |accessdate=2016-10-29 |archive-date=2015-04-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150411044233/http://www.sarajevo.ba/ba/stream.php?kat=31 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Центарот на градот Сараево се наоѓа на надморска височина од 511 метри, додека повисоките делови на градот и предградијата на падините на околните планини лежат на просечна надморска височина од 900 метри. Градот е опкружен со олимписките планини кои достигнуваат 2000 метри висина: [[Бјелашница]], [[Јахорина]], [[Игман]], [[Трескавица]] и [[Требевиќ]].

===Води===

[[Миљацка]] е река која претежно се движи низ градот Сараево, од исток кон запад. Реката е долга 35,9 километри, а извира од неколку извори во подножјето на планината Романија и [[Јахорина]]. Реката [[Паланска Миљацка]] (12,9 км) извира од [[Пале (Босна и Херцеговина)|Пале]], додека [[Мокрањска Миљацка]] извира во [[Кадино Село]]. На неколку километри источно од Сараево, во селото Довличи, овие две притоки се влеваат во реката [[Миљацка]]. Реката продолжува да тече кон запад во Сараево, каде што го продолжува своето патување до реката [[Босна (река)|Босна]] во која се влева.

Во западниот дел на Сараевско Поле, на областа на населба [[Илиџа]], [[Вруток на Босна|извира]] една од најголемите реки во земјата која состои од повеќе мали островчиња поврзани со мостови преку бројните мали потоци и едно од најпознатите туристички места во околината на Сараево.

Освен реката Босна, [[Железница]] и [[Миљацка]], други големи постојани потоци се Зујевина, Љубина, Мисоча, Ставња, Тилава, Добриња, Бела река, Црна река, Ракитница, Мошчаница итн.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://portal.skola.ba/start/RijekejezeraizvoriKantonaSarajevo/tabid/213/Default.aspx |title=-{''Rijeke, jezera i izvori Kantona Sarajevo''}- |accessdate=2016-10-29 |archive-date=2015-07-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150701143424/http://portal.skola.ba/start/RijekejezeraizvoriKantonaSarajevo/tabid/213/Default.aspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Водопадот [[Скакавац]], висок 98 метри, се наоѓа на 12 км од центарот на градот и е еден од природните ресурси на целата територија на Босна и Херцеговина.

===Клима===

Климата во Сараево е под силно влијание на континенталната клима. Просечната годишна температура изнесува 10,1&amp;nbsp;°C, додека просечните врнежи се 928 мм. Најтоплите месеци се јули и август, а најстуден месец е јануари. Најголемиот дождлив месец е јуни, а најмалиот февруари и август. Најниската измерена температура некогаш во градот изнесувала -26,8&amp;nbsp;°C (јануари) и максимална 40,0&amp;nbsp;°C (август). Најсушна година во Сараево била 2012 година, кога во градот паднале само 425 мм врнежи. Сараево има просек од околу 85 дена во годината со температури над 30&amp;nbsp;°C. Сончевите часови во градот годишно избесѕваа 1.769 часа&lt;ref name=&quot;pogoda&quot;&gt;{{Pogoda klimat |id=14654 |title=Погода: Климат города |accessdate=25 август  2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;&gt;{{NOAA normals |id=RA-VI/BH/14654 |title=Sarajevo Climate Normals 1961–1990 |accessdate=25 август  2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20160420021632/http://fzs.ba/BihB/Temperipad.htm -{''Podaci FZS''}-]&lt;/ref&gt;.

{{Weather box
|location = Сараево 
|collapsed = 
|metric first = Y
|single line = Y
| Jan record high C = 18,2
| Feb record high C = 21,4
| Mar record high C = 26,6
| Apr record high C = 30,2
| May record high C = 33,2
| Jun record high C = 35,9
| Jul record high C = 38,2
| Aug record high C = 40,0
| Sep record high C = 37,7
| Oct record high C = 32,2
| Nov record high C = 24,7
| Dec record high C = 18,0
|year record high C = 40,0
| Jan high C = 3,7
| Feb high C = 6,0
| Mar high C = 10,9
| Apr high C = 15,6
| May high C = 21,4
| Jun high C = 24,5
| Jul high C = 27,0
| Aug high C = 27,2
| Sep high C = 22,0
| Oct high C = 17,0
| Nov high C = 9,7
| Dec high C = 4,2
|year high C = 15,8
| Jan mean C = -0,5
| Feb mean C = 1,4
| Mar mean C = 5,7
| Apr mean C = 10,0
| May mean C = 14,8
| Jun mean C = 17,7
| Jul mean C = 19,7
| Aug mean C = 19,7
| Sep mean C = 15,3
| Oct mean C = 11,0
| Nov mean C = 5,4
| Dec mean C = 0,9
|year mean C = 10,1
| Jan low C = -3,3
| Feb low C = -2,5
| Mar low C = 1,1
| Apr low C = 4,8
| May low C = 9,0
| Jun low C = 11,9
| Jul low C = 13,7
| Aug low C = 13,7
| Sep low C = 10,0
| Oct low C = 6,4
| Nov low C = 1,9
| Dec low C = -1,8
|year low C = 5,4
| Jan record low C = -26,8
| Feb record low C = -23,4
| Mar record low C = -26,4
| Apr record low C = -13,2
| May record low C = -9,0
| Jun record low C = -3,2
| Jul record low C = -2,7
| Aug record low C = -1,0
| Sep record low C = -4,0
| Oct record low C = -10,9
| Nov record low C = -19,3
| Dec record low C = -22,4
|year record low C = -26,8
| Jan precipitation mm = 68
| Feb precipitation mm = 64
| Mar precipitation mm = 70
| Apr precipitation mm = 77
| May precipitation mm = 72
| Jun precipitation mm = 90
| Jul precipitation mm = 72
| Aug precipitation mm = 66
| Sep precipitation mm = 91
| Oct precipitation mm = 86
| Nov precipitation mm = 85
| Dec precipitation mm = 86
|year precipitation mm = 928
| Jan humidity = 79
| Feb humidity = 74
| Mar humidity = 68
| Apr humidity = 67
| May humidity = 68
| Jun humidity = 70
| Jul humidity = 69
| Aug humidity = 69
| Sep humidity = 75
| Oct humidity = 77
| Nov humidity = 76
| Dec humidity = 81
|year humidity = 73
| Jan rain days = 8
| Feb rain days = 10
| Mar rain days = 13
| Apr rain days = 17
| May rain days = 17
| Jun rain days = 16
| Jul rain days = 14
| Aug rain days = 13
| Sep rain days = 15
| Oct rain days = 13
| Nov rain days = 12
| Dec rain days = 11
|year rain days = 159
| Jan snow days = 10
| Feb snow days = 12
| Mar snow days = 9
| Apr snow days = 2
| May snow days = 0.2
| Jun snow days = 0
| Jul snow days = 0
| Aug snow days = 0
| Sep snow days = 0
| Oct snow days = 2
| Nov snow days = 6
| Dec snow days = 12
|year snow days = 53
| Jan sun = 57,1
| Feb sun = 83,8
| Mar sun = 125,6
| Apr sun = 152,3
| May sun = 191,7
| Jun sun = 207,1
| Jul sun = 256,3
| Aug sun = 238,2
| Sep sun = 186,6
| Oct sun = 148,8
| Nov sun = 81,2
| Dec sun = 40,7
|year sun = 1769,4
|source 1 = Pogoda.ru.net&lt;ref name=&quot;pogoda&quot;/&gt;
|source 2 = NOAA (сун, 1961 — 1990)&lt;ref name=&quot;NOAA&quot;/&gt;
|date=08. 2016.
}}

== Историја ==
{{Quote box |width=23em |align=десно|bgcolor=#B0C4DE
|title=Припадност во текот на историјата
|fontsize=90% |quote={{знаме|Ottoman Empire}} 1461 — 1878&lt;br&gt;
{{Знаменце|Flag_of_Austria-Hungary_(1869-1918).svg}} [[Австроунгарија]] 1878 — 1918&lt;br&gt;
{{Знаменце|Flag_of_the_State_of_Slovenes%2C_Croats_and_Serbs.svg}} [[Држава на Србите, Хрватите и Словенците|СХС]] 1918&lt;br&gt;
{{Знаменце|Flag_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg}} [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралство СХС]] 1918 — 1929&lt;br&gt;
{{Знаменце|Flag_of_the_Kingdom_of_Yugoslavia.svg}} [[Кралство Југославија]] 1929 — 1941&lt;br&gt;
{{знаме|Independent State of Croatia}} 1941 — 1945&lt;br&gt;
{{знаме|SFR Yugoslavia}} 1945 — 1992&lt;br&gt;
{{знаме|Bosnia and Herzegovina}} 1992—
}}

=== Антички период ===

Околината на Сараево била населена уште од раниот [[неолит]]. Од тоа време датира [[Бутмирска култура|Бутмирската култура]]. Откритијата во Бутмир биле направени во денешното сараевско предградие [[Илиџа]] во [[1893]] година од страна на австроунгарските власти за време на изградбата на земјоделско училиште. Богатството на областа била привлечна за луѓето од неолитот, и самата населба била добро развиена. Во населбата била откриена уникатна керамика, преку која луѓето од Бутмир се одликуваат преку ова како единствена култура која изработувала керамика од таков вид, како што е опишано на Меѓународниот конгрес на археолози и антрополози во Сараево во [[1894]] година&lt;ref&gt;[http://www.sarajevo-tourism.com/eng/sarajevothroughhistory.wbsp &quot;The Culture &amp; History&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071212025705/http://www.sarajevo-tourism.com/eng/sarajevothroughhistory.wbsp |date=2007-12-12 }}, Tourism Association of Sarajevo Canton, Посетено на 3 August 2006.&lt;/ref&gt;.

Во регионот голем белег оставила и [[Илири|илирската култура]]. Илирите во регионот живееле околу реката Миљацка и по долината на Сараево. Во овој регион живеело племето Дезидијати, кое било последното илирско племе во Босна и Херцеговина кое се спротивставило на римската окупација. Нивниот пораз од римскиот цар [[Тибериј]] во 9 година го означува почетокот на римското владеење во регионот. Регионот околу денешно сараево припаѓало на римската провинција Далмација. Римската колонија Aquae Sulphurae се наоѓала на врвот на денешна Илиџа и претставувала најважна населба во регионот на тоа време.&lt;ref&gt;[http://www.aneks8komisija.com.ba/main.php?id_struct=50&amp;lang=4&amp;action=view&amp;id=2498 II&amp;nbsp;– PROCEDURE PRIOR TO DECISION]. &quot;Roman remains at Ilidža, the archaeological site, Bosnia and Herzegovina Commission to Preserve National Monuments, Посетено на 3 August 2006.  {{wayback|url=http://www.aneks8komisija.com.ba/main.php?id_struct=50&amp;lang=4&amp;action=view&amp;id=2498 |date=20070927010007 |df=y }}&lt;/ref&gt; . Регионот бил освоен од страна на Источните Готи, додека во VII век започнало населувањето на Словените&lt;ref name=&quot;Brit&quot;&gt;&quot;Sarajevo&quot;, ''New Britannica,'' volume 10, edition 15 (1989). ISBN 0-85229-493-X.&lt;/ref&gt;.

=== Врхбосански период===
[[Image:Butmirska vaza.jpg|thumb|225px|Бутмирска вазна]]
[[Image:Baščaršija 2006.jpg|thumb|225px|[[Башчаршија]]]]
[[Податотека:Sarajevo Kaisermoschee.JPG|мини|225x225пкс|[[Царска џамија]]]]
Словените ја населиле областа во текот на VI и VII век. Во [[ран среден век|раниот среден век]], Босна била составен дел на српската држава, кое било запишано и во е толку сведок во делата на византискиот цар [[Константин Порфирогенит]].

Во текот на [[XII век]], Босна се стекнала со регионална самоуправа предводена од нејзините банови. Во околината на денешно Сараево постоела парохија Врхбосн. Според традицијата, најстариот христијански храм во областа бил изграден во [[Вруток на Босна]], а папските документи покажуваат дека во [[1238]] година била изградена катедралната црква на Свети Павле во Врхбосна. Денеска сè уште се дебатира дали Врхбосна се наоѓа на местото на денешно Сараево.

На почетокот на [[XV век]], регионот се нашол под постојани напади на Османлиите, кои во периодот од [[1429]] до [[1451]] година ја освоиле [[Босна]]&lt;ref&gt;[http://www.bartleby.com/65/sa/Sarajevo.html &quot;Sarajevo&quot;], ''[[Columbia Encyclopedia]]'', edition 6, Посетено на 3 August 2006 {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060829204950/http://www.bartleby.com/65/sa/Sarajevo.html|date=2006-08-29}}&lt;/ref&gt; и во [[1463]] година го основале [[Босански санџак|Босанскиот санџак]], додека на местото на Врхбосна бил изграден новиот град — Сараево.

=== Османлиски период===

Сараево бил основана од страна на Отоманското Царство во текот на 1450-тите години по освојувањето на регионот, додека 1461 година се користи како датум на основање на градот. Првиот османлиски гувернер на [[Босна и Херцеговина]], [[Иса-бег Исаковиќ]], местото го претворил во главен град на санџакот трансформирајќи го во еден од најзначајните на [[Балканскиот Полуостров]], преку изградба на голем број на објекти како џамии, затворен пазар, јавна бања, хотел, и седиште на управителот односно дворец („Сарај“), од каде доаѓа и денешното име на градот. [[Царска џамија|Џамијата]] била прогласена за султанска џамија во чест на султанот [[Мехмед II]]. Во следните години, Сараево брзо прераснал во најголемиот град во регионот. Многу христијани го прифатиле [[ислам]]от во тоа време. До [[XV век]] населбата била основана како град, наречена ''Босна-Сарај'', и главните објекти биле градени околу тврдината каде денеска се наоѓа [[Стари Град]]. Името Сараево потекнува од турскиот збор сарај ''ovası'', што значи ''„поле околу дворот''“. [[Башчаршија]] исто така била изградена во овој период, и денеска претставува најголемо туристичко место, како и православната црква&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.staracrkva.org/hram.htm|title=Stara pravoslavna crkva u Sarajevu|work=staracrkva.org|accessdate=24 септември  2015|archive-date=2012-02-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20120219191649/http://www.staracrkva.org/hram.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Во времето на [[Гази Хусрев-бег]] била изградена и [[Џамија Гази Хусрев Бег|Газихусревбеговата џамија]], како и библиотека, медреса, саат-кула итн. Сараево станало познато по својот голем пазар и голем број џамии, кој од средината на [[XVI век]] ги имало повеќе од 100. На врвот на моќта на царството, Сараево бил најголемиот и најважен отомански град на Балканот по [[Истанбул]]. Од [[1660]] година, населението на Сараево се проценува на над 80.000. Спротивно на тоа, во [[Белград]] во [[1838]] година имало 12.963 жители, а [[Загреб]] во [[1851]] година имал 14.000 жители. По промена на политичките услови, Сараево станало место на постојано војување.

Во [[1697]] година, за време на [[Голема турска војна|Големата турска војна]], Сараево бил освоен, ограбен и изгорен до темел од страна на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] на чело со [[Евгениј Савојски]]. Само мал број на населби, некои џамии и една православна црква биле поштедени. Бројни други пожари ја ослабиле позицијата на градот. И покрај тоа што подоцна градот повторно бил изграден, тој никогаш повторно не го достигнал претходното ниво на развој. До [[1807]] година, градот имал само околу 60.000 жители.

Во [[1830]] година, во текот на [[Големо босанско востание|Големото босанско востание]], околу градот се одвиле неколку битки. Тие биле предводени од [[Хусеин Градашчевиќ]]. Денес, главната улица во градот е именувана како „''Zmaj od Bosne''“ (''Змеј на Босна'') во негова чест. Бунтот бил неуспешен и Сараево заедно со Босна останал уште неколку децении во територијата на [[Отоманското Царство]]. Отоманското Царство го направил Сараево важен административен центар од [[1850]] година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://roker.bloger.hr/post/bascarsija/1118045.aspx|title=Baščaršija|work=bloger.hr|accessdate=24 September 2015|archive-date=2012-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20120502051957/http://roker.bloger.hr/post/bascarsija/1118045.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Австроунгарски период ===
[[Image:The Bridge, site of the beginning of world war I.jpg|thumb|225px|Латински мост, местото каде бил извршен [[атентат врз Франц Фердинанд]]]]
[[Image:Npsa 3 (2992157218).jpg|thumb|225px|Сараевски национален театар]]
[[Image:Sarajevo Holiday Inn 2.JPG|thumb|225px|Хотелот „Холидеј Ин“]]

[[Австроунгарска окупација на Босна и Херцеговина|Окупацијата на Босна и Херцеговина]] од страна на [[Австроунгарија]] започнала во [[1878]] година, како дел од [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]], додека [[Босанска криза|целосната анексија]] се случила во [[1908]] година, но ова најмногу ги разлутило на [[Срби]]те. Во текот на овој период, градот добил сосема нов изглед. Во текот на австроунгарското владеење на регионот, во Сараево биле изградени голем број на објекти како училишта, музеи, зградата на Народниот театар, пошта, болница итн. Во [[1885]] година бил пуштен во употреба градскиот трамвај. Архитектите и инженерите од тој период сакале од градот да направат нов модерен европски град. Пожарот кој изгорел голем дел од централното градско подрачје оставил повеќе простор за обнова на градот. Како резултат на тоа, денеска во градот може да се забележи уникатната комбинација на отоманската  архитектура околу пазарот и современата западна архитектура.

Освен тоа, во текот на овој период биле изградени и неколку фабрики и голем број на институции биле модернизирани во западен стил&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bhtourism.ba/eng/history_city.wbsp?wbf_mjesto=;1;|title=BH Tourism – History|publisher=|accessdate=2016-10-29|archive-date=2016-03-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20160313141355/http://bhtourism.ba/eng/history_city.wbsp?wbf_mjesto=;1;|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. За првпат во историјата, населението во Сараево започнало да ја пишува на [[латиница]].&lt;ref name=Brit/&gt;, и за првпат по неколку векови, градот значително се проширил надвор од традиционалните граници. Голем дел од современата централна општина на градот (Центар) била изградена за време на овој период.

Архитектура во Сараево брзо се развила во широк спектар на стилови и згради. [[Црква на Исусовото срце (Сараево)|Катедралата на Светото срце]], на пример, била изградена со елементи на [[неоготски стил]] и [[романика]].

Иако Босанскиот вилает ''[[де јуре]]'' останал како дел од [[Отоманското Царство]], тоа ''[[де факто]]'' важело како составен дел од [[Австроунгарија]]. Тоа траело сè до [[1908]] година кога територијата формално била анексирана.

Во Сараевоб се случил настан кој ја предизвикал [[Првата светска војна]], кога бил убиен надвојводата [[Франц Фердинанд]] заедно со неговата сопруга на [[28 јуни]] [[1914]] година од страна на [[Гаврило Принцип]], член на [[Млада Босна]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.com/this-day-in-history/archduke-franz-ferdinand-assassinated|title=Archduke Franz Ferdinand assassinated - Jun 28, 1914 - HISTORY.com|author=|date=|work=history.com}}&lt;/ref&gt;. Како одговор на тоа, голем број од жителите на Сараево [[Сараевски прогом|организирале бунтови]] против [[Срби]]те, при што загинале двајца луѓе додека бил уништен поголемиот дел од нивниот имот &lt;ref name=&quot;Donia 2006 125&quot;&gt;{{Наведена книга|last=Donia|first=Robert J.|title=Sarajevo: A Biography|url=http://books.google.com/books?id=ACvJHam2_-oC&amp;pg=PR15|year=2006|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-11557-0|page=125}}&lt;/ref&gt;.

По крајот на Првата светска војна, Босна била вклучена во територијата на [[Кралство на Србите, Хрватите и Словените|Кралството на Србите, Хрватите и Словените]], додека Сараево станал главен град на [[Дринска бановина]].

===Југословенски период===

По [[Првата светска војна]], Сараево станал дел од [[Кралство Југославија]]. И покрај тоа што градот одржал некое политичко значење како центар на првиот Босански регион, а потоа Дринска бановина, градот веќе не бил главен, и со тоа започнал да го намалува своето глобално значење&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.latimes.com/travel/europe/la-tr-d-sarajevo-timeline-20140727-story.html|title=Timeline: A short history of Sarajevo and region|first=Los Angeles|last=Times|date=|work=latimes.com}}&lt;/ref&gt;.

Во текот на [[Втората светска војна]], [[Кралство Југославија]] било окупирано од германските и италијанските сили. По бомбардирањето на градот од страна на [[Нацистичка Германија]], Сараево бил освоен на [[15 април]] [[1941]] година од страна на 16-та пешадиска дивизија. Силите на Оската ја основале [[Независна Држава Хрватска]] и го вклучиле Сараево во нејзина територија. На [[12 октомври]], група од 108 значајни босански граѓани од Сараево ја потпишале [[Сараевска резолуција|Сараевската рмуслиманска езолуција]] преку која ги осудиле прогоните на [[Срби]]те во организација на [[Усташи]]те, правејќи разлика меѓу [[Бошњаци]]те кои учествувале во прогоните и остатокот на бошњачкото население. Во резолуцијата било побарано да се задржи безбедноста на сите граѓани на земјата, без оглед на нивниот идентитет&lt;ref&gt;{{Наведена книга |last=Hadžijahić |first=Muhamed |title=Istorija Naroda Bosne i Hercegovine |url=|archiveurl=|archivedate=|format=|accessdate=|edition=|series=|volume=|origyear=|year=1973 |publisher=Institut za istoriju radničkog pokreta |location=Sarajevo|language=sh|isbn=|oclc=|doi=|doi_inactivedate=|bibcode=|id=|page=277 |nopp=|at=|chapter=Muslimanske rezolucije iz 1941 godine [Muslim resolutions of 1941] |chapterurl=http://www.scribd.com/doc/47323922/Muhamed-Hadzijahic-Muslimanske-rezolucije-1941 |quote=|laysummary=|laydate=|separator=|postscript={{inconsistent citations}}|lastauthoramp=|ref=}}&lt;/ref&gt;. До средината на летото 1942 година, околу 20.000 [[Срби]] пронашле засолниште во Сараево од усташкиот тероризам {{sfn|Gumz|1998|p=}}.

Градот бил бомбардиран од сојузниците од [[1943]] до [[1944]] година&lt;ref&gt;Robert J. Donia, ''Sarajevo: a biography''. University of Michigan Press, 2006. (p. 197)&lt;/ref&gt;. [[Југословенски партизани|Југословенското партизанско движење]] имало свое седиште во градот и отпорот бил предводен од [[Владимир Валтер Периќ]], кој починал додека учествувал во акцијата за ослободувањето на градот на [[6 април]] [[1945]] година.

По војната, Сараево бил главен град на [[Социјалистичка Република Босна и Херцеговина]], во рамките на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија]]. Владата на републиката инвестирала многу во Сараево, преку изградба на голем број на нови станбени блокови во [[Општина Нови Град]] и [[Општина Ново Сараево]], додека истовремено преку развојот на индустријата, градот се трансформирал во модерен град. Населението на градот се зголемило и многу бргу градот повторно станал значаен регионален индустриски центар во [[Југославија]]. Помеѓу крајот на војната и распаѓањето на Југославија, населението на градот се зголемило од 115.000 до повеќе од 600.000 луѓе. Меморијалниот парк Враца, споменик за жртвите од [[Втората светска војна]], бил посветен на [[25 ноември]], ''Денот на државноста на Босна и Херцеговина'', кога [[ЗАВНОБИХ]] го одржала својот прв состанок во [[1943]] година&lt;ref name=Donia&gt;{{Наведена книга|last=Donia|first=Robert J.|title=Sarajevo: A Biography|url=https://archive.org/details/sarajevobiograph0000doni|year=2006|publisher=University of Michigan Press|isbn=978-0-472-11557-0|pages=[https://archive.org/details/sarajevobiograph0000doni/page/240 240]–241}}&lt;/ref&gt;.

Еден од најголемиот момент од историјата на Сараево во рамките на СФРЈ било организирањето на [[Зимски олимписки игри 1984|Зимските олимписки игри]] во [[1984]] година. Игрите биле проследени со голем пораст на туризмот, со што 1980-тите години биле најпросперитетните децении во градот&lt;ref&gt;Sachs, Stephen E. (1994). [http://www.stevesachs.com/papers/paper_sarajevo.html Sarajevo: A Crossroads in History.] Посетено на 3 August 2006.&lt;/ref&gt;.

===Босанска војна===
[[Image:Evstafiev-bosnia-cello.jpg|thumb|225px|Вердан Смаиловиќ во националната библитека]]
[[Image:Sarajevo may 1996.png|thumb|225px|Сараево во 1996 година]]
[[Image:Sarajevo Red Line 3.jpeg|thumb|225px|Одбележување на 20-годишнината од крајот на војната&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url=http://www.city.ba/puls/1172-sarajevska-crvena-linija-11541/ | publisher=City.ba | title=Sarajevo Red Line – 1154 | language=bs | date=4 April 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.e-novine.com/srbija/61616-Crvena-linija-rtve-opsade-Sarajeva.html/ |publisher=E-News |title=Red Line for the victims of the Siege of Sarajevo |language=bs |date=4 April 2012 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120701163622/http://www.e-novine.com/srbija/61616-Crvena-linija-rtve-opsade-Sarajeva.html |archivedate=1 July 2012 }}&lt;/ref&gt;]]
По започнувањето на [[Распад на СФРЈ|распадот на СФРЈ]] и [[Босанска војна|Босанската војна за независност]], земјата заедно со Сараево се нашла во центарот на најкрвавите настани. Опсатата на Сараево во периодот од [[5 април]] [[1992]] година до [[29 февруари]] [[1996]] година од страна на српските сили на [[Република Српска]] и [[ЈНА]], довела да илјадници луѓе го загубат својот живот од постојаното бомбардирање од страна на српските сили за време&lt;ref name=&quot;UNCOE&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm |title=Final report of the United Nations Commission of Experts established pursuant to security council resolution 780 |last=Bassiouni |first=Cherif |date=27 May 1994 |publisher=United Nations |accessdate=10 May 2010|archive-url=https://web.archive.org/web/20140302163248/http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-01.htm|archive-date=2 March 2014}}&lt;/ref&gt;. Оваа опсада е најдолгата опсада во историјата на модерното војување&lt;ref&gt;{{наведени вести |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article575571.ece |title=The new siege of Sarajevo |last=Connelly |first=Charlie |date=8 October 2005 |work=The Times |location=UK |accessdate=10 May 2010 |archive-date=2020-05-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200505131350/https://www.thetimes.co.uk/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Кога Босна и Херцеговина прогласила независност од [[Југославија]] и покренала декларација за признавање во рамките на [[ООН]], српските сили прогласиле нова српска национална држава — [[Република Српска]], која била оформена од територијата на [[Босна и Херцеговина]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.helsinki.org.rs/tjgenocide_t01.html |title=A statement at the seventh biennial meeting of the International Association of Genocide Scholars |last=Hartmann |first=Florence |date=July 2007 |publisher=Helsinki |accessdate=11 May 2010}}&lt;/ref&gt;. Српската армија го опколила Сараево со сила од 18.000 војници&lt;ref name=Times/&gt;, стационирани во околните ридови, од кои тие го напаѓале градот со артилерија, минофрлачи, тенкови, пушки, тешки митралези и снајперски пушки&lt;ref name=Times&gt;{{наведени вести |url=http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/europe/article3039582.ece |title=Serb general Dragomir Milosevic convicted over Sarajevo siege |last=Strange |first=Hannah |date=12 December 2007 |work=The Times |location=UK |accessdate=10 May 2010 }}{{Мртва_врска|date=October 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Босанските сили во внатрешноста на градот биле лошо опремени и не можеле да ја пробијат опсадата.

За време на опсадата, 11.541 луѓе ги загубиле своите животи, вклучувајќи и над 1.500 деца. Дополнителни 56.000 лица биле повредени, вклучувајќи речиси 15.000 деца&lt;ref name=&quot;UNCOE&quot;/&gt;. Пописот во [[1991]] година укажува на тоа дека пред опсадата на градот и околните области, градот имал население од 525.980 жители.

На главната улица на босанскиот главен град, ул. Маршал Тито, во [[2012]] година била одбележана 20-годишнината од крајот на војната. На улицата биле поставени 11.541 црвени столици, број што го симболизира бројот на човечки жртви за време на опсадата на градот&lt;ref&gt;[http://www.balkaninsight.com/en/article/%D1%81%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B5%D0%B2%D0%BE-%D1%81%D0%BE-%D1%81%D0%B8%D0%BC%D0%B1%D0%BE%D0%BB%D0%B8%D1%87%D0%BD%D0%B0-%D1%86%D1%80%D0%B2%D0%B5%D0%BD%D0%B0-%D1%80%D0%B5%D0%BA%D0%B0-%D1%98%D0%B0-%D0%BE%D0%B4%D0%B1%D0%B5%D0%BB%D0%B5%D0%B6%D1%83%D0%B2%D0%B0-2%C3%A5-%D0%B3%D0%BE%D0%B4%D0%B8%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BE%D0%B4-%D0%BE%D0%BF%D1%81%D0%B0%D0%B4%D0%B0%D1%82%D0%B0/1460/2 Сараево, со симболична црвена река, ја одбележува 20-годишнината од опсадата]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

===Босански период===

По прогласувањето на независност, Сараево станал главен град на Босна и Херцеговина. Периодот на 1990-тите години претставувал голем колапс на економската структура на градот, голем дел од историските споменици, вклучувајќи џамии, цркви, музеи итн., додека имало и голем број на нагазни мини. Босанската национална библиотека и универзитетската библиотека, каде се наоѓале голем дел од босанската пишувана историја, целосно биле уништени. Околу 700 ракописи биле засекогаш изгубени, а меѓу нив се наоѓале и изданија од XIX век, во времето на босанската културна преродба.

Годините што следувале претставувал период на голема реконструкција на градот благодарение на странска помош и домашната посветеност. До 2003 година, практично немало оставено урнатини во градот. Сараево бил домаќин на голем број на меѓународни настани, како Сараевскиот филмски фестивал. Сараево испратил понуда за избор на град за Зимските олимписки игри.

Денес Сараево е една од најбрзо растечките градови во регионот. Разни нови модерни згради биле изградени, најчесто во центарот на градот како трговски центри. Последните години се забележува пораст на населението, како и зголемување на туризмот.

== Администрација ==
===Главен град===
[[File:Predsjedništvo BiH (2989421535).jpg|thumb|десно|Зградата на претседателството]]

Сараево е главен град&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url = http://www.tripadvisor.com.au/Tourism-g294450-Sarajevo_Sarajevo_Canton-Vacations.html|title = Sarajevo|date = |accessdate = 5 January 2015|website = TripAdvisor|publisher = |last = |first = |location = Sarajevo, Bosnia and Herzegovina}}&lt;/ref&gt; на [[Федерација Босна и Херцеговина]] и на [[Сараевски кантон|Сараевскиот кантон]]. Во градот се наоѓаат најголемиот број од странските амбасади.

Во Сараево се наоѓа сеиштето на [[Совет на министри на Босна и Херцеговина|Советот на министри на Босна и Херцеговина]], Парламентарното собрание на Босна и Херцеговина, [[Претседателство на Босна и Херцеговина|Претседателството на Босна и Херцеговина]], Уставниот суд на Босна и Херцеговина и седиштето на [[Вооружени сили на Босна и Херцеговина|Вооружените сили на Босна и Херцеговина]]&lt;ref&gt;As per http://www.mod.gov.ba/en/shema.asp?id=odb {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20111004210928/http://www.mod.gov.ba/en/shema.asp?id=odb |date=2011-10-04 }}&lt;/ref&gt;.

Седиштето на парламентот на Босна и Херцеговина во Сараево било оштетено во голема мера во Босанската војна. Поради оштетувањето, персоналот и документите биле префрлени во близина на парламентот. Кон крајот на 2006 година започнала реконструкција на Собранието и истата завршила во [[2007]] година. Трошоците за реконструкција биле обезбедени од страна на грчката влада преку Грчката програма за реконструкција на Балканот и од Босна и Херцеговина.

===Градска управа===

Градот се состои од четири општини и тоа: Центар, Нови Град, Ново Сараево и Стари Град. Секоја од општините си има своја сопствена општинска власт, додека сите заедно тие ја формираат управата на градската власт. Градската управа се состои од Градоначалникот, со двајца пратеници и еден секретар. Законодавната власт се состои од Градскиот совет. Советот има 28 членови. Советниците се избираат од страна на општината во бројки грубо пропорционално на нивната популација.

Општини во Сараево се подели на локални заедници. Локалните заедници имаат мала улога во градската власт и се наменети како начин за обичните граѓани да се вклучат во градската власт.

===Метропола===

Поради тоа што е политички, економски, културен и социјален центар на Босна и Херцеговина, Сараево е место каде живеат повеќе од 688.354 жители на неговата [[метрополитенска област]], единствената метропола на земјата. Сараево својата метрополска титула ја заслужува благодарение не само поради неговата важност или историја, туку и поради многубројните историски градби или поради светските познати фестивали кои се одржуваат во него. Во [[2015]] година бил објавен проект за изградба на нова населба, Нова Илиџа, во вредност од 2,2 милијарди евра&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bhrt.ba/vijesti/bih/projekat-nova-ilidza-vrijedan-cetiri-milijarde-km/ |title=Projekat Nova Ilidža vrijedan četiri milijarde KM – BHRT |work=BHRT |accessdate=24 September 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150906215505/http://www.bhrt.ba/vijesti/bih/projekat-nova-ilidza-vrijedan-cetiri-milijarde-km/ |archivedate=6 September 2015 }}&lt;/ref&gt;, туристичко место Трново (2,4 милијарди евра)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.klix.ba/vijesti/bih/arapi-u-opcini-trnovo-grade-turisticki-grad-vrijedan-oko-4-5-milijardi-km/150202041|title=Arapi u općini Trnovo grade turistički grad vrijedan oko 4,5 milijardi KM|work=Klix.ba|accessdate=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;, и други населби како Сараевски Бранови и објекти кои се во изградба (само во 2014 година, повеќе од 700 милиони [[Босанска конвертибилна марка|марки]] биле вложени во недвижности)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ekapija.ba/en/Vijest/investments/sarajevo-pulled-out-from-the-recession-700-million-km-invested-in-real-estate/38802#ad-image-0|title=Sarajevo pulled out from the recession: 700 million KM invested in real estate|author=Akta.ba|work=www.akta.ba|accessdate=24 September 2015|archive-date=2015-06-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20150614195237/http://ekapija.ba/en/Vijest/investments/sarajevo-pulled-out-from-the-recession-700-million-km-invested-in-real-estate/38802#ad-image-0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Освен овие проекти, се работи на продолжување на трамвајска линија во населбите Храсница и Добриња&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ba.n1info.com/a16725/Vijesti/Vijesti/Sarajevo-Moguca-izgradnja-novih-kilometara-tramvajske-pruge-na-relaciji-Ilidza-Hrasnica.html|title=Sarajevo: Moguća izgradnja novih kilometara tramvajske pruge|work=N1 BA|accessdate=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;, како и метро од Башчаршија до Отока&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ekapija.com/website/en/company/photoArticle.php?id=366186|title=::: ekapija – Metro rail in Sarajevo? :::|work=ekapija.com|accessdate=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;. Во периодот од 2015 до 2017 година е планирано да се реконструира целата трамвајска линија од [[Маријин Двор]] до Илиџа со проценети трошоци од 25 милиони [[Босанска конвертибилна марка|марки]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.klix.ba/vijesti/bih/dogovori-oko-kreditiranja-rekonstrukcije-vodovodne-mreze-i-tramvajske-pruge-u-ks/150609091#k_5932238|title=Dogovori oko kreditiranja rekonstrukcije vodovodne mreže i tramvajske pruge u KS|work=Klix.ba|accessdate=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;. Поради тоа, Сараево ќе стане единствениот град на Балканот со комплетна реконструирана трамвајска мрежа.

== Стопанство ==

Производствениот, административниот и туристичкиот сектор, во комбинација со голем неформален пазар&lt;ref&gt;CIA (2006). [https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html Bosnia and Herzegovina] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180315193211/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/bk.html |date=2018-03-15 }} [[The World Factbook|CIA World Factbook]]. Посетено на 5 August 2006.&lt;/ref&gt;, го прават градот еден од најсилните економски региони во земјата. Всушност, Сараевскиот кантон генерира речиси 25 % од БДП на земјата&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://vlada.ks.gov.ba/sites/vlada.ks.gov.ba/files/procjena_pozicije_ks_u_raspodjeli_prihoda_od_indirektnih_poreza_u_bih.pdf|title=Sarajevo's economic standpoint in Bosnia and Herzegovina|date=12 February 2016|publisher=Canton of Sarajevo|accessdate=12 February 2016|archive-date=2016-02-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20160216030605/http://vlada.ks.gov.ba/sites/vlada.ks.gov.ba/files/procjena_pozicije_ks_u_raspodjeli_prihoda_od_indirektnih_poreza_u_bih.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; . По неколку години на војната, економија започнала да се рехабилитира. Централната Банка на Босна и Херцеговина била отворена во Сараево во [[1997]] година и Сараевската берза започнала со тргување во [[2002]] година.

Иако Сараево бил голема индустриска база за време на [[СФРЈ]], само неколку постоечки бизниси успеале да  се прилагодат на пазарната економија. Сараевската индустрија вклучува производство на тутунски производи, мебел, трикотажа, автомобили и комуникациска опрема&lt;ref name=Brit/&gt;. Компании со седиште во Сараево се [[B&amp;H Airlines]], [[BH Telecom]], [[Bosnalijek]], [[Energopetrol]], [[Sarajevo Tobacco Factory]], и [[Sarajevska Pivara]].

Во 2002 година вкупниот извоз за поширокиот регион на Сараево бил во вредност од околу 259,569,000 KM. Најголем дел од извозот на Сараево (28,2 %) е наменет за Германија, Велика Британија (16,8 %) и Србија и Црна Гора (12,8 %). Најголемиот износ на увезената стока е од Германија, со (15,8 %). Вредноста на вкупниот увоз е околу 1,322,585,000 KM, според кое вкупниот увоз е речиси 5,1 пати повеќе од вкупниот извоз.

Во 1981 година БДП по глава на жител на Сараево бил 133 % од просечниот југословенски БДП&lt;ref&gt;{{Наведена книга |title=Atlas svijeta: Novi pogled na Zemlju |year=1984 |edition=3 |publisher=Sveučilišna naklada Liber |location=Zagreb |language=hr |editor1-first=Radovan |editor1-last=Radovinović |editor2-first=Ivan |editor2-last=Bertić}}&lt;/ref&gt;. Бруто платата во Сараево, во февруари 2015 година изнесувала 1.578 КМ или 790 евра, додека нето-плата била 1.020 КМ или 521 евра.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fzs.ba/BiltenKanton/BiltenK0415.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2016-10-29 |archive-date=2015-11-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151106165018/https://www.fzs.ba/BiltenKanton/BiltenK0415.pdf }}&lt;/ref&gt;. Сараево по Љубљана и Загреб е најбогатиот град во поранешна Југославија и еден од најбогатите градови на Балканот.

== Туризам ==

Сараево има голема туристичката понуда и угостителскиот сектор има голем раст, благодарение на зголемувањето на бројот на туристите од година на година. Сараево, исто така има корист од тоа да биде и летно и зимско одредиште со континуитет во текот на годината. Туристичкиот водич [[Лонли Планет]] го има поставено градот на 43-тото место како најдобар град во светот&lt;ref name=&quot;amazon1&quot;&gt;{{Наведена книга |title=Lonely Planet: Best Cities in the World |year=2006 |url=https://archive.org/details/lonelyplanetciti00lone |publisher=Lonely Planet |isbn=1741047315 }}&lt;/ref&gt;, додека во [[2009]] година бил наведен како еден од првите десет градови за посета во [[2010]] година&lt;ref name=&quot;News.com.au&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.news.com.au/travel/galleries/gallery-e6frflw0-1225794915428?page=2 |title=Lonely Planet's Top 10 Cities 2010 &amp;#124; Lonely Planet's Top 10 Cities 2010 |publisher=News.com.au |accessdate=19 January 2010 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101010052209/http://www.news.com.au/travel/galleries/gallery-e6frflw0-1225794915428?page=2 |archivedate=10 October 2010 }}&lt;/ref&gt;.

Во 2013 година, 302.570 туристи го посетиле Сараево, што е за 17,9 % во споредба со [[2012]] година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ekapija.ba/bs/Vijest/kapital/u-ks-u-2013-je-najuspjesnija-turisticka-godina-od-kad-se-vodi-statistika/34489 |title=Kanton Sarajevo: Više turista u 2011 |publisher=Vijesti.ba |accessdate=2013-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fzs.ba/god.htm |title=Statistički Godišnjaci/Ljetopisi |publisher=Fzs.ba |accessdate=2013-03-12}}&lt;/ref&gt;. Истата година имало вкупно 595,637 ноќевања, што е 18 % повеќе отколку во 2012 година. Спортскиот туризам главно ги користи спортските зданија од Зимските олимписки игри во 1984 година, ски-центрите на планините Бјелашница, Игман, Јахорина, Требевиќ и Трескавица.

Сараево го посетуваат туристи бидејќи со векови претставувал важен трговски центар во текот на Отоманското Царство и и Австроунгарија. Примери на популарни одредишта во Сараево вклучуваат [[Вруток на Босна]], [[Црква на Исусовото срце (Сараево)|катедралата]] и [[џамија Гази Хусрев Бег]]. Туризмот во Сараево главно е фокусиран на историски, верски и културни места и на зимските спортови.

== Население ==

[[File:Sarajevo_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_1991_1_L.gif|thumb|right|Етнички состав на Сараево во 1991 година]]
[[File:Sarajevo_-_Etnicki_sastav_po_naseljima_2013_1_L.gif|thumb|right|Етнички состав на Сараево во 2013 година]]

{| border=&quot;1&quot; cellpadding=&quot;7&quot; cellspacing=&quot;0&quot; style=&quot;margin: 10px 0 10px 25px; background: #f9f9f9; border: 1px #AAA solid; border-collapse: collapse; font-size: 95%; float: center;&quot;
|- style=&quot;background: #E9E9E9&quot;
|colspan =&quot;7&quot; style=&quot;background: #E9E9E9; font-size: 110%&quot; | '''Етничкиот состав на Сараево, по општини од 2013 година'''
|-
|'''Општина'''
|'''Вкупно''' 
|'''[[Бошњаци]]'''
|'''[[Срби]]''' 
|'''[[Хрвати]]'''
|'''Останати''' 
 |-
|| [[Центар (Сараево)|Центар]]
|55,181 
|41,702 (75,57 %)
|2,186 (3,96 %)
|3,333 (6,04 %)
|7,960 (14,42 %)
|-
|| [[Нови Град (Сараево)|Нови Град]]
|118,553
|99,773 (84,16 %)
|4,367 (3,68 %)
|4,947 (4,17 %)
|9,466 (7,98 %)
|-
|| [[Ново Сараево]]
|64,814
|48,188 (74,35 %)
|3,402 (5,25 %)
|4,639 (7,16 %)
|8,585 (13,24 %)
|-
|| [[Стари Град (Сараево)|Стари Град]]
|36,976
|32,794 (88,69 %)
|467 (1,3 %)
|685 (1,85 %)
|3,030 (8,19 %)
|-
|| '''Вкупно'''
|275,524
|222,457 (80,74 %)
|10,422 (3,78 %)
|13,604 (4,94 %)
|29,041 (10,54 %)
|}

Последниот официјален југословенски попис се одржал во [[1991]] година. Според тој попис, во Сараево живееле 527.049 луѓе. Во населбата Сараево имало 416.497 жители.&lt;ref&gt;Population density and urbanization. Посетено на 5 August 2006.&lt;/ref&gt;. Војната раселила стотици илјади луѓе, а голем дел од нив не се вратиле.

Првиот попис во [[Босна и Херцеговина]] не бил направен до [[2013]] година, и како резултат на тоа, многу години не бил познат бројот на населението и главните податоци се зимале според истражувањата и проценките на Статистичкиот оддел на Обединетите нации и на Сојузниот завод за статистика на Федерацијата на Босна и Херцеговина, како и други национални и меѓународни невладини организации. Заклучно со јуни 2011 година, населението на градот во четирите општини се проценува на 411.161, додека населението Сараевскиот кантон било проценето на 578.757&lt;ref name=FZS&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=Federal Office of Statistics, Federation of Bosnia and Herzegovina|url=http://www.fzs.ba/saopcenja/2011/14.2 јануари pdf|title=First release|page=3|date=31 August 2011|accessdate=31 August 2011}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Со површина од 1.280 квадратни километри, Сараево има густина на населеност од околу 2.173 жители на квадратен километар. Според овие проценки, Општина Ново Сараево е најгусто населен дел на Сараево со околу 7.524 жители на квадратен километар, а најретко населен е Стари Град, со 2.742 жители на квадратен километар&lt;ref&gt;Sarajevo Canton. [http://www.ks.gov.ba/eng/index.htm Population Density by Municipalities of Sarajevo Canton.] About Canton. Посетено на 5 August 2006. {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060809211210/http://www.ks.gov.ba/eng/index.htm |date=2006-08-09 }}&lt;/ref&gt;.

Во јуни [[2016]] година биле објавени конечните резултати од пописот во [[2013]] година. Според пописот, населението на Сараевскиот регион броело 413.593 жители, со 55.181 жител во Општина Центар, 118.553 во Нови Град, 64.814 во Ново Сараево и 36.976 во Стари Град&lt;ref name=Popis2013&gt;{{Наведена мрежна страница|title=Census of population, households and dwellings in Bosnia and Herzegovina, 2013: Final results|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|publisher=Agency for Statistics of Bosnia and Herzegovina|date=June 2016|accessdate=6 July 2016|archive-date=2017-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20171224103940/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Војната исто така го сменил и етничкиот и верскиот профил на градот. Сараево одамна претставува мултиетнички и мултикултурен град&lt;ref&gt;Bureau of Democracy, Human Rights, and Labor, [[United States Department of State|US Department of State]]. [http://www.state.gov/g/drl/rls/irf/2005/51544.htm Bosnia and Herzegovina] [[Freedom of religion|International Religious Freedom]] Report 2005. Посетено на 5 August 2006.&lt;/ref&gt;, поради кое е познат како „''Европски Ерусалим''“&lt;ref name=&quot;In Europe's Jerusalem&quot;/&gt;. Во [[1991]] година, 49,2 отсто од населението во градот биле [[Бошњаци]], 29,8 отсто [[Срби]], 10,7 отсто [[Југословени]], 6,6 отсто [[Хрвати]] и 3,6 припаѓале на други етнички групи (Евреи, Роми и др.) До 2002 година, 79,6 отсто од населението биле Бошњаци, 11,2 отсто Срби, 6,7 отсто Хрвати и 2,5 припаѓале на други етнички групи (Евреи, Роми, итн.).

== Сообраќај ==
===Патишта и автопати===
[[File:Ulica Zmaja od Bosne, Sarajevo (2).jpg|thumb|220px|десно|Снајперска улица]]
[[File:Sarajevo tram.jpg|thumb|220px|десно|Трамвај во градот]]
[[File:Sarajevo Airport ADAC-Ambulance-Service 2011-09-15.JPG|thumb|220px|десно|Аеродромот Сараево]]
[[File:Sarajevo Railway-Station 2011-10-01 (3).JPG|thumb|220px|десно|Железничка станица]]

Градот Сараево е поврзан со сите други поголеми градови преку автопат или магистрален пат како [[Зеница (град)|Зеница]], [[Бања Лука]], [[Тузла]], [[Мостар]], [[Горажде]] и [[Фоча]]. Туристите од [[Средна Европа]] и од други места при посета на [[Далмација]] возат преку [[Будимпешта]] низ Сараево кое дополнително придонесува во застојот на сообраќајот во и околу Сараево. Трансевропскиот автопат, Коридорот 5Ц&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=Koridor 5C|url=http://www.bosmal.com/en/?lg=en&amp;nav_ID=14|publisher=Bosmal|accessdate=24 септември  2015|archive-date=2008-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080328012107/http://www.bosmal.com/en/?lg=en&amp;nav_ID=14|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, минува низ Сараево, поврзувајќи го со [[Будимпешта]] на север, и [[Плоче]] на [[Јадранско Море]] на југ. Автопатот е изграден од страна на владата и се претпоставува дека чини околу 3,5 милијарди евра. До март [[2012]] година, Федерацијата на Босна и Херцеговина инвестирала околу 600 милиони евра во автопатот А1. Во [[2014]] година делови од Сараево-Зеница и Сараево-Тарцин биле завршени, вклучувајќи ја и обиколницата околу Сараево&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpautoceste.ba/20131003774/dinamika-gradnje|title=Dinamika gradnje|author=Admin|work=jpautoceste.ba|accessdate=24 септември  2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.klix.ba/vijesti/bih/sarajevska-zaobilaznica-svecano-pustena-u-promet/140626151|title=Sarajevska zaobilaznica svečano puštena u promet|work=Klix.ba|accessdate=24 септември  2015}}&lt;/ref&gt;.

===Градски превоз===

Уште за време на одржувањето на Зимските олимписки игри од 1884 година, биле изградени обиколници околу градот, кои делумно ја олесниле состојбата на патиштата. Но патот од 2,6 километри заедно со два тунели, кои требало да ги поврзат [[Циглане]] и [[Пофаличи]], поради недостиг на пари, сè уште не е целосно завршен. Центарот на градот се трансформирал во 70-тите години во пешачка зона. Тесните градски улици и недостатокот на паркинг места го ограничуваат автомобилскиот сообраќај. Двете главни улици во градот се улица Маршал Тито и улицата Змеј од Босна (Снајперска улица).

Електричниот трамвај во Сараево бил ставен во функција од [[1885]] година и е најстарата форма на јавен превоз во градот. Сараево ја имал поставено првата трамвајска линија со полно работно време (од изгрејсонце до зајдисонце) во [[Европа]].&lt;ref name=&quot;amazon1&quot;/&gt;. Отворена на [[Нова Година]] во [[1885]] година, таа била тест-линија за трамвајот во [[Виена]] и [[Австроунгарија]], управувани од страна на коњи. Денешниот систем бил изграден во [[1960]] година. Трамваите одиграле клучна улога во развојот на градот во [[XX век]].

Постојат седум трамвајски линии надополнети со пет тролејбуски линии и голем број автобуски линии. Главната железничка станица во Сараево се наоѓа во северниот и централниот дел од градот. Сараево во моментов е во процес на големо обновување на инфраструктурата бидејќи многупатишта и улици се реконструираат, и самиот трамвајски систем е во процес на модернизација.

Сараевсиот архитект, Музафер Османагиќ, со цел решавање на сообраќајниот метеж во Сараево, предложил студија наречена „''Еко енергетика 2010-2015''“, во која се идеализира проектот за изградба на метро под реката Миљацка. Првата линија на метрото во Сараево треба да ги поврзе [[Башчаршија]] со [[Отока]]. Оваа линија треба да чини околу 150 милиони КМ и да се финансира од страна на [[Европска банка за обнова и развој|Европската банка за обнова и развој]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ekapija.ba/website/bih/page/366186_en |title=404 |author=Akta.ba |work=www.akta.ba |accessdate=24 September 2015 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20101118002845/http://www.ekapija.ba/website/bih/page/366186_en |archivedate=18 November 2010 }}&lt;/ref&gt;.

===Воздушен превоз===

[[Аеродром Сараево|Меѓународниот аеродром во Сараево]], исто така познат и како аеродромот Бутмир, се наоѓа на само неколку километри југозападно од градот и бил прогласен за најдобар европски аеродром до 1.000.000 патници, од Меѓународниот совет за аеродроми во [[Минхен]] во [[2005]] година. Аеродромот бил изграден во 1969 година и со писта од 2,6 километри го поврзува градот со останатите европски аеродроми. За време на војната, аеродромот бил користена за летови на [[ООН]] и за хуманитарна помош. Аеродромот бил отворен за цивилна авијација повторно на [[16 август]] [[1996]] година, и од тогаш постепено се реновира.

Во [[2011]] година Меѓународниот аеродром Сараево имал 599.996 патници што е повеќе од сите останати аеродроми во Босна и Херцеговина заедно и 6,5 % повеќе отколку во [[2010]] година. Во споредба со 1996 година, бројот на патници бил само 25.000 лица&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fortunecity.com/oasis/tropicana/533/statistic.htm|title=Statatistički podaci za sarajevski aerodrom|first=Zahid|last=Krkić|work=archive.org|accessdate=24 септември  2015|language=en|archive-date=2001-06-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20010619074934/http://www.fortunecity.com/oasis/tropicana/533/statistic.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Во 2012 година започнал план за продолжување на пистата на аеродромот и зголемување на постоечкиот терминал, со кое површината ќе се зголеми за околу 7.000 квадратни метри.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://exyuaviation.blogspot.com/2011/09/sarajevo-expansion-to-begin-in-2012.html |title=EX-YU aviation news: Sarajevo expansion to begin in 2012 |publisher=Exyuaviation.blogspot.com |date=17 September 2011 |accessdate=5 April 2012}}&lt;/ref&gt;.

===Железнички превоз===

[[Главна железничка станица - Сараево|Главната железничка станица]] во Сараево се наоѓа во северниот дел на градот, три километри од градот Сараево. Таа била изградена во [[1882]] година, додека во 1950 година била заменета од страна на модерна станица. Железничката станица е меѓу најголемите во [[Европа]].

Сараево има само три дневни меѓународни железнички врски со [[Загреб]], [[Плоче]] и [[Белград]]. Исто така, постојат линии помеѓу Сараево и сите поголеми градови во Босна и Херцеговина.

== Комуникации и медиуми ==
Како најголем град на Босна и Херцеговина, Сараево е главен центар на медиумите во земјата. Поголемиот дел од инфраструктурата на комуникациите и медиумите била уништена за време на војната, но реконструкција започнала под раководство на Канцеларијата на високиот претставник за Босна и Херцеговина, кој помогнал во модернизација на медиумите во целина&lt;ref&gt;European Journalism Centre (November 2002). [http://www.ejc.net/media_landscape/article/bosnia_herzegovina/ The Bosnia-Herzegovina media landscape.] European Media Landscape. Посетено на 5 August 2006. {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130415011144/http://www.ejc.net/media_landscape/article/bosnia_herzegovina/ |date=2013-04-15 }}&lt;/ref&gt; . На пример, [[интернет]] за првпат бил ставен на располагање во градот во [[1995]] година.&lt;ref&gt;Vockic-Avdagic, Jelenka. [http://soemz.euv-frankfurt-o.de/media-see/newmedia/main/articles/j_avdagic.htm The Internet and the Public in Bosnia-Herzegovina] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071007143822/http://soemz.euv-frankfurt-o.de/media-see/newmedia/main/articles/j_avdagic.htm|date=2007-10-07}} in Spassov, O., and Todorov Ch. (eds.) (2003), New Media in Southeast Europe. SOEMZ, European University &quot;Viadrina&quot; (Frankfurt&amp;nbsp;– Oder) and [[Sofia University]] &quot;St. Kliment Ohridski&quot;.&lt;/ref&gt;.

''[[Oslobođenje]]'' (ослободување), основана во [[1943]] година, е најстариот дневен весник во Сараево и единствен кој ја преживеал војната. Други позначајни весници се ''[[Dnevni Avaz]]'' (Дневен глас), основан во [[1995]] година и ''[[Jutarnje Novine]]''  (Утрински вести). Други локални списанија се хрватскиот весник ''Hrvatska riječ'' и босанското списанието ''Start'', како и неделните весници ''Slobodna Bosna'' и ''BH dani''.

Радиотелевизија Босна и Херцеговина е државна телевизиска станица со седиште во Сараево, една од трите во Босна и Херцеговина. Други станици со седиште во градот се ''NRTV „Studio 99“,'' [[NTV Hayat]], ''TV 1'', ''Open Broadcast Network'', ''TV Kantona Sarajevo'' и ''Alfa''.

Седиштето на [[Al Jazeera Balkans]] исто така се наоѓа во Сараево. Каналот опфаќа вести за Босна и Херцеговина, Србија, Хрватска, Црна Гора и Македонија&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dw-world.de/dw/article/0,,6031138,00.html |title=Al Jazeera makes its Balkan debut &amp;#124; Europe &amp;#124; Deutsche Welle &amp;#124; 22 септември 2010 |publisher=Deutsche Welle |accessdate=15 September 2011}}&lt;/ref&gt;.

Постојат многу мали независни радио станици, вклучувајќи утврдени места како што се ''Radija M'', ''RSG'', ''eFM''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.efm.ba/|title=eFM – Naslovnica|work=efm.ba|accessdate=24 September 2015|archive-date=2021-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210223232108/http://efm.ba/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, ''Radija 202'' и ''Radija BIR''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bir.ba |title=Radio BIR |publisher=Bir.ba |accessdate=5 April 2012}}&lt;/ref&gt;.

== Образование ==
===Високо образование===
[[Податотека:Sarajevo University-of-Sarajevo Obala 2011-09-28.jpg|мини|220x220пкс|[[Универзитет Сараево]]]]
[[File:Sarajevo, knihovna.jpg|thumb|right|220px|[[Национална и универзитетска библиотека на Босна и Херцеговина]]]]

Високото образование има долга и богата традиција во Сараево. Првата институција која може да се класифицира како високо образовна институција е училиште за суфи-филозофија формирана од [[Гази Хусрев-бег]] во [[1531]] година. Бројни други верски училишта биле основани со текот на времето. Во [[1887]] година, под австроунгарска власт бил основан Правен факултет на шеријатот&lt;ref&gt;[http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=145 University of Sarajevo] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150910081056/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=145 |date=2015-09-10 }} on Sarajevo official web site&lt;/ref&gt;. Во [[1940]] година на Универзитетот во Сараево станал првиот секуларен институт во градот со високо образование, изграден врз средновековната висока школа ''Сарајбосна Ханика'' во [[1531]] година&lt;ref&gt;History of [http://unsa.ba/eng/ouni.php University of Sarajevo] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081204110445/http://unsa.ba/eng/ouni.php |date=2008-12-04 }}&lt;/ref&gt; . Во [[1950]] година биле воведени и пост-дипломски студии.

Универзитети со седиште во Сараево се:
* Универзитет Сараево
* Сараевски Факултет за наука и технологија
* Меѓународен сараевски универзитет 
* Американски универзитет 
* Сараевски Факултет за бизнис
* Меѓународниот универзитет Бурч

===Основно и средно образование===

Заклучно со [[2005]] година, во Сараево постоеле 46 основни училишта (оценки 1-9) и 33 средни училишта (оценки 10-13), вклучувајќи и три училишта за деца со посебни потреби&lt;ref&gt;Sarajevo Canton, 2000 {{PDFlink|[http://www.zavodzpr-sa.ba/Publikacije/LKeng.pdf Primary Education &amp; Secondary Education]|1.28&amp;nbsp;MB}}. Sarajevo 2000, p 107–08. {{Наведена мрежна страница |url=http://www.zavodzpr-sa.ba/Publikacije/LKeng.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2016-10-30 |archive-date=2009-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20091122210412/http://www.zavodzpr-sa.ba/Publikacije/LKeng.pdf |url-status=bot: unknown }}&lt;/ref&gt;.

===Библиотеки===

[[Национална и универзитетска библиотека на Босна и Херцеговина|Националната и универзитетска библиотека на Босна и Херцеговина]] била основана во 1949 година, во зградата каде се наоѓало седиштето на градските власти во времето на Австроунгарија. Во времето на Босанската војна, библиотеката била разрушена. Пред нападот на објектот во времето на српската опсада на градот, таа располагала со 1,5 милиони тома и над 155.000 книги и ракописи.

Сопствена библиотеки имаат и сите факултети, како и голем број на други институции, асоцијации и компании.

== Култура ==
[[File:National Museum of BiH Aerial.JPG|thumb|right|220px|[[Национален музеј на Босна и Херцеговина]]]]
Сараево е дом на голем број на религии со векови, а со тоа и на различни култури. Во времето на [[Отоманското Царство]] во градот живееле муслимани, православни христијани, католици и евреи. Ним им се придружиле, во текот на окупацијата од страна на [[Австроунгарија]], и Германците, Унгарците, Словаците, Чесите. До [[1909]] година, околу 50 % од жителите на градот биле муслимани, 25 % католици, 15 % православни, а 10 % Евреи&lt;ref&gt;''[[The New York Times]]'', 3 April 1909, p. 19. Quote: &quot;Of the 40,000 inhabitants of Sarajevo, the present capital of Bosnia, nearly one-half are Mohammedan, about one-quarter Roman Catholic, 6,000 followers of the Greek Orthodox or Serb faith, and 4,000 Jews...&quot; ([https://www.newspapers.com/newspage/20447865/ Newspapers.com])&lt;/ref&gt;.

Историски гледано, Сараево е дом на неколку познати босански поети, научници, филозофи и писатели за време на Отоманското Царство. [[Владимир Прелог]], добитник на Нобеловата награда за хемија е роден во градот, наградуваниот режисер [[Данис Тановиќ]], писателот [[Александар Хемон]], сценаристот [[Златко Топчиќ]] и еден од најпознатите во регионот поет, писател и сценарист Абдула Сидран.

Сараевскиот национален театар е најстариот професионален театар во Босна и Херцеговина, откако бил формиран во 1921 година.

===Музеи===
[[File:Sarajevo, muezum Alije Izetbegoviće.jpg|thumb|right|220px|[[Музеј Алија Изетбеговиќ ]]]]
Во градот се наоѓаат голем број на музеи, меѓу кој најпознати се Сараевскиот музеј, музејот на современа уметност Арс Аеви, Историскиот музеј на Босна и Херцеговина, Музејот за литература и театарски уметности на Босна и Херцеговина, како и Националниот музеј на Босна и Херцеговина.

Музејот Алија Изетбеговиќ бил отворен на [[19 октомври]] [[2007]] година и се наоѓа во стариот дел на градот. Музејот претставува комеморација на влијанието и делото на [[Алија Изетбеговиќ]], првиот претседател на Босна и Херцеговина.

Градот, исто така, е домаќин на Сараевскиот народен театар, основан во [[1919]] година, како и на Младинскиот театар. Некои други културни институции се Центарот за култура, Сараевска градската библиотека, Уметничка галерија на Босна и Херцеговина и Бошњачкиот институт.

===Музика===
[[File:Sarajevo National Theatre.JPG|thumb|right|220px|[[Национален театар - Сараево]]]]
[[File:12. Jazz Fest Sarajevo 2008 (3005685019).jpg|thumb|right|220px|[[Џез фестивал - Сараево]]]]

Сараево во минатото претставувал една од најважните музички енклави во регионот. Сараевското училиште за поп-рок музика било развиено во градот помеѓу [[1961]] и [[1991]] година. Овој тип на музика започнал со бендови како [[Индекси]], [[Про арте]], и пејачот и текстописец [[Кемал Монтено]]. Во 1980-тите години во градот се појавиле музичките групи како [[Плави Оркестар]], [[Црвена Јабука]] и Дивље Јагоде. Една од најпопуларните и највлијателните рок групи во Југославија, [[Бијело дугме]] исто така била основана во Сараево. Други позначајни музички групи се Забранјено пушење, Бомбај штампа итн. Најпознати пејачи по потекло од градот се [[Дино Мерлин]], [[Хари Мата Хари]], [[Кемал Монтено]], [[Жељко Бебек]].

Композитори и музичари како [[Химзо Половина]], [[Сафет Исовиќ]], [[Заим Имамовиќ]], [[Зехра Деовиќ]], [[Халид Бешлиќ]], [[Ханка Палдум]], [[Нада Мамула]] своите почетоци од музичката кариера ги имале во градот.

===Фестивали===
Сараево е меѓународно признат поради разновидниот број на фестивали. 
* [[Филмски фестивал Сараево|Филмскиот фестивал]] во Сараево бил основана во [[1995]] година за време на војната во Босна и станал и е еден од најголемите во [[Југоисточна Европа]] со посетеност од околу 100.000 љубители на филмот. Фестивалот се одржува во Националниот театар, но има и програма под отворено небо во театарот Металац и во Босанскиот културен центар. На овој театар присуство имале познати личности како [[Анџелина Џоли]], [[Бред Пит]], [[Емил Хирш]], [[Орландо Блум]], [[Даниел Крег]], [[Дени Гловер]], [[Џон Малкович]], [[Морган Фримен]], [[Стив Бушеми]], [[Боно Вокс]] (Боно има двојно, босанско и ирско државјанство и е почесен граѓанин на Сараево), [[Ник Кејв]], [[Мајкл Мур]], [[Жерар Депардје]], [[Дарен Аронофски]] итн.
* [[Зимски фестивал Сараево|Зимскиот фестивал]] за првпат бил одржан во [[1984]] година и станал еден од најпопуларните во градот.  
* [[Џез фестивал Сараево|Џез фестивалот]] е меѓународен, независен и непрофитен фестивал кој за првпати бил одржан во [[1997]] година. На фестивалот настапиле уметници како [[Ричард Бона]], [[Бирели Лагрен]], [[Кристина Бранко]], [[Дафер Јусеф]], Денис Камберс итн. Фестивалот се одржува во Босанскиот центар за култура.
* [[Меѓународен музички фестивал Сараево|Меѓународниот музички фестивалот]] или познат како ''Башчаршиски ноќи'', се одржува секоја година од 1 до 31 јули. Најголемиот дел од програмата се одржува во стариот дел на градот и фестивалот го посетуваат повеќе од 150.000 луѓе.

== Спорт==
[[File:Yugoslavia postage stamps FDC (Sarajevo 1984 Winter Olympics).jpg|thumb|right|220px|Поштенски марки од Зимските олимписки игри]]
[[File:Asim Ferhatović Hase Stadium.jpg|thumb|right|220px|Стадион Асим Ферхатовиќ, најголемиот во земјата&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rekreacija.ba/index.php/portal/mjesto_za_rekreaciju/olimpijski-stadion-asim-ferhatovic-hase|title=Olimpijski stadion Asim Ferhatović – Hase|work=rekreacija.ba|accessdate=24 September 2015}}&lt;/ref&gt;]]
[[File:Zeljeznicar Sarajevo stadion.JPG|thumb|right|220px|Стадион Грбавица]]
Градот бил местото каде се одржале [[Зимски олимписки игри 1984|Зимските олимписки игри]] во [[1984]] година. Југославија освоила еден медал, сребрен медал во велеслалом за мажи од страна на [[Јуре Франко]]&lt;ref&gt;IOC (2006). [http://www.olympic.org/uk/athletes/profiles/bio_uk.asp?PAR_I_ID=69486 Jure Franko] Athlete: Profiles. Посетено на 5 August 2006.&lt;/ref&gt;. Голем дел од олимписките објекти ја преживеале војната, или биле реконструирани, вклучувајќи ги овде [[Олимписка сала Хуан Антонио Самаран|Олимписката сала Хуан Антонио Самаран]] и [[Стадион Асим Ферхатовиќ|стадионот Асим Ферхатовиќ]].

Во [[2011]] година Сараево било домаќин на 51. Светско воено скијачко првенство со над 350 учесници од 23 различни земји. Ова бил прв меѓународен настан од Олимписките игри во 1984 година.

===Фудбал===
Фудбалот е многу популарен спорт во Сараево. Во градот се наоѓа и седиштето на фудбалските клубови [[ФК Сараево]] и [[ФК Железничар (Сараево)|ФК Железничар]], кои настапуваат во Првата фудбалска лига на Босна и Херцеговина. [[ФК Сараево]] своите домашни натпревари ги игра на [[Стадион Асим Ферхатовиќ|стадионот Асим Ферхатовиќ]] кој има капацитет од 34.500 гледачи&lt;ref&gt;http://www.uefa.com/MultimediaFiles/Download/FirstDiv/uefaorg/Publications/01/67/03/93/1670393_DOWNLOAD.pdf&lt;/ref&gt;. [[ФК Сараево]] бил основан во 1946 година и како најголеми успеси ги има постигнато во сезоната 1966/67, 1984/85 година, во рамките на Југословенската прва фудбалска лига, кога го освоил второто место. Како дел од Босанската фудбалска лига, во сезоните 2006/07 и 2014/15 година, клубот повторно го освојувал второто место. [[ФК Железничар (Сараево)|ФК Железничар]] своите домашни натпревари ги игра на [[Стадион Грбавица|стадионот Грбавица]] кој има капацитет од 12.000 гледачи&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.worldstadiums.com/europe/countries/bosnia_herzegovina.shtml |title=архивски примерок |accessdate=2016-10-31 |archive-date=2017-05-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170501131039/http://www.worldstadiums.com/europe/countries/bosnia_herzegovina.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[ФК Железничар (Сараево)|ФК Железничар]] бил основан во 1921 година и како најголеми успеси ги има постигнато во сезоната 1971/72 година, во рамките на Југословенската прва фудбалска лига, кога го освоил првото место. Како дел од Босанската фудбалска лига бил шест пати шампион.&lt;ref name=tabela21&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://strategija.org/vecna-lista-fudbalskih-prvenstava-sfr-jugoslavije/|title=Večna lista fudbalskih prvenstava SFR Jugoslavije|publisher=''Strategija.org''|accessdate=2014-03-17}}&lt;/ref&gt;, во сезоните 1997/98, 2000/01, 2001/02, 2009/10, 2011/12, 2012/13 година. Други значајни фудбалски клубови од грдот се [[ФК Олимпик]] и ФК САШК.

===Кошарка===

Друг популарен спорт во градот е кошарката. [[КК Босна Ројал]] своите домашни натпревари ги игра на [[Арена Мирза Делибашиќ|Арената Мирза Делибашиќ]] која има капацитет од 5,616 гледачи. [[КК Босна Ројал]] бил основан во [[1951]] година и како најголеми успеси ги има постигнато во сезоната 1979 година кога победил во [[Евролига]]. Во рамките на Југословенската прва кошаркарска лига клубот бил трипати шампион во сезоните 1977/78, 1979/80, 1982/83 година. Како дел од Босанската кошаркарска лига клубот бил четири пати шампион во сезоните 1998/99, 2004/05, 2005/06, 2007/08 година.

[[КК Спарс Сараево]] своите домашни натпревари ги игра на [[Арена Скендерија|Арената Скендерија]]. [[КК Спарс Сараево]] бил основан во [[2005]] година и се натпреварува во најсилната Босанска кошаркарска лига.

===Останати спортови===

Во градот други спортски клубови се Шаховскиот клуб Босна Сараево, кој во текот на 1990-тите освоил три европски првњенства, РК Босна кој се натпреварува во првата ракометна лига на Босна и Херцеговина, како и во Европската лига. 
 
Сараево често е прганизатор на меѓународни настани и натпревари во спортови како што се тенис и кикбокс. Популарноста на тенисот се зголемила во последните години. Во градот се одржува Велосипедска трка со над 2.200 велосипедисти кои учествувале во [[2015]] година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=klix.ba |url=http://www.klix.ba/sport/auti-stop-prolaze-bicikli-giro-di-sarajevo-snimljen-dronom/150906059#8 |title=Giro di Sarajevo via drone|publisher=klix.ba |date=6 September 2015 |accessdate=6 September 2015}}&lt;/ref&gt;.

Во 2019 година, Сараево ќе биде домаќин на [[Европски младински олимписки фестивал|Европскиот младински олимписки фестивал]].

==Личности==
'''Личности родени во Сараево:'''

* [[Дара Драгишиќ|Даринка Дара Драгишиќ]] (1921 — 1944) — учесник во [[Народноослободителна војска на Македонија|НОВ на Македонија]] и народен херој на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Југославија]]

==Сараево како тема во уметноста и во популарната култура==
* „Не сум точно од Сараево“ (''Нијесам баш из Сарајева'') — српска народна приказна.&lt;ref&gt;''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 155.&lt;/ref&gt;
* „Најстрашното зло“ (''Најастрашније зло'') — српска народна песна.&lt;ref&gt;„Најстрашније зло“, во: ''Народне лирске песме''. Београд: Просвета, 1963, стр. 109.&lt;/ref&gt;
* „Сараево“ (''Sarajevo'') — песна на српската [[Рок-музика|рок]]-група „[[ЕКВ]]“ од 1986 година.&lt;ref&gt;[https://www.youtube.com/watch?v=zlr0MQUP_DM YouTube, EKV- Sarajevo (пристапено на 15 октомври 2017)]&lt;/ref&gt;
* „Сараево“ ([[српски]]: ''Sarajevo'') — песна на српскиот [[Поп-музика|поп]]-пејач [[Здраво Чолиќ]].&lt;ref&gt;Zdravko Čolić, Vatra i barut, City records.&lt;/ref&gt;
* „[[Мостовите на Сараево]]“ (''Bridges of Sarajevo'') — [[филм]] на 13 [[режисер]]и од 2014 година.&lt;ref&gt;''Пази се! Доаѓа Cinedays 13.'' Скопје: Младински културен центар, 2014, стр. 44.&lt;/ref&gt;

== Меѓународни односи==
===Збратимени градови&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |author=daenet d.o.o. |url=http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160 |title=Sarajevo Official Web Site : Sister cities |publisher=Sarajevo.ba |accessdate=6 May 2009 |archive-date=2018-12-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181226040906/https://sarajevo.ba/en/stream.php?kat=160%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;===

{|style=&quot;width:100%&quot;
|-
|style=&quot;width:33.3%;&quot;|
* {{знамеикона|Catalonia}} {{знамеикона|ESP}} [[Барселона]], [[Барселона (провинција)|Барселона]], Каталонија, Шпанија&lt;small&gt;''(од 2000)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;
* {{знамеикона|CRO}} [[Загреб]], Хрватска&lt;small&gt;''(од 2001)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Zagreb Twinning&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www1.zagreb.hr/mms/en/index.html|title=Intercity and International Cooperation of the City of Zagreb|publisher=2006–2009 City of Zagreb|accessdate=23 June 2009|archive-date=2017-07-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20170707200910/http://www1.zagreb.hr/mms/en/index.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|SVN}} [[Љубљана]], Словенија&lt;small&gt;''(since 2002)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Ljubljana twinnings&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ljubljana.si/si/ljubljana/pobratena-mesta-zdruzenja/|title=Medmestno in mednarodno sodelovanje|accessdate=2013-07-27|work=Mestna občina Ljubljana (Ljubljana City)|language=sl|archive-date=2013-06-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130626075304/http://www.ljubljana.si/si/ljubljana/pobratena-mesta-zdruzenja/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|Utah}} {{знамеикона|USA}} [[Солт Лејк Сити]], САД &lt;small&gt;''(од 2002)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;
|style=&quot;width:33.3%;&quot;|
* {{знамеикона|EGY}} [[Каиро]], Египет&lt;small&gt;''(од 2006)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;
* {{знамеикона|CRO}} [[Дубровник]], Хрватска&lt;small&gt;''(од 2006)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;
* {{знамеикона|NOR}} [[Лилехамер]], Норвешка&lt;small&gt;''(од 2006)''&lt;/small&gt;
|style=&quot;width:33.3%;&quot;|
* {{знамеикона|MKD}} [[Скопје]], Македонија&lt;small&gt;''(од 2006)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Skopje&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&amp;tabid=69|title=Official portal of City of Skopje&amp;nbsp;– Skopje Sister Cities|publisher=City of Skopje|accessdate=14 July 2009|archive-date=2013-10-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20131024131101/http://www.skopje.gov.mk/EN/DesktopDefault.aspx?tabindex=0&amp;tabid=69|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|TUR}} [[Конија]], Турција&lt;small&gt;''(од 2007)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;
* {{знамеикона|IRN}} [[Рашт]], Иран&lt;small&gt;''(од 2008)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Sarajevo&quot;/&gt;
|}

===Партнерски градови&lt;ref name=&quot;Twin 1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=147|title=Fraternity cities on Sarajevo Official Web Site|publisher=City of Sarajevo 2001–2008|accessdate=9 November 2008|archive-date=2008-12-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20081201150030/http://www.sarajevo.ba/en/stream.php?kat=147|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;===

{|style=&quot;width:100%&quot;
|-
|style=&quot;width:33.3%;&quot;|
* {{знамеикона|TUR}} [[Бурса]] во Турција &lt;small&gt;''(од 1979)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Bursa twinnings&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bursa.bel.tr/kardes-sehirler/sayfa/261/|title=Kardeş Şehirler|accessdate=2013-07-27|work=Bursa Büyükşehir Belediyesi Basın Koordinasyon Merkez|publisher=Tüm Hakları Saklıdır|archive-date=2016-05-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20160523225737/http://www.bursa.bel.tr/kardes-sehirler/sayfa/261/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|TUR}} [[Акхисар]] во Турција 
* {{знамеикона|TUR}} [[Истанбул]] во Турција &lt;small&gt;''(од 1997)''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|title=Sister Cities of Istanbul|accessdate=8 September 2007|archive-date=2009-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20090527130230/http://www.greatistanbul.com/sister_cities.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{наведени вести|url=http://www.radikal.com.tr/haber.php?haberno=94185|publisher=Radikal|language=tr|date=3 November 2003|quote=49 sister cities in 2003|title=İstanbul'a 49 kardeş|last=Erdem|first=Selim Efe}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|TUR}} [[Анкара]] во Турција &lt;small&gt;''(од 2007)''&lt;ref name=&quot;Ankara twinnings&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090114033014/http://www.ankara-bel.gov.tr/AbbSayfalari/hizmet_birimleri/dis_dairesi_baskanligi/avrupa_gunu_kutlamasi.aspx|title=Kardeş Kentleri Listesi ve 5 Mayıs Avrupa Günü Kutlaması ''[via WaybackMachine.com]''|publisher=Ankara Büyükşehir Belediyesi – Tüm Hakları Saklıdır|archivedate=2009-01-14|accessdate=2013-07-21|language=tr|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|PRC}} [[Тјенцин]] во Кина&lt;small&gt;''(од 1981)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|PRC}} [[Шангај]] во Кина
* {{знамеикона|Veneto}} {{знамеикона|ITA}} [[Венеција]] во Италија&lt;small&gt;''(од 1994)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|Piedmont}} {{знамеикона|ITA}} [[Колењо]] во Италија&lt;small&gt;''(од 1994)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|Emilia-Romagna}} {{знамеикона|ITA}} [[Ферара]] во Италија&lt;small&gt;''(од 1978)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|Campania}} {{знамеикона|ITA}} [[Неапол]] во Италија&lt;small&gt;''(од 1976)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|Tuscany}} {{знамеикона|ITA}} [[Прато]] во Италија&lt;small&gt;''(од 1995)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|HUN}} [[Будимпешта]] во Унгарија&lt;small&gt;''(од 1995)''&lt;ref name=&quot;Budapest twinnings&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://budapest.hu/Lapok/Fovaros/Testvervarosok.aspx|title=Budapest – Twin Cities|accessdate=2013-08-14|work=Budapest Főváros Önkormányzatának hivatalos oldala [Official site of the Municipality of Budapest]|language=hu|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130809185135/http://budapest.hu/Lapok/Fovaros/Testvervarosok.aspx|archivedate=2013-08-09|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=Sister City&amp;nbsp;– Budapest |publisher=Official website of New York City |url=http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/budapest_main.shtml |accessdate=14 May 2008 |url-status=dead |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080421215230/http://www.nyc.gov/html/unccp/scp/html/sc/budapest_main.shtml |archivedate=21 April 2008 }}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
|style=&quot;width:33.3%;&quot;|
* {{знамеикона|CRO}} [[Карловац]] во Хрватска
* {{знамеикона|ENG}} [[Ковентри]] [[Обединето Кралство]] &lt;small&gt;''(од 1957)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Coventry twins&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coventry.gov.uk/directory/25/twin_towns_and_cities|title=Coventry – Twin towns and cities|accessdate=2013-08-06|work=Coventry City Council|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130412062545/http://www.coventry.gov.uk/directory/25/twin_towns_and_cities|archivedate=2013-04-12|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Coventry twinnings&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.coventrytelegraph.net/news/local-news/what-point-coventrys-twin-towns-3038605|title=Coventry's twin towns|accessdate=2013-08-06|last=Griffin|first=Mary|date=2011-08-02|work=Coventry Telegraph}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|Lower Saxony}} {{знамеикона|GER}} [[Волвсбург]] во Германија&lt;small&gt;''(од 1985)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|Saxony-Anhalt}} {{знамеикона|GER}} [[Магдебург]] во Германија&lt;small&gt;''(од 1972)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Magdeburg twinnings&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magdeburg.de/Home/CitizenPortal/City-Partnerships?La=2|title=Twin cities|accessdate=2013-08-07|last=Zachert|first=Uwe|author2=Annica Kunz|work=Landeshauptstadt Magdeburg [City of Magdeburg]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120901033335/http://www.magdeburg.de/Home/CitizenPortal/City-Partnerships?La=2|archivedate=2012-09-01|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|Baden-Württemberg}} {{знамеикона|GER}} [[Фридрихсхафен]] во Германија&lt;small&gt;''(од 1972)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|ESP}} [[Мадрид]] во Шпанија&lt;small&gt;''(од 2007)''&lt;ref name=&quot;Madrid&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.madrid.es/UnidadWeb/Contenidos/EspecialInformativo/RelacInternac/RRII/HermanamientosyAcuerdos/Files/Sarajevo.pdf|title=Official agreement paper between Sarajevo and Madrid (Spanish and Bosnian languages)|accessdate=2016-10-30|archive-date=2013-10-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20131021040805/http://www.madrid.es/UnidadWeb/Contenidos/EspecialInformativo/RelacInternac/RRII/HermanamientosyAcuerdos/Files/Sarajevo.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|Catalonia}} {{знамеикона|ESP}} [[Барселона]] во Шпанија&lt;small&gt;''(од 1986)''&lt;ref name=&quot;Barcelona&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|title=Official Barcelona Website: ''Sister Cities''|accessdate=11 November 2008|publisher=Ajuntament de Barcelona 1995–2008|archive-date=2012-11-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20121127043638/http://w3.bcn.es/XMLServeis/XMLHomeLinkPl/0,4022,229724149_257215678_1,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|AUT}} [[Инсбрук]] во Австрија&lt;small&gt;''(од 1980)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|NED}} [[Амстердам]] во Холандија
* {{знамеикона|FRA}} [[Serre Chevalier]] во Франција&lt;small&gt;''(од 1995)''&lt;/small&gt;
|style=&quot;width:33.3%;&quot;|
* {{знамеикона|MKD}} [[Скопје]] во Македонија&lt;small&gt;''(од 2007)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|SWE}} [[Стокхолм]] во Шведска&lt;small&gt;''(од 1997)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|CZE}} [[Табор]] во Чешка
* {{знамеикона|ALB}} [[Тирана]] во Албанија&lt;small&gt;''(од 1996)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|Ohio}} {{знамеикона|USA}} [[Дејтон]] во САД&lt;small&gt;''(since 1999)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|AZE}} [[Баку]] во Азербејџан&lt;small&gt;''(од 1972)''&lt;/small&gt;&lt;ref name=&quot;Azerbaijan twinnings&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.azerbaijans.com/content_1719_en.html|title=Twin-cities of Azerbaijan|accessdate=2013-08-09|work=Azerbaijans.com}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|KUW}} [[Кувајт (град)|Кувајт]] во Кувајт &lt;small&gt;''(од 1998)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|ALG}} [[Алжир (град)|Алжир]] во Алжир
* {{знамеикона|ALG}} [[Тлемсен]] во Алжир&lt;small&gt;''(од 1964)''&lt;/small&gt;
* {{знамеикона|LBY}} [[Триполи]] во Либија&lt;small&gt;''(од 1976)''&lt;/small&gt;
|}

== Наводи ==
{{наводи|3}}

== Литература==
* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=lELpt_A7REkC&amp;lpg=PP1&amp;pg=PA95#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Cities, Nationalism, and Democratization|first=Scott A.|last=Bollens|year=2007|location=Abingdon|publisher=Routledge|isbn=0-415-41947-6}}
* Donia, Robert J. ''[http://www.press.umich.edu/titleDetailDesc.do?id=189593 Sarajevo: A Biography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120914074829/http://www.press.umich.edu/titleDetailDesc.do?id=189593 |date=2012-09-14 }}''. Ann Arbor, University of Michigan Press, (2006).
* {{Наведено списание
  | last = Gumz
  | first = Jonathan
  | title = German Counterinsurgency Policy in Independent Croatia, 1941–1944
  | pages = 33–50
  | journal = The Historian
  | year = 1998
  | volume = 61
  | issue = 1
  | doi =10.1111/j.1540-6563.1998.tb01422.x
  
  }}
* Halligan, Benjamin. (2010). &quot;Idylls of Socialism: The Sarajevo Documentary School and the Problem of the Bosnian Sub-proletariat&quot;. ''Studies in Eastern European Cinema'' (Autumn 2010). &lt;http://usir.salford.ac.uk/11571/3/visualrecollectivisationpostcopyedit.pdf&gt;
* {{Наведена книга|last1=Tanzer|first1=Kim|last2=Longoria|first2=Rafael|title=The Green Braid: Towards an Architecture of Ecology, Economy and Equity|url=https://books.google.com/books?id=UmR9AgAAQBAJ&amp;pg=PA272|date=11 April 2007|publisher=Routledge|isbn=978-1-134-12058-1}}
* Maniscalco, Fabio (1997). Sarajevo. Itinerari artistici perduti (Sarajevo. Artistic Itineraries Lost). Naples: Guida
* {{Наведено списание|title=Census and sensibilities in Sarajevo|first=Fran|last=Markowitz|year=2007|journal=Comparative Studies in Society and History|volume=49|issue=1|pages=40–73|doi=10.1017/S0010417507000400}}
* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OkQ5bS095egC&amp;lpg=PA80&amp;pg=PA83#v=onepage&amp;q&amp;f=false|title=Sarajevo: A Bosnian Kaleidoscope|first=Fran|last=Markowitz|year=2010|location=Urbana, IL|publisher=University of Illinois Press|isbn=0-252-07713-X}}
* Prstojević, Miroslav (1992). Zaboravljeno Sarajevo (Forgotten Sarajevo). Sarajevo: Ideja
* Valerijan, Žujo; Imamović, Mustafa; Ćurovac, Muhamed (1997). Sarajevo. Sarajevo: Svjetlost
* My Life in Fire (a non-fiction story of a child in a Sarajevo war)
* Mehmedinović, Semezdin (1998). Sarajevo Blues. San Francisco: City Lights.

== Надворешни врски ==
{{рв|Sarajevo}}
* [http://www.sarajevo.ba/ Портал на Сараево]
* [http://www.ess.uwe.ac.uk/comexpert/ANX/VI-10.htm Времеслед на битката и опсадата на Сараево]
* [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/523918/Sarajevo/ Сараево] — Енциклопедија Британика
* [http://www.sarajevopanorama.info/ Сараево Панорама]

{{Главни градови во Европа}}

{{Избрана}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Сараево| ]]
[[Категорија:Градови во Босна и Херцеговина]]
[[Категорија:Главни градови во Европа]]</text>
      <sha1>b91nrvyouv3512miws74nfvym098ytd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Слободна програмска опрема</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1735</id>
    <revision>
      <id>5600904</id>
      <parentid>5571022</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600904</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21428" sha1="l664sqvwi3f7ovbflc56fprrcwunzxf" xml:space="preserve">'''Слободна програмска опрема''' ({{langx|en|free software}}) — [[програмска опрема]] што може да се користи, проучува и изменува без ограничувања, и што може да се копира и редистрибуира во изменета или неизменета форма без ограничувања или со минимални ограничувања, само за да може првичниот автор да биде сигурен дека понатамошните корисници исто така ќе можат да ги прават сите тие работи.

= Вовед =

Постојат официјални дефиниции за слободен софтвер и софтвер со отворен код (Free Software и open source software).

Сепак пред да ги дадеме дефинициите на слободниот софтвер/отворениот код, прво мало објаснување за компјутерскиот софтвер. Програмерите на софтвер создаваат компјутерски програми со пишување текст наречен 'изворен код' во специјализиран јазик. Овој изворен код најчесто механички се преведува во формат кој компјутерот може да го изврши. Сè додека програмата не треба да се смени (да речеме да поддржува нови потреби или да се користи на понов компјутер), на корисниците не им е потребен изворниот код. Сепак, за да може да се смени она што програмата го прави, потребно е поседување на изворниот код и дозвола да се промени изворниот код. Со други зборови, оној кој легално го контролира изворниот код, контролира што програмата може или не може да прави.

Корисниците кои го немаат изворниот код, не можат да ја променат програмата за таа да ги задоволува нивните (нови) потреби, ниту да исправат евентуални грешки - багови во програмата. Исто така не можат истата да ја пренесат на друг вид на компјутер.

= Дефиниции =

== Дефинирање на слободниот софтвер ==

Дефиницијата на слободниот софтвер е објавена од Фондацијата Слободен Софтвер на [[Ричард Сталман]]. Еве го главниот текст од таа дефиниција:

&quot;Слободниот софтвер&quot; е прашање на слобода, не на цена. За да го разберете концептот треба да мислите на 'слободен говор' не на 'бесплатно пиво'. Слободниот софтвер е прашање на слободата на корисниците да го користат, копираат, дистрибуираат, изменуваат и подобруваат софтверот. Поточно се однеува на четири типа слободи за корисниците на софтверот:

* '''Нулта слобода:''' Слободата да го користиш софтверот за било која намена.
* '''Првостепена слобода:''' Слободата да го проучуваш работењето на програмата и истата да ја променуваш според потребите. Пристап до кодот е предуслов за ова.
* '''Второстепена слобода:''' Слободата да редистрибуираш копии за да му помогнеш на соседот.
* '''Третостепена слобода:''' Слободата да го подобруваш програмот, и да издаваш подобрувања во јавноста, со што целата заедница ќе извлече корист. Пристап до кодот е предуслов за ова.

Некоја програма е слободен софтвер ако корисниците ги имаат сите овие слободи. Така ќе бидеш слободен да редистрибуираш копии, со или без модификации, или гратис или по некоја цена, секому и секаде. Да бидеш слободен да ги правиш овие работи, значи (меѓу другите работи) дека не мора да прашуваш или плаќаш за дозвола. Исто така треба да имаш слобода да правиш модификации и да ги користиш приватно во твојата работа или игра, без да споменеш дека истите постојат. Ако ги објавиш твоите промени, не треба да известиш никого на никаков начин. Слободата да ја користиш програмата значи слобода за секоја личност или организација да ја користат истата на каков било компјутер, за секој вид на работа, и без да има потреба да се комуницира со програмерот или било кој друг одреден ентитет.

Тектстот кој го дефинира &quot;слободниот софтвер&quot; всушност е многу подолг и понатаму го објаснува пристапот. Наведува дека 'Слободниот софтвер не значи не-комерцијален. Слободната програма мора да биде достапна за комерцијална употреба, комерцијален развој и комерцијална дистрибуција. Комерцијалниот развој на слободниот софтвер повеќе не е необичен; таквиот слободен комерцијален софтвер е многу важен.'

== Дефинирање на отворениот код ==

Софтверот со отворен код официјално е дефиниран од организацијата Иницијатива за отворен код (''Open Source Initiative / OSI''). Дефиницијата ја дава во вид на десет критериуми који го дополнуваат основниот предуслув на пристап кон изворниот код. Тие критериуми се:

* 1. Слободна редистрибуција

Лиценцата нема да ограничува никого од продавање или бесплатно делење на софтверот како компонента на агрегатна софтверска дистрибуција која содржи програми од различни извори. Лиценцата нема да бара надоместок или какво било друго плаќање за таквата продажба.

* 2. Изворен код

Програмата мора да содржи изворен код, и мора да дозволува дистрибуција во изворен код, исто како и во бинарна форма. Каде што некој проект не е дистрибуиран со изворен код, мора да постојат познати начини за добивање на кодот за не повеќе од разумна цена за репродукција, по можност со преземање од интернет без наплата. Изворниот код мора да биде претпочитаната форма во која програмерот ќе ја изменува програмата. Намерно криење на изворниот код не е дозволено. Форми на полупроизводи како што се излезите од препроцесори или преведувачи не се дозволени.

* 3. Дериватни работи

Лиценцата мора да дозволува модификации и дериватни работи, и мора да дозволува тие да бидат дистрибуирани под истите услови кои ги дозволува лиценцата на оригиналниот софтвер.

* 4. Интегритет на изворниот код на авторот

Лиценцата може да ограничи дистрибуирање на изворен код во изменета форма само ако лиценцата дозволува дистрибуција на 'пач податотеки' со изворен код за модифицирање на програмата во време на компајлирање. Лиценцата мора експлицитно да дозволи дистрибуција на софтвер изграден од изменет изворен код. Лиценцата може да бара дериватните работи да имаат различно име или број на верзија од оригиналниот софтвер.

* 5. Без дискриминација кон луѓе и групи

Лиценцата не смее да дикриминира луѓе или групи на луѓе.

* 6. Без дискриминација кон полиња на активност

Лиценцата не смее да спречи никого од користење на софтверот во одредено поле на активност. На примр, не смее да ја ограничи програмата од користење во бизнис, или во генетско истражување.

* 7. Дистрибуција на лиценцата

Правата закачени за програмата мора да важат за сите на кои програмата им е дистрибуирана, без потреба да се додава друга лиценца од нивна страна.

* 8. Лиценцата не смее да биде специфична за продукт

Правата закачени на програмата не смеат да зависта од тоа што програмата е дел од одредена софтверска дистрибуција. Ако програмата е биде оддрелена од таа дистрибуција, и ако се користи и дистрибуира во рамките на условите на нејзината лиценца, сите страни до кои програмата е редистрибуирана треба да ги имаат истите права како оние кои се дадени во оригиналната софтверска дистрибуција.

* 9. Лиценцата не смее да ограничува друг софтвер

Лиценцата не смее да дава ограничувања на друг софтвер кој се дистрибуира заедно со лиценцицираниот софтвер. На пример, лиценцата не смее да настојува сите други програми кои се дистибуираат на истиот медиум да бидат софтвер со отворен код.

* 10. Ниту една одредба од лиценцата не може да се заснова на било која поединечна технологија или стил на интерфејс.

Овие две дефиниции во практика значат иста работа. Всушност оние кои го воспоставија терминот 'отворен код' го опишуваат својот пристап како маркетинг пристап кон слободниот софтвер.

На дијаметрално спротивна страна од овие две се наоѓа неслободниот/затворениот софтвер (анг. proprietary). Водечки пример од оваа област е софтверот којшто го произведува софтверскиот гигант Microsoft.

= Лиценци =

Постојат [[дузини]] слободен софтвер/отворен код лиценци, но огромно мнозинство на софтвер користи четири главни лиценци:

:1. [[ГНУ-ова општа јавна лиценца]] (GNU General Public License - GPL)
:2. ГНУ-ова ограничена општа јавна лиценца (GNU Lesser General Public License - LGPL)
:3. MIT (aka X11) лиценца, и
:4. BSD-new лиценца.

Во 1999 година ГНУ-овата ограничена општа јавна лиценца ја има заменето ГНУ-овата библиотечна јавна лиценца (''GNU Library '''General''' Public License'').

Иницијативата за отворен код (OSI) ги нарекува овие лиценци класични отворен код лиценци. GPL и LGPL се наречени &quot;copylefting&quot; лиценци, бидејќи истите се дизајнирани за да спречат кодот да стане неслободен. Еве краток опис на овие лиценци:

GPL дозволува било кој да ја користи програмата и да ја променува, но забранува кодот да стане неслободен штом еднаш е дистрибуиран и забранува неслободните програми да се поврзуваат со него.

MIT и BSD-new лиценците дозволуваат било кој да прави скоро се со кодот, освен да го тужи авторот. Една мала компликација: всушност има две &quot;BSD&quot; лиценци, понекогаш наречени &quot;BSD-old&quot; и &quot;BSD-new&quot;; новите програми треба да ја користат BSD-new наместо BSD-old.

LGPL е компромис помеѓу пристапот на  GPL и оној на MIT/BSD-new, и оригинално беше наменета за библиотеки со код. Како и GPL, LGPL-лиценциаранот софтвер не може да стане неслобден, но LGPL дозволува неслободни програми да се поврзуваат со библиотеката како што дозволуваат и MIT/BSD-new лиценците.

Сите овие лиценци (GPL, MIT, BSD-new, and LGPL) дозволуваат комерцијална продажба и комерцијално користење на софтверот, и многу такви програми се продааат и користат на таков начин.

Најпопуларна од слободен софтвер/отворен код лиценците е GPL. На пример Freshmeat.net на  4 април 2002 извести дека  71.85% од 25,286 софтверски пакети кои ги следи се лиценцирани под GPL (следните две се LGPL, 4.47%, и BSD лиценцата, 4.17%). Sourceforge.net на 4 април 2002 извести дека GPL се наоѓа кај 73% од 23,651 &quot;отворен код&quot; проекти кои се вдомени таму (следните по популарност беа LGPL, 10%, и BSD лиценцата, 7%).

Дополнителни информации за сите лиценци може да се најдат на [http://www.gnu.org/licenses/license-list.html gnu.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110825004145/http://www.gnu.org/licenses/license-list.html |date=2011-08-25 }}.

Во случај некои од вас да не ги разбраа горните дефиници и лиценци или пак во случај да се прашувате зошто ви е потребен пристап до кодот на софтверот кога не сте програмери, еве дополнително објаснување:

Отворениот код му дава можност на корисникот да ја контролира технологијата во која тој инвестира. Најдобра аналогија која ја илустрира оваа можност е начинот на кој купуваме автомобили. Само прашајте го прашањето: 'Дали би купиле автомобил со залепена хауба?'. Сите ќе оговориме - 'не!' Следното прашање: 'Што знаете за модерните мотори со внатрешно согорување?' Одговорот - 'па не многу.'

Ја бараме можноста да ја отвориме хаубата на нашата кола бидејќи тоа ни дава нам, на потрошувачот, контрола над производот кој сме го купиле и ја  ттргнува истата од продавачот. Можеме да ја вратиме колата назад кај дилерот; ако добро сработи, ако не пренаплати и ги додаде работите кои ни требаат, пак ќе се вратиме кај него. Но ако пренаплатува, ако не сака да го реши нашиот проблем, или одбива да ја вгради таа музичка труба што отсекогаш сме ја сакале - тогаш има уште 10.000 други автомеханичари кои ќе не пречекаат со раширени раце.

Во бизнисот со неслободен софтвер, потрошувачот нема контрола над технологијата околу која тој го гради својот бизнис. Ако неговиот продавач му наплаќа премногу, или одбива да го поправи проблемот кој предизвикува пад на системите, или ако одлучи да не ја вклучи новата можност која му треба на потрошувачот, потрошувачот нема избор. Овој недостаток на контола резултира со високи трошоци, ниска доверба и многу фрустрации.

Секако, непобитен е фактот дека на програмерите, пристапот до кодот им е неопходен како воздух.

== Надворешни информации и врски ==

* [http://www.slobodensoftver.org.mk Слободен софтвер Македонија]
* [http://www.fsf.org Free Software Foundation]
* [http://www.opensource.org Open Source Initiative]
* [http://www.linux.net.mk Линукс.нет.мк] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170916160638/http://linux.net.mk/ |date=2017-09-16 }}
* [http://www.lugola.net Официјалното мрежно место на Лугола - корисничката група на Линукс од Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190328192813/http://www.lugola.net/ |date=2019-03-28 }}
* [http://wiki.lugola.net/index.php/Main_Page Викито на Лугола, линукс корисничката група на Битола] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070223030449/http://wiki.lugola.net/index.php/Main_Page |date=2007-02-23 }}
* [http://www.freesoftware.org.mk/freesoftwareflood Free software flood] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050404191956/http://www.freesoftware.org.mk/freesoftwareflood/ |date=2005-04-04 }}

{{информатика}}

{{дистрибуција на софтверот}}

[[Категорија:Слободна програмска опрема| ]]
[[Категорија:Информатика]]
[[Категорија:Програмска опрема]]</text>
      <sha1>l664sqvwi3f7ovbflc56fprrcwunzxf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светска банка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1959</id>
    <revision>
      <id>5600977</id>
      <parentid>4854523</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30947" sha1="kcgesitop8aa3lyjogrz1n92ith15zs" xml:space="preserve">[[Податотека:World Bank building.JPG|300px|мини|Поглед кон седиштето на Светска Банка]]
'''Меѓународна банка за обнова и развој''' ([[англиски]]: ''International Bank of Reconstruction and Development, IBRD''), позната како '''Светска банка''' ([[англиски]]: ''The World Bank'') - меѓународна финансиска [[организација]].

==Историја==
Светската банка официјално била формирана на [[27 декември]] [[1945]] година, со седиште во [[Вашингтон]], [[САД]], откако биле ратификувани спогодбите постигнати на конференцијата во [[Бретон Вудс]] од [[1 јули]] до [[22 јули]] [[1944]] година. На нејзиното основачно собрание учествувале 44 шефови на влади од целиот свет.Првиот заем по отпочнувањето на нејзината работа, Светската банка го дала на [[Франција]], во износ од 250 милиони американски [[долар]]и.&lt;ref&gt;Abhijit Banerjee, &quot;An evaluation of world bank research, 1998 – 2005&quot;, State University Chicago, September, 2006, p.87.&lt;/ref&gt; Од 1968 до 1980 година, Банката била фокусирана на ублажување на [[сиромаштија]]та и задоволување на основните потреби на луѓето во [[Земја во развој|земјите во развој]]. Во овој период, големината и бројот на одобрените [[кредит]]и пораснал експоненцијално, а спектарот на целите се проширил од инфраструктура до социјалните услуги и другите сектори. Од 1976 до 1980 година, долгот на земјите од третиот свет се зголемувал со просечна годишна стапка од 20%.&lt;ref&gt;Michael A. Clemens, Michael Kremer, &quot;The new role of the world bank&quot;, Center for Global Development, Washington, DC, USA, November, 2015, p. 61.&lt;/ref&gt; Од 1989 до денес, политиката на Светската банка во голема мера се променила, главно како одговор на критиките на повеќето организации и групи. Организациите за животна средина и невладините организации се сега често  интегрирани во кредитната активност на Банката чии проекти се фокусирани на инвестирање во заштитата на животната средина.&lt;ref&gt;Алекса Милојевиќ, ''Основи економије'', Економски факултет, Српско Сарајево, 2002, стр. 9.&lt;/ref&gt;

==Цели на Светската банка==
Во времето на нејзиното основање, основната цел на Светската банка била финансирање на земјите разурнати од [[Втората светска војна]]. Во поново време, Светската банка ги наведува следниве пет клучни фактори за економски развој и создавање поттик за бизнис-средина:&lt;ref&gt;[http://www.economicsdiscussion.net/world-bank/world-bank-wb-origin-functions-objectives-and-critical-evaluation/11872 www.economicsdiscussion.net (пристапено 19.06.2019)]&lt;/ref&gt;
* Развој на [[Човечки капитал|човечкиот капитал]]: зајакнување на владите и образование на владини претставници
* Создавање на инфраструктура: воведување на законодавен и судски систем со цел да се поттикне [[бизнис]]от, заштитата на поединечните и сопственичките права и почитувањето на договорите.
* Развој на [[Финансиски систем|финансискиот систем]]: воспоставување здрав финансиски систем, способен да го поддржи и финансирањето на микро-заемите и финансирањето на поголеми корпоративни деловни потфати.
* Борба против [[корупциј]]ата: поддршка на напорите на земјите за искоренување на корупцијата.

==Организациска структура на Светската банка==
Светската банка е организирана како група  од пет меѓународни институции:
* Меѓународна банка за обнова и развој (ИБРД)
* [[Меѓународна асоцијација за развој]] (ИДА)
* [[Меѓународната финансиска корпорација]] (ИФЦ)
* [[Мултилатерална агенција за гаранција на инвестициите]] (MIGA)
* [[Меѓународен центар за решавање на инвестициони спорови]] (ICSID)

=== Меѓународната асоцијација за развој===
[[Меѓународна асоцијација за развој|Меѓународната асоцијација за развој]] е основана во 1960 година, како фонд со кој управува Светската банка. Затоа, само земјите кои се членки на Светската банка можат да бидат примени во членството на ИДА. ИДА има 159 членки. [[Кредит]]ите што ги одобрува ИДА се наменети за многу сиромашните земји во развој (чиј БДП по глава на жител е помал од 926 [[долар]]и.) кои не би биле во можност да ги искористат кредитите под условите под кои ги одобрува Светската банка. Кога била основана Светска банка, нејзината задача била да помогне во обновувањето на [[Европа]] по нејзиното уништување во [[Втората светска војна]]. По обновата на Европа, Светската банка се свртела кон [[Земји во развој|земјите во развој]], но во доцните 1950-ти години станало јасно дека најсиромашните земји не можат да позајмат [[капитал]] под условите на Светската банка. На иницијатива на [[САД]], група земји-членки се согласиле да основаат агенција која ќе дава заеми на многу сиромашните земји по многу поволни услови. Така била создадена ИДА. Според статутот на ИДА, постојат две категории на членство: Во првиот дел вклучува побогатите земји, а вториот дел ги вклучува земјите во развој.&lt;ref&gt;[http://ida.worldbank.org/about/what-is-ida Официјално мрежно место на ИДА (пристапено 19.06.2019)]&lt;/ref&gt;

Заемите на ИДА се изземени од [[камата]], т.е. на нив се плаќа само годишна административна такса од 0,75%. Во просек, ИДА одобрува заеми во износ од 6 милијарди долари годишно, и тоа за различни проекти за развој, особено оние кои се однесуваат на основните човекови потреби. Највисок приоритет е даден на проектите со кои треба да се забрза развојот на [[земјоделство]]то, подобрување на [[образование]]то, зголемување на производството на [[електрична енергија]], проширување на телекомуникациска мрежа, модернизација на транспортниот систем и друга инфраструктура.

===Меѓународна финансиска корпорација ===
[[Меѓународна финансиска корпорација|ИФЦ]] e основана во 1956 година, како подружница на Светската банка, со цел да се поттикне [[Економски развој|економскиот развој]] преку [[инвестиции]] во приватниот сектор. Во 1989 година била формирана [[Советодавна служба за странски инвестиции|Советодавната служба за странски инвестиции]] (ФИАС) со цел да им помогне на земјите во развој во привлекувањето и промовирањето на [[Странски директни инвестиции|странските директни инвестиции]]. ИФЦ има статус на специјализирана агенција на [[ОН]] во групата на Светска банка. Сепак, ИФЦ е посебен правен субјект и нејзините средства се одвоени од Светската банка. ИФЦ има 174 земји-членки при што членството во оваа [[организација]] е условено од членство во ИБРД.
Корпоративното седиште е во Вашингтон. ИФЦ обезбедува:&lt;ref&gt;[https://www.ifc.org/wps/wcm/connect/a7e479804fa54e08ab3fef0098cb14b9/070228_IFC_Base_Prospectus.pdf?MOD=AJPERES Официјално место на ИФЦ (пристапено 19.06.2019)]&lt;/ref&gt;
* средства за инвестирање во приватниот сектор во земјите во развој,
* мобилизирање на капитал на меѓународните [[финансиски пазари]],
* им помага на клиентите да ја подобрат социјалната и економската одржливост,
* техничка помош и
* советодавни услуги на владите и компаниите.

===Агенција за гаранција на инвестиции===
На иницијатива на претседателот на Светската банка, претставена на годишниот состанок во 1981 година, Светската банка подготвила нацрт на Конвенцијата за основање на Мултилатералната агенција за гарантирање на инвестициите, со цел да се поттикне движење од економскиот [[капитал]] до земјите во развој со издавање на [[Гаранција|гаранции]] од некомерцијални [[Ризик|ризици]] поврзани со [[инвестиции]]те. На 11 октомври 1985 година, Годишното собрание на Светската банка го одобрило текстот на Конвенцијата и го испратило за потпис од земјите-членки заинтересирани за [[МИГА]].

МИГА издава гаранции за комерцијални [[Ризик|ризици]], како што се: пренос на валути, експропријација, прекршување на договорот, воени и социјални немири итн. Досега, 141 земја се приклучиле на МИГА. Седиштето на МИГА е во [[Вашингтон]].
Земјите-членки се поделени во две категории: првата категорија ги вклучува развиените земји (21 земји), а во втората категорија се распоредени другите земји (земјите во развој). Најголем број [[Акција (финансии)|акции]] имаат САД 20.519 (20,5% од вкупниот капитал), па [[Јапонија]] со 5.095 акции, [[Германија]] со 5.071 акции [[Велика Британија]] и [[Франција]] имаат околу 4.860 акции, итн.
Некои од областите кои ги покрива МИГА на глобалниот пазар на [[осигурување]] на инвестициите се:&lt;ref&gt;[https://www.miga.org/sites/default/files/archive/Documents/MIGA%20Convention%20February%202016.pdf  Официјално мрежно место на МИГА (пристапено 19.02.2019)]&lt;/ref&gt;
* да го зголеми капацитетот на другите јавни и приватни агенции за осигурување од [[политички ризик]] преку коосигурување и [[реосигурување]];
* врши инвестициско осигурување во други земји, полиси за осигурување од страна на агенциите или владината политика исклучени од програмата;
* давање услуги на инвеститори кои немаат пристап до официјални агенции за осигурување од политички ризик.

===Меѓународен центар за инвестициски спорови===
Во 1965 година, во рамките на Групацијата на Светската банка бил формиран Меѓународниот центар за решавање на инвестициони спорови (ICSID), во чии рамки била воспоставена [[арбитража]] на споровите меѓу земјите-членки. Центарот е основан во согласност со Конвенцијата за решавање на инвестициски спорови помеѓу државите и граѓаните на други земји.

==Управување со Светската банка==
Претседателот на Светската банка истовремено е претседател на целата Групација на Светската банка. Претседателот е одговорен за одржување на состаноците на Одборот на директорите и за [[менаџмент]]от со банката. Мандатот на претседателот трае пет години и може да се обнови. Тој се избира со мандат од пет години со право на уште еден реизбор.&lt;ref&gt;[http://www.worldbank.org/en/about/leadership Официјално мрежно место на Светската банка (пристапено 19.06.2019)]&lt;/ref&gt; Што се однесува до квалификациите, постои неформално правило дека претседателот секогаш треба да потекнува од [[банка]]рскиот сектор, но ова право низ историјата било прекршувано многупати. Традиционално, претседателот на Светската банка секогаш бил номиниран од [[САД]], како најголем [[Акционерско друштво|акционер]] во [[банка]]та.&lt;ref&gt;Hurlburt, Heather, „Why Jim Yong Kim would make a great World Bank president“, ''The Guardian'', 23 March 2012.&lt;/ref&gt; Сепак, оваа традиција била нарушена со изборот на [[Џим Јонг Ким]] од [[Јужна Кореја]], кој во [[2016]] година по вторпат бил избран на оваа функција.&lt;ref&gt;„Џим Јонг Ким повторно претседател на Светска банка“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 220, октомври 2016, стр. 74.&lt;/ref&gt;

Потпретседателите на банката се водечки [[менаџер]]и, одговорни за одделни региони, сектори, мрежи и функции. Банката има двајца извршни потпретседатели, три врвни потпретседатели и 24 потпретседатели. Одборот на директори се состои од претседателот на Групацијата на Светската банка и 25 извршни директори. Претседателот обично нема право на глас, но неговиот глас е одлучувачки при изедначеност во процесот на гласање. Од [[1 ноември]] [[2010]] година, бројот на извршни директори се зголемил од еден на 25.&lt;ref&gt;The World Bank, „Boards of Directors“, The World Bank Group.&lt;/ref&gt;

==Активности на Светската банка==
Активностите на Светската банка се фокусирани на земјите во развој (од [[2000]] година, изразот кој се претпочита е „помалку развиени земји“). Светската банка е активна во следниве области:
* [[Земјоделство]] и [[рурален развој]]
* Конфликт и развој
* Активности ориентирани кон развој
* [[Економска политика]]
* [[Образование]]
* [[Енергија]]
* [[Заштита на животната средина]]
* [[Финансиски услуги|Финансиски сектор]]
* Родови разлики
* [[Менаџмент]]
* [[Здравје]], [[исхрана]], население
* [[Индустрија]]
* [[Информациски и комуникациски технологии|Информациски]] и комуникациски технологии
* [[Информации]], [[компјутер]]изација и [[телекомуникации]]
* [[Меѓународна економија]] и трговија
* Работа и [[социјална заштита]]
* [[Право]] и правда
* Макроекономски и [[економски развој]]
* [[Рударство]]
* [[Намалување на сиромаштијата]]
* [[Сиромаштија]]
* Приватен сектор
* Управување со јавниот сектор
* [[Рурален развој]]
* [[Социјален развој]]
* [[Социјална заштита]]
* [[Трговија]]
* [[Транспорт]]
* [[Урбанизација]]
* Водни ресурси
* Водоснабдување и санитарна заштита

Покрај финансиската поддршка на земјите-членки, Светската банка, исто така, обезбедува аналитички и советодавни услуги кои го олеснуваат воведувањето на одржлив економски и социјален напредок.

===Заеми на Светската банка===
Светската банка нуди два основни вида на заеми: заеми за инвестиции и заемми за развој. Првите се насочени кон поддршка на проектите за [[Економски развој|економски]] и социјален развој, додека други се обезбедени со брзи финансиски ресурси за поддршка на политиките на одредени земји и институционални реформи. Пред одобрувањето на заемот, предлозите за проектите за кои се бара заем се проценуваат од аспект на нивната економска, финансиска и социјална прифатливост, а влијанието врз животната средина се смета за важен аспект. Светската банка, исто така, одобрува заеми за олеснување на спроведувањето на развојните проекти преку промовирање на иновации, соработка меѓу организациите и учество на домашни акционери во овие проекти. Кредити одобрени од страна на Меѓународната организација за развој првенствено се користат за:
* Надоместување на долгот на најзадолжените и осиромашените земји
* Подобрување на здравствените услуги и водоснабдувањето
* Поддршка на програми за [[вакцинација]] и [[имунизација]] против [[преносливи болести]] (на пр., [[маларија]])
* Борба против [[епидемиј]]а на [[СИДА]]
* Поддршка на граѓанските организации
* Поддршка на иницијативи за проекти насочени кон намалување на концентрацијата на [[стакленички гасови]]

===Односите на Македонија со Светската банка===
[[Република Македонија]] стана членка на Светската банка во 1993 година и таа е дел од Холандската конституенца. Мисијата на Светска банка во Република Македонија се фокусира на поттикнување и поддршка за создавање нови работни места, како и на подобрување на стандардите за живеење преку спроведување и финансирање проекти, консултантски услуги и истражување во насока на градење капацитети, развој на човечки ресурси и инвестиции во инфраструктурата. Тековната помош од Светска банка се спроведува во согласност со приоритетите утврдени во Стратегијата за партнерство на Република Македонија со Светската банка за периодот  2015-2018 година.&lt;ref name=&quot;finance.gov.mk&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://finance.gov.mk/mk/node/308 |title=Министерство за финансии (пристапено на 16.9.2019) |accessdate=2019-09-11 |archive-date=2020-08-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200821004552/https://finance.gov.mk/mk/node/308 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Согласно Стратегијата за партнерство на Република Македонија со Светска банка, помошта од оваа меѓународна институција се фокусира на следново:&lt;ref name=&quot;finance.gov.mk&quot;/&gt;
* поддршка на земјата на нејзиниот пат кон [[Европската унија]],
* зајакнување на нејзината конкурентна способност и подобрување на макроекономското окружување,
* зајакнување на [[Економски раст|економскиот раст]] преку зголемување на вработеноста,
* зајакнување на системот на [[Социјална заштита|социјалната заштита]] и
* поддршка на инвестициите во обновливи извори на [[енергија]], кои ќе придонесат кон развој на значајни проекти во областа на енергетскиот сектор.

Поважни проекти финансирани од Светската банка во Македонија се:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://finance.gov.mk/files/u1397/WB-%D0%BC%D0%BA_1.pdf |title=Министерство за финансии (пристапено на 16.9.2019) |accessdate=2019-09-11 |archive-date=2020-10-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201001223327/https://www.finance.gov.mk/files/u1397/WB-%D0%BC%D0%BA_1.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Проект за развој на вештини и иновации (2014 - 2019): реформи во високото образование, зајакнување на институционалните капацитети на [[универзитет]]ите, зајакнување на квалитетот на стручното образование и подобрување на иновацискиот капацитет на фирмите; вредноста на проектот е 17,7 мил. [[Евро|евра]]
* Проект за подобрување на општинските услуги (2009 - 2020): подобрување на [[транспарентност]]а, финансиската одржливост и испорака на целни општински услуги; вредноста на проектот е 18,9 мил. [[Евро|евра]]
* Проект за подобрување на општинските услуги - дополнително финансирање (2012 - 2020): подобрување на перформансите на урбаните економии и квалитетот на управувањето на општинско ниво преку обезбедување соодветна финансиска и советодавна поддршка на повеќе општини и нивните јавни [[претпријатија]]; вредноста на проектот е 37,2 мил. [[Евро|евра]]
* Втор проект за подобрување на општинските услуги (2016 - 2021): вредноста на проектот е 25 мил. [[Евро|евра]]
* Проект за рехабилитација на магистралните и регионалните [[пат]]ишта (2014 -2019): подобрување на поврзаноста на избраните магистрални и регионални патишта со Коридорот X и Коридорот VIII, како и подобрување на капацитетот на ЈП за државни патишта во однос на безбедноста на патиштата; вредноста на проектот е 52 мил. [[Евро|евра]]
* Проект за надградба и развој на патишта [[Ранковце]] – [[Крива Паланка]] (2015 - 2020): подобра транспортна поврзаност долж Коридорот 8, помеѓу [[Скопје]] и [[Деве Баир]] преку изградба на патниот правец Ранковце – Крива Паланка; вредноста на проектот е 83 мил. [[Евро|евра]]

==Критика на Светската банка==
Работата на Светската банка е предмет на долготрајни и силни критики од страна на голем број академици, а понекогаш и од сопствените евалуации на Банката. Таа била обвинувана дека „претставува американски или западноевропски алат за влијаење на економиите кои ги одржуваат западните интереси“ и покрај доказите дека реформите на политиките на слободниот пазар се често штетни за развојот на земјата доколку се лошо или пребрзо имплементирани, или пак по погрешен редослед, или пак во неконкурентна околина (на пример: многу слаби, неконкурентни економии).

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.worldbank.org.mk/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/MACEDONIAEXTN/0,,contentMDK:23100135~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:304473,00.html Македонски портал на Светската банка] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120809041243/http://www.worldbank.org.mk/WBSITE/EXTERNAL/COUNTRIES/ECAEXT/MACEDONIAEXTN/0,,contentMDK:23100135~pagePK:141137~piPK:141127~theSitePK:304473,00.html |date=2012-08-09 }} {{mk}}
* [http://www.worldbank.org/ Светска банка] - меѓународен портал {{en}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Светска банка]]
[[Категорија:Меѓународни финансиски организации]]</text>
      <sha1>kcgesitop8aa3lyjogrz1n92ith15zs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Прва светска војна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2082</id>
    <revision>
      <id>5600992</id>
      <parentid>5595561</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41618-93</username>
        <id>135346</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Европјани е правилно, европејци се нашите западни соседи</comment>
      <origin>5600992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="320356" sha1="84dnsashfr9uuax8i0phykpkrrf45bk" xml:space="preserve">{{Infobox Military Conflict 
|conflict    = Прва светска војна
|image = [[Податотека:WWImontage.jpg|220п]]
|partof      = 
|date        = 28 јули 1914 – 11 ноември 1918&lt;br /&gt;({{Age in years, months, weeks and days|month1=7|day1=28|year1=1914|month2=11|day2=11|year2=1918}})
|place       = [[Европа]], [[Африка]] и [[Среден Исток]] (кратко во [[Кина]] и на [[Тихоокеански острови|Тихоокеанските острови]])
|casus       = [[Сараевски атентат|Атентатот на престолонаследникот принцот Франц Фердинанд]] (28 јуни) по која следи објавување на војна на Србија од страна на Австрија (28 јули) и Руска мобилизација против Австроунгарија (29 јули).
|result      = Победа на [[Антанта]]та. Крај на [[Германско Царство|Германското Царство]], [[Руска Империја|Руската Империја]], [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] и [[Австроунгарија]]. Создавање на нови држави во [[Источна Европа|Источна]] и [[Средна Европа]].

|combatant1  = [[Сојузници во Првата светска војна|'''Сојузнички сили''']]:&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Руска Империја]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of France.svg|20px|border]] [[Трета Француска Република|Франција]]&lt;br /&gt;[[Податотека: Flag of the United Kingdom.svg|20px|border]] [[Британска Империја]]&lt;br /&gt;[[Податотека:State Flag of Serbia (1882-1918).svg|20px|border]] [[Кралство Србија|Србија]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px|border]] [[Кралство Италија|Италија]]&lt;br /&gt; [[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px|border]] [[САД]]&lt;br /&gt;[[Сојузници во Првата светска војна|''целосен список...'']]
|combatant2  = '''[[Централни сили]]''':&lt;br /&gt;[[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px|border]] [[Австроунгарија]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px|border]] [[Германско Царство]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px|border]] [[Отоманско Царство]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|20px|border]] [[Царство Бугарија]]

|commander1 = [[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Николај II]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of Russia (bordered).svg|20px]] [[Алексеј Брусилов]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Џорџ Клеменс]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Џозеф Џефри]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of France.svg|20px]] [[Фердинанд Фох]]&lt;br /&gt; [[Податотека:Flag of France.svg|20px]]  [[Роберт Нивел]] &lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Херберт Хенри Аскит]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Даглас Хаг, 1st Earl Haig|Сер Даглас Хаг]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the United Kingdom.svg|20px]] [[Џон Џеликој, 1st Earl Jellicoe|Сер Џон Џеликој]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Виктор Емануел III од Италија|Виктор Емануел III]]&lt;br /&gt; [[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Лујџи Кадорна]]&lt;br /&gt; [[Податотека:Flag of Italy (1861-1946).svg|20px]] [[Армандо Диаз]]&lt;br /&gt;[[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Вудров Вилсон]]&lt;br /&gt;[[Податотека:US flag 48 stars.svg|20px]] [[Џон Першинг]]&lt;br /&gt;

|commander2 = [[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px]] [[Франц Јосиф I]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Austria-Hungary-flag-1869-1914-naval-1786-1869-merchant.svg|20px]] [[Конрад фон Хитцендорф]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Вилхелм II (Германија)|Вилхем II]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ерих фон Фалкенхајн]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Паул фон Хинденбург]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ранјхард Шир]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of the German Empire.svg|20px]] [[Ерих Лудендорф]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Мехмед V]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Исмаил Енвер]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Ottoman Flag.svg|20px]] [[Мустафа Кемал Ататурк]]&lt;br /&gt;[[Податотека:Flag of Bulgaria (1878-1944).svg|20px]] [[Цар Фердинанд|Фердинанд I]]

|casualties1 = '''Убиени:''' &lt;br /&gt; 5,520,000 &lt;br /&gt;'''Ранети:''' 12,831,000 &lt;br /&gt;'''Исчезнати:''' 4,121,000&lt;ref name=Evans&gt;Evans, David. Teach yourself, the First World War, Hodder Arnold, 2004.p.188&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
|casualties2 = '''Убиени:''' &lt;br /&gt; 4,386,000 &lt;br /&gt;'''Ранети''': 8,388,000 &lt;br /&gt;'''Исчезнати:''' 3,629,000&lt;ref name=Evans/&gt;&lt;br /&gt;
}}
{{Боишта во Првата светска војна}}
[[Податотека:Bombardirana bitola-I svetska vojna.jpg|thumb|right|300px|Разрушени објекти во [[Битола]] бомбардирани од [[Германско Царство|германски]] авиони во [[1918]] г. за време на Првата светска војна]]
'''Прва светска војна''', исто така позната и како '''Големата војна''' и '''Војна на нациите'''&lt;ref&gt;{{наведени вести |date=10 November 1998 |title=The war to end all wars |publisher=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm}}&lt;/ref&gt; — глобална војна со потекло од [[Европа]] која траела од [[28 јули]] [[1914]] до [[11 ноември]] [[1918]] година. Повеќе од 70 милиони воени лица, вклучувајќи ги и 60 милиони Европјани, биле мобилизирани во една од најголемите војни во историјата{{sfn |Keegan |1998 |p=8}}{{sfn |Bade |Brown |2003 |pp=167–168}}. Повеќе од девет милиони борци и седум милиони цивили загинале како резултат на војната (вклучувајќи ги и жртвите на голем број [[геноцид]]и). Оваа војна била една од најсмртоносните конфликти во историјата&lt;ref&gt;C. R. M. F. Cruttwell, A History of
The Great War 1914–1918, Oxford, 1969, стр. 137-279&lt;/ref&gt;, и го отворила патот за големи политички промени, вклучително и револуциите во многу од вклучените земји. Нерешените соперништва што сѐ уште постоеле на крајот од конфликтот придонеле за почетокот на [[Втората светска војна]] само дваесет и една година подоцна{{sfn |Willmott |2003 |p=307}}.

Војната ги вовлекла сите светски економски големи сили,{{sfn|Willmott |2003 |pp=10–11}}, собрани во две спротивставени сојузи: [[Сојузници во Првата светска војна|Сојузници]] (врз основа на тројната [[Антанта]] помеѓу [[Руска Империја]], [[Трета Француска Република]] и [[Обединето Кралство на Велика Британија и Ирска]]) наспроти [[Централни Сили|Централните сили]] на [[Германско Царство]] и [[Австроунгарија]]. Иако [[Италија]] била членка на Тројната алијанса заедно со Германија и Австроунгарија, таа не им се придружила на Централните сили, бидејќи Австроунгарија презела офанзивата против условите на сојузот&lt;ref name=Willmott15&gt;{{harvnb |Willmott |2003 |p=15}}&lt;/ref&gt;. Овие сојузи биле реорганизирани и проширени како што повеќе земји влегле во војната: [[Италија]], [[Јапонија]] и [[САД]] се приклучиле кон сојузниците, додека [[Отоманското Царство]] и [[Царство Бугарија]] се приклучиле кон Централните сили.

Како причина за војната бил [[Атентат врз Франц Фердинанд|атентатот]] на надвојводата [[Франц Фердинанд]] од [[Австрија]], наследник на престолот на [[Австроунгарија]], од југословенскиот националист [[Гаврило Принцип]] во [[Сараево]] на [[28 јуни]] [[1914]] година. Ова предизвикало дипломатска криза кога Австроунгарија дала ултиматум за [[Кралство Србија]]&lt;ref name=&quot;AJPT2&quot;&gt;{{harvnb |Taylor |1998 |pp=80–93}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Djokić |2003 |p=24}}, по кое заплетканите меѓународни сојузи формирани во текот на претходните децении биле повторно активирани. За неколку недели големите сили веќе биле вклучени во војната, а конфликтот наскоро се проширил низ целиот свет.&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 87 - 170.&lt;/ref&gt;

Русија била првата која на 24 и 25 јули започнала делумна мобилизација на своите армии, а кога на [[28 јули]] Австроунгарија објавила војна против [[Кралство Србија|Србија]], Русија објавила општа мобилизација на [[30 јули]]&lt;ref name=Levy&gt;{{harv|Levy|Vasques|2014|p=250}}&lt;/ref&gt;. Германија упатила ултиматум на Русија за демобилизација, и кога тоа било одбиено, таа и објавила војна на Русија на [[1 август]]. Русија го повикала својот сојузник од тројната Антанта, [[Франција]], да отвори втор фронт на запад по отворањето на Источниот фронт. Во текот на четириесет години претходно во [[1870]] година, Француско-пруската војна довела до крај на [[Второ Француско Царство|Второто Француско Царство]] и Франција ги отстапила провинциите [[Елзас-Лотарингија]] на Германија. Поради тој пораз и решеноста да се повлече од Елзас-Лотарингија, Франција ја прифатила молбата на Русија за помош, па Франција започнала со целосна мобилизација на 1 август и на 3 август Германија објавила војна против Франција. Границата меѓу Франција и Германија била силно зацврстена на двете страни, па така, според [[Шлифенов план|Шлифеновиот план]], Германија потоа ја нападнала неутралната [[Белгија]] и [[Луксембург]] пред да се пресели кон Франција од север, предизвукувајќи го Обединетото Кралство да објави војна против Германија на [[4 август]] поради прекршувањето на белгиската неутралност{{sfn |Evans |2004 |p=12}}{{sfn |Martel |2003 |p=xii ff}}. Германскиот марш во [[Париз]] завршил во [[Прва битка кај Марна|Битката кај Марна]], место кое станало познато како Западен фронт каде се водека т.н. [[Верденската битка|битка на исцрпување]], со лансирана линија која се променила малку до [[1917]] година. На Источниот фронт, руската војска водела успешен поход против Австроунгарците, но Германците ја прекинале инвазијата на [[Источна Прусија]] во [[Битка кај Таненберг|битките на Таненберг]] и [[Прва битка кај Мазурските езера|Мазурските езера]]. Во ноември [[1914]] година, Отоманското Царство се приклучило на Централните сили, отворајќи фронтови на [[Кавказ]], [[Месопотамија]] и [[Синај]]. Во [[1915]] година, Италија им се приклучи на Сојузниците и [[Царство Бугарија|Бугарија]] се приклучи на Централните сили; [[Романија]] им се придружи на сојузниците во [[1916]] година, како и во [[САД]] во [[1917]] година.

Руската влада се распаднала во март [[1917]] година, а револуцијата во ноември проследена со натамошен воен пораз ги довело Русите да се усогласат со Централните сили преку [[Брест-литовски договор|Договорот од Брест-Литовск]], кој им дал на Германија значајна победа. По неверојатната германска офанзива долж Западниот фронт во пролетта 1918 година, сојузниците се обединиле и спровеле серија успешни акции. На [[4 ноември]] [[1918]] година, Австроунгарија се согласила со примирје, а Германија, која имала проблеми со револуционерите, се согласила на примирје на [[11 ноември]] [[1918]] година, завршувајќи ја војната со победа за сојузниците.

== Имиња ==

Од времето на неговото започнување до почетокот на [[Втората светска војна]], Првата светска војна се нарекувала едноставно Првата светска војна или Големата војна&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=Were they always called World War I and World War II?|url=http://www.history.com/news/ask-history/were-they-always-called-world-war-i-and-world-war-ii|work=Ask History|accessdate=24 October 2013}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Braybon |2004 |p=8}}. Во тоа време, исто така, понекогаш се нарекувала „''Војна до крај на војната''“ или „''војна за крај на сите војни''“ поради нејзината тогашна невидена скала и уништување&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm|title=The war to end all wars|publisher=BBC News |date=10 November 1998|accessdate=15 December 2015}}&lt;/ref&gt;.

Во [[Канада]], списанието на Меклин во октомври [[1914]] година напишало: „Некои војни се именуваат. Ова е Големата војна“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oed.com/view/Entry/81104|title=great, adj., adv., and n.|work=Oxford English Dictionary}}&lt;/ref&gt;. Во меѓувоениот период (1918-1939) војната најчесто се нарекувала Светската војна и Големата војна главно од земји на англиско говорно подрачје.

Терминот Прва светска војна првпат се користел во септември [[1914]] година од страна на германскиот биолог и филозоф [[Ернст Хекел]], кој тврдел дека „не постои сомнеж дека курсот и карактерот на страшната Европска војна... ќе стане Прва светска војна во целосна смисла на зборот“{{sfn |Shapiro |Epstein |2006 |p=329}}, цитирајќи го извештајот во ''Star Indianapolis'' на [[20 септември]] [[1914]] година. По почетокот на [[Втората светска војна]] во [[1939]] година, терминот Прва светска војна станал стандарден&lt;ref&gt;Margery Fee and Janice McAlpine, ''Guide to Canadian English Usage'' (Oxford UP, 1997) p 210.&lt;/ref&gt;.

Во воведот на неговата книга, Ватерло во 100 објекти, историчарот Герет Гловер вели: „Оваа воведна изјава ќе предизвика некое збунетост кај многумина кои пораснале со ознаката на Големата војна цврсто применувана во Првата светска војна од 1914 до 1818 година. На секој што живееше пред 1918 година, насловот на Големата војна беше применет на револуционерните и Наполеоновите војни во кои Велика Британија се бореше со Франција речиси континуирано во дваесет и две години од 1793 до 1815 година&quot;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thehistorypress.co.uk/articles/waterloo-the-great-war/|title=Waterloo: The Great War|publisher=The History Press|accessdate=14 October 2017}}&lt;/ref&gt;. Во [[1911]] година, историчарот Џон Холанд Роуз објавил книга под наслов ''Вилијам Пит и Големата војна''.
== Заднина ==

=== Политички и воени сојузи ===
[[Податотека:Map Europe alliances 1914-mk.svg|thumb|upright=1.4|right |alt=Map of Europe focusing on Austria-Hungary and marking central location of ethnic groups in it including Slovaks, Czechs, Slovenes, Croats, Serbs, Romanians, Ukrainians, Poles.|Воена коалиција во 1919 година; Тројна Антанта во зелена; Тројната алијанса во кафеава боја. Само тројниот сојуз бил формален сојуз; останатите биле неформални сојузи на поддршка.]]

Во текот на [[19 век]], големите европски сили правиле големи напори за да одржат баланс на моќ низ цела [[Европа]], што резултирало со постоење комплексна мрежа на политички и воени сојузи низ целиот континент до [[1900]] година{{sfn |Clark |2014 |pp=121–152}}. Тие започнале во [[1815]] година, со [[Светиот сојуз]] меѓу [[Прусија]], Русија и Австрија. Кога Германија била обединета во [[1871]] година, Прусија станала дел од новата германска нација. Набргу потоа, во октомври [[1873]] година германскиот канцелар [[Ото фон Бизмарк]] преговарал со [[Лига на Трите Императори|Лигата на тројцата императори]] ([[германски јазик|германски]]: ''Dreikaiserbund'') помеѓу монарсите на Австроунгарија, Русија и Германија. Овој договор не успел бидејќи Австроунгарија и Русија не можеле да се согласат околу балканската политика, оставајќи ја Германија и Австроунгарија во сојуз формиран во [[1879]] година, наречен [[Двоен сојуз]]. Ова се сметало како метод за борба против влијанието на Русија на [[Балкан]]от, додека [[Отоманско Царство|Отоманското Царство]] продолжувало да слабее.&lt;ref name=Willmott15/&gt;. Овој сојуз се проширил во [[1882]] година за да ја вклучи [[Италија]], по кое истиот станал познат како Троен сојуз.{{sfn|Keegan |1998 |p=52}}.

Бизмарк особено работел да ја одржи Русија на страната на Германија, во обид да избегне двонасочна војна со Франција и Русија. Кога [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] седнал на престолот како германски цар (Кајзер), Бизмарк бил принуден да се пензионира и неговиот систем на сојузи постепено бил децентриран. На пример, кајзерот во [[1890]] година одбил да го обнови договорот за реосигурување со Русија. Две години подоцна, Француско-руската алијанса била потпишана за да се спротивстави на силите на Тројниот сојуз. Во [[1904]] година, Британија потпишала серија договори со Франција, а во [[1907]] година Британија и Русија ја потпишале англо-руската конвенција. Додека овие договори формално не биле сојузни со Британија или со Франција, тие го направиле британскиот влез во кој било иден конфликт во кој Франција или Русија имале можност, а системот на испреплетени билатерални договори станал познат како [[Тројна Антанта]].&lt;ref name=Willmott15/&gt;
[[Податотека:Bundesarchiv DVM 10 Bild-23-61-23, Linienschiff &quot;SMS Rheinland&quot;.jpg|thumb|left|{{SMS|Rheinland}}, a {{sclass-|Nassau|battleship|2}}, Germany's first response to British ''Dreadnought''.]]

===Трка околу оружјето===

Германската индустриска и економска моќ во голема мера растела по обединувањето и основањето на царството во [[1871]] година по Француско-пруската војна. Од средината на 1890-тите, владата на Вилхелм II ја искористила оваа основа за да посветува значајни економски ресурси за изградба на ''Kaiserliche Marine'' ([[Царска германска морнарица]]), формирана од адмиралот [[Алфред фон Тирпиц]], во соперништво со Британската Кралска морнарица за поморска светска надмоќ&lt;ref name=willmott21/&gt;. Како резултат на тоа, секоја нација се обидувала да го надмине другиот во главните бродови. Со лансирањето на [[ХМС Дреднот]] во [[1906]] година, [[Британска Империја|Британската Империја]] ја зголемила својата предност над својот германски соперник&lt;ref name=willmott21&gt;{{harvnb |Willmott |2003 |p=21}}&lt;/ref&gt;. Трката околу вооружувањето помеѓу Британија и Германија на крајот се проширила и на остатокот од [[Европа]], при што сите големи сили ја посветиле својата индустриска база за производство на опрема и оружје неопходни за паневропски конфликт{{sfn |Prior |1999 |p=18}}. Во периодот помеѓу [[1908]] и [[1913]] година, воените трошења на европските сили се зголемиле за 50%{{sfn|Fromkin |2004 |p=94}}.

[[Податотека:1908-10-07 - Moritz Schiller's Delicatessen.jpg|thumb|alt=Photo of large white building with one signs saying &quot;Moritz Schiller&quot; and another in Arabic; in front is a cluster of people looking at poster on the wall.|Граѓаните од Сараево читаат плакат со проглас на припојувањето кон Австрија во 1908 г.]]

===Конфликтите на Балканот===

Австроунгарија ја засилила [[Босанска криза|Босанската криза]] од 1908-1909 со официјално припојување на поранешната отоманска територија на [[Босна и Херцеговина]], која ја окупира од [[1878]] година. Ова го налутило на [[Кралство Србија|Србија]] и нејзиниот покровител, Пан-словенското и православно [[Руско Царство]]. Руското политичко маневрирање во регионот ги дестабилизирале мировните договори кои веќе биле фрактурирани на Балканот, кој бил познат како „[[Балканско буре барут|буре барут во Европа]]“{{sfn |Keegan |1998 |pp=48–49}}. Во [[1912]] и [[1913]] година, [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] се водела меѓу [[Балкански сојуз|Балканскиот сојуз]] и [[Отоманското Царство]]. [[Лондонски договор (1913)|Договорот од Лондон]] дополнително ја намалила територијата на Отоманското Царство, создавајќи независна албанска држава и проширување на територијалните удели на [[Царство Бугарија|Бугарија]], [[Кралство Србија|Србија]], [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] и [[Кралство Грција|Грција]]. Кога [[Царство Бугарија|Бугарија]] ја нападнала на [[Кралство Србија|Србија]]&lt;ref&gt;Чарлс Џ. Вопицка, Тајне Балкана. Седам година дипломатског службовања у епицентру европске олује, Белград 2009, стр. 55-56.&lt;/ref&gt; и [[Кралство Грција|Грција]] на [[16 јуни]] [[1913]] година, таа го загубила поголемиот дел од [[Македонија]] во [[Србија]] и [[Грција]] и [[Јужна Добруџа]] во [[Романија]] во 33-дневната [[Втора балканска војна]], што дополнително го дестабилизирало регионот {{sfn|Willmott |2003 |pp=2–23}}. Големите сили успејале да ги сочуваат овие балкански конфликти, но следниот се проширил низ цела Европа и пошироко.

== Вовед==
===Атентатот во Сараево===
{{главна|Атентат врз Франц Фердинанд}}
[[Податотека:Ferdinand Behr arrested in Sarajevo 1914.jpg|right |thumb |Оваа слика обично се поврзува со апсењето на [[Гаврило Принцип]], иако некои&lt;ref name=&quot;FinestoneMassie&quot;&gt;{{Наведена книга|first1=Jeffrey|last1=Finestone|first2=Robert K.|last2=Massie|title=The last courts of Europe|url={{google books|plainurl=y|id=-1cvAAAAMAAJ|page=247}} |year=1981 |publisher=Dent |page=247}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Smith |2010}} веруваат дека таа го отсликува Фердинанд Бех, случаен минувач]]

На [[28 јуни]] [[1914]] година, австрискиот надвојвомец [[Франц Фердинанд]] го посетил градот [[Сараево]]. Група од шест атентатори ([[Цвјетко Поповиќ]], [[Гаврило Принцип]], [[Мухамед Мехмедбашиќ]], [[Недељко Чабриновиќ]], [[Трифко Грабеж|Трифун Грабеж]], [[Васо Чубриловиќ]]) од групата [[Млада Босна]], обезбедени од страна на српската [[Црна рака]], се собрале на улиците каде што поворката на надвојводата требало да помине, со намера да го убијат. Чабриновиќ фрлил граната во автомобилот, но промашил. Некои во близина биле повредени од експлозијата, но конвојот на Фердинанд продолжил. Другите атентатори не успеајале да дејствуваат додека автомобилите возеле покрај нив.

За еден час подоцна, кога Фердинанд се вратил од посетата на [[Сараево]] во болница со повредените во обидот за атентат, конвојот погрешно свртел во една улица каде што, случајно, Принцип застанал. Со пиштол, Принц го убил Фердинанд и неговата сопруга Софи. Реакцијата меѓу луѓето во Австрија била блага, речиси рамнодушна. Подоцна историчарот [[Збинек Земан]] напишал: „Настанот скоро не успеа да направи каков било впечаток. Во саботата и неделата (28 и 29 јуни), народот во [[Виена]] слушаше музика и пиеше вино, како ништо да не се случило“&lt;ref name=&quot;history&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.com/this-day-in-history/european-powers-maintain-focus-despite-killings-in-sarajevo|title=European powers maintain focus despite killings in Sarajevo &amp;nbsp;— History.com This Day in History|date=30 June 1914|publisher=History.com|accessdate=26 December 2013}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Willmott |2003 |p=26}}. Сепак, политичкото влијание на убиството на наследникот на престолот било значајно и опишано како терористички настан од историско значење.&lt;ref name=&quot;Christopher Clark 2014&quot;&gt;{{cite AV media|title=Month of Madness|first=Christopher|last=Clark|publisher=BBC Radio 4|date=25 June 2014|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/b03t7p27}}&lt;/ref&gt;. И покрај тоа што тие не биле лично блиски, царот Франц Јосиф бил длабоко шокиран и вознемирени.&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 87 - 133&lt;/ref&gt;

===Проширување на насилството во Босна и Херцеговина===
[[File:1914-06-29 - Aftermath of attacks against Serbs in Sarajevo.png|thumbnail|Народот на улиците по анти-српските немири во Сараево, 29 јуни 1914 година]]

Австроунгарските власти ги охрабриле следните анти-српските немири во [[Сараево]], во кои босанските Хрвати и Бошњаци убиле двајца [[Босански Срби]] и оштетиле бројни во српска сопственост објекти&lt;ref name=&quot;DjordjevićSpence1992&quot;&gt;{{Наведена книга|first1=Dimitrije|last1=Djordjević|first2=Richard B.|last2=Spence|title=Scholar, patriot, mentor: historical essays in honor of Dimitrije Djordjević|url={{google books|plainurl=y|id=CDJpAAAAMAAJ|page=313}} |year=1992 |publisher=East European Monographs |isbn=978-0-88033-217-0 |page=313 |quote=Following the assassination of Franz Ferdinand in June 1914, Croats and Muslims in Sarajevo joined forces in an anti-Serb pogrom. }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Reports Service: Southeast Europe series|url={{google books|plainurl=y|id=QGtWAAAAMAAJ}} |accessdate=7 December 2013 |year=1964 |publisher=American Universities Field Staff. |page=44 |quote=...&amp;nbsp;the assassination was followed by officially encouraged anti-Serb riots in Sarajevo&amp;nbsp;...}}&lt;/ref&gt;. Насилните дејства врз етничките Срби, исто така, биле организирани во близина на Сараево и други градови под австроунгарската контрола во [[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]] и [[Словенија]]. Австроунгарските власти во Босна и Херцеговина во затвор екстрадирале околу 5,500 истакнати Срби, 700 до 2.200 од нив починале во затвор. И уште 460 Срби биле осудени на смрт.&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 97.&lt;/ref&gt; А претежно бошњачката специјални милиција позната како [[Шуцкори]] го вршела прогонот на Србите&lt;ref name=&quot;Kröll2008&quot;&gt;{{Наведена книга|first=Herbert|last=Kröll|title=Austrian-Greek encounters over the centuries: history, diplomacy, politics, arts, economics|url={{google books|plainurl=y|id=uJRnAAAAMAAJ}} |accessdate=1 September 2013 |date=28 February 2008 |publisher=Studienverlag |isbn=978-3-7065-4526-6 |page=55 |quote=...&amp;nbsp;arrested and interned some 5.500 prominent Serbs and sentenced to death some 460 persons, a new Schutzkorps, an auxiliary militia, widened the anti-Serb repression.}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Tomasevich |2001 |p=485}}&lt;ref name=&quot;Schindler2007&quot;&gt;{{Наведена книга|first=John R.|last=Schindler|title=Unholy Terror: Bosnia, Al-Qa'ida, and the Rise of Global Jihad|url={{google books|plainurl=y|id=c8Xb6x2XYvIC|page=29}} |year=2007 |publisher=Zenith Imprint |isbn=978-1-61673-964-5 |page=29}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Velikonja |2003 |p=141}}.

===Јулска криза===
{{главна|Јулска криза}}
[[Податотека:Austria Hungary ethnic.svg|thumb|left|Ethno-linguistic map of Austria-Hungary, 1910. [[Austro-Hungarian annexation of Bosnia and Herzegovina|Bosnia-Herzegovina was annexed]] in 1908.]]

Атентатот довел до еден месец дипломатско маневрирање меѓу [[Австроунгарија]], [[Германија]], [[Русија]], [[Франција]] и [[Велика Британија]], наречена [[Јулска криза]]&lt;ref&gt;Мемоар принца Лихновског с коментаром Алберта Томе, стр. 130-69.&lt;/ref&gt;. Верувајќи правилно дека српските функционери (особено офицерите на [[Црна рака]]) биле инволвирани во заговорот за убиство на надвојводата и сакајќи конечно да го прекинат српското мешање во Босна,{{sfn |Stevenson |1996 |p=12}} Австроунгарија до [[23 јули]] й доставила на [[Кралство Србија|Србија]] ултиматум, серија од десет барања што биле направени намерно да бидат неприфатливи,&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 46 - 85.&lt;/ref&gt; во обид да предизвикаат војна со Србија{{sfn|Willmott |2003 |p=27}}. [[Кралство Србија|Србија]] на 25-ти започнала општа мобилизација. Србија ги прифатила сите услови за ултиматумот, освен членот 6, во кој се барало австриски делегати да дојдат во Србија со цел да учествуваат во истрагата за атентатот&lt;ref&gt;Fromkin, David; ''Europe's Last Summer: Why the World Went to War in 1914'', Heinemann, 2004; pp 196-97&lt;/ref&gt;. По ова, Австрија ги прекинала дипломатските односи со Србија и следниот ден наредила делумна мобилизација. Конечно, на [[28 јули]] [[1914]] година Австроунгарија објавила војна против Србија.&lt;ref&gt;Милорад Екмечић, Дуго кретање између клања и орања, стр. 350.&lt;/ref&gt;

На [[29 јули]] Русија, за поддршка на Србија, прогласила делумна мобилизација против Австроунгарија&lt;ref name=Levy/&gt;. На 30-ти, Русија наредила генерална мобилизација. Германскиот канцелар [[Теобалд фон Бетман Холвег]] чекал до 31-ви за соодветен одговор, кога Германија прогласила „состојба на опасност од војна“. Кајзерот Вилхелм II го замолил неговиот братучед, царот [[Николај II (Русија)|Николај II]], да ја суспендира руската генерална мобилизација. Кога тој одбил, Германија издала ултиматум со кој барала нејзината мобилизација да биде запрена и да не се поддржува Србија. Друг ултиматум бил испратен во Франција, барајќи од неа да не ја поддржи Русија ако дојде до одбрана на Србија. На [[1 август]], по рускиот одговор, Германија се мобилизирала и објавила војна против Русија. Ова, исто така, довело до општа мобилизација во Австроунгарија на 4 август.

Германската влада издала барања до [[Франција]] дека останува неутрална бидејќи мора да одлучи кој план за имплементација ќе го спроведе. Изменетиот германски [[Шлифенов план]] 1, требало да распореди 80% од армијата на запад, а Шлифенов план 2 60% на запад и 40% на исток, бидејќи тоа е максимум што на исток Пруската железничка инфраструктура може да носи. Французите не реагирале, но испратиле мешана порака со наредба на своите војници да се повлечат 10 километри од границата за да избегнат какви било инциденти, а истовремено наредиле и мобилизација на нејзините резерви. Германија одговорила со мобилизирање на сопствените резерви и спроведување на [[Шлифенов план]] 2. На 1 август Вилхелм му наредил на генералот [[Хелмут фон Молтке Помладиот]] да маршира со целата војска на исток, откако бил погрешно информиран дека [[Британци]]те ќе останат неутрални сè додека Франција не биде нападната. Генералот го убедил Кајзерот дека импровизирањето на преместувањето на еден милион луѓе е незамисливо и дека овозможувањето Французите да ги нападнат Германците во задниот дел може да се покаже катастрофално. Сепак, Вилхелм инсистирал на тоа дека германската војска не треба да маршира во [[Луксембург]] додека не добие телеграма испратена од неговиот братучед [[Џорџ V]], кој јасно ставил до знаење дека имало недоразбирање. На крајот Кајзерот му кажал на Молтке: „Сега можете да го направите она што го сакате“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11002644/First-World-War-centenary-how-events-unfolded-on-August-1-1914.html |title=The Telegraph, ''First World War centenary: how the events of 1 August 1914 unfolded'' |accessdate=2018-02-05 |archive-date=2017-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171022082501/http://www.telegraph.co.uk/history/world-war-one/11002644/First-World-War-centenary-how-events-unfolded-on-August-1-1914.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;McMeekin, Sean, July 1914: Countdown to War, Basic Books, 2014, 480 p., {{ISBN|978-0465060740}}, pp. 342,349&lt;/ref&gt;. Германија го нападнала [[Луксембург]] на [[2 август]], а на [[3 август]] објавила војна против Франција. На 4 август, откако [[Белгија]] одбила да им дозволи на германските трупи да ги преминат своите граници во Франција, Германија објавила и војна против Белгија{{sfn|Crowe |2001 |p=4–5}}&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Dell|first=Pamela|title=A World War I Timeline (Smithsonian War Timelines Series)|year=2013|publisher=Capstone|isbn=978-1-4765-4159-4|pages=10–12}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Willmott |2003 |p=29}}. [[Велика Британија]] објавила војна против Германија во 19:00 UTC на [[4 август]] [[1914]] година, по „незадоволителниот одговор“ на британскиот ултиматум дека Белгија мора да биде неутрална&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwone/mirror01_01.shtml|publisher=BBC|title=Daily Mirror Headlines: The Declaration of War, Published 4 August 1914|accessdate=9 February 2010}}&lt;/ref&gt;.

==Напредок на војната==
===Започнување на непријателствата===
====Збунетост меѓу централните сили====
Стратегијата на Централните сили страдала од недоразбирање.&lt;ref&gt;Теrence Zuber, The Real German War Plan
1904–1914, стр. 174-186.&lt;/ref&gt; Германија ветила дека ќе ја поддржи инвазијата на Австроунгарија во [[Кралство Србија|Србија]], но толкувањата за тоа што значело тоа се разликувале.&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 101 - 104.&lt;/ref&gt; Претходно тестираните планови за распоредување биле заменети рано во [[1914]] година, но тие никогаш не биле тестирани во практика. Австроунгарските водачи верувале дека Германија ќе го покрие северниот дел на земјата против Русија{{sfn |Strachan |2003 |pp=292–296, 343–354}}. Меѓутоа, Германија предвидувала Австроунгарија да ги насочува поголемиот дел од своите војници против Русија, додека Германија се занимавала со Франција. Оваа конфузија ја принудила на австроунгарската армија да ги подели своите сили меѓу руските и српските фронтови.

====Српска кампања====
[[Податотека:FirstSerbianArmedPlane1915.jpg|thumbnail|Српска армија на Блерио X,I 1915]]

Австрија ја нападнала и се борела со српската војска во [[Церска битка|Битката кај Цер]] и [[Колубарска битка|Битката кај Колубара]] почнувајќи од 12 август. Во текот на следните две недели, австриските напади биле подложени на големи загуби&lt;ref&gt;Родолф Арчибалд Рајс о злочинима Аустроугаро-Бугаро-Немаца у Србији 1914–1918, стр. 60-61.&lt;/ref&gt;, кои ги обележале првите големи сојузни победи на војната и ги намалиле австроунгарските надежи за брза победа.&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 140 - 162.&lt;/ref&gt; Како резултат на тоа, Австрија морала да ги одржи силните сили на српскиот фронт, ослабувајќи ги своите напори против Русија.{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=172}}.

====Германски сили во Белгија и Франција====
{{главна|Западен фронт (Прва светска војна)}}
[[Податотека:German soldiers in a railroad car on the way to the front during early World War I, taken in 1914. Taken from greatwar.nl site.jpg|thumb|left|Германски војници во железнички [[товарен вагон]] на патот кон фронтот во 1914 година. Во почетокот на војната, сите страни очекувале конфликтот да биде краток.]]

На почетокот на Првата светска војна, 80% од германската војска била распоредена во седум армии на запад, според планот ''Aufmarsch II West''. Сепак, тие потоа биле назначени за извршување на ''Aufmarsch I West'', исто така познат како [[Шлифенов план]] според кој германските армии ќе маршираат низ северна Белгија и во Франција, во обид да се заобиколи француската армија, а потоа да ја уништи „втората одбранбена област“ на тврдините [[Верден]] и [[Париз]] и реката [[Марна (река)|Марна]]&lt;ref name=AJPT2/&gt;.

''Aufmarsch I West'' бил еден од четирите планови за распоредување на германскиот Генералштаб во [[1914]] година. Секој план фаворизирал одредени операции, но не прецизирал точно како треба да се спроведат овие операции, оставајќи ги командантите да ги носат тие на сопствена иницијатива и со минимален надзор. ''Aufmarsch I West'', наменет за предводнички војни со [[Франција]], беше повлечен откако станало јасно дека е нерелевантно за војните со кои Германија може да очекува да се соочат. И Русија и Велика Британија се очекувало да и помогнат на Франција, и немало можност да бидат достапни и италијански или австроунгарски војници за операции против Франција. Но, и покрај нејзината несоодветност и достапноста на повеќе разумни и одлучувачки опции, таа задржала одредена привлечност поради својата навредлива природа и песимизмот на предвоеното размислување, во кое се очекувало офанзивните операции да бидат краткотрајни и веројатно да бидат одлучувачки. Соодветно на тоа, распоредувањето на ''Aufmarsch II West'' било променето за офанзивата од [[1914]] година, и покрај нејзините нереални цели и недоволните сили што ги поедувала Германија за одлучувачки успех{{sfn |Holmes |2014 |pp=194, 211}}. Молке го зел планот на Шлифен и го променил распоредувањето на силите на Западниот фронт со намалување на десното крило, онаа кое напредувало низ [[Белгија]], од 85 на 70%. На крајот, планот на Шлифен бил толку радикално изменет од Молтке, што тоа тој можел подобро да се нарече како План за Молтке&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first=S. L. A.|last=Marshall|authorlink=Samuel Lyman Atwood Marshall|title=The American Heritage History of World War I|year=1964|url=https://archive.org/details/bwb_Y0-BTK-412|publisher=[[American Heritage (magazine)|American Heritage]]|location=New York|pages=[https://archive.org/details/bwb_Y0-BTK-412/page/42 42]–43}}&lt;/ref&gt;.

Планот се залагал за десната страна на германското напредување да ги заобиколи француските армии концентрирани на француско-германската граница, да ги поразат француските сили поблиску до [[Луксембург]] и [[Белгија]] и да се преселат на југ во [[Париз]]. Првично Германците биле успешни, особено во [[Битка за границите|Битката за границите]] (14-24 август). До [[12 септември]], [[Французи]]те, со помош на Британските експедициски сили (БЕФ), го прекинале германскиот напредок источно од [[Париз]] во [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] (5-12 септември) и ги турнале германските сили назад за околу 50 километри. Француската офанзива во јужниот дел на Алзас, која започнала на [[20 август]] со [[Битка кај Милуз|Битката кај Милуз]], имала ограничен успех.

На исток, Русија извршила инвазија со две армии. Како одговор на тоа, Германија бргу ја преселила својата 8-ма армија на полето од својата претходна улога како резерва за инвазијата на Франција кон [[Источна Прусија]]. Оваа армија, предводена од генералот [[Паул фон Хинденбург]], ја поразила Русија во серија битки колективно познати како [[Битка кај Таненберг|Првата битка кај Таненберг]] (17 август - 2 септември). Додека руската инвазија не успеала, тоа предизвикало пренасочување на германските трупи на исток, дозволувајќи им на сојузничките победи во Првата битка кај Марна. Ова значелодека Германија не успеала да ја постигне својата цел и да избегне долга, двонапредна војна. Сепак, германската армија се борела на добра дефанзивна позиција во Франција и ефикасно ја преполовила понудата на Франција од [[јаглен]]. Исто така, убила или трајно осакатила 230.000 повеќе француски и британски војници отколку што самата загубила. И покрај ова, проблемите со комуникацијата и сомнителните командни одлуки ја чинело Германија шансата за порешителен исход{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |pp=376–8}}.

====Азија и Тихиот Океан====
[[Податотека:Melbourne recruiting WWI.jpg|thumb |[[Воено регрутирање]] во [[Мелбурн]], [[Австралија]], 1914]]
[[Нов Зеланд]] ја окупирал [[Германска Самоа]] (подоцна [[Западна Самоа]]) на [[30 август]] [[1914]] година. На [[11 септември]] австралиските морнарички и воени експедициски сили слетале на островот [[Нова Британија]], која била дел од [[Германска Нова Гвинеја]]. На [[28 октомври]], германскиот крстосувач [[СМС Емден]] го потопил рускиот Жемчуг во [[Битка кај Пенанг|Битката кај Пенанг]]. [[Јапонија]] ги зазела германските колонии на [[Микронезија]] и, по опсадата на [[Цингтао]], германското пристаниште на Кингдао на кинескиот полуостров [[Шандунг]]. Бидејќи [[Виена]] одбила да го повлече австроунгарскиот крстосувач СМС Кајзерин Елизабет од Цингтао, Јапонија објавила војна не само за Германија, туку и на Австроунгарија; бродот учествувал во одбраната на Цингтао каде што бил потонат во ноември [[1914]] година&lt;ref&gt;DONKO, Wilhelm M.: &quot;A Brief History of the Austrian Navy&quot; epubli GmbH, Berlin, 2012, page 79&lt;/ref&gt;. Во рок од неколку месеци, сојузничките сили ги зазеле сите германски територии во [[Тихиот Океан]] и останале само неколку изолирани напади во Нова Гвинеја{{sfn |Keegan |1998 |pp=224–232}}{{sfn |Falls |1960 |pp=79–80}}

====Африкански кампањи====
[[Податотека:Recruiting for the Holy War near Tiberias 1914.jpg|thumb|Воена регрутација во близина на Тиберија, Отоманско Царство, 1914 година]]

Некои од првите судири во војната ги вклучиле британските, француските и германските колонијални сили во [[Африка]]. На 6-7 август, француските и британските трупи извршиле инвазија врз германскиот протекторат [[Тоголанд]] и [[Германски Камерун]]. На [[10 август]], германските сили во Југозападна Африка ја нападнале Јужна Африка; спорадични и жестоки борби продолжиле до крајот на војната. Германските колонијални сили во [[Германска Источна Африка]], предводени од полковник Пол фон Летоу-Ворбек, се бореле против герилските напади за време на Првата светска војна и се предале две недели откако во [[Европа]] започнало да се применува примирјето{{sfn |Farwell |1989 |p=353}}.

====Индиска поддршка за сојузниците====

Германија се обидела да го искористи индискиот [[национализам]] и [[панисламизам]] во своја полза, поттикнувајќи ги востанијата во [[Индија]] и испраќајќи мисија која побарала од [[Авганистан]] да се приклучи на војната кон Централните сили. Сепак, спротивно на британските стравови за бунт во Индија, избувнувањето на војната доживеала невиден излив на лојалност и добра волја кон [[Велика Британија]]{{sfn |Brown |1994 |pp=197–198}}{{sfn |Brown |1994 |pp=201–203}}. Индиските политички водачи од индискиот национален конгрес и други групи биле желни да ги поддржат британските воени напори, бидејќи верувале дека силната поддршка за воените напори ќе ја зголеми причината за индиското домашно владеење. Индиската армија, всушност, била побројна од Британската армија на почетокот на војната; околу 1,3 милиони индиски војници и работници работеле во [[Европа]], [[Африка]] и на Блискиот Исток, додека централната влада и кнежевствените држави испратиле големи резерви на храна, пари и муниција. Вкупно 140.000 мажи служеле на Западниот фронт и речиси 700.000 на Блискиот Исток. За време на Првата светска војна, бројот на жртви на индиски војници изнесуваа 47.746 загинати и 65.126 повредени&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mgtrust.org/ind1.htm|title=Participants from the Indian subcontinent in the First World War|publisher=Memorial Gates Trust|accessdate=12 December 2008|archive-date=2019-07-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20190701062212/http://www.mgtrust.org/ind1.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Страдањата предизвикани од војната, како и неуспехот на британската влада да им додели самоуправа на Индија по завршувањето на непријателствата, го разгореле разочарувањето и ја поттикнало кампањата за целосна независност која ќе ја води [[Махатма Ганди]].

===Западен фронт===
{{главна|Западен фронт (Прва светска војна)}}

===Почеток===
[[Податотека:Royal Irish Rifles ration party Somme July 1916.jpg|thumb|alt=Mud stained British soldiers at rest |Кралските ирски сили во комуникациски ров, 1916 година]]

Воената тактика развиена пред Првата светска војна не успеала да продолжи со напредувањето во технологијата и станала застарена. Овие напредоци овозможиле создавање силни дефанзивни системи, кои застарените воени тактики не можеле да пробијат за поголемиот дел од војната. Бодликавата жица била значителна пречка за масовните пешадиски напредоци, додека [[артилерија]]та, многу повеќе смртоносна отколку во 1870-тите години, заедно со [[митралез]]ите, го направиле преминувањето на отворена земја исклучително тешко.{{sfn |Raudzens |1990 |pp=424}}. Командантите од двете страни не успеале да развијат тактика за кршење на вградени позиции без големи жртви. Меѓутоа, со текот на времето, технологијата започнала да произведува ново оружје, како што е хемиското оружје и тенкот{{sfn |Raudzens |1990 |pp=421–423}}.

Веднаш по [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] (5-12 септември 1914), [[Антанта]]та и германските сили постојано се обидувале да маневрираат на север, во обид да се надминат едни со други: оваа серија маневри станала позната како „[[Трка кон морето]]“. Кога овие неуспешни напори не успееле, спротивните сили наскоро се соочиле со непрекината линија на вградени позиции од Лорен до белгиското крајбрежје.&lt;ref name=AJPT2/&gt;. Велика Британија и Франција се обиделе да ја преземат офанзивата, додека Германија ги бранела окупираните територии. Како резултат на тоа, германските ровови биле многу подобро изградени од оние на нивниот непријател; Англо-француските ровови биле наменети да бидат привремени пред нивните сили да пробијат преку германската одбрана{{sfn |Goodspeed |1985 |p=199 (footnote)}}.

Двете страни се обиделе да го скршат ќор-сокакот користејќи научни и технолошки достигнувања. На [[22 април]] [[1915]] година, во Втората битка кај Ипер, Германците (прекршувајќи ја [[Хашка конвенција|Хашката конвенција]]) за првпат користеле хлорен гас на Западниот фронт. Неколку видови на гас наскоро станале широко користени од двете страни, и иако тоа никогаш не се покажало како одлучувачко оружје кое се користи во битки, отровниот гас станал еден од најпознатите стравувања и најдобро запаметените ужаси на војната.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|first=Michael|last=Duffy|url=http://www.firstworldwar.com/weaponry/gas.htm|title=Weapons of War: Poison Gas|publisher=Firstworldwar.com|date=22 August 2009|accessdate=5 July 2012}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Love |1996}}. Тенковите биле развиени од [[Велика Британија]] и [[Франција]], и на почетокот на Битката кај Флерс-Курселет (дел од [[Битка на Сома|Битката на Сома]]) за првпат биле користени од страна на Британците на [[15 септември]] [[1916]] година, со само делумен успех. Меѓутоа, нивната делотворност ќе расте како што напредувала војната; сојузниците изградиле тенкови во голем број, додека Германците вработиле само неколку од сопствениот дизајн, дополнети со заробени сојузнички тенкови.

====Продолжување на војна со ровот====
[[Податотека:French 87th Regiment Cote 34 Verdun 1916.jpg|thumb|upright|left|Францускиот 87-ти полк во близина на Верден, 1916]]

Ниту една од двете страни не можела да донесе пресуден удар во наредните две години. Во текот на [[1915]]-[[1917]] година, [[Британската Империја]] и Франција претрпеле повеќе жртви од Германија, поради стратегиските и тактички ставови избрани од страна на страните. Стратешки, додека Германците само се залагале за една голема офанзива, сојузниците направиле неколку обиди за пробивање на германските линии.

Во февруари [[1916]] [[Германци]]те ги [[Верденска битка|нападнале]] француските дефанзивни позиции во [[Верден]]. Траењето до декември 1916 година, битката ги видела првичните германски придобивки, пред француските контра-напади да ги вратат работите до нивната почетна точка. Жртвите биле поголеми за Французите, но Германците исто така имале загуби, со бројки од 700.000{{sfn |Dupuy |1993 |pp=1042}} до 975.000 {{sfn |Grant |2005 |pp=276}} жртви меѓу двете борци. Верден станал симбол на француската определба и самопожртвуваност&lt;ref&gt;{{наведени вести|last=Lichfield|first=John|date=21 February 2006|title=Verdun: myths and memories of the 'lost villages' of France|work=The Independent|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/verdun-myths-and-memories-of-the-lost-villages-of-france-467285.html|accessdate=23 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

[[Податотека:King George V and officials inspecting munitions factory in 1917.PNG|thumb|Кралот [[Џорџ V]] (пред лево) и група претставници вршат инспекција на фабрика за британска муниција во 1917 година]]
[[Податотека:Canadian tank and soldiers Vimy 1917.jpg|thumb|alt=Files of soldiers with rifles slung follow close behind a tank, there is a dead body in the foreground |Канадски војници напредуваат со тенкови, 1917 година]]

[[Битка на Сома|Битката на Сома]] беше англо-француска офанзива од јули до ноември [[1916]] година. Отворањето на оваа офанзива (1 јули 1916 година) покажало дека британската армија го издржила најкрвавиот ден во својата историја, страдајќи 57.470 жртви, вклучително и 19.240 мртви, на првиот ден. Целата офанзива на Сома ја чинело британската армија околу 420.000 жртви. Французите претрпеле уште околу 200.000 жртви, а Германците околу 500.000{{sfn |Harris |2008 |pp=271}}.

Долготрајната акција на Верден во текот на [[1916]] година{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=1221}}, во комбинација со крвопролевањето во Сома, ја довело исцрпената француска војска до работ на колапс. Неуспешните обиди за користење на фронтален напад доживеле висока цена и за Британците и за Французите, по неуспехот на скапата Нивелска офанзива во април-мај [[1917]] година. Истовремената британска битка кај Арас била поограничена по обем и поуспешна, иако на крајот имала мала стратешка вредност{{sfn |Keegan |1998 |pp=325–326}}{{sfn |Strachan |2003 |pp=244}}. Помал дел од офанзивата на Арас, окупирањето на Вими Риџ од страна на канадскиот корпус, станало многу значајно за таа земја: идејата дека националниот идентитет на [[Канада]] е роден надвор од битката е мислење што е широко распространето во воените и општи истории на Канада{{sfn |Inglis |1995 |pp=2}}{{sfn |Humphries |2007 |pp=66}}. 
Последната голема офанзива на овој период бил британскиот напад (со француска поддршка) во [[Битка кај Пашендал|Пашендал]] (јули-ноември 1917). Оваа офанзива се отворила со големо ветување за сојузниците, пред да се изолира во октомвриската кал. Жртвите, иако спорни, биле приближно еднакви, на околу 200.000-400.000 на една страна.
Овие години на војување на Запад немало голема размена на територија и, како резултат на тоа, често се сметаат за статични и непроменливи. Меѓутоа, во текот на овој период, британската, француската и германската тактика постојано се развивале за да ги исполнат новите предизвици на бојното поле.

====Поморски битки====
[[Податотека:Hochseeflotte 2.jpg|thumb|''Hochseeflotte'', 1917]]

На почетокот на војната, Германското Царство имало крстосувачи расфрлани низ целиот свет, од кои некои подоцна биле искористени за напад на сојузничките трговски превозници. [[Британска Кралска морнарица|Британската кралска морнарица]] систематски ги пристигнала, иако не без непријатност од неможноста да ги заштити сојузничките бродови. На пример, германскиот СМС Емден, стациониран во [[Цингтао]], запленила или уништила 15 трговски бродови. Меѓутоа, поголемиот дел од Германската источноазиска ескадрила - составена од оклопни крстосувачи [[СМС Шарнхорст]] и Gneisenau, лесните крстосувачи [[СМС Нирнберг]] и [[СМС Лајпциг]] и два транспортни брода - немале наредба за рација и наместо тоа започнале со дејствија кога се сретнале со британските воени бродови. Германската флотила и [[СМС Дрезден]] потонале два оклопни [[крузер]]и во [[Битка кај Коронел|Битката кај Коронел]], но практично биле уништени во [[Битка кај Фокландските Острови|Битката кај Фокландските Острови]] во [[декември]] [[1914]] година, со тоа што само СМС Дрезден и неколку помошни бродови успеале да побегнат, но по [[Битка кај Мас и Тиера|Битката кај Мас и Тиера]] тие исто така биле уништени или интернирани{{sfn |Taylor |2007 |pp=39–47}}.

Набргу по избувнувањето на непријателствата, [[Велика Британија]] започнала поморска блокада на Германија. Стратегијата се покажала ефикасна, со што ги отсекла виталните воени и цивилни резерви, иако оваа блокада го нарушило прифатеното меѓународно право кодифицирано со неколку меѓународни договори од изминатите два века{{sfn|Keene |2006 |p=5}}. Велика Британија ги минирала меѓународните води за да ги спречи бродовите да влезат во целиот дел на океанот, предизвикувајќи опасност дури и за неутрални бродови{{sfn|Halpern |1995 |p=293}}. Бидејќи имало ограничен одговор на оваа тактика на Британците, Германија очекувала сличен одговор и за нејзината неограничена подморска војна{{sfn|Zieger |2001 |p=50}}.

[[Битка кај Јиланд|Битката кај Јиланд]] ([[германски јазик|германски]]: ''Skagerrakschlacht'') била најголемата поморска битка на војната. Таа била единствениот судир на линиски борби за време на војната, и еден од најголемите во историјата. Флотата за високи морски води на Кајзерлих, под команда на вицеадмиралот [[Рајнхард Шер]], војувала со Големата флота на Кралската морнарица, предводена од адмиралот Сер [[Џон Џелико]]. Германците биле надминати од поголемата британска флота, но успеале да избегаат и да предизвикаат поголема штета на британската флота отколку што добиле. Сепак, стратегиски, Британците ја потврдиле својата контрола врз морето, а најголемиот дел од германската површина останала ограничена на пристаништето за време на војнат&lt;ref&gt;{{Наведено списание|author=Jeremy Black|title=Jutland's Place in History |journal=Naval History |date=June 2016 |volume=30 |issue=3 |pages=16–21 }}&lt;/ref&gt;.

[[Податотека:NationaalArchief uboat155London.jpg|thumb |left |У-155, изложена во близина на [[Тауер Бриџ]] во Лондон, по примирјето во [[1918]] година.]]

Германските У-бродови се обиделе да ги намалат снабдувачките линии меѓу [[Северна Америка]] и [[Велика Британија]]&lt;ref name=&quot;Sheffield&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |last=Sheffield|first=Garry|title=The First Battle of the Atlantic|work=World Wars In Depth|url=http://www.bbc.co.uk/history/worldwars/wwone/battle_atlantic_ww1_01.shtml|publisher=BBC|accessdate=11 November 2009}}&lt;/ref&gt;. Природата на подморската војна значело дека нападите честопати доаѓаат без предупредување, давајќи им на екипите на трговските бродови малку надеж за опстанок&lt;ref name=&quot;Sheffield&quot;/&gt;{{sfn|Gilbert |2004 |p=306}}. [[САД]] започнале протест, а Германија ги променила правилата на ангажирање. По тонењето на патничкиот брод [[РМС Лузитанија]] во [[1915]] година, Германија ветила дека нема да ги насочи патниците, додека Велика Британија ги вооружувала своите трговски бродови, ставајќи ги надвор од заштитата на правила на крстарење, кои барале предупредување и движење на екипажите на место на безбедност (стандард што чамците за спасување не го исполниле){{sfn |von der Porten |1969}}. Конечно, во почетокот на [[1917]] година, Германија усвоила политика на неограничени подводни војни, сфаќајќи дека [[Американци]]те на крајот ќе влезат во војната&lt;ref name=&quot;Sheffield&quot;/&gt;{{sfn|Jones |2001 |p=80}}. Германија се обидела да ги уништи сојузничките морски линии пред [[САД]] да пренесат голема армија во странство, но по почетните успеси на крајот не успеале да го сторат тоа.

Заканата на У-бродовите се намалила во [[1917]] година, кога трговските бродови почнале да патуваат во конвои, придружувани од уништувачи. Оваа тактика им отежнала на У-бродовите да најдат цели, што значително ги намалило загубите. Конвоите го забавиле протокот на набавките, бидејќи бродовите морале да чекаат додека биле собрани конвои. Решението за одложувањата биле обемна програма за изградба на нови товарни моторни возила. Војниците биле премногу брзи за подморниците и не го поминувале Северниот Атлантик во конвои&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://nslegislature.ca/index.php/committees/committee_hansard/C11/va_2006nov09|title=Committee Hansard|date=9 November 2006|author=Nova Scotia House of Assembly Committee on Veterans' Affairs|accessdate=12 March 2013|work=Hansard|archive-date=2011-11-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20111123113612/http://nslegislature.ca/index.php/committees/committee_hansard/C11/va_2006nov09|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.  У-бродовите потонале повеќе од 5.000 сојузнички бродови, на цена од 199 подморници.&lt;ref&gt;{{Наведена книга |first1=Roger|last1=Chickering|first2=Stig|last2=Förster|first3=Bernd|last3=Greiner|series=Publications of the German Historical Institute|location=Washington, D.C.|year=2005|url={{google books|plainurl=y|id=evVPoSwqrG4C|page=73}} |title=A world at total war: global conflict and the politics of destruction, 1937–1945 |publisher=Cambridge University Press |isbn=0-521-83432-5 }}&lt;/ref&gt;. Првата светска војна, исто така, ја видела и првата употреба на носачи на авиони во борба, со ''[[HMS Furious]]'' со лансирањето на [[Сопвит камел]] во јули 1918 година&lt;ref name=&quot;price1980&quot;&gt;{{harvnb |Price |1980}}&lt;/ref&gt;.

===Јужни фронтови===
====Војни на Балканот====
{{главна|Балканско боиште}}
[[Податотека: Austrians executing Serbs 1917.JPG| thumb| лево|[[Кралство Србија]] за време на војната загубило околу 850.000 луѓе, една четвртина од нејзиното население&lt;ref&gt;&quot;[https://archive.org/stream/PAM550-99/PAM550-99_djvu.txt The Balkan Wars and World War I]&quot;. p. 28. ''[[Library of Congress Country Studies]]''.&lt;/ref&gt;]]

Соочени со [[Русија]], [[Австроунгарија]] можела да поштеди само една третина од својата армија за да ја нападне [[Кралство Србија|Србија]]. По тешкотиите со кои се соочила, Австријците кратко го окупирале српскиот главен град [[Белград]]. Српскиот контра-напад во Битката кај Колубара успеал да ги истера од земјата до крајот на [[1914]] година. Во првите десет месеци од [[1915]] година, Австроунгарија ги користела повеќето од своите воени резерви за борба против [[Италија]]. Меѓутоа, германските и австроунгарските дипломати постигнале ја убедиле [[Царство Бугарија|Бугарија]] да се приклучи на нападот врз [[Кралство Србија|Србија]]&lt;ref name=&quot;TuckerRoberts2005&quot;&gt;{{Наведена книга|first1=Spencer|last1=Tucker|first2=Priscilla Mary|last2=Roberts|title=World War One|url={{google books|plainurl=y|id=2YqjfHLyyj8C|page=241}} |date=1 January 2005 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-420-2 |pages=241–}}&lt;/ref&gt;. Австроунгарските провинции Словенија, Хрватска и Босна ги обезбедиле војниците за Австроунгарија, во борбата со [[Кралство Србија|Србија]], Русија и Италија. [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] во војната се здружила со [[Кралство Србија|Србија]] {{sfn |Neiberg |2005 |pp=54–55}}

[[Податотека:Bulgaria southern front.jpg|thumb|Бугарски војници во ров, подготвувајќи се за борба против дојден авион.]]
[[Податотека:Flüchtlingstransport Leibnitz - k.k. Innenministerium - 1914.jpg|thumb|Бегалски превоз од Србија во Лејбниц, Штаерска, 1914 година]].

[[Царство Бугарија|Бугарија]] објавила војна на [[Кралство Србија|Србија]] на [[12 октомври]] и се приклучила на нападот на австроунгарската војска која имала 250.000 војници под раководство на [[Аугуст фон Макензен]]. Србија била освоена за малку повеќе од еден месец, додека Централните сили, сега вклучувајќи ја и [[Царство Бугарија|Бугарија]], испратиле вкупно 600.000 војници. Српската армија, која се борела на два фронта и се соочувала со одреден пораз, се повлекла во [[Северна Албанија]]. Србите претрпеле пораз во [[Косовска битка (1915)|Битката за Косово]]. [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]] го покрила српското повлекување кон јадранскиот брег во [[Битка кај Мојковац|Битката кај Мојковац]] во 6-7 јануари 1916 година, но на крајот Австријците ја освоиле [[Кралство Црна Гора|Црна Гора]]. Преживеаните српски војници биле евакуирани со брод во Грција.{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |pp=1075–6}}. По освојувањето, Србија била поделена помеѓу Австроунгарија и Бугарија{{sfn|DiNardo|2015|p=102}}.

Кон крајот на [[1915]] година, француско-британските сили слетале во [[Солун]] во [[Кралство Грција|Грција]], да понудат помош и да извршат притисок врз грчката влада да објави војна против Централните сили. Сепак, про-германскиот крал [[Константин I (крал на Грција)|Константин I]] ја отфрлил про-сојузничката влада на [[Елефтериос Венизелос]] пред пристигнувањето на сојузничките експедициони сили.{{sfn |Neiberg |2005 |pp=108–10}}. Притисокот помеѓу кралот на Грција и сојузниците продолжил да се акумулира со [[Национална шизма|Националната шизма]], која делотворно ја поделила [[Кралство Грција|Грција]] меѓу регионите што биле лојални на кралот и новата привремена влада на Венизелос во [[Солун]]. По интензивните преговори и вооружената конфронтација во [[Атина]] меѓу сојузничките и ројалистичките сили (инцидент познат како [[Ноемвријана]]), кралот на Грција поднел оставка и неговиот втор син [[Александар (крал на Грција)|Александар]] го зазел неговото место, по кое Грција официјално се приклучила во војната на страната на сојузниците.

На почетокот, [[Македонски фронт|Македонскиот фронт]] бил претежно статичен. Француските и српските сили заземале ограничени подрачја во [[Македонија]] со повторно враќање на Битола на [[19 ноември]] [[1916]] година по скапата офанзива на Битола, што довело до стабилизирање на фронтот.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Hall|first=Richard|title=Balkan Breakthrough: The Battle of Dobro Pole 1918|year=2010|publisher=Indiana University Press|location=|page=11|isbn=978-0-253-35452-5}}&lt;/ref&gt;

Српските и француските војници конечно се пробиле во септември [[1918]] година, откако повеќето германски и австроунгарски војници биле повлечени. Бугарите биле поразени во [[Битка кај Добро Поле|Битката кај Добро Поле]]&lt;ref&gt;Александар Стојчев, Македонија и Македонците во Прва светска војна, Воен музеј во состав на Министерство за одбрана на Република Македонија, Скопје, 2017, стр. 95 - 100.&lt;/ref&gt; и до [[25 септември]] [[1918]] година британските и француските војници ја преминале границата во [[Царство Бугарија|Бугарија]] по кое се распаднала бугарската армија. [[Царство Бугарија|Бугарија]] капитулирала четири дена подоцна, на [[29 септември]] [[1918]] година{{sfn |Tucker |Wood |Murphy |1999 |p=150-152}}. Германската висока команда одговорила со испраќање војници да ја задржат линијата, но овие сили биле премногу слаби за повторно воспоставување на фронтот&lt;ref name=militera&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://militera.lib.ru/h/korsun_ng4/06.html|title=The Balkan Front of the World War|language=ru|first=N.|last=Korsun|publisher=militera.lib.ru|accessdate=27 September 2010}}&lt;/ref&gt;.

Исчезнувањето на Македонскиот фронт значело дека патот кон [[Будимпешта]] и [[Виена]] сега е отворен за сојузничките сили. Хинденбург и Лудендорф заклучиле дека стратешките и оперативните рамнотежи сега се префрлиле главно против Централните сили и, еден ден по колапсот на Бугарија, инсистирале на непосредно мирно решавање на конфликтот{{sfn|Doughty |2005 |p=491}}.

====Отоманско Царство====
{{главна|Отоманското Царство во Првата светска војна|Кавкаски поход|Галиполска операција|Персиски поход|Месопотамски поход|Синајски и палестински поход|Арапско востание}}
[[Податотека:Scene just before the evacuation at Anzac. Australian troops charging near a Turkish trench. When they got there the... - NARA - 533108.tif|left|thumb |Австралиски трупи во близина на турскиот ровот за време на [[Галиполска операција|Галиполеската кампања]]]]

Уште на [[28 јули]] [[1914]] година откако [[Австроунгарија]] објавила војна на [[Кралство Србија|Србија]], младотурската влада понудила на Германија таен договор наменет главно против Русија и територијални придобивки во [[Кавказ]], северозападен Иран и територии околу [[Касписко езеро]]. По започнувањето на преговорите [[Османлии]]те ги поставиле и следните барања: [[Западна Тракија]] која била дел од [[Бугарија]], островите кои [[Кралство Грција|Грција]] ги зазела по крајот на Балканските војни заедно со островот [[Родос]] и [[Додеканези]]те кои биле окупирани од [[Италија]] од [[1912]] година по [[Османлиско-италијанска војна|меѓусебната војна]] за [[Либија]]. На [[1 август]] [[1914]] година таа објавила војна на [[Русија]]. Германско-турскиот сојуз станал неизбежен. На [[2 август]] [[1914]] година во [[Истанбул]] тој станал факт. На [[6 август]] германските воени бродови Гобен и Бреслау се наоѓале во [[Средоземно Море]] и многу лесно ги обиколиле англиските флоти и се насочиле кон [[Дарданели]]те. На [[8 август]] турската влада официјално изјавила дека Дарданелите се затворени за германски воени бродови, но на [[10 август]] Гобен и Бреслау влегле во Дарданелите без отпор од турска страна. [[Антанта]]та остро го критикувала ова прекршување на статусот на Дарданелите.

Во средината на септември Германија претрпела пораз кај [[Марна (река)|реката Марна]] и се соочила со слабост да води војна на два фронта. Германската влада инсистирала од Високата порта да се вклучи во војната. Турската влада најавила дека не се вклучува бидејќи нема доволно финансиски средства. Во одговор на тоа, [[Германци]]те доделиле заем од 100.000 000 франци.  Кога на [[26 октомври]] во [[Истанбул]] бил добиен првиот аванс од новиот заем [[Енвер Паша]] како командант на турската армија дал согласност на адмирал Сушон да ја пренесе од [[Босфор]]от во [[Црно Море]] турската флота. Следниот ден двата воени бродови отвориле оган против руските воени бродови. Турската флота ги нападнала руските пристаништа во [[Одеса]], [[Севастопол]], [[Новоросијск]]. На [[2 ноември]] [[1914]] година [[Санкт Петербург]] објавил војна на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]], а на [[5 ноември]] истото го сториле [[Англија]] и [[Франција]]. Официјално на [[11 ноември]] преку султански ферман империјата се вклучила во војната. 
[[Податотека:Sultan Mehmed V of Turkey greeting Kaiser Wilhelm II on his arrival at Constantinople.jpg|thumb|[[Мехмед V]] со [[Вилхелм II (Германија)|Вилхем II]] во Цариград]]
Османлиите прогласиле [[џихад]] (света војна) по кое започнала [[Кавкаски поход|Кавкаската кампања]]. Во истиот период започнала и војна во [[Месопотамски поход|Месопотамија]] и [[Персиски поход|Персија]] главно поради окупирање на големите нафтени деривати со кои располагал реонот. Османлиите започнале подготовка за окупација на [[Суецки Канал|Суецкиот Канал]] во почетокот на [[1915]] година за да го пресечат патот меѓу [[Средоземје]]то и [[Индија]]. На почетокот на војната вооружените сили на [[Османлиско Царство|Османлиското Царство]] броеле околу 500.000 луѓе.  На [[10 ноември]] [[1914]] година започнале борбите на Кавкаскиот фронт. Првично Османлиите ги одбиле руските сили кон Карс и навлегле во Батумската област. По катастрофалниот [[Битка кај Сарикамиш|пораз кај Сарикамиш]] во крајот на декемрви Османлиите изгубиле 70.000 војници, а руските војници охрабрени од успехот преминале во офанзива. Во [[1915]] година, по победата на Русите во Кавказ, тие продолжиле со својот напредок кон [[Источна Анадолија]] со помош на ерменските волонтерски единици од регионот на [[Кавказ]], како и со помош на Османлиските Ерменци. Во крајна сметка, ова завршило со масовна евакуација и убиството на неколку стотици илјади или преку милион [[Ерменци]] од страна на младотурскиот режим. Овој настан во историјата е познат како [[Ерменски геноцид]], а освен Ерменскиот, се случил и [[Асирски геноцид|Асирскиот]] и [[Геноцид на понтиските Грци|Грчкиот геноцид]]&lt;ref&gt;{{Наведена книга |editor-last1=Gettleman |editor-first1=Marvin |editor-last2=Schaar |editor-first2=Stuart|title=The Middle East and Islamic world reader|date=2003|publisher=Grove Press|location=New York|isbn=0-8021-3936-1|pages=119–120|edition=4 pr.|url={{google books|plainurl=y|id=srLGT3dwTogC}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last1=January|first1=Brendan|title=Genocide : modern crimes against humanity|date=2007|publisher=Twenty-First Century Books|location=Minneapolis, Minn.|isbn=978-0-7613-3421-7|page=14|url={{google books|plainurl=y|id=IoPMDp2WA6cC}}}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=lieberman&gt;{{Наведена книга|last1=Lieberman|first1=Benjamin|title=The Holocaust and Genocides in Europe.|date=2013|publisher=Continuum Publishing Corporation|location=New York|isbn=978-1-4411-9478-7|pages=80–1|url={{google books|plainurl=y|id=ySFMAQAAQBAJ}}}}&lt;/ref&gt;.

Успешен фронт за Турците станала [[Галиполска операција|Галиполската операција]]. Во есента на [[1917]] година речиси цела [[Месопотамија]] била во рацете на Британците. Во текот на истиот период, во Русија се случила [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] и [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]] по кое [[Турци]]те уапеале да си ги вратат изгубените територии. По излегувањето на Русија од војната бил ликвидиран Кавкаскиот фронт. [[Младотурци]]те наместо своето внимание да го насочат кон борбите со Британија и Франција, тие продолжиле кон Кавказ. На тој начин војските на [[Антанта]]та во текот на ноември-декември 1917 година ги зазеле големите градови [[Газа]], [[Јафа]] и [[Ерусалим]]. Во април и мај [[1918]] биле заземани градовите [[Карс]], [[Батум]] и [[Александропол]]. Максимална точка во турската офанзива било заземањето на [[Баку]] во септември истата година. Во [[1918]] година кога било очигледно дека Централните сили ја губат војната Англичаните ги уништиле Четвртата, Седмата и Осмата турска армија. На крајот на октомври тие целосно ја окупирале Палестина&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first1=John|last1=Crawford|first2=Ian|last2=McGibbon|title=New Zealand's Great War: New Zealand, the Allies and the First World War|url={{google books|plainurl=y|id=mtEEuD_-2SMC|page=219}} |year=2007 |publisher=Exisle Publishing |pages=219–20}}&lt;/ref&gt;, Јордан, Сирија и Ирак со исклучок на [[Мосул]].

Османлиското Царство официјално капитулирало. Вкупно сојузничките жртви на османлиските фронтови имале 650.000 војници. Вкупните османлиски жртви изнесуват 725.000 (325.000 мртви и 400.000 ранети)&lt;ref name=&quot;Brief Ottoman History&quot;&gt;{{Наведена книга |last=Hanioglu|first=M. Sukru|title=A Brief History of the Late Ottoman Empire|url=https://archive.org/details/briefhistoryofla0000hani|publisher=Princeton University Press|year=2010|pages=[https://archive.org/details/briefhistoryofla0000hani/page/180 180]–181|isbn=978-0-691-13452-9}}&lt;/ref&gt;.

====Италијанско учество====
{{главна|Италијански фронт}}
[[Податотека:Interventisti Bologna 1914.jpg|thumb|right|220px|Про-воена демонстрација во Болоња, 1914.]]

Италија била во сојуз со Германското и Австроунгарското Царство од [[1882]] година како дел од Тројната алијанса. Меѓутоа, нацијата имала свои замислени територии на австриска територија во [[Трентино]], Австриското приморје, Фиум ([[Риека]]) и [[Далмација]]. [[Рим]] имал таен пакт со Франција, ефикасно поништувајќи ја својата улога во Тројната алијанса.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first=Hall|last=Gardner|title=The Failure to Prevent World War I: The Unexpected Armageddon|url={{google books|plainurl=y|id=631TBgAAQBAJ|page=120}} |year=2015 |publisher=Ashgate |page=120}}&lt;/ref&gt;. На почетокот на непријателствата, Италија одбила да даде војници, тврдејќи дека Тројниот сојуз е одбранбен и дека Австроунгарија е агресор. Австроунгарската влада започнала преговори за да обезбеди италијанска неутралност, нудејќи ја француската колонија Тунис за возврат. Сојузниците направиле контра понуда во која Италија ќе го добие [[Јужен Тирол]], австриското крајбрежје и територија на далматинскиот брег по поразот на [[Австроунгарија]]. Ова било формализирано со Договорот од Лондон. Понатаму охрабрена од сојузничката инвазија на Турција во април 1915 година, Италија се приклучила на Тројната Антанта и објавила војна на Австроунгарија на [[23 мај]]. Петнаесет месеци подоцна, Италија објавила војна против Германија&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first=Thomas Nelson|last=Page|title=Italy and the world war|url={{google books|plainurl=y|id=nQgyAQAAIAAJ|page=142}} |year=1920 |publisher=Scribners |pages=142–208}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Austro-Hungarian mountain corps.jpg|thumb|left|Австроунгарски војници, Тирол.]]

Италијанците имале бројна супериорност, но оваа предност била изгубена не само поради тешкиот терен во кој се водеа борбите, туку и поради користените стратегии и тактики.&lt;ref&gt;Marshall|page=108&lt;/ref&gt;. Маршал Лујџи Кадорна, верен поборник на фронталниот напад, имал соништа да се пробие на словенечкото плато, да ја преземе [[Љубљана]] и да се закани на [[Виена]].

На фронтот во Трентино, Австроунгарците го искористиле планинскиот терен, кој го фаворизирал бранителот. По првичното стратешко повлекување, фронтот останал во голема мерка непроменет. Австроунгарците спровеле противнапад кон [[Верона]] и [[Падова]], во пролетта 1916 година (Штрафекседиција), но имале мал напредок&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first=Mark|last=Thompson|title=The White War: Life and Death on the Italian Front, 1915–1919|publisher=London: Faber and Faber|page=163}}&lt;/ref&gt;.
Почнувајќи од [[1915]] година, Италијанците под водство на Кадорна спровеле единаесет офанзиви на фронтот [[Битки кај Изонцо|Изонцо]] по реката [[Соча|Изонцо]], североисточно од [[Трст]]. Сите единаесет навреди биле одбиени од страна на Австроунгарците, кои се наоѓале на повисокиот терен. Во летото [[1916]] година, по [[Битка кај Добердо|Битката кај Добердо]], [[Италијанци]]те го зазеле градот [[Гориција]]. По оваа мала победа, фронтот останал статичен повеќе од една година, и покрај неколку италијански офанзиви, центрирани на Бањашице и Карстното плато источно од Гориција.
[[Податотека:Kämpfe auf dem Doberdo.JPG|thumb |Слика од [[Битка кај Добердо|Битката кај Добердо]] во август 1916 година помеѓу италијанската и австроунгарската војска]]

Централните сили започнале напад на офанзива на [[26 октомври]] [[1917]] година, предводена од [[Германци]]те. Тие постигнале победа во [[Битка кај Капорето|Капорето]]. Италијанската армија се повлекла на повеќе од 100 километри за да се реорганизира, стабилизирајќи го фронтот на реката [[Пијава]]. Бидејќи италијанската армија претрпела големи загуби во Битката кај Капорето, италијанската влада ги повикала да се оружат итн. '99 момчиња ('''Ragazzi del '99'''), односно сите мажи родени 1899 и претходн. Во [[1918]] година, Австроунгарците не успеале да се пробијат во низа [[Битка кај Пијава|битки кај Пијава]] и конечно биле решително поразени во [[Битка код Виторио Венето|Битката кај Виторио Венето]] во октомври истата година. На [[1 ноември]], италијанската морнарица уништила голем дел од австроунгарската флота стационирана во [[Пула]], спречувајќи ја да се предаде на новата држава на Словенците, Хрватите и Србите. На [[3 ноември]], Италијанците го нападнале [[Трст]] од морето. Истиот ден, било потпишано примирјето на Вила Џусти. До средината на ноември 1918 година, италијанската војска го окупирала целиот поранешен австриски приморски реон и ја презела контролата над делот од [[Далмација]], за кој во [[Лондон]] бил загарантиран за Италија&lt;ref&gt;Giuseppe Praga, Franco Luxardo. ''History of Dalmatia''. Giardini, 1993. Pp. 281.&lt;/ref&gt;. До крајот на непријателствата во ноември [[1918]] година&lt;ref name=&quot;Paul O 2005. Pp. 17&quot;&gt;Paul O'Brien. ''Mussolini in the First World War: the Journalist, the Soldier, the Fascist''. Oxford, England, UK; New York, New York, USA: Berg, 2005. Pp. 17.&lt;/ref&gt;, адмиралот [[Енрико Мило]] се прогласил за гувернер на Италија во Далмација&lt;ref name=&quot;Paul O 2005. Pp. 17&quot;/&gt;. Австроунгарија се предала на [[11 ноември]] [[1918]] година{{sfn |Hickey |2003 |pp=60–65}}{{sfn |Tucker |2005 |pp=585–9}}.

====Романско учество====
{{главна|Романија во Првата светска војна}}
[[Податотека:Marshal Joffre inspecting Romanian troops during WWI.jpg|thumb|left|Маршалот Жозеф Жофер ги проверува романските трупи, 1916 година]]

[[Романија]] била во сојуз со Централните сили од [[1882]] година. Меѓутоа, кога започнала војната, таа ја прогласила својата неутралност, тврдејќи дека поради тоа што Австроунгарија самата објавила војна против [[Србија]], Романија немала никаква обврска да се приклучи на војната. Кога властите на [[Антанта]]та ја ветиле [[Трансилванија]] и [[Банат]], големи територии на источна Унгарија, во замена за објавувањето на војната во Романија на Централните сили, романската влада се откажала од својата неутралност. На [[27 август]] [[1916]] година, романската армија започнала напади врз Австроунгарија, со ограничена поддршка од [[Русија]]. Романската офанзива првично била успешна, против австроунгарските трупи во [[Трансилванија]], но противнападт од страна на силите на Централните сили ги приморало да се вратат назад&lt;ref&gt;Michael B. Barrett, ''Prelude to Blitzkrieg: The 1916 Austro-German Campaign in Romania'' (2013)&lt;/ref&gt;. Како резултат на [[Битка кај Букурешт|Битката кај Букурешт]], Централните сили го окупирале [[Букурешт]] на [[6 декември]] [[1916]] година. Борбата во [[Молдавија]] продолжила во [[1917]] година, што резултирала со скап ќор-сокак за Централните сили&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldwar2.ro/primulrazboi/?language=en&amp;article=116|title=The Battle of Marasti (July 1917)|publisher=WorldWar2.ro|date=22 July 1917|accessdate=8 May 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cyril Falls, ''The Great War'', p. 285&lt;/ref&gt;. Руското повлекување од војната кон крајот на [[1917]] година како резултат на [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] значело дека Романија била принудена да потпише примирје со Централните сили на [[9 декември]] [[1917]] година.

Во јануари [[1918]] година, романските сили воспоставиле контрола врз [[Бесарабија]], додека Руската армија ја напуштила провинцијата. Иако договорот бил потпишан од страна на романската и болшевичката руска влада по разговорите помеѓу 5 и 9 март 1918 година за повлекување на романските сили од Бесарабија во рок од два месеци, на [[27 март]] [[1918]] година Романија ја анкетирала [[Бесарабија]] како нејзина територија, формално врз основа на усвоената резолуција од страна на локалното собрание на таа територија по нејзиното обединување со Романија&lt;ref&gt;Clark, Charles Upson (1927). Bessarabia. New York City: Dodd, Mead.&lt;/ref&gt;.
[[Податотека:Romanian troops at Marasesti in 1917.jpg|thumb|Романски војници за време на Битката кај Марашешти , 1917]]

Романија официјално постигнала мир со Централните сили со потпишување на [[Букурешки договор (1918)|Договорот од Букурешт]] на [[7 мај]] [[1918]] година. Според тој договор, Романија била обврзана да стави крај на војната со Централните сили и да направи мали територијални отстапки кон Австроунгарија, отстапувајќи контрола врз некои територии во [[Карпати]]те и да им додели отстапки за нафта до Германија. Во замена, Централните сили го признале суверенитетот на Романија над Бесарабија. Договорот бил отфрлен во октомври 1918 година од страна на владата на [[Александру Маргиломан]], а Романија номинално повторно влегла во војната на [[10 ноември]] [[1918]] година. Следниот ден, Букурешкиот договор бил поништен според условите на примирјето на Компиен&lt;ref&gt;{{Наведена книга |last=Béla|first=Köpeczi|title=Erdély története|publisher=Akadémiai Kiadó|url=http://mek.oszk.hu/02100/02109/html/571.html}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Béla|first=Köpeczi|title=History of Transylvania|date=1998|publisher=Akadémiai Kiadó|url=http://mek.niif.hu/03400/03407/html/429.html|isbn=84-8371-020-X|access-date=2018-02-05|archive-date=2011-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20111108151801/http://mek.niif.hu/03400/03407/html/429.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Вкупните романски смртни случаи од 1914 до 1918 година, воени и цивилни, во рамките на современите граници, се проценети на 748.000&lt;ref&gt;{{Наведена книга |title=Потери народонаселения в 20. веке|language=ru |trans-title=The loss of population in the 20th Century|last=Erlikman|first=Vadim|year=2004|location=Moscow|publisher=Русская панорама|isbn=9785931651071}}&lt;/ref&gt;.

===Источен фронт===
{{главна|Источен фронт (Прва светска војна))}}
[[Податотека:Nastepca tronu w twierdzy przemysl.jpg|thumb|Наследникот Карл во посета на тврдината [[Пшемишл]] по [[Опсада на Пшемишл|првата руска опсада]] како најдолга во војната.]]

====Вовед====

Додека Западниот фронт влегол до ќор-сокак, војната продолжила и во [[Источна Европа]]&lt;ref&gt;Prit Buttar, ''Collision of Empires: The War on the Eastern Front in 1914'' (2014)&lt;/ref&gt;. Првичните руски планови биле на истовремени инвазии на Австриска [[Галиција и Лодомерија|Галиција]] и [[Источна Прусија]]. Иако првичниот напредок на Русија во Галиција бил во голема мера успешен, тој бил поништен во Источна Прусија од [[Паул фон Хинденбург]] и [[Ерих Лудендорф]] во битките кај Таненберг и [[Прва битка кај Мазурските езера|Мазурските езера]] во август и септември [[1914]] година{{sfn |Tucker |2005 |p=715}}{{sfn |Meyer |2006 |pp=152–4, 161, 163, 175, 182}}. Неразвиената индустриска база во Русија и неефикасното воено раководство биле инструментализирани во настаните што следеле. До пролетта 1915 година, [[Руси]]те се повлекле во Галиција, а во мај, Централните сили постигнале извонреден пробив на јужните граници на [[Полска]]&lt;ref name=&quot;Smele&quot;&gt;{{harvnb |Smele}}&lt;/ref&gt;. На [[5 август]] тие ја окупирале [[Варшава]] и ги принудиле Русите да се повлечат од [[Полска]].

====Руска револуција====
{{главна|Руска револуција}}
[[Податотека:Wladiwostok Parade 1918.jpg|thumb|left|Сојузничките сили парадат низ [[Владивосток]] во вооружена поддршка на антикомунистичката [[Бела армија]], во септември [[1918]] година]]

И покрај успехот на Русија во [[Брусилова офанзива|офанзивата на Брусилов]] во јужна Галиција во јуни 1916 година{{sfn |Schindler |2003}}, се зголемило незадоволството од водењето на војната на руската влада. Успехот на офанзивата бил поткопан од неподготвеноста на другите генерали да ги задржат своите сили за поддршка на победата. Сојузничките и руските сили биле обновени само привремено со влегувањето на Романија во војната на [[27 август]]. Германските сили дошле на помош на ограбуваните австроунгарски единици во [[Трансилванија]], додека германско-бугарските сили нападнале од југ, а [[Букурешт]] бил вратен од Централните сили на [[6 декември]]. Во меѓувреме, во Русија се започнале немири, бидејќи царот останал на фронтот. Неизвесното владеење на [[Александра Фјодоровна|царицата Александра]] предизвикало протести и резултирало со убиство на нејзиниот омилен [[Григориј Распутин]] на крајот од [[1916]] година.

Во март 1917 година, демонстрациите во [[Петроград]] кулминирале со повлекувањето на царот [[Николај II (Русија)|Николај II]] и назначувањето на слабата [[Привремена руска влада|Привремена Влада]], која ја делела власта со [[Петроградски совет|Петроградските советски социјалисти]]. По овие настани, самата армија станала неефикасна&lt;ref name=&quot;Smele&quot;/&gt;.

[[Податотека:Brest-litovsk treaty.jpg|thumb |[[Брест-литовски договор]], 1918.]]

По абдицирањето на царот, [[Владимир Ленин]] бил донесен со воз од [[Швајцарија]] во Русија на [[16 април]] [[1917]] година. Тој бил финансиран од [[Јакоб Шиф]]&lt;ref&gt;Cholly Knickerbocker. New York Journal American. 3 February 1949.&lt;/ref&gt;. Незадоволството и слабостите на Привремената Влада довеле до зголемување на популарноста на [[Болшевици|Болшевичката партија]], предводена од Ленин, која барала итно завршување на војната. Револуцијата од ноември била проследена во декември со примирје и преговори со Германија. Во почетокот, болшевиците ги отфрлиле германските услови, но кога германската војска започнала да маршира низ [[Украина]] без приговор, новата влада пристапила кон потпишување на [[Брест-литовски договор|договорот од Брест-Литовск]] на [[3 март]] [[1918]] година. Договорот отстапил огромните територии, вклучувајќи ги и [[Финска]], балтичките провинции, делови од [[Полска]] и [[Украина]] на Централните сили{{sfn |Wheeler-Bennett |1956}}.

Со Договорот од Брест-Литовск, [[Антанта]]та повеќе не постоела. Сојузничките сили започнале мала инвазија на Русија, делумно за да ја спречат Германија да ги искористи руските ресурси, а во помала мера да ги поддржи „Белите“ (за разлика од „Црвените“) во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]]{{sfn |Mawdsley |2008 |pp=54–55}}. Сојузничките сили слетале во [[Архангелск]] и во [[Владивосток]], како дел од интервенцијата во Северна Русија.

====Чехословачка Легија====
{{главна|Чехословачка Легија}}
[[Податотека:Czech Troops.jpg|thumb |left|[[Чехословачка Легија]], Владивосток, 1918 година]]

Чехословачката Легија се борела со Антантата. Нивната цел била да добијат поддршка за независноста на [[Чехословачка]]. Легијата во Русија била основана во септември [[1914]] година, во декември [[1917]] година во [[Франција]] (вклучувајќи ги и волонтерите од [[Америка]]) и во април [[1918]] година во [[Италија]]. Војниците на Чехословачката Легија ја поразиле австроунгарската војска во украинското село Зборов, во јули [[1917]] година. По овој успех се зголемил бројот на чехословачките легионери, како и чехословачката воена сила. Во [[Битка кај Бахмач|Битката кај Бахмач]], Легијата ги поразила Германците и ги принудиле да направат примирје.

Во Русија, тие биле интензивно вклучени во [[Руска граѓанска војна|Руската граѓанска војна]], поддржувајќи ја Белата армија против Болшевиците, понекогаш контролирајќи го поголемиот дел од [[Транссибирска железница|Трансибирската железница]] и освојувајќи ги сите поголеми градови во [[Сибир]]. Присуството на Чехословачката легија во близина на [[Екатеринбург]] се чини дека е една од мотивите за [[Убиство на Романови|болшевичкото убиство на царот и неговото семејство]] во јули [[1918]] година. Легионерите пристигнале помалку од една недела потоа и го зазеле градот. Бидејќи европските пристаништа на Русија не биле безбедни, корпусот бил евакуиран од долгиот пат низ пристаништето [[Владивосток]].

===Понуда за мир на Централните сили===
[[Податотека:River Crossing NGM-v31-p338.jpg|thumb|right|„''[[Тие нема да поминат]]''“, фраза која обично се поврзува со одбраната на Верден.]]

Во декември 1916 година, по десет брутални месеци од [[Верденска битка|Битката кај Верден]] и успешната офанзива против Романија, Германците се обиделе да преговараат за мир со сојузниците. Набргу потоа, претседателот на САД, [[Вудро Вилсон]], се обидел да интервенира како миротворник, барајќи од двете страни да ги искажат своите барања. Воениот кабинет на [[Дејвид Лојд Џорџ]] сметал дека германската понуда е трик за создавање поделби меѓу сојузниците. По првичниот бес и многу размислување, тие ја зеле забелешката на Вилсон како посебен напор, сигнализирајќи дека [[Соединетите Американски Држави]] биле на работ на влез во војната против Германија. Додека сојузниците дебатирале за одговор на понудата на Вилсон, Германците избрале да го отфрлат. Владите на сојузниците биле слободни да дадат јасни барања во нивниот одговор од [[14 јануари]]. Тие барале враќање на штетите, евакуација на окупираните територии, репарации за Франција, Русија и Романија и признавање на принципот на националности {{sfn |Keegan |1998 |p=345}}. Ова вклучувало ослободување на Италијанците, Словените, Романците, Чехословаците и создавањето на слободна и обединета Полска {{sfn |Keegan |1998 |p=345}}. За прашањето на безбедноста, сојузниците барале гаранции кои ќе ги спречат или ограничат идните војни, исполнети со санкции, како услов за какво било мирно решение{{sfn |Kernek |1970 |pp=721–766}}. Преговорите немале успех, а силите на Антантата ја отфрлиле понудата на Германија, со образложение дека Германија не дала конкретни предлози.

===1917-1918===
====Случувања во 1917 година====
[[Податотека:Guetteur au poste de l'écluse 26.jpg|thumb |upright |left |Француска армија во набљудување, [[Горна Рајна]], Франција, 1917.]]
[[Податотека:Top, Prva svetska vojna.jpg|мини|Топ од Првата светска војна]]
Настаните од [[1917]] година се покажале како одлучувачки во завршувањето на војната, иако нивните ефекти не биле целосно почувствувани до [[1918]] година.

Британската поморска блокада започнала да има сериозно влијание врз Германија. Како одговор, во февруари 1917 година, германскиот Генералштаб го убедила на канцеларот [[Теобалд фон Бетман-Холвег]] да прогласи неограничена подводна војна, со цел да ја избави Британија од војната. Германската планери процениле дека неограничената подморска војна ќе ја чини Велика Британија месечна сума за испорака од 600.000 тони. Генералштабот признал дека политиката скоро сигурно ќе ги доведе САД во конфликтот, но сметал дека британските загуби во превозот ќе бидат толку високи што ќе бидат принудени да поднесат барање за мир по 5 до 6 месеци, пред американската интервенција да има влијание. Во реалноста, тонажата која потонала била 500.000 тони месечно од февруари до јули. Таа достигнала 860.000 тони во април. По јули, новововедениот систем на конвои станал делотворен во намалувањето на заканата со У-бродовите. Велика Британија била обезбедена од глад, додека германското индустриско производство паднало, а [[САД]] се приклучиле на војната многу порано отколку што очекувала Германија.

[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-1983-0323-501, Kriegskinematograph im Schützengraben.jpg|thumb|Германски војници]]

Победата на Централните сили во Капоретската битка довела да сојузниците ја закажат Рапаловата конференција на која го формирале Советот за Врховна војна за координирање на планирањето. Претходно британските и француските војски работеле под посебни команди.

Во декември, Централните сили потпишале примирје со Русија, на тој начин ослободувајќи голем број германски трупи за употреба на запад. Со германските засилувања и новите американски трупи, исходот требал да биде одлучен на Западниот фронт. Централните сили знаеле дека не можат да освојат долготрајна војна, но тие се надевале на успех врз основа на конечна брза офанзива. Покрај тоа, двете страни сè повеќе се исплашиле од социјалните немири и револуцијата во Европа. Така, двете страни итно барале одлучна победа{{sfn|Heyman |1997 |pp=146–147}}.

Во [[1917]] година, царот Карл I од Австрија тајно се обидел на мировни преговори со [[Жорж Клемансо]], преку братот на неговата сопруга како посредник, без знаење на Германија. Италија се спротивставила на предлозите. Кога преговорите не успеале, неговиот обид му бил откриен на Германија, што резултирало со дипломатска катастрофа{{sfn|Kurlander |2006}}{{sfn|Shanafelt |1985 |pp=125–30}}.

====Отоманско Царство, 1917-1918====
{{главна|Синајски и палестински поход}}
[[Податотека:Turkish howitzer 10.5cm leFH 98 09 LOC 00121.jpg|thumb|left|[[10.5 cm Feldhaubitze 98/09]] користен во офанзивата во Палестина]]
[[Податотека:Ottoman soldiers WWI.jpg|thumb|right|Османлиските сили за време на [[Месопотамски поход|Месопотамскиот поход]].]]
[[Податотека:Capture of Jerusalem 1917d.jpg|thumb|left|Британските артилериски сили на [[Скопуска Гора]] во [[Битка кај Ерусалим (1917)|Битката кај Ерусалим]], 1917 година.]]
[[Податотека:British Troops Marching in Mesopotamia.jpg|thumb|Британски војници на маршот за време на [[Месопотамски поход|Месопотамскиот поход]], 1917]]
Во март и април [[1917]] година, во [[Прва битка кај Газа|Првата]] и [[Втора битка кај Газа|Втората битка]] за [[Газа]], германските и османлиските сили го спречиле напредокот на Египетските експедициски сили, кои започнале во август [[1916]] година во Битката кај Романи&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War: Forward by General Hüseyiln Kivrikoglu|url=https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric|last=Erickson|first=Edward J.|series=No. 201 Contributions in Military Studies|year=2001|publisher=Greenwood Press|location=Westport Connecticut|oclc=43481698|page=[https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric/page/163 163]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=The Mounted Riflemen in Sinai &amp; Palestine: The Story of New Zealand's Crusaders|last=Moore|first=A. Briscoe|year=1920|publisher=Whitcombe &amp; Tombs|location=Christchurch|oclc=156767391|page=67}}&lt;/ref&gt;. На крајот на октомври, [[Синајски и палестински поход|Синајската и Палестинската кампања]] продолжила кога XX-тиот корпус на генералот [[Едмунд Аленби]], XXI корпус и Пустинскиот корпус ја победиле во [[Битка кај Бер Шева|Битката кај Бер Шева]]&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Military Operations Egypt &amp; Palestine from June 1917 to the End of the War|last=Falls|first=Cyril|series=Official History of the Great War Based on Official Documents by Direction of the Historical Section of the Committee of Imperial Defence|others=Maps by A. F. Becke|year=1930|volume=Volume 2 Part I|publisher=HM Stationery Office|location=London|oclc=644354483|page=59}}&lt;/ref&gt;. Две османлиски војски биле поразени неколку недели подоцна во [[Битка кај Мугар Рич|Битката кај Мугар Риџ]] и на почетокот на декември [[Ерусалим]] беше окупиран по уште еден османлиски пораз во [[Битка кај Ерусалим (1917)|Битката за Ерусалим]]&lt;ref&gt;{{Наведена книга|department=The Palestine Campaigns|last=Wavell|first=Earl|authorlink=Archibald Wavell, 1st Earl Wavell |editor-last=Sheppard |editor-first=Eric William|edition=4|title=A Short History of the British Army|year=1968|orig-date=1933|publisher=Constable &amp; Co.|location=London|oclc=35621223|pages=153–5}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/source/jerusalemdecree.htm|title=Text of the Decree of the Surrender of Jerusalem into British Control|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110614214531/http://www.firstworldwar.com/source/jerusalemdecree.htm|archivedate=14 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=The Last Crusade: The Palestine Campaign in the First World War|url=https://archive.org/details/lastcrusadepales0000bruc|last=Bruce|first=Anthony|year=2002|publisher=John Murray|location=London|isbn=978-0-7195-5432-2|page=[https://archive.org/details/lastcrusadepales0000bruc/page/162 162]}}&lt;/ref&gt;.Во тоа време, [[Фридрих Крес фон Кресенштајн]] бил ослободен од должностите како командант на осмата армија, заменет од [[Џевад-паша]], а неколку месеци подоцна, командантот на османлиската армија во [[Палестина]], [[Ерих фон Фалкенхајн]], бил заменет со [[Ото Лиман фон Сандерс]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/bio/kressenstein.htm|title=Who's Who – Kress von Kressenstein|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.firstworldwar.com/bio/liman.htm|title=Who's Who – Otto Liman von Sanders|publisher=First World War.com|accessdate=13 May 2015}}&lt;/ref&gt;.

Во почетокот на [[1918]] година, линијата на фронтот била проширена и долината на [[Јордан]] била окупирана, по [[Прв трансјордански напад на Аман|Првиот трансјордански]] и [[Втор трансјордански напад на Аман|Вториот трансјордански напад]] на [[Аман]] од силите на Британската Империја во март и април 1918 година&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Ordered to Die: A History of the Ottoman Army in the First World War: Forward by General Hüseyiln Kivrikoglu|url=https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric|last=Erickson|first=Edward J.|series=No. 201 Contributions in Military Studies|year=2001|publisher=Greenwood Press|location=Westport Connecticut|oclc=43481698|page=[https://archive.org/details/orderedtodiehist0000eric/page/195 195]}}&lt;/ref&gt;. Во март поголемиот дел од британската пешадија на Египетската експедитивна сила и коњицата биле испратени на Западниот фронт како последица на пролетната офанзива. Тие биле заменети со единици на индиската армија. За време на неколку месеци на реорганизација и обука на летото, биле извршени голем број напади на делови од османлиската фронтонска линија. Тие ја поместувале линијата на фронтот на север до поповолни позиции за Антанта во подготовка за напад и за аклиматизација на новодојдената пешадија на индиската армија.

Реорганизираните египетски експедициски сили, со дополнителна монтирана поделба, ги поразиле османлиските сили во [[Битка кај Мегидо|Битката кај Мегидо]] во септември [[1918]] година. За два дена британската и индиската пешадија, ја скршиле османлиската фронтонска линија и го зазеле седиштето на Осмата армија  на Отоманското Царство во [[Тулкарм]], континуираните линии за снабдување во Табсор, Арара и седиштето на Седмата армија во Наблус. Во следниот период следело освојување на [[Назарет]], [[Афула]] и Безен, [[Џенин]], заедно со [[Хаифа]] на средоземниот брег и Дара источно од реката Јордан на железничката пруга Хеџаз. Самак и [[Тиберија]] на Галилејското Море, биле освоени на патот кон север до [[Дамаск]].
====15 август 1917: Мировна понуда од страна на папата====

На или непосредно пред [[15 август]] [[1917]] година [[Папа Бенедикт XV]] дал мирен предлог&lt;ref&gt;''[[Daily Telegraph]]'' Wednesday 15 August 1917, reprinted on page 26 of ''Daily Telegraph'' Tuesday 15 August 2017&lt;/ref&gt;:

* без анексија 
* Нема надомест, освен да се компензира за тешката штета од војната во Белгија и делови од Франција и Србија
* Решение за проблемите на Елзас-Лотарингија и Трентино и Трст
* Реставрација на [[Кралство Полска]]
* Германија да се повлече од Белгија и Франција
* Германските колонии во странство ќе бидат вратени во Германија
* Општо разоружување
* Врховен арбитражен суд за решавање на идните спорови меѓу нациите
* Слободата на морињата
* Укинување на сите одмазднички економски конфликти

====Влез на САД во војната====
[[Податотека:USA bryter de diplomatiska förbindelserna med Tyskland 3 februari 1917.jpg|thumb|left]]

На почетокот на војната, [[САД]] воделе политика на неинтервенција, избегнувајќи конфликти додека се обидувале да посредуваат во мир. Кога германскиот У-брод U-20 го потонил британскиот RMS Lusitania на [[7 мај]] [[1915]] година со 128 Американци меѓу загинатите, претседателот [[Вудро Вилсон]] инсистирал на тоа дека „''Америка е премногу горда да се бори''“, но побарал да се стави крај на нападите на патнички бродови. Германија тоа го испочитувала. Вилсон неуспешно се обидел да посредува во спогодбата. Сепак, тој, исто така, постојано предупредувал дека САД нема да толерира неограничена подводна војна и кршење на меѓународното право. Поранешниот претседател [[Теодор Рузвелт]] ги осудил германските дела нарекувајќи ги пиратски{{sfn |Brands |1997 |p=756}}. Вилсон бил реизбран уште во [[1916]] година по кампањата со слоганот „Тој нè чува од војна“&lt;ref&gt;[http://archives.chicagotribune.com/1915/10/12/page/1/article/wilson-for-america-first &quot;Wilson for 'America First'&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170202145806/http://archives.chicagotribune.com/1915/10/12/page/1/article/wilson-for-america-first |date=2017-02-02 }}, ''[[The Chicago Daily Tribune]]'' (October 12, 1915).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cooper, John Milton.  ''[https://books.google.com/books?id=xOZVsyO4K2cC&amp;pg=PA278 Woodrow Wilson: A Biography]'', p. 278 (Vintage Books 2011).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Garrett, Garet. ''[https://books.google.com/books?id=jlEAK4R8qjwC&amp;pg=PA13 Defend America First: The Antiwar Editorials of the Saturday Evening Post, 1939-1942]'', p. 13 (Caxton Press 2003).&lt;/ref&gt;.

Во јануари 1917 година, Германија ја продолжила неограничената подводна војна, сфаќајќи дека тоа би значело американски влез. Германскиот министер за надворешни работи го поканил [[Мексико]] да се приклучи на војната како сојузник на Германија против САД. За возврат, Германците ќе ја финансираат војната во Мексико и ќе помогнат да се вратат териториите на [[Тексас]], [[Ново Мексико]] и [[Аризона]]{{sfn |Tuchman |1966}}. Обединетото Кралство ја пресретнала пораката и ја предала на американската амбасада во Лондон. Оттаму се упатила кон претседателот Вилсон, кој ја објавил белешката на јавноста. Вилсон ги повикла антивоенските елементи да ги прекинат сите војни, освојувајќи го ова и елиминирајќи го милитаризмот од целиот свет. Тој тврдел дека војната била толку важна што САД морале да имаат глас на мировната конференција&lt;ref name=&quot;Karp-PoW-1979&quot;&gt;{{harvnb |Karp |1979}}&lt;/ref&gt;. По тонењето на седум американски трговски бродови со подморници и објавувањето на телеграмата Цимерман, Вилсон повикал на војна против Германија&lt;ref&gt;[[S: Woodrow Wilson Urges Congress to Declare War on Germany|&quot;Woodrow Wilson Urges Congress to Declare War on Germany&quot;]] (Wikisource)&lt;/ref&gt;, која Конгресот на САД го одобрил на [[6 април]] [[1917]] година.

САД никогаш не биле формално член на сојузниците, туку станале самопрогласена ''здружена моќ''. Соединетите Држави имале мала војска, но по усвојувањето на Законот за селективна служба, мобилизирале 2,8 милиони луѓе&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sss.gov/induct.htm|title=Selective Service System: History and Records|publisher=Sss.gov|accessdate=27 July 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090507211238/http://www.sss.gov/induct.htm|archivedate=7 May 2009}}&lt;/ref&gt;, и до летото [[1918]] година секој ден испраќале по 10.000 свежи војници во Франција. Во [[1917]] година, Американскиот конгрес им доделил државјанство на САД на [[Порториканци]]те за да им дозволи да бидат подготвени да учествуваат во Првата светска војна, како дел од Законот Џонс-Шафрот. Претпоставките на германскиот Генералштаб дека ќе бидат во можност да ги поразат британските и француските сили пред американските сили да ги засилат, се покажале како неточни&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last1=Stone|first1=David|title=The Kaiser's Army: The German Army in World War One|date=2014|publisher=COnway|location=London|isbn=9781844862924}}&lt;/ref&gt;.

Морнарицата на САД испратила група на бродови во [[Скапа Флоу]] за да се придружи на Британската флота и на уништувачите на Квинстаун и за да помогнат во заштитата на конвоите. Неколку полкови на американските маринци биле исто така испратени во Франција. Британците и Французите сакале американските единици да ги засилат своите војници веќе на бојните линии и да не трошат ретки испораки при донесувањето на набавките.
  
====Германска пролетна офанзива од 1918====
{{главна|Пролетна офанзива }}
[[Податотека:British 55th Division gas casualties 10 April 1918.jpg|thumb|left|British [[55th (West Lancashire) Infantry Division|55th Division]] soldiers, blinded by tear gas during the [[Battle of the Lys (1918)|Battle of Estaires]], 10 April 1918]]
[[Податотека:General gouraud french army world war i machinegun marne 1918.JPEG|thumb |French soldiers under [[Henri Gouraud (French Army officer)|General Gouraud]], with machine guns amongst the ruins of a cathedral near the [[Marne (river)|Marne]], 1918.]]

Лудендорф изготвил планови (со кодно име [[Операција Михаил]]) за офанзивата во [[1918]] година на Западниот фронт. Пролетната офанзива се обидела да ги подели британските и француските сили. Германското раководство се надевало дека ќе стави крај на војната пред да пристигнат значајни сили од САД. Операцијата започнала на [[21 март]] [[1918]] година, со напад врз британските сили во близина на [[Сен Кентен]]. Германските сили постигнале невиден напредок од 60 километри{{sfn |Westwell |2004}}.

Британските и француските ровови биле пробиени со користење на новите тактики за инфилтрација, исто така наречени тактики ''Hutier'', по генералот [[Оскар фон Хутиер]], од специјално обучени единици. Претходно, нападите се одликувале со долги артилериски бомбардирања и масовни напади. Меѓутоа, во пролетната офанзива од 1918 година, Лудендорф користел артилерија само кратко и инфилтрирал мали групи пешадија во слабите точки на противникот. Тие нападнале командни и логистички области и заобиколиле неколку точки со сериозен отпор. Посилно вооружената пешадија потоа ги уништила овие изолирани позиции. Овој германски успех многу се потпирал на елементот на изненадување{{sfn |Posen |1984 |pp=190¿}}.

Фронт се преселил во рамките на 120 километри од [[Париз]]. Три тешки железнички топови од [[Круп]] испуштиле 183 гранати во главниот град, предизвикувајќи многу Парижани да бегаат. Првичната офанзива била толку успешна што Кајзерот [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]] го прогласил за национален празник денот [[24 март]]. Многу [[Германци]] сметале дека победата е близу. Сепак, по тешките борби, офанзивата била прекината. Немајќи тенкови или моторизирана артилерија, Германците не можеле да ги консолидираат своите придобивки. Проблемите на повторно снабдување биле, исто така, влошени со зголемување на растојанијата што сега се протегале над теренот кој бил раскинат и честопати теренот бил непрооден за сообраќај{{sfn |Gray |1991 |p=86}}.

Генералот [[Фердинанд Фош]] ги притиснал американските војници да се користат како поединечни замени, додека Першинг се обидувал да ги натера американските единици да делуваат како независна сила. Овие единици биле доделени на исцрпените француски и британски команди на [[28 март]]. Совет на сојузничките сили на Врховна војна бил формиран на конференцијата во [[Дулан]] на [[5 ноември]] [[1917]] година. Генерал Фош бил назначен за врховен командант на сојузничките сили. Хаиг, Патејн и Першинг ја задржале тактичката контрола на нивните армии; Фош ја имал координативната улога, а британските, француските и американските команди функционирале во голема мера самостојно{{sfn|Moon |1996 |pp=495–196}}.

По операцијата Михаил, Германија ја започнала операцијата Џорџет против северните пристаништа на [[Ламанш|англискиот канал]]. Сојузниците го прекинале пренесувањето по ограничените територијални придобивки од Германија. Германската војска на југ потоа ги спровела Операциите Блухер и Јорк. Германија ја започнала операцијата ''Марна'' ([[Втора битка на Марна]]) на 15 јули, во обид да се заобиколи [[Рејмс]]. Резултирачкиот противнапад, со кој ја започнал [[Стодневна офанзива|Стодневната офанзива]], ја обележила првата успешна сојузничка офанзива на војната.

До 20 јули Германците се повлекле преку [[Марна (река)|Марна]] до нивните почетни линии{{sfn |Rickard |2007}}. Германските жртви помеѓу март и април 1918 година биле 270.000, вклучувајќи и многу високо обучени војници.

Во меѓувреме, во Германија започнале антивоени маршеви и пад на моралот во војската. Индустриското производство било половина од нивото на 1913 година.

====Новите држави во војната====

Кон крајот на пролетта [[1918]] година, во [[Јужен Кавказ]] биле формирани три нови држави: [[Прва Република Ерменија]], [[Азербејџанска Демократска Република]] и [[Демократска Република Грузија]], кои ја прогласиле својата независност од Руската Империја. Два други помали ентитети биле основани, [[Центрокасписка диктатура]] и [[Југозападна Кавказска Република]] (првиот бил ликвидиран од Азербејџан во есента 1918 година, а вториот од страна на заедничка ерменско-британска работна група на почетокот на 1919 година). Со повлекувањето на руските армии од Кавказот во зимата во 1917-1918, трите главни републики се обединиле за претстојниот отомански напредок, кој започна во првите месеци од [[1918]] година. Солидарноста била кратко одржена кога била создадена [[Закавкаска Федеративна Република]] во пролетта 1918 година, но таа се распаднала во мај, кога [[Грузијци]]те побарале и добиле заштита од Германија, а Азербејџаните склучиле договор со [[Отоманското Царство]] што бил посличен на воен сојуз. [[Ерменија]] била оставена да се грижи за себе и се борела пет месеци против заканата од полноправна окупација од страна на Отоманските Турци, пред да ги победат во [[Битка кај Сардарапад|Битката кај Сардарапад]]{{sfn|Hovannisian |1967 |pp=1–39}}.

===Сојузничка победа: лето 1918===
[[Податотека:Riflemen-1918-Western-Front.jpg|thumb|200px|Помеѓу април и ноември 1918 година, сојузниците ја зголемиле својата сила на фронтот, додека германската сила паднала за половина.{{sfn |Ayers |1919 |p=104}}]]

====Стодневна офанзива====
{{главна|Стодневна офанзива|Вајмарска Република}}
[[Податотека:Aerial view of ruins of Vaux, France, 1918, ca. 03-1918 - ca. 11-1918 - NARA - 512862.tif|thumb|left|Воздушен поглед на урнатините на [[Vaux-devant-Damloup]], Франција, 1918]]

Контраофанзивата на сојузничките сили, позната како [[Стодневна офанзива]], започнала на [[8 август]] [[1918]] година, со [[Битка кај Амјен|Битката кај Амјен]]. Битката опфатила повеќе од 400 тенкови и 120.000 британски, [[доминион]]ални и француски војници, а до крајот на својот прв ден во германските линии бил создаден 24 километри. Бранителите прикажале значителен колапс во моралот, предизвикувајќи го самиот Лудендорф да го прогласи овој ден како „''Црн ден на германската војска''“&lt;ref&gt;{{Наведена книга|publisher=Vanwell|orig-date=1977|year=2004|title=Shock Army of the British Empire: The Canadian Corps in the Last 100 Days of the Great War|url=https://archive.org/details/shockarmyofbriti0000schr|last=Schreiber|first=Shane B|place=St. Catharines, ON|isbn=1-55125-096-9|oclc=57063659}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Rickard |2001}}&lt;ref&gt;{{Наведена книга|publisher=Pan|orig-date=1998|year=1999|title=1918: Year of Victory|last=Brown|first=Malcolm|place=London|isbn=0-330-37672-1|page=190}}&lt;/ref&gt;.Германскиот отпор се заострил, а битката била завршена на 12 август.

Наместо да ја продолжат борбата со Амјен по почетниот успех, како што било направено многупати во минатото, сојузниците го пренеле своето внимание на друго место. Сојузничките водачи сега сфатиле дека продолжувањето на нападот по отпорот е губење на животи, и подобро би било да се направи нова линија. Тие започнале да преземаат напади со цел брзо да ги искористат предностите на успешното напредување на крилата, а потоа ги прекинале кога секој напад го изгубил првичниот импулс&lt;ref name=&quot;Pitt-1962&quot;&gt;{{harvnb |Pitt |2003}}&lt;/ref&gt;.

[[Податотека:Battle of the Canal Du Nord, 27 September - 1 October 1918 CO3289.jpg|thumb|left|Канадско-шкотски одред, напредувајќи за време на Битката кај Канал ду Норд, 1918 година]]

Британските и Доминионските сили ја започнале следната фаза од кампањата со [[Битка кај Алберт|Битката кај Алберт]] на [[21 август]] {{sfn |Terraine |1963}}. Нападот бил проширен од Французите&lt;ref name=&quot;Chron-FWW&quot;&gt;{{harvnb |Gray |Argyle |1990}}&lt;/ref&gt;, а потоа и од британските сили во наредните денови. Во текот на последната недела од август, притисокот на сојузниците по фронтот на 110 километри против непријателот бил тежок и непопустлив. Соочени со овие напредоци, на [[2 септември]] германската Врховна команда издала наредби да се повлече кон линијата Хинденбург на југ. Ова било отстапено без борба{{sfn |Nicholson |1962}}. Според Лудендорф „Моравме да ја признаеме потребата ... да го повлечеме целиот фронт од Скар до Веле{{sfn |Ludendorff |1919}}.

Во септември сојузниците продолжиле да напредуваат кон линијата Хинденбург на север и во центарот. Германците продолжиле да се борат против силните активности на задните стража и започнале бројни противнапади за изгубените позиции, но само неколку со успех. Континуираните градови, села, височини и ровови продолжиле да паѓаат на сојузниците, при што само БЕФ презел 30.441 затвореник во последната седмица од септември. На 24 септември, нападот на Британците и Французите се случил на 3 километри од Сен Кентин&lt;ref name=&quot;Chron-FWW&quot;/&gt;.  Германците се повлекле на позиции долж или зад линијата Хинденбург.
[[Податотека:World War I Observation Balloon HD-SN-99-02269.JPEG|thumb|upright|Американски мајор во близина на фронтот, 1918 година]]

За речиси четири недели од борбите што започнале на 8 август, биле заробени повеќе од 100.000 германски затвореници. Од „''Црниот ден на германската армија''“, германската висока команда сфатила дека војната е изгубена и се обидела да постигне задоволителен крај. Еден ден по таа битка, Лудендорф рекол: „''Ние повеќе не можеме да ја добиеме војната, но не смееме ниту да ја изгубиме''“. На [[11 август]] тој ја понудил својата оставка како Кајзер, кој го одбил тоа и одговорил: „''Гледам дека мораме да постигнеме рамнотежа. Ние скоро ја достигнавме границата на нашите сили на отпор, војната мора да заврши''“. На 13 август во [[Спа]], Хинденбург, Лудендорф, канцеларот и министерот за надворешни работи Хинц се согласиле дека војната не може да заврши воено, и наредниот ден германскиот совет одлучил дека победата на теренот сега е најневеројатна. Австрија и Унгарија предупредиле дека би можеле да ја продолжат војната само до декември, а Лудендорф препорачал итни мировни преговори. Принцот Рупрехт го предупредил принцот Макс од Баден: „''Нашата воена ситуација се влоши толку брзо што повеќе не верувам дека можеме да ја одржиме во текот на зимата, дури е можно катастрофата да дојде претходно''“. На [[10 септември]] Хинденбург ги повикал на мировните преговори царот Карл од Австрија, а Германија апелирала до Холандија за медијација. На [[14 септември]] Австрија испратила белешка до сите воинствени страни на состанокот за мировни разговори за неутрална почва, а на 15 септември Германија направила мировна понуда за Белгија. Обете понуди за мир биле одбиени, а на [[24 септември]] Врховниот командант на армијата ги информирал водачите во [[Берлин]] дека преговорите за примирје се неизбежни.&lt;ref name=&quot;Chron-FWW&quot;/&gt;.

Конечниот напад на линијата Хинденбург започнала со офанзива на Меусе-Аргон, која започнала од француски и американски војници на 26 септември. Следната недела, соработувачките француски и американски единици победиле во Шампањ во Битката кај Блан Мон Риџ. На [[8 октомври]] линијата била прободена повторно од британските и доминионските трупи во [[Битка кај Камбре|Битката кај Камбре]]&lt;ref&gt;{{Наведена книга|series=For King and Empire: A Social History and Battlefield Tour|title=The Canadians at Cambrai and the Canal du Nord, August–September 1918|url=https://archive.org/details/canadiansatcambr0000chri|publisher=CEF Books|year=1997|last=Christie|first=Norm M|isbn=1-896979-18-1|oclc=166099767}}&lt;/ref&gt;. Германската војска морала да го скрати својот фронт и да ја искористи холандската граница како сидро за да се бори против акциите на задните стражи.

Кога [[Бугарија]] потпишала посебно примирје на 29 септември, Лудендорф, со месеци под голем стрес разбрал дека Германија повеќе не може да ја одржи успешната одбрана {{sfn |Stevenson |2004 |p=380}}{{sfn |Hull |2006 |pp=307–10}}

[[Податотека:US 64th regiment celebrate the Armistice.jpg|thumb|left |Војници на 64-от полк на САД, 7-та пешадиска дивизија, ја слават веста за примирјето, 11 ноември 1918 година.]]

Вестите за наводниот воен пораз на Германија се прошириле низ германските вооружени сили. Заканата од бунт била распространета. Адмиралот Рајнхард Шер и Лудендорф одлучиле да започнат последен обид за враќање на храброста на германската морнарица. Лудендорф одлучил да не го информира на принцот Максимилијан Баден бидејќи знаел де ка нема да добие поддршка. Многумина, одбивајќи да бидат дел од поморската офанзива, за кои верувале дека е самоубиствена, се побуниле и биле уапсени. Колапсот на Балканот значело дека Германија ќе ги загуби главните резерви на нафта и храна. Нејзините резерви биле искористени, дури и додека американските трупи постојано пристигнувале со стапка од 10.000војници на ден{{sfn |Stevenson |2004 |p=383}}. Американците обезбедиле повеќе од 80% од сојузничката нафта за време на војната, и немало недостиг од истата.{{sfn |Painter |2012 |p=25 |ps=. Over the course of the war the United States supplied more than 80&amp;nbsp;percent of Allied oil requirements, and after US entry into the war, the United States helped provide and protect tankers transporting oil to Europe. US oil resources meant that insufficient energy supplies did not hamper the Allies, as they did the Central Powers.}}.

Со воената пауза и со широко распространета загубена довербата во Кајзерот, Германија започнала со предавање. Принцот Максимилијан Баден ја презел одговорноста за новата влада како канцелар на Германија за да преговара со сојузниците. Преговорите со претседателот Вилсон започнале веднаш, со надеж дека ќе понуди подобри услови од Британците и Французите. Вилсон побарал [[уставна монархија]] и парламентарна контрола врз германската војска{{sfn |Stevenson |2004 |p=385}}. Немало отпор кога социјалдемократот Филип Шејдеман на 9 ноември ја прогласил Германија за република. Кајзерот, кралевите и другите наследни владетели биле отстранети од власта, а Вилхелм побегнал во [[егзил]] во Холандија. Кралска Германија била мртва; новата Германија е родена како [[Вајмарска Република]].{{sfn |Stevenson |2004 |loc=Chapter 17}}.

====Капитулации====
[[Податотека:NYTimes-Page1-11-11-1918.jpg|left |thumb|''[[The New York Times]]'' од 11 ноември 1918]]

Колапсот на Централните сили дошол брзо. Бугарија била прва што потпишала примирје, на [[29 септември]] [[1918]] година во [[Солун]]&lt;ref name=&quot;indiana.edu-1918&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.indiana.edu/~league/1918.htm|work=League of Nations Photo Archive|title=1918 Timeline|accessdate=20 November 2009}}&lt;/ref&gt;. На [[30 октомври]], [[Отоманското Царство]] капитулирала, потпишувајќи ја [[Договор од Мудрос|примирјето на Мудрос]]&lt;ref name=&quot;indiana.edu-1918&quot;/&gt;.

На [[24 октомври]], Италијанците започнале притисок што бргу ја повратило територијата изгубена по Битката кај Капорето. Ова кулминирало со Битката кај Виторио Венето, што го означил крајот на Австроунгарската армија како делотворна борбена сила. Офанзивата, исто така, предизвикала дезинтеграција на Царство Австроунгарија. Во текот на последната недела од октомври, декларации за независност биле направени во [[Будимпешта]], [[Прага]] и [[Загреб]]. На 29 октомври, царските власти ја запрашале [[Италија]] за примирје, но Италијанците продолжиле да напредуваат, достигнувајќи до [[Тренто]], [[Удине]] и [[Трст]]. На [[3 ноември]], Австроунгарија испратила повик за примирје. Условите, организирани по телеграфски пат со сојузничките власти во [[Париз]], биле доставени до австрискиот командант и прифатени. Примирјето со Австрија бил потпишан во Вила Џусти, во близина на [[Падова]], на 3 ноември. Австрија и Унгарија потпишале одвоени примирја по соборувањето на [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката монархија]]. Во наредните денови, Италијанската армија го окупирала [[Инсбрук]] и целиот [[Тирол]] со 20 до 22.000 војници.&lt;ref&gt;{{Наведено списание |author=Andrea Di Michele |title=Trento, Bolzano E Innsbruck: L'occupazione Militare Italiana Del Tirolo (1918-1920) |language=it |trans-title=Trento, Bolzano and Innsbruck: The Italian Military Occupation of Tyrol (1918–1920) |journal=Trento e Trieste. Percorsi degli italiani d'Austria dal '48 all'annessione |publisher=Accademia Roveretana degli Agiati |year=2014 |pages=436–437 |quote=La forza numerica del contingente italiano variò con il passare dei mesi e al suo culmine raggiunse i 20-22.000 uomini. [The numerical strength of the Italian contingent varied with the passing of months and at its peak reached 20-22,000 men.] |url=http://www.agiati.it/UploadDocs/12255_Art_20_di_michele.pdf}} ← see http://www.agiati.it/ara_context.jsp?ID_LINK=113344&amp;area=196 for metadata --&gt;&lt;/ref&gt;.

[[Податотека:Armisticetrain.jpg|thumb |upright|[[Фердинанд Фош]], втор од десно, на фотографијата надвор од кочијата во [[Компиен]], откако се согласил со примирјето што ја заврши војната таму.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.compiegne.fr/decouvrir/clairierearmistice.asp|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070827142334/http://www.compiegne.fr/decouvrir/clairierearmistice.asp|archivedate=27 August 2007|title=Clairière de l'Armistice|publisher=Ville de [[Compiègne]]|language=fr}}&lt;/ref&gt;]]

На [[11 ноември]], во 05:00 часот, примирјето со Германија било потпишано кај железничката пруга во [[Компиен]]. Во 11 часот на [[11 ноември]] [[1918]] година - „''единаесеттиот час од единаесеттиот ден од единаетиот месец''“ стапил на сила прекинот на огнот. Во текот на шест часа помеѓу потпишувањето на примирјето и неговото влегување во сила, спротивставените војски на Западниот фронт започнале да се повлекуваат од своите позиции, но борбите продолжиле низ многу области на фронтот, бидејќи командантите сакале да приграбат територија пред завршувањето на војната.

Окупацијата на [[Рајнска област|Рајнската област]] продолжило по примирјето. Окупаторските војски се состоеле од американски, белгиски, британски и француски сили.

Во ноември 1918 година, сојузниците имале доволно резерви на луѓе и материјал за да ја нападнат Германија. Сепак, во време на примирје, ниту една сојузна сила не ја преминала германската граница. Западниот фронт сѐ уште бил околу 720 километри од [[Берлин]] и војските на Кајзерот се повлекле од бојното поле во добар дел. Овие фактори му овозможиле на Хинденбург и другите високи германски водачи да ја прошират приказната дека нивните војски навистина не биле поразени. Ова резултирало со „''Легендата за удар со нож во грб''“,{{sfn |Baker |2006}}{{sfn |Chickering |2004 |pp=185–188}} според која поразот на Германија не бил поради нејзината неможност да продолжи со борбата , туку поради неуспехот на јавноста да одговори на патриотското повикување и наводното намерно саботирање на воените напори, особено од Евреите, социјалистите и болшевиците.

Сојузниците имале многу повеќе потенцијално богатство што може да го потрошат за војната. Една проценка (користејќи американски долари од 1913) е дека сојузниците потрошиле 58 милијарди долари за војната, а Централните сили само 25 милијарди долари. Меѓу сојузниците, Велика Британија потрошила 21 милијарда долари и 17 милијарди американски долари; меѓу Централните сили Германија потроши 20 милијарди долари&lt;ref&gt;Gerd Hardach, ''The First World War, 1914–1918'' (1977) p 153, using estimated made by H. Menderhausen, ''The Economics of War'' (1941) p 305&lt;/ref&gt;.

==Последици==
{{главна|Последици од Првата светска војна}}
[[Податотека:VERDUN-OSSUAIRE DE DOUAUMONT5.JPG|thumb|Француски воени гробишта во костурница Дуомон, која содржи остатоци од повеќе од 130.000 непознати војници]]

По завршувањето на војната исчезнале четири царства: Германско, Австроунгарско, Отоманско и Руско царство. Бројни нации ја вратиле својата поранешна независност, а нови биле создадени. Четири династии, заедно со нивните помошни аристократии, паднале како резултат на војната: [[Династија Романови]], [[Династија Хоенцолерн]], [[Хабсбуршка династија]] и [[Отоманска династија]]. Белгија и Србија&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -н1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 309 - 312.&lt;/ref&gt; биле сериозно оштетени, како и Франција, при што загинале 1,4 милиони војници&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm &quot;France's oldest WWI veteran dies&quot;] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20161028021340/http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7199127.stm |date=28 October 2016 }}, ''BBC News'', 20 January 2008.&lt;/ref&gt;, не сметајќи ги другите жртви. Слично биле погодени и Германија и Русија&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=yes|id=2YqjfHLyyj8C|page=273}} |first=Spencer |last=Tucker |year=2005 |title=Encyclopedia of World War I |publisher=[[ABC-CLIO]] |page= 273 |isbn= 1-85109-420-2}}&lt;/ref&gt;.

===Официјален крај на војната===

Формалната воена состојба меѓу двете страни опстојувала уште седум месеци, сè до потпишувањето на [[Версајски договор|Версајскиот договор]] со Германија на [[28 јуни]] [[1919]] година. Сенатот на Соединетите Држави не ја ратификувал спогодбата и покрај јавната поддршка за тоа&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Hastedt|first=Glenn P.|authorlink=|title=Encyclopedia of American Foreign Policy|publisher=Infobase Publishing|series=|volume=|edition=|date=2009|location=|page=483|language=|url=|doi=|id=|isbn=978-1-4381-0989-3|mr=|zbl=|jfm=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last1=Murrin|first1=John|authorlink=|last2=Johnson|first2=Paul | author2-link =|last3=McPherson|first3=James | author3-link =|last4=Gerstle|first4=Gary | author4-link =|last5=Fahs|first5=Alice | author5-link =|title=Liberty, Equality, Power: A History of the American People|publisher=Cengage Learning|series=|volume=II|edition=|date=2010|location=|page=622|language=|url=|doi=|id=|isbn=978-0-495-90383-3|mr=|zbl=|jfm=}}&lt;/ref&gt;, и формално не ја завршила својата вмешаност во војната сè додека Резолуцијата Нокс-Портер не била потпишана на [[2 јули]] [[1921]] година од страна на претседателот [[Ворен Хардинг]]&lt;ref&gt;{{наведени вести|last=Staff|title=Harding Ends War; Signs Peace Decree at Senator's Home. Thirty Persons Witness Momentous Act in Frelinghuysen Living Room at Raritan.|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=F10B13F63C5D14738DDDAA0894DF405B818EF1D3|newspaper=[[The New York Times]]|date=3 July 1921}}&lt;/ref&gt;. За Обединетото Кралство и Британското царство, војната престанала со одредбите на Законот за престанок на актуелната војна од 1918 во однос на:

* Германија на 10 јануари 1920 година. 
* Австрија на 16 јули 1920 година. 
* Бугарија на 9 август 1920 година. 
* Унгарија на 26 јули 1921 година. 
* Турција на 6 август 1924 година.

По Версајскиот договор биле потпишани договори со Австрија, Унгарија, Бугарија и Отоманското Царство. Меѓутоа, преговорите за вториот договор со Отоманското Царство биле проследени со немири, а конечниот мировен договор меѓу сојузничките сили и земјата што наскоро ќе стане [[Република Турција]] не бил потпишан до [[24 јули]] [[1923]] година во [[Лозана]].

Некои воени споменици го датираат дека крајот на војната по потпишуањето на Договорот од Версај во 1919 година, кога многу од војниците кои служеле во странство конечно се вратиле во своите матични земји; за разлика од тоа, повеќето комеморации на крајот на војната се концентрираат на примирјето од [[11 ноември]] [[1918]] година. Законски, формалните мировни договори не биле целосни, сè додека не бил потпишан последниот, Договорот од Лозана. Според неговите услови, сојузничките сили го напуштиле [[Истанбул]] на [[23 август]] [[1923]] година.

===Мировни договори и национални граници===
[[Податотека:Venizelos signing the Treaty of Sevres.jpeg|thumb|left|Грчкиот премиер Венизелос го потпишува [[Договор од Севр|договорот од Севр]]]]
По војната, [[Париска мировна конференција (1919)|Париската мировна конференција]] наметнала серија мировни договори за Централните сили, кои официјално ја завршиле војната. Версајскиот договор од 1919 година се занимавал со Германија и, врз основа на [[Четиринаесетте точки на Вилсон]], стапила на сила [[Друштво на народите|Лигата на народите]] на [[28 јуни]] [[1919]]{{sfn |Magliveras |1999 |pp=8–12}}{{sfn |Northedge |1986 |pp=35–36}}.

Централните сили морале да ја признаат одговорноста за целокупната загуба и штета на која биле подложени сојузничките влади и нивните државјани како последица на војната што им била наметната со нивната агресија. Во [[Версајски договор|договорот од Версај]], оваа изјава е под член 231, кој станал познат како клаузула за признавање на вина во војната, бидејќи мнозинството Германци се чувствувале понижени и огорчени&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first=John H.|last=Morrow|title=The Great War: An Imperial History|publisher=Routledge|location=London|year=2005|isbn=978-0-415-20440-8|name-list-style=amp|page=290}}&lt;/ref&gt;. Генерално, Германците почувствувале дека биле неправедно решени од она што го нарекле „''diktat of Versailles''“. Германскиот историчар Хаген Шулце изјавил дека договорот ја сместува Германија „''под легални санкции, лишени од воена моќ, економски уништена и политички понижена''“&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first=Hagen|last=Schulze|title=Germany: A New History|url={{google books|plainurl=y|id=B84ZaAdGbS4C|page=204}} |year=1998 |publisher=Harvard U.P. |page=204}}&lt;/ref&gt;. Белгискиот историчар Лоренс Ван Иперсел ја нагласил централната улога што ја на војната и Версајскиот договор во Германската политика во 1920-тите и 1930-тите:

&lt;blockquote&gt;Активно отфрлање на воената вина во Германија и германското незадоволство од двете репарации и континуираната сојузничка окупација на Рајнската област, направија широка ревизија на значењето и сеќавањето на проблемите во војната. „Легендата за ударот со нож во грб“ и желбата да се ревидира Версајскиот диктат, како и верувањето во меѓународна закана насочени кон елиминација на германската нација, останаа во срцето на германската политика. Дури и човек на мирот, како што е [Густав] Стремеман јавно ја отфрли германската вина. Што се однесува до Нацистите, тие мавтаа со транспаренти на домашно предавство и меѓународен заговор, во обид да ја потикнат германската нација во дух на одмазда. Како фашистичка Италија, така и Нацистичка Германија се обиде да го пренасочи споменот на војната во полза на сопствените политики.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first=Laurence Van|last=Ypersele|title=Mourning and Memory, 1919 – 45 |editor-first=John |editor-last=Horne|work=A Companion to World War I|url={{google books|plainurl=y|id=EjZHLXRKjtEC|page=584}} |year=2012 |publisher=Wiley |page=584}}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;

[[Податотека:William Orpen - The Signing of Peace in the Hall of Mirrors, Versailles.jpg|thumb|Потпишување мир во Салата на огледала, Версај, 28 јуни 1919 година]]

Во меѓувреме, новите народи ослободени од германското владеење го сметале договорот како признавање на грешките извршени врз малите нации од многу поголеми агресивни соседи&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=The Surrogate Hegemon in Polish Postcolonial Discourse Ewa Thompson, Rice University|url=http://www.owlnet.rice.edu/~ethomp/The%20Surrogate%20Hegemon.pdf|accessdate=2018-02-05|archive-date=2013-10-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20131029211408/http://www.owlnet.rice.edu/~ethomp/The%20Surrogate%20Hegemon.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Мировната конференција барала сите поразени да платат репарации за целата штета направена на цивили. Меѓутоа, поради економските тешкотии и Германија како единствена поразена сила со непроменета економија, товарот паднал во голема мера врз Германија.

[[Австроунгарија]] била поделена на неколку наследни држави, вклучувајќи ги [[Австрија]], [[Унгарија]], [[Чехословачка]] и [[Југославија]], во голема мера, но не целосно по етнички линии. [[Трансилванија]] била префрлена од Унгарија во [[Голема Романија]]. Деталите биле содржани во [[Договор од Се Жермен|договорот од Сен Жермен]] и [[Тријанонски договор|договорот од Тријанон]]. Како резултат на договорот од Тријанон, 3,3 милиони Унгарци паднале под странска власт. Иако Унгарците сочинувале 54% од населението на предвоено Кралство Унгарија, само 32% од нејзината територија била оставена во Унгарија. Помеѓу 1920 и 1924 година, 354.000 Унгарци побегнале од поранешните унгарски територии дадени на Романија, Чехословачка и Југославија&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first1=Károly|last1=Kocsis|first2=Eszter Kocsisné|last2=Hodosi|title=Ethnic Geography of the Hungarian Minorities in the Carpathian Basin|url=https://archive.org/details/ethnicgeographyo0000kocs|year=1998|isbn=978-963-7395-84-0|page=[https://archive.org/details/ethnicgeographyo0000kocs/page/19 19]|publisher=Geographical Research Institute, Research Centre and Earth Sciences }}&lt;/ref&gt;.

Руското Царство, кое се повлекло од војната во [[1917]] година по Октомвриската револуција, изгубило поголем дел од својата западна граница, бидејќи од него биле изделкани новите независни нации односно држави [[Естонија]], [[Финска]], [[Латвија]], [[Литванија]] и [[Полска]]. Романија ја презела контролата врз [[Бесарабија]] во април [[1918]] година{{sfn |Clark |1927}}.

Отоманското Царство се распаднало, и голем дел од нејзината територија [[Левант]] била доделена на разни сојузнички сили како протекторати. Турското јадро во [[Анадолија]] било реорганизирано како [[Република Турција]]. Отоманското Царство требало да се подели со [[Договор од Севр|договорот од Севр]] од 1920 година. Овој договор никогаш не бил ратификуван од страна на султанот и бил отфрлен од страна на Турското национално движење, што довело до победната [[Турска војна за независност]] и многу помалку строгиот [[Лозански договор]] од [[1923]] година.

===Национални идентитети===
[[Податотека:Map Europe 1923-mk.svg|thumb|Карта на територијални промени во Европа по Првата светска војна (од 1923 година)]]

Полска повторно станала независна држава по повеќе од еден век. [[Кралство Србија]] и нејзината династија, и земјата со најмногу жртви по глава на жител&lt;ref&gt;{{наведени вести|title=Appeals to Americans to Pray for Serbians|newspaper=[[The New York Times]]|date=27 July 1918|url=https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&amp;res=9406E4D8143EE433A25754C2A9619C946996D6CF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{наведени вести|title=Serbia Restored|newspaper=[[The New York Times]]|date=5 November 1918|url=https://query.nytimes.com/mem/archive-free/pdf?_r=1&amp;res=990CEFDC113BEE3ABC4D53DFB7678383609EDE}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=The Minor Powers During World War One&amp;nbsp;– Serbia|first=Matt|last=Simpson|publisher=firstworldwar.com|date=22 August 2009|url=http://www.firstworldwar.com/features/minorpowers_serbia.htm}}&lt;/ref&gt;, станала столбот на новата мултинационална држава, [[Кралство на Срби, Хрвати и Словенци]], подоцна преименувани во [[Кралство Југославија]]. [[Чехословачка]], која со територии од [[Кралство Бохемија]] и со делови од [[Кралство Унгарија]], станала нова држава. Русија стана [[Советски Сојуз]] и ги загуби Финска, Естонија, Литванија и Латвија, кои станаа независни држави. Отоманското Царство наскоро било заменето од [[Турција]] и неколку други земји на Блискиот Исток.
Во Британското Царство, војната започнала нови форми на [[национализам]]. Во [[Австралија]] и [[Нов Зеланд]], Битката кај Галиполе станала позната како „Крштевањето на огнот“ на тие народи. Тоа била првата голема војна во која се бореле новоформираните земји, и еден од првите пати што австралиските војници се бореле како Австралијци, а не само субјекти на британската круна. [[Денот Анзак]], во чест на австралискиот и Новозеландскиот армиски корпус, го слави овој дефинитивен момент&lt;ref&gt;{{наведени вести|url=https://query.nytimes.com/gst/abstract.html?res=9400E1DD113FE233A25755C2A9629C946796D6CF&amp;scp=12&amp;sq=New+Zealand+anzac&amp;st=p|title='ANZAC Day' in London; King, Queen, and General Birdwood at Services in Abbey|newspaper=[[The New York Times]]|date=26 April 1916}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=awmtradition&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.awm.gov.au/commemoration/anzac/anzac_tradition.asp|title=The ANZAC Day tradition|publisher=[[Australian War Memorial]]|accessdate=2 May 2008|author=Australian War Memorial|archive-date=2008-05-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20080501163212/http://www.awm.gov.au/commemoration/anzac/anzac_tradition.asp|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
По Битката кај Вими Риџ, каде што канадските сили за првпат се бореле како единствен корпус, Канаѓаните започнале да се однесуваат кон нив како нација „фалсификувана од огнот“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/vimy-ridge-e.aspx|publisher=[[Canadian War Museum]]|title=Vimy Ridge|accessdate=22 October 2008|author=Canadian War Museum}}&lt;/ref&gt;. Откако успеале на истото бојно поле да постигнат резултати, тие за првпат започнале да бидат почитувани на меѓународно ниво за сопствените достигнувања. Канада влегла во војната како Доминион на Британската Империја и останала така, иако се појавила со поголема мерка на независност&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.warmuseum.ca/cwm/exhibitions/guerre/war-impact-e.aspx|title=The War's Impact on Canada|publisher=[[Canadian War Museum]]|accessdate=22 October 2008}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{наведени вести |url=http://www.cbc.ca/canada/ottawa/story/2008/05/09/babcock-citizen.html|title=Canada's last WW1 vet gets his citizenship back|publisher=[[CBC News]]|date=9 May 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080511014947/http://www.cbc.ca/canada/ottawa/story/2008/05/09/babcock-citizen.html|archivedate=11 May 2008}}&lt;/ref&gt;. Кога Британија објавила војна во 1914 година, владите автоматски биле вклучени во војната. Владите на Канада, Австралија, Нов Зеланд и Јужна Африка биле поединечни потписници на Договорот од Версај&lt;ref&gt;[http://foundingdocs.gov.au/item-did-23.html Documenting Democracy] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20160520203624/http://foundingdocs.gov.au/item-did-23.html |date=20 May 2016 }}. Retrieved 31 March 2012&lt;/ref&gt;. 
Формирањето на современа држава [[Израел]] и корените на континуираниот израелско-палестински конфликт делумно се наоѓаат во нестабилната динамика на моќта на Блискиот Исток што произлезе од Првата светска војна{{sfn|Doughty |2005}}. Пред крајот на војната, Отоманското Царство одржувала скромно ниво на мир и стабилност низ Средниот Исток{{sfn |Hooker |1996}}. Со падот на османлиската влада започнале и првите конфликти. Политичките граници направени од победниците од Првата светска војна биле брзо наметнати, понекогаш само со површно советување со месното население. Тие продолжуваат да бидат проблематични во борбите од [[21 век]] за национален идентитет{{sfn |Kaplan |1993}}{{sfn |Salibi |1993}}. Распаѓањето на Отоманското Царство на крајот од Првата светска војна било клучно во придонесот кон современата политичка ситуација на Блискиот Исток, вклучувајќи го и Арапско-израелскиот конфликт,&lt;ref name=&quot;Evans_2005&quot;&gt;{{harvnb |Evans |2005}}&lt;/ref&gt;{{sfn |Israeli Foreign Ministry}}&lt;ref name=&quot;Gelvin_2005&quot;&gt;{{harvnb |Gelvin |2005}}&lt;/ref&gt;

===Здравствени ефекти===
[[Податотека:Transporting Ottoman injured at Sirkedji.jpg|thumb |left |Превоз на отоманските војници повредени во [[Сиркеџи]]]]

Војната имала длабоки последици врз здравјето на војниците. Од 60 милиони европски воен персонал кој бил мобилизиран од 1914 до 1918 година, 8 милиони биле убиени, 7 милиони биле трајно онеспособени, а 15 милиони биле сериозно повредени. Германија загубила 15,1% од активната машка популација, Австроунгарија загубила 17,1%, а Франција загубила 10,5%{{sfn |Kitchen |2000 |p=22}}. Во Германија, цивилните смртни случаи биле 474,000 повисоки отколку во мирни услови, што во голем дел се должи на недостигот на храна и недоволната исхранетост, што го ослабил отпорот кон болестите&lt;ref&gt;{{Наведена книга |first=N.P.|last=Howard|title=The Social and Political Consequences of the Allied Food Blockade of Germany, 1918–19|work=German History|year=1993|volume=11|issue=2|pages=161–88|url=http://libcom.org/files/blockade%20Germany_0.pdf}} table p 166, with 271,000 excess deaths in 1918 and 71,000 in the first half of 1919 while the blockade was still in effect.&lt;/ref&gt;. До крајот на војната, гладот убил околу 100.000 луѓе во Либан{{sfn |Saadi |2009}}. Помеѓу 5 и 10 милиони луѓе загинале од глад во Русија од 1921 година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.hoover.org/publications/digest/6731711.html|publisher=Hoover Institution|work=Hoover Digest|date=30 January 2007|title=Food as a Weapon|first=Bertrand M.|last=Patenaude|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080719190529/http://www.hoover.org/publications/digest/6731711.html|archivedate=19 July 2008|accessdate=14 August 2014}}&lt;/ref&gt;. До [[1922]] година, во Русија имало меѓу 4,5 милиони и 7 милиони деца бездомници, како резултат на скоро една деценија уништување од Првата светска војна, Руската граѓанска војна и последователниот глад од 1920-1922{{sfn |Ball |1996 |pp=16, 211}}. Бројни антисоветски Руси ја напуштиле земјата по револуцијата; до 1930-тите, северниот кинески град [[Харбин]] имал 100.000 Руси&lt;ref&gt;{{наведени вести|url=http://www.highbeam.com/doc/1G1-16051029.html|title=The Russians are coming (Russian influence in Harbin, Manchuria, China; economic relations)|work=The Economist (US)|date=14 January 1995|access-date=2018-02-05|archive-date=2007-05-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20070510153951/http://www.highbeam.com/doc/1G1-16051029.html|url-status=dead}} (via Highbeam.com)&lt;/ref&gt;. Илјадници луѓе емигрирале во Франција, Англија и во САД.

Болестите сешириле во хаотични воени услови. Само во [[1914]] година, епидемичниот [[тифус]], пренесен од вошки&lt;ref&gt;Ч. Џ. Вопицка, Тајне Балкана: седам година службовања у епицентру европске олује,. Београд, 2009, стр. 55 - 56.&lt;/ref&gt;, убил 200.000 во Србија{{sfn |Tschanz}}. Од 1918 до 1922 година, Русија имала околу 25 милиони инфекции и 3 милиони смртни случаи од епидемичен тифус{{sfn |Conlon}}. Во 1923 година, 13 милиони Руси имале заболено маларија, нагло зголемување од предвоените години&lt;ref&gt;{{Наведена книга |last=Taliaferro|first=William Hay|title=Medicine and the War|url={{google books|plainurl=y|id=HcOAnAINJZAC|page=65}} |year=1972 |pages=65 |publisher=Books for Libraries Press |isbn=0-8369-2629-3}}&lt;/ref&gt;. Покрај тоа, голема епидемија на грип се проширила низ целиот свет. Генерално, пандемијата на грип во 1918 година убила најмалку 50 милиони луѓе{{sfn |Knobler |2005}}&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last1=Kamps|first1=Bernd Sebastian|last2=Reyes-Terán|first2=Gustavo|title=Influenza|url=http://www.influenzareport.com/ir/overview.htm|series=Influenza Report|publisher=Flying Publisher|isbn=3-924774-51-X|accessdate=17 November 2009|archive-date=2019-10-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20191028030041/http://www.influenzareport.com/ir/overview.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Лобирањето од [[Хаим Вајцман]] и стравот дека американските Евреи ќе ги охрабрат САД да ја поддржат Германија кулминирале со британската владина [[Балфорова декларација]] од [[1917]] година, одобрувајќи создавање на еврејска држава во [[Палестина]]&lt;ref&gt;{{наведена енциклопедија |url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/50162/Balfour-Declaration|title=Balfour Declaration (United Kingdom 1917)|work=Encyclopædia Britannica}}&lt;/ref&gt; . Вкупно 1.172.000 еврејски војници работеле во сојузничките и централните сили во Првата светска војна, вклучувајќи 275.000 во Австроунгарија и 450.000 во Царска Русија.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish+Education/Compelling+Content/Jewish+History/Zionist+Institutions/JAFI+Timeline/1917-1919.htm|title=Timeline of The Jewish Agency for Israel:1917–1919|publisher=The Jewish Agency for Israel|accessdate=29 August 2013|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130520072856/http://www.jewishagency.org/JewishAgency/English/Jewish%20Education/Compelling%20Content/Jewish%20History/Zionist%20Institutions/JAFI%20Timeline/1917-1919.htm|archivedate=20 May 2013}}&lt;/ref&gt;.

Социјалните нарушувања и раширеното насилство на Руската револуција од 1917 и следната Руска граѓанска војна предизвикало повеќе од 2.000 погроми во поранешното [[Руско Царство]], главно во [[Украина]]&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/judaica/ejud_0002_0016_0_15895.html|title=Pogroms|encyclopedia=[[Encyclopaedia Judaica]]|accessdate=17 November 2009|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}&lt;/ref&gt;. Околу 60.000-200.000 цивилни Евреи биле убиени во злосторствата&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jewishvirtuallibrary.org/jsource/History/modtimeline.html|title=Jewish Modern and Contemporary Periods (ca. 1700–1917)|work=Jewish Virtual Library|accessdate=17 November 2009|publisher=American-Israeli Cooperative Enterprise}}&lt;/ref&gt;.

По Првата светска војна, [[Кралство Грција|Грција]] се борела против турските националисти предводени од [[Мустафа Кемал Ататурк]], војната што на крајот резултирала со огромна размена на население меѓу двете земји според Договорот од Лозана&lt;ref&gt;[http://www.spiegel.de/international/0,1518,451140,00.html &quot;The Diaspora Welcomes the Pope&quot;] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120604185021/http://www.spiegel.de/international/0%2C1518%2C451140%2C00.html |date= 4 June 2012 }}, ''Der Spiegel'' Online. 28 November 2006.&lt;/ref&gt;. Според различни извори&lt;ref&gt;[[R. J. Rummel]], &quot;The Holocaust in Comparative and Historical Perspective&quot;, 1998, ''Idea Journal of Social Issues'', Vol.3 no.2&lt;/ref&gt;, неколку стотици илјади Грци загинале во овој период, што било поврзано со грчкиот геноцид&lt;ref&gt;{{наведени вести |url=https://www.nytimes.com/2000/09/17/nyregion/a-few-words-in-greek-tell-of-a-homeland-lost.html|first=Chris|last=Hedges|title=A Few Words in Greek Tell of a Homeland Lost|work=The New York Times|date=17 September 2000}}&lt;/ref&gt;.

==Воени злосторства==
===Инциденти во Баралон===
{{главна|Инцидентот Баралонг }}
[[Податотека:HMS Baralong.jpg|thumb|ХМС ''Баралонг''.]]

На 19 август 1915 година, германската подморница У-27 била потонета од британскиот Q-брод ''HMS Baralong''. Сите преживеани Германци, по кратко време биле погубени од екипажот на Баралонг по наредба на поручникот Годфри Херберт, капетанот на бродот. Погубувањето било објавено во медиумите од страна на американски државјани на британски товарен брод натоварен со воени резерви, што го запреле У-27 само неколку минути пред инцидентот&lt;ref&gt;Halpern, Paul G. (1994). A Naval History of World War I. Routledge, p. 301; {{ISBN|1-85728-498-4}}&lt;/ref&gt;.

=== Хемиско оружје===
{{главна|Хемиско оружје во Првата светска војна}}
[[Податотека:French soldiers making a gas and flame attack on German trenches in Flanders. Belgium., ca. 1900 - 1982 - NARA - 530722.tif|thumb|left|Француски војници испуштиле гас и пламен на германските ровови во Фландрија]]

Првата успешна употреба на отровен гас како оружје во војна се случила за време на Втората битка кај Ипре (22 април - 25 мај 1915). Гас наскоро се користел од страна на сите поголеми воинствени војници во текот на војната. Се проценува дека употребата на хемиско оружје од двете страни во текот на војната предизвикало 1,3 милиони жртви. На пример, Британците имале над 180.000 жртви на хемиско оружје за време на војната, а до една третина од американските жртви биле предизвикани од нив. Руската армија, наводно, претрпела околу 500.000 жртви на хемиско оружје во Првата светска војна&lt;ref&gt;Schneider, Barry R. (28 February 1999). Future War and Counterproliferation: US Military Responses to NBC. Praeger, p. 84; {{ISBN|0-275-96278-4}}&lt;/ref&gt; Употребата на хемиско оружје во војувањето е во директна повреда на Хашката декларација од 1899 година, со која се забранува нивна употреба&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=y|id=hEH7KcpN-OcC|page=34}} |title=The Anatomy of the Nuremberg Trials: A Personal Memoir |first=Telford |last=Taylor |date=1 November 1993 |publisher=[[Little, Brown and Company]] |isbn=0-316-83400-9 |accessdate=20 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url={{google books|plainurl=y|id=0PYx0j3wRvAC|page=7}} |title=Cornerstones of Security: Arms Control Treaties in the Nuclear Era |first1=Thomas |last1=Graham |first2=Damien J. |last2=Lavera |date=May 2003 |pages=7–9 |publisher=[[University of Washington Press]] |isbn=0-295-98296-9 |accessdate=5 July 2013}}&lt;/ref&gt;.

Употребата на отровниот гас не бил ограничен само на војниците. Цивилите биле изложени на ризик од гасовите, бидејќи ветровите ги ширеле отровните гасови низ нивните градови и ретко добивале предупредувања за потенцијална опасност. Во прилог на отсутни системи за предупредување, цивилите често немале пристап до ефективни гасни маски. Околу 100.000-260.000 цивилни жртви починале од хемиско оружје за време на конфликтот, а десетици илјади (заедно со воениот персонал) починале од лузни на белите дробови, оштетување на кожата и слично во годините по завршувањето на конфликтот. Многу команданти од двете страни знаеле дека таквото оружје ќе предизвика голема штета за цивилите, но сепак продолжиле да ги користат. Британскиот полицаец Сер Даглас Хаиг во својот дневник запишал: „Моите службеници и јас бевме свесни дека таквото оружје ќе им наштети на жените и децата што живеат во околните градови, бидејќи силните ветришта беа вообичаени на бојното поле. Сепак, бидејќи оружјето требаше да биде насочено против непријателот, никој од нас воопшто не беше загрижен“&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=The Poisonous Cloud: Chemical Warfare in the First World War|first=L. F.|last=Haber|date=20 February 1986|pages=106–108|publisher=Clarendon Press|isbn=0-19-858142-4}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Dew of Death: The Story of Lewisite, America's World War I Weapon of Mass destruction|url=https://archive.org/details/dewofdeathstoryo0000vile|first=Joel A.|last=Vilensky|date=20 February 1986|pages=[https://archive.org/details/dewofdeathstoryo0000vile/page/78 78]–80|publisher=[[Indiana University Press]]|isbn=0-253-34612-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Handbook of Chemical and Biological Warfare Agents, Second Edition|first=D. Hank|last=Ellison|date=24 August 2007|pages=567–570|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-0-8493-1434-6}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=War Made New: Weapons, Warriors, and the Making of the Modern World|url=https://archive.org/details/warmadenewweapon0000boot|first=Max|last=Boot|date=16 August 2007|pages=[https://archive.org/details/warmadenewweapon0000boot/page/245 245]–250|publisher=Gotham|isbn=978-1-59240-315-8}}&lt;/ref&gt;.

=== Геноцид и етничко чистење ===
{{главна|Ерменски геноцид|Асирски геноцид|Геноцид на понтиските Грци|Негирање на геноцид}}
[[Податотека:Morgenthau336.jpg|thumb|Ерменци убиени за време на ерменскиот геноцид. Сликата е земена од „Приказната на амбасадорот Моргентау“, објавена во 1918 година.&lt;ref&gt;{{Наведена книга |author=Henry Morgenthau |title=Ambassador Mogenthau's story |publisher=Brigham Young University |url=http://net.lib.byu.edu/~rdh7/wwi/comment/morgenthau/Morgen25.htm |year=1918 |department=XXV: Talaat Tells Why He &quot;Deports&quot; the Armenians}}&lt;/ref&gt;]]
[[Податотека:Hromadná poprava srbského obyvatelstva.jpg|thumb|Австроунгарски војници погубуваат мажи и жени во Србија, 1916 година &lt;ref&gt;{{Наведена книга|last1=Honzík|first1=Miroslav|last2=Honzíková|first2=Hana|title=1914/1918, Léta zkázy a naděje|year=1984|publisher=Panorama|location=Czech Republic}}&lt;/ref&gt;]]

Етничкото чистење на ерменското население на Отоманското Царство, вклучувајќи ги и масовните депортации и погубувања, во последните години на Отоманското Царство се смета за геноцид&lt;ref name=&quot;IAGSletter&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071006024502/http://www.genocidewatch.org/TurkishPMIAGSOpenLetterreArmenia6-13-05.htm|archivedate=6 October 2007|author=[[International Association of Genocide Scholars]]|title=Open Letter to the Prime Minister of Turkey Recep Tayyip Erdoğan|date=13 June 2005|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Османлиите извршиле организирани и систематски масакри на ерменското население на почетокот на војната и портретирале намерно провоцирани акти на ерменски отпор како бунтови за оправдување на понатамошно истребување&lt;ref name=leverkun&gt;{{Наведена книга|last=Vartparonian|first=Paul Leverkuehn|others=translated by Alasdair Lean; with a preface by Jorge and a historical introduction by Hilmar|title=A German officer during the Armenian genocide: a biography of Max von Scheubner-Richter|year=2008|publisher=Taderon Press for the Gomidas Institute|location=London|isbn=978-1-903656-81-5|url=https://books.google.com/books?id=_hItAQAAIAAJ|author2=Kaiser}}&lt;/ref&gt;. Во почетокот на 1915 година, голем број [[Ерменци]] доброволно се пријавиле за влез во руските сили, а османлиската влада го искористила ова како изговор за издавање на Законот за депортирање, со кој се дозволила депортација на Ерменците од источните провинции на Сирија помеѓу 1915 и 1918 година. Ерменците биле намерно однесени во смрт, а голем број биле нападнати од отомански разбојници{{sfn |Ferguson |2006 |p=177}}. Иако точниот број на смртни случаи е непознат, Меѓународната асоцијација на научници за геноцид проценува 1,5 милиони&lt;ref name=&quot;IAGSletter&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.genocidescholars.org/sites/default/files/document%09%5Bcurrent-page%3A1%5D/documents/US%20Congress_%20Armenian%20Resolution.pdf|title=International Association Of Genocide Scholars|accessdate=12 March 2013|archive-date=2013-02-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20130226033839/http://www.genocidescholars.org/sites/default/files/document%09%5Bcurrent-page%3A1%5D/documents/US%20Congress_%20Armenian%20Resolution.pdf}}&lt;/ref&gt;. Владата на Турција постојано го негирала геноцидот, тврдејќи дека оние што умреле биле жртви на меѓуетнички борби, глад или болести за време на Првата светска војна; овие тврдења се отфрлени од страна на повеќето историчари{{sfn |Fromkin |1989 |pp=212–215}}. Другите етнички групи биле слично нападнати од Отоманското Царство во овој период, вклучувајќи ги Асирците и Грците, а некои научници сметаат дека тие настани се дел од истата политика на истребување&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=International Association of Genocide Scholars|url=http://www.genocidescholars.org/images/Resolution_on_genocides_committed_by_the_Ottoman_Empire.pdf|archiveurl=https://web.archive.org/web/20080422005726/http://genocidescholars.org/images/Resolution_on_genocides_committed_by_the_Ottoman_Empire.pdf|archivedate=22 April 2008|url-status=dead|title=Resolution on genocides committed by the Ottoman empire}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга |last=Gaunt |first=David |url={{google books|plainurl=y|id=4mug9LrpLKcC}} |title=Massacres, Resistance, Protectors: Muslim-Christian Relations in Eastern Anatolia during World War I |location=Piscataway, New Jersey |publisher=Gorgias Press |year=2006 }}{{Мртва_врска|date=January 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведено списание |doi=10.1080/14623520801950820|last1=Schaller|first1=Dominik J|last2=Zimmerer|first2=Jürgen|year=2008|title=Late Ottoman genocides: the dissolution of the Ottoman Empire and Young Turkish population and extermination policies&amp;nbsp;– introduction|journal=Journal of Genocide Research|volume=10|issue=1|pages=7–14| issn=1462-3528}}&lt;/ref&gt;.

==Технологија==
===Воено оружје===
[[Податотека:Tanks on parade in London at the end of World War I, 1918 (3056450509).jpg|thumb|left|Тенкови на парадата во Лондон по крајот на војната]]
Првата светска војна започна како судир на технологијата од [[XX век]] и тактиката од [[19 век]], со неизбежно големи последователни жртви. Меѓутоа, до крајот на [[1917]] година, главните војски, кои тогаш броеле милиони луѓе, се модернизирале и користеле телефонска, безжична комуникација{{sfn |Hartcup |1988 |p=154}}, оклопни возила, тенкови{{sfn |Hartcup |1988 |pp=82–86}}, и авиони. Пешадиските реформи биле реорганизирани, така што 100-те компании повеќе не биле главната единица на маневрирање. Наместо тоа, биле фаворизирани екипи од 10 или повеќе мажи, под команда на помлад подофицер.

Артилеријата, исто така, доживеала револуција. Во [[1914]] година, топовите биле позиционирани во линијата на фронтот и пукале директно на нивните цели. До [[1917]] година, индиректното оружје како и минофрлачи и митралези било вообичаено, користејќи нови техники за откривање и движење, особено авиони и често се занемарувале теренските телефони&lt;ref&gt;Sterling, Christopher H.; Military Communications: From Ancient Times to the 21st Century (2008). Santa Barbara: ABC-CLIO. {{ISBN|978-1-85109-732-6}} p. 444.&lt;/ref&gt;. [[Контрабатирање|Контрабатираните]] мисии станале вообичаени, и често помагале во откривање на звук за лоцирање на непријателските позиции.

[[Податотека:Austin21.jpg|thumb|right|Руски оклопни возила, 1919 година]]

Германија била далеку понапред од сојузниците во т.н. стрелба од скриена позиција. Германската армија употребувала хаубици од 150 мм и 210 мм во [[1914]] година, кога типичните француски и британски биле само 75 мм и 105 мм. Британците имале хаубици од 152 мм, но истите биле премногу тешки за па морало да се влечат на теренот. Германците, исто така, поседувале тенкови од 305 м м и 420 мм,, кои биле идеално прилагодени за војување{{sfn |Mosier |2001 |pp=42–48}}&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Jager|first=Herbert|title=German Artillery of World War One|publisher=Crowood Press|date=2001|pages=224|isbn=978-1861264039}}&lt;/ref&gt;.

[[Податотека:38cmBttrPommern.jpg|thumb|right|„Ланге Макс“, најголемиот тенк во светот во 1917 година]]

Во [[1917]] година, на [[27 јуни]], [[Германци]]те го користеле својот најголем тенк на светот, со прекар „''Ланге Макс''“, кој бил во можност да пука до 50 километри.

Голем дел од борбата вклучувала војна од рововите, во која стотици често загинале. Многу од најсмртоносните битки во историјата се случиле за време на Првата светска војна. Таквите битки ги вклучуваат битките кај [[Битка кај Пашендал|Пашендал]], [[Прва битка кај Марна|Марна]], [[Битка кај Камбре|Камбре]], [[Битка на Сома|Сома]], [[Верденска битка|Верден]] и [[Галиполска операција|Галиполе]]. Германците користеле [[Хабер-Бошов процес]] за да ги снабдат своите сили со барут и покрај блокадата од британската морнарица{{sfn |Hartcup |1988}}. Артилеријата била одговорна за најголемиот број жртви {{sfn |Raudzens |1990 |p=421}} и потрошила огромни количества експлозиви. Големиот број повреди на главата биле предизвикани од експлодирачки гранати, кои ги принудиле на завојуваните страни да го развијат современиот челичен шлем, предводен од [[Французи]]те.

Широката употреба на хемиското воено оружје било голема одлика на конфликтот. Користените гасови вклучиле [[хлор]], [[иперит]] и [[фозген]]. Неколку жртви на војната биле предизвикани од употребата на гасот{{sfn |Raudzens |1990}}, бидејќи брзо се создале ефективни контрамерки за гасните напади, преку употреба на гас-маски. Употребата на хемиско оружје и стратешки бомбардирања од мал обем биле забранети од Хашките конвенции од [[1899]] и [[1907]] година, но и двете конфенции се покажале дека поседуваат ограничени ефекти{{sfn |Heller |1984}}, иако ја имале подржката од јавноста&lt;ref&gt;Postwar pulp novels on future &quot;gas wars&quot; included Reginald Glossop's 1932 novel ''Ghastly Dew'' and Neil Bell's 1931 novel ''The Gas War of 1940''.&lt;/ref&gt;.

Најмоќното копнено оружје било железничкиот топ со тежина од десетина тони&lt;ref&gt;{{YouTube|Hl4jJJ9b9MA|&quot;Heavy Railroad Artillery&quot;}}&lt;/ref&gt;. [[Германци]]те го нарекле [[Дебела Берта]]. Германија го развил [[Париски топ|Парискиот топ]], кој можел да го бомбардира [[Париз]] од над 100 километри.

[[Податотека:Vickers machine gun in the Battle of Passchendaele - September 1917.jpg|thumb |Британскиот [[Викерс]], 1917 година]]

Ровови, митралези, воздухопловна извидувања, бодликава жица и современа артилерија со фрагментациони гранати помагале во борбите за време на Првата светска војна. Британците и Французите постојано барале решение во создавањето на тенкови. Првите британски тенкови биле користени за време на [[Битка на Сома|Битката кај Сома]] на [[15 септември]] [[1916]] година. Механичката веродостојност била проблем, но експериментот се покажал како достоен. Во текот на една година, Британците ги напаѓале стотиците тенкови и го покажале својот потенцијал за време на [[Битка кај Камбре|Битката кај Камбре]] во ноември [[1917]] година, со раскинување на линијата на Хинденбург, додека комбинираните тимови заробиле 8.000 непријателски војници. Во меѓувреме, Французите ги претставиле првите тенкови со вртечка школка, [[Рено FT-17]], кој станал решавачки инструмент за победата. Конфликтот исто така го видел и воведувањето на автоматско оружје, како што биле митралезот Луис, автоматската пушка [[M1918 BAR]] и MP 18.

Друго ново оружје кое било употребувано бил [[пламенофрлач]], за првпат користено од германската војска, а подоцна и од други сили. Иако не е од висока тактичка вредност, пламенофрлачот било моќно, деморализирачко оружје кое предизвикало терор на бојното поле.

Преносните железници биле развиени за да обезбедат огромни количества храна, вода и муниција потребни за поддршка на голем број војници во областите каде што биле уништени транспортни системи. Моторите со внатрешно согорување и подобрените системи за влечење за автомобили и камиони на крајот ги претвориле железните јажиња како застарени.

===Области земени во големи напади===

На Западниот фронт ниту една страна не постигнала импресивни придобивки во првите три години од војната со нападите во [[Верденска битка|Верден]], [[Битка на Сома|Сома]], [[Битка кај Пашендал|Пашендал]] и [[Битка кај Камбре|Камбре]] - освен исклучок била т.н. [[Офанзива на Невил]]. Во [[1918]] година Германците ги пресекле линиите на одбраната во три големи напади: [[Операција Михаил]], Лис, и на [[Трета битка кај Ени|Третата битка кај Ени]], каде ја покажале моќта на своите нови тактики. Сојузниците возвратиле во [[Соасон]], што им покажало на Германците дека тие мора да се вратат во одбраната и во [[Амјен]]. Тенковите одиграле значајна улога во двата напади, како што имало и претходната година во Камбре.

Области земени во големи напади на Истокот биле поголеми. Германците се справиле добро во [[Прва битка кај Мазурските езера|Првата битка кај Мазурските езера]] принудувајќи ја подоцна Русија на мир. Австроунгарците и Германците се сојузиле за големиот успех во [[Офанзива Горлице-Тарнув]], предизвикувајќи Русите да ја напуштат Полска и да се повлечат. Во серија напади заедно со Бугарите ја окупирале Србија, Албанија, Црна Гора и поголемиот дел од Романија. Постигнувањата на сојузниците ги довело подоцна во [[Палестина]], во [[Македонија]] и во [[Виторио Венето]].

Областа окупирана на исток од страна на Централните сили на [[11 ноември]] [[1918]] година изнесувала 1.042.600 км&lt;s&gt;2&lt;/s&gt;, приближно со големина на [[Колумбија]].

===Поморски сили===

Германија распоредила У-бродови (подморници) по почетокот на војната. Наизменично помеѓу ограничената и неограничената подморска војна во Атлантикот, Царската Германска Морнарица имала план да ги лиши Британските Острови од витални резерви. Повеќето од нив биле заборавени во меѓувоениот период, додека [[Втората светска војна]] ја оживеала повторно нивната потреба&lt;ref&gt;Lawrence Sondhaus, ''The Great War at Sea: A Naval History of the First World War'' (2014).&lt;/ref&gt;.

===Авијација===
[[Податотека:Sopwith F-1 Camel.jpg|thumb|left|[[RAF]] [[Sopwith Camel]]. In April 1917, the average life expectancy of a British pilot on the Western Front was 93 flying hours.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|first1=Eric|last1=Lawson|first2=Jane|last2=Lawson|year=2002|url={{google books|plainurl=y|id=9PGHckhHiX0C}}pg=PT123 |title=The First Air Campaign: August 1914– November 1918 |publisher=Da Capo Press |page=123 |isbn= 0-306-81213-4}}&lt;/ref&gt;]]

Авиони со постојани крила за првпат биле употребени воено од [[Италијанци]]те во [[Либија]] на [[23 октомври]] [[1911]] година за време на [[Османлиско-италијанска војна|Италијанско-турската војна]] за извидување, но наскоро биле направени авиони за фрлање бомби и за фотографирање од воздухот следната година. До [[1914]] година, нивната воена корист била очигледна. Тие првично биле користени за извидување. За да ги соборат непријателските авиони, биле развиени против-авионски топови и борбени авиони. Биле создадени и стратешки бомбардери, главно од Германците и Британците, иако првите ги користеле и [[Цепелин]]ите&lt;ref name=&quot;Cross 1991&quot;&gt;{{harvnb |Cross |1991}}&lt;/ref&gt;. Кон крајот на конфликтот, за првпат биле користени носачи на авиони, со ''[[HMS Furious]]''{{sfn |Cross |1991 |pp=56–57}}.

Балони за набљудување со пилоти, биле користени како стационарни извидни платформи, пријавувајќи ги непријателските движења и насочувајќи ја  артилеријата. Балоните најчесто имале екипа од двајца војници, опремени со падобрани{{sfn |Winter |1983}}. Во тоа време, падобраните биле премногу тешки за да ги користат пилотите на авиони, а помалите верзии не биле развиени до крајот на војната.

==Економски ефекти==

Еден од најдраматичните ефекти од војната било проширувањето на владините овластувања и одговорности во Британија, Франција, САД и Доминионите на Британската Империја. За да ја искористат целата моќ на нивните општества, владите создале нови министерства и овластувања. Нови даноци биле наметнати и донесени закони, сите дизајнирани да ги зајакнат воените напори и многумина траат до ден-денес. На сличен начин, војната ги заострила способностите на некои поранешни големи и бирократизирани влади, како што се Австроунгарија и Германија.

Бруто-домашниот производ (БДП) се зголемил за три сојузници (Велика Британија, Италија и САД), но се намалил во Франција и Русија, во неутрална Холандија и во трите главни Централни сили. Намалувањето во БДП во Австрија, Русија, Франција и Отоманското Царство се движело меѓу 30 и 40 отсто. На пример, во Австрија, повеќето свињи биле заклани, така што на крајот на војната немало месо.

Во сите нации, владиниот удел во БДП се зголемил, надминувајќи 50% во Германија и Франција и речиси достигнал ниво во Британија. За да плати на САД, Британија наплатила големи инвестиции во американските железници, а потоа започнала да позајмува многу на [[Вол Стрит]]. Претседателот Вилсон бил на работ да ги прекине кредитите кон крајот на 1916 година, но дозволил големо зголемување на позајмиците на САД на Сојузниците. По 1919 година, САД побарале отплата на овие заеми. Отплатата, делумно, била финансирана од германските репарации, кои, пак, биле поддржани од американските заеми за Германија. Овој кружен систем се распаднал во 1931 година и некои кредити никогаш не биле вратени. Велика Британија сè уште им должи на САД 4,4 милијарди, долг од Првата светска војна во 1934 година. Последната рата конечно била платена во 2015 година&lt;ref&gt;{{cite web | url=https://www.express.co.uk/news/uk/562830/First-World-War-debt-paid-off | title=Britain FINALLY pays off last of First World War debt as George Osborn | date=2015-03-09 }}&lt;/ref&gt;.

Макро и микро-економските последици биле пренесени од војната. Семејствата биле променети со заминувањето на многу мажи. Со смртта или отсуството на примарниот примач на плата, жените биле принудени да влезат во работна сила. Во исто време, индустријата требало да ги замени изгубените работници испратени во војна. Ова помогнало во борбата за правата на глас за жените&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Noakes|first=Lucy|title=Women in the British Army: War and the Gentle Sex, 1907–1948|year=2006|publisher=Routledge|location=Abingdon, England|isbn=0-415-39056-7|page=48}}&lt;/ref&gt;.

Првата светска војна дополнително ја зголемила родовата нерамнотежа, додавајќи го феноменот на вишок од жени. Смртта на скоро еден милион мажи за време на војната во Британија го зголемил родовиот јаз за речиси еден милион: од 670.000 до 1.700.000. Бројот на невенчани жени кои барале економски средства драматично се зголемил. Покрај тоа, демобилизацијата и економскиот пад по војната предизвикало голема невработеност. Војната го зголемило женското вработување.

Во Британија, рационализацијата конечно била наметната во почетокот на [[1918]] година, ограничена на месо, шеќер и масти (путер и маргарин), но не и леб. Новиот систем функционирал беспрекорно. Од 1914 до 1918 година, членството на синдикатите двојно се зголемило, од малку над четири милиони до нешто повеќе од осум милиони.

Велика Британија се свртела кон нејзините колонии за помош во добивање на суштински воени материјали чија понуда од традиционални извори станало тешко. Геолозите како [[Алберт Ернест Китсон]] биле повикани да пронајдат нови ресурси на скапоцени минерали во африканските колонии. Китсон открил важни нови депозити на манган, кои се користеле во производството на муниција, во Голд Коуст{{sfn |Green |1938 |pp=CXXVI}}.

Според членот 231 од Версајскиот договор (т.н. ''клаузула за воена вина'') , Германија ја прифатила одговорноста за сета загуба и штета на која биле подложени сојузничките и асоцираните влади и нивните државјани како последица на војната&lt;ref&gt;{{Наведена книга|author=Anton Kaes et al., eds.|title=The Weimar Republic Sourcebook|url=https://books.google.com/books?id=J4A1gt4-VCsC&amp;pg=PA8|year=1994|publisher=University of California Press|page=8|isbn=978-0-520-90960-1 }}&lt;/ref&gt;. Со тоа била формулирано правна основа за репарации, а слична клаузула била вметната во договорите со Австрија и Унгарија. Сепак, ниту еден од нив не го толкувал тоа како признавање на воена вина&lt;ref&gt;Marls, The Myths of Reparations, pp.&amp;nbsp;231–2&lt;/ref&gt;. Во 1921 година вкупната сума за репарација била 132 милијарди златни знаци, меѓутоа, експертите од сојузниците знаеле дека Германија не може да ја плати оваа сума, поради кое била поделена на три категории&lt;ref name=Marks237&gt;Marks, p. 237&lt;/ref&gt;.

Оваа бројка можело да се плати во готово или во натура (јаглен, дрво, хемиски бои, итн. Кон 1929 година започнала Големата депресија, предизвикувајќи политички хаос низ целиот свет&lt;ref&gt;''World War One: A Short History'' By Norman Stone&lt;/ref&gt;. Во 1932 година, меѓународната заедница ја суспендирала исплатата на репарациите, со што Германија само платила еквивалент на 20.598 милијарди во репарации&lt;ref&gt;Marks, p. 233&lt;/ref&gt;. Со подемот на [[Адолф Хитлер]], сите обврзници и заеми што биле издадени во текот на 1920-тите и почетокот на 1930-тите биле откажани. Така, по [[Втората светска војна]], на конференцијата во Лондон во [[1953]] година, Германија се согласила да продолжи со исплатата на позајмените пари. На [[3 октомври]] [[2010]] година, Германија го направила последното плаќање на овие обврзници{{efn|World War I officially ended when Germany paid off the final amount of reparations imposed on it by the Allies.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=First World War officially ends|url=http://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/europe/germany/8029948/First-World-War-officially-ends.html|work=The Telegraph|accessdate=15 March 2017|quote=The final payment of £59.5 million, writes off the crippling debt that was the price for one world war and laid the foundations for another.|first=Allan|last=Hall|date=28 September 2010|location=Berlin}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{наведени вести|url=http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2023140,00.html|title=Why Did World War I Just End?|last1=Suddath|first1=Claire|date=4 October 2010|work=Time|accessdate=1 July 2013|quote=World War I ended over the weekend. Germany made its final reparations-related payment for the Great War on Oct. 3, nearly 92 years after the country's defeat by the Allies.|archive-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817090503/http://www.time.com/time/world/article/0,8599,2023140,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{наведени вести|url=http://news.blogs.cnn.com/2010/09/30/world-war-i-to-finally-end-this-weekend/|title=World War I to finally end for Germany this weekend|date=30 September 2010|work=CNN|accessdate=15 March 2017|quote=Germany and the Allies can call it even on World War I this weekend.|archive-date=2017-03-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170316204156/http://news.blogs.cnn.com/2010/09/30/world-war-i-to-finally-end-this-weekend/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2010/12/26/opinion/26macmillan.html|title=Ending the War to End All Wars|date=25 December 2010|work=The New York Times |accessdate=15 March 2017|quote=NOT many people noticed at the time, but World War I ended this year.|first=Margaret|last=MacMillan}}&lt;/ref&gt;}}. [I]

==Војнички искуства==

Британските војници на војната првично биле волонтери, но повеќето подоцна биле регрутирани во служба. Преживеаните ветерани, враќајќи се дома, честопати откриле дека можат да разговараат за нивните искуства само меѓу себе. Групирајќи се заедно, тие формирале „здруженија на ветерани“ или „Легиони“. Мал број лични искуства на американски ветерани се собрани од страна на [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://memory.loc.gov/diglib/vhp/search?query=&amp;field=all&amp;war=worldwari|title=Search Results (+(war:&quot;worldwari&quot;)) : Veterans History Project |publisher=American Folklife Center, Library of Congress |access-date=23 May 2017}}&lt;/ref&gt;.

===Затвореници===
[[Податотека:German prisoners in a French prison camp. French Pictorial Service., 1917 - 1919 - NARA - 533724.tif|thumb|left |Германски затвореници цо Француски камп]]
Околу осум милиони луѓе се предале или биле задржани во логорите за време на војната. Сите нации ветиле дека ќе ги следат Хашките конвенции за фер третман на воените заробеници, а стапката на преживување за воени заробеници била генерално многу повисока од онаа на борците на фронтот{{sfn |Phillimore |Bellot |1919 |pp=4–64}}. Поединечните предавања биле невообичаени, а големи единици обично се предавале масовно. Во опсадата на Мобеж се предале околу 40.000 француски војници, во Битката за Галиција Русите заробиле околу 100.000 до 120.000 австриски заробеници, во нападот на Брусилов околу 325.000 до 417.000 [[Германци]], а [[Австријци]]те им се предале на Русите, а во Битката кај Таненберг се предале 92.000 Руси. Кога осамениот гарнизон на [[Каунас]] се предал во [[1915]] година, околу 20.000 [[Руси]] станале затвореници, во битката во близина на [[Пшасниш]] (февруари-март 1915) 14.000 [[Германци]] им се предале на [[Руси]]те, а во [[Прва битка кај Марна|Првата битка кај Марна]] околу 12.000 Германци им се предале на сојузниците. 25-31% од руските загуби (како дел од заробените, повредените или убиените) имале затворенички статус, додека за Австроунгарија 32%, за Италија 26%, за Франција 12%, за Германија 9%; за Велика Британија 7%. Затворениците од сојузничките војски изнесувале околу 1,4 милиони (не вклучувајќи ја и Русија, која изгубила 2,5-3,5 милиони луѓе како затвореници). Од Централните сили околу 3,3 милиони луѓе станале затвореници, а повеќето од ним им се предале на Русите{{sfn |Ferguson |1999 |pp=368–9}}. Германија имала 2,5 милиони затвореници; Русија 2,2-2,9 милиони; додека Британија и Франција држеле околу 720.000. Повеќето биле заробени непосредно пред примирјето. САД имале 48.000. Најопасниот момент бил чинот на предавање, кога понекогаш биле истребувани беспомошни војници{{sfn |Blair |2005}}{{sfn |Cook |2006 |pp=637–665}}. Откако затворениците пристигнувале до логорите, условите, воопшто, биле задоволителни (и многу подобро отколку во [[Втората светска војна]]), благодарение на напорите на Меѓународниот црвен крст и инспекциите од страна на неутралните нации. Сепак, условите биле страшни во Русија: гладувањето било вообичаено за затворениците и цивилите. Околу 15-20% од затворениците во Русија починале, а во затворите на Централните сили, 8% биле Руси.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://profismart.ru/web/bookreader-115250-24.php|archive-url=https://archive.today/20130417092302/http://profismart.ru/web/bookreader-115250-24.php|url-status=dead|archive-date=17 April 2013|title=Максим Оськин – Неизвестные трагедии Первой мировой Пленные Дезертиры Беженцы – стр 24 – Читаем онлайн|publisher=Profismart.ru|accessdate=13 March 2013}}&lt;/ref&gt;. Во Германија, храната била ретка, но починале само 5% {{sfn |Speed |1990}}{{sfn |Ferguson |1999 |loc=Chapter 13}}{{sfn |Morton |1992}}.

[[Податотека:1stGazaBritishPrisoners00118v.jpg|thumb|Британски затвореници чувани од османлиските сили по Првата битка за Газа во 1917 година.]]

Османлиското Царство често лошо ги третирала војниците{{sfn |Bass |2002 |p=107}}. Околу 11.800 војници на Британското Царство, повеќето од нив [[Индијци]], станале затвореници по опсадата на Кут во [[Месопотамија]] во април 1916 година. Од нив, 4.250 загинале во заробеништво&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=British National Archives|title=The Mesopotamia campaign|url=http://www.nationalarchives.gov.uk/pathways/firstworldwar/battles/mesopotamia.htm|accessdate=10 March 2007}}&lt;/ref&gt;. Иако многумина биле во лоша состојба кога биле заробени, отоманските офицери ги принудувале да поминат 1100 километри во [[Анадолија]]. Преживеаните рекле: „Бевме пренмесуваи како ѕверови, да се откажевме значеше да умреме“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.awm.gov.au/stolenyears/ww1/turkey/story2.asp|publisher=Australian War Memorial|work=Stolen Years: Australian Prisoners of War|title=Prisoners of Turkey: Men of Kut ''Driven along like beasts''|accessdate=10 December 2008|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090108200459/http://www.awm.gov.au/stolenyears/ww1/turkey/story2.asp|archivedate=8 January 2009}}&lt;/ref&gt;. Преживеаните откако пристигнале, биле принудени да ја изградат железничка пруга низ [[Таур]].

Во Србија, по битките во [[1914]] година, со кои австроунгарската војска била одбиена, останале над 70.000 заробеници од кои околу 20 000 биле со словенско потекло. Во епидемија на тифус што ја зафатила Србија поради ужасни последици на војната починале над 33 000 заробеници. Заробеници имале подобри услови за живеење од населението, за што сведочат членовите на европски комисии што набљудувале однос кон воените заробеници.
Во Австроунгарија и Германија во 1917 година се наоѓале околу 127 500 заробени и 79 000 интернирани лица од територија на тогашната Србија. Истата година на територијата на Бугарија имало 32 000 заробеници и 100 000 интернирани српски цивили. 
На крајот на [[1917]]број година број на интернирани и затвореници изнесувал 341 500 лица.&lt;ref&gt;Мира Радојевиќ, Љубодраг Димиќ, Србија у Великом рати 1914 -1918, Слово љубве - Буквибукс, Скопје, 2018, стр. 294 - 295.&lt;/ref&gt;

Во Русија, кога затворениците од чешката легија на австроунгарската војска биле ослободени во 1917 година, истите тие повторно се вооружиле и кратко станале воени сили за време на Руската граѓанска војна.

Додека сојузничките затвореници од Централните сили биле брзо испраќани дома на крајот од активните непријателства, истиот третман не бил даден на затворениците од Централната власт на Сојузниците и Русија, од кои многумина служеле за присилна работа. Тие често биле ослободувани со многуте пристапи на Црвениот крст&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icrc.org/Web/Eng/siteeng0.nsf/html/57JQGQ|title=ICRC in WWI: overview of activities|publisher=Icrc.org|accessdate=15 June 2010|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20100719030032/http://www.icrc.org/web/eng/siteeng0.nsf/html/57JQGQ|archivedate=19 July 2010}}&lt;/ref&gt;. Германските затвореници сè држеле во Русија до 1924 година&lt;ref&gt;{{наведени вести|url=http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,768983,00.html|title=GERMANY: Notes, Sep. 1, 1924|work=Time|date=1 September 1924|accessdate=15 June 2010|archive-date=2013-08-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20130817211702/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,768983,00.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==Поддршка и противење==
===Поддршка===
[[Податотека:Affiche-guerre Femmes-au-travail.jpg|thumb|Постер кој ги повикува жените да се приклучат кон британските воени напори, објавен од страна на Младинската христијанска асоцијација]]

На [[Балкан]]от, југословенските националисти, како што бил водачот, [[Анте Трумбиќ]], силно ја поддржувал војната, барајќи слобода на [[Југословени]]те од [[Австроунгарија]] и други странски сили и создавање независна [[Југославија]]. Југословенскиот комитет бил формиран во [[Париз]] на [[30 април]] [[1915]] година, но наскоро ја преместил својата канцеларија во [[Лондон]]. Трамбиќ го предводел Комитетот{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=1189}}. Во април [[1918]] година, се одржал Римскиот конгрес на обесправени националности, вклучувајќи ги и чехословачките, италијанските, полските, трансилванските и југословенските претставници, кои ги повикале сојузниците да го поддржат националното самоопределување за луѓето што живеат во Австроунгарија&lt;ref name=autogenerated3/&gt;.

На [[Блискиот Исток]], арапскиот национализам се зголемил на отоманските територии како одговор на подемот на турскиот национализам за време на војната, при што арапските националистички водачи се залагале за создавање панарабска држава. Во [[1916]] година, Арапската револуција започнала на териториите на Блискиот Исток кој бил под контрола на отоманската власт, во обид да се постигне независност{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=117}}.

Во [[Источна Африка]], [[Јасу V]] од [[Етиопија]] ја поддржувал државата Дервиш, која била во војна со Британците во кампањата во Сомалиленд.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last1=Mukhtar|first1=Mohammed|title=Historical Dictionary of Somalia|date=25 February 2003|publisher=Scarecrow Press|page=126|isbn=978-0-8108-6604-1 |url=https://books.google.com/books?id=DPwOsOcNy5YC&amp;dq=iyasu+dervish&amp;pg=PA126|accessdate=28 February 2017}}&lt;/ref&gt;. Германскиот претставник Фон Сибург во [[Адис Абеба]] изјавил: „''Сега е време Етиопија да го поврати брегот на Црвеното Море, за да ги однесе Италијанците дома, за да ја обнови Империјата според нејзината древна големина''“. Етиопската империја била на работ на влегување во Првата светска војна на страната на Централните сили пред соборувањето на Јасу поради сојузничките притисоци врз етиопската аристократија&lt;ref&gt;{{наведени вести|title=How Ethiopian prince scuppered Germany's WW1 plans|url=http://www.bbc.com/news/world-37428682|accessdate=28 February 2017|agency=BBC News|date=25 September 2016}}&lt;/ref&gt;.

Голем број социјалистички партии првично ја поддржале војната кога започнала во август [[1914]] година&lt;ref name=autogenerated3&gt;{{harvnb |Tucker |Roberts |2005 |p=1001}}&lt;/ref&gt;. Меѓутоа, европските социјалисти се поделиле на национални линии, како марксисти и синдикалисти. Откако започнала војната, австриските, британските, француските, германските и руските социјалисти ја следеле растечката националистичка струја со поддршка на интервенциите на нивните земји во војната{{sfn|Tucker |Roberts |2005 |p=884}}.

Италијанскиот национализам бил поттикнат од избувнувањето на војната и на почетокот бил силно поддржан од различни политички фракции. Еден од најистакнатите и популарни италијански националистички поддржувачи на војната бил [[Габриеле Д’Анунцио]], кој го промовирал италијанскиот иредентизам и им помогнал на италијанската јавност да ја поддржи интервенцијата во војната{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=335}}. Италијанската либерална партија, под раководство на [[Паоло Босели]], промовирала интервенција во војната на страната на сојузниците и го користела друштвото „Данте Алигиери“ за промовирање на италијанскиот национализам{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=219}}. Италијанските социјалисти биле поделени околу тоа дали да ја поддржат војната или да се спротивстават на тоа; некои биле милитантни поддржувачи на војната, меѓу кои и [[Бенито Мусолини]] и [[Леонида Бисолати]]{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=209}}. Сепак, италијанската Социјалистичка партија одлучила да се спротивстави на војната откако биле убиени анти-милитаристички демонстранти, што резултирало со генерален [[штрајк]] наречен Црвена недела&lt;ref name=autogenerated6&gt;{{harvnb |Tucker |Roberts |2005 |p=596}}&lt;/ref&gt;. Италијанската социјалистичка партија се исчистила од провоените националистички членови &lt;ref name=autogenerated6/&gt;, меѓу кои бил и Мусолини&lt;ref name=autogenerated6/&gt;. Мусолини, синдикалист кој ја поддржал војната врз основа на иредентистички тврдења за италијански населени региони на Австроунгарија, формирал движење кое подоцна се развило во Италијански сојуз на борбата, како потекло на фашизмот{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=826}}. Национализмот на Мусолини му овозможил да собере средства од Ансалдо (фирма за вооружување) и други компании за да ја создаде Ил Пополо д'Италија за да ги убеди социјалистите и револуционерите да ја поддржат војната&lt;ref&gt;Dennis Mack Smith. 1997. ''Modern Italy; A Political History''. Ann Arbor: The University of Michigan Press. Pp. 284.&lt;/ref&gt;.
===Опозиција===

Откако војната била прогласена, многу социјалисти и синдикати ги поддржале нивните влади. Меѓу исклучоците биле Болшевиците, Социјалистичката партија на Америка и Италијанската социјалистичка партија, како и луѓето како [[Карл Либкнехт]], [[Роза Луксембург]] и нивните следбеници во [[Германија]].

[[Папа Бенедикт XV]], избран во папа помалку од три месеци пред започнувањето на Првата светска војна, ја направил војната и нејзините последици главен фокус на неговата рана понтификација. Во суштина спротивно на неговиот претходник&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=History of the Church|year=1981|publisher=Burns &amp; Oates|location=London|isbn=0-86012-091-0 |translator-first=Margit |translator-last=Resch|volume=9|series=The Church in the industrial age|first=Roger|last=Aubert|editor=Hubert Jedin|editor2=John Dolan|page=521|department=Chapter 37: The Outbreak of World War I}}&lt;/ref&gt;,  пет дена по неговиот избор, тој зборувал за својата решеност да го направи она што може за да донесе мир. Неговата прва [[енциклика]], ''Ad beatissimi Apostolorum'', од [[1 ноември]] [[1914]] година, била засегната со оваа тема. Бенедикт XV ги нашол своите способности и единствена позиција како верски емисар на мирот игнориран од страна на воинствените сили. Договорот од Лондон од 1915 година меѓу Италија и Тројната Антанта вклучувал тајни одредби со кои сојузниците се согласиле со Италија да ги игнорираат папските мировни чекори кон централните сили. Како резултат на тоа, објавувањето на предложениот предлог на Бенедикт за седум точки од август 1917 година било игнорирано од страна на сите страни освен од Австроунгарија&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=Who's Who&amp;nbsp;— Pope Benedict XV|publisher=firstworldwar.com|date=22 August 2009|url=http://www.firstworldwar.com/bio/popebenedict.htm}}&lt;/ref&gt;

[[Податотека:The Deserter.jpg|thumb|''The Deserter'', 1916. Антивоен цртан филм го прикажува Исус како се соочува со одред војници од пет европски земји.]]

Во [[Велика Британија]], во [[1914]] година, годишниот камп за службеници за обука на државните службеници бил во Тидворн Пенингс. Шефот на британската армија имал задача да ги разгледа кадетите, но неминовноста на војната го спречило тоа. Наместо тоа, бил испратен генерал Хорас Смит-Дориен.

Многу земји ги затворале оние што зборувале против конфликтот. Тука спаѓаат [[Јуџин Дебс]] во [[САД]] и [[Бертранд Расел]] во [[Британија]]. Во САД, Законот за шпионажа од 1917 година и Законот за затајување од 1918 година направиле федерално злосторство да се спротивстави на воените регрути или да даде какви било изјави што се сметаат за „нелојални“. Публикациите на сите критични за владата биле отстранети и многумина служеле долги затворски казни за изјавите за фактите кои се сметаа за непатриотични.

Голем број националисти се спротивставиле на интервенцијата, особено во државите во кои националистите биле непријателски расположени. Иако огромното мнозинство на ирскиот народ се согласило да учествува во војната во 1914 и 1915 година, малцинство напредни ирски националисти жестоко се спротивставиле&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Pennell|first=Catriona|title=A Kingdom United: Popular Responses to the Outbreak of the First World War in Britain and Ireland|url=https://archive.org/details/kingdomunitedpop0000penn|year=2012|publisher=Oxford University Press|location=Oxford|isbn=978-0-19-959058-2}}&lt;/ref&gt;. Војната започнала во услови на криза во [[Ирска]] која се појавила во 1912 година и до јули 1914 имало сериозна можност за појава на граѓанска војна во Ирска. Ирските националисти и марксисти се обиделе да ја следат независноста на Ирска, кулминирајќи преку Велигденското востание од [[1916]] година, со тоа што Германија испратила 20.000 пушки во Ирска за да предизвика немири во Британија{{sfn |Tucker |Roberts |2005 |p=584}}. Владата на Велика Британија ја ставила Ирска под воена состојба како одговор на Велигденското востание, иако, откако непосредната закана од револуцијата се распаднала, властите се обиделе да направат отстапки&lt;ref&gt;O'Halpin, Eunan, ''The Decline of the Union: British Government in Ireland, 1892–1920'', (Dublin, 1987)&lt;/ref&gt;. Сепак, спротивставувањето на вмешаноста во војната се зголемило во Ирска, што резултирало со криза при регрутирањето во [[1918]] година. Во [[1917]] година, дејствијата на серија француски востаници довеле до десетици војници да бидат погубени, а многу повеќе затворени.
[[Податотека:Bundesarchiv Bild 183-R72520, Kiel, Novemberrevolution, Matrosenaufstand.jpg|thumb|[[Германска револуција]], Кил, 1918]]

Во [[Милано]], во мај [[1917]] година, болшевичките револуционери организирале немири со повик за ставање крај на војната и успеале да ги затворат фабриките и да престане јавниот транспорт&lt;ref name=&quot;Seton_6&quot;&gt;Seton-Watson, Christopher. 1967. ''Italy from Liberalism to Fascism: 1870 to 1925''. London: Methuen &amp; Co. Ltd. Pp. 471&lt;/ref&gt;. Италијанската војска била принудена да влезе во Милано со тенкови и митралези за да се соочи со болшевиците и анархистите, кои насилно се бореле до [[23 мај]] кога армијата ја добила контрола над градот. Скоро 50 лица (вклучувајќи и тројца италијански војници) загинале, а повеќе од 800 луѓе биле уапсени&lt;ref name=&quot;Seton_6&quot;/&gt;.

Во септември [[1917]] година, руските војници во Франција започнале да се прашуваат зошто воопшто се бореле за Французите{{sfn |Cockfield |1997 |pp=171–237}}. Во Русија, спротивставувањето на војната довело до формирање на револуционерни комитети, кои помогнале да се разгори Октомвриската револуција од 1917 година, преку повикот за леб, земја и мир. Болшевиците се согласиле на мировен договор со Германија, мирот во Брест-Литовск, и покрај неговите сурови услови.

Во северна Германија, на крајот од октомври [[1918]] година започнала Германската револуција од 1918-1919 година. Единиците на германската морнарица одбиле да заминат за последната операција која ја сметале за изгубена. Ова го иницирало востанието. Револтот на морнарите, кој потоа следел во поморските пристаништа се проширил низ целата земја за неколку дена и довел до прогласување на [[Република]] на [[9 ноември]] [[1918]] година и кратко потоа на абдикација на Кајзерот [[Вилхелм II (Германија)|Вилхелм II]].

===Регрутација===
[[Податотека:Young men registering for military conscription, New York City, June 5, 1917.jpg|thumb |Млади мажи се пријавуваат за регрутација, [[Њујорк]], [[5 јуни]] [[1917]] година]]

Регрутацијата била честа појава во повеќето европски земји. Сепак, таа била контроверзна во земјите што зборуваат [[англиски јазик]]. Таа била особено непопуларна кај малцинските етнички групи, особено ирските католици во [[Ирска]]&lt;ref&gt;Alan J. Ward, &quot;Lloyd George and the 1918 Irish conscription crisis&quot;. ''Historical Journal'' (1974) 17#1 pp: 107–129.&lt;/ref&gt; и [[Австралија]], како и француските католици во [[Канада]].

====Канада====

Во Канада ова прашање предизвикало голема политичка криза која трајно ги отуѓило [[Франкофони]]те. Отворениот политички јазол помеѓу француските Канаѓани, кои верувале дека нивната вистинска лојалност е во [[Канада]], а не во [[Британско Царство|Британското Царство]] и кај припадниците на ангофонското мнозинство, кои пак ја сметале војната како обврска за нивното британско наследство&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cbc.ca/history/EPISCONTENTSE1EP12CH2PA3LE.html|title=The Conscription Crisis|publisher=CBC|date=2001}}&lt;/ref&gt;.

====Австралија====

Во [[Австралија]], кампањата за регрутација на Били Хјуз, премиерот на земјата, предизвикало расцеп во Австралиската Лабуристичка Партија, така што Хјуз ја формирал Националистичката Партија на Австралија во [[1917]] година за да го продолжи ова прашање. Земјоделците, работничкото движење, Католичката црква и ирските католици успешно се спротивставиле на притисокот на Хјуз, кој бил одбиен во два наврати&lt;ref&gt;J. M. Main, ''Conscription: the Australian debate, 1901–1970'' (1970) [http://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:338722 abstract] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150620181359/https://espace.library.uq.edu.au/view/UQ:338722 |date=2015-06-20 }}&lt;/ref&gt;.

====Британија====

Во Британија, регрутацијата резултирала со повикување на скоро секој физички способен човек во [[Велика Британија]] - шест од десет милиони подобни за војување. Од нив, околу 750.000 ги загубиле своите животи. Повеќето смртни случаи биле на млади невенчани мажи. Во војната, 160.000 жени ги загубиле своите сопрузи и 300.000 деца ги загубиле своите татковци{{sfn |Havighurst |1985 |p=131}}. Регрутирањето за време на Првата светска војна започнало кога британската влада го усвоила Законот за воена служба во [[1916]] година. Законот укажувал дека самохраните мажи на возраст од 18 до 40 години можеле да бидат повикани на воена служба, освен ако не биле вдовици со деца. Имало систем на трибунали за воени служби за да се суди по барањата за изземање врз основа на извршување на цивилни дела од национално значење, домашни тешкотии, здравје и приговор на совеста. Законот поминал низ неколку промени пред завршувањето на војната. Оженетите мажи биле изземени од оригиналниот акт, иако ова било променето во јуни [[1916]] година. Старосната граница исто така била зголемена на 51 година. Признавањето на работата од национално значење исто така се намалило, а во последната година од војната имало поддршка за повикување на свештенството&lt;ref&gt;Chelmsford, J. E. &quot;Clergy and Man-Power&quot;, ''[[The Times]]'' 15 April 1918, p. 12&lt;/ref&gt;. Регрутација траела до средината на [[1919]] година. Поради политичката ситуација во [[Ирска]], никогаш не се применувало повикувањето.

====САД====

Во [[Соединетите Американски Држави]], регрутацијата започнала во [[1917]] година и генерално била добро прифатена, со неколку противања со опозицијата во изолирани рурални средини&lt;ref&gt;John Whiteclay Chambers, ''To raise an army: The draft comes to modern America'' (1987).&lt;/ref&gt;. Администрацијата одлучила да се потпре првенствено на регрутација, наместо на доброволното ангажирање, за да се подигне воена работна сила кога само 73.000 војници во првите шест недели влегле&lt;ref&gt;Howard Zinn, ''People's History of the United States''. (Harper Collins, 2003): 134&lt;/ref&gt;. Во [[1917]] година биле регистрирани 10 милиони мажи. Ова се сметало за несоодветно, така што возрасните групи се зголемиле, а исклучоците се намалиле, така што до крајот на [[1918]] година бројката се зголемила на 24 милиони мажи, кои биле регистрирани со скоро 3 милиони војници во воените служби. Нацртот бил универзален и вклучувал црнци на истите термини како и белците, иако тие служеле во различни единици. Црнците биле вкупно 367.710 војници (13.0% од вкупниот број), додека белците биле 2.442.586 (86.9%).

Форми на отпор се движеале од мирен протест до насилни демонстрации. Најчестите тактики билепреку дезертирање или криење. Многу социјалисти биле затворени поради наводно попречување на регрутацијата. Најпознат е случајот со [[Јуџин Дебс]], претседател на Социјалистичката партија на Америка, кој се кандидирал за претседател во [[1920]] година од неговата затворска ќелија. Во [[1917]] година, голем број радикали и анархисти го оспориле новиот нацрт-закон во Федералниот суд, тврдејќи дека тоа било директно кршење на забраната за ропство. Врховниот суд едногласно ја потврдил уставноста на нацрт-законот во случаите на селективен предлог-закон од [[7 јануари]] [[1918]] година.

====Австроунгарија====

Како и сите армии на континентална Европа, Австроунгарија се потпирала на регрутација за да ги пополни своите редови. Меѓутоа, регрутирањето на службениците било доброволно. Ефектот од регрутацијата на почетокот на војната резултирал да една четвртина биле [[Словени]], додека повеќе од 75% од офицерите биле етнички [[Германци]]. Така, регрутацијата многу придонела за катастрофалниот настап на Австрија на бојното поле&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Catastrophe: Europe goes to War 1914|url=https://archive.org/details/catastropheeurop0940hast_has311|last=Hastings|first=Max|publisher=Collins|year=2013|isbn=978-0-00-746764-8|location=London|pages=[https://archive.org/details/catastropheeurop0940hast_has311/page/30 30], 140}}&lt;/ref&gt;.

== Споменици ==
[[Податотека:Pagny le Chateau monument morts 002b.jpg|thumb|Меморијален споменик посветен на загинатите во војната]]

Споменици биле изградени во илјадници села и градови. Оние што биле погребани во импровизираните гробишта постепено нивните останки биле префрлани на формални гробишта повторно во близина на бојните полиња, под грижа на неколку организации. Многу од овие гробишта исто така имаат централни споменици за исчезнатите или неидентификувани мртви, како што е споменикот на [[Менин Гејт]] и меморијалниот Тиепвал.

Во [[1915]] година, [[Џон МекКреј]], канадски армиски лекар, ја напишал песната „''In Flanders Fields''“ како поздрав за оние што загинале во Големата војна. Објавена во магазинот ''Punch'' на [[8 декември]] [[1915]] година, таа сè уште се рецитира, особено на Денот на примирјето од Првата светска војна и на Денот во спомен на загинатите во војната&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10200|title=John McCrae|publisher=Historica|url-status=dead|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110609170125/http://www.histori.ca/minutes/minute.do?id=10200|archivedate=9 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite encyclopedia|url=http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/john-mccrae/|first=Evans|last=David|title=John McCrae|encyclopedia=Canadian Encyclopedia|accessdate=2018-03-03|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304072732/http://www.thecanadianencyclopedia.com/en/article/john-mccrae/}}&lt;/ref&gt;.

Националниот музеј и спомен на Националната светска војна во Канзас Сити, Мисури, е споменик посветен на сите Американци кои служеле во Првата светска војна.

Владата на Велика Британија имала буџетирано значителни ресурси за одбележување на војната во периодот од 2014 до 2018 година. Водечкото тело е Кралскиот воен музеј&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.1914.org/|title=Commemoration website|publisher=1914.org|accessdate=28 February 2014|archive-date=2014-02-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20140208062818/http://www.1914.org/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. На [[3 август]] [[2014]] година, францускиот претседател [[Франсоа Оланд]] и германскиот претседател [[Јоаким Гаук]] заедно ја одбележале стогодишнината од германското објавување на војна во Франција&lt;ref name=&quot;HartmannswillerkopfMemorial&quot;&gt;{{наведени вести|title=French, German Presidents Mark World War I Anniversary|url=http://www.francenews.net/index.php/sid/224398825/scat/e597bd109c960ae3/ht/French-German-Presidents-Mark-World-War-I-Anniversary|accessdate=3 August 2014|publisher=France News.Net|archive-date=2014-10-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20141010181836/http://www.francenews.net/index.php/sid/224398825/scat/e597bd109c960ae3/ht/French-German-Presidents-Mark-World-War-I-Anniversary|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

==Првата светска војна како тема во уметноста и во популарната култура==

Првата светска војна имала трајно влијание врз колективната [[меморија]] на луѓето. Многумина во Британија ја виделе војната како сигнали за крајот на ерата на стабилност што се протегала назад во викторијанскиот период, а низ цела Европа многумина ја сметале за пресвртница.&lt;ref&gt;{{Наведена книга |first=Mark David|last=Sheftall|title=Altered Memories of the Great War: Divergent Narratives of Britain, Australia, New Zealand, and Canada|url=https://archive.org/details/alteredmemorieso0000shef|year=2010}}&lt;/ref&gt; Историчарот Самуел Хајнс објаснил:

{{quote |Една генерација невини млади мажи, заминаа во војна за да го направат светот безбеден за демократијата. Тие беа заклани во глупави битки планирани од глупави генерали. Оние кои преживеале биле шокирани, разочарани и огорчени од нивните воени искуства, и виделе дека нивните вистински непријатели не биле Германци, туку старите луѓе дома кои ги излажале. Тие ги отфрлија вредностите на општеството што ги испратило во војна, и со тоа ги разделиле своите генерации од минатото и од нивното културно наследство.&lt;ref&gt;{{Наведена книга |last=Hynes|first=Samuel Lynn|title=A war imagined: the First World War and English culture|year=1991|publisher=Atheneum|isbn=978-0-689-12128-9|pages=i–xii}}&lt;/ref&gt;}}

===Првата светска војна како мотив во книжевноста===
Бројни дела од книжевноста и филмот обработуваат теми од Првата светска војна, како:
* „Никодим“ — песна на македонскиот поет [[Славко Јаневски]].&lt;ref&gt;Славко Јаневски, ''Глуви команди''. Мисла, Скопје, 1966, стр. 53.&lt;/ref&gt;
* „Големиот другар“ ([[Српски јазик|српски]]: ''Veliki drug'') — песна на српскиот писател [[Растко Петровиќ]].&lt;ref&gt;Zoran Mišić, ''Antologija srpske poezije''. Nolit, Beograd, 1963, стр. 207-209.&lt;/ref&gt;
* „[[Шумата на обесениот (роман)|Шумата на обесениот]]“ ({{langx|ro|Pădurea spânzuraților}}) — роман на романскиот писател [[Ливиу Ребреану]] од 1922 година.
* „[[На Запад ништо ново]]“ — [[роман]] на германскиот писател [[Ерих Марија Ремарк]].

===Првата светска војна како мотив во филмот===
* „[[Крилја (филм)|Крилја]]“ — филм од 1927 година во режија на [[Вилијам А. Велман]].
* „[[На запад ништо ново (филм)|На запад ништо ново]]“ — [[филм]] од 1930 година во [[режија]] на [[Луис Мајлстоун]].
* „[[Патеки на славата]]“ — американски филм од 1957 година во режија на [[Стенли Кјубрик]].
* „[[Маршот на Дрина (филм од 1964)|Маршот на Дрина]]“ (српски: ''Марш на Дрину'') — филм од 1964 година, во режија на [[Жика Митровиќ]]. 
* „[[Лекција по мртов јазик (филм)|Лекција по мртов јазик]]“ ([[полски]]: ''Lekcja martwego języka'') — филм од 1979 година, во [[режија]] на [[Јануш Мајевски]].&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0081041/ IMDb, Lekcja martwego jezyka (1979) (пристапено на 20.6.2020)]&lt;/ref&gt;
* „[[Галиполе (филм од 1981 година)|Галиполе]]“ ([[англиски]]: ''Gallipoli'') — филм од 1981 година во режија на [[Питер Вир]].&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0082432/ Gallipoli (пристапено на 27.11.2021)]&lt;/ref&gt;
* „[[1917 (филм)|1917]]“ — филм на [[режисер]]от [[Сем Мендес]] од 2019 година.&lt;ref&gt;[https://raspored.hrt.hr/?mreza=2&amp;datum=2023-05-07 HRT, 1917, američko-britansko-indijski film (2019.) (пристапено на 7.5.2023)]&lt;/ref&gt;

== Жртви ==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Земја!!Жртви!!Мртви!!Ранети
|-
|[[Русија]] Убиени:
5,510,000
Ранети: 12,831,000
Исчезнати: 4,121,000[1]
Убиени:
4,386,000
Ранети: 8,388,000
Исчезнати: 3,629,000[1]
|align=right|6.600.000
|align=right|1.690.000
|align=right|5.950.000
|-
|[[Германија]]
|align=right|6.000.000
|align=right|2.037.700
|align=right|4.216.058
|-
|[[Франција]]
|align=right|5.623.800
|align=right|1.357.800
|align=right|4.266.000
|-
|[[Австроунгарија]]
|align=right|4.820.000
|align=right|1.200.000
|align=right|3.620.000
|-
|[[Британска Империја]]*
|align=right|2.998.583
|align=right|908.371
|align=right|2.090.300
|-
|[[Италија]]
|align=right|1.597.000
|align=right|650.000
|align=right|947.000
|-
|[[Србија]]
|align=right|1.978.148
|align=right|1.250.000
|align=right|728.148
|-
|[[Отоманско Царство]]
|align=right|725.000
|align=right|325.000
|align=right|400.000
|-
|[[Романија]]
|align=right|455.706
|align=right|335.706
|align=right|120.000
|-
|[[САД]]
|align=right|360.300
|align=right|126.000
|align=right|234.300
|-
|[[Бугарија]]
|align=right|239.890
|align=right|87.500
|align=right|152.390
|-
|[[Канада]]*
|align=right|239.605
|align=right|66.655
|align=right|172.950
|-
|[[Австралија]]*
|align=right|218.501
|align=right|59.330
|align=right|159.171
|-
|[[Црна Гора]]
|align=right|60.000
|align=right|50.000
|align=right|10.000
|-
|[[Белгија]]
|align=right|58.402
|align=right|13.716
|align=right|44.686
|-
|[[Грција]]
|align=right|26.000
|align=right|5.000
|align=right|21.000
|-
|[[Португалија]]
|align=right|20.973
|align=right|7.222
|align=right|13.751
|-
|[[Њуфаундленд]]**
|align=right|3.565
|align=right|1.251
|align=right|2.314
|-
|[[Јапонија]]
|align=right|1.207
|align=right|300
|align=right|907
|-class=&quot;sortbottom&quot;
|style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;&quot;|'''Вкупно'''
|align=right style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;&quot;|31.266.438
|align=right style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;&quot;|9.381.551
|align=right style=&quot;border-top:1px solid black;border-right:1px solid gray;&quot;|23.148.975
|}
&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt;Британска Империја вклучува канадски, австралиски и индиски жртви.&lt;br /&gt;
&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt;Њуфаундленд не е дел од Канада во овој период.

== Водачи ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:KaiserBill2.jpg|Вилхелм II од Германија
Податотека:Theobald von Bethmann Hollweg(cropped).jpg|Германскиот канцелар Теобалд фон Битман-Холвег
Податотека:Alexandre Ribot, French Prime minister.jpg|Францускиот премиер Александре Рибот
Податотека:Herbert Henry Asquith.jpg|Британскиот премиер Херберт Хенри Аскуит
Податотека:David Lloyd George.jpg|Британскиот премиер Дејвид Лојд Џорџ
Податотека:Nicholas II of Russia01.jpg|Рускиот цар Николај II
Податотека:President Woodrow Wilson portrait December 2 1912.jpg|Американскиот претседател Вудроу Вилсон
Податотека:Andranikpasha.JPG|Ерменскиот водач Андраник Озаниан
Податотека:Tisza István Napkelet grafika.PNG|Унгарскиот премиер Иштван Тиза
&lt;/gallery&gt;

== Поврзано ==
* [[Историја на Европа]]
* [[Историја на Балканот]]
* [[Литература од Првата светска војна]]
* [[Улога на жените во светските војни]]
* [[Бојни отрови во Првата светска војна]]
* [[Список на битки 1901-2000]]
* [[Список на луѓе поврзани со Првата светска војна]]

== Наводи ==
{{наводи|4}}

== Надворешни врски ==
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/special_report/1998/10/98/world_war_i/198172.stm Војната над сите војни на страната на BBC]
* [http://reference.allrefer.com/encyclopedia/W/WW1.html Прва светска војна, војни и битки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050321232737/http://reference.allrefer.com/encyclopedia/W/WW1.html |date=2005-03-21 }}
* [http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWW.htm Енциклопедија на Прва светска војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050303084453/http://www.spartacus.schoolnet.co.uk/FWW.htm |date=2005-03-03 }}
* [http://www.militaryindexes.com/worldwarone/ Онлајн документи и индекси за Прва светска војна]
* [http://www.lib.byu.edu/~rdh/wwi/ Архива документи за Прва светска војна]
* [http://users.hunterlink.net.au/~maampo/militaer/milindex.html Пред-воената германска армија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050205193544/http://users.hunterlink.net.au/~maampo/militaer/milindex.html |date=2005-02-05 }}
* [http://www.1914-1918.net/ Британската армија во Големата војна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151015192351/http://www.1914-1918.net/ |date=2015-10-15 }}
* [http://www.greatwar.nl/ „Наследство на големата војна“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050213101606/http://www.greatwar.nl/ |date=2005-02-13 }} со многу слики
* [http://www.firstworldwar.com/ First World War.com] „Мултимедијална историја на Прва светска војна“
* European Newspapers from the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=7&amp;year=1914&amp;&amp;count=50 start of the First World War] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160115140047/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=7&amp;year=1914&amp;&amp;count=50 |date=2016-01-15 }} and the [http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=11&amp;year=1918&amp;count=50 end of the war] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150405154114/http://www.theeuropeanlibrary.org/tel4/newspapers/search?query=&amp;decade=1910-1919&amp;month=11&amp;year=1918&amp;count=50 |date=2015-04-05 }}
* [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/World-War-I.ppt Powerpoint summary of the war]
* [http://wwi.lib.byu.edu/index.php/Main_Page The World War I Document Archive] Wiki, Brigham Young University
* [http://maps.omniatlas.com/europe/19140905/ Maps of Europe] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140705003752/http://maps.omniatlas.com/europe/19140905/ |date=2014-07-05 }} covering the history of World War I at omniatlas.com
* [https://networks.h-net.org/world-war-i-crossroads &quot;World War I Crossroads&quot;] current discussions by scholars
* [http://www.americanhistoryprojects.com/downloads/military.htm#J. World War I (First World War) Guide to websites]
* [https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm Documents from Mount Holyoke College] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190324234800/https://www.mtholyoke.edu/acad/intrel/ww1.htm |date=2019-03-24 }}
* [http://project.efg1914.eu/ EFG1914&amp;nbsp;– Film digitisation project on First World War]
* [http://www.europeanfilmgateway.eu/node/33/efg1914/multilingual%3A1 WWI Films on the European Film Gateway]
* [http://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection The British Pathé WW1 Film Archive] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190324234810/http://www.britishpathe.com/workspaces/page/ww1-the-definitive-collection |date=2019-03-24 }}
* [http://digitalcollections.library.ubc.ca/cdm/landingpage/collection/WWIphoto World War I British press photograph collection] – A sampling of images distributed by the British government during the war to diplomats overseas, from the UBC Library Digital Collections
* [http://memory.loc.gov/diglib/vhp/search?query=&amp;field=all&amp;war=worldwari Personal accounts of American World War I veterans], Veterans History Project, Library of Congress.

===Анимирани мапи===
* [http://www.the-map-as-history.com/demos/tome06/ An animated map &quot;Europe plunges into war&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200604165152/http://www.the-map-as-history.com/demos/tome06/ |date=2020-06-04 }}
* [http://www.the-map-as-history.com/demos/tome03/ An animated map of Europe at the end of the war] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200604165145/http://www.the-map-as-history.com/demos/tome03/ |date=2020-06-04 }}

===Библиотекарски водич===
* [http://natlib.govt.nz/researchers/guides/first-world-war National Library of New Zealand]
* [http://guides.sl.nsw.gov.au/wwi-and-australia State Library of New South Wales]
* [https://www.loc.gov/rr/program/bib/wwi/wwi.html US Library of Congress]
* [http://libraries.iub.edu/guide-world-war-i-resources Indiana University Bloomington] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150605065400/http://libraries.iub.edu/guide-world-war-i-resources |date=2015-06-05 }}, USA
* [http://guides.nyu.edu/content.php?pid=568692 New York University] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150405020007/http://guides.nyu.edu/content.php?pid=568692 |date=2015-04-05 }}, USA
* [https://web.archive.org/web/20141020223852/http://guides.library.ualberta.ca/worldwar1914 University of Alberta], Canada

{{Нормативна контрола}}
{{избрана статија}}

[[Категорија:Прва светска војна|*]]
[[Категорија:Глобални судири]]
[[Категорија:Војни на Унгарија]]
[[Категорија:Војни на Црна Гора]]
[[Категорија:Војни на Србија]]
[[Категорија:Војни на Ерменија]]
[[Категорија:Војни на Австралија]]
[[Категорија:Војни на Австрија]]
[[Категорија:Војни на Белгија]]
[[Категорија:Војни на Британска Индија]]
[[Категорија:Војни на Бугарија]]
[[Категорија:Војни на Канада]]
[[Категорија:Војни на Кина]]
[[Категорија:Војни на Хрватска]]
[[Категорија:Војни на Франција]]
[[Категорија:Војни на Грција]]
[[Категорија:Војни на Германија]]
[[Категорија:Војни на Ирска]]
[[Категорија:Војни на Италија]]
[[Категорија:Војни на Јапонија]]
[[Категорија:Војни на Република Македонија]]
[[Категорија:Војни на Нов Зеланд]]
[[Категорија:Војни на Португалија]]
[[Категорија:Војни на Романија]]
[[Категорија:Војни на Русија]]
[[Категорија:Војни на ЈАР]]
[[Категорија:Војни на Отоманското Царство]]
[[Категорија:Војни на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Војни на САД]]</text>
      <sha1>84dnsashfr9uuax8i0phykpkrrf45bk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Butch</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3027</id>
    <revision>
      <id>5600979</id>
      <parentid>3238147</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:19:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="2purqljqm7ruoefow4jfwvdlrc5tvnd" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=октомври 2009}}
[[Податотека:Pop Conference 2016 - Keynote - 29 - k.d. lang.jpg|300px|мини|К.Д. Ланг, активистка.]]
'''BUTCH''' (англ.) – [[жена]] која не ги исполнува женствените полови улоги/стереотипи. Овие жени можат да бидат и со [[хетеросексуалност|хетеросексуална]] и со [[хомосексуалност|хомосексуална]] ориентација.

[[Категорија:Сексуалност]]</text>
      <sha1>2purqljqm7ruoefow4jfwvdlrc5tvnd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саун Томе и Принсип</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5315</id>
    <revision>
      <id>5600787</id>
      <parentid>5557740</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:33:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26004" sha1="8v8sowb1lkny55r2qd37tkpn905k4ls" xml:space="preserve">{{Infobox country
|conventional_long_name = Демократска Република&lt;br/&gt;Саун Томе и Принсип
|native_name = {{native name|pt|República Democrática de&lt;br/&gt;São Tomé e Príncipe}}
|common_name = Саун Томе и Принсип
|image_flag = Flag of São Tomé and Príncipe.svg
|image_coat = Coat of arms of São Tomé and Príncipe.svg
|image_map = Location São Tomé and Príncipe AU Africa.svg
|map_caption = {{map caption |countryprefix= |location_color=темносина |region=Африка |region_color=темносива |subregion=[[Африканска Унија]] |subregion_color=светлосина}}
|image_map2 = 
|national_motto = {{native phrase|pt|''Unidade, Disciplina, Trabalho''|italics=off|nolink=on}}&lt;br/&gt;{{small|„Единство, дисциплина, труд“}}
|national_anthem = ''[[Independência total]]''&lt;br/&gt;{{small|''Целосна независност''}}&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;padding-top:0.5em;&quot; class=&quot;center&quot;&gt;[[File:Independência total (instrumental).ogg]]&lt;/div&gt;
|official_languages = [[португалски јазик|португалски]]
|regional_languages = {{unbulleted list |[[фороански јазик|фороански]] |[[анголски јазик|анголски]] |[[принсипски јазик|принсипски]]}}
|demonym = [[Саунтомејци]]
|capital = [[Саун Томе]]
|coordinates = {{Coord|0|20|N|6|44|E|type:city}}
|largest_city = гл. град
|government_type = [[Унитарна држава|Унитарна]] [[полупретседателски систем|полупретседателска]] [[република]]&lt;ref name=&quot;SP-L&quot;&gt;{{cite document |author=Octávio Amorim Neto; Marina Costa Lobo |year=2010 |ssrn=1644026 |title=Between Constitutional Diffusion and Local Politics: Semi-Presidentialism in Portuguese-Speaking Countries |publisher=[[Social Science Research Network]] |pages= }}&lt;/ref&gt;
|leader_title1 = [[Претседател на Саун Томе и Принсип|Претседател]]
|leader_name1 = [[Еваристо Карвалјо]]
|leader_title2 = [[Премиер на Саун Томе и Принсип|Премиер]]
|leader_name2 = [[Жорге Бом Жезус]]
|legislature = [[Национално собрание на Саун Томе и Принсип|Национално собрание]]
|sovereignty_type = [[Историја на Саун Томе и Принсип|Независност]]
|established_event1 = од [[Португалија]]
|established_date1 = 12 јули 1975
|area_km2 = 1001 &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mnec.gov.st/index.php/o-pais |title=Ministério Dos Negócios Estrangeiros e Comunidades da República Democrática de São Tomé e Príncipe |access-date=2017-11-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190308080858/http://www.mnec.gov.st/index.php/o-pais |archive-date=2019-03-08 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|area_sq_mi = 372
|area_rank = 171-ва
|area_magnitude = 
|percent_water = незначително
|population_estimate = {{UN_Population|Sao Tome and Principe}}{{UN_Population|ref}}
|population_estimate_year = {{UN_Population|Year}}
|population_estimate_rank = 186-та
|population_census = 178,739
|population_census_year = 2012
|population_density_km2 = 199.7
|population_density_rank = 69-та
|GDP_PPP_year = 2017
|GDP_PPP = $685&amp;nbsp;милиони&lt;ref name=&quot;imf2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2017/01/weodata/weorept.aspx?pr.x=23&amp;pr.y=3&amp;sy=2017&amp;ey=2021&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=716&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a= |title=São Tomé and Príncipe |publisher=International Monetary Fund |accessdate=2013-04-17}}&lt;/ref&gt;
|GDP_PPP_rank = 
|GDP_PPP_per_capita = $3,220&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
|GDP_PPP_per_capita_rank = 
|GDP_nominal = $355 милиони&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
|GDP_nominal_year = 2017
|GDP_nominal_per_capita = $1,668&lt;ref name=&quot;imf2&quot;/&gt;
|Gini_year = 2010
|Gini_change =  &lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|Gini = 33.9 &lt;!--number only--&gt;
|Gini_ref = &lt;ref name=gini-index&gt;{{Наведена мрежна страница|title=GINI index|url=http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&amp;sort=asc&amp;page=2|publisher=World Bank|accessdate=26 July 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131220051710/http://data.worldbank.org/indicator/SI.POV.GINI?order=wbapi_data_value_2002+wbapi_data_value+wbapi_data_value-last&amp;sort=asc&amp;page=2|archive-date=20 December 2013|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
|Gini_rank = 
|HDI_year = 2018&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
|HDI_change = increase&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
|HDI = 0.609 &lt;!--number only--&gt;
|HDI_ref = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |title=2016 Human Development Report |date=2016 |accessdate=21 March 2017 |publisher=United Nations Development Programme |archive-url=https://web.archive.org/web/20170825175902/http://hdr.undp.org/sites/default/files/2016_human_development_report.pdf |archive-date=25 August 2017 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
|HDI_rank = 137-ма
|currency = [[Саотомска добра|Добра]]
|currency_code = STN
|utc_offset = {{sp}}
|time_zone = [[Greenwich Mean Time|GMT]]
|drives_on = десно
|calling_code = [[+239]]
|iso3166code = ST
|cctld = [[.st]]
}}

'''Саун Томе и Принсип''' {{langx|pt|São Tomé e Príncipe}}, службено '''Демократска Република Саун Томе и Принсип''' (''{{јаз|pt|República Democrática de São Tomé e Príncipe}}'') — островска држава во [[Африка]], во центарот на [[Гвинејски Залив|Гвинејскиот Залив]]. Државата се состои од два острови: [[Принсип]] и [[Саун Томе (остров)|Саун Томе]], разделени меѓу себе 140 км, а додека од брегот на Африка се оддалечени 250 односно 225 км. Двата острови се состојат од венец на изумрени вулкански острови. Саун Томе, поголемиот остров, се наоѓа северно од екваторот и го добил името по [[Свети Тома]], поради тоа што Португалците пристигнале за првпат на островот на самиот ден Св. Тома. Саун Томе и Принсип е втората најмала земја во Африка, во поглед на населението. Исто така, таа е најмалата земја каде се зборува [[португалски јазик]].

== Етимологија==
Името на државата потекнува од имињата на двата главни острови. Саун Томе (на португалски ''São Tomé'') е португалско име за [[Свети Тома]]. Се верува дека островите биле откриени од Европејците на 21 декември 1471,  денот на Свети Тома, и по тоа се именувал островот. Другиот остров, Принсип (на португалски ''Príncipe'') е исто така португалски збор и значи „принц“. Принсип бил откриен на 17 јануари 1472 година, ден на Свети Антониј Велики. Така, првото име на островот бил ''Санто Антао'' (Свети Антониј), но името било променето во 1502 година во „Принцов Остров“ (''Ilha do Príncipe''), во чест на [[Принц на Португалија|принцот]] на [[Португалија]].

== Историја ==
{{главна|Историја на Саун Томе и Принсип}}
Островите Саун Томе и Принсип биле ненаселени пред доаѓањето на [[португалци]]те во околу [[1470]] година. Островите биле откриени од [[Жоао де Сантарем]] и [[Педро Ескобар]]. Цели три години португалските морепловци го истражувале островот пред да донесат одлука каде да биле изградена почетната база. Португалските морепловци го истражиле островот и одлучиле да останат таму бидејќи биле на добра местоположба. Се смета дека островот Саун Томе бил откриен на [[21 декември]] [[1471]] година, денот на [[Свети Тома]] или на [[17 јануари]] [[1472]] година, денот на [[Антониј Велики]].&lt;ref&gt;[http://www.saotomeprincipe-roma.it/cms/front_content.php?idcat=42 History&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Во [[1493]] година било создадено првото населено место од страна на [[Алваро Камиња]] по заповед на кралот [[Жоау II од Португалија]]. Во [[1500]] година на истиот начин било основано и првото населено место на Принсип. Земјата била експлоатирана, а како главни робови служеле донесените евреи, осуденици и робови.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.aish.com/h/9av/aas/52421817.html |title=The Expulsion 1492 Chronicles, section XI: &quot;The Vale of Tears&quot;, quoting Joseph Hacohen (1496-1577); also, section XVII, quoting 16th century author Samuel Usque |accessdate=2010-03-17 |archive-date=2013-10-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131003125410/http://www.aish.com/h/9av/aas/52421817.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Многу бргу островот станал најголемиот производител на [[шеќер]] во [[Африка]]. Но по развојот на шеќерната трска во [[Западна Африка]], значењето на островот во тој поглед се намалило. Во околу [[1800]] година започнало да се произведува [[кафе]] и [[какао]]. Од тој период до денес, Саун Томе и Принсип е најголемиот производител на какао во светот. Во [[1875]] година било укинето ропството, а во периодот помеѓу [[1951]]—[[1972]], островите станале провинција на [[Португалија]].

=== Независност (1975) ===
во [[1953]] година избувнало востание на работниците против португалската власт кое востание завршило по колежот на 1.000 востаници. По ова започнало да се шири националистичката свест и движење чија главна цел било ослободувањето на островите. На [[12 јули]] [[1975]] година била прогласена независност. За прв претседател бил избран [[Мануел Пинто де Коста]]. Саун Томе и Принсип била меѓу првите африкански земји кои во 1990-тите донела демократски реформи и легализација на опозициските партии, така што изборите во [[1991]] година биле слободни. [[Мигел Тровада]] бил избран за претседател на двапати. Во текот на [[2009]] година во земјата имало обид за државен удар врз [[Фрадик де Менезес]], кој истиот не бил успешен.&lt;ref&gt;[http://news.bbc.co.uk/2/hi/africa/7896302.stm News]&lt;/ref&gt;

== Географија и клима ==

{{Главна|Географија на Саун Томе и Принсип}}

[[Податотека:São Tomé and Príncipe.svg|мини|150px|лево|Карта на Саун Томе и Принсип]]

Островите Саун Томе и Принсип се наоѓаат во [[Алтантскиот Океан]] на околу 300 и 250 километри оддалеченост од [[Габон]] и воедно е втора најмала држава во [[Африка]]. Двата острова се дел од камерунската вулканска линија.

Саун Томе е 50 километри долг и 32 километри широк и повеќе е планински одошто Принсип. Највисокиот врв во Саун Томе е 2.024 метри. Принсип е долг 30 километри и 6 километри широк.

Климата во Саун Томе и Принсип е тропска и топла со просечна годишна темепература од 27&amp;nbsp;°C. Температурата ретко се подига над 32 степен. Ноќите се поладни. Дождната сезона во Саун Томе и Принсип е од [[октомври]] до [[мај]].

== Политички систем ==
{{Главна|Географија на Саун Томе и Принсип}}
Саун Томе и Принсип е повеќепартиско општество од [[1990]] година. [[Претседател на Саун Томе и Принсип|Претседателот на Саун Томе и Принсип]] се избира за мандат од пет години. Еден претседател може да се кандидира за два мандата. [[Премиер на Саун Томе и Принсип|Премиерот]] се избора од страна на претседателот, а додека четиринаесетчлениот кабинет се избира од страна на премиерот.

[[Национално собрание на Саун Томе и Принсип|Националното собрание]] е составено од 55 членови, кои се избрани за четиригодишен мандат. Судската власт во Саун Томе и Принсип е независна.

== Административна поделба ==

{{Главна|Административна поделба на Саун Томе и Принсип|Покраини на Саун Томе и Принсип|Окрузи во Саун Томе и Принсип}}

Саун Томе и Принсип е поделен на две покраини: [[Принсип (покраина)|Принсип]] и [[Саун Томе (покраина)|Саун Томе]].

Покраините понатака се поделени на седум области, од кои шест се на островот [[Саун Томе (остров)|Саун Томе]] и една на островот [[Принсип]]. Принсип има самоуправувачка влада од [[29 април]] [[1995]].

== Стопанство ==

{{Главна|Економија на Саун Томе и Принсип}}

[[Податотека:Sao tome mercado.jpg|мини|десно|200px|Пазар во Саун Томе]]

Од [[1800]]-тите, економијата на Саун Томе и Принсип била заснована на [[земјоделиет]]о. Кога државата се обидувала да стекне независност, португалските поседи на плантажите заземале околу 90% од обработливата земја. После независноста, контролата над поседите потпаднала во рацете на повеќе земјоделски компании. Главна суровина за извоз на Саун Томе и Принсип е [[какао]]то и зазема околу 95% од вкупниот извоз.

{{среди}}

== Демографија ==

{{Главна|Демографија на Саун Томе и Принсип}}

[[Податотека:Crianças de São Tomé e Príncipe.jpg|мини|десно|200px|Деца во Саун Томе и Принсип.]]

Вкупното население на Саун Томе и Принсип е 138.500, од кои 137.500 живеат на Саун Томе, а додека 6.000 жители има на Принсип. Сите се потомци на различни етнички групи, па така досега се забележани:

* ''Местици'' - мешано население,
* ''Анголци'' - доселеници од Ангола,
* ''Службеници'' - работници од различни африкански држави,
* ''Тонги'' - деца на работници од различни држави,
* Европејци, особено [[португалци]], и 
* Азијци

Иако Саун Томе и Принсип е мала држава таа има четири национални јазици: [[португалски јазик]] (официјален), [[португалски креолски јазик]], [[фороански јазик]], [[анголски јазик]] и [[принсипски јазик]].

Скоро цело население на Саун Томе и Принсип се [[христијани]], поточно [[католици]] и [[протестанти]].

*[[Христијани]] - 139,740
*Без Религија - 21,420
*Народна Религија - 4,930
*Други - 4,080

{{bar box
|float=right
|title=Верници во Саун Томе и Принсип
|barwidth=200px
|bars=
{{Столбен постоток|Христијани|blue|82.20}}
{{Столбен постоток|Без Религија|yellow|12.60}}
{{Столбен постоток|Народна Религија|red|2.90}}
{{Столбен постоток|Други|black|2.40}}
}}

== Култура ==

{{Главна|Култура во Саун Томе и Принсип}}

Културата во Саун Томе и Принсип е мешавина на [[африка]]нски и [[Европа|европски]] елементи.

Саун Томе е познат по [[усуа]]та, додека Принсип по [[деша ритам]]от. Чилоли е музички танц кој изразува праматична приказна.

== Политика ==
Саун Томе и Принсип е една од првите [[Држави во Африка|африкански држави]] кои ја прифатиле [[демократија]]та. Оваа држава тоа го направила уште во 1990 година. На претседателските избори одржани во јули [[2001]] година, кандидатот поддржан од Независната демократска партија Фрадик де Менезес бил избран во првиот круг.

На [[16 јули]] [[2003]] година мајорот Фернандо Переира ја презел власта во Саун Томе и Принсип со воен удар. Се смета дека воениот удар е последица на работата на владата со нафтените корпорации. По само седум дена преговори бил склучен договор и Переира се повлекол од власт, а Менезес пак ја водел државата.

[[Податотека:Palais présidentiel à São Tomé (7).jpg|мини|Претседателска палата]]

=== Односи со други држави ===

Саун Томе и Принсип генерално е во добри односи со повеќето држави. Државата има [[Дипломатска делегација|амбасади]] во [[Ангола]],[[Белгија]],[[Габон]],[[Португалија]] и [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]]. Член е на сојузот на држави во кои службен јазик е [[Португалски јазик|португалскиот јазик]].

=== Војска ===

Оваа држава има прилично мала војска и таа е поделена на четири делови: армија (''Exército''), морнарица (''Guarda Costeira''), претседателска гарда (''Guarda Presidencial'') и државна гарда.

[[Податотека:US Navy 080123-N-4044H-052 Chief Hospital Corpsman Chris Maurer demonstrates to Sao Tomain military personnel the procedure for inserting an intravenous drip into a person's vein.jpg|мини]]

== Интересни факти ==

Саун Томе и Принсип е првата држава која ја повлекла одлуката за признавање на Косово. Повлекувањето се случило во 2013 година.

== Спорт ==

Спортот е популарен во оваа држава. Фудбалот се истакнува како најпопуларен спорт.Фудбалската репрезентација на Саун Томе и Принсип е под раководство на фудбалската федерацијата на државата. Фудбалската репрезентација е член на Африканската Фудбалска Конфедерација и [[ФИФА]].

== Поврзано ==
* [[Африка]]
* [[Саун Томе]]

== Наводи ==
{{reflist}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-врска|São Tomé and Príncipe}}
{{wiktionary}}

; Влада
* [http://www.presidencia.st/ Претседател на Саун Томе и Принсип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051022122318/http://www.presidencia.st/ |date=2005-10-22 }} 
* [http://www.parlamento.st/ Национално собрание на Саун Томе и Принсип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110430035407/http://www.parlamento.st/ |date=2011-04-30 }} 
* [http://www.ine.st/ Национален институт за статистика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20091113141805/http://www.ine.st/ |date=2009-11-13 }} 
* [http://www.bcstp.st Централна банка на Саун Томе и Принсип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191115142646/http://www.bcstp.st/ |date=2019-11-15 }}
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/sao-tome-and-principe.html Кабинет и шеф на државата] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130917181644/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/sao-tome-and-principe.html |date=2013-09-17 }}

; Општо
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/africa/country_profiles/1064541.stm Профил на BBC] 
* {{CIA World Factbook link|tp|Саун Томе и Принсип}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/saotomeprincipe.htm Саун Томе и Принсип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100611122237/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/saotomeprincipe.htm |date=2010-06-11 }} 
* {{dmoz|Regional/Africa/Sao_Tome_and_Principe}}

; Вести
* [http://allafrica.com/saotomeandprincipe/ Вести од Саун Томе и Принсип]

; Туризам
* [http://www.stptourism.st Официјална туристичка страна на Саун Томе и Принсип] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211120042037/https://www.stptourism.st/ |date=2021-11-20 }}

; Други
* [http://www.ggcg.st Gulf of Guinea Conservation Group] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200410132044/http://www.ggcg.st/ |date=2020-04-10 }}
&lt;!-- * Article on recent politics: [http://www.globeandmail.com/servlet/story/RTGAM.20030716.wsaotome0716/BNStory/International/] [http://www.guardian.co.uk/worldlatest/story/0,1280,-2913788,00.html]
* [http://es.geocities.com/caueass Associação Caué, Amigos de São Tomé e Príncipe]
* [http://es.geocities.com/chocolatestp Chocolate de São Tomé e Príncipe]
* [http://groups.yahoo.com/group/saotome Forum STP] --&gt;

{{Африка}}{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Саун Томе и Принсип]]
[[Категорија:Држави во Централна Африка]]
[[Категорија:Африка]]
[[Категорија:Островски земји]]
[[Категорија:Држави во Африка]]
[[Категорија:Републики]]
[[Категорија:Поранешни колонии на Португалија]]</text>
      <sha1>8v8sowb1lkny55r2qd37tkpn905k4ls</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самоа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5468</id>
    <revision>
      <id>5600754</id>
      <parentid>5598429</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:12:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15638" sha1="fwpv3dsqahvsxsnr1ronzbgwc4vds06" xml:space="preserve">{{Инфокутија за држава
| native_name              = ''Malo Sa'oloto Tuto'atasi o Samoa''
&lt;br /&gt;Независна држава Самоа
| common_name              = Самоа
| image_flag               = Flag of Samoa.svg
| image_coat               =Public Seal of Samoa.svg
| symbol_type              = Грб
| image_map                = Samoa on the globe (Polynesia centered).svg
| national_motto           = ''Fa'avae i le Atua Samoa''&lt;br /&gt;({{langx|en|Самоа се заснова на Господа}})
| national_anthem          = „[[Знаме на слободата]]“
| official_languages       = [[Самоански јазик|самоански]], [[англиски јазик|англиски]]
| demonym                  = [[Самоанци|Самоанец]], [[Самоанци|Самоанка]]
| capital                  = [[Апија]]
| latd                     = 13
| latm                     = 50
| latNS                    = S
| longd                    = 171
| longm                    = 45
| longEW                   = W
| largest_city             = [[Апија]]
| government_type          = [[Парламентарна република]]
| leader_title1            = [[О ле Ао о ле Мало]]&lt;br /&gt;(Шеф на држава)
| leader_name1             = [[Туфуга Ефи]]
| leader_title2            = [[Премиер на Самоа|Премиер]]
| leader_name2             = [[Наоми Матаафа]]
| area_rank                = 174-та
| area_magnitude           = 
| area_km2                 = 2,831
| area_sq_mi               = 1093       
| percent_water            = 0.3%
| population_estimate      = 188,540
| population_estimate_rank = 166&lt;sup&gt;та&lt;/sup&gt;
| population_estimate_year = 2008
| population_census        = 179,186
| population_census_year   = 2006
| population_density_km2   = 65
| population_density_sq_mi = 169 
| population_density_rank  = 134-та
| GDP_PPP                  = $1.100 милијарди&lt;ref name=imf2&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2009/01/weodata/weorept.aspx?sy=2006&amp;ey=2009&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=.&amp;br=1&amp;c=862&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=58&amp;pr.y=17 |title=Samoa|publisher=International Monetary Fund|accessdate=2009-04-22}}&lt;/ref&gt;
| GDP_PPP_rank             = 
| GDP_PPP_year             = 2008
| GDP_PPP_per_capita       = $5,732&lt;ref name=imf2/&gt;
| GDP_PPP_per_capita_rank  = 
|GDP_nominal               = $537 милиони&lt;ref name=imf2/&gt;
|GDP_nominal_year          = 2008
|GDP_nominal_per_capita    = $2,797&lt;ref name=imf2/&gt;
| sovereignty_type         = Независност
| sovereignty_note         = од [[Нов Зеланд]]
| established_event1       = Датум
| established_date1        = 1 јануари 1962
| HDI_year                 = 2013&lt;!-- Please use the year to which the data refers, not the publication year--&gt;
| HDI_change               = decrease&lt;!--increase/decrease/steady--&gt;
| HDI                      = 0.694 &lt;!--number only--&gt;
| HDI_ref                  = &lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://hdr.undp.org/sites/default/files/hdr14-summary-en.pdf |title=2014 Human Development Report Summary |date=2014 |accessdate=27 јули 2014 |publisher=United Nations Development Programme | pages=21–25}}&lt;/ref&gt;
| HDI_rank                 = 106та
| currency                 = [[Самоански тала|Тала]]
| currency_code            = WST
| country_code             =  
| time_zone                = 
| utc_offset               = -10
| time_zone_DST            = 
| DST_note                 = 
| utc_offset_DST           = 
| drives_on                    = лево
| cctld                    = [[.ws]]
| calling_code             = 685
| footnotes                = 
}}
'''Самоа''', официјално '''Независна Држава Самоа''', е [[островска држава]] во [[Тихи Океан|Тихиот Океан]]. Се наоѓа во западниот дел од [[Самоански Острови|Самоанските Острови]] во јужниот дел од Тихиот Океан. Од [[1900]] до [[1919]] година се нарекуваше '''Германска Самоа''', а од [[1914]] до [[1997]] година како '''Западна Самоа'''. Двата најголеми [[остров]]и во оваа држава се [[Савај]] и [[Уполу]]. [[Главен град]] на државата е [[Апија]]. Целата група на острови ја вклучува и [[Американска Самоа]].

== Историја ==

{{Главна|Историја на Самоа}}

Прв контакт на Самоа со Европејците имало во [[XVIII век]] кога [[Холанѓани|холанѓанец]]от [[Јакоб Рогевен]] пристигнал на островите во [[1722]]. Оваа посета била проследена од францускиот истражувач [[Луи Антоан де Бугенвил]] и ги именувал островите со името ''Навигаторски Острови'' во [[1768]]. Следниот период контак со Европејците имало послабо, сè до [[1830]]-тите кога англиските мисионери и трговци започнале да надоаѓаат. Мисионерските работи во Самоа започнале во [[1830]] од страна на [[Џон Вилијамс]]. Сè до тогаш [[Самоанци]]те биле сметани за дивјаци и љубители на војни.

Како што [[Германци]]те започнале да покажуваат поголем интерес за [[Самоанските Острови]], [[САД]] изјавиле свој интерес врз нив. Покрај нив и [[Британија]] пројавила интерес за островите и тоа било проследено од шестгодишна граѓанска војна каде сите три сили се бореле за превласт. Војските сè повеќе се наоружувале и на повидок била голема војна, но за среќа во тој период имало силна бура која ја уништила сета воена опрема на војските и со тоа војната прекинала. На почетокот на [[XX век]] се потпишал [[Трипартиска конвенција|Трипартиската конвенција]] кога државата била поделена на два дела: источниот дел потпаднал под власт на САД и е познат денес како [[Американска Самоа]], додека западниот дел од државата потпаднал под власт на Германија и денес е република Самоа. Британија отстапила од Самоа бидејќи добила контрола на [[Тонга]], делови од [[Соломонски Острови|Соломонските Острови]] и [[Западна Африка]] кои претходно биле под германска контрола.

== Географија и клима ==

{{Главна|Географија на Самоа}}

[[Податотека:Samoa mk.svg|thumb|лево|200п|Карта на Самоа.]]

Државата се наоѓа јужно од [[екватор]]от, на пола пат од [[Хаваи]] до [[Нов Зеланд]] во регионот [[Полинезија]] во [[Океанија]]. Вкупната површина на Самоа изнесува околу 2.934&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; и е составена од два големи острови [[Уполу]] и [[Саваи]] и тие два острови сочинуваат 99% од вкупната територија на Самоа. Покрај овие два има и други помали острови. Островот Уполу е дом на три-четвртини од населението на Самоа и на тој остров се наоѓа главниот град - [[Апија]]. Најголем остров е Саваи и има население од 42.000 жители.

Климата на Самоа е тропска со просечна температура од 26.5&amp;nbsp;°C и со дождлива сезона од ноември до април.

== Политички систем ==

{{Главна|Политики на Самоа}}

[[Податотека:Samoa - Apia Govt buildings.jpg|thumb|right|150px|Владината зграда во Апија.]]

[[Устав на Самоа|Уставот на Самоа]] е заснован на британскиот парламентарен систем со одредени прилагодувања. Двајца шефови на државата биле назначени за доживотни водачи на Самоа и тоа биле [[Тупуа Тамасесе Меаоле]], кој умрел во [[1963]] и [[Малиетоа Танумафили]] кој бил шеф на државата сè до неговата смрт на [[11 мај]] [[2007]] година. Наредниот водач на Самоа бил [[Туиатуа Тупуа Тамасесе Ефи]] кој бил избран на [[17 јуни]] [[2007]] за мандат од пет години.

Парламентот на Самоа (фоно) е составен од 49 членови со мандат од пет години. Премиерот го избира парламентот. Премиерот избира 12 министри за кабинетот.

== Административна поделба ==

{{Главна|Административна поделба на Самоа}}

Самоа е составена од [[окрузи во Самоа|11 окрузи]] и тие се истите области кои функционирале пред доаѓањето на Европејците на Самоа. Главниот центар на секоја област е задолжена за нормално функционирање на областа.

[[Податотека:Samoa districts numbered2.png|right|thumb|320px|Окрузите во Самоа.]]

&lt;table&gt;&lt;td&gt;&lt;ol&gt;
'''[[Уполу]]''' (со малите острови)
&lt;li&gt;[[Туамасага]]
&lt;li&gt;[[Ана (област)|Ана]]
&lt;li&gt;[[Аига-и-ле-Таи]]
&lt;li&gt;[[Атуа]] 
&lt;li&gt;[[Вао-о-Фоноти]]

&lt;/td&gt;&lt;/ol&gt;&lt;td&gt;&lt;ol start=6&gt;
* ''' [[Саваи]]'''
&lt;li&gt;[[Фасалелеага]] 
&lt;li&gt;[[Гагаемауга]] 
&lt;li&gt;[[Гагаифомауга]] 
&lt;li&gt;[[Ваисигано]]
&lt;li&gt;[[Сатупаитеа]] 
&lt;li&gt;[[Палаули]] 
&lt;/ol&gt;&lt;/td&gt;&lt;/table&gt;

== Стопанство ==

{{Главна|Економија на Самоа}}

Економијата на Самоа се засновала и се заснова на финансиска помош од странство и од самоански фамилии кои живеат во странство. Покрај тоа таа се заснова и на извозот на земјоделски производи каде се вработени две-третини од работоспособното население на земјата. Во Самоа се произведува [[кокосово масло]], [[кокосов крем]] и [[копра]]. Производствениот сектор на Самоа се занимава со земјоделски производи.

БНП на земјата во 2006 година бил проценет на 1.218 милијарди [[американски долар]]и.

== Население, јазик и религија ==

{{Главна|Демографија на Самоа}}

Според [[ЦИА]], Самоа има население од 182.265 жители од кои 92.6% се [[Самоанци]], 7% мешано население и 0.4% [[Европејци]]. Повеќето Европејци се [[Германци]] и [[Новозеланѓани]] кои останале во Самоа после Првата светска војна. Околу три-четвртини од населението живее на островот [[Уполу]].

Околу 98% од Самоанците се [[христијани]] поделени на повеќе цркви.

== Култура во Самоа ==
{{Главна|Култура на Самоа}}

Традиционалниот самоански начин на живот е сè уште силен елемент во земјата. Покрај вековното европско влијание, Самоа ги зачувала старите традиционални вредности, обичаи, социјалниот и политичкиот систем и јазикот. Самоанците се многу духовен и религиозен народ и успешно го вклопиле [[христијанство]]то во својата традиција.

Самоанците имаал свои богови и се зачувани како митолошки приказни. Традиционалниот самонаски начин на живот се заснова на односите помеѓу луѓето.

== Наводи ==
{{reflist}}

== Надворешни врски ==

{{sisterlinks}}
; Влада
* [http://www.govt.ws/ Влада на Самоа]
* [https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/samoa.html Шеф на државата и кабинетот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130917180455/https://www.cia.gov/library/publications/world-leaders-1/world-leaders-s/samoa.html |date=2013-09-17 }}
; Општо
* {{CIA World Factbook link|ws|Самоа}}
* [http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/samoa.htm Самоа на UCB] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101119072610/http://ucblibraries.colorado.edu/govpubs/for/samoa.htm |date=2010-11-19 }} 
* {{dmoz|Regional/Oceania/Samoa}}
; Друго
* [http://www.toasamoa.com/ Рагби лига на Самоа] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090830050034/http://www.toasamoa.com/ |date=2009-08-30 }}
* [http://www.samoaworld.com/viewforum.php?f=36 Самоански речник] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101109015840/http://www.samoaworld.com/viewforum.php?f=36 |date=2010-11-09 }}

== Поврзано ==
* [[Самоански Острови]]
* [[Американска Самоа]]
* [[Океанија]]

{{Океанија}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Самоа|*]]
[[Категорија:Држави во Океанија]]
[[Категорија:Островски земји]]
[[Категорија:Држави и територии настанати во 1962 година]]
[[Категорија:Членки на Комонвелтот]]
[[Категорија:Архипелази во Тихиот Океан]]</text>
      <sha1>fwpv3dsqahvsxsnr1ronzbgwc4vds06</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руски јазик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5515</id>
    <revision>
      <id>5600730</id>
      <parentid>5473745</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:24:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600730</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19956" sha1="d4hq34ooii8wh6uewcjsoomz7lrzmzz" xml:space="preserve">{{Infobox language
|name          = Руски јазик
|nativename    = {{јаз|ru|Русский язык}}
|pronunciation = {{IPA-ru|ˈruskʲɪj jɪˈzɨk|}}
|states        = [[Русија]], земјите од поранешниот [[Советски Сојуз]], [[Германија]], [[Израел]], [[САД]], [[Канада]], и останатата руска дијаспора
|speakers      = {{sigfig|154|2}} милиони
|date          = 2010
|ref           = &lt;ref name=NE&gt;[[Nationalencyklopedin]] &quot;Världens 100 största språk 2010&quot; The World's 100 Largest Languages in 2010&lt;/ref&gt;
|speakers2     = 110 милиони како втор јазик (нема датум)&lt;ref&gt;{{Ethnologue16|rus}}&lt;/ref&gt;
|familycolor   = Indo-European
|fam2          = [[Балтословенски јазици|балтословенски]]
|fam3          = [[словенски јазици|словенски]]
|fam4          = [[источнословенски јазици|источнословенски]]
|ancestor      = [[староисточнословенски јазик|староисточнословенски]]
|script        = [[руска азбука]]
|nation        = {{collapsible list
|{{знаме|Russia}} &lt;small&gt;(државен)&lt;/small&gt;&lt;ref name=RusConst&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.constitution.ru/en/10003000-01.htm |title=Article 68. Constitution of the Russian Federation |publisher=Constitution.ru |date= |accessdate=2013-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Belarus}} &lt;small&gt;(државен)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Belarus&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.president.gov.by/en/press19329.html#doc |title=Article 17. Constitution of the Republic of Belarus |publisher=President.gov.by |date=1998-05-11 |accessdate=2013-06-18 |archiveurl=https://archive.today/20121129071008/http://www.president.gov.by/en/press19329.html%23doc#doc |archivedate=2012-11-29 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Kazakhstan}} &lt;small&gt;(официјален)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Kazakhstan&gt;{{Наведена мрежна страница |author=N. Nazarbaev |url=http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/#section1 |title=Article 7. Constitution of the Republic of Kazakhstan |publisher=Constcouncil.kz |date=2005-12-04 |accessdate=2013-06-18 |archive-date=2007-10-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071020060732/http://www.constcouncil.kz/eng/norpb/constrk/#section1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Kyrgyzstan}} &lt;small&gt;(официјален)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Kyrgyzstan&gt;{{ref-ru}} [http://www.gov.kg/?page_id=263 Статья 10. Конституция Кыргызской Республики]&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Tajikistan}} &lt;small&gt;(јазик за меѓуетничка ком.)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Tajikistan&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/untc/unpan003670.htm |title=Article 2. Constitution of Tajikistan |publisher=Unpan1.un.org |date= |accessdate=2013-06-18 |archive-date=2017-05-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170525141516/http://unpan1.un.org/intradoc/groups/public/documents/untc/unpan003670.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Abkhazia}}&lt;ref name=&quot;partialrecognition&quot;&gt;Абхазија и Јужна Осетија се делумно признати држави.&lt;/ref&gt;&lt;small&gt;(официјален)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Abkhazia&gt;{{ref-ru}} [http://www.abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty/ Статья 6. Конституция Республики Абхазия] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090321022823/http://abkhaziagov.org/ru/state/sovereignty/ |date=2009-03-21 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|South Ossetia}}&lt;ref name=&quot;partialrecognition&quot;/&gt;&lt;/small&gt;&lt;small&gt;(државен)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Ossetia&gt;{{ref-ru}} [http://cominf.org/node/1127818105 Статья 4. Конституция Республики Южная Осетия] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090811021536/http://cominf.org/node/1127818105 |date=2009-08-11 }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Transnistria}} &lt;small&gt;(официјален)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Transnistria&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://mfa-pmr.org/index.php?newsid=644 |title=Article 12. Constitution of the Pridnestrovskaia Moldavskaia Respublica |publisher=Mfa-pmr.org |date= |accessdate=2013-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Gagauzia}} &lt;small&gt;(официјален)&lt;/small&gt;&lt;ref name=Gagauzia&gt;{{Наведена мрежна страница |author=http://www.gagauzia.md/ |url=http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&amp;idc=389&amp;id=240 |title=Article 16. Legal code of Gagauzia (Gagauz-Yeri) |publisher=Gagauzia.md |date=2008-08-05 |accessdate=2013-06-18 |archive-date=2013-05-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130513170728/http://www.gagauzia.md/pageview.php?l=en&amp;idc=389&amp;id=240 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br/&gt;
'''Организации:'''&lt;br&gt;
{{UNO}}
*[[File:Flag of IAEA.svg|22px|border]] [[Меѓународна агенција за атомска енергија|МААЕ]]
*[[File:Flag of ICAO.svg|22px|border]] [[Меѓународна организација за цивилна авијација|МОЦА]]
*{{знаме|UNESCO}}
*{{знаме|WHO}}
{{знаме|CIS}}&lt;br&gt;
[[Евроазиска економска заедница]]&lt;br&gt;
[[File:Flag of the Collective Security Treaty Organization.svg|22px|border]] [[Организација на Договорот за колективна безбедност]]&lt;br&gt;
[[Шангајска кооперативна организација]]&lt;br&gt;
[[File:OSCE logo.svg|22px]] [[Организација за безбедност и соработка во Европа]]&lt;br&gt;
[[Секретаријат на Антарктичкиот договор]]&lt;br&gt;
[[Меѓународна организација за стандардизација]]}}
|minority      = {{collapsible list
|{{знаме|Azerbaijan}}&lt;br&gt;
{{знаме|China}}&lt;br&gt;
{{знаме|Romania}}&lt;small&gt; (малцински)&lt;/small&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Turkmenistan}}&lt;br&gt;
{{знаме|Uzbekistan}}&lt;br&gt;
{{знаме|Ukraine}}&lt;small&gt; (малцински)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 |title=Law &quot;On Principles of State Language Policy&quot;, Article 7 |publisher=Zakon2.rada.gov.ua |date= |accessdate=2013-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|Czech Republic}}&lt;br&gt;
{{знаме|Finland}} (малцински)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://languagecharter.eokik.hu/sites/languages/L-Russian_in_Finland.htm |title=Russian in Finland |publisher=Languagecharter.eokik.hu |date=1998-03-01 |accessdate=2013-06-18 |archive-date=2012-12-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121222125828/http://languagecharter.eokik.hu/sites/languages/L-Russian_in_Finland.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;
{{знаме|United States}}
}}
|agency        = [[Институт за руски јазик]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims |title=Russian Language Institute |publisher=Ruslang.ru |date= |accessdate=2010-05-16 |archive-date=2010-07-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100719234135/http://www.ruslang.ru/agens.php?id=aims }}&lt;/ref&gt; при [[Руска академија на науките|Руската академија на науките]]
|iso1=ru
|iso2=rus
|iso3=rus
|lingua=53-AAA-ea &lt; [[Источнословенски јазици|53-AAA-e]]&lt;br&gt;(верзии: 53-AAA-eaa до 53-AAA-eat)
|map=Idioma ruso.PNG
|mapcaption='''Рускиот во Евроазија'''
{{легенда|#1E90FF|мнозински јазик}}
{{легенда|#87CEEB|малцински јазик}}
|notice=IPA
}}
{{Јазик-пример
|име= Руски јазик
|писмо= [[руска азбука|кирилица]]
|пример= Прв член од „Декларацијата за човекови права“
|текст= Все люди рождаются свободными и равными в своём достоинстве и правах. Они наделены разумом и совестью и должны поступать в отношении друг друга в духе братства.
|превод=Сите човечки суштествa се раѓaaт слободни и еднакви по достоинство и правa. Tиe се обдарени со разум и совест и требa да се однесувaaт еден кон друг во дуxот на општо човечкaтa припaдност.
}}

'''Руски''' '''јазик''' ({{langx|ru|русский язык}}) — [[Источнословенски јазици|источнословенски јазик]], од групата на [[словенски јазици]] од семејството на [[индоевропски јазици]]. Рускиот јазик е мајчин јазик на [[Руси]]те, и национален јазик на [[Русија]]. Јазикот е службен и во [[Белорусија]], [[Украина]], [[Казахстан]] и [[Киргистан]], а се зборува на високо ниво во сите држави од поранешниот [[Советски Сојуз]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gallup.com/poll/109228/russian-language-enjoying-boost-postsoviet-states.aspx |title=Russian Language Enjoying a Boost in Post-Soviet States|publisher=Gallup.com|date=August 1, 2008|accessdate=2010-05-16}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=demoscope&gt;{{Наведено списание|last=Арефьев|first=Александр|title=Падение статуса русского языка на постсоветском пространстве|journal=Демоскоп Weekly|year=2006|issue=251|url=http://www.demoscope.ru/weekly/2006/0251/tema01.php|language=ru}}&lt;/ref&gt; Рускиот јазик потекнува од староисточнословенскиот јазик и денес е најголем словенски јазик во светот со 150 милиони говорници. Јазикот се пишува на [[кирилица]], поточно на [[Руска азбука|руската азбука]].

Рускиот е најраспространет јазик во [[Евроазија]]. Исто така, рускиот е најголем мајчин јазик во [[Европа]] и осми најголем јазик во светот по бројот на луѓе чиј овој јазик е мајчин, а петти по вкупниот број на говорници.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|title=The World's Most Widely Spoken Languages|url=http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm|work=Saint Ignatius High School|accessdate=17 February 2012|location=Cleveland, Ohio|archive-date=2011-09-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20110927062910/http://www2.ignatius.edu/faculty/turner/languages.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Рускиот јазик е еден од шесте официјални јазика на [[ООН]].

Рускиот јазик има богата историја и на него се испишани едни од најголемите светски книжевни дела. Рускиот јазик бил мајчин јазик на писатели од рангот на [[Фјодор Достоевски|Достоевски]], [[Лав Толстој|Толстој]], [[Иван Тургенев|Тургенев]], [[Александар Пушкин|Пушкин]] или [[Михаил Булгаков|Булгаков]].

==Статус==
Рускиот јазик е [[службен јазик]] во [[Русија]], каде е и [[национален јазик]]. Исто така, рускиот јазик е службен и во [[Белорусија]] покрај [[белоруски]]от, во [[Казахстан]] покрај [[казашки]]от, во [[Киргистан]] покрај [[киргиски]]от, во [[Приднестровие]], [[Јужна Осетија]] и [[Абхазија]]. Во [[Украина]] јазикот не е службен, но има статус на регионален или малцински јазик со мал, општински, службен стгатус.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://zakon2.rada.gov.ua/laws/show/5029-17 |title=Law of Ukraine &quot;On Principles of State Language Policy&quot; |publisher=Zakon2.rada.gov.ua |date= |accessdate=2013-06-18}}&lt;/ref&gt; Рускиот јазик е службен јазик во ООН. Образованието на руски јазик е сè уште популарно во и надвор од Русија, поточно на просторот на поранешниот Советски Сојуз. Сè уште, во овие простори, се смета дека важно е децата да го научат јазикот.&lt;ref name=&quot;gallup2008&quot;&gt;[http://www.gallup.com/poll/112270/Russias-Language-Could-Ticket-Migrants.aspx Russia's Language Could Be Ticket in for Migrants] [[The Gallup Organization|Gallup]] Посетено на May 26, 2010&lt;/ref&gt; Значително руско население има и во [[Латвија]] и [[Естонија]], но не е признат како малцински или службен јазик. Рускиот јазик е еден од двата официјални јазика во [[Меѓународна вселенска станица|Меѓународната вселенска станица]]. Астронаутите на [[НАСА]] кои служат заедно со руските најчесто посетуваат часови по руски јазик. Оваа пракса потекнува уште од 1975 година.

==Писмо==
{{Главна|Руска азбука}}

Рускиот јазик користи руска азбука, која се заснова на кирилицата. Руската азбука има 33 букви:

{| cellpadding=&quot;4&quot; style=&quot;margin:auto; text-align:center;&quot;
|-
|[[А (кирилица)|А]]&lt;br/&gt;{{МФА|/a/}}||[[Б]]&lt;br/&gt;{{МФА|/b/}}||[[В (кирилица)|В]]&lt;br/&gt;{{МФА|/v/}}||[[Г]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ɡ/}}||[[Д]]&lt;br/&gt;{{МФА|/d/}}||[[Е]]&lt;br/&gt;{{МФА|/je/}}||[[Ё (кирилица)|Ё]]&lt;br/&gt;{{МФА|/jɔ/}}||[[Ж]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ʐ/}}||[[З]]&lt;br/&gt;{{МФА|/z/}}||[[И]]&lt;br/&gt;{{МФА|/i/}}||[[Й]]&lt;br/&gt;{{МФА|/j/}}
|-
|[[К (кирилица)|К]]&lt;br/&gt;{{МФА|/k/}}||[[Л]]&lt;br/&gt;{{МФА|/l/}}||[[М (кирилица)|М]]&lt;br/&gt;{{МФА|/m/}}||[[Н (кирилица)|Н]]&lt;br/&gt;{{МФА|/n/}}||[[О (кирилица)|О]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ɔ/}}||[[П]]&lt;br/&gt;{{МФА|/p/}}||[[Р (кирилица)|Р]]&lt;br/&gt;{{МФА|/r/}}||[[С (кирилица)|С]]&lt;br/&gt;{{МФА|/s/}}||[[Т (кирилица)|Т]]&lt;br/&gt;{{МФА|/t/}}||[[У (кирилица)|У]]&lt;br/&gt;{{МФА|/u/}}||[[Ф (кирилица)|Ф]]&lt;br/&gt;{{МФА|/f/}}
|-
|[[Х (кирилица)|Х]]&lt;br/&gt;{{МФА|/x/}}||[[Ц]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ts/}}||[[Ч]]&lt;br/&gt;{{МФА|/tɕ/}}||[[Ш]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ʂ/}}||[[Щ]] &lt;br/&gt;{{МФА|/ɕɕ/}}||[[Ъ]]&lt;br/&gt;{{МФА|/-/}}||[[Ы]]&lt;br/&gt; {{МФА|/ɨ/}}||[[Ь]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ʲ/}}||[[Э]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ɛ/}}||[[Ю]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ju/}}||[[Я]]&lt;br/&gt;{{МФА|/ja/}}
|}

==Правопис==
{{Главна|Руски правопис}}

Рускиот правопис е делумно фонетски. Всушност, самиот правопис е еден баланс меѓу фонетскиот, морфолошиот, етимолошкиот и граматичкиот систем.  Моменталниот правопис на рускиот јазик потекнува од драстичните јазични промени од 1918 година, а кодифицирани во 1956 година. Во 1990-те имало мали промени во самиот правопис, но не биле прифатени.

=== Примери ===
{{ИнтерВики|код=ru|јазик=руски}}

* Привет (неофицијално) - Здраво
* Доброе утро - Добро утро
* Добрый день - Добар ден 
* Добрый вечер - Добро вечер
* Спокойной ночи — Добра ноќ
* До свидания — Довидување
* Пока (неофицијално) - Пријатно
* Как ты? (рамките на значењето на „Как у тебя дела?“; неофицијално) — Како си?
* Как вы? (рамките на значењето на „Как у вас дела“; официјално, уште множинската форма) - Како сте?
* Что делаешь? (неофицијално) — Што правиш? Како си?
* Что делаете? (официјално, уште множинската форма) - Што правите? Како сте?
* У меня всё хорошо - Добар сум
* Всего доброго - Сѐ најдобро
* С днём рождения! - Среќен роден ден!
* Благодарю (официјално и неофицијално) - Благодарам
* Спасибо - Фала
* Пожалуйста - Молам
* Простите! - Простете!
* Извините! (официјално) - Извинете!
* Извини! (неофицијално) - Извини.
* Который час? - Колку е часот? 
* Вы говорите? - Дали зборувате ...? 
:...по-английски - англиски 
:...по-болгарски - бугарски
:...по-македонски - македонски
:...по-сербски - српски
:...по-гречески - грчки 
:...по-французски - француски 
:...по-немецки - германски
:...по-итальянски - италијански 
:...по-испански - шпански
* Да - Да
* Нет - Не 
* Может быть (рамките на значењето на „Возможно“) - Можеби 
* Скоро увидимся - Ќе се видиме наскоро
* Увидимся завтра (рамките на значењето на „До завтра“) - Ќе се видиме утре

==Поврзано==
{{Портал|Јазик}}
* [[Руска азбука]]
* [[Руси]]
* [[Русија]]
* [[Источнословенски јазици]]

==Наводи==
{{Наводи}}

==Надворешни врски==
* [https://ruskicentar.mk/ Руски центар] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230127060116/https://ruskicentar.mk/ |date=2023-01-27 }} — центар за изучување на рускиот јазик во Скопје {{mk}}
* [http://www.ruscorpora.ru/ Национален корпус на рускиот јазик] {{en}}
* [http://www.ruslang.ru/ Институт за руски јазик] {{ru}}

{{ИЕ-јазик-никулец}}
{{руски јазик}}
{{словенски јазици}}
{{Navboxes
|title=Јазичен статус
|list=
{{Јазици во Русија}}
{{Јазици во Полска}}
{{Јазици во Латвија}}
{{Јазици во Естонија}}
{{Јазици во Литванија}}
{{Јазици во Чешка}}
{{Јазици во Украина}}
{{Јазици во Белорусија}}
}}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Руски јазик|*]]
[[Категорија:Јазици во Русија]]</text>
      <sha1>d4hq34ooii8wh6uewcjsoomz7lrzmzz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Возач</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7799</id>
    <revision>
      <id>5600980</id>
      <parentid>5324856</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:21:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2088" sha1="f51g870ck08b2zfq1xkcdm7r92d3wry" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Convertible Mercedes Car Driving On A Highway.jpg|300px|мини|Возач на кабриолет Мерцедес по автопат во државата Вашингтон.]]
'''Возач'''&lt;ref&gt;{{ДРМЈ|возач}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ОДРМЈ|возач}}&lt;/ref&gt; или '''шофер'''&lt;ref&gt;{{ДРМЈ|шофер}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{ОДРМЈ|шофер}}&lt;/ref&gt; — лице вработено да вози [[автомобил]]. Терминот може да се употреби за било којшто вози професионално или за возач на луксузен [[седан]], особено [[лимузина]]. Иако во поголемиот број случаи овие луѓе се вработени од страна на богати луѓе без време или волја да возат сами, во некои земји во развој дури и луѓето од средна класа можат да си ги дозволат овие услуги.

Во друг случај, возачите можат да возат и во служба за најмување на лимузини која е слична на [[такси - служба]]та, но користи полуксузни возила.

Условите за вработување се различни зависно од земјата или регионот во кој лицето се вработува. Најголемиот број на услови се одредуваат од страна на [[држава]]та. Покрај нормална [[возачка дозвола]] во некои земји потребна е [[специјална дозвола]] или постојат како и старосни или искуствени ограничувања.

==Наводи==
{{наводи}}

[[Категорија:Куќна послуга]]
[[Категорија:Лични услуги]]
[[Категорија:Професии]]</text>
      <sha1>f51g870ck08b2zfq1xkcdm7r92d3wry</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дадилка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7802</id>
    <revision>
      <id>5600981</id>
      <parentid>5475096</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:22:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2559" sha1="efd3gqgqvohmsp0tkx74lfg3v148im9" xml:space="preserve">[[Податотека:Baby sitter.jpg|300px|мини|Дадилка со дете за кое се грижи]]
'''Дадилка''' — жена што е вработена како детска негувателка во едно домаќинство и дава отчет директно на господарката.&lt;ref&gt;{{ДРМЈ|дадилка}}&lt;/ref&gt; Припомогната е од барем една [[детска слугинка]]. Некои дадилки останувале вработени во едно [[аристократ]]ско семејство многу години одгледувајќи повеќе генерации од тоа семејство.

Денес, иако многу семејства вработуваат [[бебиситер]]ки, тие се хонорарни работници. Дадилки со полно работно време можат да си дозволат само семејствата од [[средна класа|вишата средна класа]] до [[висока класа|високата класа]]. Дадилките извршуваат задачи како:

* Чување на децата за време на довогорените часови
* Подджување на физичкиот, социјалниот, емоционалниот, креативниот и интелектуалниот развој кај децата
* Заштита на децата од опасности и обозбедување на безбедна средина
* Приготвување на вкусни и избалансирано хранливи оброци и закуски
* Одржување на добра комуникација со родителите со нивно информирање за развојот и грижите на децата
* Одржување на чистота во куќата која зависи од децата

Обично дадилките се вработуваат на возраст помеѓу 20 и 30 години, понекогаш помлади или постари. Тие имаат релативно ниска [[плата]]. Некои работодавачи бараат од дадилките да носат [[униформи за послуга|униформи]].

== Наводи ==
{{наводи}}

==Надворешни врски==
{{рв|Nannies}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Куќна послуга]]</text>
      <sha1>efd3gqgqvohmsp0tkx74lfg3v148im9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тодор Александров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8493</id>
    <revision>
      <id>5600938</id>
      <parentid>5578969</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:10:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>Целосно преработена и систематизирана статијата; додаден раздел за националниот идентитет, подобрена хронологијата и заменети несоодветните извори со академска литература.</comment>
      <origin>5600938</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39688" sha1="554wscpzb018rc2gt80no8sxcf48z64" xml:space="preserve">{{Инфокутија Воено лице
| име = Тодор Александров
| живеел = [[4 март]] [[1881]] – [[31 август]] [[1924]]
| слика = [[Податотека:BASA-10K-3-714-3(1)-Todor Alexandrov, Nice.jpg|250п]]
| опис = Портрет на Александров со автограф и посвета на [[Пејо Јаворов]]
| прекар = Стариот
| роден-место = [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Косовски Вилает]], [[Отоманско Царство]]
| починал-место = во близина на [[Лопово]], Мелничко, [[Царство Бугарија]]
| служба-време = [[1898]] – [[1924]]
| чин = Раководител на Скопскиот револуционерен округ {{•}} Член на Централниот комитет на ВМОРО и ВМРО
| единици = [[Македонско-одринско ополчение]] {{•}} [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|XI македонска пешадиска дивизија]]
| командувал = [[Македонска револуционерна организација]] {{•}} [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]
| битки = [[Прва балканска војна]] {{•}} [[Втора балканска војна]] {{•}} [[Прва светска војна]]
| одличја = [[Железен крст]] од II класа
| занимања = учител, револуционерен деец
| потпис = [[Податотека:Signature of Todor Alexandrov.svg|200п]]
}}

'''Тодор Александров Попорушов''' ([[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[4 март]] [[1881]] – во близина на [[Лопово]], [[31 август]] [[1924]]) бил учител, револуционерен деец, војвода и еден од водачите на [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]] и на обновената [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]].&lt;ref name=&quot;Todorovski2014&quot;&gt;Зоран Тодоровски, ''[https://arhiv.mk/publikuvanje/ Тодор Александров]'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014, 349 стр., ISBN 978-9989-622-99-1.&lt;/ref&gt;

Во сопствените писма и во документите на организацијата Александров ја определувал Македонија како татковина и посебна политичка цел, а словенското население во неа најчесто го именувал како бугарско. По [[Првата светска војна]] неговата политичка програма се развивала кон автономна, обединета или независна Македонија. Поради спојувањето на регионалната македонска припадност, бугарското национално самоопределување и македонскиот политички автономизам, неговиот идентитет и наследство се предмет на различни историографски толкувања.&lt;ref name=&quot;Todorovski306&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 299–318.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pandevska&quot;&gt;Maria Pandevska, „[https://doi.org/10.1080/00905992.2012.705265 The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind]“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012, стр. 747–766, doi:10.1080/00905992.2012.705265.&lt;/ref&gt;

Во 1898 година се приклучил кон револуционерната организација. Бил учител и раководител на месни комитети во [[Кочани]], [[Виница]], [[Кратово]], [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]] и [[Штип]], секретар во четите на [[Мише Развигоров]] и [[Симеон Георгиев]]-Кочански, окружен војвода на Скопскиот револуционерен округ и член на Централниот комитет. По Првата светска војна, заедно со [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]], ја обновил ВМРО и ја претворил Пиринска Македонија во нејзина главна организациска и воена база.&lt;ref name=&quot;Tasic2020&quot;&gt;Dmitar Tasić, ''[https://academic.oup.com/book/33798 Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917–1924]'', Oxford University Press, Oxford, 2020, ISBN 978-0-19-885832-4.&lt;/ref&gt;

== Рани години и образование ==
[[Податотека:Куќата на Тодор Александров.jpg|мини|десно|Родната куќа на Тодор Александров во Ново Село]]

Тодор Александров е роден на 4 март 1881 година во Ново Село, Штипско, во семејството на Александар Попорушов и Марија Хаџијанева. Неговиот татко работел како учител и бил активен во просветниот и црковниот живот.&lt;ref name=&quot;Todorovski13&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 13–15.&lt;/ref&gt;

Александров учел во бугарското машко третокласно и педагошко училиште во [[Скопје]]. Во учебната 1897/1898 година, додека бил ученик, бил вклучен во редовите на Организацијата од нејзиниот деец и училишен директор [[Христо Матов]]. По завршувањето работел како учител во повеќе места во Штипско и Кочанско, каде што истовремено учествувал во градењето на месната револуционерна мрежа.&lt;ref name=&quot;Todorovski15&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 15–22.&lt;/ref&gt;

== Дејност во ВМОРО ==
{{Контроверзни дејци во македонското револуционерно движење}}

=== До Младотурската револуција ===
[[Податотека:Todor Alexandrov IMARO and other prisoners in 1903.jpg|мини|десно|350п|Затвореници во Скопје во 1903 година; Александров е означен со број 53]]

На почетокот од 1903 година Александров бил назначен за околиски раководител во Кочанскиот реон. Во март бил уапсен и осуден на пет години затвор, а казната ја издржувал во скопскиот затвор [[Куршумли ан]]. По амнестијата во април 1904 година станал главен учител во Штип и работел со [[Мише Развигоров]] и [[Тодор Лазаров]] на обновување на организациската мрежа.&lt;ref name=&quot;Todorovski22&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 22–27.&lt;/ref&gt;

Во јануари 1905 година преминал во илегала и станал секретар во четата на Развигоров. По неговото убиство во 1907 година соработувал со кочанскиот војвода [[Симеон Георгиев]]. На Третиот конгрес на Скопскиот револуционерен округ во ноември 1907 година бил избран за окружен војвода. Во внатрешните поделби на Организацијата се приклонил кон струјата поврзана со Христо Матов и учествувал на [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]].&lt;ref name=&quot;Todorovski27&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 27–31.&lt;/ref&gt;

=== Обнова на организациската дејност ===
По [[Младотурска револуција|Младотурската револуција]] од 1908 година Александров не се вклучил трајно во легалните политички организации, туку продолжил со тајна организациска дејност. Во 1911 година бил избран во Централниот комитет заедно со [[Христо Чернопеев]] и [[Петар Чаулев]], додека [[Александар Протогеров]] бил резервен член.&lt;ref name=&quot;Todorovski31&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 31–35.&lt;/ref&gt;

Во 1912 година раководството организирало серија бомбашки напади во Штип, Кочани и Дојран, познати како [[Магарешки атентати]]. Нападите биле насочени кон османлиски објекти и комуникации, но предизвикале и репресалии врз цивилното население. Нивните цели, последици и степенот на личната одговорност на Александров се различно оценувани во историографијата.&lt;ref&gt;Виолета Ачковска и Никола Жежов, ''Предавствата и атентатите во македонската историја'', Скопје, 2004, стр. 153–170.&lt;/ref&gt;

== Балканските војни и Првата светска војна ==
[[Податотека:Todor Alexandrov Hristo Matov, Georgi Monchev, Vlade Slankov, Nikola Ivanov IMARO.JPG|мини|десно|300п|Тодор Александров, [[Христо Матов]], Георги Мончев, Владимир Сланков и Никола Иванов за време на Балканските војни]]

Пред [[Прва балканска војна|Првата балканска војна]] Александров и други дејци на Организацијата учествувале во создавањето доброволечки чети. Дел од нив биле вклучени во [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]] на бугарската армија. Во декември 1912 година Централниот комитет испратил меморандум до бугарскиот цар [[Фердинанд I]], со кој се спротивставил на поделбата на Македонија и побарал зачувување на нејзината целост.&lt;ref name=&quot;Todorovski35&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 35–36.&lt;/ref&gt;

По [[Букурешки договор (1913)|Букурешкиот договор]] Организацијата продолжила со вооружени акции против српската власт во Вардарска Македонија. Александров бил поврзан со разузнавачките структури на бугарската војска во Штип и со подготовката на [[Валандовска афера од 1915 година|Валандовската акција]] во 1915 година, чија цел била прекин на железничката врска Солун–Скопје.&lt;ref&gt;„[https://arhiv.mk/wp-content/uploads/2021/03/ARHIVIST_2019.pdf Валандовската акција во архивските документи]“, ''Македонски архивист'', бр. 25–26, Државен архив на Република Северна Македонија, 2019, стр. 23–37.&lt;/ref&gt;

По влегувањето на Бугарија во Првата светска војна Александров служел во структури поврзани со [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|XI македонска пешадиска дивизија]] и со воената администрација во окупираните области. Во јануари 1916 година тој и Александар Протогеров биле одликувани од германскиот цар [[Вилхелм II]] со Железен крст од II класа.&lt;ref name=&quot;Todorovski46&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 46–47.&lt;/ref&gt; Во 1917 година Александров учествувал во воените дејства при задушувањето на [[Топличко востание|Топличкото востание]] во окупирана Србија. Насилството врз цивилното население при задушувањето е предмет на посебни истражувања и на различни оценки за командната одговорност.&lt;ref&gt;Milovan Pisarri, „[https://doi.org/10.2298/BALC1344357P Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War]“, ''Balcanica'', XLIV, 2013, стр. 357–390, doi:10.2298/BALC1344357P.&lt;/ref&gt;

== Обновување и раководење со ВМРО ==
[[Податотека:Тодор Александров на работа.jpg|мини|десно|300п|Александров со членови на својата чета]]

По поразот на Бугарија во Првата светска војна Александров, Протогеров и Чаулев во 1919 година ја обновиле организацијата под името Внатрешна македонска револуционерна организација. Без свикување општ конгрес тие го презеле Централниот комитет, што предизвикало отпор од дел од старите дејци и од македонската емиграција.&lt;ref name=&quot;Todorovski63&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 63–84.&lt;/ref&gt;

Во текот на 1920 година ВМРО изградила мрежа во Пиринска Македонија, создала погранични пунктови и испраќала чети во Вардарска и Егејска Македонија. Организацијата дејствувала како трансгранична паравоена структура, а нејзините акции биле насочени против југословенските и грчките власти, против политички противници и против лица обвинети за соработка со нив.&lt;ref name=&quot;Tasic2021&quot;&gt;Dmitar Tasić, „[https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/abs/emergence-of-new-paramilitary-organizations-in-bulgaria-and-yugoslavia-after-the-first-world-war/009FE769A7C54F3B94C6D8D9E03F96E1 The Emergence of New Paramilitary Organizations in Bulgaria and Yugoslavia after the First World War]“, ''Nationalities Papers'', том 49, бр. 6, 2021, стр. 1068–1084, doi:10.1017/nps.2020.91.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Newman&quot;&gt;John Paul Newman, ''[https://www.cambridge.org/core/books/yugoslavia-in-the-shadow-of-war/EA6C9341499343D16B56AA6F004EC747 Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945]'', Cambridge University Press, Cambridge, 2015, стр. 117–145.&lt;/ref&gt;

Југословенската држава одговорила со засилено воено, полициско и паравоено присуство во Вардарска Македонија. Судирите меѓу четите, државните сили и локалните противнички организации предизвикале жртви меѓу вооружените учесници и цивилното население.&lt;ref name=&quot;Tasic2020&quot; /&gt;

=== Односите со бугарската влада ===
Александров се спротивставил на политиката на владата на [[Александар Стамболиски]] за нормализирање на односите со [[Кралство на Србите, Хрватите и Словенците|Кралството на СХС]], особено на обидите за ограничување на ВМРО и на [[Нишки договор|Нишкиот договор]] од 1923 година. Организацијата воспоставила фактичка контрола врз делови од Пиринска Македонија и влегла во насилен судир со земјоделската власт.&lt;ref name=&quot;Todorovski165&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 165–218.&lt;/ref&gt;

ВМРО била поврзувана со атентати врз дејци на македонското движење и врз бугарски политичари, меѓу кои [[Ѓорче Петров]], [[Рајко Даскалов]] и [[Александар Димитров]]. Степенот на непосредното учество или личната наредба на Александров не е еднакво документиран за секој одделен случај, поради што во научната литература се прави разлика меѓу потврдени организациски решенија, посредни докази и подоцнежни сведоштва.&lt;ref name=&quot;Todorovski84&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 84–101 и 202–226.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Tasic2020&quot; /&gt;

Во превратот од [[Деветтојунски преврат|9 јуни 1923 година]] ВМРО го поддржала соборувањето на Стамболиски. Неговиот плен и убиство биле извршени со учество на припадници на Организацијата и на Воениот сојуз. За време на [[Септемвриско востание|Септемвриското востание]] истата година, силите на ВМРО се бореле против комунистичките востаници во Пиринска Македонија и извршиле убиства и репресалии врз политички противници.&lt;ref name=&quot;Todorovski208&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 208–226.&lt;/ref&gt;

== Политичка програма ==

Политичките ставови на Александров се менувале во зависност од војните, поделбата на Македонија и меѓународните услови. Пред и за време на Балканските војни тој настојувал да се спречи поделбата на Македонија и ја поврзувал нејзината судбина со бугарското национално прашање. По Првата светска војна автономијата ја сметал и за преодна форма, додека независна Македонија ја прифаќал како решение кога непосредното обединување со Бугарија било невозможно.&lt;ref name=&quot;Todorovski71&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 71–72 и 84–86.&lt;/ref&gt;

Во програмските документи на ВМРО од почетокот на 1920-тите се барале обединување на деловите на Македонија, политичка самостојност и еднакви права за нејзиното етнички и верски разновидно население. Организацијата истовремено одржувала тесни врски со политички и воени кругови во Бугарија, но настојувала да ја зачува сопствената организациска самостојност.&lt;ref name=&quot;Todorovski299&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 299–307.&lt;/ref&gt;

=== Мајски манифест ===
{{Главна|Мајски манифест}}
[[Податотека:Pryaporets IMRO Declaration 5 August 1924.JPG|мини|десно|200п|Декларацијата на Централниот комитет на ВМРО од август 1924 година]]

Во 1923 и 1924 година претставници на ВМРО воделе преговори во Виена со советски и комунистички посредници за обединување на македонските револуционерни сили. Александров, Протогеров и Чаулев прифатиле документи во кои се застапувала независна и обединета Македонија, балканска федерација и соработка со левите организации.&lt;ref&gt;Ленина Жила, ''Виенска „стапица“: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров'', Институт за национална историја, Скопје, 2014, стр. 117–236.&lt;/ref&gt;

Текстот познат како Мајски манифест бил објавен во Виена во јули 1924 година. Александров и Протогеров потоа јавно се откажале од објавениот текст и тврделе дека тој не го изразува ставот на Централниот комитет, особено поради повиците против бугарската влада и комунистичката политичка рамка. Петар Чаулев останал зад Манифестот. Во историографијата се расправа дали повлекувањето било резултат на измама при преговорите, на притисок од бугарската влада или на промена на ставот на Александров.&lt;ref name=&quot;Todorovski246&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 246–277.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Жила, ''Виенска „стапица“'', стр. 237–318.&lt;/ref&gt;

== Национален идентитет ==

Националниот идентитет на Тодор Александров е предмет на различни толкувања во бугарската, македонската и меѓународната историографија. При неговото разгледување се прави разлика меѓу Македонија како регионална татковина и политичка заедница, националното самоопределување и програмата за автономна или независна држава. Историчарката Марија Пандевска ја анализира употребата на поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација во османлискиот период како надлокална и надцрковна припадност, која не морала да се совпаѓа со денешното значење на посебна националност.&lt;ref name=&quot;Pandevska&quot; /&gt;

Во документите поврзани со Александров истовремено се среќаваат македонски регионални и политички определби и бугарски национални определби. Во меморандумот на Централниот комитет до царот Фердинанд од 6 декември 1912 година, испратен поради опасноста од поделба на Македонија, било наведено дека за зачувувањето на нејзината целост владетелот може да смета на помошта на „македонскиот Бугарин до неговата последна капка крв“.&lt;ref name=&quot;Todorovski35&quot; /&gt;

Во писмо до Владимир Карамфилов од 6 јули 1919 година Александров ја разгледувал автономијата како етапа, а независната Македонија како „помалото зло“ во услови кога непосредното обединување со Бугарија било невозможно. Во истиот контекст тој зборувал за бугарското население во Македонија и полемизирал со тезата за посебен „македонски народ“.&lt;ref name=&quot;Todorovski71&quot; /&gt; Во писмо од 2 април 1922 година ја поврзал борбата за слободата на Македонија со интересите на слободна Бугарија и на „целото бугарско племе“.&lt;ref name=&quot;Todorovski152&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 152–155.&lt;/ref&gt;

Истовремено, особено по Првата светска војна, Александров застапувал автономна, обединета или независна Македонија со права за сите нејзини народности. Според Зоран Тодоровски, во дел од своите документи Александров го определувал населението како бугарско, но политичката програма му се развивала од автономија кон посебна и независна македонска држава.&lt;ref name=&quot;Todorovski306&quot; /&gt; Поради тоа регионалната македонска припадност, бугарското национално самоопределување и политичкиот автономизам не треба да се претставуваат како поими што во неговото време задолжително се исклучувале меѓусебно.

== Убиство ==
{{Главна|Убиство на Тодор Александров}}
[[Податотека:TodorAlexandrov dead.jpg|мини|десно|300п|Телото на Тодор Александров по убиството]]
[[Податотека:Гробот на Тодор Александров на Пирин Планина.jpg|мини|лево|250п|Гробот на Александров во Пирин]]

На 31 август 1924 година Александров патувал кон конгрес на Серскиот револуционерен округ во Пирин. Во близина на селото Лопово бил застрелан заедно со својот телохранител Панзо Зафиров. Како непосредни извршители во изворите се наведуваат Штерју Влахов и Динчо Вретенаров, луѓе од кругот на локалниот војвода [[Алеко Василев-Пашата]].&lt;ref name=&quot;Todorovski278&quot;&gt;Тодоровски, ''Тодор Александров'', стр. 278–298.&lt;/ref&gt;

Нарачателите и пошироките мотиви не се утврдени со сигурност. Меѓу разгледуваните верзии се внатрешна пресметка во ВМРО, улога на дејци блиски до идниот водач [[Иван Михајлов]], реакција на бугарски воено-политички кругови по преговорите со Коминтерната и дејствување на комунистички структури. Недостигот од непосредни и еднозначни докази не дозволува ниту една од овие верзии да се претстави како неспорен факт.&lt;ref name=&quot;Todorovski278&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Жила, ''Виенска „стапица“'', стр. 319–346.&lt;/ref&gt;

По убиството телата биле привремено закопани во близина, а потоа Александров бил погребан во Пирин. Неговата смрт довела до жестоки внатрешни пресметки, во кои биле убиени лица обвинети за учество во заговорот.&lt;ref name=&quot;Todorovski278&quot; /&gt;

== Историографија и наследство ==

Оценките за Александров се менувале според политичкиот и историографскиот контекст. Во бугарската историографија тој најчесто е претставуван како водач на македонските Бугари и продолжувач на борбата за национално обединување. Во југословенската и поранешната македонска историографија долго време преовладувале определбите „врховист“, бугарски националист и противник на македонската национална посебност. По распадот на Југославија во Северна Македонија се појавиле и трудови што посилно ја истакнуваат неговата програма за автономна или независна Македонија, без секогаш еднакво да го оценуваат неговото бугарско самоопределување и односите со бугарската држава.&lt;ref name=&quot;PetarTodorov&quot;&gt;Petar Todorov, „[https://doi.org/10.1017/S0960777323000528 Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics]“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3, 2024, стр. 895–901, doi:10.1017/S0960777323000528.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Todorovski306&quot; /&gt;

Неговото наследство останува спорно и поради методите на ВМРО под негово раководство: паравоени акции, атентати, политички убиства, присилна мобилизација и фактичка власт во Пиринска Македонија. Истовремено, поддржувачите го сметале за еден од најспособните организатори на македонското револуционерно движење и за симбол на отпорот против поделбата на Македонија.&lt;ref name=&quot;Tasic2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Tasic2021&quot; /&gt;

Во Бугарија неговото име го носат улици и се подигнати повеќе споменици. Во Северна Македонија неговото јавно чествување, именувањето улици и поставувањето спомен-обележја предизвикуваат политички и историски полемики. Овие расправи се дел од поширокиот спор за националниот идентитет на дејците на историската ВМРО и за односите меѓу Македонија и Бугарија.&lt;ref name=&quot;PetarTodorov&quot; /&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Тодор Александров 6.jpg|Тодор Александров
Податотека:Тодор Александров во четничка униформа.jpg|Александров во четничка униформа
Податотека:Todor Alexandrov's datachment.jpg|Чета на Тодор Александров во Првата светска војна
Податотека:BASA 1933K-3-70-1 TA and Peyo Yavorov.jpg|Александров и [[Пејо Јаворов]]
Податотека:VMRO razpiska na Boris Strezov 1924.JPG|Расписка на Централниот комитет на ВМРО со потпис на Александров
Податотека:IMRO Central Committee Document 1923.JPG|Документ на Централниот комитет на ВМРО од 1923 година
Податотека:Todor-Aleksandrov-Kyustendil-Monument-Front.jpg|Споменик на Александров во Ќустендил
Податотека:Гробот на Тодор Александров.jpg|Гробот на Тодор Александров
&lt;/gallery&gt;

== Поврзано ==
* [[Македонска револуционерна организација]]
* [[ВМРО (Автономистичка)]]
* [[Мајски манифест]]
* [[Убиство на Тодор Александров]]
* [[Сѐ за Македонија (споменик)]]

== Наводи ==
{{наводи|2}}

== Литература ==
* Ачковска, Виолета; Жежов, Никола. ''Предавствата и атентатите во македонската историја''. Скопје, 2004.
* Бечев, Димитар. ''Historical Dictionary of North Macedonia''. 2. издание. Rowman &amp; Littlefield, Lanham, 2019, ISBN 978-1-5381-1961-8.
* Жила, Ленина. ''Виенска „стапица“: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров''. Институт за национална историја, Скопје, 2014.
* Newman, John Paul. ''Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945''. Cambridge University Press, Cambridge, 2015, ISBN 978-1-107-07076-9.
* Pandevska, Maria. „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“. ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012, стр. 747–766, doi:10.1080/00905992.2012.705265.
* Pisarri, Milovan. „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“. ''Balcanica'', XLIV, 2013, стр. 357–390, doi:10.2298/BALC1344357P.
* Tasić, Dmitar. ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917–1924''. Oxford University Press, Oxford, 2020, ISBN 978-0-19-885832-4.
* Tasić, Dmitar. „The Emergence of New Paramilitary Organizations in Bulgaria and Yugoslavia after the First World War“. ''Nationalities Papers'', том 49, бр. 6, 2021, стр. 1068–1084, doi:10.1017/nps.2020.91.
* Todorov, Petar. „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“. ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3, 2024, стр. 895–901, doi:10.1017/S0960777323000528.
* Тодоровски, Зоран, прир. ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919–1924''. Аналитико, Скопје, 2005, ISBN 9989-9372-4-5.
* Тодоровски, Зоран. ''Автономистичката ВМРО на Тодор Александров (1919–1924)''. Макавеј, Скопје, 2013, ISBN 978-608-205-236-6.
* Тодоровски, Зоран. ''Тодор Александров''. Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014, ISBN 978-9989-622-99-1.

== Надворешни врски ==
{{рв|Todor Alexandrov}}
* [https://arhiv.mk/publikuvanje/ Каталог на изданијата на Државниот архив на Република Северна Македонија] – библиографски податоци за монографијата ''Тодор Александров'' од Зоран Тодоровски.
* [https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/search?q=%D0%90%D0%B2%D1%82%D0%BE%D0%BD%D0%BE%D0%BC%D0%B8%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%87%D0%BA%D0%B0%D1%82%D0%B0+%D0%92%D0%9C%D0%A0%D0%9E+%D0%BD%D0%B0+%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80+%D0%90%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%81%D0%B0%D0%BD%D0%B4%D1%80%D0%BE%D0%B2 COBISS+] – запис за монографијата ''Автономистичката ВМРО на Тодор Александров (1919–1924)''.
* [https://www.cambridge.org/core/journals/contemporary-european-history/article/macedonian-historiography-the-question-of-identity-and-politics/FBE00656AB47397775EBD1704C40F478 Petar Todorov, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“].
* [https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/00905992.2012.705265 Maria Pandevska, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia“].
* [https://academic.oup.com/book/33798 Dmitar Tasić, ''Paramilitarism in the Balkans''].
* [https://doiserbia.nb.rs/Article.aspx?id=0350-76531344357P Milovan Pisarri, „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“].

{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Александров, Тодор}}
[[Категорија:Родени во 1881 година]]
[[Категорија:Починати во 1924 година]]
[[Категорија:Луѓе од Ново Село (штипска населба)]]
[[Категорија:Дејци на ВМРО|Александров, Тодор]]
[[Категорија:Бугарски офицери од Македонија|Александров, Тодор]]
[[Категорија:Македонски револуционери]]
[[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]]
[[Категорија:Дејци на Македонските братства]]</text>
      <sha1>554wscpzb018rc2gt80no8sxcf48z64</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600943</id>
      <parentid>5600938</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:52:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>Неенциклопедиски стил</comment>
      <origin>5600943</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100569" sha1="so9s0xeu4dvszsbbb237nzuhcyxqxaj" xml:space="preserve">{{Инфокутија Воено лице
| име = Тодор Александров 
| живеел = [[4 март]] [[1881]] — [[30 август]] [[1924]]
| слика = [[Податотека:BASA-10K-3-714-3(1)-Todor Alexandrov, Nice.jpg|250п]]
| опис = Портрет на Александров во 1912 г.&lt;br /&gt;со автограм и посвета на [[Пејо Јаворов]]
| прекар = Стариот 
| роден-место = [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Косовски Вилает]], [[Отоманско Царство]]
| починал-место = [[Сугарево]], [[Царство Бугарија]]
| држава = [[Македонско национално движење]] 
| гранка = 
| служба-време = [[1898]] — [[1924]]
| чин = Раководител на Скопскиот револуционерен округ на МРО {{•}} Неформален шеф на бугарското воено разузнавање на групата западни армии {{•}} Член на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]   
| единици =  
| командувал = [[Македонска револуционерна организација]] {{•}} [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]
| битки = [[Прва балканска војна]] {{•}} [[Втора балканска војна]] {{•}} [[Прва светска војна]]
| одличја = 
| занимања = учител 
[[Податотека:Signature of Todor Alexandrov.svg|200п]] 
 }}
'''Тодор Александров Поп-Орушов''' ([[Ново Село (Штипско)|Ново Село]], [[4 март]] [[1881]] — [[Сугарево]], [[31 август]] [[1924]]) — македонски политички водач, војвода и еден од водачите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]].&lt;ref&gt;Енциклопедија ВМРО, Скопје, 2015, стр. 3&lt;/ref&gt;

Во 1898 година се приклучил во [[ТМОРО]]. Бил учител и раководител на месните комитети во [[Кочани]], [[Виница]], [[Кратово]], [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]] и [[Штип]], секретар на четата на штипскиот војвода [[Мише Развигоров]] (1905) и на кочанскиот околиски војвода [[Симеон Георгиев]]-Кочански (1907), окружен војвода на Скопскиот револуционерен округ (1907), член на ЦК на ВМОРО (1911), член во Штабот на III македонска бригада во [[Балканските војни]] и во Штабот на партизанската чета на III бригада на [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|XI македонска дивизија]] во [[Првата светска војна]].

По војната, заедно со [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]], ја обновил организацијата под името ВМРО (1919) и во 1920 ја зацврстил во Пиринскиот дел на Македонија, каде што создал организациона и воена база и оттаму ги обновил оружените четнички акции во Вардарскиот дел на Македонија.

Дејствувал против политиката на земјоделската влада на [[Александар Стамболиски]] за зближување со [[Кралството на СХС]]. Го потпишал [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]] за обединување на македонските револуционерни сили (1924), но пред убиството јавно се откажал од својот потпис.

==Рани години==
[[Податотека:Куќата на Тодор Александров.jpg|мини|десно|Родната куќа на Тодор Александров]]
Тодор Александров е роден на [[4 март]] [[1881]] година, во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]]ско, во семејството на свештеникот Александар Поп-Орушев и Марија. Таткото на Тодор бил учител во [[Радовиш]], просветител и надарен човек, црковен пејач, поет, собирач на народни умотворби. Тој бил ученик во бугарското машкото 3-то класно и педагошко училиште во [[Скопје]] и таму како ученик, Тодор Александров се вклучува во македонското револуционерно движење.

== Во македонското револуционерно движење ==
{{Контроверзни дејци во македонското револуционерно движење}}
{{quote|''Македонците се обединија околу нивната стара институција ВМРО, која како и секогаш предизвикува сеопшто восхитување. Тодор Александров, сакан и уважуван од целиот народ, го зеде во свои раце раководењето со движењето. Роден е во Македонија, 42 годишен. Тодор Александров го посвети својот живот на македонската кауза уште кога беше на 18 годишна возраст. Тој е учител, човек со нескротлива енергија и строга моралност, народот го вика СТАРИОТ и го почитува. Војводите и комитите му се предани до крај. Таа предност е објаснението за неуспехот на српските и грчките власти, да му ги откријат скривалиштата и покрај тоа што Србија, за неговата глава таксува 700.000 динари. Тодор Александров се движи низ цела Македонија како АПОСТОЛ, тој ги посетува сите предели еден по друг. Влегува во села и градови ги собира жителите, им говори, ги советува. Тој никогаш не организира мерки за лична заштита, селаните му се предани, сите знаат каде оди и никој не помислува за предавство, напротив, сите жители на Македонија го чуваат на штрек. Александров е опкружен од една сила која не дозволува негово факање'' |Колинз|Чикаго &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Дејли Њуз''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
=== Македонска револуционерна организација ===
{{quote|''Во редовите на организацијата влегуваат нови, свежи сили, кои ќе ги надминат своите учители. Меѓу многуте, ќе го споменам името на само еден од нив: тој е Тодор Александров — слабото даскалче. На изглед никој не би се посомневал дека во таа женствена надворешност се крие револуционер по душа, одличен организатор со цврст карактер и челична волја. Скромен, разумен и тактичен, познавајќи ја одблиску народната душа и болка, тој доминира на народните маси. Строг, пред сè кон себеси, тој е роден за народен водач. На него се полагаат големи надежи... ''|'''Даме Груев'''|'''Сè за Македонија, Зборникот документи за Тодор Александров''' &lt;ref name=&quot;AI&quot; /&gt; }}
[[Податотека:Тодор Александров 6.jpg|мини|лево|150п|Тодор Александров]][[Податотека:Todor Alexandrov IMARO and other prisoners in 1903.jpg|мини|350п|Затвореник во Скопје (бр. 53)]]
Во учебната [[1897]]/[[1898|98]], на возраст од 15 година, за време на своето школување во педагошката гимназија во [[Скопје]] бил вклучен во редовите на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] од страна на тогашниот директор на гимназијата, [[Христо Матов]]. Во [[1903]] г. Александров учествува во снабдување на дел од експлозивот за [[Гемиџии|Солунските атентатори]]. Во тоа време соработувал со [[Павел Шатев]] кој во своите спомени забележал:

:''Тој ми остави впечаток на многу разумен, трезвен ум и подготвен за сите жртви пред олтарот на ослободувањето''.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Шатев, П., „В Македония под робство“, София, 1983, трето издание.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Во почетокот на [[1903]] година бил назначен за околиски раководител во Кочанскиот реон. Како резултат на предавство, на [[3 март]] [[1903]] година е осуден на 5 години затвор и казната ја издржува во скопскиот затвор [[Куршумли ан]].

По 13 месеци, во април [[1904]] година бил амнестиран. Наскоро потоа е назначен за главен учител на II-ро класно училиште во [[Штип]]. Александров заедно со [[Тодор Лазаров]] и [[Мише Развигоров]] деноноќно работел за организирањето на штипскиот револуционерен реон. Резултатите од неговата активност се забележани и од турските власти, кои во ноември [[1904]] година му забрануваат да учителствува. На [[10 јануари]] [[1905]] година неговата куќа е заградена од многуброен аскер, но Александров успева да се измолкне од војничкиот кордон и се присоединува кон четата на [[Мише Развигоров]], на која што станува секретар. Александров бил делегат на штипскиот реон на [[Скопски конгрес|Скопскиот конгрес]].

Неговото расклатено здравје го тера да стане учител во [[Бургас]] во [[1906]] година, но разбирајќи за смртта на [[Мише Развигоров]], тој го напушта учителството и заминува за [[Македонија]]. По убиството на Развигоров, станал секретар на кочанскиот околиски војвода [[Симеон Георгиев]]. На Третиот конгрес на [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]] (ноември [[1907]]) е избран за еден од окружните војводи на овој округ. По внатрешните поделби на Организацијата, Александров се приклонил кон [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативното крило]] и како таков учествувал во работата на [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] кога дошло до дефинитивен расцеп. За време на [[Младотурска револуција|Хуриетот]] не го предал оружјето и се повлекол во илегала.
{{Дејци на МРО}}
=== Обид за обнова на Организацијата ===
{{quote|''Тогаш на чело на оваа организација застанал Тодор Александров, кој користејќи го вакуум просторот во раководните структури на македонското револуционерно движење, сè повеќе се наметнувал како авторитет...''|'''Предавствата и атентатите во македонската историја'''&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; }}

По [[Младотурската револуција]], [[Радикална - реформска струја|Реформска струја]] се откажала од вооружените методи и решиле својата борба за [[Македонија]] да ја продолжат по пат на легални методи преку [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]]. Наспроти нив, [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативната струја]] предводена од [[Христо Матов]] ги запазила старите принципи на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] и сметале дека ослободувањето на Македонија може да се изврши со помош на [[Бугарија]].

Оваа групација го задржала старото име [[ВМРО]] и со вооружени методи продолжила да дејствува против Младотурците. Бил формиран Централен комитет во кој влегле Тодор Александров, [[Христо Чернопеев]] и [[Петар Чаулев]], а за резервен член бил избран [[Александар Протогеров]]. Од оваа групација подоцна ќе произлезе [[ВМРО (Автономистичка)]].

===Магарешки атентати===
{{Главна|Магарешки атентати}}
{{quote|''Јас си замислував да сретнам еден страшен управувач, фанатичен и егзалтиран. Но, пред мене стоеше сосема поинаков човек. Слаб, доста висок, бледо лице, правилен профил, со прошарена брада, живи очи, понекогаш умислени, но постојано нежни. Тодор Александров, кој е на 42 години зборува спокојно, слатко, без гестови дури и за најважните прашања, за татковината и за себе. Неговото спокојство и ладнокрвноста предизвикуваат задоволство. И покрај тоа што тој човек е душата на Македонската револуција, има една железна волја, а неговиот решителен дух не престанува да ги восхитува оние кои го опкружуваат''|'''Пол Ерно''' |'''Париз, 1924&amp;nbsp;г.'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Журнал''&lt;/small&gt;'&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Портрет на войводата Тодор Александров (1881-1924), заснет в Ница (Франция), началото на ХХ век.jpg|мини|лево|150п|Поретрет на Александров]][[Податотека:Todor Alexandrov Hristo Matov, Georgi Monchev, Vlade Slankov, Nikola Ivanov IMARO.JPG|мини|десно|300п|Тодор Александров, [[Христо Матов]], [[Георги Мончев]], Владимир Сланков и Никола Иванов во Димотика во Балканската војна.]]
Во предвечерието на [[Првата балканска војна]], тој организирал серија атентати познати како ''[[Магарешки атентати]]''.

Еден од ваквите атентати се случил во почетокот на [[1912]] година во [[Штип]], на [[1 август]] [[1912]] во [[Кочани]], а кон крајот на истиот месец во [[Дојран]]. Според некои историчари цел на атентатите: ''била возбудување на турскиот фанатизам за масовни масакри врз недолжниот македонски народ, од чиишто средини произлегувале и атентаторите. Додатно на ова, прогонувајќи ги четите по селата, и власта од своја страна прибегнувала кон терор и разоружување на населението во местата каде што се случувале атентатите''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot;&gt;&lt;small&gt;''Виолета Ачковска и Никола Жежов, Предавствата и атентатите во македонската историја, Скопје, 2004''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

=== Учество во војните ===
{{quote|''Патувањата на  Тодор Александров  се рамни на царски патувања, таму каде Ќе стаса Тој, на пример, во некоја далечна долина, долината добива живот, зад секое дрво будно стои стражар, секој жбун во шумата крие две очи, а селаните се собираат крај патеките изговарајќи ги во шепт зборовите: Тодор ќе минува оттука'' |'''генерал Томсон'''|'''Лондон 1923&amp;nbsp;г.''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Тајмс''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Тодор Александров во четничка униформа.jpg|мини|лево|200п|Александров во четничка униформа]][[Податотека:Todor Alexandrov's datachment.jpg|thumb|300п|десно|Чета на Тодор Александров во Првата светска војна]]

Сенародниот собир во Софија во август [[1912]] година, под претседателство на [[Александар Протогеров]], извршил морален притисок врз Бугарија да и објави војна на Турција. Истовремено со објавувањето и текот на општата мобилизација во [[Бугарија]] во втората половина на септември 1912 година, Тодор Александров, Александар Протогеров, [[Тодор Лазаров]], полковник [[Стефан Николов]], [[Петар Дрвингов]], [[Христо Матов]] и други, биле повикани кај началникот на Штабот на бугарската армија, генералот [[Иван Фичев]], од кого добиле заповед веднаш да пристапат кон организирање на доброволечки македонски оружени чети.

Под раководството на Александров и Протогеров биле регрутирани повеќе илјади Македонци во рамките на т.н. [[Македонско-одринско ополчение]], кои поради нивната бројност и стравот дека би можеле да го издигнат лозунгот за ''автономна Македонија'', од страна на бугарската воена команда биле испратени да се борат на фронтот во близината на [[Одрин]], наместо во [[Македонија]].&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; Во целокупната балканска мешаница, соодветна улога одиграла и [[македонската емиграција во Бугарија]], која до [[1912]] година, во поголемиот дел била интензивно вклучена во политичката и револуционерна активност на ВМРО и во сите нејзини струења што се развиле во тоа време. Меѓу тогаш позабележителните жртви на веќе започнатите меѓусебни истребувања на кадрите во ВМРО, кои подоцна ќе добијат [[Список на лица убиени од ВМРО (Автономистичка)|грозоморни размери]], бил и [[Герасим Огненов]]. Тој бил убиен во [[1912]] година во Аржинското блато, по наредба на Тодор Александров.

Пред почетокот на [[Втората балканска војна]] во [[1913]] година, оваа политичко-воена групација предизвикала вооружени акции и востанија во делот од Македонија под српска власт, а по почетокот на војната се борела во рамките на бугарската војска.

Во време на [[Првата светска војна]], десно-ориентираната [[ВМРО]] привремено престанала да постои, а нејзините раководители, четничкиот и војводскиот кадар ја формирале т.н. 11 македонска дивизија, која броела над 30.000 луѓе со сопствен офицерски состав и се борела во рамките на бугарската војска.

Во [[1913]] г. Александров е началник на разузнавачката служба на бугарските војски во [[Штип]], а за време на [[Првата светска војна]] тој е член на Штабот на партизанските одреди на ''11. Македонска дивизија'' како офицер за нарачки. Има средби со сите големи личности во тоа време, а со германскиот цар Вилхелм се среќава дури и двапати, добивајќи од него високи германски воени одликувања. 
[[Податотека:Тодор Александров и Георги Мончев.jpg|thumb|200px|лево|Tодор Александров и [[Георги Мончев]] во 1912 г.]][[Податотека:BASA 1933K-3-70-1 TA and Peyo Yavorov.jpg|thumb|200px|десно|Александров и [[Пејо Јаворов]]]]
Поетот [[Пејо Јаворов]], пред својата смрт му се обрати на Тодор Александров со проштално писмо, со желба да биде погребан во македонска комитска облека. Желбата му е исполнета и тој е погребан на [[14 октомври]] [[1914]] година. Александров со Пејо Јаворов останале пријатели до крајот на животот на поетот. Се смета дека револверот и отровот кои послужиле во самоубиството на Јаворов биле обезбедени од страна на Тодор Александров по молбата на поетот. Долгогодишното пријателство меѓу Александров и Јаворов било криено и пребегнувано во историската наука.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''[http://knigibg.com/book_inside.php?book_id=4274 Пейо Яворов и Тодор Александров - Приятели в живота, съратници в борбата, Цочо Билярски, УИ &quot;Св. Климент Охридски&quot;]''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Неформално, тој е неприкосновен шеф на бугарското воено разузнавање на групата западни армии и како таков во април [[1917]] година напишал белешки за состојбите во [[Дебарско]] истакнувајќи:

:''Навикнати со векови наназад да бидат слободни како птици во нивните непристапни планини, Албанците се посебно огорчени дека им се бара крвавиот данок и тоа за една кауза, која тие ја сметаат за туѓа. Посоченото негодување на Албанците се пројавува низ една тајна организација, за чие постоење има сериозни навестувања. Таа организација има пошироки размери и врски со албанското население во Австрија (се мисли на Република Албанија, под австриска администрација - н.з.). Имајќи го предвид националниот темперамент на Албанецот кој лесно се наведува на вооружена пресметка, тогаш нема ништо чудно ако еден ден осамнеме со бунтови во тој крај. Неопходни се брзи и ефикасни мерки!'' &lt;ref name=&quot;FOK&quot;&gt;&lt;small&gt;''КОРУМПИРАНАТА МАКЕДОНСКА ВЛАСТ И АЛБАНСКИОТ РАДИКАЛИЗАМ ЌЕ ПРЕДИЗВИКААТ МЕЃУЕТНИЧКА ВОЈНА! (в-к &quot;Фокус&quot;, бр. 165, година IV, 14.8.1998)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

:''Однесувањето на Албанците, особено на оние од гр. Дебар станува застрашувачко. Поранешните симпатии кон нас не само што исчезнаа, туку им го отстапија местото на нескриените негодувања и закани. Фразите, како што се ги надминавте Србите (се мисли на ѕверствата што ги правеле Србите врз албанското население - н.з.), ќе се одмаздиме и слични на нив, се слушаат на секој чекор''.&lt;ref name=&quot;FOK&quot; /&gt;

===Охридското востание===
{{Главна|Охридско востание}}
{{ВМРО (Aвтономистичка)}}
{{quote|''Колку голема била љубовта на Тодор Александров кон својата татковина, за да може да го победи како очајот, така и тешката болест на неговите ослабени гради и да вдахне вера кај цел еден народ, да го исправи одново на нозе подготвен за борба? Каква голема човечка особина и каква железна енергија е потребна да го поведеш одново еден осакатен народ по толку преживеани катастрофи. Факт е дека Тодор Александров во тој однос е единствениот историски пример. Дури сега ја разбираме смислата на искажаните зборови од странец кој вели дека не познава помаркантни личности на векот од Лав Толстој и Тодор Александров. Секој еден од тие титани беше единствен не само во своите татковини туку и во светот. А такви луѓе во историјата не се повторуваат. Ете зашто е толку голема тагата за великиот Тодор Александров. Ете зашто цел народ со стравопочит и благослов го шепоти името на “СТАРИОТ” на верниот свој водач. А за младите: ја преобразува тагата што ги стега во срцата, во волја и енергија за предана служба кон народот'' |'''Т.Александров во издание на македонската Студентска корпорација'''|'''Скопје,1943''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Т.Александров во издание на македонската Студентска корпорација Скопје, 1943''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:P CHAULE.jpg|мини|лево|200п|Петар Чаулев]]
Во неколку наврати преговара со албанските првенци за борба против Србите и Турците, а како водач на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] уште во март [[1911]] г. има средба со членовите на албанските организации во [[Цетиње]], [[Црна Гора]].

Резултат на средбите е меѓусебна спогодба, како и [[Охридско востание|Охридското востание]] во септември [[1913]] г., кое [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] го кренала против српските поробувачи, а во кое значајно учество земаат и албанските револуционери.

Востанието кое избувнало во југозападна Македонија раководено од [[Петар Чаулев]], [[Павел Христов]], [[Милан Матов]] и други зафатило широк простор меѓу [[Охрид]], [[Кичево]], [[Дебар]] и [[Струга]].

Слабите српски сили на овој терен, во првиот момент, не можеле да се спротивстават на македонско-албанските востаници. На [[12 септември]] 1913 година, [[Петар Чаулев]] и Христов со своите чети влегле во [[Охрид]].

На [[6 октомври]] [[1913]] година, Битолскиот окружен началник известува дека положбата во граничните реони се смирувала. Бунтовниците биле разбиени и се повлекувале во [[Албанија]]. Според [[Иван Катарџиев]]:

:''Тоа што ВМОРО на Тодор Александров била иницијатор на овие бранувања не менува ништо. Тој бил во најтесна врска со владата на В. Радославов и особено бил заинтересиран Бугарија да има силна влада способна да се бори за решавање на бугарското национално прашање во Македонија''.

Тодор Александров ја продолжил својата активност и по востанието во југозападниот дел на Вардарска Македонија, сè до влегувањето на [[Бугарија]] во [[Првата светска војна]] на страната на Централниот сојуз.

=== Валандовска афера и учество во Првата светска војна ===
{{Главна|Валандовска афера од 1915 година}}
{{quote|''Тој нема да го остави оружјето се дотогаш, додека Македонија не добие слобода. Неговата верба Ќе издржи пред било што. Стари жени, деца, сите работат за ослободителното дело, сите се еднакво предадени на делото и умеат да ги чуват тајните што им се доверени. За комитите на Тодор Александров животот не значи ништо, кога се работи да се посвети за тоа свето дело, за слободата'' |'''Коментар на публицистот Лонг''' |'''06.01.1924&amp;nbsp;г.'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''во унгарскиот Весник, Еко Де Данјуб''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Портрет на Тодор Александров 2.jpg|мини|лево|150п|Портрет на Александров во војводска облека]]
Бугарската влада на Радославов добила од [[Австроунгарија]] 25 милиони златни круни, а бугарската влада од своја страна ги дала на Тодор Александров. Со овие парични средства, со паролата за ''автономија на Македодонија'' и антисрпското расположение кај раководството и четниците на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] се започнало со подготовки за влегување на комитетски чети во оној дел од [[Македонија]] кој бил под српска власт.  
 
Четите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], заедно со турски чети и потпомогнати од специјалисти за експлозив и пиротехника од [[Австроунгарија]] на [[20 март]] (стар стил) 1915 година навлегле на територијата држена од српската власт. Притоа првичната цел на нападот била да се уништи мостот преку кој поминувала железничката линија на реката Вардар кај станицата Удово за да се прекине снабдувањето на српската војска на линијата [[Солун]]-[[Скопје]]. Во нападот на трите утврдени српски пунктови кај [[Валандово]], [[Пирава]] и [[Удово]].

На чело на четите на ВМРО се наоѓале војводите: Ване Стојанов, Петар Чаулев, Љубомир Весов, Панајот Карамфилов, Тодор Петров, Никола Лефтеров, Туше Скачков, Христо Делчев и други, а нивниот број за време на нападот кај [[Валандово]] и [[Удово]] изнесувал околу 1.000 души.

По вклучувањето на Бугарија во Првата светска војна, Александров се вклучува во администрирањето на ново-освоените подрачја. Во пролетта 1917 година Александров раководи со задушувањето на [[Топличко востание|Топличкото востание]] во Србија.&lt;ref&gt;Dimitar Bechev, &quot;Historical Dictionary of the Republic of Macedonia&quot;, Scarecrow Press, 2009, p. 10.&lt;/ref&gt;

===ВМРО===
{{quote|''Со своите високи квалитети, и покрај физичките страдања поради болест, која не простува, Александров беше станал легендарен конспиратор, кој дејствуваше неуморно на планините во Македонија. Неговата врховна цел беше независноста на Македонија, која во една самостојна држава Ќе ги вклучи деловите кои сега припаѓаат на Југославија, Грција и Б’лгарија, и така создавање на еден нов фактор за мир и балканска спогодба. Грчката и српската политика по тој начин го принудија Тодор Александров и Македонската организација да започнат една енергична борба. Во еден период од три-четири години македонскиот шеф ги сплоти околу себе сите малцинства, незадоволни од режимот установен во Македонија после мировниот договор'' |'''Весникот Трибун де Женев''' |'''24.09.1924&amp;nbsp;г.''' &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&lt;small&gt;''Весникот Трибун де Женев од 24.09.1924&amp;nbsp;г.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Тодор Александров во комитска облека.jpg|мини|лево|200п|Александров во комитска облека]][[Податотека:Тодор Александров на работа.jpg|мини|десно|300п|Александров со својата чета]]
По идеја на Тодор Александров, [[Петар Чаулев]] и [[Александар Протогеров]] на [[20 декември]] [[1919]] година е обновена [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] под името ''Внатрешна македонска револуционерна организација''. Претставката ''Одринско'' од името на организацијата бил отфрлен, бидејќи во [[Одринска Тракија]] се формирала [[Внатрешна Тракиска Револуционерна Организација|Внатрешната тракиска револуционерна организација]] на чело со [[Тане Николов]].

Без да се свика конгрес, Александров, Протогеров и Чаулев биле избрани за членови на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], а за членови на ''Задграничното представителство'' биле избрани [[Георги Баждаров]], [[Наум Томалевски]] и [[Кирил Прличев]].&lt;ref name=&quot;VOP&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.promacedonia.org/dt/dt1_1.html Тюлеков, Димитър. „ВМРО в Пиринско 1919-1934“, Унив. Изд. “Неофит Рилски”, Благоевград, 2001.]''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Според [[Иван Катарџиев]]: ''самиот процес на создавање автономистичка ВМРО и наметнувањето на Тодор Александров за нејзин раководител бил проследен со отпори. Во тоа време, Тодор Александров ја немал поддршката на емиграцијата. Против него и неговите наметливи методи застанала група ветерани на македонското национално и револуционерно движење. Александров и Протогеров биле обвинети за узурпаторство, а поентата на обвинувањата била дека без конгрес не може да се избира раководство, а таков не бил одржан од 1908 година. Со тоа што отпорот спрема Александров бил силен и немало шанса легално да биде избран на чело на ВМРО, за да се внесе страв кај противниците, некои од нив биле убиени'' &lt;ref name=&quot;AIK&quot; /&gt;.

На [[3 февруари]] [[1920]] година Тодор Александров, [[Александар Протогеров]], [[Иван Каранџулов]], [[Никола Стојанов]], [[Георги Баждаров]], [[Михаил Монев]], [[Аргир Манасиев]], [[Наум Томалевски]] и други, решиле да се обноват четничките акции во [[Вардарска Македонија|Вардарска]] и [[Егејска Македонија]].&lt;ref name=&quot;VOP&quot; /&gt;

:''ВМРО на чело со Тодор Александров сè повеќе започнала да се наметнува помеѓу македонските емигранти во Пиринска Македонија, но и во цела Бугарија. За кратко време, користејќи ги старите канали и врски од илинденскиот и предилинденскиот период, оваа организација успеала да создаде разгранета мрежа, која толку се проширила, што територијата на Пиринска Македонија била целосно претворена во нејзина база. Со помош на воено-офицерската лига во Бугарија, ВМРО успеала да се обезбеди со големо количество на оружје, за која цел биле добиени финансиски средства и од одредени кругови во Италија''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

Во мај [[1920]] година организацијата разполага со 17 чети во [[Вардарска Македонија]] и 5 во [[Егејска Македонија|Егејска]], составени од по 15 четници и тројца во резерва. Биле обновени и револуционерените окрузи: Скопски, Битолски, Струмички, Серски и Солунски, со околиските и селските реони. По целата граница на [[Бугарија]] со [[Вардарска Македонија]] биле создадени пунктови и канали. Во времето кога Александров влегувал и дејствувал во [[Вардарска Македонија]], кралска [[Југославија]] ангажирала 35.000 војници, жандари, граничари, четници, жандарски станици и гранични пунктови.

Од вкупно 17.000 жандари што ги имало во [[Југославија]], 12.000 биле распоредени во Македонија. Кон крајот на [[1922]] година, неговата глава во [[Белград]] е проценета на 250.000 динари.

''Покрај агитирањето меѓу македонските емигранти и бегалци со декларативни изјави дека ќе се бори за автономна Македонија, ВМРО создала поголем број на комитски чети и селска милиција по примерот на старата Организација, од кои првите имале за задача по претходно утврден план да вршат вооружени акции во Вардарска и Егејска Македонија, а милицијата да ја обезбедува нејзината доминантна улога во Пиринска Македонија''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

:''По почетните атентати врз поединци во македонското националноослободително движење, претежно направени по наредба на ЦК на ВМРО, меѓусебните убиства се засилиле со создавањето на нова соперничка вооружена организација, составена од луѓе што се отцепиле од ВМРО. Новосоздадената МФРО (Македонска федеративна револуционерна организација) предизвикала уште поголема борба за престиж во хиерархијата на македонското револуционерно движење, а со тоа и уште повеќе акти на тероризам помеѓу двете спротивставени страни. Во тие вооружени пресметки кои однеле многу човечки жртви и пролеана македонска крв,превласт успеала да направи ВМРО, поради поголемиот вооружен потенцијал и подобрата организираност''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

=== Акциите и атентатите на Тодор Александров 1920-1924 година ===
{{quote|''Какви се плановите на тој човек, кој само со еден гест може да ја крене Македонија на нозе? Каде се наоѓа Тој? Поставете ги прашањата на кого сакате, никој не може да Ви одговори. Белградската влада нуди огромна сума пари на оној што Ќе го донесе жив или мртов Тодор Александров, а тој независно од големите опасности го продолжува своето дело како АПОСТОЛ. Денес тој е највлијателниот меу сите Македонци кои се стремат кон независност на Македонија. Неговиот живот е легендарен, тој носи иста униформа како и неговите комити, живее ист живот со комитите, се движи пеш како и другите, спие на земја, честопати се храни само со леб, носи пушка со 250 патрони, бомби, двоглед и раница во којашто е сместена архивата. Тој е војник и дипломат истовремено, тој е шеф на партизанските одреди. На прашањето: дали не се плаши, Тој ни одговори: Ни најмалку. Јас знам ни рече Тој сè што се случува на 20 километри од околу нас. Македонија сака независност со главен град Солун. Македонците денес бараат независност во границите на Македонија пред 1912&amp;nbsp;г., тоа е нашето барање пред Европа. За Србите има само два начина за да ни одговорат: или дефинитивно да не уништат, или да ја признаат нашата независност'' |'''Весник Журнал'''|'''септември 1923&amp;nbsp;г.''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Журнал''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Портрет на Тодор александров 3.jpg|мини|лево|200п|Портрет на Александров]] 
{{multiple image&lt;!-- begin stack of images, scroll down for article --&gt;
|direction = vertical | width = 300
|image1 = VMRO razpiska na Boris Strezov 1924.JPG| caption1 = Расписка на ЦК на ВМРО со потпис на Александров&lt;br&gt;
|image2 = IMRO Central Committee Document 1923.JPG| caption2 =Документ на ЦК на ВМРО за наградување на Јанко Стоjaнчов со значка со црвено знаме за заслугите кон македонското ослободително дело со потписот на Тодор Александров.&lt;br&gt;
|image3 =Факсимил - Тодор Александров.jpg| caption3 =Факсимил - Тодор Александров&lt;br&gt;
}}&lt;!-- End stack of images, article text starts below --&gt;
[[Податотека:Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов.jpg|десно|мини|300п|Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов]]
Во период од [[1920]] до [[1924]] година по [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на чело со Александров извршила повеќе акции и [[Список на лица убиени од ВМРО (Автономистичка)|атентати]]. Во овој период биле ликвидирани голем број значајни дејци на македонското револуционерно движење, бугарски општествени дејци и членови на бугарската влада. На [[28 јуни]] [[1921]] година бил убиен еден од најистакнатите членови и идеолози на [[ТМОРО]], [[Ѓорче Петров]]. Неговото убиство било извршено од страна на Реџеп, [[Турчин]] по националност, а член на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. ''Зад атентатот на Ѓорче Петров веројатно стоела ВМРО на Тодор Александров, иако последниот тоа го одрекувал, а мотивите биле личната нетрпеливост меѓу двајцата, како и разликите што помеѓу нив постоеле во однос на начините и методите на борба и патиштата за решавање на македонското прашање''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; По ова убиство, на [[16 јули]] [[1921]] година бил убиен кочанскиот војвода [[Симеон Георгиев]] - Кочански, припадник на ВМРО и близок пријател на Тодор Александров. На [[5 октомври]] [[1921]] година во близина на селото [[Саса]] бил разоружан и убиен кратовскиот војвода на ВМРО, [[Дончо Ангелов]]. Во [[1921]] година бил убиен Митруш Циклев, којшто најпрвин бил војвода на ВМРО, а потоа преминал во српска служба. Оваа убиство создало опозиција кон Александров.

Покрај убиствата на дејци од македонското движење, ВМРО на Тодор Александров е најверојатно вмешана во убиствата на истакнати бугарски политичари. Министерот за внатрешни работи [[Александар Димитров]] бил убиен на [[22 октомври]] [[1921]] година од страна на [[Иван Јанев-Брло]]. На [[4 октомври]] [[1922]] година бил убиен активистот на [[БЗНС]], Александар Панов. Во [[Прага]], [[Чешка]], на [[26 август]] [[1923]] година бил убиен поранешен министер [[Рајко Даскалов]]. На [[30 октомври]] [[1923]] година бил извршен атентат врз бугарскиот политичар и еден од основачите на партијата Народно единство, д-р [[Никола Генадиев]]. Сепак најспектакуларно било убиството на бугарскиот премиер [[Александар Стамболиски]].

За неговото убиство постојат неколку верзии, а според една од нив: ''... главната улога во тоа ја имала ВМРО, повикувајќи се на податокот дека во вилата на Стамболиски во селото Славовица од страна на капетан Харлаков му била прочитана смртната казна на водачот на земјоделците од името на ВМРО и Воената лига, по што и покрај противењето на Стамболиски започнале сурови измачувања врз него и неговиот брат. Главен инквизитор бил скопскиот војвода на ВМРО, Величко Велјанов- Чичето, заштитен и обезбедуван од 30-тина четници на Организацијата. Бугарскиот премиер и неговиот брат биле измачувани, постојано биле принудувани да се збогуваат, биле натерани да си ги ископаат своите гробови, за да на крајот откако со нож му биле исечени ушите и носот, со десетици убоди, Стамболиски бил најѕверски убиен. Измачуваниот земјоделски водач, веројатно со крајни, натчовечки напори пред да почине успеал со крв на еден камен да го напише часот, денот, месецот и годината на неговото убиство: 12 ч. 14 јуни 1923 година...''&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; Според [[Иван Катарџиев]]:

:''Кога по соборувањето на Стамболиски од власт, акција во која ВМРО одигра битна улога, Тодор Александров се обиде да биде кадровик и влијателен фактор во создавањето на надворешната политика на државата, беше поттурнат од центрите на моќта. Кога, пак, се дрзна да се оддалечи од контролата на бугарската влада и се поврза со Коминтерната, беше организирано неговото убиство, подвлекува Катарџиев, нагласувајќи дека бугарските иредентистички кругови со помош на четите на Тодор Александров од 1919 до 1924 година создале вистински пекол во вардарскиот дел на Македонија. Во тој период имало 60 четнички влегувања, а во судирите на комитските чети и српската власт настрадале над 500 невини луѓе, стотици биле затворени и малтретирани, десетици осудени''.&lt;ref name=&quot;AIK&quot; /&gt;

За време на [[Септемвриско востание|Септемвриското востание]] во [[1923]] година од страна на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на чело со Александров биле убиени голем број на Македонци - комунисти. Меѓу убиените биле [[Тодор Чопов]], внукот од сестра на [[Гоце Делчев]], браќата Борис, Кирил и Димитар Костовски од село [[Кочариново]], Коста Сандев од село [[Зарево]], Солунско, Никола Иванов од [[Хисарлак]], Сотир Лазаров и Јанчо Хајдушки од [[Горна Џумаја]], Игнат Николов од [[Цариброд]], Васил Коритаров од [[Босилеградско]], Ташко Малев, Јордан Клинчаров и Атанас Георгиев од [[Горна Џумаја]], Иван и Георги Савов од [[Ќустендил]], Стефан од [[Одринско]], Петар Ичков од [[Горна Џумаја]], Петар Здравков од [[Велес]], Евгениј Георгиев, Сотир Календерски и Иван Марков од Горноџумајско, Никола Тодоров Нучков и Стојко Стоилов од Горна Џумаја, Ристо Стојков, Ѓорѓи Иванов Хаџијски, Борис Давитков, Илија Катачки, Методи Мазнев и Петар Димитров. 
:''За време на истите настани од припадниците на ВМРО, Михаил Монев (зет на Тодор Александров), Васил Мечкуевски и Иван Караџов во Горна Џумаја (Благоевград) биле убиени комунистите: Димитар Ацев-учител, Никола Лисичков - адвокат и нотарот на градот Стефан Велинов. Тие биле обесени, а нивните тела биле оставени да висат неколку дена во градот''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

Атентатите на [[ВМРО (Автономистичка)]] на чело со Александров во втората половина на [[1923]] и првата половина на [[1924]] година продолжиле. Во 1923 година бил ликвидиран архитектот [[Никола Јуруков]], еден од водачите на [[Македонска федеративна организација|Македонската емигрантска федеративна организација]] (МЕФО). На [[8 јули]] [[1923]] година во [[Софија]] бил убиен [[Таската Серски|Таската Спасов - Серски]]. „Убиството било извршено при неговата операција на слепо црево од страна на професорот Станишев, човек близок до [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], при што Спасов, исечен бил оставен да искрвари и да умре на операционата маса.“&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Енциклопедия България, том 6, Издателство на БАН, София, 1988 (статия Атанас Спасов)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Куманов, Милен. „Македония. Кратък исторически справочник“, София, 1993''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; На [[26 мај]] [[1924]] година од атентатор на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] бил убиен Милан Грашев, автор на брошурата „Мафиите и катастрофите“. На [[30 јули]] [[1924]] година во [[Виница]] бил убиен Мите Соколарски-Суџукаро.

=== Мајски манифест ===
{{Главна|Мајски манифест}}
{{quote|''Со своите високи квалитети, и покрај физичките страдања поради болест, која не простува, Александров беше станал легендарен конспиратор, кој дејствуваше неуморно на планините во Македонија. Неговата врховна цел беше независноста на Македонија, која во една самостојна држава Ќе ги вклучи деловите кои сега припаѓаат на Југославија, Грција и Бугарија, и така создавање на еден нов фактор за мир и балканска спогодба. Грчката и српската политика по тој начин го принудија Тодор Александров и Македонската организација да започнат една енергична борба. Во еден период од три-четири години македонскиот шеф ги сплоти околу себе сите малцинства, незадоволни од режимот установен во Македонија после мировниот договор'' |'''Весникот Трибун де Женев''' |'''24.09.1924&amp;nbsp;г.''' &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&lt;small&gt;''Весникот Трибун де Женев од 24.09.1924&amp;nbsp;г.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Todor Alexandrov2.jpg|мини|лево|220п|Портрет на Александров]][[Податотека:Pryaporets IMRO Declaration 5 August 1924.JPG|мини|десно|200п|Декларацијата на ЦК на ВМРО од 5 август, вестник „Прапорец“.]]
Мајскиот манифест бил донесен на [[6 мај]] [[1924]] година со неговото потпишување од страна на членовите на ЦК - Тодор Александров, [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]]. На манифестот му претходел договор за обединување на македонски револуционерни сили. Александров се обврзал дека ќе се откаже од своите неодамнешни терористички активности и ќе заземе за македонските интереси. Меѓу другото во овој манифест било истакнато:

:''Браќа Македонци! Македонија, во своите природни географски граници меѓу реката Места, планините Родопи, Рила и Шар, реката Дрим, Охридското Езеро, планината Грамос, реката Бистрица и Егејското Море, со едно пространство од 65.000 кв. километра, пресечена од реките Места, Струма, Вардар, Дрим, Бистрица и надарена со најразнообразни природни богатства и благопријатни климатски услови; со своето 2.302.000 население, рознооброзно по својот етнографски состав, со својата централна економска и стратегиска положба на Балканите, меѓу басените на реката Дунав, Егејското и Јадранското Море - ги има сите услови и права за самостојно палитичко постоење, како независна држава што се управува самостојно, која ќе послужи како обединувачка, политкчка и економска алка меѓу народите и државите на Балканското Полуострово''.&lt;ref name=&quot;ММ&quot;&gt;[[s:Мајски манифест|&lt;small&gt;''Мајски манифест''&lt;/small&gt;]]&lt;/ref&gt;

:''Зацртувајќи го во општи линии својот однос кон државните фактори на општоевропската и балканската политика, ВМРО изјавува дека таа се бори и ќе се бори со сите средства на револуционерната борба: 1. За ослободувањето и обединувањето на раскинатите делови на Македонија во една наполно независна и самостојна политичка единица, во нејзините природни, географски и етнографски граници...''&lt;ref name=&quot;ММ&quot; /&gt;

:''ВМРО изјавува дека во својата борба за независна Македонија и Балканската федерација смета, пред се, на обединетите револуционерни сили на целото македонско население, без разлика на вера и народност...'' &lt;ref name=&quot;ММ&quot; /&gt;.

Тогаш е потпишана и посебна декларација според која иднината на [[Македонија]] да не се поврзува со [[Бугарија]], туку во една наполно самостојна држава, обединета во нејзините етнички граници. Со овој манифест не се согласила влада на [[Александар Цанков]]. На 5 август ЦК на ВМРО се произнел по Манифестот со Декларација бр. 772, објавена во весникот &quot;Прапорец&quot;, во која било истакнато:

:''Во првиот број на весникот “La Fédération Balcanique”, кој излегува во Виена е напечатен еден манифест, кој и се препишува на Централниот комитет на Внатрешната Македонска Револуционерна Организација. Овој документ не е на Централниот комитет. Од содржината и формата на овој манифест секој може да види, дека тој е дело на егзалтирани комунисти. Остриот јазик против владата на Бугарија и апелот кон сите Македонци и Бугари да поведат најрешителна борба против неа, како да е таа главната пречка за ослободувањето на Македонија,  исто така ги издава партизанските чувства на неговите автори. Во септември минатата година, Централниот комитет на ВМРО во своја декларација го изложи карактерот на македонското ослободително движење. Во неа се кажува: Револуционерната организација ги обединува сите класи на македонскиот народ без разлика на народност, религија, пол и политички убедувања... Внатрешната Македонска Револуционерна Организација ќе продолжува да следи една линија на независно поведение. Таа смета за успехот на својата кауза на слободољубивото мислење на целиот свет и на сите организации и групи, коишто ја напишале на своите знамиња заштитата на правото за слободното самоопределување на народите... Внатрешната Македонска Револуционерна Организација не може да му служи на никоја држава и на никоја партија, во која и да е држава. Таа смета на помошта и поддршката на сите држави во нејзината борба против угнетувачите на Македонија и против непријателите на македонската слобода. За таа цел таа влегува во врски со сите големи и мали политички фактори во светот...  Што се однесува до Бугарија, Централниот комитет, кога изјавува дека не е работа на ВМРО да се меша во внатрешниот и политичкиот живот, но дека ќе се бори со сите сили и средства против непријателите и злоупотребителите со нејзиното име и престиж, кои и да се и каде и да се наоѓаат тие, смета, дека е време, сите политички партии и фактори да разберат дека ВМРО е единствена компетентна да ја насочува својата дејност во преследувањето на својот идеал - слободна и независна Македонија... Тоа било, тоа е и денес становиштето на Централниот комитет. Сите други манифести, декларации и др., коишто се појавуваат или би се појавиле од негово име, ги ангажираат само нивните автори и никого друг.''&lt;ref&gt;Декларација од Централниот комитет на ВМРО против Манифестот од 1924 година   В М Р О  Слобода или смрт  N 772 1 август 1924 г.  Македонија&lt;/ref&gt;

Марија Коева, ќерка на Тодор Александров, истакнала: „Навистина, мојот татко се откажа од потписот на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], бидејќи не сакаше [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] да се [[Болшевизам|болшевизира]] и да биде партија, туку да си остане татковинска патриотска организација сè додека [[Македонија]] не стане држава.

== Убиство на Тодор Александров ==
{{Главна|Убиство на Тодор Александров}}
{{quote|''Судбината ни определи уште една од најтешките жртви, која ги раскина срцата на сите прогонети Македонци и ја потопи во јад нашата намачена страна (Македонија). Злокобната вест за тоа грозоморно дело што го прекина животот на најдостојниот и најголемиот син на револуционерна Македонија, ја порази со својата одвратност целокупната македонска емиграција во Америка, која што е растреперена, восхитена од великото дело на ВМРО и благовее пред подвизите на нејзиниот прв водач и татко, Тодор Александров. Тој железен човек го обединуваше во себеси целокупното величие на македонскиот дух Историјата на неговиот живот е и историја на револуционерното движење. Потомците ќе им ги запишат имињата на оние (на убијците) со презир на нови ЈУДИ и нови Херостратовци затоа што тој е најсаканиот наш брат, татко и другар носител на народниот маченички крст и на светиот стремеж за самозачувување и поради тоа и сите оние од Европа и од другите страни, а кои се восхитуваат од големото во човекот, за слободата на народите Ќе ги симнат шапките (пред делото на тој покојник). Тодор Александров ја носеше татковината во срцето, во крвта и во целото тело. Александров Ќе биде спокоен и во гробот, бидејќи тој не беше и не е сам. Светиот блесок на неговиот подвиг Ќе го озорува патот на илјадниците следбеници се дотогаш додека не се извојува слободата на нашата несреќна борбена татковина. Поклон пред големината на светоста на АЛЕКСАНДРОВОТО ДЕЛО'' |'''ЦК на Македонските политички организации'''|'''Индијанополис 24 септември 1924&amp;nbsp;г.''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''ЦК на Македонските политички организации, Индијанополис 24 септември 1924&amp;nbsp;г.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:BASA 1933K-3-61-9 Todor.jpg|мини|лево|200п]][[Податотека:TodorAlexandrov dead.jpg|десно|мини|300п|Тодор Александров поставен во ковчег по убиството]][[Податотека:Гробот на Тодор Александров на Пирин Планина.jpg|мини|десно|300п|Гробот на Александров на Пирин Планина]] 
Новиот курс кој Александров го зазел за решавањето на [[Македонско прашање|Македонското прашање]] како и откажувањето од потписите на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], придонеле да се создадат услови за ликвидација на Александров и негово остранување од раководната позиција на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]].

Тодор Александров на [[31 август]] [[1924]] година, кај селото [[Лопово]] на [[Пирин|Пирин Планина]] бил убиен. За убиство и нарачателот во историската наука постојат повеќе верзии. Според едната верзија:

:''На едно планинско изворче, групата застанала да ги освежи своите сили со храна. За цело време на ручекот се воделе разговори по однос на плановите на Организацијата и по однос на борбата на истата со претходната земјоделска влада на Бугарија, при што Александров бил љубезен со сите и на неколкупати ја делел храната со другите негови соборци. По јадењето групата го продолжила патувањето, при што Александров му ја дал на носење својата пушка на Динчо Сугарски, со што останал без оружје. По извесно време, тие пак застанале со цел да ги одморат коњите, а воедно и тие малку да отпочинат, што било искористено од страна на заговорниците, секавично да дејствуваат''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

:''Штерју Влахов и Динчо Вретенаров, застанале над Тодор Александров и стрелале со пушките во него, при што разбуден од истрелите неговиот телохранител Панзо Зафиров се обидел да ја дофати својата пушка, но и тој бил застрелан од страна на Динчо Балкански. Александар Протоѓеров изненаден од брзината на дејствијата се онесвестил и со таа своја постапка останала нејасна неговата улога во атентатот врз Тодор Александров. По убиството телата на двајцата убиени набрзина биле закопани во блиската шума''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

Историчарите и понатаму водаат полемики околу тоа кој стои за убиството на Александров и се истакнува:

:''Кој е нарачателот на атентатот врз Тодор Александров? Ако реално се погледнат работите, фактите и развојот на настаните, пред и после атентатот, многу е тешко, речиси невозможно и после толку долг временски период да се даде одговор на ова прашање. Но сепак врз основа на се можат да се посочат два центри кои би можеле да бидат можните интелектуални убијци на Тодор Александров: Комунистичката интернационала заедно со БКП и другите левоориентирани партии, движења и струи во Бугарија и воено-политичките фактори блиски до бугарската влада на премиерот Александар Цанков''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

== Историски погледи ==
[[File:Kniga Vienska Stapica.pdf|thumb|right|200px|„Виенска стапица: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров“. Историчатот Жила ги обработува врските меѓу СССР и ВМРО на Александров.]]
{{Цитатник|''Посочувајќи го Мајскиот манифест, како завршен чин во живописот на Тодор Александров, кој се втурна во македонското револуционерно движење како припадник на десницата, трансформиран во тврд бугарски националист, тесно поврзан со политиката на бугарскиот цар Фердинанд во Бугарија, тој и таков Тодор Александров, со прифаќањето на документите на обединувањето и на Мајскиот манифест, се издигна на позицијата на највисок носител на политиката на македонскиот политички сепаратизам по Првата светска војна. Ваквата еволуција во политичката сторија на Тодор Александров ја определи и неговата животна судбина. Бугарската држава никогаш не ги толерирала политичките носители на македонското национално-ослободително движење, во чија програмска агенда се наоѓале идеи и активности спротивни на државните интереси на Бугарија. Носителите на ваквите идеи и активности речиси редовно биле политички изолирани, често и физички ликвидирани. Убиството на Тодор Александров и на водечките личности на левицата, како што се, Димо Хаџи Димов, Арсение Јовков итн. во исто време значело и крај на идеологијата на автономистичката ВМРО. Местото на Тодор Александров, со помош на бугарската влада, го зафаќа Иван Михајлов, на местото на автономистичката - доаѓа михајловистичката ВМРО'' &lt;ref name=&quot;AIK&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.utrinski.com.mk/category2-mk.asp?ItemID=829B4F85C1A1654191642C6ED4F5B200 Контроверзиите и вистините за Тодор Александров (1)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}

{{Цитатник|''Историчноста на името и делото на Тодор Александров беше загатка на повеќе историографии и историчари. Неговата контрозерзност беше производ на епитетите и квалификациите што доаѓаа, пред се, од непријателите на Македонија и на слободата на македонскиот народ. Меѓутоа, мора да се каже дека во дводецениската револуционерна и водачка дејност името на Тодор Александров стана синоним на ВМРО и главен организатор и душа на организацијата. Едни го нарекуваа: генијален водач, најголем воин на Балканот, фанатичен патриот, најсилна појава на борбениот македонски дух, Последен Мохиканец на Балканот, Робин Худ на Балканот, голем апостол, и легенда на ВМРО, додека за други беше: врховист, предавник на македонското дело, родоотпадник, главорез и сл. И покрај се, во народните песни остана опејуван како единствен борец за слободата на Македонија''  &lt;ref name=&quot;AI&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.mn.mk/komentari/260-todor-aleksandrov Воведот во книгата на Зоран Тодоровски]''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}

{{Цитатник|''Неговата фотографија, на прославите и свеченостите на македонските емигрантски организации и братства во Бугарија во меѓувоениот период, секогаш го заземаше централното место, како неизбежна иконографија, далеку пославен и од Гоце Делчев.Меѓутоа, мора да се признае, а тоа историските документи и го потврдуваат, дека по наредба на Тодор Александров се убиваа министри, партиски водачи и политички противници на ВМРО, се заплашуваа со смрт кралеви и претседатели на влади, се ослободуваа и окупираа градови и села.Во својата политичка програма да се дојде до слободата на Македонија Тодор Александров соработуваше од крајно рекционерни-буржоски до прогресивно-комунистички движења и партии и секогаш диктираше и поставуваше свои услови и барања'' &lt;ref name=&quot;AI&quot; /&gt;}}

==Чествување на Александров==
[[Податотека:Todor-Aleksandrov-monument.jpg|150px|мини|лево|Споменик на Тодор Александров во Борисовата градина, Софија]]
[[Податотека:Todor-Alexandrov-Kyustendil-Monument-Front.jpg|300px|мини|десно|[[Сѐ за Македонија (споменик)|Сè за Македонија]]]]
Во Бугарија постојат бројни споменици на Александров. Бугарските историчари сметаат дека нема никакви дилеми за односот што го имал Александров кон [[Бугарија]]. Според нив, тој сета своја волја ја насочувал за заштита и спасување на македонската бугарштина, која во неговите претстави била исконски дел од општобугарското духовно и етничко пространство. Бугарите отсекогаш, а и денес го слават Тодор Александров. Неговото име го носат улици и школи во Бугарија. За време на окупацијата на [[Македонија]] во [[Втората светска војна]], тие во [[Штип]] поставија спомен-плоча на местото на неговата родна куќа, која своевремено ја посетуваа претставници на [[Македонска патриотска организација|Македонската патриотска организација]]. Според бугарскиот претседател [[Георги Прванов]]:

:''Јане Сандански... и Тодор Александров се две страни на еден ист [[медалјон]]''.&lt;ref name=&quot;BCKoiTA&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://bgfactor.org/index_.php?&amp;id=14342 Бранко Цървенковски: ''&quot;Какво общо има Тодор Александров с НАТО?&quot;'' ]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Во Македонија се смета дека Тодор Александров е контроверзна фигура. Според професорот Тодор Чепреганов тој се чувствувал како Бугарин и работел за бугарските интереси. Од друга страна професорот [[Владо Поповски]] вели дека речиси целокупната фактографија по 1919-1920 година зборува за самостојност на позицијата и на улогата на ВМРО. Тодор Александров според него ја чувал самостојноста и сувереноста на ВМРО во однос на делото за ослободување на Македонија од власта на балканските држави и нејзино обединување и создавање независна македонска држава.

Во март [[2008]] година во Велес била откриена биста на Тодор Александров. Таа била илегално поставена од месниот Бугарин Драги Каров, кој го решил ова на оригинален начин, со ставање на споменикот како декор во сопствениот двор. Според градоначалникот Аце Коцевски ова било голем срам за градот и подоцна бистата била урната под притискот на локалните власти.

Во јули [[2012]] година било решено неговото има да го носат скопска улица и мост, а потоа Тодор Александров се здобил и со своја бронзена скулптура во градот под името „Македонски војвода на коњ“. Опозиционерите од [[СДСМ]] ја обвинија власта дека на [[пиедестал]] го става најголемиот противник на македонската кауза. Во октомври на споменикот во скопската општина [[Кисела Вода]] бил поставен натписот „Тодор Александров“, со што властите ги расчистија дилемите за кој војвода станува збор.&lt;ref name=&quot;MKD.mk&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.mkd.mk/37815/izdvojuvame/todor-aleksandrov-od-bugarski-spion-do-najgolem-makedonski-revolucioner Тодор Александров: од бугарски шпион до најголем македонски револуционер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140219205803/http://www.mkd.mk/37815/izdvojuvame/todor-aleksandrov-od-bugarski-spion-do-najgolem-makedonski-revolucioner |date=2014-02-19 }}''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:T.Al.do Karamf4.jpg|Дел од писмо на Александров&lt;ref group=&quot;белешка&quot; name=&quot;vg_1&quot;/&gt;  
Image:Todor.jpg|Фамилијата на Тодор Александров покрај неговиот гроб со парола Преку голгота кон независна Македонија
Image:Todor Aleksandrov, Aleko pasha etc.JPG|Александров, Алеко Пашата со чета
Image:BASA 1933K-3-75 TA cheta v gorata.jpg|Александров, Алеко паша и други дејци 
Image:Todor Aleksandrov Zrelost 1898.jpg|Школско сведителство на Александров 
Image:Vidni deici na VMORO i VMOK.JPG|Александров со истакнати дејци од македонското револуционерно движење 
Image: 
Image: 
Image: 
Image: 
Image: 
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Todor Alexandrov in Burgas.JPG|Биста на Александров во Бургас 
Image:Bulevard Todor Alexandrov 09 - Sofia.jpg|Булевар Тодор Александров во Софија
Image:Todor-Alexandrov-Kyustendil-Monument-Front.jpg|Споменик на Александров во Ќустендил 
Image:Kjustendil VMRO.jpg|Посмртен марш во Ќустендил, септември 1924&amp;nbsp;г.
Image:Todor-Aleksandrov-monument.jpg|Споменик на Тодор Александров во Борисовата градина, Софија
Image:Гробот на Тодор Александров.jpg|Гробот на Тодор Александров
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Белешки ==
{{Reflist|group=&quot;белешка&quot;|refs=

&lt;ref name=&quot;vg_1&quot;&gt;Дел од писмо во кое Александров ги обвинува ''тесникот - болшевик'' [[Димо Хаџи Димов|Х. Димов]], ''анархистот - мрзливец'' [[Михаил Герџиков|Герџиков]], ''шмеќерот - велзевул'' [[Ѓорче Петров|Ѓорче]], предавниците во минатото и сега на бугарскиот народ [[Серска група|санданисти]] кои говорат и агитираат дека треба да се бара автономија на [[Македонија]], зашто таа е одделна економска и географска единица со самостоен ''македонски народ'' со сопствена историја во вековите...&lt;/ref&gt; 
}}
== Поврзано ==
* [[Сѐ за Македонија (споменик)]]

== Наводи ==
{{наводи|2}}

== Литература ==

*Алберт Лондр, „Комитаџии, Тероризмот на Балканот“, Култура, 1997.
*Виолета Ачковска и Никола Жежов „Предавствата и атентатите во македонската историја“, Скопје, 2004.
* Ленина Жила: ''Виенска „стапица“'', Скопје, ИНИ, 2014

== Надворешни врски ==
{{рв|Todor Alexandrov}}
* [http://strumski.com/biblioteka/?id=774 &quot;Писмо до г-н Министър Томов в София&quot;, Писмо № 343, Македонија, 20 декември 1922 година] писмо од Тодор Александров до владата на Стамболиски.
* [http://strumski.com/biblioteka/?id=554 &quot;Macedonia illustrated — Македонија во слики — La Macedoine illustree&quot;], легендарен албум издаден во 1919 г. во Софија од Тодор Александров и проф. Любомир Милетич
* [http://217.16.70.245/default.aspx?pBroj=1803&amp;stID=37986&amp;pR=3 Тодор Александров бил за Македонија во југословенска федерација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926231726/http://217.16.70.245/default.aspx?pBroj=1803&amp;stID=37986&amp;pR=3 |date=2007-09-26 }}
* [http://macedonian.atspace.com/knigi/adz_sp.htm Дејноста на Александров, и неговото убиство (Мемоари на Атанас Џолев)]
* [http://macedonian.atspace.com/knigi/mk_sp.htm ВМРО-Автономистичка и разочарување од Иван Михајлов (Мемоари на Мирчо Кикиритков)]
* [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 Интервју на Лондонскиот „The Times“ со Тодор Александров 4 јануари 1924] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318152802/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 |date=2008-03-18 }}
* [http://www.todoralexandrov.org/ Мрежно место, посветена на Тодор Александров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020310075619/http://www.todoralexandrov.org/ |date=2002-03-10 }}
* [http://balder.prohosting.com/asen/todor_alex.htm Документи за убийството на Тодор Александров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514002848/http://balder.prohosting.com/asen/todor_alex.htm |date=2008-05-14 }} — статия от Цочо Билярски.
* [http://macedonia-history.blogspot.com/2010/03/blog-post.html Дечо Добринов - Тодор Александров. Легендарният водач на ВМРО]
* [http://www.macedoniainfo.com/TodorAlexandrovBG.htm Биография на български] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110613090211/http://www.macedoniainfo.com/TodorAlexandrovBG.htm |date=2011-06-13 }}
* [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 Интервю със Тодор Александров за Лондонския &quot;The Times&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318152802/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 |date=2008-03-18 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=PaXZs-FxGGY/ Песен за Тодор Александров]
* [http://old.vmro.bg/modules.php?name=Encyclopedia&amp;op=content&amp;tid=183 Биография от сайта на ВМРО]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Александров, Тодор}}
[[Категорија:Родени во 1881 година]]
[[Категорија:Починати во 1924 година]]
[[Категорија:Луѓе од Ново Село (штипска населба)]]
[[Категорија:Починати во Сугарево]]
[[Категорија:Дејци на ВМРО|Александров, Тодор]]
[[Категорија:Бугарски офицери од Македонија|Александров, Тодор]]
[[Категорија:Македонски револуционери]]
[[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]]
[[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]]
[[Категорија:Дејци на Македонските братства]]</text>
      <sha1>so9s0xeu4dvszsbbb237nzuhcyxqxaj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600944</id>
      <parentid>5600943</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600944</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="100569" sha1="ge7ggkcywmvt8j3zrzwhgp87msy39f1" xml:space="preserve">{{Инфокутија Воено лице
| име = Тодор Александров 
| живеел = [[4 март]] [[1881]] — [[30 август]] [[1924]]
| слика = [[Податотека:BASA-10K-3-714-3(1)-Todor Alexandrov, Nice.jpg|250п]]
| опис = Портрет на Александров во 1912 г.&lt;br /&gt;со автограм и посвета на [[Пејо Јаворов]]
| прекар = Стариот 
| роден-место = [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Косовски Вилает]], [[Отоманско Царство]]
| починал-место = [[Сугарево]], [[Царство Бугарија]]
| држава = [[Македонско национално движење]] 
| гранка = 
| служба-време = [[1898]] — [[1924]]
| чин = Раководител на Скопскиот револуционерен округ на МРО {{•}} Неформален шеф на бугарското воено разузнавање на групата западни армии {{•}} Член на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]   
| единици =  
| командувал = [[Македонска револуционерна организација]] {{•}} [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]
| битки = [[Прва балканска војна]] {{•}} [[Втора балканска војна]] {{•}} [[Прва светска војна]]
| одличја = 
| занимања = учител 
[[Податотека:Signature of Todor Alexandrov.svg|200п]] 
 }}
'''Тодор Александров Поп Орушов''' ([[Ново Село (Штипско)|Ново Село]], [[4 март]] [[1881]] — [[Сугарево]], [[31 август]] [[1924]]) — македонски политички водач, војвода и еден од водачите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]].&lt;ref&gt;Енциклопедија ВМРО, Скопје, 2015, стр. 3&lt;/ref&gt;

Во 1898 година се приклучил во [[ТМОРО]]. Бил учител и раководител на месните комитети во [[Кочани]], [[Виница]], [[Кратово]], [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]] и [[Штип]], секретар на четата на штипскиот војвода [[Мише Развигоров]] (1905) и на кочанскиот околиски војвода [[Симеон Георгиев]]-Кочански (1907), окружен војвода на Скопскиот револуционерен округ (1907), член на ЦК на ВМОРО (1911), член во Штабот на III македонска бригада во [[Балканските војни]] и во Штабот на партизанската чета на III бригада на [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|XI македонска дивизија]] во [[Првата светска војна]].

По војната, заедно со [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]], ја обновил организацијата под името ВМРО (1919) и во 1920 ја зацврстил во Пиринскиот дел на Македонија, каде што создал организациона и воена база и оттаму ги обновил оружените четнички акции во Вардарскиот дел на Македонија.

Дејствувал против политиката на земјоделската влада на [[Александар Стамболиски]] за зближување со [[Кралството на СХС]]. Го потпишал [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]] за обединување на македонските револуционерни сили (1924), но пред убиството јавно се откажал од својот потпис.

==Рани години==
[[Податотека:Куќата на Тодор Александров.jpg|мини|десно|Родната куќа на Тодор Александров]]
Тодор Александров е роден на [[4 март]] [[1881]] година, во [[Ново Село (штипска населба)|Ново Село]], [[Штип]]ско, во семејството на свештеникот Александар Поп-Орушев и Марија. Таткото на Тодор бил учител во [[Радовиш]], просветител и надарен човек, црковен пејач, поет, собирач на народни умотворби. Тој бил ученик во бугарското машкото 3-то класно и педагошко училиште во [[Скопје]] и таму како ученик, Тодор Александров се вклучува во македонското револуционерно движење.

== Во македонското револуционерно движење ==
{{Контроверзни дејци во македонското револуционерно движење}}
{{quote|''Македонците се обединија околу нивната стара институција ВМРО, која како и секогаш предизвикува сеопшто восхитување. Тодор Александров, сакан и уважуван од целиот народ, го зеде во свои раце раководењето со движењето. Роден е во Македонија, 42 годишен. Тодор Александров го посвети својот живот на македонската кауза уште кога беше на 18 годишна возраст. Тој е учител, човек со нескротлива енергија и строга моралност, народот го вика СТАРИОТ и го почитува. Војводите и комитите му се предани до крај. Таа предност е објаснението за неуспехот на српските и грчките власти, да му ги откријат скривалиштата и покрај тоа што Србија, за неговата глава таксува 700.000 динари. Тодор Александров се движи низ цела Македонија како АПОСТОЛ, тој ги посетува сите предели еден по друг. Влегува во села и градови ги собира жителите, им говори, ги советува. Тој никогаш не организира мерки за лична заштита, селаните му се предани, сите знаат каде оди и никој не помислува за предавство, напротив, сите жители на Македонија го чуваат на штрек. Александров е опкружен од една сила која не дозволува негово факање'' |Колинз|Чикаго &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Дејли Њуз''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
=== Македонска револуционерна организација ===
{{quote|''Во редовите на организацијата влегуваат нови, свежи сили, кои ќе ги надминат своите учители. Меѓу многуте, ќе го споменам името на само еден од нив: тој е Тодор Александров — слабото даскалче. На изглед никој не би се посомневал дека во таа женствена надворешност се крие револуционер по душа, одличен организатор со цврст карактер и челична волја. Скромен, разумен и тактичен, познавајќи ја одблиску народната душа и болка, тој доминира на народните маси. Строг, пред сè кон себеси, тој е роден за народен водач. На него се полагаат големи надежи... ''|'''Даме Груев'''|'''Сè за Македонија, Зборникот документи за Тодор Александров''' &lt;ref name=&quot;AI&quot; /&gt; }}
[[Податотека:Тодор Александров 6.jpg|мини|лево|150п|Тодор Александров]][[Податотека:Todor Alexandrov IMARO and other prisoners in 1903.jpg|мини|350п|Затвореник во Скопје (бр. 53)]]
Во учебната [[1897]]/[[1898|98]], на возраст од 15 година, за време на своето школување во педагошката гимназија во [[Скопје]] бил вклучен во редовите на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] од страна на тогашниот директор на гимназијата, [[Христо Матов]]. Во [[1903]] г. Александров учествува во снабдување на дел од експлозивот за [[Гемиџии|Солунските атентатори]]. Во тоа време соработувал со [[Павел Шатев]] кој во своите спомени забележал:

:''Тој ми остави впечаток на многу разумен, трезвен ум и подготвен за сите жртви пред олтарот на ослободувањето''.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;Шатев, П., „В Македония под робство“, София, 1983, трето издание.&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Во почетокот на [[1903]] година бил назначен за околиски раководител во Кочанскиот реон. Како резултат на предавство, на [[3 март]] [[1903]] година е осуден на 5 години затвор и казната ја издржува во скопскиот затвор [[Куршумли ан]].

По 13 месеци, во април [[1904]] година бил амнестиран. Наскоро потоа е назначен за главен учител на II-ро класно училиште во [[Штип]]. Александров заедно со [[Тодор Лазаров]] и [[Мише Развигоров]] деноноќно работел за организирањето на штипскиот револуционерен реон. Резултатите од неговата активност се забележани и од турските власти, кои во ноември [[1904]] година му забрануваат да учителствува. На [[10 јануари]] [[1905]] година неговата куќа е заградена од многуброен аскер, но Александров успева да се измолкне од војничкиот кордон и се присоединува кон четата на [[Мише Развигоров]], на која што станува секретар. Александров бил делегат на штипскиот реон на [[Скопски конгрес|Скопскиот конгрес]].

Неговото расклатено здравје го тера да стане учител во [[Бургас]] во [[1906]] година, но разбирајќи за смртта на [[Мише Развигоров]], тој го напушта учителството и заминува за [[Македонија]]. По убиството на Развигоров, станал секретар на кочанскиот околиски војвода [[Симеон Георгиев]]. На Третиот конгрес на [[Скопски револуционерен округ|Скопскиот револуционерен округ]] (ноември [[1907]]) е избран за еден од окружните војводи на овој округ. По внатрешните поделби на Организацијата, Александров се приклонил кон [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативното крило]] и како таков учествувал во работата на [[Ќустендилски конгрес|Ќустендилскиот конгрес]] кога дошло до дефинитивен расцеп. За време на [[Младотурска револуција|Хуриетот]] не го предал оружјето и се повлекол во илегала.
{{Дејци на МРО}}
=== Обид за обнова на Организацијата ===
{{quote|''Тогаш на чело на оваа организација застанал Тодор Александров, кој користејќи го вакуум просторот во раководните структури на македонското револуционерно движење, сè повеќе се наметнувал како авторитет...''|'''Предавствата и атентатите во македонската историја'''&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; }}

По [[Младотурската револуција]], [[Радикална - реформска струја|Реформска струја]] се откажала од вооружените методи и решиле својата борба за [[Македонија]] да ја продолжат по пат на легални методи преку [[Народна федеративна партија|Народната федеративна партија]]. Наспроти нив, [[Умерно - конзервативна струја (МРО)|конзервативната струја]] предводена од [[Христо Матов]] ги запазила старите принципи на [[Македонска револуционерна организација|Организацијата]] и сметале дека ослободувањето на Македонија може да се изврши со помош на [[Бугарија]].

Оваа групација го задржала старото име [[ВМРО]] и со вооружени методи продолжила да дејствува против Младотурците. Бил формиран Централен комитет во кој влегле Тодор Александров, [[Христо Чернопеев]] и [[Петар Чаулев]], а за резервен член бил избран [[Александар Протогеров]]. Од оваа групација подоцна ќе произлезе [[ВМРО (Автономистичка)]].

===Магарешки атентати===
{{Главна|Магарешки атентати}}
{{quote|''Јас си замислував да сретнам еден страшен управувач, фанатичен и егзалтиран. Но, пред мене стоеше сосема поинаков човек. Слаб, доста висок, бледо лице, правилен профил, со прошарена брада, живи очи, понекогаш умислени, но постојано нежни. Тодор Александров, кој е на 42 години зборува спокојно, слатко, без гестови дури и за најважните прашања, за татковината и за себе. Неговото спокојство и ладнокрвноста предизвикуваат задоволство. И покрај тоа што тој човек е душата на Македонската револуција, има една железна волја, а неговиот решителен дух не престанува да ги восхитува оние кои го опкружуваат''|'''Пол Ерно''' |'''Париз, 1924&amp;nbsp;г.'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Журнал''&lt;/small&gt;'&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Портрет на войводата Тодор Александров (1881-1924), заснет в Ница (Франция), началото на ХХ век.jpg|мини|лево|150п|Поретрет на Александров]][[Податотека:Todor Alexandrov Hristo Matov, Georgi Monchev, Vlade Slankov, Nikola Ivanov IMARO.JPG|мини|десно|300п|Тодор Александров, [[Христо Матов]], [[Георги Мончев]], Владимир Сланков и Никола Иванов во Димотика во Балканската војна.]]
Во предвечерието на [[Првата балканска војна]], тој организирал серија атентати познати како ''[[Магарешки атентати]]''.

Еден од ваквите атентати се случил во почетокот на [[1912]] година во [[Штип]], на [[1 август]] [[1912]] во [[Кочани]], а кон крајот на истиот месец во [[Дојран]]. Според некои историчари цел на атентатите: ''била возбудување на турскиот фанатизам за масовни масакри врз недолжниот македонски народ, од чиишто средини произлегувале и атентаторите. Додатно на ова, прогонувајќи ги четите по селата, и власта од своја страна прибегнувала кон терор и разоружување на населението во местата каде што се случувале атентатите''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot;&gt;&lt;small&gt;''Виолета Ачковска и Никола Жежов, Предавствата и атентатите во македонската историја, Скопје, 2004''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

=== Учество во војните ===
{{quote|''Патувањата на  Тодор Александров  се рамни на царски патувања, таму каде Ќе стаса Тој, на пример, во некоја далечна долина, долината добива живот, зад секое дрво будно стои стражар, секој жбун во шумата крие две очи, а селаните се собираат крај патеките изговарајќи ги во шепт зборовите: Тодор ќе минува оттука'' |'''генерал Томсон'''|'''Лондон 1923&amp;nbsp;г.''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Тајмс''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Тодор Александров во четничка униформа.jpg|мини|лево|200п|Александров во четничка униформа]][[Податотека:Todor Alexandrov's datachment.jpg|thumb|300п|десно|Чета на Тодор Александров во Првата светска војна]]

Сенародниот собир во Софија во август [[1912]] година, под претседателство на [[Александар Протогеров]], извршил морален притисок врз Бугарија да и објави војна на Турција. Истовремено со објавувањето и текот на општата мобилизација во [[Бугарија]] во втората половина на септември 1912 година, Тодор Александров, Александар Протогеров, [[Тодор Лазаров]], полковник [[Стефан Николов]], [[Петар Дрвингов]], [[Христо Матов]] и други, биле повикани кај началникот на Штабот на бугарската армија, генералот [[Иван Фичев]], од кого добиле заповед веднаш да пристапат кон организирање на доброволечки македонски оружени чети.

Под раководството на Александров и Протогеров биле регрутирани повеќе илјади Македонци во рамките на т.н. [[Македонско-одринско ополчение]], кои поради нивната бројност и стравот дека би можеле да го издигнат лозунгот за ''автономна Македонија'', од страна на бугарската воена команда биле испратени да се борат на фронтот во близината на [[Одрин]], наместо во [[Македонија]].&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; Во целокупната балканска мешаница, соодветна улога одиграла и [[македонската емиграција во Бугарија]], која до [[1912]] година, во поголемиот дел била интензивно вклучена во политичката и револуционерна активност на ВМРО и во сите нејзини струења што се развиле во тоа време. Меѓу тогаш позабележителните жртви на веќе започнатите меѓусебни истребувања на кадрите во ВМРО, кои подоцна ќе добијат [[Список на лица убиени од ВМРО (Автономистичка)|грозоморни размери]], бил и [[Герасим Огненов]]. Тој бил убиен во [[1912]] година во Аржинското блато, по наредба на Тодор Александров.

Пред почетокот на [[Втората балканска војна]] во [[1913]] година, оваа политичко-воена групација предизвикала вооружени акции и востанија во делот од Македонија под српска власт, а по почетокот на војната се борела во рамките на бугарската војска.

Во време на [[Првата светска војна]], десно-ориентираната [[ВМРО]] привремено престанала да постои, а нејзините раководители, четничкиот и војводскиот кадар ја формирале т.н. 11 македонска дивизија, која броела над 30.000 луѓе со сопствен офицерски состав и се борела во рамките на бугарската војска.

Во [[1913]] г. Александров е началник на разузнавачката служба на бугарските војски во [[Штип]], а за време на [[Првата светска војна]] тој е член на Штабот на партизанските одреди на ''11. Македонска дивизија'' како офицер за нарачки. Има средби со сите големи личности во тоа време, а со германскиот цар Вилхелм се среќава дури и двапати, добивајќи од него високи германски воени одликувања. 
[[Податотека:Тодор Александров и Георги Мончев.jpg|thumb|200px|лево|Tодор Александров и [[Георги Мончев]] во 1912 г.]][[Податотека:BASA 1933K-3-70-1 TA and Peyo Yavorov.jpg|thumb|200px|десно|Александров и [[Пејо Јаворов]]]]
Поетот [[Пејо Јаворов]], пред својата смрт му се обрати на Тодор Александров со проштално писмо, со желба да биде погребан во македонска комитска облека. Желбата му е исполнета и тој е погребан на [[14 октомври]] [[1914]] година. Александров со Пејо Јаворов останале пријатели до крајот на животот на поетот. Се смета дека револверот и отровот кои послужиле во самоубиството на Јаворов биле обезбедени од страна на Тодор Александров по молбата на поетот. Долгогодишното пријателство меѓу Александров и Јаворов било криено и пребегнувано во историската наука.&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''[http://knigibg.com/book_inside.php?book_id=4274 Пейо Яворов и Тодор Александров - Приятели в живота, съратници в борбата, Цочо Билярски, УИ &quot;Св. Климент Охридски&quot;]''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Неформално, тој е неприкосновен шеф на бугарското воено разузнавање на групата западни армии и како таков во април [[1917]] година напишал белешки за состојбите во [[Дебарско]] истакнувајќи:

:''Навикнати со векови наназад да бидат слободни како птици во нивните непристапни планини, Албанците се посебно огорчени дека им се бара крвавиот данок и тоа за една кауза, која тие ја сметаат за туѓа. Посоченото негодување на Албанците се пројавува низ една тајна организација, за чие постоење има сериозни навестувања. Таа организација има пошироки размери и врски со албанското население во Австрија (се мисли на Република Албанија, под австриска администрација - н.з.). Имајќи го предвид националниот темперамент на Албанецот кој лесно се наведува на вооружена пресметка, тогаш нема ништо чудно ако еден ден осамнеме со бунтови во тој крај. Неопходни се брзи и ефикасни мерки!'' &lt;ref name=&quot;FOK&quot;&gt;&lt;small&gt;''КОРУМПИРАНАТА МАКЕДОНСКА ВЛАСТ И АЛБАНСКИОТ РАДИКАЛИЗАМ ЌЕ ПРЕДИЗВИКААТ МЕЃУЕТНИЧКА ВОЈНА! (в-к &quot;Фокус&quot;, бр. 165, година IV, 14.8.1998)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;.

:''Однесувањето на Албанците, особено на оние од гр. Дебар станува застрашувачко. Поранешните симпатии кон нас не само што исчезнаа, туку им го отстапија местото на нескриените негодувања и закани. Фразите, како што се ги надминавте Србите (се мисли на ѕверствата што ги правеле Србите врз албанското население - н.з.), ќе се одмаздиме и слични на нив, се слушаат на секој чекор''.&lt;ref name=&quot;FOK&quot; /&gt;

===Охридското востание===
{{Главна|Охридско востание}}
{{ВМРО (Aвтономистичка)}}
{{quote|''Колку голема била љубовта на Тодор Александров кон својата татковина, за да може да го победи како очајот, така и тешката болест на неговите ослабени гради и да вдахне вера кај цел еден народ, да го исправи одново на нозе подготвен за борба? Каква голема човечка особина и каква железна енергија е потребна да го поведеш одново еден осакатен народ по толку преживеани катастрофи. Факт е дека Тодор Александров во тој однос е единствениот историски пример. Дури сега ја разбираме смислата на искажаните зборови од странец кој вели дека не познава помаркантни личности на векот од Лав Толстој и Тодор Александров. Секој еден од тие титани беше единствен не само во своите татковини туку и во светот. А такви луѓе во историјата не се повторуваат. Ете зашто е толку голема тагата за великиот Тодор Александров. Ете зашто цел народ со стравопочит и благослов го шепоти името на “СТАРИОТ” на верниот свој водач. А за младите: ја преобразува тагата што ги стега во срцата, во волја и енергија за предана служба кон народот'' |'''Т.Александров во издание на македонската Студентска корпорација'''|'''Скопје,1943''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Т.Александров во издание на македонската Студентска корпорација Скопје, 1943''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:P CHAULE.jpg|мини|лево|200п|Петар Чаулев]]
Во неколку наврати преговара со албанските првенци за борба против Србите и Турците, а како водач на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] уште во март [[1911]] г. има средба со членовите на албанските организации во [[Цетиње]], [[Црна Гора]].

Резултат на средбите е меѓусебна спогодба, како и [[Охридско востание|Охридското востание]] во септември [[1913]] г., кое [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] го кренала против српските поробувачи, а во кое значајно учество земаат и албанските револуционери.

Востанието кое избувнало во југозападна Македонија раководено од [[Петар Чаулев]], [[Павел Христов]], [[Милан Матов]] и други зафатило широк простор меѓу [[Охрид]], [[Кичево]], [[Дебар]] и [[Струга]].

Слабите српски сили на овој терен, во првиот момент, не можеле да се спротивстават на македонско-албанските востаници. На [[12 септември]] 1913 година, [[Петар Чаулев]] и Христов со своите чети влегле во [[Охрид]].

На [[6 октомври]] [[1913]] година, Битолскиот окружен началник известува дека положбата во граничните реони се смирувала. Бунтовниците биле разбиени и се повлекувале во [[Албанија]]. Според [[Иван Катарџиев]]:

:''Тоа што ВМОРО на Тодор Александров била иницијатор на овие бранувања не менува ништо. Тој бил во најтесна врска со владата на В. Радославов и особено бил заинтересиран Бугарија да има силна влада способна да се бори за решавање на бугарското национално прашање во Македонија''.

Тодор Александров ја продолжил својата активност и по востанието во југозападниот дел на Вардарска Македонија, сè до влегувањето на [[Бугарија]] во [[Првата светска војна]] на страната на Централниот сојуз.

=== Валандовска афера и учество во Првата светска војна ===
{{Главна|Валандовска афера од 1915 година}}
{{quote|''Тој нема да го остави оружјето се дотогаш, додека Македонија не добие слобода. Неговата верба Ќе издржи пред било што. Стари жени, деца, сите работат за ослободителното дело, сите се еднакво предадени на делото и умеат да ги чуват тајните што им се доверени. За комитите на Тодор Александров животот не значи ништо, кога се работи да се посвети за тоа свето дело, за слободата'' |'''Коментар на публицистот Лонг''' |'''06.01.1924&amp;nbsp;г.'''&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''во унгарскиот Весник, Еко Де Данјуб''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Портрет на Тодор Александров 2.jpg|мини|лево|150п|Портрет на Александров во војводска облека]]
Бугарската влада на Радославов добила од [[Австроунгарија]] 25 милиони златни круни, а бугарската влада од своја страна ги дала на Тодор Александров. Со овие парични средства, со паролата за ''автономија на Македодонија'' и антисрпското расположение кај раководството и четниците на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] се започнало со подготовки за влегување на комитетски чети во оној дел од [[Македонија]] кој бил под српска власт.  
 
Четите на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], заедно со турски чети и потпомогнати од специјалисти за експлозив и пиротехника од [[Австроунгарија]] на [[20 март]] (стар стил) 1915 година навлегле на територијата држена од српската власт. Притоа првичната цел на нападот била да се уништи мостот преку кој поминувала железничката линија на реката Вардар кај станицата Удово за да се прекине снабдувањето на српската војска на линијата [[Солун]]-[[Скопје]]. Во нападот на трите утврдени српски пунктови кај [[Валандово]], [[Пирава]] и [[Удово]].

На чело на четите на ВМРО се наоѓале војводите: Ване Стојанов, Петар Чаулев, Љубомир Весов, Панајот Карамфилов, Тодор Петров, Никола Лефтеров, Туше Скачков, Христо Делчев и други, а нивниот број за време на нападот кај [[Валандово]] и [[Удово]] изнесувал околу 1.000 души.

По вклучувањето на Бугарија во Првата светска војна, Александров се вклучува во администрирањето на ново-освоените подрачја. Во пролетта 1917 година Александров раководи со задушувањето на [[Топличко востание|Топличкото востание]] во Србија.&lt;ref&gt;Dimitar Bechev, &quot;Historical Dictionary of the Republic of Macedonia&quot;, Scarecrow Press, 2009, p. 10.&lt;/ref&gt;

===ВМРО===
{{quote|''Со своите високи квалитети, и покрај физичките страдања поради болест, која не простува, Александров беше станал легендарен конспиратор, кој дејствуваше неуморно на планините во Македонија. Неговата врховна цел беше независноста на Македонија, која во една самостојна држава Ќе ги вклучи деловите кои сега припаѓаат на Југославија, Грција и Б’лгарија, и така создавање на еден нов фактор за мир и балканска спогодба. Грчката и српската политика по тој начин го принудија Тодор Александров и Македонската организација да започнат една енергична борба. Во еден период од три-четири години македонскиот шеф ги сплоти околу себе сите малцинства, незадоволни од режимот установен во Македонија после мировниот договор'' |'''Весникот Трибун де Женев''' |'''24.09.1924&amp;nbsp;г.''' &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&lt;small&gt;''Весникот Трибун де Женев од 24.09.1924&amp;nbsp;г.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Тодор Александров во комитска облека.jpg|мини|лево|200п|Александров во комитска облека]][[Податотека:Тодор Александров на работа.jpg|мини|десно|300п|Александров со својата чета]]
По идеја на Тодор Александров, [[Петар Чаулев]] и [[Александар Протогеров]] на [[20 декември]] [[1919]] година е обновена [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] под името ''Внатрешна македонска револуционерна организација''. Претставката ''Одринско'' од името на организацијата бил отфрлен, бидејќи во [[Одринска Тракија]] се формирала [[Внатрешна Тракиска Револуционерна Организација|Внатрешната тракиска револуционерна организација]] на чело со [[Тане Николов]].

Без да се свика конгрес, Александров, Протогеров и Чаулев биле избрани за членови на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], а за членови на ''Задграничното представителство'' биле избрани [[Георги Баждаров]], [[Наум Томалевски]] и [[Кирил Прличев]].&lt;ref name=&quot;VOP&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.promacedonia.org/dt/dt1_1.html Тюлеков, Димитър. „ВМРО в Пиринско 1919-1934“, Унив. Изд. “Неофит Рилски”, Благоевград, 2001.]''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Според [[Иван Катарџиев]]: ''самиот процес на создавање автономистичка ВМРО и наметнувањето на Тодор Александров за нејзин раководител бил проследен со отпори. Во тоа време, Тодор Александров ја немал поддршката на емиграцијата. Против него и неговите наметливи методи застанала група ветерани на македонското национално и револуционерно движење. Александров и Протогеров биле обвинети за узурпаторство, а поентата на обвинувањата била дека без конгрес не може да се избира раководство, а таков не бил одржан од 1908 година. Со тоа што отпорот спрема Александров бил силен и немало шанса легално да биде избран на чело на ВМРО, за да се внесе страв кај противниците, некои од нив биле убиени'' &lt;ref name=&quot;AIK&quot; /&gt;.

На [[3 февруари]] [[1920]] година Тодор Александров, [[Александар Протогеров]], [[Иван Каранџулов]], [[Никола Стојанов]], [[Георги Баждаров]], [[Михаил Монев]], [[Аргир Манасиев]], [[Наум Томалевски]] и други, решиле да се обноват четничките акции во [[Вардарска Македонија|Вардарска]] и [[Егејска Македонија]].&lt;ref name=&quot;VOP&quot; /&gt;

:''ВМРО на чело со Тодор Александров сè повеќе започнала да се наметнува помеѓу македонските емигранти во Пиринска Македонија, но и во цела Бугарија. За кратко време, користејќи ги старите канали и врски од илинденскиот и предилинденскиот период, оваа организација успеала да создаде разгранета мрежа, која толку се проширила, што територијата на Пиринска Македонија била целосно претворена во нејзина база. Со помош на воено-офицерската лига во Бугарија, ВМРО успеала да се обезбеди со големо количество на оружје, за која цел биле добиени финансиски средства и од одредени кругови во Италија''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

Во мај [[1920]] година организацијата разполага со 17 чети во [[Вардарска Македонија]] и 5 во [[Егејска Македонија|Егејска]], составени од по 15 четници и тројца во резерва. Биле обновени и револуционерените окрузи: Скопски, Битолски, Струмички, Серски и Солунски, со околиските и селските реони. По целата граница на [[Бугарија]] со [[Вардарска Македонија]] биле создадени пунктови и канали. Во времето кога Александров влегувал и дејствувал во [[Вардарска Македонија]], кралска [[Југославија]] ангажирала 35.000 војници, жандари, граничари, четници, жандарски станици и гранични пунктови.

Од вкупно 17.000 жандари што ги имало во [[Југославија]], 12.000 биле распоредени во Македонија. Кон крајот на [[1922]] година, неговата глава во [[Белград]] е проценета на 250.000 динари.

''Покрај агитирањето меѓу македонските емигранти и бегалци со декларативни изјави дека ќе се бори за автономна Македонија, ВМРО создала поголем број на комитски чети и селска милиција по примерот на старата Организација, од кои првите имале за задача по претходно утврден план да вршат вооружени акции во Вардарска и Егејска Македонија, а милицијата да ја обезбедува нејзината доминантна улога во Пиринска Македонија''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

:''По почетните атентати врз поединци во македонското националноослободително движење, претежно направени по наредба на ЦК на ВМРО, меѓусебните убиства се засилиле со создавањето на нова соперничка вооружена организација, составена од луѓе што се отцепиле од ВМРО. Новосоздадената МФРО (Македонска федеративна револуционерна организација) предизвикала уште поголема борба за престиж во хиерархијата на македонското револуционерно движење, а со тоа и уште повеќе акти на тероризам помеѓу двете спротивставени страни. Во тие вооружени пресметки кои однеле многу човечки жртви и пролеана македонска крв,превласт успеала да направи ВМРО, поради поголемиот вооружен потенцијал и подобрата организираност''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

=== Акциите и атентатите на Тодор Александров 1920-1924 година ===
{{quote|''Какви се плановите на тој човек, кој само со еден гест може да ја крене Македонија на нозе? Каде се наоѓа Тој? Поставете ги прашањата на кого сакате, никој не може да Ви одговори. Белградската влада нуди огромна сума пари на оној што Ќе го донесе жив или мртов Тодор Александров, а тој независно од големите опасности го продолжува своето дело како АПОСТОЛ. Денес тој е највлијателниот меу сите Македонци кои се стремат кон независност на Македонија. Неговиот живот е легендарен, тој носи иста униформа како и неговите комити, живее ист живот со комитите, се движи пеш како и другите, спие на земја, честопати се храни само со леб, носи пушка со 250 патрони, бомби, двоглед и раница во којашто е сместена архивата. Тој е војник и дипломат истовремено, тој е шеф на партизанските одреди. На прашањето: дали не се плаши, Тој ни одговори: Ни најмалку. Јас знам ни рече Тој сè што се случува на 20 километри од околу нас. Македонија сака независност со главен град Солун. Македонците денес бараат независност во границите на Македонија пред 1912&amp;nbsp;г., тоа е нашето барање пред Европа. За Србите има само два начина за да ни одговорат: или дефинитивно да не уништат, или да ја признаат нашата независност'' |'''Весник Журнал'''|'''септември 1923&amp;nbsp;г.''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Весник Журнал''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Портрет на Тодор александров 3.jpg|мини|лево|200п|Портрет на Александров]] 
{{multiple image&lt;!-- begin stack of images, scroll down for article --&gt;
|direction = vertical | width = 300
|image1 = VMRO razpiska na Boris Strezov 1924.JPG| caption1 = Расписка на ЦК на ВМРО со потпис на Александров&lt;br&gt;
|image2 = IMRO Central Committee Document 1923.JPG| caption2 =Документ на ЦК на ВМРО за наградување на Јанко Стоjaнчов со значка со црвено знаме за заслугите кон македонското ослободително дело со потписот на Тодор Александров.&lt;br&gt;
|image3 =Факсимил - Тодор Александров.jpg| caption3 =Факсимил - Тодор Александров&lt;br&gt;
}}&lt;!-- End stack of images, article text starts below --&gt;
[[Податотека:Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов.jpg|десно|мини|300п|Од лево на десно, прв Ѓорче Петров, четврт Тодор Александров, шести Андреј Љапчев, седми Симеон Радев, осми Војвода Стаматов]]
Во период од [[1920]] до [[1924]] година по [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на чело со Александров извршила повеќе акции и [[Список на лица убиени од ВМРО (Автономистичка)|атентати]]. Во овој период биле ликвидирани голем број значајни дејци на македонското револуционерно движење, бугарски општествени дејци и членови на бугарската влада. На [[28 јуни]] [[1921]] година бил убиен еден од најистакнатите членови и идеолози на [[ТМОРО]], [[Ѓорче Петров]]. Неговото убиство било извршено од страна на Реџеп, [[Турчин]] по националност, а член на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. ''Зад атентатот на Ѓорче Петров веројатно стоела ВМРО на Тодор Александров, иако последниот тоа го одрекувал, а мотивите биле личната нетрпеливост меѓу двајцата, како и разликите што помеѓу нив постоеле во однос на начините и методите на борба и патиштата за решавање на македонското прашање''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; По ова убиство, на [[16 јули]] [[1921]] година бил убиен кочанскиот војвода [[Симеон Георгиев]] - Кочански, припадник на ВМРО и близок пријател на Тодор Александров. На [[5 октомври]] [[1921]] година во близина на селото [[Саса]] бил разоружан и убиен кратовскиот војвода на ВМРО, [[Дончо Ангелов]]. Во [[1921]] година бил убиен Митруш Циклев, којшто најпрвин бил војвода на ВМРО, а потоа преминал во српска служба. Оваа убиство создало опозиција кон Александров.

Покрај убиствата на дејци од македонското движење, ВМРО на Тодор Александров е најверојатно вмешана во убиствата на истакнати бугарски политичари. Министерот за внатрешни работи [[Александар Димитров]] бил убиен на [[22 октомври]] [[1921]] година од страна на [[Иван Јанев-Брло]]. На [[4 октомври]] [[1922]] година бил убиен активистот на [[БЗНС]], Александар Панов. Во [[Прага]], [[Чешка]], на [[26 август]] [[1923]] година бил убиен поранешен министер [[Рајко Даскалов]]. На [[30 октомври]] [[1923]] година бил извршен атентат врз бугарскиот политичар и еден од основачите на партијата Народно единство, д-р [[Никола Генадиев]]. Сепак најспектакуларно било убиството на бугарскиот премиер [[Александар Стамболиски]].

За неговото убиство постојат неколку верзии, а според една од нив: ''... главната улога во тоа ја имала ВМРО, повикувајќи се на податокот дека во вилата на Стамболиски во селото Славовица од страна на капетан Харлаков му била прочитана смртната казна на водачот на земјоделците од името на ВМРО и Воената лига, по што и покрај противењето на Стамболиски започнале сурови измачувања врз него и неговиот брат. Главен инквизитор бил скопскиот војвода на ВМРО, Величко Велјанов- Чичето, заштитен и обезбедуван од 30-тина четници на Организацијата. Бугарскиот премиер и неговиот брат биле измачувани, постојано биле принудувани да се збогуваат, биле натерани да си ги ископаат своите гробови, за да на крајот откако со нож му биле исечени ушите и носот, со десетици убоди, Стамболиски бил најѕверски убиен. Измачуваниот земјоделски водач, веројатно со крајни, натчовечки напори пред да почине успеал со крв на еден камен да го напише часот, денот, месецот и годината на неговото убиство: 12 ч. 14 јуни 1923 година...''&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt; Според [[Иван Катарџиев]]:

:''Кога по соборувањето на Стамболиски од власт, акција во која ВМРО одигра битна улога, Тодор Александров се обиде да биде кадровик и влијателен фактор во создавањето на надворешната политика на државата, беше поттурнат од центрите на моќта. Кога, пак, се дрзна да се оддалечи од контролата на бугарската влада и се поврза со Коминтерната, беше организирано неговото убиство, подвлекува Катарџиев, нагласувајќи дека бугарските иредентистички кругови со помош на четите на Тодор Александров од 1919 до 1924 година создале вистински пекол во вардарскиот дел на Македонија. Во тој период имало 60 четнички влегувања, а во судирите на комитските чети и српската власт настрадале над 500 невини луѓе, стотици биле затворени и малтретирани, десетици осудени''.&lt;ref name=&quot;AIK&quot; /&gt;

За време на [[Септемвриско востание|Септемвриското востание]] во [[1923]] година од страна на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] на чело со Александров биле убиени голем број на Македонци - комунисти. Меѓу убиените биле [[Тодор Чопов]], внукот од сестра на [[Гоце Делчев]], браќата Борис, Кирил и Димитар Костовски од село [[Кочариново]], Коста Сандев од село [[Зарево]], Солунско, Никола Иванов од [[Хисарлак]], Сотир Лазаров и Јанчо Хајдушки од [[Горна Џумаја]], Игнат Николов од [[Цариброд]], Васил Коритаров од [[Босилеградско]], Ташко Малев, Јордан Клинчаров и Атанас Георгиев од [[Горна Џумаја]], Иван и Георги Савов од [[Ќустендил]], Стефан од [[Одринско]], Петар Ичков од [[Горна Џумаја]], Петар Здравков од [[Велес]], Евгениј Георгиев, Сотир Календерски и Иван Марков од Горноџумајско, Никола Тодоров Нучков и Стојко Стоилов од Горна Џумаја, Ристо Стојков, Ѓорѓи Иванов Хаџијски, Борис Давитков, Илија Катачки, Методи Мазнев и Петар Димитров. 
:''За време на истите настани од припадниците на ВМРО, Михаил Монев (зет на Тодор Александров), Васил Мечкуевски и Иван Караџов во Горна Џумаја (Благоевград) биле убиени комунистите: Димитар Ацев-учител, Никола Лисичков - адвокат и нотарот на градот Стефан Велинов. Тие биле обесени, а нивните тела биле оставени да висат неколку дена во градот''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

Атентатите на [[ВМРО (Автономистичка)]] на чело со Александров во втората половина на [[1923]] и првата половина на [[1924]] година продолжиле. Во 1923 година бил ликвидиран архитектот [[Никола Јуруков]], еден од водачите на [[Македонска федеративна организација|Македонската емигрантска федеративна организација]] (МЕФО). На [[8 јули]] [[1923]] година во [[Софија]] бил убиен [[Таската Серски|Таската Спасов - Серски]]. „Убиството било извршено при неговата операција на слепо црево од страна на професорот Станишев, човек близок до [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], при што Спасов, исечен бил оставен да искрвари и да умре на операционата маса.“&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Енциклопедия България, том 6, Издателство на БАН, София, 1988 (статия Атанас Спасов)''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;small&gt;''Куманов, Милен. „Македония. Кратък исторически справочник“, София, 1993''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt; На [[26 мај]] [[1924]] година од атентатор на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] бил убиен Милан Грашев, автор на брошурата „Мафиите и катастрофите“. На [[30 јули]] [[1924]] година во [[Виница]] бил убиен Мите Соколарски-Суџукаро.

=== Мајски манифест ===
{{Главна|Мајски манифест}}
{{quote|''Со своите високи квалитети, и покрај физичките страдања поради болест, која не простува, Александров беше станал легендарен конспиратор, кој дејствуваше неуморно на планините во Македонија. Неговата врховна цел беше независноста на Македонија, која во една самостојна држава Ќе ги вклучи деловите кои сега припаѓаат на Југославија, Грција и Бугарија, и така создавање на еден нов фактор за мир и балканска спогодба. Грчката и српската политика по тој начин го принудија Тодор Александров и Македонската организација да започнат една енергична борба. Во еден период од три-четири години македонскиот шеф ги сплоти околу себе сите малцинства, незадоволни од режимот установен во Македонија после мировниот договор'' |'''Весникот Трибун де Женев''' |'''24.09.1924&amp;nbsp;г.''' &lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;&lt;small&gt;''Весникот Трибун де Женев од 24.09.1924&amp;nbsp;г.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:Todor Alexandrov2.jpg|мини|лево|220п|Портрет на Александров]][[Податотека:Pryaporets IMRO Declaration 5 August 1924.JPG|мини|десно|200п|Декларацијата на ЦК на ВМРО од 5 август, вестник „Прапорец“.]]
Мајскиот манифест бил донесен на [[6 мај]] [[1924]] година со неговото потпишување од страна на членовите на ЦК - Тодор Александров, [[Александар Протогеров]] и [[Петар Чаулев]]. На манифестот му претходел договор за обединување на македонски револуционерни сили. Александров се обврзал дека ќе се откаже од своите неодамнешни терористички активности и ќе заземе за македонските интереси. Меѓу другото во овој манифест било истакнато:

:''Браќа Македонци! Македонија, во своите природни географски граници меѓу реката Места, планините Родопи, Рила и Шар, реката Дрим, Охридското Езеро, планината Грамос, реката Бистрица и Егејското Море, со едно пространство од 65.000 кв. километра, пресечена од реките Места, Струма, Вардар, Дрим, Бистрица и надарена со најразнообразни природни богатства и благопријатни климатски услови; со своето 2.302.000 население, рознооброзно по својот етнографски состав, со својата централна економска и стратегиска положба на Балканите, меѓу басените на реката Дунав, Егејското и Јадранското Море - ги има сите услови и права за самостојно палитичко постоење, како независна држава што се управува самостојно, која ќе послужи како обединувачка, политкчка и економска алка меѓу народите и државите на Балканското Полуострово''.&lt;ref name=&quot;ММ&quot;&gt;[[s:Мајски манифест|&lt;small&gt;''Мајски манифест''&lt;/small&gt;]]&lt;/ref&gt;

:''Зацртувајќи го во општи линии својот однос кон државните фактори на општоевропската и балканската политика, ВМРО изјавува дека таа се бори и ќе се бори со сите средства на револуционерната борба: 1. За ослободувањето и обединувањето на раскинатите делови на Македонија во една наполно независна и самостојна политичка единица, во нејзините природни, географски и етнографски граници...''&lt;ref name=&quot;ММ&quot; /&gt;

:''ВМРО изјавува дека во својата борба за независна Македонија и Балканската федерација смета, пред се, на обединетите револуционерни сили на целото македонско население, без разлика на вера и народност...'' &lt;ref name=&quot;ММ&quot; /&gt;.

Тогаш е потпишана и посебна декларација според која иднината на [[Македонија]] да не се поврзува со [[Бугарија]], туку во една наполно самостојна држава, обединета во нејзините етнички граници. Со овој манифест не се согласила влада на [[Александар Цанков]]. На 5 август ЦК на ВМРО се произнел по Манифестот со Декларација бр. 772, објавена во весникот &quot;Прапорец&quot;, во која било истакнато:

:''Во првиот број на весникот “La Fédération Balcanique”, кој излегува во Виена е напечатен еден манифест, кој и се препишува на Централниот комитет на Внатрешната Македонска Револуционерна Организација. Овој документ не е на Централниот комитет. Од содржината и формата на овој манифест секој може да види, дека тој е дело на егзалтирани комунисти. Остриот јазик против владата на Бугарија и апелот кон сите Македонци и Бугари да поведат најрешителна борба против неа, како да е таа главната пречка за ослободувањето на Македонија,  исто така ги издава партизанските чувства на неговите автори. Во септември минатата година, Централниот комитет на ВМРО во своја декларација го изложи карактерот на македонското ослободително движење. Во неа се кажува: Револуционерната организација ги обединува сите класи на македонскиот народ без разлика на народност, религија, пол и политички убедувања... Внатрешната Македонска Револуционерна Организација ќе продолжува да следи една линија на независно поведение. Таа смета за успехот на својата кауза на слободољубивото мислење на целиот свет и на сите организации и групи, коишто ја напишале на своите знамиња заштитата на правото за слободното самоопределување на народите... Внатрешната Македонска Револуционерна Организација не може да му служи на никоја држава и на никоја партија, во која и да е држава. Таа смета на помошта и поддршката на сите држави во нејзината борба против угнетувачите на Македонија и против непријателите на македонската слобода. За таа цел таа влегува во врски со сите големи и мали политички фактори во светот...  Што се однесува до Бугарија, Централниот комитет, кога изјавува дека не е работа на ВМРО да се меша во внатрешниот и политичкиот живот, но дека ќе се бори со сите сили и средства против непријателите и злоупотребителите со нејзиното име и престиж, кои и да се и каде и да се наоѓаат тие, смета, дека е време, сите политички партии и фактори да разберат дека ВМРО е единствена компетентна да ја насочува својата дејност во преследувањето на својот идеал - слободна и независна Македонија... Тоа било, тоа е и денес становиштето на Централниот комитет. Сите други манифести, декларации и др., коишто се појавуваат или би се појавиле од негово име, ги ангажираат само нивните автори и никого друг.''&lt;ref&gt;Декларација од Централниот комитет на ВМРО против Манифестот од 1924 година   В М Р О  Слобода или смрт  N 772 1 август 1924 г.  Македонија&lt;/ref&gt;

Марија Коева, ќерка на Тодор Александров, истакнала: „Навистина, мојот татко се откажа од потписот на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], бидејќи не сакаше [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]] да се [[Болшевизам|болшевизира]] и да биде партија, туку да си остане татковинска патриотска организација сè додека [[Македонија]] не стане држава.

== Убиство на Тодор Александров ==
{{Главна|Убиство на Тодор Александров}}
{{quote|''Судбината ни определи уште една од најтешките жртви, која ги раскина срцата на сите прогонети Македонци и ја потопи во јад нашата намачена страна (Македонија). Злокобната вест за тоа грозоморно дело што го прекина животот на најдостојниот и најголемиот син на револуционерна Македонија, ја порази со својата одвратност целокупната македонска емиграција во Америка, која што е растреперена, восхитена од великото дело на ВМРО и благовее пред подвизите на нејзиниот прв водач и татко, Тодор Александров. Тој железен човек го обединуваше во себеси целокупното величие на македонскиот дух Историјата на неговиот живот е и историја на револуционерното движење. Потомците ќе им ги запишат имињата на оние (на убијците) со презир на нови ЈУДИ и нови Херостратовци затоа што тој е најсаканиот наш брат, татко и другар носител на народниот маченички крст и на светиот стремеж за самозачувување и поради тоа и сите оние од Европа и од другите страни, а кои се восхитуваат од големото во човекот, за слободата на народите Ќе ги симнат шапките (пред делото на тој покојник). Тодор Александров ја носеше татковината во срцето, во крвта и во целото тело. Александров Ќе биде спокоен и во гробот, бидејќи тој не беше и не е сам. Светиот блесок на неговиот подвиг Ќе го озорува патот на илјадниците следбеници се дотогаш додека не се извојува слободата на нашата несреќна борбена татковина. Поклон пред големината на светоста на АЛЕКСАНДРОВОТО ДЕЛО'' |'''ЦК на Македонските политички организации'''|'''Индијанополис 24 септември 1924&amp;nbsp;г.''' &lt;ref&gt;&lt;small&gt;''ЦК на Македонските политички организации, Индијанополис 24 септември 1924&amp;nbsp;г.''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}
[[Податотека:BASA 1933K-3-61-9 Todor.jpg|мини|лево|200п]][[Податотека:TodorAlexandrov dead.jpg|десно|мини|300п|Тодор Александров поставен во ковчег по убиството]][[Податотека:Гробот на Тодор Александров на Пирин Планина.jpg|мини|десно|300п|Гробот на Александров на Пирин Планина]] 
Новиот курс кој Александров го зазел за решавањето на [[Македонско прашање|Македонското прашање]] како и откажувањето од потписите на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]], придонеле да се создадат услови за ликвидација на Александров и негово остранување од раководната позиција на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]].

Тодор Александров на [[31 август]] [[1924]] година, кај селото [[Лопово]] на [[Пирин|Пирин Планина]] бил убиен. За убиство и нарачателот во историската наука постојат повеќе верзии. Според едната верзија:

:''На едно планинско изворче, групата застанала да ги освежи своите сили со храна. За цело време на ручекот се воделе разговори по однос на плановите на Организацијата и по однос на борбата на истата со претходната земјоделска влада на Бугарија, при што Александров бил љубезен со сите и на неколкупати ја делел храната со другите негови соборци. По јадењето групата го продолжила патувањето, при што Александров му ја дал на носење својата пушка на Динчо Сугарски, со што останал без оружје. По извесно време, тие пак застанале со цел да ги одморат коњите, а воедно и тие малку да отпочинат, што било искористено од страна на заговорниците, секавично да дејствуваат''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

:''Штерју Влахов и Динчо Вретенаров, застанале над Тодор Александров и стрелале со пушките во него, при што разбуден од истрелите неговиот телохранител Панзо Зафиров се обидел да ја дофати својата пушка, но и тој бил застрелан од страна на Динчо Балкански. Александар Протоѓеров изненаден од брзината на дејствијата се онесвестил и со таа своја постапка останала нејасна неговата улога во атентатот врз Тодор Александров. По убиството телата на двајцата убиени набрзина биле закопани во блиската шума''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

Историчарите и понатаму водаат полемики околу тоа кој стои за убиството на Александров и се истакнува:

:''Кој е нарачателот на атентатот врз Тодор Александров? Ако реално се погледнат работите, фактите и развојот на настаните, пред и после атентатот, многу е тешко, речиси невозможно и после толку долг временски период да се даде одговор на ова прашање. Но сепак врз основа на се можат да се посочат два центри кои би можеле да бидат можните интелектуални убијци на Тодор Александров: Комунистичката интернационала заедно со БКП и другите левоориентирани партии, движења и струи во Бугарија и воено-политичките фактори блиски до бугарската влада на премиерот Александар Цанков''.&lt;ref name=&quot;PiAvM&quot; /&gt;

== Историски погледи ==
[[File:Kniga Vienska Stapica.pdf|thumb|right|200px|„Виенска стапица: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров“. Историчатот Жила ги обработува врските меѓу СССР и ВМРО на Александров.]]
{{Цитатник|''Посочувајќи го Мајскиот манифест, како завршен чин во живописот на Тодор Александров, кој се втурна во македонското револуционерно движење како припадник на десницата, трансформиран во тврд бугарски националист, тесно поврзан со политиката на бугарскиот цар Фердинанд во Бугарија, тој и таков Тодор Александров, со прифаќањето на документите на обединувањето и на Мајскиот манифест, се издигна на позицијата на највисок носител на политиката на македонскиот политички сепаратизам по Првата светска војна. Ваквата еволуција во политичката сторија на Тодор Александров ја определи и неговата животна судбина. Бугарската држава никогаш не ги толерирала политичките носители на македонското национално-ослободително движење, во чија програмска агенда се наоѓале идеи и активности спротивни на државните интереси на Бугарија. Носителите на ваквите идеи и активности речиси редовно биле политички изолирани, често и физички ликвидирани. Убиството на Тодор Александров и на водечките личности на левицата, како што се, Димо Хаџи Димов, Арсение Јовков итн. во исто време значело и крај на идеологијата на автономистичката ВМРО. Местото на Тодор Александров, со помош на бугарската влада, го зафаќа Иван Михајлов, на местото на автономистичката - доаѓа михајловистичката ВМРО'' &lt;ref name=&quot;AIK&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.utrinski.com.mk/category2-mk.asp?ItemID=829B4F85C1A1654191642C6ED4F5B200 Контроверзиите и вистините за Тодор Александров (1)]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}

{{Цитатник|''Историчноста на името и делото на Тодор Александров беше загатка на повеќе историографии и историчари. Неговата контрозерзност беше производ на епитетите и квалификациите што доаѓаа, пред се, од непријателите на Македонија и на слободата на македонскиот народ. Меѓутоа, мора да се каже дека во дводецениската револуционерна и водачка дејност името на Тодор Александров стана синоним на ВМРО и главен организатор и душа на организацијата. Едни го нарекуваа: генијален водач, најголем воин на Балканот, фанатичен патриот, најсилна појава на борбениот македонски дух, Последен Мохиканец на Балканот, Робин Худ на Балканот, голем апостол, и легенда на ВМРО, додека за други беше: врховист, предавник на македонското дело, родоотпадник, главорез и сл. И покрај се, во народните песни остана опејуван како единствен борец за слободата на Македонија''  &lt;ref name=&quot;AI&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.mn.mk/komentari/260-todor-aleksandrov Воведот во книгата на Зоран Тодоровски]''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;}}

{{Цитатник|''Неговата фотографија, на прославите и свеченостите на македонските емигрантски организации и братства во Бугарија во меѓувоениот период, секогаш го заземаше централното место, како неизбежна иконографија, далеку пославен и од Гоце Делчев.Меѓутоа, мора да се признае, а тоа историските документи и го потврдуваат, дека по наредба на Тодор Александров се убиваа министри, партиски водачи и политички противници на ВМРО, се заплашуваа со смрт кралеви и претседатели на влади, се ослободуваа и окупираа градови и села.Во својата политичка програма да се дојде до слободата на Македонија Тодор Александров соработуваше од крајно рекционерни-буржоски до прогресивно-комунистички движења и партии и секогаш диктираше и поставуваше свои услови и барања'' &lt;ref name=&quot;AI&quot; /&gt;}}

==Чествување на Александров==
[[Податотека:Todor-Aleksandrov-monument.jpg|150px|мини|лево|Споменик на Тодор Александров во Борисовата градина, Софија]]
[[Податотека:Todor-Alexandrov-Kyustendil-Monument-Front.jpg|300px|мини|десно|[[Сѐ за Македонија (споменик)|Сè за Македонија]]]]
Во Бугарија постојат бројни споменици на Александров. Бугарските историчари сметаат дека нема никакви дилеми за односот што го имал Александров кон [[Бугарија]]. Според нив, тој сета своја волја ја насочувал за заштита и спасување на македонската бугарштина, која во неговите претстави била исконски дел од општобугарското духовно и етничко пространство. Бугарите отсекогаш, а и денес го слават Тодор Александров. Неговото име го носат улици и школи во Бугарија. За време на окупацијата на [[Македонија]] во [[Втората светска војна]], тие во [[Штип]] поставија спомен-плоча на местото на неговата родна куќа, која своевремено ја посетуваа претставници на [[Македонска патриотска организација|Македонската патриотска организација]]. Според бугарскиот претседател [[Георги Прванов]]:

:''Јане Сандански... и Тодор Александров се две страни на еден ист [[медалјон]]''.&lt;ref name=&quot;BCKoiTA&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://bgfactor.org/index_.php?&amp;id=14342 Бранко Цървенковски: ''&quot;Какво общо има Тодор Александров с НАТО?&quot;'' ]{{Мртва_врска|date=November 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

Во Македонија се смета дека Тодор Александров е контроверзна фигура. Според професорот Тодор Чепреганов тој се чувствувал како Бугарин и работел за бугарските интереси. Од друга страна професорот [[Владо Поповски]] вели дека речиси целокупната фактографија по 1919-1920 година зборува за самостојност на позицијата и на улогата на ВМРО. Тодор Александров според него ја чувал самостојноста и сувереноста на ВМРО во однос на делото за ослободување на Македонија од власта на балканските држави и нејзино обединување и создавање независна македонска држава.

Во март [[2008]] година во Велес била откриена биста на Тодор Александров. Таа била илегално поставена од месниот Бугарин Драги Каров, кој го решил ова на оригинален начин, со ставање на споменикот како декор во сопствениот двор. Според градоначалникот Аце Коцевски ова било голем срам за градот и подоцна бистата била урната под притискот на локалните власти.

Во јули [[2012]] година било решено неговото има да го носат скопска улица и мост, а потоа Тодор Александров се здобил и со своја бронзена скулптура во градот под името „Македонски војвода на коњ“. Опозиционерите од [[СДСМ]] ја обвинија власта дека на [[пиедестал]] го става најголемиот противник на македонската кауза. Во октомври на споменикот во скопската општина [[Кисела Вода]] бил поставен натписот „Тодор Александров“, со што властите ги расчистија дилемите за кој војвода станува збор.&lt;ref name=&quot;MKD.mk&quot;&gt;&lt;small&gt;''[http://www.mkd.mk/37815/izdvojuvame/todor-aleksandrov-od-bugarski-spion-do-najgolem-makedonski-revolucioner Тодор Александров: од бугарски шпион до најголем македонски револуционер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140219205803/http://www.mkd.mk/37815/izdvojuvame/todor-aleksandrov-od-bugarski-spion-do-najgolem-makedonski-revolucioner |date=2014-02-19 }}''&lt;/small&gt;&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:T.Al.do Karamf4.jpg|Дел од писмо на Александров&lt;ref group=&quot;белешка&quot; name=&quot;vg_1&quot;/&gt;  
Image:Todor.jpg|Фамилијата на Тодор Александров покрај неговиот гроб со парола Преку голгота кон независна Македонија
Image:Todor Aleksandrov, Aleko pasha etc.JPG|Александров, Алеко Пашата со чета
Image:BASA 1933K-3-75 TA cheta v gorata.jpg|Александров, Алеко паша и други дејци 
Image:Todor Aleksandrov Zrelost 1898.jpg|Школско сведителство на Александров 
Image:Vidni deici na VMORO i VMOK.JPG|Александров со истакнати дејци од македонското револуционерно движење 
Image: 
Image: 
Image: 
Image: 
Image: 
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;
Image:Todor Alexandrov in Burgas.JPG|Биста на Александров во Бургас 
Image:Bulevard Todor Alexandrov 09 - Sofia.jpg|Булевар Тодор Александров во Софија
Image:Todor-Alexandrov-Kyustendil-Monument-Front.jpg|Споменик на Александров во Ќустендил 
Image:Kjustendil VMRO.jpg|Посмртен марш во Ќустендил, септември 1924&amp;nbsp;г.
Image:Todor-Aleksandrov-monument.jpg|Споменик на Тодор Александров во Борисовата градина, Софија
Image:Гробот на Тодор Александров.jpg|Гробот на Тодор Александров
&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;

== Белешки ==
{{Reflist|group=&quot;белешка&quot;|refs=

&lt;ref name=&quot;vg_1&quot;&gt;Дел од писмо во кое Александров ги обвинува ''тесникот - болшевик'' [[Димо Хаџи Димов|Х. Димов]], ''анархистот - мрзливец'' [[Михаил Герџиков|Герџиков]], ''шмеќерот - велзевул'' [[Ѓорче Петров|Ѓорче]], предавниците во минатото и сега на бугарскиот народ [[Серска група|санданисти]] кои говорат и агитираат дека треба да се бара автономија на [[Македонија]], зашто таа е одделна економска и географска единица со самостоен ''македонски народ'' со сопствена историја во вековите...&lt;/ref&gt; 
}}
== Поврзано ==
* [[Сѐ за Македонија (споменик)]]

== Наводи ==
{{наводи|2}}

== Литература ==

*Алберт Лондр, „Комитаџии, Тероризмот на Балканот“, Култура, 1997.
*Виолета Ачковска и Никола Жежов „Предавствата и атентатите во македонската историја“, Скопје, 2004.
* Ленина Жила: ''Виенска „стапица“'', Скопје, ИНИ, 2014

== Надворешни врски ==
{{рв|Todor Alexandrov}}
* [http://strumski.com/biblioteka/?id=774 &quot;Писмо до г-н Министър Томов в София&quot;, Писмо № 343, Македонија, 20 декември 1922 година] писмо од Тодор Александров до владата на Стамболиски.
* [http://strumski.com/biblioteka/?id=554 &quot;Macedonia illustrated — Македонија во слики — La Macedoine illustree&quot;], легендарен албум издаден во 1919 г. во Софија од Тодор Александров и проф. Любомир Милетич
* [http://217.16.70.245/default.aspx?pBroj=1803&amp;stID=37986&amp;pR=3 Тодор Александров бил за Македонија во југословенска федерација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070926231726/http://217.16.70.245/default.aspx?pBroj=1803&amp;stID=37986&amp;pR=3 |date=2007-09-26 }}
* [http://macedonian.atspace.com/knigi/adz_sp.htm Дејноста на Александров, и неговото убиство (Мемоари на Атанас Џолев)]
* [http://macedonian.atspace.com/knigi/mk_sp.htm ВМРО-Автономистичка и разочарување од Иван Михајлов (Мемоари на Мирчо Кикиритков)]
* [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 Интервју на Лондонскиот „The Times“ со Тодор Александров 4 јануари 1924] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318152802/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 |date=2008-03-18 }}
* [http://www.todoralexandrov.org/ Мрежно место, посветена на Тодор Александров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20020310075619/http://www.todoralexandrov.org/ |date=2002-03-10 }}
* [http://balder.prohosting.com/asen/todor_alex.htm Документи за убийството на Тодор Александров] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080514002848/http://balder.prohosting.com/asen/todor_alex.htm |date=2008-05-14 }} — статия от Цочо Билярски.
* [http://macedonia-history.blogspot.com/2010/03/blog-post.html Дечо Добринов - Тодор Александров. Легендарният водач на ВМРО]
* [http://www.macedoniainfo.com/TodorAlexandrovBG.htm Биография на български] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110613090211/http://www.macedoniainfo.com/TodorAlexandrovBG.htm |date=2011-06-13 }}
* [http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 Интервю със Тодор Александров за Лондонския &quot;The Times&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080318152802/http://vmro-istorija.blog.com.mk/node/93623 |date=2008-03-18 }}
* [http://www.youtube.com/watch?v=PaXZs-FxGGY/ Песен за Тодор Александров]
* [http://old.vmro.bg/modules.php?name=Encyclopedia&amp;op=content&amp;tid=183 Биография от сайта на ВМРО]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Александров, Тодор}}
[[Категорија:Родени во 1881 година]]
[[Категорија:Починати во 1924 година]]
[[Категорија:Луѓе од Ново Село (штипска населба)]]
[[Категорија:Починати во Сугарево]]
[[Категорија:Дејци на ВМРО|Александров, Тодор]]
[[Категорија:Бугарски офицери од Македонија|Александров, Тодор]]
[[Категорија:Македонски револуционери]]
[[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]]
[[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]]
[[Категорија:Дејци на Македонските братства]]</text>
      <sha1>ge7ggkcywmvt8j3zrzwhgp87msy39f1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Словенска митологија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8933</id>
    <revision>
      <id>5600906</id>
      <parentid>5581613</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600906</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39065" sha1="jg2g6e41vvb8q07znnd19pignz6n0jm" xml:space="preserve">'''Словенска митологија''' (или '''словенска [[религија]]''') — систем од верувања и обичаи на [[словенски народи|словенските народи]] кои еволуирале во текот на период од околу 3000 години. Се претпоставува дека некои нејзини делови датираат од [[неолит]]ски, па дури и [[мезолит]]ски времиња. Оваа религија поседува многу заеднички елементи со другите [[Индоевропска религија|индоевропски религии]]. [[Податотека:Ilya Repin - Sadko - Google Art Project levels adjustment 2.jpg|thumb|225px|Многу генерации словенски уметници биле инспирирани од нивниот народен фолклор: ''Садко во Подводното царство'' од [[Иљја Репин]] (1876)]]

== Извори ==
За разлика од [[Грчка митологија|старогрчката]] и [[Египетска митологија|староегипетската]] митологија, не постојат оригинални записи кои сведочат за карактерот на словенската митологија. Иако постојат разни мислења, сѐ уште не е докажано дека Словените имале писмо пред нивната [[христијанство|христијанизација]]; затоа, сите верувања и преданија се пренесувале од колено на колено и биле заборавени во текот на вековите по доаѓањето на христијанството. Пред тоа, ретки записи за словенската религија биле пишувани од [[христијанско мисионерство|христијанските мисионери]] кои и без друго не биле многу заинтересирани за [[паганство|паганските]] обичаи, и сигурно е дека нивните записи не се објективни. Пронајдени се археолошки наоди од типот на [[идол]]и и [[олтар]]и, но тие само ги потврдуваат постоечките историски записи и не кажуваат ништо ново. Фрагменти од старите пагански верувања се одржани до ден денес кај народните верувања и обичаи, песни и сказни на сите словенски народи&lt;ref&gt;[[Гордана Јовиќ Стојковска|Гордана Стојковска]], ''Речник на јужнословенска митологија'', Издавачки центар Три, Скопје, 2004, стр. 5 - 18.&lt;/ref&gt;. Задачата на [[историја|историчарите]] и [[фолклор]]истите е да ги реконструираат старите [[мит]]ови и [[легенда|легенди]] од нивните современи остатоци - задача која е многу комплексна и тешка.

=== Пишани извори ===
Пишани извори за словенските верувања кои датираат пред преселбата на старите Словени сѐ уште не се пронајдени. Единствен исклучок би бил [[Херодот]] во чии ''[[Историја (Херодот)|Истории]]'', тој спомнува племе по име [[Неури]] на далечниот север, каде мажите се преправале во [[волк|волци]] неколку дена во годината. Некои истражувачи сметаат дека ова било словенско племе, бидејќи тој обичај може да има врска со верувањето во [[врколак|врколаци]], додека други сметаат дека се работи  за старословенски карневал во чест на богот [[Велес (бог)|Велес]], каде група младичи талкале по селото преоблечени во волци. Меѓутоа сѐ уште не е утврдено дали Неурите имаат каква било врска со старите Словени.

За првпат словенската митологија дефинитивно се споменува во [[6 век]] од страна на [[Византија|византискиот]] историчар [[Прокопиј]], чиј ''[[Белум Готикум]]'' ги опишува верувањата на едно јужнословенско племе кое ја прешло реката [[Дунав]] и продолжило јужно до своето одредиште, сѐ за два дена. Според него, овие Словени верувале во [[монотеизам|единствен бог]], господар на сите други, кој ги правел [[гром]]овите и грмотевиците; иако историчарот не го споменува името на богот, од неговиот опис се гледа дека се работи за [[Перун]]. Исто така Прокопиј споменува разни верувања во [[демон]]и и [[нимфа|нимфи]] (т.е. [[самовила|самовили]]), но не споменува било кое друго име.

Во [[Русија]] постојат наоди дека се верувало во боговите [[Перун]] и [[Велес (бог)|Велес]]. Исто така [[Нестор Хроничарот]] го опишува [[пантеон]]от воспоставен од страна на [[Владимир I]] во [[Киев]] во [[980]] год. Овој пантеон се состоел од [[Перун]], [[Хорс]], [[Дажбог]], [[Стрибог]], [[Симаргл]] и [[Мокош]]. [[Хипатски кодекс|Хипатскиот кодекс]] од Првата хроника исто така го споменува богот [[Сварог]], кој е споредлив со грчкиот бог [[Хефастион бог)|Хефастион]]. Исто така интересен е источнословенскиот еп „[[Сказна за Игоровиот поход]]“ кој ги споменува [[Велес (бог)|Велес]], [[Дождобог]] и [[Хорс]]. Оригиналниот еп датира од [[12 век]], иако постојат и мали несогласувања во врска со неговата автентичност.

[[Податотека:Koleda slavic god.jpg|thumb|десно|200px|Коледа - богот на зимското сонце.]]

Најбројните пишани извори зборуваат за западнословенското паганство, од кои најголеми се хрониката на [[Тиетмар Мерсемуршки]], која датира од почетокот на [[11 век]], а опишува храм во градот на [[Радигост]] (''Riedegost'') каде бил славен големиот бог [[Сварогич]] (''Zuarasic''). Според Тиетмар, ова било најсветото место на паганските Словени и Сварогич бил нивниот најважен бог.

Исто така прилично вреден документ е [[Хроника Славорум]] напишан во доцниот 12 век од страна на [[Хелмонд]], германски свештеник. Тој ги споменува 'ѓаволот' [[Црнобог]] (''Zerneboh''), богот [[Поренут]], божицата [[Сива (божица)|Сива]], некои повеќеглави богови чии имиња не ги знаел, и конечно, големиот бог [[Севид]] кој се славел на островот [[Риген]], а според Хелмонд, бил најважниот бог на западните Словени.

Трет и веројатно најважен извор е данскиот хроничар [[Саксон Граматик]] кој во неговото дело „[[Дела на Данците]]“ (''Gesta Danorum'') опишува војна која се водела во [[1168]] год, од страна на данскиот крал [[Валдемар]] против [[Венеди]]те од [[Риген]], и нивиот пораз и уништувањето на великиот храм на Севид таму. Исто така Саксон детално ја опишува богослужбата на богот Севид, обичаите кои се однесувале на  него и неговата висока четириглава статуа. Саксон споменува повеќеглави богови и кај другите словенски племиња: [[Руѓевит]], [[Поревит]] и [[Порентиј]]&lt;ref&gt;Нина Анастасова - Шкрињариќ, Словенски пантеон, Нина Анастасова - Шкрињариќ, Менора, Скопје, 2004, стр. 164 - 202&lt;/ref&gt;.

Четврт главен извор се трите биографии на германскиот бискуп-воин [[Св. Ото]], кој во раниот 12 век водел неколку мисии во регионот на словенските племиња крај [[Балтичко Море|Балтикот]]. Според ракописот, најважниот словенски бог бил [[Триглав]], чии храмови се наоѓале во градот [[Шчеќин]]. Во градовите [[Волгаст]] и [[Хафелберг]] пак, бил славен богот на војната Геровит, т.е. Јаровит, веројатно [[Јарило]] од источнословенскиот фолклор.

=== Археолошки наоди ===
Пронајдени се статуи на неколку словенски богови. Во [[1848]] година на брегот на реката [[Збруч]], пронајдена е [[Збручки идол|висока камена статуа]] со четири лица и една камена капа. Заради неговата сличност со она опишаното во Риген, било заклучено дека се работи за статуа на Севид, иако не било јасно дали тоа е оригиналниот Севид од Риген. На други места се пронајдени неколку други повеќеглави статуи. Мала четвороглава статуа од [[10 век]], изделкана од коска била пронајдена меѓу урнатините на [[Преслав]], престолнината на средновековна [[Бугарија]]. Двоглава дрвена статуа со големина на човек е пронајдена на остров во езерото  [[Толенсесе]] близу [[Нојбранденбург]]: во средниот век, ова била земјата на словенскиот народ Доленци, чие име го носи езерото. Освен тоа, троглава статуа била откриена во [[Далмација]] ([[Хрватска]]), на еден рид, на која било напишано името [[Севид|Сувид]], недалеку од врвот на планината [[Динара]] наречен [[Троглав (Босна и Херцеговина)|Троглав]].

[[Податотека:Vasnetsov Frog Princess.jpg|thumb|300px|left|Индоевропскиот обичај на приредување на гозби кај нас се нарекува ''[[слава]]'', што доаѓа од чинот на „славење“ или „возвишување“ на божества.]]

Откриени се и остатоци од неколку други словенски светилишта. Извесни археолошки ископувања на ’ртот [[Аркона]] на островот Риген имаат дојдено до остатоци на големиот храм и градот кој соодветствува на оној опишан од Саксо. Во [[Новгород]], најдени се и остатоци од стар олтар посветен на [[Перун]]. Олтарот се состои од широка, кружна платформа која ја опкружува статуата. Платформата е опкружена со ров со осум [[апсида|апсиди]], каде се наоѓаат остатоците од жртвени олтари. Самата тврдина била мошне слична на други вакви пронајдени наоѓалишта.

Сите овие археолошки наоди имаат по неколку заеднички аспекти. Боговите имааат повеќе глави, а местата имаат по неколку жртвени олтари. Сето тоа ги потврдува записите на христијанските мисионери, а исто така и укажува на тоа дека Словените придавале големо значење на боговите со повеќе од еден аспект.

Исто така се сметаат за значајни неколкуте грнци од [[4 век]] од [[Черјакова култура|Черјаковата култура]]. Рускиот археолог [[Борис Рибаков]] има заклучено дека написите на нив се делови од словенскиот календар.

==Словенската паганска традиција и христијанското влијание==
Христијанизацијата на словенското население во Македонија од 7 век до средината на 9 век, била спроведувана спорадично на териториите коишто се нашле под непосредна управа на [[Ромејско Царство|Ромејското Царство]], што придонесувало за нивно постепено, но и потполно вклопување во ромејското културно и општествено–политичко ткиво, коишто придонесувале за зајакнување на меѓусебниот соживот меѓу словенското и ромејското население. За разлика од ова словенско население, слободното словенско население на поголемиот дел од територијата на денешна [[Македонија]] живеело во состав и под управа на сопствените племенско–политички сојузи, [[Склавинија|склавиниите]], во чиишто области за време и по доаѓањето на Словените, во исто време со рушењето на христијанските храмови по македонските градови престанало да дејствува и да постои дотогашното црковно уредување. Од тие причини, словенското население по склавиниите во Македонија било во можност подолг период да ја слави и да ѝ служи на старата вера, што воопшто не му попречило при остварување на добрососедските односи со месното ромејско население, бидејќи во тие односи тоа станало своевиден проводник на влијание и на идеи во двете насоки. Што се однесува, пак, до покрстувањето на слободното словенското население од склавиниите, тоа се случувало постепено, бидејќи зависело, од една страна, од можностите на склавиниите да им одолеат и да се одбранат од сè почестите притисоци на ромејската војска, а од друга страна, од успехот на преземените воени походи на царевите.

Оттаму, верската потчинетост секогаш ја следела политичката потчинетост, а никако обратно или сама по или за себе, за што во својата „Тактика” известува и мудриот [[Лав VI Мудриот|цар Лав VI]] (886 – 912), каде што меѓу другото, со особена гордост пишува за делата на својот татко, којшто, успеал да направи:

„''да они напусте старе обичаје и погрчивши их и подвргнувши их управљачима на ромејски начин, и подаривши им крштење, ослободи их ропства сопствених владара и научи их да се боре против народа непријатељских Ромејцима'' ...”,  од каде што произлегува дека потчинувањето секогаш му претходело на покрстувањето.

Меѓутоа старите пагански традиции, како меѓу Ромеите така и меѓу Словените, ниту згаснале, ниту пак, исчезнале во преодниот период, туку по постепеното преобразување, сè уште дејствувале и во новонастанатите општествени услови. На овој и ваков начин поттикната на преобразување, словенската и ромејската култура ги поставиле темелите на средновековната словенска и ромејска, а нешто подоцна и грчка народна култура, чии траги оставиле траен белег и врз севкупната традиција, култура и обредна пракса како на словенското така и на несловенското население во Македонија. Оттаму, кога станува збор за остатоците на словенската паганска традиција и нејзиниот придонес или преосмислување преку христијанските обредни дејства, не можат, не смеат и не би требале да се заобиколат и најситните остатоци на старата многубожечка вера, раштркана низ скудните пишани извори, сочувани, но видоизменети во свеста на народот, пренесени во народните преданија и особено одржани во месните називи, бидејќи и единствено со нивна помош, донекаде можат да се доловат времето, местото и значењето на нивното појавување, нивното дејствување и нивниот опстанок.

===Сочуваност на древната паганска традиција===
Потврда за сочуваноста на древната паганска традиција, освен во имињата на местата најмногу може да се најде во остатоците од древните верувања, низ содржината на старите митски повести, преку обредите и во оребдната практика, во фолклорни содржини, преживеани до денес, како и во предметите и делата. Дека е тоа така сведочи и една од фреските во гробниот параклис на големиот охридски чудотворец, исцелител и еден од седмочислениците, [[Свети Наум]], посветена на впрегнувањето на мечката во [[Ѕевгар|ѕевгарот]] со волот, како дел од циклусот посветен на животот и чудата на светецот. Ова чудо било изведено или поттикнато на молба или по желба на орачот, којшто во неможност да си го заврши орањето, откако мечката му го изела едниот вол, му се пожалил на светецот. Овај, за да му помогне ја употребил својата чудотворна моќ со која ја покорил и ја натерал мечката да слезе од планината, по што ја вјармил во ѕевгарот со другиот вол по казна до крајот на животот да мора да ора, за да го окае направеното зло.  Оттаму, заради покажаната чудотворна моќ при впрегнувањето на мечката како и пројавените слични чудесни знаци, Св. Наум го ставиле во редот на светителите покровители на домашните животни, какви што, покрај него, биле уште и Св. Димитрија, Св. Никола, Св. Ѓорѓи, и др.

Појавата и ширењето на христијанските култови меѓу словенското население на територијата на Македонија, без оглед дали се наоѓало под ромејска или под бугарска управа, биле овозможени и поткрепени од страна на повторно востановената црковна власт со чијашто помош биле обновени разурнатите, запустените или запуштените цркви, манастири и црковни објекти во поголемите и помалите градови за време на словенските напади, каде што за кратко време по рехристијанизацијата биле вратени, обновени или создадени нови епископски седишта. Особено биле почитувани [[Архангел Михаил|Архангелот Михаил]] и големиот заштитник на Тесалоника, воинствениот [[Свети Димитриј|Св. Димитриј]], чии дејности и дела постепено биле вградувани и поистоветувани со дејностите на одделни словенски божества, меѓу коишто и на [[Велес (бог)|Велес]], бидејќи дел од неговите божествени постапки се познати. 
 
Поради одредени сличности со некои остатоци од паганските дејности на некое од древните индоевропски, словенски или старобалкански божества во минатото, тесно поврзани со пролетните сточарски, а понекаде земјоделски култови, како и поради наговестните навестувачките траги на причините за вечната борба со змејот и нивните определени значења во митската матрица, придонеле, древниот средоземен митски бог или херој -  борец со змејот, во народната традиција на голем број, особено словенски народи, па во тие рамки и на македонскиот, да бидат поистоветени со дејностите на [[Св. Ѓорѓи Победоносец]], празнуван како пролетен празник или [[Ѓурѓовден]]. Покрај многуте направени добри дела, едно од неговите житиски чуда e победата над змејот, ламјата, со што неговиот лик бил зачуван двојно како христољубив воин и победник во борбата со ламјата, од една страна, но и како олицетворение на [[пролет]]та и временски меѓник на земјоделско–сточарскиот календар.

Отпечатоците на влијанијата коишто старозаветниот пророк, а потоа и христијанскиот [[Свети Илија|светител Илија]] ги оставиле врз паганската митологија на Словените на Балканот и пошироко, можат да се следат преку преданијата, приказните и легендите во коишто Громовникот Илија е претставен како типичен посредник меѓу луѓето и Господ. Во негова надлежност останале или биле пренесени истите старозаветни, но и пагански деjности со целосна власт врз атмосферските сили – громот, молњата, дождот и водите.

==Словенските богови како тема во уметноста и во популарната култура==
* „Виј“ — расказ на рускиот писател [[Николај Гогољ]] од 1835 година.&lt;ref&gt;Радован Лалић, „Предговор“ во: Николај Васиљевич Гогољ, ''Мртве душе'' (поема). Београд: Просвета, 1966, стр. XXIX.&lt;/ref&gt;
* „Виј“ — песна на македонскиот поет [[Блаже Конески]].&lt;ref&gt;Блаже Конески, ''Везилка''. Скопје: Арс Ламина - публикации, Арс Либрис, 2021, стр. 18.&lt;/ref&gt;
* „Морана“ — песна на српската поетеса [[Десанка Максимовиќ]] од 1976 година.&lt;ref&gt;Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 145.&lt;/ref&gt;
* „Жива“ — песна на српската поетеса Десанка Максимовиќ од 1976 година.&lt;ref&gt;Desanka Maksimović, ''Izabrane pesme'' (peto dopunjeno izdanje). Beograd: BIGZ, 1985, стр. 146-147.&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==
* [[Словенски јазици]]
* [[Словенски народи]]
* [[Праиндоевропска религија]]
* [[Балтичка митологија]]
* [[Нордиска митологија]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{commons|Slavonian mythology}}
* [http://www.anita.f2o.org/ Svarog mythology]
* [http://web.raex.com/~obsidian/SlavPan.html A Slavic Pantheon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080302083401/http://web.raex.com/~obsidian/SlavPan.html |date=2008-03-02 }}
* [http://www.russie.firstream.net/pantheon.htm Pantheon des dieux slaves] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090714041833/http://www.russie.firstream.net/pantheon.htm |date=2009-07-14 }}
* [https://web.archive.org/web/20040907225521/http://www.geocities.com/mabcosmic/polish/magic.html Polish Folk Magic]
* [https://web.archive.org/web/20050113095700/http://www.geocities.com/mabcosmic/polish/pantheon.html The Polish Pagan Pantheon]
* [http://web.raex.com/~obsidian/SlavPan.html Slavic and Eurasian Pantheons] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080302083401/http://web.raex.com/~obsidian/SlavPan.html |date=2008-03-02 }}
* [http://www.winterscapes.com/slavic.htm Slavic Myth and Religion] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061014221130/http://www.winterscapes.com/slavic.htm |date=2006-10-14 }}
* [http://www.members.aol.com/hpsofsnert/index.html Slavic Paganism and Witchcraft] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071113204249/http://members.aol.com/hpsofsnert/index.html |date=2007-11-13 }}
* [http://www.okana.org/ Okana's Web] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080513052838/http://okana.org/ |date=2008-05-13 }}
* [http://wuzzle.org/cave/lovegods.html Gods and Goddesses of Love and Sexuality] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080302202020/http://wuzzle.org/cave/lovegods.html |date=2008-03-02 }}
* [http://fantalov.tripod.com/slav1.htm Slavic Mythology in Pictures] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060217231745/http://fantalov.tripod.com/slav1.htm |date=2006-02-17 }}
* [http://dir.yahoo.com/Society_and_Culture/Religion_and_Spirituality/Faiths_and_Practices/Paganism/Traditions_and_Paths/Slavic/ Yahoo! Category Search for Slavic Pagan] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101026032623/http://dir.yahoo.com/Society_and_Culture/Religion_and_Spirituality/Faiths_and_Practices/Paganism/Traditions_and_Paths/Slavic/ |date=2010-10-26 }}
* [http://www.kresy.co.uk/pol_paganizm.html Polish Paganism] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100105152706/http://www.kresy.co.uk/pol_paganizm.html |date=2010-01-05 }}
* [http://pandora.cii.wwu.edu/vajda/russ110/handout_p1_paganism.htm East Slavic Paganism] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150711094004/http://pandora.cii.wwu.edu/vajda/russ110/handout_p1_paganism.htm |date=2015-07-11 }}
* [http://free.bol.bg/slavpagan Slavic and Bulgarian paganism] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070107112137/http://free.bol.bg/slavpagan/ |date=2007-01-07 }}
* [http://www.mythinglinks.org/euro~east~panSlavic.html Pan-Slavic Traditions and Beliefs] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100108175655/http://www.mythinglinks.org/euro~east~panSlavic.html |date=2010-01-08 }}
* [http://realmagick.com/perl/topic.pl?topic=204 Real Magick Archives – Slavic] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060211103129/http://realmagick.com/perl/topic.pl?topic=204 |date=2006-02-11 }}
* [http://www.resonateview.org/places/writings/larissa/myth.htm Slavic Mysteries] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080308082748/http://www.resonateview.org/places/writings/larissa/myth.htm |date=2008-03-08 }}
* [http://public.kubsu.ru/~usr02898/slavonic.htm Slavic Antiquities] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060414003801/http://public.kubsu.ru/~usr02898/slavonic.htm |date=2006-04-14 }}
* [http://www.gaiacommunity.org/slavic1.htm Introduction to Slavic Rituals] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080221072522/http://www.gaiacommunity.org/slavic1.htm |date=2008-02-21 }}
* [http://vinland.org/heathen/pagancee/ Neopaganism in Central Europe]
* [https://web.archive.org/web/20050723074219/http://www.geocities.com/mabcosmic/polish/pspirits.html Polish Supernatural Spirits]
* [http://purl.oclc.org/belarus/haroskamythology A Guide to Belarusian Mythology - by Leŭ Haroška]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Наводи ==
* '''Айбабин''', И.А. — ''Погребения конца VІІ — первой половины VІІІв. в Крыму'', Москва, 1982
* '''Амброз''', А.К. — ''О символике русской крестянской вышивки архаического типа'', Москва, 1966
* '''Ангелов''', В. — ''Семантичните метаморфози на двуглавия орел'', Български фолклор, София, 1991
* '''Арнаудов''', М. — ''Студии върху българските обреди и легенди'', т. 1-2, София, 1971-1972
* '''Беновска''', М. — ''Същност и естетически измерения на обреда Герман, Обреди и обреден фолклор'', София, 1981
* '''Боровский''', Я.Е. — ''Мифологический мир древних киевлян'', Киев, 1982
* '''Будимир''', М. — ''Са словенског Олимпа, Зборник филозофског факултета у Београду'', Београд, 1956
* '''Василева''', М. — ''Коледа и сурва — български празници и обичаи'', София, 1988
* '''Велецкая''', Н. — ''Языческие претставления о задгробной жизни и рудименты их в славянской народной традиции'', Скопје, 1969 
* '''Гейщор''', А. — ''Митология на славяните'' (превод), София, 1986
* '''Генчев''', С. — ''Обичаи и обреди за дъжд, Добруджа — етнографски, фолклорни и езикови проучвания'', София, 1974
* '''Георгиев''', П. — ''Изображение на четирилико славянско божество от Преслав'', Археология, София, 1984
* '''Георгиева''', И. — ''Българска народна митология'', София, 1983
* '''Герасимов''', Т. — ''Сведение за един мраморен идол у българските славяни в Солунско'', София, 1960
* '''Динеков''', П. — ''Български фолклор'', София, 1980
* '''Иванов''', В.В.; '''Топоров''', В.Н.,  — ''Славянская мифология'' / Мифы народов мира. Энциклопедия, т. 2, Москва, 1988, с. 450-456
* '''Костовъ''', С. — ''Култътъ на Германа у българите'', Известия на българското археологическо дружество, София, 1913
* '''Кук''', Р. — ''Дрво живота — симбол центра'' (превод), Градац, Чачак, 1984–85 г. 
* '''Лесков''', А. — ''Курганы-находки, проблемы'', [[Ленинград]], 1981
* '''Мурзін''' В., '''Ролле''' Р., '''Супруненко''' О. — ''Бiльське городище'', Київ-Гамбург-Полтава, 1999
* '''Носова''', Г. — ''Язычество в православии'', Москва, 1975 
* '''Панчовски''', И. — ''Пантеонът на древните славяни и митологията им'', София, 1993
* '''Писаренко''', Ю. — ''Велес-Волос в язичницькому свiтоглядi давноi Русi'', Київ, 1997
* '''Ристески''', Б. — ''Македонски додолски и други обичаи и песни за дожд'', Македонски фолклор, Скопје, 1977
* '''Рыбаков''', Б. — ''Древние Русы'', Москва, 1953
* '''Рыбаков''', Б. — ''Искусство древних славян'', Москва, 1953
* '''Рыбаков''', Б. — ''Русалии и бог Симаргл — Переплут'', Москва, 1967
* '''Рыбаков''', Б. — ''Язычество древних славян'', Москва, 1981
* '''Рыбаков''', Б. — ''Язычество древней Руси'', Москва, 1987
* '''Тодорова''', И. — ''Култът към слънцето и огъня в магичните ритуали'', В. Търново, 1984
* '''Тодорова''', И. — ''Култът към мъртвите в магичните ритуали на Балканите'', В. Търново 1994
* '''Целакоски''', Н. — ''Дебарца — обреди, магии и обредни песни'', Скопје, 1984
* '''Цивьян''', Т.В. — ''Балканские дополнения к последним исследованиям индоевропейского мифа о громовержце'', Москва, 1977
* '''Чаjкановић''', В. — ''О магији и религији, Београд'', 1985
* '''Чаусидис''', Н. — ''Митските слики на јужните словени'', Скопје, 1994
* '''Ђорђевић''', Т.Р. — ''Вештица и вила у нашем народном веровању и предању'', Београд, 1989
* '''Шилов''' Ю.О. — ''Праісторія Русі-України'', Київ, 1998
* '''Сварог''' , [http://www.anita.f2o.org/main.htm]

{{Словенска митологија}}

[[Категорија:Религија]]
[[Категорија:Словени]]
[[Категорија:Митологија]]
[[Категорија:Пантеони]]
[[Категорија:Многубоштво]]</text>
      <sha1>jg2g6e41vvb8q07znnd19pignz6n0jm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Софија</title>
    <ns>1</ns>
    <id>9768</id>
    <revision>
      <id>5600925</id>
      <parentid>1091390</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:24:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41711-72</username>
        <id>135338</id>
      </contributor>
      <origin>5600925</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4609" sha1="53jcglzrcu8w1cmjsate6ttbou5vmrs" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}

Најголемата црква на Балканот е во [[Белград]]![[Корисник:EvLa|EvLa]] 19:48, 28 Март 2006 (UTC)

:Еј, немој така EvLa, Бугариве ќе те прогласат за србоман и македонист ;-) [[Корисник:Boyan|Boyan]] 19:50, 28 Март 2006 (UTC)

Naj golem na Balkanot e Sveta Sofija Tsarigradska! 
Svetog Save il sveti Nevski? Mislam deka ovo je izmislitsa za svetog Save. On e po mal ot Nevski.

Св. София в момента не е църква! Най-голямата църква на Балканите е Александър Невски!

:Jaс сушто сум чувал дека белградската црква е по-голема от &quot;Св. Александар Невски&quot; в Софиja. Boyan, бугарите никого нема да прогласат за србоман и македонист по таа тема, зашто бугарите кои пишуваме тука редовно (без вандалистите), сме википедианци и за нас вистината е наjважна. Мислам дека по вопросат се бара извор.
[[http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0:Hram.svetog.save.1.jpg Svetog Save]]
[[http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0:AlexanderNevskiCathedral.jpg Свети Ал. Невски]]
--[[Корисник:Svik|Svik]] 03:09, 1 април 2007 (UTC)

Според објавените податоци, меѓу активните цркви поголем е **Храмот „Свети Сава“ во Белград**. Неговата подна површина на нивото на наосот е 3.650 м², а димензиите се 91 × 81 метар.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://hramsvetogsave.rs/arhitektura-i-gradnja-hrama/ |title=Архитектура и градња Храма |publisher=Храм Светог Саве |accessdate=27 јули 2026}}&lt;/ref&gt; „Св. Александар Невски“ во Софија зафаќа 3.170 м², а официјалниот туристички портал на Софија го наведува како втора најголема катедрала на Балканскиот Полуостров.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.visitsofia.bg/en/cityinfrastructure/what-to-see/temples/st-alexander-nevsky-cathedral |title=St Alexander Nevsky Cathedral |publisher=Visit Sofia |accessdate=27 јули 2026}}&lt;/ref&gt; „Света Софија“ е историски изградена како црква, но од 2020 година повторно функционира како џамија. Значи, ако критериумот е најголема активна црква, одговорот е „Свети Сава“, а „Св. Александар Невски“ е втора. --[[Специјална:Придонеси/&amp;#126;2026-41711-72|&amp;#126;2026-41711-72]] ([[Разговор со корисник:&amp;#126;2026-41711-72|разговор]]) 07:24, 27 јули 2026 (CEST)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Категорија''' наместо '''Category''', вики клучни зборови на македонски.
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 04:27, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;

==brest-bot проверка на правопис==
'''карта''' наместо '''мапа''', англизам.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 00:53, 3 јуни 2010 (CEST), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>53jcglzrcu8w1cmjsate6ttbou5vmrs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600929</id>
      <parentid>5600925</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:27:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <origin>5600929</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4493" sha1="4fctuu8u5ole20vaamf322ab8q4y74g" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}

Најголемата црква на Балканот е во [[Белград]]![[Корисник:EvLa|EvLa]] 19:48, 28 Март 2006 (UTC)

:Еј, немој така EvLa, Бугариве ќе те прогласат за србоман и македонист ;-) [[Корисник:Boyan|Boyan]] 19:50, 28 Март 2006 (UTC)

Naj golem na Balkanot e Sveta Sofija Tsarigradska! 
Svetog Save il sveti Nevski? Mislam deka ovo je izmislitsa za svetog Save. On e po mal ot Nevski.

Св. София в момента не е църква! Най-голямата църква на Балканите е Александър Невски!

:Jaс сушто сум чувал дека белградската црква е по-голема от &quot;Св. Александар Невски&quot; в Софиja. Boyan, бугарите никого нема да прогласат за србоман и македонист по таа тема, зашто бугарите кои пишуваме тука редовно (без вандалистите), сме википедианци и за нас вистината е наjважна. Мислам дека по вопросат се бара извор.
[[http://sr.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0:Hram.svetog.save.1.jpg Svetog Save]]
[[http://mk.wikipedia.org/wiki/%D0%A1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0:AlexanderNevskiCathedral.jpg Свети Ал. Невски]]
--[[Корисник:Svik|Svik]] 03:09, 1 април 2007 (UTC)

Меѓу активните цркви поголем е **Храмот „Свети Сава“ во Белград**. Неговата подна површина на нивото на наосот е 3.650 м², а димензиите се 91 × 81 метар.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://hramsvetogsave.rs/arhitektura-i-gradnja-hrama/ |title=Архитектура и градња Храма |publisher=Храм Светог Саве |accessdate=27 јули 2026}}&lt;/ref&gt; „Св. Александар Невски“ во Софија зафаќа 3.170 м², а официјалниот туристички портал на Софија го наведува како втора најголема катедрала на Балканскиот Полуостров.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.visitsofia.bg/en/cityinfrastructure/what-to-see/temples/st-alexander-nevsky-cathedral |title=St Alexander Nevsky Cathedral |publisher=Visit Sofia |accessdate=27 јули 2026}}&lt;/ref&gt; „Света Софија“ е историски изградена како црква, но од 2020 година повторно функционира како џамија. Значи, ако критериумот е најголема активна црква, одговорот е „Свети Сава“, а „Св. Александар Невски“ е втора. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 07:27, 27 јули 2026 (CEST)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Категорија''' наместо '''Category''', вики клучни зборови на македонски.
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 04:27, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;

==brest-bot проверка на правопис==
'''карта''' наместо '''мапа''', англизам.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 00:53, 3 јуни 2010 (CEST), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>4fctuu8u5ole20vaamf322ab8q4y74g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ако и само ако</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10820</id>
    <revision>
      <id>5600737</id>
      <parentid>5510588</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:15:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600737</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7343" sha1="n55d2eod8s77utt3ouhabrhua5pp7u3" xml:space="preserve">&lt;div id=&quot;shortcut&quot; class=&quot;noprint&quot; style=&quot;border:1px solid #999; background:#fff; margin:0 0 .5em 1em; text-align:center; padding:5px; float:right; clear:right; font-size:smaller;&quot;&gt;
&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;&lt;big&gt;
↔

⇔ &lt;br /&gt;
≡&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;/big&gt;&lt;br /&gt;&lt;div style=&quot;line-height: 120%; text-align: left&quot;&gt;логички знаци&lt;br /&gt;за '''акко'''.&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;
[[Податотека:Venn1001.svg|thumb|alt=Two circles which overlap with each other in the middle. Only the regions outside of both circles or inside of both circles are highlighted.|„Ако и само ако“ прикажан со Венов дијаграм]]

Во [[логика]]та и техничките полиња кои зависат од неа, како [[математика]]та и [[филозофија]]та, „'''ако и само ако'''“ е спојница помеѓу два исказа кој значи дека едниот изсказ е вистинит (ако и) само ако и другиот е вистинит.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Logical Connectives |url=https://sites.millersville.edu/bikenaga/math-proof/logical-connectives/logical-connectives.html |access-date=2023-09-10 |website=sites.millersville.edu}}&lt;/ref&gt; Затоа, или двата исказа се точни, или неточни. Писмено, алтернативна фраза на „ако и само ако“ е фразата '''акко'''.

Во логичките формули, логичките знаци се користат наместо фразите.

=== Докази ===
Кај речиси сите логички системи, исказот се [[доказна теорија|докажува]] на начинот „P акко Q“ со докажување на „ако P, тогаш Q“ и „P ако Q“ (или неговото [[противречје]], „ако не P, тогаш не Q“). Алтернативен начин е да се докаже [[дисјункција]]та &quot;(P и Q) или (не-P и не-Q)&quot;, која самата може да биде заклучена директно од еден од овие дисјункти — т.е. заради тоа што „акко“ е [[вистинска функција|вистинито фукционен]], „P акко Q“ следи доколку се покаже дека и P и Q се вистинити, или лажни.

== Разликата помеѓу „ако“ и „акко“ ==
Упростено, разликата помеѓу ''ако'' и ''акко'' може да се објасни со следниве две реченици:

# Борче ќе јаде бурек ''ако'' бурекот е со месо. (еквивалентно: Ако бурекот е со месо, тогаш Борче ќе го јаде.)
#:
# Борче ќе јаде бурек ''ако и само ако'' (акко) бурекот е со месо.

Реченицата (1) само кажува дека Борче ќе јаде бурек со месо. Меѓутоа тоа не значи дека Борче понекогаш нема да јаде бурек со сирење. Можеби тој ќе јаде, а можеби не. Реченицата не ни го кажува тоа. Сѐ што знаеме со сигурност е дека тој ќе јаде бурек со месо.

Меѓутоа реченицата (2) јасно кажува дека Борче ќе јаде бурек со месо ''и само бурек со месо''. Тој '''нема''' да јаде ниеден друг вид бурек.

Друга разлика се состои во тоа што „ако“ се користи во дефиниции (освен кај формалната логика); за повеќе видете подолу.

== Понатамошни разгледувања ==
=== Философско толкување ===
Реченица составена од две помали реченици сврзани со „''акко''“ се нарекува '''[[логички бикондиционал|бикондиционал]]'''. ''Акко'' ги врзувца двете реченици за да направи една нова реченица. Ова не треба да се помеша со [[логичка еквиваленција]] која е '''опис''' на односот помеѓу две реченици. Бикондиционалот „A ''акко'' B“ ''ги корсти'' речениците ''A'' и ''Б'', и го опишува соодносот помеѓу состојбата ''A'' и состојбата ''B''. Наспроти тоа „''A'' е логички еквивалентно на ''B''“ спомнува две реченици: го опишува односот помеѓу двете реченици, а не помеѓу она што го тие опишуваат.

Разликата е збунувачка, и заради неа многу филозофи имаат заскитано. Се разбира така е кога ''A'' е логички еквивалентно на ''Б'', „A ''акко'' B“ е точно. Но спротивното не држи. Да ја видиме реченицата:

:Борче ќе јаде бурек денес ако и само ако е со месо.

Јасно е дека не постои логичка еквиваленција помеѓу двете половина на овој конкретен бикондиционал.

=== Дефиниции ===
Кај филозофијата и логиката, „акко“ се користи за означување на [[дефиниција|дефиниции]], бидејќи дефинициите би требало да бидат [[универзална квантификација|универзално квантифицирани]] бикондиционали.

=== Примери ===
Еве некои примери со вистинити искази кои користат „акко“ - вистинити бикондиционали (првиот е пример за дефиниција, така што би требало нормално да биде напишан со „ако“):

* Некој е ерген ''акко'' е неженет, но женлив човек.
* „Снегот е бел“ (на македонски) е вистит исказ ''акко'' „''Schnee ist weiß''“ (на германски) е вистинит исказ.
* За секое ''p'', ''q'', и ''r'': (''p''&amp;nbsp;&amp;&amp;nbsp;''q'')&amp;nbsp;&amp;&amp;nbsp;''r'' акко ''p''&amp;nbsp;&amp;&amp;nbsp;(''q''&amp;nbsp;&amp;&amp;nbsp;''r''). (Бидејќи ова се пишува со помош на променливи и „[[логичко и|&amp;]]“, исказот обично би се напишал со „↔“, или еден од другите знаци за бикондиционал, наместо „акко“).

==Наводи==
{{наводи}}
[[Категорија:Логика]]
[[Категорија:Математички поими]]
[[Категорија:Бинарни операции]]</text>
      <sha1>n55d2eod8s77utt3ouhabrhua5pp7u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Негација</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10827</id>
    <revision>
      <id>5600738</id>
      <parentid>4885777</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600738</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4387" sha1="96yqfur84m0n5u1cfdvindw1ocz2c8s" xml:space="preserve">{{Инфокутија Логички сврзник
| title        = Негација
| other titles = НЕ
| wikifunction = Z10216
| Venn diagram = Venn10.svg
| definition   = &lt;math&gt;\lnot{x}&lt;/math&gt;
| truth table  = &lt;math&gt;(01)&lt;/math&gt;
| logic gate   = NOT_ANSI.svg
| DNF          = &lt;math&gt;\lnot{x}&lt;/math&gt;
| CNF          = &lt;math&gt;\lnot{x}&lt;/math&gt;
| Zhegalkin    = &lt;math&gt;1 \oplus x&lt;/math&gt;
| 0-preserving = не
| 1-preserving = не
| monotone     = не
| affine       = да
| self-dual    = да
}}
Кај [[граматика]]та, [[логика]]та и [[математика]]та '''негација''' е [[операција (математика)|операција]] на [[вистинитост]]и, како на пример вистинитоста на еден [[исказ]], која може да биде од [[точност]] во [[неточност]] и [[неточност]] до [[точност]].

== Дефиниција и нотација ==

Кај [[логика]]та, '''логичка негација''' е [[унарен оператор|унарен]] [[логички оператор]] којшто ја превраќа [[вистинитост]]та на неговиот [[операнд]]от.

Негацијата на исказот ''p'' може да се напише на различни начини:

* &lt;font style=&quot;text-decoration:overline&quot;&gt;''p''&lt;/font&gt; (кое е ''p'' со црта над него)
* ~''p''
* ¬''p''
* НЕ ''p''
* !''p''
* ''p'''

Се чита како „не е случај дека ''p''“, или само „не ''p''“.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+[[Вистинитосна таблица]]
! A !! не A
|- align=center
| ⊥ || т
|- align=center
| т || ⊥
|}

~''p'' е [[точно]] [[ако и само ако]] ''p'' е [[неточно]].
На пример, ако ''p'' го означува исказот „денес е сабота“, тогаш неговата негација ~''p'' ќе биде исказот „денес не е сабота“.

* Кај [[класична логика|класичната логика]], двојна негација значи афирмација; т.е., исказите ''p'' и ~(~''p'') се [[логичка еквиваленција|логично еквивалентни]].
* Меѓутоа кај [[интуитистичка логика|интуитистичката логика]], ~~''p'' е послаб исказ отколку ''p''. И покрај тоа, &lt;nowiki&gt;~~~&lt;/nowiki&gt;''p'' и ~''p'' се логички еквивалентни.

Логичката негација може да се дефинира преку други логички операции. На пример, ~''p'' може да се дефинира како ''p'' → ''F'', каде што → е [[материјална импликација]] и ''F'' е апсолутна неточност. Обратно, можеме да го дефинираме ''F'' како ''p'' &amp; ~''p'' за секој исказ ''p'', каде што &amp; е [[логичка конјункција]]. Идејата тука е дека секоја [[контрадикција]] е неточна. Додека овие поими работат и во класичната и во интуитистичката логика, истите не работат во [[Бразилска логика|Бразилската логика]], каде што не мора да значи дека контрадикциите се невистинити. Но кај класичната логика, добиваме уште еден идентитет: ''p'' → ''q'' може да се дефинираат како ~''p'' ∨ ''q'', каде што ∨ е [[логичка дисјункција]].

Алгебарски, логичката негација соодветствува со ''додатокот'' кај [[Булoва алгебра|Булoвата алгебра]] (за класичната логика) или [[Хејтингова алгебра]] (за интуитистичката логика).

[[Категорија:Логика]]
[[Категорија:Семантички единици]]
[[Категорија:Синтаксни категории]]
[[Категорија:Унарни операции]]</text>
      <sha1>96yqfur84m0n5u1cfdvindw1ocz2c8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рилево</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10946</id>
    <revision>
      <id>5600748</id>
      <parentid>5600574</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:58:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>Одбиена последната промена (од [[Специјална:Придонеси/Jmarkoska|Jmarkoska]]) и ја поврати преработката 5586878 на InternetArchiveBot</comment>
      <origin>5600748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22650" sha1="ca99aswxxm7mjtoh3g6zgoq11ud7ied" xml:space="preserve">{{Инфокутија за село во Република Македонија
|   име                = Рилево
|   слика              = Поглед на Рилево.jpg
|   големина на слика  = 300п
|   опис               = Поглед на Рилево
|   општина            = {{општинскигрб|Општина Долнени}}
|   регион             = {{грб|Пелагониски Регион}}
|   област             = [[Прилепско Поле]]
|   население          = 48
|   година             = 2002
|   поштенски број     = 7505
|   повикувачки број   = 048
|   надморска височина = 660
|   lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=29 | lat_sec=12
|   lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=21 | lon_sec=52 
|   слава              = 
|   мрежно место       = 
|   карта              = Рилево во Општина Долнени.svg
}}

'''Рилево''' — село во [[Општина Долнени]], во околината на градот [[Прилеп]].

== Географија и местоположба ==
[[File:Rilevo-MKD.JPG|thumb|250px|лево|Глетка од селото Рилево]]
Рилево е потпланинско село на чија северозападна страна се издигнува високата падина на планината [[Даутица]], додека на југ е пространата низина на [[Пелагонија]].&lt;ref name=jovantrifunoski&gt;{{наведена книга| last =Трифуноски| first = Јован| title = Битољско-прилепска котлина| language=sr| publisher = Српска академија наука и уметности| year = 1998 |location=Београд | pages = 370-371}}&lt;/ref&gt; Се наоѓа во северниот дел на Прилепското Поле, во западниот дел на Општината Долнени. Рилево е ридско село на надморска височина од 660 метри. Од градот [[Прилеп]] е оддалечено 27 километри.&lt;ref name=mitkopanov&gt;{{наведена книга| last =  Панов| first = Митко| title = Енциклопедија на селата во Република Македонија: географски, демографски и аграрни обележја.| publisher = Патрија| year = 1998 | pages = 132}}&lt;/ref&gt; Околни села се [[Сливје]], [[Секирци]], [[Пешталево]] и [[Жабјани]]. Водата за пиење се добива од бунари. На планината избиваат три извори.&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt; Атарот зафаќа простор од 12,5&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; на кои обработливото земјиште зазема површина од 601&amp;nbsp;ха, на пасиштата отпаѓаат 395 хектари, а на шумите 94 хектари, поради што во основа има полјоделско-сточарска функција.&lt;ref name=mitkopanov/&gt; Потезите во полето се нарекуваат: Огради, Караџово, Средно Поле, Меѓа, Две Реки, Бостаниште, Трска, Мера. Потезите на планината ги носат следните имиња: Падарница, Цуцуле, Голјак, Кале, Дервен (тука води планинскиот пат за поречкото село Крапа и избива извор), Скала, Ѓаве, Длапки, Свети Атанас (на границата на атарот со Ропотово и Жабјани) и Калуѓери. Рилево е село од збиен тип. Помали делови носат имиња според родовите кои живеат во нив – Паликуќовци, Ѓорѓиовци, Домазетовци и др.&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt;

== Историја ==
Северозападно од Рилево на планинскиот масив на Даутица е возвишението наречено Кале. Меѓу народот се зборува дека во таа тврдина живеел „некојси Караџа“, заради што понекогаш се нарекува и Караџово Кале. До тврдината е месноста Караџова Ливада, а во полето под селото е потегот наречен Караџови Ниви или Караџово.&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt; Југоисточно од селото на 2 километри во полето е месноста Мера, која сега е утрина за напасување добиток. Таму постојат гробови со стари плочи и стар бунар. Тоа укажува на некоја стара населба. Местото Калуѓери е „над село“. Мештаните веруваат дека таму некогаш имало манастир со калуѓери. Порано се гледале и рушевини од манастирот. На тоа место се гледаат стари брестови крај кои има чешма.&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt; 
[[File:Kukji-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|Стари куќи во селото Рилево]]
Рилево се смета за старо село. Некогаш во него „тепала чумата“ заради што умирале многу од неговите жители. Денес, „чумини гробишта“ има на повеќе места (Вичина Плоча и други делови на атарот над селото). Дел од денешното население на Рилево потекнува од некогашните седум селски семејства, а другиот дел потекнува од доселеници.&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt; Селото има стара црква посветена на Свети Атанасиј. Селаните велат дека таа црква е изградена „пред битката на Косово“ (1389).&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt; Дека црквата е доста стара, потврдува фактот дека таа била живописана од некој мајстор зограф Јован од Костур во 1627 година. Селската слава е Спасовден. Порано селото славело Свети Атанасиј, но се вели дека таа слава се напуштила поради сиромаштија. 
[[Податотека:Crkva-Rilevo-MK.JPG|thumb|250px|left|Црквата Свети Атанасиј во Рилево]]
Пред крајот на турското владеење во Рилево биле основани два мали чифлизи на муслимани од Дебар кои за полјаци имале „Албанци арамии“ кои пак најмногу ги присилувале селаните да станат чифчии. Еден од тие чифлизи селаните го купиле во 1910, а другиот во 1912 година. За време турско, жителите на Рилево имале доста своја земја, а по 1912 година, со пари заработени на печалба во Америка, некои селани купиле доста земја и во атарот на селото Сливје. Бројот на домаќинства во селото во текот на XX век изнесувал: 83 во 1921 г., 106 во 1948 г., 137 во 1961 г., 141 во 1971 г. Во 1954 година Рилево имало вкупно 129 домаќинства.&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt;
{{-}}

== Стопанство ==
[[Податотека:Rilevo-MK-gletka.JPG|thumb|220п|right|Глетка од Рилево]]
Според составот на атарот Рилево има мешовита полјоделско-сточарска функција.&lt;ref name=mitkopanov/&gt; Населението се занимава најмногу со земјоделство и сточарство. Од полјоделството најзастапено е одгледувањето на тутун и житни растенија како пченица, пченка и јачмен. Во помали размери се одгледуваат и други земјоделски и градинарски култури како грав, компир, кромид, пиперки (зелени и црвени), патлиџани (домат), тикви, кои претежно се произведуваат за задоволување на домашните потреби, но дел се продаваат и на пазарите во [[Прилеп]] или [[Македонски Брод]]. Од сточарството најзастапено е одгледувањето на кози, потоа крупниот добиток како крави, телиња и волови и во помала мерка овци, од чие млеко се прави сирење или се откупува од млекарниците. Во неколкуте новоизградени куќи е застапено и живинарството односно одгледувањето на домашни птици како кокошки, петли, гуски и шатки. Извонредно богатата падина на Даутица со густа дабова шума се користи и за сечење на [[Дрво_(материјал)#Огревно_дрво|огревно дрво]] кое се користи во селото или се продава во околните села и Прилеп.

== Население ==

{{Население низ историјата
| cols = 2
| graph-pos = bottom
|1948|891
|1953|969
|1961|885
|1971|671
|1981|333
|1991|133
|1994|106
|2002|69
|2021|48
}}

Во делото „[[Етнографија на вилаетите Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во 1873 г. Рилево било село со 37 домаќинства и 153 жители [[Македонци]].&lt;ref&gt;„Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г.“ Македонски научен институт, София, 1995, с. 72-73.&lt;/ref&gt;

Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика|Македонија, Етнографија и статистика]]“) од 1900 година, во Рилево живееле 444 жители, сите [[Македонци]].&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_36.htm Васил Кънчов. „Македония. Етнография и статистика“. София, 1900, стр.237.]&lt;/ref&gt; По податоците на секретарот на Бугарската егзархија [[Димитар Мишев]], („[[La Macédoine et sa Population Chrétienne]]“) во 1905 година во Рилево имало 336 [[Македонци]], патријаршисти.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;D.M.Brancoff. &quot;La Macédoine et sa Population Chrétienne&quot;. Paris, 1905, р.150-151.&lt;/ref&gt;

На Етнографската карта на [[Битолски Вилает|Битолскиот Вилает]] од 1901 г. Рилево се води како чисто македонско село во Прилепската каза на Битолскиот санџак со 42 куќи.&lt;ref&gt;{{Битолски Вилает|21}}&lt;/ref&gt;

Според германска карта издадена во 1941 година, а заснована на пописот на [[Кралство Југославија|Кралството Југославија]] од 1931 година, селото имало 600 [[Македонци]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://maps.mapywig.org/m/German_maps/series/200K_Volkstumskarte_Jugoslawien/VKJug_Bl_39_39-41_BITOLJ_(MONASTIR)_1941.jpg|title=200K Volkstumskarte Jugoslawien}}&lt;/ref&gt;

Според пописот од 2002 година, во селото живееле 69 жители, сите [[Македонци]].&lt;ref name=&quot;попис&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.stat.gov.mk/Publikacii/knigaX.pdf|title=Попис на Македонија |date=2002|publisher=Завод за статистика на Македонија|accessdate=30 март 2020}}&lt;/ref&gt;

Според последниот попис од 2021 година, во селото живееле 48 жители, од кои 46 [[Македонци]], 1 [[Македонски Албанци|Албанец]] и 1 лице без податоци.&lt;ref&gt;{{Попис2021белешка}}&lt;/ref&gt;

{{Пописи|444|336|891|969|885|671|333|133|106|69|48}}
=== Родови ===

Отсекогаш па сѐ до денес Рилево е целосно населено со православни [[Македонци]]. Жителите на Рилево се поделени во старинци и доселеници од кои во 1954 година првите броеле 82, а вторите 47 домаќинства&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt;. Староседелските македонски родови кои потекнуваат од некогашните седум селски куќи се: '' Бачевци'', ''Паликуќовци'', ''Ѓорѓиовци'', ''Брајановци'', ''Ропановци'', ''Мечкаровци'', ''Топковци'', ''Комаревци'', ''Мирчевци'', ''Китановци'', ''Пардиовци'', ''Ќуќуровци'' и ''Кашовци''. Слават Петковден. Селаните велат дека „Петковденци“ се старинци. Доселени македонски родови се: ''Домазетовци'' (слават Петковден) доселени се од [[Сенокос]]&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt;. ''Кензовци'' (слават Митровден) стари доселеници кои не го знаат местото на потеклото. ''Рековци'' (слават Свети Атанасиј) дошле од [[Селце]] кај [[Крушево]], а подалечното потекло им е „од Корчанско“. ''Дурибеговци'' (слават Петковден) по потекло се од [[Крушје]] во [[Порече]] каде имаат роднини. ''Ѓордевци'', ''Неделковци'', ''Тикваровци'' и ''Масларовци'' местото на својата старина не го знаат. Првите два родови слават Свети Никола, а другите Митровден&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt;.

== Самоуправа и политика ==
Селото влегува во рамките на [[Општина Долнени]] од 1955 година.

Во периодот 1952-1955, селото било дел од Општина Костинци.

Во периодот 1950-1952, селото било седиште на истоимената општина.

=== Избирачко место ===
Селото е опфатено во избирачкото место бр. 1486 од [[Изборна единица 5|изборната единица 5]] според [[Државна изборна комисија на Македонија|Државната изборна комисија]], сместено во приватна куќа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mojotizbor.mk/files/izbiracki-mesta/ie5-dolneni.pdf|title=Описи на ИМ|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=30 март 2020}}&lt;/ref&gt;

На [[Македонски претседателски избори (2019)|претседателските избори во 2019 година]], на ова избирачко место биле запишани вкупно 33 гласачи.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|title=Претседателски избори 2019|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20191229144944/https://rezultati.sec.mk/mk-MK/1/r/all/56/1613|archive-date=2019-12-29|dead-url=|accessdate=3 ноември 2019|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Културни знаменитости ==
[[Податотека:Stara-kukja-Rilevo-MK.JPG|thumb|200px|десно|Стара македонска куќа во Рилево]]
;Археолошки наоѓалишта&lt;ref name=&quot;Коцо&quot;&gt;{{наведена книга|last= Коцо|first=Димче|title=Археолошка карта на Република Македонија|publisher=Македонска академиjа на науките и уметностите|location=Скопје|date=1996|volume=II|isbn=9989649286}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Јован&quot;&gt;''Јован Ф. Трифуновски, Битољско - Прилепска котлина, Антропогеографска проучавоња, Београд 1998''&lt;/ref&gt;
* [[Дол (Рилево)|Дол]] — осамени наоди од доцноантичко време;
* [[Кале (Рилево)|Кале]] — тврдина од непознат период;
* [[Мера (Рилево)|Мера]] — некропола од непознат период;
* [[Калуѓери (Рилево)|Калуѓери]] — црква од непознат период.

;Цркви&lt;ref&gt;{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=18}}&lt;/ref&gt;
* [[Црква „Св. Атанасиј“ - Рилево|Црква „Св. Атанасиј“]].

;Чешма
* Христијанска чешма

== Личности ==
;Родени во Рилево
* [[Веле Алексоски]] (р. 1942) — македонски [[писател]], уредник и еден од основачите на неделникот „[[Македонско сонце]]“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=|url=http://www.makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&amp;submeni=50|title=Веле Алексоски (биографија)|publisher=Агенција за иселеништво на Р Македонија|accessdate=2016-10-03|archive-date=2016-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160804061754/http://makemigration.com/culture/meni11.php?id=2&amp;submeni=50|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Марко Горев Атанасовски (р. 1904) исчезнал во априлската војна 1941 година.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |title=архивска копија |accessdate=2024-07-21 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Марко Ѓорче Атанасовски (р. 1914) исчезнал 1941 година.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* Цветко Горев Бошевски (р. 1926) борец во НОБ загинал 1945 година во Штип.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Иселеништво ==
Се знае за овие иселеници од Рилево: ''Михајловци'' и ''Ропановци'' живеат во [[Сливје]]. ''Нешковци'' живеат во [[Врбоец]]. ''Дишковци'' живеат во селото [[Карамани]] кај [[Битола]]. Две семејства од родот ''Домазетовци'' отишле во [[Прилеп]]. Во 50/60-тите години на XX век селото почнува да се иселува, голем број од луѓето заминуваат во [[Прилеп]], [[Општина Ѓорче Петров|Ѓорче Петров]] и [[Општина Кисела Вода|Припор (Кисела Вода)]] во [[Скопје]], но исто така заминуваат во странство. Така денес голем број на рилевци живеат во [[Австралија]], пред сè во [[Мелбурн]], но ги има и во другите градови. Исто така се имаат иселено и во [[Белград]], во населбите [[Баново Брдо]] и [[Жарково]]&lt;ref name=jovantrifunoski/&gt;.

== Галерија ==
&lt;gallery mode=packed heights=140px&gt;
Податотека:Куќи во Рилево.jpg|Куќи во селото
Податотека:Ulica-Rilevo-MK.JPG|Сокак низ селото
Податотека:Поранешен дом на културата во Рилево.jpg|Поранешниот дом на културата
Податотека:Чешма покрај патот Жабјани-Рилево.jpg|Чешмата покрај патот кон Жабјани
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи|2}}

== Надворешни врски ==
{{ризница|Rilevo}}
* [https://www.youtube.com/watch?v=tmChY77-Jy0 - ТВ репортажа за селото Рилево од „Мариово Филм“]

{{Општина Долнени}}

[[Категорија:Рилево| ]]
[[Категорија:Села во Македонија]]
[[Категорија:Прилепски села]]
[[Категорија:Села во Општина Долнени]]</text>
      <sha1>ca99aswxxm7mjtoh3g6zgoq11ud7ied</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Безобразност</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13370</id>
    <revision>
      <id>5600982</id>
      <parentid>4655947</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:27:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3068" sha1="0mtmx2c86e68u236jp38pxkmhzvgo0m" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=октомври 2009}}
[[Податотека:Sitcom Live (141438).jpg|300px|мини|Ситком во живо во Парктеатрет со безобразна порака на неговата облека.]]
'''Безобразноста''' е дел од [[морал]]от. Тој е релативна и променлива категорија на фрази, акции и постапки кои се [[општество|општествено]] неприфатливи, и тоа на високо ниво на неприфатливост. Најчесто безобразноста се констатира од страната на едно или повеќе лица, како некое дејствие (кажан збор, сторена работа) кое било сторено од страна на друго лице или лица, а кое дејствие е неприфатливо за констатирачите на сторениот безобразлук.

Употребата како придавка е (неколку примери):

* „Ти си безобразен“ - кога е насочено кон одреден сторител на одредено или неодредено неприфатливо дејствие;
* „Ова е безобразност“ - кога е насочено кон неодреден сторител на конкретно неприфатливо дејствие;

Безобразноста е променлива и релативна подгрупа на моралните [[норма|норми]]. Тој е релативен, бидејќи кај различните општествени групи ([[малцинство|малцинства]], [[нација|нации]]) постои различен вид на дејствија кои спаѓаат во категоријата „безобразност“.
 
Тој е променлив бидејќи поради промената на општествената структура со текот на времето, се менуваат и моралните норми на општеството, а со нив и безобразноста.

Пример за релативноста:

* Во [[Иран]] и повеќето други [[Ислам|муслимански]] земји е безобразно да се говори за [[голотија]] и [[секс]], а во западниот свет не е таков случај (или не се смета за безобразно, туку само за некултурно).

Пример за променливоста:

* Порано, во [[Република Македонија|Македонија]] било безобразно љубовните двојки да се [[бакнеж|бакнуваат]] на отворено, а денес не е.

[[Категорија:Етика]]
[[Категорија:Малтретирање]]</text>
      <sha1>0mtmx2c86e68u236jp38pxkmhzvgo0m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серж Танкијан</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16801</id>
    <revision>
      <id>5600867</id>
      <parentid>5420993</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:20:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3612" sha1="8zhdua7ff5964oknyw0pl7uxbt0ghh9" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| image               = Серж Танкиан.jpg
| caption             = Серж Танкијан од [[System of a Down]]
| image_size          =
| background          = solo_singer
| alias               =
| birth_date          = {{роден на|df=yes|1967|08|21}}
| birth_place         = [[Бејрут]], Либан&lt;ref&gt;[http://www.mtv.com/music/artist/tankian_serj/artist.jhtml Serj Tankian] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120620113248/http://www.mtv.com/music/artist/tankian_serj/artist.jhtml |date=2012-06-20 }}, MTV&lt;/ref&gt;
| genre               = [[Хеви метал]], [[експериментална музика]], [[алтернативен метал]], [[прогресивен рок]], [[алтернативен рок]], [[уметнички рок]], [[класична музика]]
| occupation          = Музичар, пејач, текстописец, инструменталист, продуцент, поет, [[политички активист]]
| instrument          = Вокал, пијано, клавијатури, синтисајзер, [[теремин]], гитара, бас гитара, виолина, хармоника, [[мелодиска хармоника]], [[бузуки]], [[харфа]], тапани
| years_active        = 1992–сѐ уште
| label               = 
| associated_acts     = [[System of a Down]], [[Axis of Justice]], The F.C.C., Buckethead, [[Том Морело]]
| website             = {{URL|http://www.serjtankian.com}}
| notable_instruments =
}}

'''Серж Танкијан''' ({{langx|en|Serj Tankian}})  е роден е на {{роден на|21|август|1967}} година во [[Бејрут]], [[Либан]]. Тој е [[Ерменија|ерменско]]-[[САД|американски]] музичар кој од својата петгодишна возраст па сè досега живее во [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]] ([[САД]]). Тој во својот бенд [[System of a Down]] е [[вокал]]ист, а понекогаш свири и на [[гитара]]. Тој е најстариот член на бендот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://asbarez.com/97651/tankian-awarded-prime-ministers-medal/ |title=Tankian Awarded Prime Minister’s Medal |publisher=asbarez.com |date=12 август 2011 |accessdate=2011-08-12 |archive-date=2012-04-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120427233957/http://asbarez.com/97651/tankian-awarded-prime-ministers-medal/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
*[http://www.serjtankian.com Официјалната страница на Серж Танкијан]
*[http://www.serjicalstrike.com Serjical Strike (официјална страница)]
*[http://www.serjtankianbrasil.com Бразилската обожавателска страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120824010342/http://www.serjtankianbrasil.com/ |date=2012-08-24 }}
*[http://www.systemofadown.com/ System of a Down (официјална страница)]
*{{IMDb name|1413742}}

{{Биографија-никулец}}

{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Танкијан, Серж}}
[[Категорија:System of a Down|Т]]
[[Категорија:Американски музичари|Т]]
[[Категорија:Американска музика|Т]]
[[Категорија:Живи луѓе]]</text>
      <sha1>8zhdua7ff5964oknyw0pl7uxbt0ghh9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Белица (Пиринско)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>17859</id>
    <revision>
      <id>5600650</id>
      <parentid>5565078</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:20:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41101-38</username>
        <id>135319</id>
      </contributor>
      <comment>/* Население[11][14] */</comment>
      <origin>5600650</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22841" sha1="j5fg4ddnpx4hzjls4rkxtufzuowoppx" xml:space="preserve">{{другизначења|Белица (појаснување)}}
{{Инфокутија Место во Бугарија
|name               = Белица 
|name_local         =   
|image_skyline      =    Ilind1.JPG
|caption_skyline    =    Поглед кон селото
|city_flag          = 
|city_seal          = 
|nickname           =
|image_map          = {{ПолКарта 
| Пиринска Македонија
| ширина       = 
| опис         = &lt;center&gt;Местоположба на Белица во [[Општина Струмјани]] и [[Благоевград (област)|Благоевградската област]]&lt;/center&gt;
| релјефна     = 
| натпис       = Белица 
| натпис_гол   = 
| положба      = 
| позадина     = 
| бележник     = 
| бележник_гол = 
| врска        = 	
| ГШ_степ      = 41| ГШ_мин = 39| ГШ_прав  = N
| ГД_степ      = 23| ГД_мин = 14| ГД_прав  = E
}}
|map_caption        = Местоположба во областа
|lat_deg            = 41
|lat_min            = 39
|lon_deg            = 23
|lon_min            = 14
|elevation_min      = 
|elevation          = 443
|elevation_max      = 
|periph             =  
|periphunit         = [[Благоевград (област)|Благоевградска област]]
|prefec             = 
|municipality       = [[Општина Струмјани|Струмјани]]
|municunit          = Струмјани
|established_c      = 
|established_m      = 
|districts          = 
|mayor              = 
|party              = 
|since              = 
|population_as_of   = 2024
|population         = 697  &lt;ref&gt;[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-03-2024_2.txt www.grao.bg]&lt;/ref&gt;.
|area               = 54,066 
|population_metro   = 
|area_metro         = 
|population_urban   = 
|area_urban         = 
|population_village = 
|area_village       = 
|pop_municipality   = 
|area_municipality  = 
|pop_municunit      = 
|area_municunit     = 
|pop_community      = 
|area_community     = 
|postal_code        = 2833
|area_code          = 
|licence            = 
|website            = 
}}
'''Белица''' ({{langx|bg|Илинденци}}, (од 1951 година, официјално '''Илинденци'''&lt;ref&gt;Указ № 334/обн.&lt;/ref&gt;) — [[село]] во [[Благоевград (област)|Горноџумајско]], [[Пиринска Македонија]], во состав на денешната [[Општина Струмјани|Струмјани]] на [[Благоевградска област|Благоевградската област]], југозападна [[Бугарија]].&lt;ref&gt;[http://www.guide-bulgaria.com/SW/Blagoevgrad/Sandanski Guide Bulgaria], Accessed May 5, 2010&lt;/ref&gt;

== Географија и местоположба ==
Селото Белица се наоѓа на околу 42 километри југоисточно од реонскиот центар [[Благоевград (област)|Благоевград]], на околу 3 километри североисточно од општинскиот центар [[Струмјани (општина)|Струмјани]] и на околу 10 километри северозападно од градот [[Свети Врач|Сандански]]. Се наоѓа во западните планински делови на [[Пирин]].&lt;ref name=&quot;ЕБ&quot;&gt;[[Енциклопедия „България“]], том 3, стр. 109, Издателство на [[Българска академия на науките|БАН]], София, [[1982]] г.&lt;/ref&gt; По селото тече реката Белишка (Шашка) река, делумно поминувајќи го во неговиот јужен дел. Надморската височина се издигнува од околу 250 метри во југозападниот дел на селото до околу 450 - 460 метри во неговиот источен дел. Во центарот на селото кај црквата, надморска височина е околу 345 метри. Климата е континентално-медитеранска,&lt;ref&gt;[http://www.geoznanie.com/2013/02/geografski-rechnik-k.html География. Географски речник К] Континентално-средиземноморски климат – разновидност на средиземноморския (субтропичен) климат, характерен за източните части на средиземноморието.&lt;/ref&gt; и почвите на земјата се претежно со цимет и рендзини.&lt;ref&gt;[http://www.geoznanie.com/2013/02/geografski-rechnik-h.html#rendzini География. Географски речник Х] Хумуснокарбонатни почви, '''''рендзини''''', (rendzic leptosols по ФАО), – подтип плитки азонални почви с високо съдържание на магнезиев и калциев карбонат в горния хоризонт, образувани върху твърди скали (варовити мергели, варовици, доломити, мрамори) и наноси. Имат един почвен хоризонт, черен червенокафяв или кафяв на цвят. Рендзините са богати на хумус – до 12%, но мощността им е малка – от 0,1 до 0,5 m. Съдържат над 40% карбонати. Те са плодородни, подходящи за отглеждане на пшеница, ечемик, лозя, костилкови овощни дървета. В България са разпространени в карстовите райони.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ГЕБ&quot;&gt;[[Голяма енциклопедия „България“]], том 6, стр. 2130, [[Труд (издателство)|Книгоиздателска къща „Труд“]], София, 2012 г.&lt;/ref&gt;

Општински пат го поврзува селото на запад со селото [[Струмјани]] и во него со првокласниот магистрален [[Републички пат I-1|пат I-1]] (дел од [[Европски пат Е79|Европскиот пат Е79]]), а на исток води до блиското село [[Плоски]]. На околу 3 км западно-југозападно од Белица се наоѓа станицата Струмјани на железничката пруга Софија - Шеќерница - Перник - Радомир - Сандански - Кулата.

Атарот на селото Белица се граничи со оние на: селото [[Влахи]] на север; селото [[Плоски]] на исток и југ; селото [[Драката]] на југозапад; селото [[Микрево]] на југозапад; село [[Каменица (село)|Каменица]] на запад; селото [[Горна Крушица]] на запад; село [[Долна Градешница]] на северозапад.

Во атарот на селото има 8 брани.&lt;ref&gt;[http://ibl.bas.bg/rbe/lang/bg/изравнител/ Речник на българския език] ИЗРАВНЍТЕЛ, -ят, -я, мн. -и, м. Спец. Хидротехническо съоръжение към голям язовир, водноелектрическа централа, помпена станция и подобни, което представлява воден басейн, в който се събира определено количество вода, необходима за изравняване на нивото на водата в основното съоръжение; изравнителен басейн.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dams.damtn.government.bg/index.php?formdata%5Btitle%5D=&amp;formdata%5Bobstina%5D=BLG49&amp;view=items&amp;option=com_webregister&amp;Itemid=107 Държавна агенция за метрологичен и технически надзор; язовири и язовири-изравнители, село Илинденци; към 2022 г.]&lt;/ref&gt;

== Историја ==
===Рана историја===

Првото човечко присуство во регионот е забележано од [[неолитот]] (6000-4000 п.н.е.). Остатоците од античките населби даваат причина да се претпостави дека овие земји биле населени од античките [[Тракијци]], кои веројатно припаѓале на племето [[Медијци]]. Тоа го потврдуваат и откриените остатоци од античка населба и [[некропола]] во атарот на селото и западно од него. На ова место, за време на градежната и земјоделската дејност, биле откопани остатоци од градби од камења, споени со малтер и столбови. На теренот постојат фрагменти од куќна и градежна керамика. Се претпоставува дека овде била изработена познатата плоча „Тракиски коњаник“. Во близина на селото биле пронајдени и неколку гробови, а погребниот обред бил преку кремирање. Била пронајдена и надгробна плоча со ликот на починатиот. Постоењето на населбата генерално е датирано во трако-римскиот период.

Трагите од друга населба, како и светилиште и некропола што и припаѓаат, укажуваат на тоа дека по влегувањето на [[Балканскиот Полуостров]] во границите на [[Римското Царство]], овде бил основан голем антички центар, веројатно градот Нејне. Неговите остатоци се наоѓаат во областите Илјадница и Рукалото, на рид со должина од околу 600 m и ширина од 70 m. Помеѓу двата локалитети постоел масивен ѕид од кој денес нема видливи траги. Од ова место потекнуваат многу наоди: заветни плочи на тракискиот коњаник, на [[Артемида]], [[Зевс]] и [[Хера]], статуа на [[Дионис]], фрагменти од мермерен лак, разни архитектонски детали, монети и други. Покрај тоа, таму биле пронајдени 10 натписи на [[старогрчки јазик]] од 1 - 3 век. Посебен интерес претставува натпис од кој се подразбира дека населбата имала урбана структура. Од друг градежен натпис, во кој се споменува храмот на [[Изида]] и [[Серапис]], се подразбира дека градот се нарекувал [[Нејне]]. Натписот е датиран во 78 г. Се претпоставува дека тука се населиле римски колонисти на почетокот на II век. Градот постоел од втората половина на I век до средината на III век, кога бил уништен. Денес, на целиот терен има остатоци од античкиот град.

На околу 1,5 - 2 км северозападно од мегалитското светилиште се наоѓа изворот Лековита вода. Местото е почитувано како свето релативно неодамна. ([[Баба Ванѓа]] ги советувала луѓето со болни очи да одат таму, да ги измијат очите со оваа вода и да се напијат од неа.) Источно од изворот има група карпи, кои, гледани од повеќе страни, наликуваат на човечки пар. Голем камен блок е заглавен меѓу двете фигури, формирајќи камен лак ориентиран исток-запад.&lt;ref&gt;[http://www.eunipartners.eu/in-the-news www.eunipartners.eu]{{Dead link|date=февруари 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===Отоманско Царство===
До [[Балканските војни]], Белица било големо село, претежно населено со турско-ромско население. Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Биелица (Biélitsa) имало 290 домаќинства и 760 муслимани&lt;ref&gt;Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995.&lt;/ref&gt;Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 1530 жители, од кои 90 Македонци, 1200 Турци и 240 Роми.&lt;ref name=&quot;БИМ&quot;&gt;{{БИМ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 189.]&lt;/ref&gt;По избувнувањето на [[Балкански војни|Балканските војни]] во [[1912]] година, едно лице од селото било доброволец во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].&lt;ref&gt;„Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 829&lt;/ref&gt;

===Бугарија===
По крајот на [[Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Бугарија]]. По 1912 година турското и циганското население се иселило и на нивно место се населиле бегалци од [[Егејска Македонија]], кои формирале мали во селото: Заровска (од с. [[Зарово]]), Крушевска (од с. [[Крушево (Валовишко)|Крушево]]), Карчовска (од с. на [[Крчово]]), Врабска (од село [[Врапча]], Пиринско). Населеното македонско население главно се занимавало со земјоделство, сточарство и занаетчиство. Денес се уште постојат т.н земјишта - локалитетите Злинска Река, Задлак, Валоги, Калачовец, Штавен, Пушовец, Средоберт, Врапче и др.

По војната старата турска бања била претворена во христијанска црква - „Света Марина“.[https://opoznai.bg/view/tzarkva-sv-marina-ilindentzi  Църква &quot;Св. Марина&quot; - Илинденци ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170731193647/https://opoznai.bg/view/tzarkva-sv-marina-ilindentzi |date=2017-07-31 }}

По [[1944]] година, приватните имоти биле обединети во трудово-кооперативни земјоделски стопанства (ТКЗС). Голем дел од населението работело во земјоделските задруги, главно одгледувајќи тутунски растенија и лозја, како и во мермерните каменоломи кај селото. По 1989 година започнал процес на [[приватизација]]. Од [[1989]] година, забележан е негативен природен прираст на населението, сличен на повеќето други села. Поради недостаток на работни места и перспективи за развој, дел од населението мигрирало во соседните поголеми градови или во соседните земји како [[Грција]].


==Население&lt;ref name=&quot;БИМ&quot;&gt;{{БИМ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nsi&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2730&amp;ezik=bul=Справка за населението на с. Белица, общ. Сандански, обл. Благоевград|lang=bg|accessdate=2018-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304125710/http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2212&amp;ezik=bul|archivedate=2016-03-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable&quot;
 |+Население на ИЛИНДЕНЦИ по през&lt;ref name=&quot;nsi&quot;/&gt;
 |-
 !Год.
 !Населвнието се преброява само по настоящ адрес.
!БЕЛИЦА
!1854
!1864
!1874
!1884
!1894
!1904
!1914
!1924
!ИЛИНДЕНЦИ
!1934
 !1946
 !1956
 !1965
 !1975
 !1985
 !1992
 !2001
 !2011
 
!2013
!2014
!2015
!2016
!2017
!2018
!2019
!2020
!2021
!2022
!2023
!2024
!2025
!2026
|-
 !Жители
 
|
|НАСЕЛЕНИЕ
|1721
|2112
|2007
|2138
|2256
|1676
|1543
|1302
|НАСЕЛЕНИЕ
|1433
 |1724
 |2412
 |2519
 |2139
 |1947
 |1474
 |1118
 |1098
 |997
|932
|912
|887
|865
|843
|831
|811
|798
|790
|791
|788
|779
|782
|}
{| class=&quot;standard&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em;&quot;
|+Етинички състав на населението&lt;br&gt; 2026 година&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|title=&quot;&amp;&quot;Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и самоопределение по етническа принадлежност към 01.02.2011 г.|lang=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Fdhrysbu?url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|archivedate=2013-04-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:
|-
! style = «background-color:#A0FF60» | Националност
! style = «background-color:#A0FF60» | Брой
! style = «background-color:#A0FF60» | Процент
|-
| Българи
| 677
| 93,81 %
|-
| Роми
| 105
| 2,81 %
|-
| '''Общо'''
| 782
|
|}
{| align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em;&quot;
|+'''Население по возраст&lt;br&gt; од 2011 година'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|title=Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и възраст към 01.02.2011 г.|lang=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Irx9OSLX?url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|archivedate=2013-08-14|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:
|-
|{{Демография/распределение по возрасту
| макс=85
| всего=898
| 0-4=36
| 5-9=42
| 10-14=46
| 15-19=53
| 20-24=29
| 25-29=42
| 30-34=59
| 35-39=73
| 40-44=70
| 45-49=36
| 50-54=51
| 55-59=51
| 60-64=48
| 65-69=72
| 70-74=85
| 75-79=62
| 80-84=28
| 85+=15
}} |}
{{clearleft}}

== Општествени установи ==
Селото Илинденци кон 2022 година претставува центар на ''кметство Илинденци''.&lt;ref&gt;[https://nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=20000413&amp;ezik=bul Справка за събитията за кметство Илинденци] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220430174652/https://nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=20000413&amp;ezik=bul |date=2022-04-30 }} (справката е генерирана на 30.04.2022 г.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://iisda.government.bg/ras/executive_power/townhall/247 Интегрирана информационна система на държавната администрация, Административен регистър, област Благоевград, кметство Илинденци] (Кмет: Илия Харалампиев Башлиев. Справката е генерирана на 30.04.2022 г.)&lt;/ref&gt;

Во селото има:
*  [[Читалиште]] „[[Климент Охридски]] – 1920“;&lt;ref&gt;[https://chitalishta.com/index.php?act=community&amp;do=detail&amp;id=916&amp;reg_num=1008 Детайлна информация за читалище „Климент Охридски – 1920“, село Илинденци, община Струмяни, област Благоевград]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://chitalishta.com/index.php?act=community&amp;do=detail1&amp;id=96250 Информационна карта за 2021 г., читалище „Климент Охридски – 1920“, село Илинденци, община Струмяни, област Благоевград]&lt;/ref&gt;
* православна црква „[[Марина Антиохиска]]“;
* [[пошта]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20191129055151/http://www.bgpost.bg/bg/312  Български пощи, Пощенски станции, област Благоевград, 2833 Илинденци // Архивиран от оригинала на 2019-11-29. Посетен на 2022-04-30.]&lt;/ref&gt;

== Личности ==
* [[Јордан Костадинов]]

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Ilind1.JPG|
Ilind.JPG|
Ilind2.JPG|
Ilind4.jpg|
Ilind5.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Општина Струмјани}}

[[Категорија:Општина Струмјани]]
[[Категорија:Села во Пиринска Македонија]]</text>
      <sha1>j5fg4ddnpx4hzjls4rkxtufzuowoppx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600719</id>
      <parentid>5600650</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:29:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>Отповикана преработката [[Special:Diff/5600650|5600650]] на [[Special:Contributions/~2026-41101-38|~2026-41101-38]] ([[User talk:~2026-41101-38|разговор]])</comment>
      <origin>5600719</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="22419" sha1="miiottd1kd5rynj66xfmot6npuyo9mg" xml:space="preserve">{{другизначења|Белица (појаснување)}}
{{Инфокутија Место во Бугарија
|name               = Белица 
|name_local         =   
|image_skyline      =    Ilind1.JPG
|caption_skyline    =    Поглед кон селото
|city_flag          = 
|city_seal          = 
|nickname           =
|image_map          = {{ПолКарта 
| Пиринска Македонија
| ширина       = 
| опис         = &lt;center&gt;Местоположба на Белица во [[Општина Струмјани]] и [[Благоевград (област)|Благоевградската област]]&lt;/center&gt;
| релјефна     = 
| натпис       = Белица 
| натпис_гол   = 
| положба      = 
| позадина     = 
| бележник     = 
| бележник_гол = 
| врска        = 	
| ГШ_степ      = 41| ГШ_мин = 39| ГШ_прав  = N
| ГД_степ      = 23| ГД_мин = 14| ГД_прав  = E
}}
|map_caption        = Местоположба во областа
|lat_deg            = 41
|lat_min            = 39
|lon_deg            = 23
|lon_min            = 14
|elevation_min      = 
|elevation          = 443
|elevation_max      = 
|periph             =  
|periphunit         = [[Благоевград (област)|Благоевградска област]]
|prefec             = 
|municipality       = [[Општина Струмјани|Струмјани]]
|municunit          = Струмјани
|established_c      = 
|established_m      = 
|districts          = 
|mayor              = 
|party              = 
|since              = 
|population_as_of   = 2024
|population         = 697  &lt;ref&gt;[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-03-2024_2.txt www.grao.bg]&lt;/ref&gt;.
|area               = 54,066 
|population_metro   = 
|area_metro         = 
|population_urban   = 
|area_urban         = 
|population_village = 
|area_village       = 
|pop_municipality   = 
|area_municipality  = 
|pop_municunit      = 
|area_municunit     = 
|pop_community      = 
|area_community     = 
|postal_code        = 2833
|area_code          = 
|licence            = 
|website            = 
}}
'''Белица''' ({{langx|bg|Илинденци}}, (од 1951 година, официјално '''Илинденци'''&lt;ref&gt;Указ № 334/обн.&lt;/ref&gt;) — [[село]] во [[Благоевград (област)|Горноџумајско]], [[Пиринска Македонија]], во состав на денешната [[Општина Струмјани|Струмјани]] на [[Благоевградска област|Благоевградската област]], југозападна [[Бугарија]].&lt;ref&gt;[http://www.guide-bulgaria.com/SW/Blagoevgrad/Sandanski Guide Bulgaria], Accessed May 5, 2010&lt;/ref&gt;

== Географија и местоположба ==
Селото Белица се наоѓа на околу 42 километри југоисточно од реонскиот центар [[Благоевград (област)|Благоевград]], на околу 3 километри североисточно од општинскиот центар [[Струмјани (општина)|Струмјани]] и на околу 10 километри северозападно од градот [[Свети Врач|Сандански]]. Се наоѓа во западните планински делови на [[Пирин]].&lt;ref name=&quot;ЕБ&quot;&gt;[[Енциклопедия „България“]], том 3, стр. 109, Издателство на [[Българска академия на науките|БАН]], София, [[1982]] г.&lt;/ref&gt; По селото тече реката Белишка (Шашка) река, делумно поминувајќи го во неговиот јужен дел. Надморската височина се издигнува од околу 250 метри во југозападниот дел на селото до околу 450 - 460 метри во неговиот источен дел. Во центарот на селото кај црквата, надморска височина е околу 345 метри. Климата е континентално-медитеранска,&lt;ref&gt;[http://www.geoznanie.com/2013/02/geografski-rechnik-k.html География. Географски речник К] Континентално-средиземноморски климат – разновидност на средиземноморския (субтропичен) климат, характерен за източните части на средиземноморието.&lt;/ref&gt; и почвите на земјата се претежно со цимет и рендзини.&lt;ref&gt;[http://www.geoznanie.com/2013/02/geografski-rechnik-h.html#rendzini География. Географски речник Х] Хумуснокарбонатни почви, '''''рендзини''''', (rendzic leptosols по ФАО), – подтип плитки азонални почви с високо съдържание на магнезиев и калциев карбонат в горния хоризонт, образувани върху твърди скали (варовити мергели, варовици, доломити, мрамори) и наноси. Имат един почвен хоризонт, черен червенокафяв или кафяв на цвят. Рендзините са богати на хумус – до 12%, но мощността им е малка – от 0,1 до 0,5 m. Съдържат над 40% карбонати. Те са плодородни, подходящи за отглеждане на пшеница, ечемик, лозя, костилкови овощни дървета. В България са разпространени в карстовите райони.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=ГЕБ&gt;[[Голяма енциклопедия „България“]], том 6, стр. 2130, [[Труд (издателство)|Книгоиздателска къща „Труд“]], София, 2012 г.&lt;/ref&gt;

Општински пат го поврзува селото на запад со селото [[Струмјани]] и во него со првокласниот магистрален [[Републички пат I-1|пат I-1]] (дел од [[Европски пат Е79|Европскиот пат Е79]]), а на исток води до блиското село [[Плоски]]. На околу 3 км западно-југозападно од Белица се наоѓа станицата Струмјани на железничката пруга Софија - Шеќерница - Перник - Радомир - Сандански - Кулата.

Атарот на селото Белица се граничи со оние на: селото [[Влахи]] на север; селото [[Плоски]] на исток и југ; селото [[Драката]] на југозапад; селото [[Микрево]] на југозапад; село [[Каменица (село)|Каменица]] на запад; селото [[Горна Крушица]] на запад; село [[Долна Градешница]] на северозапад.

Во атарот на селото има 8 брани.&lt;ref&gt;[http://ibl.bas.bg/rbe/lang/bg/изравнител/ Речник на българския език] ИЗРАВНЍТЕЛ, -ят, -я, мн. -и, м. Спец. Хидротехническо съоръжение към голям язовир, водноелектрическа централа, помпена станция и подобни, което представлява воден басейн, в който се събира определено количество вода, необходима за изравняване на нивото на водата в основното съоръжение; изравнителен басейн.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://dams.damtn.government.bg/index.php?formdata%5Btitle%5D=&amp;formdata%5Bobstina%5D=BLG49&amp;view=items&amp;option=com_webregister&amp;Itemid=107 Държавна агенция за метрологичен и технически надзор; язовири и язовири-изравнители, село Илинденци; към 2022 г.]&lt;/ref&gt;

== Историја ==
===Рана историја===

Првото човечко присуство во регионот е забележано од [[неолитот]] (6000-4000 п.н.е.). Остатоците од античките населби даваат причина да се претпостави дека овие земји биле населени од античките [[Тракијци]], кои веројатно припаѓале на племето [[Медијци]]. Тоа го потврдуваат и откриените остатоци од античка населба и [[некропола]] во атарот на селото и западно од него. На ова место, за време на градежната и земјоделската дејност, биле откопани остатоци од градби од камења, споени со малтер и столбови. На теренот постојат фрагменти од куќна и градежна керамика. Се претпоставува дека овде била изработена познатата плоча „Тракиски коњаник“. Во близина на селото биле пронајдени и неколку гробови, а погребниот обред бил преку кремирање. Била пронајдена и надгробна плоча со ликот на починатиот. Постоењето на населбата генерално е датирано во трако-римскиот период.

Трагите од друга населба, како и светилиште и некропола што и припаѓаат, укажуваат на тоа дека по влегувањето на [[Балканскиот Полуостров]] во границите на [[Римското Царство]], овде бил основан голем антички центар, веројатно градот Нејне. Неговите остатоци се наоѓаат во областите Илјадница и Рукалото, на рид со должина од околу 600 m и ширина од 70 m. Помеѓу двата локалитети постоел масивен ѕид од кој денес нема видливи траги. Од ова место потекнуваат многу наоди: заветни плочи на тракискиот коњаник, на [[Артемида]], [[Зевс]] и [[Хера]], статуа на [[Дионис]], фрагменти од мермерен лак, разни архитектонски детали, монети и други. Покрај тоа, таму биле пронајдени 10 натписи на [[старогрчки јазик]] од 1 - 3 век. Посебен интерес претставува натпис од кој се подразбира дека населбата имала урбана структура. Од друг градежен натпис, во кој се споменува храмот на [[Изида]] и [[Серапис]], се подразбира дека градот се нарекувал [[Нејне]]. Натписот е датиран во 78 г. Се претпоставува дека тука се населиле римски колонисти на почетокот на II век. Градот постоел од втората половина на I век до средината на III век, кога бил уништен. Денес, на целиот терен има остатоци од античкиот град.

На околу 1,5 - 2 км северозападно од мегалитското светилиште се наоѓа изворот Лековита вода. Местото е почитувано како свето релативно неодамна. ([[Баба Ванѓа]] ги советувала луѓето со болни очи да одат таму, да ги измијат очите со оваа вода и да се напијат од неа.) Источно од изворот има група карпи, кои, гледани од повеќе страни, наликуваат на човечки пар. Голем камен блок е заглавен меѓу двете фигури, формирајќи камен лак ориентиран исток-запад.&lt;ref&gt;[http://www.eunipartners.eu/in-the-news www.eunipartners.eu]{{Dead link|date=февруари 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

===Отоманско Царство===
До [[Балканските војни]], Белица било големо село, претежно населено со турско-ромско население. Во „[[Етнографија на Адријанопол, Монастир и Салоника]]“ се вели дека во [[1873]] г. Биелица (Biélitsa) имало 290 домаќинства и 760 муслимани&lt;ref&gt;Македония и Одринско. Статистика на населението от 1873 г., Македонски научен институт, София, 1995.&lt;/ref&gt;Според статистиката на [[Васил К’нчов]] („[[Македонија. Етнографија и статистика]]“) во [[1900]] година селото имало 1530 жители, од кои 90 Македонци, 1200 Турци и 240 Роми.&lt;ref name=&quot;БИМ&quot;&gt;{{БИМ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.promacedonia.org/vk/vk_2_10.htm Кънчов, Васил. Македония. Етнография и статистика, София, 1900, стр. 189.]&lt;/ref&gt;По избувнувањето на [[Балкански војни|Балканските војни]] во [[1912]] година, едно лице од селото било доброволец во [[Македонско-одрински доброволни чети|Македонско-одринските доброволни чети]].&lt;ref&gt;„Македоно-одринското опълчение 1912 – 1913 г. Личен състав“, Главно управление на архивите, 2006, стр. 829&lt;/ref&gt;

===Бугарија===
По крајот на [[Балканските војни]], селото било вклучено во составот на [[Бугарија]]. По 1912 година турското и циганското население се иселило и на нивно место се населиле бегалци од [[Егејска Македонија]], кои формирале мали во селото: Заровска (од с. [[Зарово]]), Крушевска (од с. [[Крушево (Валовишко)|Крушево]]), Карчовска (од с. на [[Крчово]]), Врабска (од село [[Врапча]], Пиринско). Населеното македонско население главно се занимавало со земјоделство, сточарство и занаетчиство. Денес се уште постојат т.н земјишта - локалитетите Злинска Река, Задлак, Валоги, Калачовец, Штавен, Пушовец, Средоберт, Врапче и др.

По војната старата турска бања била претворена во христијанска црква - „Света Марина“.[https://opoznai.bg/view/tzarkva-sv-marina-ilindentzi  Църква &quot;Св. Марина&quot; - Илинденци ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170731193647/https://opoznai.bg/view/tzarkva-sv-marina-ilindentzi |date=2017-07-31 }}

По [[1944]] година, приватните имоти биле обединети во трудово-кооперативни земјоделски стопанства (ТКЗС). Голем дел од населението работело во земјоделските задруги, главно одгледувајќи тутунски растенија и лозја, како и во мермерните каменоломи кај селото. По 1989 година започнал процес на [[приватизација]]. Од [[1989]] година, забележан е негативен природен прираст на населението, сличен на повеќето други села. Поради недостаток на работни места и перспективи за развој, дел од населението мигрирало во соседните поголеми градови или во соседните земји како [[Грција]].


==Население&lt;ref name=&quot;БИМ&quot;&gt;{{БИМ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nsi&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2730&amp;ezik=bul=Справка за населението на с. Белица, общ. Сандански, обл. Благоевград|lang=bg|accessdate=2018-02-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304125710/http://www.nsi.bg/nrnm/show9.php?sid=2212&amp;ezik=bul|archivedate=2016-03-04|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;==
{| class=&quot;wikitable&quot;
 |+Население на Белица по попис&lt;ref name=&quot;nsi&quot;/&gt;
 |-
 !Год
 !1934
 !1946
 !1956
 !1965
 !1975
 !1985
 !1992
 !2001
 !2011
 |-
 !Жители
 |1233
 |1624
 |1912
 |1719
 |1539
 |1247
 |1174
 |1018
 |898
 |}
{| class=&quot;standard&quot; align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em;&quot;
|+Етнички состав на населението&lt;br&gt;во 2011 година&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|title=&quot;&amp;&quot;Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и самоопределение по етническа принадлежност към 01.02.2011 г.|lang=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Fdhrysbu?url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_4.pop_by_ethnos.xls|archivedate=2013-04-05|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:
|-
! style = «background-color:#A0FF60» | Националност
! style = «background-color:#A0FF60» | Број
! style = «background-color:#A0FF60» | Процент
|-
| Бугари
| 667
| 93,81 %
|-
| Роми
| 20
| 2,81 %
|-
| '''Вкупно'''
| 711
|
|}
{| align=&quot;left&quot; style=&quot;margin-right:1em;&quot;
|+'''Население по возраст&lt;br&gt; од 2011 година'''&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|title=Национален статистически институт. Население по области, общини, населени места и възраст към 01.02.2011 г.|lang=bg|accessdate=2012-03-18|archiveurl=https://www.webcitation.org/6Irx9OSLX?url=http://www.nsi.bg/ORPDOCS/Census2011_1.pop_by_age.xls|archivedate=2013-08-14|deadlink=yes}}&lt;/ref&gt;:
|-
|{{Демография/распределение по возрасту
| макс=85
| всего=898
| 0-4=36
| 5-9=42
| 10-14=46
| 15-19=53
| 20-24=29
| 25-29=42
| 30-34=59
| 35-39=73
| 40-44=70
| 45-49=36
| 50-54=51
| 55-59=51
| 60-64=48
| 65-69=72
| 70-74=85
| 75-79=62
| 80-84=28
| 85+=15
}} |}
{{clearleft}}

== Општествени установи ==
Селото Илинденци кон 2022 година претставува центар на ''кметство Илинденци''.&lt;ref&gt;[https://nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=20000413&amp;ezik=bul Справка за събитията за кметство Илинденци] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220430174652/https://nsi.bg/nrnm/show2.php?sid=20000413&amp;ezik=bul |date=2022-04-30 }} (справката е генерирана на 30.04.2022 г.)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://iisda.government.bg/ras/executive_power/townhall/247 Интегрирана информационна система на държавната администрация, Административен регистър, област Благоевград, кметство Илинденци] (Кмет: Илия Харалампиев Башлиев. Справката е генерирана на 30.04.2022 г.)&lt;/ref&gt;

Во селото има:
*  [[Читалиште]] „[[Климент Охридски]] – 1920“;&lt;ref&gt;[https://chitalishta.com/index.php?act=community&amp;do=detail&amp;id=916&amp;reg_num=1008 Детайлна информация за читалище „Климент Охридски – 1920“, село Илинденци, община Струмяни, област Благоевград]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://chitalishta.com/index.php?act=community&amp;do=detail1&amp;id=96250 Информационна карта за 2021 г., читалище „Климент Охридски – 1920“, село Илинденци, община Струмяни, област Благоевград]&lt;/ref&gt;
* православна црква „[[Марина Антиохиска]]“;
* [[пошта]].&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20191129055151/http://www.bgpost.bg/bg/312  Български пощи, Пощенски станции, област Благоевград, 2833 Илинденци // Архивиран от оригинала на 2019-11-29. Посетен на 2022-04-30.]&lt;/ref&gt;

== Личности ==
* [[Јордан Костадинов]]

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Ilind1.JPG|
Ilind.JPG|
Ilind2.JPG|
Ilind4.jpg|
Ilind5.jpg|
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Општина Струмјани}}

[[Категорија:Општина Струмјани]]
[[Категорија:Села во Пиринска Македонија]]</text>
      <sha1>miiottd1kd5rynj66xfmot6npuyo9mg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Карпати</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19154</id>
    <revision>
      <id>5600884</id>
      <parentid>5416216</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:34:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpectralWiz</username>
        <id>106165</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600884</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2481" sha1="8nbkwr2uk4hzmzozfvt49qqm32n9g44" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}{{Инфокутија Планина|name=Карпати|photo=Morskie oko o swicie.jpg|photo_caption=Поглед на езерото [[Морско Око]] на [[Татри|Татрите]]|country_type=Земји|country={{enum|[[Австрија]]|[[Романија]]|[[Полска]]|[[Словачка]]|[[Србија]]|[[Украина]]|[[Унгарија]]|[[Чешка]]}}|length_km=1.700|highest=[[Герлаховски Штит]]|elevation_m=2.655|range_coordinates={{coord|47|N|25.5|E|region:PL|format=dms|display=inline,title}}|embedded=[[Податотека:Geographic map of Carpathian mountains.svg|lang=mk|300п]]}}'''Карпати''' ([[полски]], [[словачки]] и {{langx|cs|Karpaty}}; {{Langx|ro|Carpaţi}}; {{Langx|de|Karpaten}}; {{langx|rue|Карпаты}}; {{Langx|hu|Kárpátok}}) — [[планински венец]] во [[средна Европа]] кој минува низ [[Австрија]], [[Полска]], [[Романија]], [[Словачка]], [[Србија]], [[Украина]], [[Унгарија]] и [[Чешка]].

Се нарекуваат исто така и Источни или [[Трансилвански Алпи]]. Возможно е да настанале со [[алувијација]] на [[Дунав]] која доаѓа од Алпите. Тие се постилаат на територијата на [[Словачка]], [[Полска]], [[Романија]] и [[Украина]]. Највисок врв е 2.655&amp;nbsp;м високиот [[Герлаховски Штит]] во Словачка и 2.544&amp;nbsp;м високиот [[Молдовјану]] во Романија. Тие се млади верижни планини.

== Потекло на името ==
Карпатите го добиле своето име по [[Дакија|дакиското]] племе [[Карпи]], кое живеело на нивната источна падина, во [[Молдавија (регион)|Молдавија]], и чие име би можело да потекнува од стариот [[Индоевропски јазици|индоевропски]] збор кој значи ”камен”.

== Наводи ==
&lt;references /&gt;
{{Гео-никулец}}{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Планини во Европа]]
[[Категорија:Карпати| ]]</text>
      <sha1>8nbkwr2uk4hzmzozfvt49qqm32n9g44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Инфинитезимално сметање</title>
    <ns>0</ns>
    <id>20005</id>
    <revision>
      <id>5600846</id>
      <parentid>5535400</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:01:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2313" sha1="9h4bifah0mpfh5pf1b0pjhelju95b5x" xml:space="preserve">[[Податотека:Tangent line to a curve.svg|мини|upright=1.35 |[[Допирка]] во {{math|(''x''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;, ''f''(''x''&lt;sub&gt;0&lt;/sub&gt;))}}. Изводот {{math|''f′''(''x'')}} на кривата во точката е наклонот на таа допирка на таа крива во таа точка.]]
Во [[Англиски јазик|англиската]] [[Математика|математичка]] терминологија, под поимот '''калкулус''' (''calculus''), односно '''инфинитезимално сметање''', се подразбира унија на [[Диференцијално сметање|диференцијалното]] и [[Интегрално сметање|интегралното сметање]]. Оваа терминологија во [[Македонски јазик|македонскиот]] не е стандардна: овие две математички дисциплини не се именуваат заеднички со единствено име, туку се проучуваат само како делови на [[Математичка анализа|математичката анализа]] како гранка на [[математика]]та.

Во поново време употребата на оваа терминологија станува поочигледна, но и погрешна. Така, на пример, на [[Институт за математика при ПМФ|Институтот за математика]] се изучува област од математиката наречена ''Математичка анализа'', додека изучувањето на истиот материјал на [[Институт за информатика]] при истиот факултет е опфатен со предметот ''Калкулус''.

== Поврзано ==
* [[Математичка анализа]]
* [[Векторска анализа]]
* [[Интегрално сметање]]
* [[Диференцијално сметање]]

{{Математичка анализа}}

[[Категорија:Инфинитезимално сметање| ]]
[[Категорија:Математичка анализа]]</text>
      <sha1>9h4bifah0mpfh5pf1b0pjhelju95b5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Тодор Александров</title>
    <ns>1</ns>
    <id>20520</id>
    <revision>
      <id>5600939</id>
      <parentid>3947992</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:32:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>Додадено образложение за целосната преработка, изборот на извори и неутралното претставување на идентитетот на Александров.</comment>
      <origin>5600939</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20447" sha1="tn57vjcoazn8bweyzgfnawud60z0mms" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}
{{ВПМ}}
Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата.

:Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC)

Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот.

Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек
--[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC)

== Каузата на Александров ==

Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар?
:: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 
1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија.
2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија.
3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,.
Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
::


&quot;да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа&quot;-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be?

togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai
:: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC)
:::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. 
:::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC)
:::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC)
:::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|&lt;span style=&quot;color:#f00&quot;&gt;П&lt;span style=&quot;color:#f70&quot;&gt;ор&lt;span style=&quot;color:#fb0&quot;&gt;е&lt;span style=&quot;color:#fc0&quot;&gt;ч&lt;/span&gt;а&lt;/span&gt;не&lt;/span&gt;ц&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:INkubusse|&lt;i&gt; A?&lt;/i&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:01, 3 март 2008 (UTC)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
*'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;
==Цитат на почетокот==
Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:04, 30 март 2011 (CEST)
:Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--&lt;big&gt;&lt;font face=&quot;Monotype Corsiva&quot;&gt;[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt; 14:10, 30 март 2011 (CEST)
::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:15, 30 март 2011 (CEST)

== За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот ==

Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]].

Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи.

Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше:

# многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров;

# исти или слични цитати повторени во повеќе раздели;

# новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака;

# извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис;

# тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор;

# тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор;

# непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства;

# повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија.

Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија.

Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат:

# припадноста кон Македонија како роден крај и татковина;

# употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс;

# националното самоопределување на Александров;

# неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија.

Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла.

Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација.

Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања.

Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок.

Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори.

Како главна изворна основа се употребени:

* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005;
* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014;
* Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012;
* Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010;
* Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3;
* Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020.

Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија.

Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 08:32, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>tn57vjcoazn8bweyzgfnawud60z0mms</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600950</id>
      <parentid>5600939</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:24:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>Побарана конкретизација на забелешката „неенциклопедиски стил“ и предложено разгледување на измените поединечно.</comment>
      <origin>5600950</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25020" sha1="81e1wagsnhxb2kdkqs33be0fdqw1ywu" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}
{{ВПМ}}
Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата.

:Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC)

Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот.

Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек
--[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC)

== Каузата на Александров ==

Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар?
:: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 
1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија.
2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија.
3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,.
Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
::


&quot;да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа&quot;-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be?

togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai
:: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC)
:::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. 
:::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC)
:::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC)
:::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|&lt;span style=&quot;color:#f00&quot;&gt;П&lt;span style=&quot;color:#f70&quot;&gt;ор&lt;span style=&quot;color:#fb0&quot;&gt;е&lt;span style=&quot;color:#fc0&quot;&gt;ч&lt;/span&gt;а&lt;/span&gt;не&lt;/span&gt;ц&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:INkubusse|&lt;i&gt; A?&lt;/i&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:01, 3 март 2008 (UTC)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
*'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;
==Цитат на почетокот==
Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:04, 30 март 2011 (CEST)
:Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--&lt;big&gt;&lt;font face=&quot;Monotype Corsiva&quot;&gt;[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt; 14:10, 30 март 2011 (CEST)
::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:15, 30 март 2011 (CEST)

== За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот ==

Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]].

Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи.

Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше:

# многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров;

# исти или слични цитати повторени во повеќе раздели;

# новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака;

# извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис;

# тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор;

# тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор;

# непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства;

# повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија.

Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија.

Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат:

# припадноста кон Македонија како роден крај и татковина;

# употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс;

# националното самоопределување на Александров;

# неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија.

Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла.

Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација.

Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања.

Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок.

Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори.

Како главна изворна основа се употребени:

* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005;
* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014;
* Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012;
* Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010;
* Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3;
* Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020.

Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија.

Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 08:32, 27 јули 2026 (CEST)

== За отповикувањето на целосната преработка ==

[[Корисник:Gurther|Gurther]], ја забележав целосната промена на мојата преработка со образложение „Неенциклопедиски стил“. Би Ве замолил да посочите кои конкретни делови од предложениот текст ги сметате за неенциклопедиски, за да можат да бидат поправени, наместо целата преработка да биде отфрлена без разграничување меѓу спорните и неспорните измени.

Преработката опфати повеќе различни видови промени:

# исправување и усогласување на хронологијата;

# отстранување повторени и долги реторички цитати;

# замена на мртви, новинарски и нецелосно означени извори со архивски и академски изданија;

# попрецизно припишување на спорните тврдења на конкретни историчари;

# додавање посебен раздел за националниот идентитет и политичките ставови;

# разграничување меѓу утврден факт, примарен документ и историографско толкување.

Можно е одделни реченици во новиот текст да биле формулирани премногу аналитички или да бараат дополнително припишување на извор. Подготвен сум тие конкретни места да ги преработам. Сепак, сметам дека целосното враќање на претходната верзија ги обнови и нејзините одамна забележани проблеми: реторички и меморијални цитати, повторувања, мртви врски, извори без автор, број и страница, како и тешки обвиненија поткрепени со недоволно прецизни наводи.

Предлагам да ги разгледаме измените одделно и да постигнеме согласност барем за неспорните делови:

* исправување на датумите и хронологијата;
* замена на мртвите врски со проверливи библиографски извори;
* скратување на повторените реторички цитати;
* внесување на документите за самоопределувањето на Александров со јасна атрибуција;
* одделно и неутрално претставување на автономистичката и независничката политичка програма.

За прашањето за идентитетот не предлагам личен заклучок на уредувачот. Предлагам да се наведат паралелно:

# документите во кои Александров употребува бугарска национална терминологија;

# неговата припадност кон македонското револуционерно движење;

# неговото застапување за автономна или независна Македонија;

# различните оценки во релевантната историографија.

Доколку наведете конкретни примери од [[Специјална:Разлика/5600938/5600943|разликата меѓу двете преработки]], ќе ги преработам во пократок, строго описен и целосно атрибуиран облик. Би било корисно да се избегне општо отфрлање на целата изворно поткрепена преработка поради неколку можни стилски недостатоци. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:23, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>81e1wagsnhxb2kdkqs33be0fdqw1ywu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600959</id>
      <parentid>5600950</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:32:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* За отповикувањето на целосната преработка */ Одговор</comment>
      <origin>5600959</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25621" sha1="hcib119n8mvo7c5g9aziftouojjqyub" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}
{{ВПМ}}
Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата.

:Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC)

Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот.

Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек
--[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC)

== Каузата на Александров ==

Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар?
:: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 
1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија.
2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија.
3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,.
Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
::


&quot;да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа&quot;-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be?

togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai
:: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC)
:::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. 
:::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC)
:::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC)
:::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|&lt;span style=&quot;color:#f00&quot;&gt;П&lt;span style=&quot;color:#f70&quot;&gt;ор&lt;span style=&quot;color:#fb0&quot;&gt;е&lt;span style=&quot;color:#fc0&quot;&gt;ч&lt;/span&gt;а&lt;/span&gt;не&lt;/span&gt;ц&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:INkubusse|&lt;i&gt; A?&lt;/i&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:01, 3 март 2008 (UTC)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
*'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;
==Цитат на почетокот==
Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:04, 30 март 2011 (CEST)
:Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--&lt;big&gt;&lt;font face=&quot;Monotype Corsiva&quot;&gt;[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt; 14:10, 30 март 2011 (CEST)
::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:15, 30 март 2011 (CEST)

== За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот ==

Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]].

Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи.

Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше:

# многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров;

# исти или слични цитати повторени во повеќе раздели;

# новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака;

# извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис;

# тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор;

# тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор;

# непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства;

# повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија.

Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија.

Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат:

# припадноста кон Македонија како роден крај и татковина;

# употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс;

# националното самоопределување на Александров;

# неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија.

Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла.

Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација.

Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања.

Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок.

Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори.

Како главна изворна основа се употребени:

* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005;
* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014;
* Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012;
* Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010;
* Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3;
* Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020.

Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија.

Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 08:32, 27 јули 2026 (CEST)

== За отповикувањето на целосната преработка ==

[[Корисник:Gurther|Gurther]], ја забележав целосната промена на мојата преработка со образложение „Неенциклопедиски стил“. Би Ве замолил да посочите кои конкретни делови од предложениот текст ги сметате за неенциклопедиски, за да можат да бидат поправени, наместо целата преработка да биде отфрлена без разграничување меѓу спорните и неспорните измени.

Преработката опфати повеќе различни видови промени:

# исправување и усогласување на хронологијата;

# отстранување повторени и долги реторички цитати;

# замена на мртви, новинарски и нецелосно означени извори со архивски и академски изданија;

# попрецизно припишување на спорните тврдења на конкретни историчари;

# додавање посебен раздел за националниот идентитет и политичките ставови;

# разграничување меѓу утврден факт, примарен документ и историографско толкување.

Можно е одделни реченици во новиот текст да биле формулирани премногу аналитички или да бараат дополнително припишување на извор. Подготвен сум тие конкретни места да ги преработам. Сепак, сметам дека целосното враќање на претходната верзија ги обнови и нејзините одамна забележани проблеми: реторички и меморијални цитати, повторувања, мртви врски, извори без автор, број и страница, како и тешки обвиненија поткрепени со недоволно прецизни наводи.

Предлагам да ги разгледаме измените одделно и да постигнеме согласност барем за неспорните делови:

* исправување на датумите и хронологијата;
* замена на мртвите врски со проверливи библиографски извори;
* скратување на повторените реторички цитати;
* внесување на документите за самоопределувањето на Александров со јасна атрибуција;
* одделно и неутрално претставување на автономистичката и независничката политичка програма.

За прашањето за идентитетот не предлагам личен заклучок на уредувачот. Предлагам да се наведат паралелно:

# документите во кои Александров употребува бугарска национална терминологија;

# неговата припадност кон македонското револуционерно движење;

# неговото застапување за автономна или независна Македонија;

# различните оценки во релевантната историографија.

Доколку наведете конкретни примери од [[Специјална:Разлика/5600938/5600943|разликата меѓу двете преработки]], ќе ги преработам во пократок, строго описен и целосно атрибуиран облик. Би било корисно да се избегне општо отфрлање на целата изворно поткрепена преработка поради неколку можни стилски недостатоци. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:23, 27 јули 2026 (CEST)

:[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], обично кога планирате масовна преобработка на голема статија подобро е предвреме да отворите дискусија. Вашата преобработка бриши потребни податоци за животот на Александров и го заменува со псевдоисториски наратив дека бил „Бугарин&quot; [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 09:32, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>hcib119n8mvo7c5g9aziftouojjqyub</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600967</id>
      <parentid>5600959</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:51:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>/* За отповикувањето на целосната преработка */ Одговор</comment>
      <origin>5600967</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30103" sha1="93dhnfzpx7b4e8kaendkcckdklfgeri" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}
{{ВПМ}}
Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата.

:Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC)

Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот.

Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек
--[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC)

== Каузата на Александров ==

Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар?
:: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 
1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија.
2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија.
3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,.
Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
::


&quot;да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа&quot;-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be?

togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai
:: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC)
:::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. 
:::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC)
:::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC)
:::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|&lt;span style=&quot;color:#f00&quot;&gt;П&lt;span style=&quot;color:#f70&quot;&gt;ор&lt;span style=&quot;color:#fb0&quot;&gt;е&lt;span style=&quot;color:#fc0&quot;&gt;ч&lt;/span&gt;а&lt;/span&gt;не&lt;/span&gt;ц&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:INkubusse|&lt;i&gt; A?&lt;/i&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:01, 3 март 2008 (UTC)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
*'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;
==Цитат на почетокот==
Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:04, 30 март 2011 (CEST)
:Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--&lt;big&gt;&lt;font face=&quot;Monotype Corsiva&quot;&gt;[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt; 14:10, 30 март 2011 (CEST)
::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:15, 30 март 2011 (CEST)

== За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот ==

Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]].

Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи.

Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше:

# многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров;

# исти или слични цитати повторени во повеќе раздели;

# новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака;

# извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис;

# тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор;

# тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор;

# непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства;

# повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија.

Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија.

Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат:

# припадноста кон Македонија како роден крај и татковина;

# употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс;

# националното самоопределување на Александров;

# неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија.

Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла.

Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација.

Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања.

Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок.

Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори.

Како главна изворна основа се употребени:

* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005;
* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014;
* Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012;
* Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010;
* Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3;
* Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020.

Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија.

Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 08:32, 27 јули 2026 (CEST)

== За отповикувањето на целосната преработка ==

[[Корисник:Gurther|Gurther]], ја забележав целосната промена на мојата преработка со образложение „Неенциклопедиски стил“. Би Ве замолил да посочите кои конкретни делови од предложениот текст ги сметате за неенциклопедиски, за да можат да бидат поправени, наместо целата преработка да биде отфрлена без разграничување меѓу спорните и неспорните измени.

Преработката опфати повеќе различни видови промени:

# исправување и усогласување на хронологијата;

# отстранување повторени и долги реторички цитати;

# замена на мртви, новинарски и нецелосно означени извори со архивски и академски изданија;

# попрецизно припишување на спорните тврдења на конкретни историчари;

# додавање посебен раздел за националниот идентитет и политичките ставови;

# разграничување меѓу утврден факт, примарен документ и историографско толкување.

Можно е одделни реченици во новиот текст да биле формулирани премногу аналитички или да бараат дополнително припишување на извор. Подготвен сум тие конкретни места да ги преработам. Сепак, сметам дека целосното враќање на претходната верзија ги обнови и нејзините одамна забележани проблеми: реторички и меморијални цитати, повторувања, мртви врски, извори без автор, број и страница, како и тешки обвиненија поткрепени со недоволно прецизни наводи.

Предлагам да ги разгледаме измените одделно и да постигнеме согласност барем за неспорните делови:

* исправување на датумите и хронологијата;
* замена на мртвите врски со проверливи библиографски извори;
* скратување на повторените реторички цитати;
* внесување на документите за самоопределувањето на Александров со јасна атрибуција;
* одделно и неутрално претставување на автономистичката и независничката политичка програма.

За прашањето за идентитетот не предлагам личен заклучок на уредувачот. Предлагам да се наведат паралелно:

# документите во кои Александров употребува бугарска национална терминологија;

# неговата припадност кон македонското револуционерно движење;

# неговото застапување за автономна или независна Македонија;

# различните оценки во релевантната историографија.

Доколку наведете конкретни примери од [[Специјална:Разлика/5600938/5600943|разликата меѓу двете преработки]], ќе ги преработам во пократок, строго описен и целосно атрибуиран облик. Би било корисно да се избегне општо отфрлање на целата изворно поткрепена преработка поради неколку можни стилски недостатоци. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:23, 27 јули 2026 (CEST)

:[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], обично кога планирате масовна преобработка на голема статија подобро е предвреме да отворите дискусија. Вашата преобработка бриши потребни податоци за животот на Александров и го заменува со псевдоисториски наратив дека бил „Бугарин&quot; [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 09:32, 27 јули 2026 (CEST)
::[[Корисник:Gurther|Gurther]], разбирам. Веројатно Ви изгледа дека со една масовна преработка сум се обидел да ја заменам постојната статија со однапред избран бугарски национален наратив и притоа сум отстранил важни делови од животот на Александров.
::Во право сте за едно важно нешто: пред толку обемна промена требаше најпрво да отворам дискусија и да ги предложам измените по раздели. Тоа беше мој пропуст и немам намера повторно еднострано да ја вратам целата верзија.
::Изгледа дека Вашата главна загриженост не е само стилот, туку дека изворите и формулациите го претставуваат Александров како Бугарин по пат на редакторски заклучок. Токму тоа сакам да го избегнеме. Не предлагам статијата да тврди дека тој бил „само Бугарин“, ниту да се премолчат неговата припадност кон македонското револуционерно движење и неговата програма за автономна или независна Македонија. Предлагам одделно и со извори да се претстават:
::неговото потекло и дејност во Македонија;
::неговата политичка програма за автономна или независна Македонија;
::документите во кои употребува бугарска национална терминологија;
::различните оценки во македонската, бугарската и меѓународната историографија.
::Би Ве замолил да ми помогнете да разберам две конкретни работи: кои неопходни биографски податоци биле избришани и кои точно реченици ги сметате за псевдоисториски? Ако ги посочите, подготвен сум да ги вратам неспорно потребните податоци и да ги отстранам или преформулирам сите реченици што звучат како сопствен заклучок.
::Како би можеле да го претставиме документарниот материјал за неговата национална терминологија без да го премолчиме, но и без Википедија да заземе страна во националниот спор? И како би било најнеутрално да се објасни дека политичката цел за независна Македонија и националното самоопределување не се нужно исто прашање?
::Дали би било неразумно да ја оставиме старата верзија како основа и да ги разгледуваме предложените промени една по една, почнувајќи со најмалку спорните: хронологијата, мртвите врски, повторените цитати и замената на слабо означените извори со академски и архивски изданија?
::Не барам мојот целосен текст да биде прифатен. Барам да утврдиме кои факти и формулации можат да се поткрепат со најдобрите достапни извори и да изградиме верзија што нема да биде ниту бугарски, ниту македонски национален наратив, туку неутрална енциклопедиска статија. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:51, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>93dhnfzpx7b4e8kaendkcckdklfgeri</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601047</id>
      <parentid>5600967</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T11:32:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* За отповикувањето на целосната преработка */ Одговор</comment>
      <origin>5601047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30381" sha1="5yl8te9a3qebks81vdh0k5v6bjimzuu" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}
{{ВПМ}}
Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата.

:Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC)

Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот.

Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек
--[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC)

== Каузата на Александров ==

Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар?
:: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 
1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија.
2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија.
3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,.
Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
::


&quot;да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа&quot;-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be?

togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai
:: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC)
:::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. 
:::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC)
:::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC)
:::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|&lt;span style=&quot;color:#f00&quot;&gt;П&lt;span style=&quot;color:#f70&quot;&gt;ор&lt;span style=&quot;color:#fb0&quot;&gt;е&lt;span style=&quot;color:#fc0&quot;&gt;ч&lt;/span&gt;а&lt;/span&gt;не&lt;/span&gt;ц&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:INkubusse|&lt;i&gt; A?&lt;/i&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:01, 3 март 2008 (UTC)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
*'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;
==Цитат на почетокот==
Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:04, 30 март 2011 (CEST)
:Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--&lt;big&gt;&lt;font face=&quot;Monotype Corsiva&quot;&gt;[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt; 14:10, 30 март 2011 (CEST)
::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:15, 30 март 2011 (CEST)

== За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот ==

Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]].

Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи.

Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше:

# многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров;

# исти или слични цитати повторени во повеќе раздели;

# новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака;

# извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис;

# тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор;

# тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор;

# непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства;

# повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија.

Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија.

Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат:

# припадноста кон Македонија како роден крај и татковина;

# употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс;

# националното самоопределување на Александров;

# неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија.

Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла.

Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација.

Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања.

Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок.

Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори.

Како главна изворна основа се употребени:

* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005;
* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014;
* Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012;
* Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010;
* Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3;
* Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020.

Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија.

Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 08:32, 27 јули 2026 (CEST)

== За отповикувањето на целосната преработка ==

[[Корисник:Gurther|Gurther]], ја забележав целосната промена на мојата преработка со образложение „Неенциклопедиски стил“. Би Ве замолил да посочите кои конкретни делови од предложениот текст ги сметате за неенциклопедиски, за да можат да бидат поправени, наместо целата преработка да биде отфрлена без разграничување меѓу спорните и неспорните измени.

Преработката опфати повеќе различни видови промени:

# исправување и усогласување на хронологијата;

# отстранување повторени и долги реторички цитати;

# замена на мртви, новинарски и нецелосно означени извори со архивски и академски изданија;

# попрецизно припишување на спорните тврдења на конкретни историчари;

# додавање посебен раздел за националниот идентитет и политичките ставови;

# разграничување меѓу утврден факт, примарен документ и историографско толкување.

Можно е одделни реченици во новиот текст да биле формулирани премногу аналитички или да бараат дополнително припишување на извор. Подготвен сум тие конкретни места да ги преработам. Сепак, сметам дека целосното враќање на претходната верзија ги обнови и нејзините одамна забележани проблеми: реторички и меморијални цитати, повторувања, мртви врски, извори без автор, број и страница, како и тешки обвиненија поткрепени со недоволно прецизни наводи.

Предлагам да ги разгледаме измените одделно и да постигнеме согласност барем за неспорните делови:

* исправување на датумите и хронологијата;
* замена на мртвите врски со проверливи библиографски извори;
* скратување на повторените реторички цитати;
* внесување на документите за самоопределувањето на Александров со јасна атрибуција;
* одделно и неутрално претставување на автономистичката и независничката политичка програма.

За прашањето за идентитетот не предлагам личен заклучок на уредувачот. Предлагам да се наведат паралелно:

# документите во кои Александров употребува бугарска национална терминологија;

# неговата припадност кон македонското револуционерно движење;

# неговото застапување за автономна или независна Македонија;

# различните оценки во релевантната историографија.

Доколку наведете конкретни примери од [[Специјална:Разлика/5600938/5600943|разликата меѓу двете преработки]], ќе ги преработам во пократок, строго описен и целосно атрибуиран облик. Би било корисно да се избегне општо отфрлање на целата изворно поткрепена преработка поради неколку можни стилски недостатоци. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:23, 27 јули 2026 (CEST)

:[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], обично кога планирате масовна преобработка на голема статија подобро е предвреме да отворите дискусија. Вашата преобработка бриши потребни податоци за животот на Александров и го заменува со псевдоисториски наратив дека бил „Бугарин&quot; [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 09:32, 27 јули 2026 (CEST)
::[[Корисник:Gurther|Gurther]], разбирам. Веројатно Ви изгледа дека со една масовна преработка сум се обидел да ја заменам постојната статија со однапред избран бугарски национален наратив и притоа сум отстранил важни делови од животот на Александров.
::Во право сте за едно важно нешто: пред толку обемна промена требаше најпрво да отворам дискусија и да ги предложам измените по раздели. Тоа беше мој пропуст и немам намера повторно еднострано да ја вратам целата верзија.
::Изгледа дека Вашата главна загриженост не е само стилот, туку дека изворите и формулациите го претставуваат Александров како Бугарин по пат на редакторски заклучок. Токму тоа сакам да го избегнеме. Не предлагам статијата да тврди дека тој бил „само Бугарин“, ниту да се премолчат неговата припадност кон македонското револуционерно движење и неговата програма за автономна или независна Македонија. Предлагам одделно и со извори да се претстават:
::неговото потекло и дејност во Македонија;
::неговата политичка програма за автономна или независна Македонија;
::документите во кои употребува бугарска национална терминологија;
::различните оценки во македонската, бугарската и меѓународната историографија.
::Би Ве замолил да ми помогнете да разберам две конкретни работи: кои неопходни биографски податоци биле избришани и кои точно реченици ги сметате за псевдоисториски? Ако ги посочите, подготвен сум да ги вратам неспорно потребните податоци и да ги отстранам или преформулирам сите реченици што звучат како сопствен заклучок.
::Како би можеле да го претставиме документарниот материјал за неговата национална терминологија без да го премолчиме, но и без Википедија да заземе страна во националниот спор? И како би било најнеутрално да се објасни дека политичката цел за независна Македонија и националното самоопределување не се нужно исто прашање?
::Дали би било неразумно да ја оставиме старата верзија како основа и да ги разгледуваме предложените промени една по една, почнувајќи со најмалку спорните: хронологијата, мртвите врски, повторените цитати и замената на слабо означените извори со академски и архивски изданија?
::Не барам мојот целосен текст да биде прифатен. Барам да утврдиме кои факти и формулации можат да се поткрепат со најдобрите достапни извори и да изградиме верзија што нема да биде ниту бугарски, ниту македонски национален наратив, туку неутрална енциклопедиска статија. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:51, 27 јули 2026 (CEST)
:::[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], при вашето уредување дали употребувате Чат-џпт или други ВИ? [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 13:32, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>5yl8te9a3qebks81vdh0k5v6bjimzuu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601048</id>
      <parentid>5601047</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T11:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>/* За отповикувањето на целосната преработка */ Одговор</comment>
      <origin>5601048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30778" sha1="k87qmh0zm272dyf1twn7rhsxmc1e1he" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}
{{ВПМ}}
Текстот е ископиран од весник со што се доведуваат во прашање авторските права. Статија за вака контроверзна личност треба да биде поткрепена со линкови како потврда на тврдењата.

:Категории и сл. работи за оваа статија? Оваа личност е Македонец или Бугарин? Имам слушано дека бил бугараш. [[Корисник:Boyan|Boyan]] 13:49, 25 ноември 2006 (UTC)

Мислам дека не е добро едноставно да се иксопира текст само за да се објави на википедија без да се постават линкови или сопствено мислење,став или коментар за текстот.

Многу историчари пишуваат различно за овој револуционер и затоа ке биде најдобро да се стават линкови и извори на добиените информации за овој човек
--[[Корисник:Trajce mk|Trajce mk]] 02:10, 4 февруари 2008 (UTC)

== Каузата на Александров ==

Не ми е јасно зошто Александров би бил бугараш. Затоа што дејствувал преку Бугарија?Ако е само затоа не е доволно.Јас мислам дека со потписот на Мајскиот манифест ставил до знаење дека работи на каузата „Македонија на Македонците“. Како тогаш човекот може да биде Бугар?
:: Александров бил бугараш како што велиш бидејќи сметал дека македонскиот народ не постои. Е сега кои му биле неговите дејства кон Македонија и македонскиот народ ... 
1. На 28 јуни 1921 година бил убиен Ѓпрче Петров од платениците на Тодор Александров среде градот Софија.
2. Во 1924 година, Димо Хаџи Димов е убиен од страна на Владо Черноземски (наследник на идеите на Александар) на улиците на Софија.
3. Со договор, неговата чета се уфрлува во Македонија каде врши терористички напади врз населението и вра некои објекти...,.
Да не забравиме дека оваа личност бил припадник на десната струја на ВМРО која скоро целосно ја уништила левата со овие убиства и дека се залагала за Македонија во склоп на Бугарија или Автономна Бугарска Македонија--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:15, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
:Аз мислам дека тая снимка на литературен бугарски език со Александровата фамилия требва да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа. Тия неграмотници неговите не морта ли да пишуваат на македонски? --[[Специјални:Contributions/87.121.67.244|87.121.67.244]] 12:23, 3 март 2008 (UTC)
::


&quot;да биде избришена, по тоа што таа е премного издайническа&quot;-hahahahhaha!!!ot kakvo te e strah,be?

togava makedonskiq i bulgarskiq sa bili edno i sasto!!!ot koga ima makedonski ezik,a?-ot 1946 mai
:: Абе, македонскиот јазик не сме сигурни можеби од 1946 а бугарскиот од кога а???--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:16, 3 март 2008 (UTC)
:::Видите сега, по тоа што днешниот македонски е со потекло от бугарскиот (справка, види АСНОМ), тоа значи дека по силата на силогизмот и двата езика со от една подалечно време. 
:::Еми бугарскиот е от 9 век, има нема 11 века живот му се сабираат, па види се веке е дури со две кирилски азбуки. Абе развива се, айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите. --[[Корисник:Li4kata|Li4kata]] 15:29, 3 март 2008 (UTC)
:::: да бе бугарскиот е од 9 век!!! Добро, можеби имаш право, но тоа не значи дека македонскиот е од 1946 година. Тој тогаш бил ставен во употреба. А тоа“ айде миналиот век една азбука тоа уште една така ке имам повеке азбуки от србите“ немам коментар бидејќи не те разбрав што всушност сакаш да напишеш--[[Корисник:Тиверополник|Астрион]] 15:34, 3 март 2008 (UTC)
:::::[[Корисник:Li4kata|Li4kata]], свесен си кои тешки навреди ги упати? --[[User:INkubusse|&lt;span style=&quot;color:#f00&quot;&gt;П&lt;span style=&quot;color:#f70&quot;&gt;ор&lt;span style=&quot;color:#fb0&quot;&gt;е&lt;span style=&quot;color:#fc0&quot;&gt;ч&lt;/span&gt;а&lt;/span&gt;не&lt;/span&gt;ц&lt;/span&gt;]]&lt;sup&gt;[[User talk:INkubusse|&lt;i&gt; A?&lt;/i&gt;]]&lt;/sup&gt; 20:01, 3 март 2008 (UTC)

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Податотека''' наместо '''Image''', вики клучни зборови на македонски.
*'''јануари''' име на месец со кое не почнува реченица, со мала буква.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 11:47, 28 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;
==Цитат на почетокот==
Според мене цитат е добар и може да стои во написот. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:04, 30 март 2011 (CEST)
:Цитатот не е потребен. Доволно се опфатени и двете тези.--&lt;big&gt;&lt;font face=&quot;Monotype Corsiva&quot;&gt;[[Корисник:MacedonianBoy|Никола]] &lt;sup&gt;[[Разговор со корисник:MacedonianBoy|Стоіаноски]]&lt;/sup&gt;&lt;/font&gt;&lt;/big&gt; 14:10, 30 март 2011 (CEST)
::Сигурно - штом велиш. Јас лично сакам да се цитира оригинална реторика. --[[User:Stanqo|Stanqo]] &lt;small&gt;([[User talk:Stanqo|разговор]])&lt;/small&gt; 14:15, 30 март 2011 (CEST)

== За целосната преработка на статијата и прашањето за идентитетот ==

Ја преработив статијата во целина, а не само разделот за националниот идентитет. Целта не беше да се отстрани една национална интерпретација и да се замени со друга, туку текстот да се усогласи со основните правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]], [[Википедија:Без свои истражувања|без свои истражувања]] и [[Википедија:Авторски права|почитување на авторските права]].

Уште во првиот коментар на оваа страница правилно било забележано дека текстот бил преземен од весник и дека за контроверзна историска личност се потребни проверливи извори. Треба да се нагласи и дека Википедија не бара „сопствено мислење, став или коментар“ на уредувачот. Напротив, личните заклучоци и оригиналните синтези не треба да се внесуваат во статијата. Треба верно и пропорционално да се претстави она што го објавиле релевантните историчари и што го покажуваат достапните документи.

Претходната верзија беше значително подолга, но голем дел од обемот не претставуваше дополнителна енциклопедиска информација. Таа содржеше:

# многубројни долги и реторички цитати со пофалби или осуди на Александров;

# исти или слични цитати повторени во повеќе раздели;

# новинарски текстови наведени само како „Дејли њуз“, „Журнал“, „Тајмс“ или „Трибин де Женев“, без автор, точен број, страница или архивска ознака;

# извадоци од пригодни и меморијални публикации, кои биле претставени како неутрален историски опис;

# тешки обвиненија за убиства, терористички дејства и политички заговори, понекогаш поткрепени само со еден публицистички извор;

# тврдења како она дека Александров бил „неприкосновен шеф“ на бугарското воено разузнавање, без соодветен академски или архивски извор;

# непроверени или недоволно припишани верзии за одговорноста за конкретни убиства;

# повторувања, јазични грешки, неусогласени датуми и несоодветно голема галерија.

Отстранувањето на таквиот материјал не значи дека се прикриваат спорните страни од дејноста на Александров. Во преработениот текст се задржани неговата вооружена дејност, врските со бугарската држава и војска, судирот со владата на Александар Стамболиски, насилството на ВМРО, Мајскиот манифест, откажувањето од потписот и различните верзии за неговото убиство. Разликата е во тоа што спорните тврдења се претставени со атрибуција и со јасно разграничување меѓу утврден факт, став на историчар и непотврдена верзија.

Особено внимание бара прашањето: „Оваа личност е Македонец или Бугарин?“ Тоа прашање не треба да се решава со лично уверување на уредниците, ниту со денешното полемичко значење на зборот „бугараш“. Потребно е да се разграничат:

# припадноста кон Македонија како роден крај и татковина;

# употребата на поимот „Македонец“ во историскиот и организацискиот дискурс;

# националното самоопределување на Александров;

# неговата политичка програма за автономна, обединета или независна Македонија.

Марија Пандевска, во трудот „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, го анализира поимот „Македонец“ во дискурсот на Македонската револуционерна организација како надлокален и надцрковен идентитет. Оттука, историската употреба на „Македонец“ не треба автоматски да се поистоветува со денешната исклучива етнонационална смисла.

Од друга страна, во документите на Тодор Александров постои јасна бугарска национална терминологија. Во монографијата на Зоран Тодоровски „Тодор Александров“, издадена од Државниот архив на Република Македонија и Македоника литера во 2014 година, се наведуваат документи во кои се употребуваат изразите „македонскиот Бугарин“, „бугарското население“ и „целото бугарско племе“. Тие податоци не можат да бидат премолчени само затоа што не се вклопуваат во една подоцнежна национална интерпретација.

Истовремено, по Првата светска војна Александров и ВМРО се застапувале за автономна или независна Македонија. И ова мора јасно да биде наведено. Но политичката програма за посебна македонска држава сама по себе не докажува дека Александров се самоопределувал како етнички Македонец во денешната смисла. Националното самоопределување и ставот за идното државно уредување на Македонија се две поврзани, но различни прашања.

Потписот на Мајскиот манифест затоа не може да биде единствениот аргумент за идентитетот на Александров. Манифестот е политички документ за независна Македонија и балканска соработка. Во статијата треба да се наведат и неговото потпишување и последователното јавно откажување од потписот, без од овие настани уредниците самостојно да извлекуваат етнички заклучок.

Историографијата исто така не е едногласна. Зоран Тодоровски нагласува дека по Првата светска војна Александров заземал македонски државно-политички позиции. Чавдар Маринов, пак, забележува дека при ваквото претставување не треба да се премолчува бугарското самоопределување на дејците на ВМРО. Петар Тодоров покажува дека оценките за Александров се дел од пошироките промени и политички спорови во македонската историографија. Токму затоа статијата не треба да прогласува една историографска школа за единствена вистина, туку да ги претстави значајните гледишта според нивната застапеност во веродостојните извори.

Како главна изворна основа се употребени:

* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров: Сè за Македонија. Документи 1919-1924'', Скопје, 2005;
* Зоран Тодоровски, ''Тодор Александров'', Државен архив на Република Македонија и Македоника литера, Скопје, 2014;
* Марија Пандевска, „The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012;
* Чавдар Маринов, „Historiographical Revisionism and Re-Articulation of Memory in the Former Yugoslav Republic of Macedonia“, ''Sociétés politiques comparées'', бр. 25, 2010;
* Петар Тодоров, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3;
* Дмитар Тасиќ, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917-1924'', Oxford University Press, 2020.

Затоа, предложениот текст не го претставува Александров еднострано ниту како безусловен „македонски национален водач“, ниту само како агент на бугарската држава. Тој е претставен како водач на македонското револуционерно движење, со документирана бугарска национална терминологија и самоопределување, кој во различни периоди се застапувал за ослободување, автономија или независност на Македонија.

Доколку некој смета дека е изоставен важен факт, предлагам да го посочи конкретниот пасус и да приложи целосен библиографски извор со автор, наслов, издавач, година и страница. Таквиот факт може да биде вратен во соодветен, неутрален облик. Враќањето на целиот стар текст, заедно со непроверените цитати, повторувањата и оценочната реторика, не би ги решило проблемите поради кои статијата била оспорувана уште од 2006 година. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 08:32, 27 јули 2026 (CEST)

== За отповикувањето на целосната преработка ==

[[Корисник:Gurther|Gurther]], ја забележав целосната промена на мојата преработка со образложение „Неенциклопедиски стил“. Би Ве замолил да посочите кои конкретни делови од предложениот текст ги сметате за неенциклопедиски, за да можат да бидат поправени, наместо целата преработка да биде отфрлена без разграничување меѓу спорните и неспорните измени.

Преработката опфати повеќе различни видови промени:

# исправување и усогласување на хронологијата;

# отстранување повторени и долги реторички цитати;

# замена на мртви, новинарски и нецелосно означени извори со архивски и академски изданија;

# попрецизно припишување на спорните тврдења на конкретни историчари;

# додавање посебен раздел за националниот идентитет и политичките ставови;

# разграничување меѓу утврден факт, примарен документ и историографско толкување.

Можно е одделни реченици во новиот текст да биле формулирани премногу аналитички или да бараат дополнително припишување на извор. Подготвен сум тие конкретни места да ги преработам. Сепак, сметам дека целосното враќање на претходната верзија ги обнови и нејзините одамна забележани проблеми: реторички и меморијални цитати, повторувања, мртви врски, извори без автор, број и страница, како и тешки обвиненија поткрепени со недоволно прецизни наводи.

Предлагам да ги разгледаме измените одделно и да постигнеме согласност барем за неспорните делови:

* исправување на датумите и хронологијата;
* замена на мртвите врски со проверливи библиографски извори;
* скратување на повторените реторички цитати;
* внесување на документите за самоопределувањето на Александров со јасна атрибуција;
* одделно и неутрално претставување на автономистичката и независничката политичка програма.

За прашањето за идентитетот не предлагам личен заклучок на уредувачот. Предлагам да се наведат паралелно:

# документите во кои Александров употребува бугарска национална терминологија;

# неговата припадност кон македонското револуционерно движење;

# неговото застапување за автономна или независна Македонија;

# различните оценки во релевантната историографија.

Доколку наведете конкретни примери од [[Специјална:Разлика/5600938/5600943|разликата меѓу двете преработки]], ќе ги преработам во пократок, строго описен и целосно атрибуиран облик. Би било корисно да се избегне општо отфрлање на целата изворно поткрепена преработка поради неколку можни стилски недостатоци. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:23, 27 јули 2026 (CEST)

:[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], обично кога планирате масовна преобработка на голема статија подобро е предвреме да отворите дискусија. Вашата преобработка бриши потребни податоци за животот на Александров и го заменува со псевдоисториски наратив дека бил „Бугарин&quot; [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 09:32, 27 јули 2026 (CEST)
::[[Корисник:Gurther|Gurther]], разбирам. Веројатно Ви изгледа дека со една масовна преработка сум се обидел да ја заменам постојната статија со однапред избран бугарски национален наратив и притоа сум отстранил важни делови од животот на Александров.
::Во право сте за едно важно нешто: пред толку обемна промена требаше најпрво да отворам дискусија и да ги предложам измените по раздели. Тоа беше мој пропуст и немам намера повторно еднострано да ја вратам целата верзија.
::Изгледа дека Вашата главна загриженост не е само стилот, туку дека изворите и формулациите го претставуваат Александров како Бугарин по пат на редакторски заклучок. Токму тоа сакам да го избегнеме. Не предлагам статијата да тврди дека тој бил „само Бугарин“, ниту да се премолчат неговата припадност кон македонското револуционерно движење и неговата програма за автономна или независна Македонија. Предлагам одделно и со извори да се претстават:
::неговото потекло и дејност во Македонија;
::неговата политичка програма за автономна или независна Македонија;
::документите во кои употребува бугарска национална терминологија;
::различните оценки во македонската, бугарската и меѓународната историографија.
::Би Ве замолил да ми помогнете да разберам две конкретни работи: кои неопходни биографски податоци биле избришани и кои точно реченици ги сметате за псевдоисториски? Ако ги посочите, подготвен сум да ги вратам неспорно потребните податоци и да ги отстранам или преформулирам сите реченици што звучат како сопствен заклучок.
::Како би можеле да го претставиме документарниот материјал за неговата национална терминологија без да го премолчиме, но и без Википедија да заземе страна во националниот спор? И како би било најнеутрално да се објасни дека политичката цел за независна Македонија и националното самоопределување не се нужно исто прашање?
::Дали би било неразумно да ја оставиме старата верзија како основа и да ги разгледуваме предложените промени една по една, почнувајќи со најмалку спорните: хронологијата, мртвите врски, повторените цитати и замената на слабо означените извори со академски и архивски изданија?
::Не барам мојот целосен текст да биде прифатен. Барам да утврдиме кои факти и формулации можат да се поткрепат со најдобрите достапни извори и да изградиме верзија што нема да биде ниту бугарски, ниту македонски национален наратив, туку неутрална енциклопедиска статија. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:51, 27 јули 2026 (CEST)
:::[[Корисник:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]], при вашето уредување дали употребувате Чат-џпт или други ВИ? [[User:Gurther|Gurther]] &lt;small&gt;([[User talk:Gurther|разговор]])&lt;/small&gt; 13:32, 27 јули 2026 (CEST)
::::Не, тоа е природна глупост, а не вештачка интелигенција. Но кои конкретни податоци се избришани и кои реченици ги сметате за псевдоисториски? --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 13:43, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>k87qmh0zm272dyf1twn7rhsxmc1e1he</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дичо Зограф</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22658</id>
    <revision>
      <id>5600689</id>
      <parentid>5551267</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:23:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>додадена/изменета предлошка</comment>
      <origin>5600689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="59054" sha1="o7neqa5um56dxj4ola5wvahd56cp0t1" xml:space="preserve">{{Инфокутија за личност|
  име= Дичо Зограф
| портрет= 
| опис= македонски иконописец 
| наставка= 
| роден-дата= март [[1819]] 
| роден-место=[[Тресонче]], [[Македонија]] 
| починал-дата= [[1872]] 
| починал-место=
}}

'''Димитар Крстев Дичов''', познат и како '''Дичо Крстевиќ''' и најпознат како '''Дичо Зограф''' ({{роден||март|1819}} во {{роден во|Тресонче}} {{починат|||1872}}) — [[македонци|македонски]] [[иконопис]]ец, фрескосликар,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена  книга|title=Личности од Македонија|first=Јован Павловски и  други|publisher=МИ-АН|year=2002|isbn=9989-613-28-1|location=Скопје|pages=111-112}}&lt;/ref&gt; претставник на дебарската школа. Тој е еден од најпознатите иконо и фрескосликари на Балканот во [[19 век|XIX век]].

Во неговиот краток живот насликал повеќе од 2.000 икони за потребите на правоверските цркви, насекаде во [[Македонија]], [[Србија]] и [[Грција]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Творештвото на тресончанецот Дичо Зограф означува крај на еден илјадагодишен идејно-естетски систем и почеток на сосем нов период во македонската историја на уметноста. Дичо во своите икони владее со моделацијата. Во својата дејност тој систематски работи на нови иконостаси, ги обновува и дополнува постоечките, осликува одделни ѕидни површини со живопис и работи на цели ансамбли во новоизградените и доградените цркви и манастири.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведена книга|url=http://manu.edu.mk/wp-content/uploads/2017/09/cvetan-grozdanov-dico-zograf.pdf|title=Белешки за Дичо Зограф по повод сто и триесет години од неговата смрт|first=Цветан Грозданов|publisher=МАНУ|year=2002|isbn=|location=Скопје|pages=5-23}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Карактеристично за неговата дејност е тоа што [[икони]]те ги сликал врз неутрална, најчесто златна заднина, а со тоа повеќе ја нагласувал духовноста на ликовите на светителите. Познатиот Дичо Зограф освен иконите, оставил и една книга “Ерминија” во која ги запишал сите работи за неговиот живот, за семејството, а на 201 страница напишал и сè што знаел за зографисувањето.

== Основни биографски податоци ==
[[Податотека:Mother of God Pantonhara - Joy to All - Dich Zograf 1844 Jovan Kaneo Church Ohrid 2.jpg|мини|лево|Иконата на Богородица Пантохара од 1844 г. е едно од најрано познато дело на Дичо Зограф]]

=== Потекло и запознавање со фреско-сликарството ===
Димитар Крстев, или познат како Дичо Зограф е роден во [[1819]] г. во маалото Лековци на село [[Тресонче]] во [[Мијачија]]та. Неговите родители му го дале името Димитар, а од името на неговиот татко, чие име е Крсте, тој е Димитар Крстев. Татко му [[Крсте Дичов]] бил [[копаничар]]. Кога Димитар бил мал дознал дека е задоен во [[Селце (Ростушко)|Селце]] и таму имал друг татко, но неговиот татко умрел кога Крстев имал една година, а неговата мајка се премажила во маало Лековци, во [[Тресонче]]. Татко му, [[Крсте Перков]], бил зограф, но повеќе бил резбар и копаничар. Кога пораснал Дичо, татко му го зел со него, во неговата копаничарска група. Работеле многу, но Крстев тоа не го привлекувало, па сè повеќе се загледувал во зографите со кои татко му често се гледал и другарувал.

Работел во многу цркви низ западна Македонија, меѓу кои и фреските во манастирската црква [[Бигорски манастир|св.Јован Бигорски]], црквата [[Рајчки манастир|Св.Ѓорѓи Победоносец]] во село [[Рајчица]] како и иконостасот на црквата „[[Црква „Св. Никола Геракомија“ - Охрид|Св. Никола Геракомија]]“ во [[Охрид]], во периодот од [[1848]] до [[1869]] година.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Во тоа време во манастирот Бигорски имало многу зографи и Дичо Зограф заминал од кај татко му и отишол кај зографите.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Бигорските зографи кои занаетот го печеле на [[Света Гора]] Атонска му ги покажале темелите на зографството. Дичо Зограф за зографството најмногу научил од мајсторот Михаил од Самарина, Цинцар.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Отпрвин помладите во кои бил и Дичо Зограф ги цртале првите слоеви од иконите и на крајот мајсторот ги поставувал последните сенки,па на тој начин светијата добивала невидена убавина. По многу работа на Дичо му било предложено да води една помала група, која требало да замине по црквите и манастирите во Далека Земја, во Долна-[[Егејска Македонија]]. Дичо Зограф ја прифатил понудата и со групата поминале голем дел од Егејска Македонија и насликале многу икони и фрески. Своето прво целосно зографско дело го насликал додека бил во [[Драма (град)|Драма]].&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=ПОПОВСКА-КОРОБАР|first=Викторија|date=2013|title=ЗА ИКОНОСТАСОТ НА ЦРКВАТА СВЕТИ ЃОРЃИ ВО ЛАЗАРОПОЛЕ|url=http://www.kalamus.com.mk/pdf_spisanija/patrimonium_6/019%20=%20019_2%20Patrimonium%20Viki%20Korobar%202013%20OK.pdf|journal=Патримониум|volume=|pages=237}}&lt;/ref&gt; Потоа тој заминал во [[Скопје]] и насликал нешто повеќе од 50 иконостасни икони за иконостасот на црквата “Света Богородица”. Така Дичо Зограф го започнал зографскиот занает.

&lt;gallery widths=&quot;680px&quot; heights=&quot;280px&quot; perrow=&quot;5&quot; class=center&gt;
File:Deisis - Dičo Zograf.jpg|''Деизис. Исус Христос, Богородица и св. Јован Крстител'' (1848), детаљ од ковчег за мошти
&lt;/gallery&gt;

=== Од животописот на Дичо зограф ===
Димитар Крстев се оженил на 20 години. Имал седум синови и една ќерка. Годишно работел по околу педесет големи дела. Во нашите краишта го донел барокот кој доаѓал преку [[Света Гора]] и [[Солун]], преку македонските мијачки зографи и резбари кои го учеле занаетот во [[Манастир Зограф|манастирот “Зограф”]] на [[Атос]]. Дичо Зограф умрел на 54 години, во [[1873]] година. Причината за смртта на познатиот сликар Дичо Зограф не е позната. Едни извори велат дека тој имал треска или настинка,а некои извори посочуваат дека Дичо Зограф бил болен од пневмонија. Други пак извори велат дека Дичо Зограф го отрула неговата жена и дека тоа не било случајно туку наместо ракија во неговиот чај му турила од отровот со кои ги мешал златните бои за иконите. Некои пак велат дека случајно се сторила несреќата. Сакале да го закопаат во неговото маало Лековци, под стариот костен, на гробиштата кои тој ги направил,но попот и учителот рекле дека треба да го закопаат во дворот на црквата која се наоѓала сред селото,бидејќи многу работи направил за неа.Но и местото каде бил закопан Дичо Зограф не е познато. Некои зборувале дека бил закопан на Долни Ленишча, крај реката. Но постојат тврдења дека Дичо Зограф бил закопан на малите гробишта сред селото, од каде потоа коските му биле префрлени во костурницата во “Свети Николче”. Денеска во Тресонче од куќата на Дичо во Лековци останале уште неколку камења.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://globusmagazin.mk/%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%BE-%D0%B7%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84-%D0%BF%D0%BE%D1%87%D0%B8%D0%B2%D0%B0-%D0%B2%D0%BE-%D1%82%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BE%D0%BD%D1%87%D0%B5-%D0%BD%D0%BE-%D0%B3%D1%80%D0%BE%D0%B1/|title=ДИЧО ЗОГРАФ ПОЧИВА ВО ТРЕСОНЧЕ, НО ГРОБОТ ТОЧНО НЕ МУ СЕ ЗНАЕ|last=|first=|date=|work=globusmagazin.mk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

[[Срби]]те и [[Бугари]]те го сметале Дичо Зограф за нивни сликар. Србите велеле дека е најголемиот српски зограф, Бугарите пак го сметале во групата на бугарски творци, но сепак познатиот Дичо Зограф е македонски сликар. За тоа сведочат и неговите изјави во кои тој си кажувал дека е од [[Мијак]] од [[Тресонче]].&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.porta3.mk/velikanot-na-ikonopisot-od-tresonche/|title=Великанот на иконописот од Тресонче|last=Порта3|first=|date=2019-08-30|work=Порта3 - градежништво, архитектура и екологија|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

{{Цитат|„Сите се тегнет и се кошкает за мене. Србите велит су бил највеликиот српски зограф, Болгарите ме клавает меѓу творците болгарски, а ја можа да реча оти су бил Мијак от Тресанче“}}

Сепак каков бил неговиот лик не се знае, за тоа дознаваме од неговиот говор ”Илјадници слики светии зографисаф и ‘и потпишаф со писмо &quot;из руки Дича Зографа&quot;, а моево грешно лице никоде не го насликаф, па денес не ме зноете какво лице су носел на себе”. Тој сметал дека преку неговите дела може да се дознае се за неговата душа и неговиот лик, поради тоа никаде не го насликал својот лик.

&lt;gallery widths=&quot;165&quot; heights=&quot;165&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
File:Communion of the apostles - Dičo Zograf.jpg|''Собор на архангели'' (1845)
File:St. George - Dičo Zograf.jpg|''Свети великомаченик Георги Победоносец'' (1846)
File:FileSaint Mary Icon from Sts Peter and Paul Church in Kula by Dicho Krastev, 1863 - 02.jpg|''Богородица со Младенецот'' (1863)
File:Sveti Sofronij, Mihail i Stefan Dečanski od Sv. Bogorodica Tetovska.jpg|''Св. Софрониј, архангел Михаил и св. Стефан Дечански'' (околу 1860)
&lt;/gallery&gt;

== Творештво ==
[[image:Dicho Zograf Assumption Epanomi Church.jpg|thumb|right|Икона „Успение Богородично“ во село [[Епаноми]] Солунско, 1866 г.]]
Димитар Крстев (Дичо Зограф) бил значаен сликар, кој за краток период насликал повеќе од 2.000 икони за потребите на правоверските цркви, насекаде во [[Македонија]], [[Србија]] и [[Грција]]. Со неговото творештво започнал во [[1835]] година. Од [[1844]] до[[1845]] година сликал по црквите и манастирите на [[Скопска Црна Гора]] во село [[Кучевиште]]. Во [[1844]] година отишол и во [[Бигорски манастир|Бигорскиот манастир]] каде во следните четири години зографисал неколку престолни икони. Го насликал „''Исус Христос“,„Света Богородица“,„Свети Јован Крстител“ и иконата „Свети Ѓорѓи Димитрија“''. После тоа работел на голема нарачка за црквата Св. Георгија во село [[Бањане|Бањани]] (1845/46 година),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://preminportal.com.mk/ikonopis-i-freskopis/43-ikonopis-i-freskopis/2714-ikonopisnoto-tvoreshtvo-na-dicho-zograf-vo-skopje-i-skopskiot-region|title=ИКОНОПИСНОТО ТВОРЕШТВО НА ДИЧО ЗОГРАФ ВО СКОПЈЕ И СКОПСКИОТ РЕГИОН|last=|first=|date=|work=preminportal.com.mk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt; кога ги насликал и иконите во црквата во [[Тресонче]], во „Свети Петар и Павле“ („''Света Богородица Одигитрија“, „Свети Јован Претеча“ и „Сабор на светите апостоли“''), а во следната година и иконите „''Свети Никола Чудотворец“, „Свети Три Јерарси“'', како и иконата ''„Свети Атанасие“''. Истата година насликал и други икони за тресонечкиот храм, како што се иконите на “Света Недела” и на “Света Петка”, а во 1847 година ја насликал и иконата на “[[Свети Архангел Михаил]]”, со помош на [[Петре Пачар]], кој бил потпишан на иконата како ученик на Дичо Зограф.

Од 1847 до 1849 година работел во [[Тресонче]]. Тогаш ги насликал иконите:”Томино неверство”,”Раѓање Христово”,”Крштевање Христово”,”Раѓање на Света Богородица”,”Свети Свети Пантелејмон и Трифун”,”Свети Свети Кузман и Дамјан”,”Преображение Христово”,”Успение Богородичино”,”Воведение на Пресвета Богорорица во храмот”,”Свети Свети Ѓорѓи и Димитрие”,”Свети Свети Константин и Елена”,”Свети Свети Евстахие и Јулијан” и “Слегување на Светиот Дух”. Особено успешно дело на Дичо Зограф е животописанието на големиот иконостасен крст во голамата тресонечка црква кое го завршил во 1854 година. На зографисувањето на тресонечката црква работел од 1844 од 1854 година. Во исто време есента во 1849 година отишол и во Вевчани каде ја изработил иконата “Света Богородица со Христос”,следната година бил во горнореканските села [[Сенце]] и [[Кичиница]], а потоа и во [[Охрид]] каде во црквата “Света Богородица Каменска” нацртал една иста икона како иконата во Вевчани. Во Охрид за две години насликал околу 40 икони меѓу кои била и иконата “Свети Врачи Големи” во црквата “Света Богородица” во Охрид. Во овие години Дичо Зограф успеал најмногу да ги искористи сите негови творечки можности.Во следните години ги насликал следните позначајни икони:Иконостасот во црквата “Свети Димитрија” во село Волковија,кој го нацртал во 1852 година,иконостасот во црквата “Свети Никола” во манастирот во село [[Љубанци]] во 1853 година,во храмот “Свети Никола” во [[Куманово]] во 1856 година, во црквата “Свети Илија” во село [[Кадино]] во 1857 година, ”Света Марина” во село [[Зубовце]] во 1859 година.На крајот во 1859 година заминал во Србија и во Врање каде сликал во црквите “Света Троица”,а 1860 и 1861 година Дичо Зограф повторно бил во Македонија и сликал во црквата “Света Богородица” во Скопје ги насликал “Свети Свети Константин и Елена”,”Света Богородица”,а потоа бил во Охрид каде работел во храмовите “Свети Никола Геракомија”,”Света Богородица Челница”,”Света Богородица Каменска”,”Света Богородица Болничка”,”Света Богородица Перивлептос” и во “Свети Димитрија”. Во овие години Дичо Зограф нацртал стотици и стотици икони, а имало и многу луѓе кои сакале да им црта светии.

[[Податотека:Dicho Zograf Erminija 176a.jpg|мини|десно|''Ерминија'' на Дичо Зограф, чувана во Центарот за Словенско-византиски студии „Професор Иван Дујчев“ во Софија. Страница 176a со опис на сцената „Христовото слегнување во адот“, 1844.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Cvetkovski |first=Saso |date=1 January 2019 |title=Дичо Зограф - Ерминија (1844 г.) |url=https://www.academia.edu/45148739 |journal=Дичо Зограф - Ерминија (1844 г.)}}&lt;/ref&gt;]]
Од 1862 година Дичо Зограф го префрла тежиштето на својата дејност во [[Охрид]] каде станал еден од најбараните иконописци. Во овој период Дичо Зограф работел икони и живопис за православните храмови во [[Охрид]], најчесто ги обновувал постарите иконостаси и досликувајќи ги надворешните.Меѓутоа со зголемената продукција и сè поголемото учество на неговите помошници во финалните работи, постепено почнал да опаѓа квалитетот на ликовната изведба. Во [[1867]] год.го работи иконостасот во храмот Св.Никола во [[Вевчани]], а неговиот син Аврам, започнува со фрескоживописување на истиот храм и завршува [[1879]] год.

Истражувачкиот центар за културно наследство ''„Цветан Грозданов“ (ИЦКН)'' при [[Македонска академија на науките и уметностите|МАНУ]], низ своите теренски истражувања откриле дела на Дичо Зограф и на Косово, во Грција, во неколку цркви во околината на [[Солун]], но и во [[Албанија]], во црквите во [[Елбасан]]. На овој начин се воспоставила прецизна и целосна топографија на откриените и идентификувани икони. Се покажало дека неговиот опус е фасцинантен, со зачудувачка продуктивност, а просторите до каде што стигнале неговите дела ги надминле границите на денешна Македонија, протегајќи се речиси низ целиот [[Балкански Полуостров|Балкан]]. Од [[Дебар]], [[Охрид]], [[Скопје]], [[Сандански]] преку [[Солун]], [[Врање]], [[Вучитрн]] и [[Бањска]] на [[Косово]], па до [[Видин]], Кула и [[Лом]] и [[Дунав]] на север.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.novamakedonija.com.mk/pecateno-izdanie/%d0%b4%d0%b8%d1%87%d0%be-%d0%b7%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84-%d0%b8-%d0%bd%d0%b5%d0%b3%d0%be%d0%b2%d0%be%d1%82%d0%be-%d0%b4%d0%b5%d0%bb%d0%be-%d0%b7%d0%b0%d1%81%d0%bb%d1%83%d0%b6%d1%83%d0%b2%d0%b0/|title=Дичо Зограф и неговото дело заслужуваат музеј|last=Богоева|first=Катерина|date=2019-10-30|work=Нова Македонија|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

Изминатата декада голем дел од културното богатство на Македонија, претставува мета на крадци, од кои не се заобиколени ниту делата на Дичо Зограф, па така иконите на Дичо Зографот украдени од црквата посветена на „''Свети Петар и Павле“'' се можеби една од најголемите загуби на уметнички дела во земјава последнава деценија.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://okno.mk/node/80024|title=Наследството што се слави, дури и кога ни исчезнува пред очи {{!}} okno.mk|last=|first=|date=|work=okno.mk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

=== Одлики на творештвото ===
Творештвото на тресончанецот Дичо Зограф означува крај на еден илјадагодишен идејно-естетски систем и почеток на еден сосем нов период во макединската историја на уметноста. Преку неговото творештво т.е. честите потписи како и стилската анализа и атрибуција на неговите дела може континуирано да се следи неговиот творечки пат. Карактеристично за неговото творештво е површинското решавање на формите и линијата како основно изразно средство.Во почетниот период од својот ликовен развиток Дичо Зограф не бил во состојба да се ослободи од графичката шема на образецот.Облеките на неговите слики биле крути и тешки,сликани површински,а диплите ги формирал во вид на покуси и подолги линии и слободно нанесени петна најчесто со златна боја. Додека пак иконите и иконостасите работени кон крајот на четириесеттите години на 19 претставуваат повисока фаза од неговиот ликовен развој. Педесеттите години се период на творечката зрелост на Дичо Зограф. Иконите од иконостасите работени во ова време се подредени на единствена формално-стилска и идејно-естетска концепција. Дичо Зограф во неговите творби сигурно владее со моделацијата. Иконите ги сликал на неутрална, најчесто златна основа,со што на ликовите им давал спиритуалност префрлајќи ги во еден надсетилен простор.Впечатокот го дополнувале раскошните облеки на светителите. Малите пак формати на Дичо Зограф, како што се празничните икони, по углед на своите претходници и современици,ги исполнувал со множество ликови, со фантастична архитектура и пејзаж во заднината.

&lt;gallery widths=&quot;165&quot; heights=&quot;165&quot; class=&quot;center&quot;&gt;
File:St. Stephen and St. Nicholas - Dičo Zograf.jpg|''Свети Стефан и Свети Никола'' (1861)
File:Nativity of Jesus Icon from Vidin Metropoly by Dicho Krastev, 1865.jpg|''Рождество Христово'' (1865)
File:Saint Nicholas Icon by Dicho Zograf in Saints Peter and Paul Church in Tresonche, 1846.jpg|''Свети Никола'' (1846)
File:St. George's Church Banjani Dicho Zograf John.jpg|''Св. Јован Крстител''
&lt;/gallery&gt;

== Преглед на најзначајните дела на Дичо Зограф ==
* 1844	Бигорскиот манастир	“Исус Христос”;”Света Богородица”;”Свети Јован Крстител”
* 1845	„Свети Петар и Павле“	“Света Богородица Одигитрија”;”Свети Јован Претеча”; “Сабор на светите апостоли”
* 1847	„Свети Петар и Павле“	“Свети Архангел Михаил”
* 1847-1849	црквата во Тресанче	:”Томино неверство”;”Раѓање Христово”;”Свети Свети Пантелејмон и Трифун”;”Преображение Христово”;”Свети Свети Ѓорѓи и Димитрие”; “Слегување на Светиот Дух”
* 1849	Вевчани	„Света Богородица со Христос“
* 1851	„Света Богородица“ -Охрид	„Свети Врачи Големи“
* 1860-1861	„Света Богородица“ - Скопје	„Свети Константин и Елена“, „Света Богородица“
* 1865 „[[Црква „Успение на Пресвета Богородица“ - Епаноми|Успение на Пресвета Богородица]]“ - [[Епаноми]], [[Солун]]ско
* 1867 месец март со различни датуми - изработени се Престолните икони во храмот Св.Никола-Вевчани и тоа: ГИХ-Архијереј, Пресвета Богородица,Св.Јован Крстител,Св.Никола,Вознесение, Преображение,Св.Наум Охридски и Св.Вмч.Ѓорѓи;

== Останати активности ==
Освен што бил добар иконо и фреско-сликар Дичо Зограф бил и учител на познатите зографи [[Максим Ненов]]-војводата, [[Блаже Дамјанов]], [[Исаија Мажовски|Исаија Мажоски]], на неговиот син Аврам, на синот на зографот [[Петре Пачар]], Глигорие и други.

Дичо оставил биографски запис за неговиот живот, семејство и творештво:&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;&lt;blockquote&gt;{{Цитатник|''Здравој живо!

''По толку годиње зборвање за мене и за моите дела и живописанија по дуњава, се стори и теа... и ја да си кажа лаф-два за моето животописание од моето село Тресанче, па до целава земја балканска. За оније кои не ме зноет, ја су Дичо, велит су бил еден од најголемите животописци, сиреч зографи на земјава во 19 век. Паметува оти дур бев во светот, зографисав и погоре от 2.000 икони. Тије икони сега требет да се вардит како зениците во очите ви, зашчо како големи и важни слуша оти пред година-две беје извадени и во големиот универзитет Сорбона во френската држава.''

''Сите се тегнет и се кошкает за мене. Србите велит су бил највеликиот српски зограф, Болгарите ме клавает меѓу творците болгарски, а ја можа да реча оти су бил Мијак от Тресанче. Илјадници слики светии зографисаф и ‘и потпишаф со писмо &quot;из руки Дича Зографа&quot;, а моево грешно лице никоде не го насликаф, па денес не ме зноете какво лице су носел на себе.''
''Нејсе, тога ќа требет да ме погледате во душава и во сликине шчо су ‘и оставил, па од ним да познаете шчо лице су ликувал. А, за нив не берете гајле. Ви оставив една Ерминија, коде ви ‘и запишав сите рабоќе за животов мој, невестата, децата и за мајсторлакот зографски.''

''Ја су роден во родот от татка ми Крсте и дедо ми Перко во 1819 година во маало Лековци, село Тресанче, Деборска держава. Моите ми го клале името Димитар, па од татка Крсте, су бил Димитар Крстев. Коа беф помал, како еднуш да начуф оти су задоен в Селце, кое е на пол саат одење од Тресанче и оти таму су имал друг татко. Коа тој умрел ја су бил руљче, а мајка ѓова се преможила в маало Лековци в Тресанче. За овеа нешчо не зно, а тресончанецот Томо Смиљаниќ - Брадина, академик по ука, попатно го запишал теа по кажување на постари селани.''

''Татко ми, Крсте Перков, беше зограф, ама повеќе беше резбар и копаничар. Работее еден до еден со Негрија Фрчкоски и син му Макарие от Галичник.''
''У нас ф куќи от секогаш се зноело за ред. Се зноело кој шчо правит и коде му е местото. Памета како в Лековци мајчето вардеше на сите нас, на куќата, стоката, коснувањето... не зно како пустата ја вадеше онаа снога од себе. Стоката секогаш беше подалеку од нас, а в куќи никогаш не сме спале на душеме, а на кревети. Коа ќе доеше време да се ручат ќа седнефме на маса, а мајче на сите ќа ни туреше од зготвеното в каленик, ќа ни наредеше лајци и никој не почнувафме да јадеме дур не седнеше и таја на маса. Коа ќа го разделефме јадењето, тате Крсте је велеше: “Ај, почни”. Таа пак, ќа му преречеше: “Е, ти почни прв де, ти си домаќин”. “Не, не, домаќинката е ст’лбот на куќава”, ќа је одговореше тате.''

''Тој пак, горе ф куќи имаше едно одајче коде работеше. Тамо ‘и чуваше мастрафите, алатките и боите, па не даваше никому од нас да припирисат во него, зашчо мие деца бефме, ќа му префатиме нешчо и ќа му расипеме.''
''Коа малу потпораснаф тате ме збра со него, во неговата копаничарска тајфа. Работефме многу, ама мене рокава не ми фаќаше со љубов егињата, длетата, чеканите, па сî повеќе се загледуваф во зографите со кои тате често се гледаше и другаруваше. ‘И имаше тога многу во манастирон Бигорски (фото - долу лево), па ја кроце-кроце заминаф от кај татка и појдов коде нив.''

''Бигорските зографи кои занаетот го печеле на Света Гора Атонска на место ми покажае темелите на зографството. Тога тајфите ‘и водеше мајсторот Михаил од Самрина, Цинцар от кого многу научиф.
''Отпрвин мие помладите ‘и цртавме првите слоеви од иконите, а за на крај мајсторот саде ‘и клаваше последните сенки и светијата добиваше невидена убавина, како да сакат да станет и да ти проговорит.''

''По многу работа, еден ден мајсторот дојде и ме праша дали сака да вода една помала тајфа која се токмела да заминуват по црквите и манастирите во Далека земја, сиреч Долна - Егејска Македонија. Ми се стори голем ќеф и прифатиф. Заминафме и во следните месеци ја поминафме речиси цела таја земја и заедно насликафме многу икони и фрески.''
''Дур бефме во Драма, се стретифме со мајсторот Михаил и како шчо ми било судено, коде него го насликаф првото мое целосно зографско дело. После теа заминаф в Скопје и за иконостасот на црквата “Света Богородица” насликаф нешчо повеќе от 50 иконостасни икони.''
''Таке го почнаф ја занаетот зографски.''

''Теа беше некоде во 1835 година. От туе, па сî до смртта, изработиф повеќе од 1.600 икони и фрески, станав мајстор, учител на познатите зографи Максим Ненов - војводата, Блаже Дамјанов, Исаија Мажоски, на син ми Аврам, на Јосиф Радевиќ и на синот на зографот Петре Пачар, Глигорие.''

''Токо, пред теа ме фтасае годините за женачка. Се ожениф на 20 години. От венчавањето подоцна ми се родије седом синови и едно момале. Синовите ми беје: Аврам, Нестор, Арсение, Евгение, Спиридон, Ефтим и Божин, а ќерката Темјана.''
''Коа нап’лниф 22 години со тајфата заминафме за в Охрид, а веднаш потоа нî викна лазаровскиот ќеаја, Ѓурчин Кокале за да ја зографисаме новата црква. За теа лично се заложил владиката Анатолиј Зографски, родум од овеа село, коа чул оти ќеајата имат намера да викат зографи дури от Света Гора.''

''Од 1844 до 1845 година сликаф по црквите и манастирите на Скопска Црна Гора во село Кучевиште. Да спомена само оти дур работефме туека рабоќето 'и вардеше Михајло, исто така от Тресанче од маалото Јуруковци, кој му беше татко на Јосиф, кој подоцна стана кмет на Скопје и изгради многу чуда за градот.''
''Во 1844 година појдуваф и в Бигорскиот манастир, коде во следните четири годиње зографисаф неколку престолни икони. Го насликаф Исус Христос, &quot;Света Богородица&quot;, &quot;Свети Јован Крстител&quot; и иконата &quot;Свети Свети Ѓорѓи Димитрија&quot;.

''После теа работаф во Бањани, а во таја 1845 година 'и насликаф и иконите во црквата во Тресанче, во “Свети Петар и Павле” (“Света Богородица Одигитрија”, “Свети Јован Претеча” и “Сабор на светите апостоли”), а во следната година и иконите “Свети Никола Чудотворец”, “Свети Три Јерарси” (“Свети Василие Велики”, “Свети Јован Златоуст” и “Свети Григорие Богослов”), како и иконата “Свети Атанасие”. Во истата година насликаф и други икони за тресанечкиот храм. Теа беа престолните икони на “Света Недела” и на “Света Петка”, а во 1847 година и иконата на “Свети Архангел Михаил”. Цртањето на оваа икона ја помогна Петре Пачар от нашево село, па му дадоф да се потпишет под неа, како мој ученик.''
''От 1847 до 1849 година претежно останаф во Тресанче со мали отсуства, оти по молба на селскиот главатар и ктитор, Саржо Брадина, требеше да се довршит рабоќето. Тога ‘и насликаф следниве икони: “Томино неверство”, “Раѓање Христово”, “Крштевање Христово”, “Преполовување на Педесетницата”, “Раѓање на Света Богородица”, “Свети Свети Пантелејмон и Трифун”, “Свети Свети Кузман и Дамјан”, “Преображение Христово”, “Успение Богородичино”, “Воведение на Пресвета Богородица во храмот”, “Свети Свети Ѓорѓи и Димитрие”, “Свети Свети Константин и Елена”, “Свети Свети Евстахие и Јулијан” и “Слегување на Светиот дух” во 1849 година.''

''Особено успешно ми беше животописанието на големиот иконостасен крст во големата тресонечка црква кого го завршив во 1854 година. ''Зографисувањето на оваа црква траеше сè на сè од 1844 до 1854 година.''
''Во исто време во 1849 година есента заминаф накусо и во Вевчани коде изработиф една икона, &quot;Света Богородица со Христос&quot;, а следната година беф во горнореканските села Сенце и Кичиница, а потоа и в Охрид коде во црквата &quot;Света Богородица Каменска&quot; нацртаф една иста икона како вевчанската. Годинава во Охридско зографисаф 21 икона, а ушче толку и следната коа ја нацртаф иконата &quot;Свети Врачи Големи&quot; во црквата &quot;Света Богородица&quot; исто таке в Охрид.
''Шчо да ви кажа? Овие годиње успеаф најцеловито да 'и исползува сите мои творечки можности, па во следните годиње 'и зографисаф следниве позначајни икони: Иконостасот во црквата &quot;Свети Димитрија&quot; во село Волковија (1852 година), иконостасот во црквата &quot;Свети Никола&quot; во манастирот во село Љубанци (1853 година), во храмот &quot;Свети Никола&quot; во Куманово (1856 година), во црквата &quot;Свети Илија&quot; во село Кадино (1857 година), &quot;Света Марина&quot; во село Зубовце (1859 година). На крајот от оваа гомина заминаф во Србија и во Врање зографисуваф во црквите &quot;Света Троица&quot;, во црквата &quot;Света Богородица&quot; во Скопје (1860-1861 година), па потоа пак појдоф в Охрид коде работефме во храмовите &quot;Свети Никола Геракомија&quot;, &quot;Света Богородица Челница&quot;, &quot;Света Богородица Каменска&quot;, &quot;Света Богородица Болничка&quot;, Света Богородица Перивлептос&quot; и во &quot;Свети Димитрија&quot;.
''Во овие цркви и годиње нацртаф стотици и стотици икони, а имаше и многу луѓе кои сакае да им црта светии, па ниф не ги пишаф една по една.''

''Работејќи на сенките на моите икони вардеф на обликувањето на животоносниот израз на иконата. Нејзе је клаваф голем контраст и 'и смалуваф пасажите. Иконите 'и сликаф на златоносна основа, шчо на ликовите на светиите им дават посебна духовност. Вардеф коа зографисуваф мали икончиња да не им се губит от изразувањето и обликот кој го имает поголемите, да реча, да не се стопит ликот од личниот светител. Многу е важно да зноете оти не требет да се користит вештачки бои, а коа имате на ум нешчо да сликате, вардете готовите боите да не 'и клавате веднаш на даската или платното, ами оставете 'и да тифнет барем два дена за от нив да излезет лошотиите кои 'и гризет дрвата и платната. Кој сакат да зноет повеќе за рабоќето кои сам 'и научиф, најдете ја мојата Ерменија, а во неа на 201 страница напишаф с# шчо зно за зографисувањето.''
''Годишно работеф по околу педесетти големи дела, а некоаш саде дваесетина, па затеа сеа некои велит оти во некои годиње коа су работал на многу икони и рабоќе воеднуш, малу су ја губел убавината.''

''Во нашиве краишта го донесоф барокот кои у нас идеше преку Света Гора и Солун, преку нашите мијачки зографи и разбари кои го учее занаетот во манастирот &quot;Зограф&quot; на Атос.''
''Ама, како Господ, никој не е.''

''Коа ‘и нап’лнив 54 години во 1873-та ме фати некоја треска или настинка, некои велит пневмонија била.''
''Памета како дента у нас ф Лековци дојдое да ме видит учителот Мино Брадиноски и попот Мартин. Полафифме малу и коа се кренае да си одит, потстанав и ја. ‘И испратиф до портиче и је реков на домаќинката да ми сварит еден чај и во него да ми капнет малу ракиица. Дур се попраќафме со двајцата, чајот беше сварен. Коа се прибраф в сопче, се напиф од него и наеднуш ми се стори како лошо и почнав да ја губа светлинава од пред очи. Оттога саде паметува како домаќинката викаше по Мартина и попот кои покроце слагае по потичето кон Брадиновци. Коа дојдое, ја веќе беф тргнат на умирање.''

''Слуша, денес велит оти невестата ме отрула и дека не било случајно теа шчо наместо ракија, таа во чајот ми турила от отровот со кој ‘и мешав златните бои за иконите. Други пак велит, случајно се сторила несреќата. Теа веќе не го зно...
''Како шчо велеле постарите, сакале да ме закопает в моето маало Лековци под стариот костен, на гробишчата кои ја ‘и напраиф. Арно ама, попот и учителот рекле оти требет да ме закопает во дворот на црквата сред село оти многу нешчо су сторил за неа. Споменувае нешчо оти теа ќа го стореле одма зад олтарот.''

''Некои рекое на крај ме клале на Долни Ленишча коде речишчето, ама и оти можеби пак, на малите гробишча сред село, от коде после коскиве ми ‘и префрлиле во костурницата во &quot;Свети Николче&quot;.''

''Право да ви кажа, не зно шчо сторије на крај. Саде едно е јасно. Денеска в Тресанче од мојата куќа в Лековци останае саде ушче неколку камена, а местото је беше десетина метра северно от куќата на Гавриловци.''

''Сеа саде на едно мисла...
''Шчо ќа беше со мене и колку ушче икони ќа зографисаф да не ме наеше умирачката? Ал ќа ‘и покриеф сите цркви во Македонија со моиве роце, а луѓево денеска малу повеќе ќа зноеја за животописната умешност у нас. Се мисла, да не не сторив доволно за црквата и за вас?''

''Вардете ми ги оние рабоќе шчо ‘и остаиф да ‘и красит црквите у нас и у другите земји, зашчо за да го дозноеме светот надвор од нас, требет првин самите себеси да се научиме.''

''Да сте ми живи и здрави!''}}&lt;/blockquote&gt;

== Во чест на Дичо Зограф ==
Ликот и делото на Дичо Зограф, е тема на посебни научни студии, изложби и трибини кои се организираат како во Македонија така и надвор од неа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://opserver.mk/makedonija/opstini/zavrshi-nauchnata-konferencija-po-patekite-na-dicho-zograf-vo-chest-na-1000-godishninata-na-bigorski/|title=Заврши научната конференција „По патеките на Дичо Зограф“ во чест на 1000-годишнината на Бигорски » opserver.mk|date=2020-09-06|work=opserver.mk|language=mk|accessdate=2021-01-20|archive-date=2021-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128035625/https://opserver.mk/makedonija/opstini/zavrshi-nauchnata-konferencija-po-patekite-na-dicho-zograf-vo-chest-na-1000-godishninata-na-bigorski/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/kultura/dicho-zograf-za-30-godini-naslikal-ikoni-kako-za-2-veka-manu-i-mpts-slavat-200-godini-od-negovoto-ragane/|title=ДИЧО ЗОГРАФ ЗА 30 ГОДИНИ НАСЛИКАЛ ИКОНИ КАКО ЗА 2 ВЕКА - МАНУ И МПЦ СЛАВАТ 200 ГОДИНИ ОД НЕГОВОТО РАЃАЊЕ|last=|first=|date=2019-10-17|work=Сакам Да Кажам|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://kultura.gov.mk/%d0%b8%d0%b7%d0%bb%d0%be%d0%b6%d0%b1%d0%b0-%d1%84%d1%80%d0%b5%d1%81%d0%ba%d0%be%d1%81%d0%bb%d0%b8%d0%ba%d0%b0%d1%80%d1%81%d1%82%d0%b2%d0%be%d1%82%d0%be-%d0%bd%d0%b0-%d0%b4%d0%b8%d1%87%d0%be-%d0%b7/|title=Изложба Фрескосликарството на Дичо Зограф во црквите од скопскиот регион {{!}} Министерство за Култура|last=|first=|date=|work=|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20211018005014/http://kultura.gov.mk/%D0%B8%D0%B7%D0%BB%D0%BE%D0%B6%D0%B1%D0%B0-%D1%84%D1%80%D0%B5%D1%81%D0%BA%D0%BE%D1%81%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D0%B0%D1%80%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%D1%82%D0%BE-%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%BE-%D0%B7/|archive-date=2021-10-18|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://tvm.mk/vesti/ohrid/15575-ohrid-odrza-megunaroden-simpozium-dico-zograf|title=Во Охрид се одржа меѓународен симпозиум за Дичо Зограф {{!}} ТелевизијА ТВМ|last=|first=|date=|work=tvm.mk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/30192929.html|title=Засега само локални активности за 200 години од раѓањето на големиот Дичо Зограф|last=|first=|date=|work=Радио Слободна Европа|language=mk|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt; Исто така самите жители од Мијачките села преку посебни активности како што е прва Малореканска летна школа во Тресонче ''„По патеките на Дичо Зографот“'' , трката „''Бистра Trail Run“'' како и трката во планински велосипедизам ХЦО МТБ ''„Меморијал Дичо Зограф“,'' на свој начин придонесуваат за запознавање со ликот и делото на Дичо Зограф.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://denesen.mk/dva-veka-od-ragjanjeto-dicho-zograf-pochna-nov-pravec-vo-crkovnata-umetnost/|title=Два века од раѓањето: Дичо Зограф почна нов правец во црковната уметност|last=|first=|date=|work=Denesen.mk|language=mk-MK|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://vistina.com.mk/megafon/po-patekite-na-dicho-zografot-prva-malorekanska-letna-shkola-vo-tresonche/|title=„По патеките на Дичо Зографот“ – прва Малореканска летна школа во Тресонче|last=|first=|date=|work=Vistina.mk|language=mk-MK|archive-url=https://web.archive.org/web/20210127203308/https://vistina.com.mk/megafon/po-patekite-na-dicho-zografot-prva-malorekanska-letna-shkola-vo-tresonche/|archive-date=2021-01-27|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Родословие ==
{{Дичовци}}

== Наводи ==
&lt;references /&gt;

== Надворешни врски ==
{{commons|Category:Dicho Zograf}}
* [http://www.tresonce.com.mk/Dicho%20Zograf-2.htm Дичо Зограф - Биографија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070927230757/http://www.tresonce.com.mk/Dicho%20Zograf-2.htm |date=2007-09-27 }}
*[https://www.publicitet.mk/kultura/item/218-akademik-grozdanov-dicho-zograf-rabotel-za-prlichev-i-robevci AКАДЕМИК ГРОЗДАНОВ: ДИЧО ЗОГРАФ РАБОТЕЛ ЗА ПРЛИЧЕВ И РОБЕВЦИ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220621022035/https://www.publicitet.mk/kultura/item/218-akademik-grozdanov-dicho-zograf-rabotel-za-prlichev-i-robevci |date=2022-06-21 }}
*[https://kanal5.com.mk/zavrshi-nauchnata-konferencija-po-patekite-na-dicho-zograf-vo-chest-na-1000-godishninata-na-bigorski/a437636 Заврши научната конференција „По патеките на Дичо Зограф&quot; во чест на 1000-годишнината на Бигорски]

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Македонски зографи]]
[[Категорија:Македонски иконописци]]
[[Категорија:Дичовци]]
[[Категорија:Луѓе од Тресонче]]
[[Категорија:Претставници на Дебарската школа]]</text>
      <sha1>o7neqa5um56dxj4ola5wvahd56cp0t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сатурн (планета)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22984</id>
    <revision>
      <id>5600785</id>
      <parentid>5531945</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="139836" sha1="akrbwgix6q3wzfqxko7qpc8ov3drmmk" xml:space="preserve">{{Инфокутија Планета
| bgcolour = #FFCC66 
| name = Сатурн
| symbol = [[Податотека:Saturn symbol (black).svg|24п|alt=♄|Астрономски симбол за Сатурн]] 
| image = [[Податотека:Saturn from Cassini Orbiter (2004-10-06).jpg|frameless|upright=2|Планетата Сатурн]]
| caption = Сатурн, гледан од [[Касини–Хајгенс (сонда)|Касини]]
| orbit_ref =
&lt;ref name=horizons&gt;{{Наведена мрежна страница
 | last = Yeomans | first = Donald K. | date = 2006-07-13
 | url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?horizons
 | title = HORIZONS System | publisher = NASA JPL
 | accessdate = 2007-08-08 }} — At the site, go to the &quot;web interface&quot; then select &quot;Ephemeris Type: ELEMENTS&quot;, &quot;Target Body: Saturn Barycenter&quot; and &quot;Center: Sun&quot;.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=barycenter&gt;Орбиталните елементи се однесуваат на тежиштето на сатурновиот систем и [[допирна орбита|допирните]] вредности за епохата J2000. Вредностите за тежиштето се дадени затоа што, во спротивност со планетарниот центар, тие не се склони на секојдневна промена како последица на движењето на сателитите.z&lt;/ref&gt;
| epoch = [[Епоха (астрономија)#J2000,0|J2000]]
| aphelion = 1.513.325,783&amp;nbsp;км&lt;br /&gt;10.11595804 [[Астрономска единица|ае]]
| perihelion = 1,353,572,956&amp;nbsp;км&lt;br /&gt;9.04807635 ае
| semimajor = 1,433,449,370 km&lt;br /&gt;9.58201720 ае
| eccentricity = 0.055723219
| period = 10,832.327 [[ден]]а&lt;br /&gt;29.657296 [[јулијанска година (астрономија)|yr]]
| synodic_period = 378.09 days&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| avg_speed = 9.69&amp;nbsp;км/s&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| inclination = 2.485240°&lt;br /&gt;5.51° to Sun's equator
| asc_node = 113.642811°
| arg_peri = 336.013862°
| mean_anomaly = 320.346750°
| satellites = [[Сатурнови месечини|60 потврдени]]&lt;br /&gt;(up to 63 seen)&lt;!--- see http://en.wikipedia.org/wiki/Talk:Saturn/Archive_1#Moon_contradiction ---&gt;
|maximum distance from sun = 1,5 милијарди км (938 мил. mi)
|minimum distance from sun = 1.35 милијарди км (840 мил. mi)
| physical_characteristics = yes
| flattening = 0.09796 ± 0.00018 &lt;!-- calculated using data from ref name=Seidelmann2007 --&gt;
| equatorial_radius = 60,268 ± 4&amp;nbsp;км&lt;ref name=Seidelmann2007&gt;{{наведено списание|author= Seidelmann P. Kenneth|author2= Archinal B. A.|author3= A’hearn M. F.|display-authors= et.al.|title= Report of the IAU/IAGWorking Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006|journal= Celestial Mech. Dyn. Astr. |volume=90|pages=155–180|year=2007|doi=10.1007/s10569-007-9072-y|url=http://adsabs.harvard.edu/doi/10.1007/s10569-007-9072-y}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1bar&gt;Refers to the level of 1 bar atmospheric pressure&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;9.4492 Earths
| polar_radius = 54,364 ± 10&amp;nbsp;км&lt;ref name=Seidelmann2007/&gt;&lt;ref name=1bar/&gt;&lt;br /&gt;8.5521 Earths
| surface_area = 4.27×10&lt;sup&gt;10&lt;/sup&gt; км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;&lt;ref name=1bar/&gt;&lt;ref name=&quot;nasafact&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&amp;Display=Facts |title=NASA: Solar System Exploration: Planets: Saturn: Facts &amp; Figures |accessdate=2008-06-29 |archive-date=2011-10-06 |archive-url=https://www.webcitation.org/62DnOn9pq?url=http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Saturn&amp;Display=Facts |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;83.703 Earths
| volume = 8.2713×10&lt;sup&gt;14&lt;/sup&gt; км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;&lt;ref name=&quot;fact&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница
|url = http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html
|title = Saturn Fact Sheet
|publisher = NASA
|last = Williams
|first = Dr. David R.
|accessdate = 2007-07-31
|date = 7 септември 2006
|archive-date = 2010-01-06
|archive-url = https://web.archive.org/web/20100106203847/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=1bar/&gt;&lt;br /&gt;763,59 Земји
| mass = 5.6846×10&lt;sup&gt;26&lt;/sup&gt; kg&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;&lt;br /&gt;95,152 Земји
| density = 0.687 g/cm³&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;&lt;ref name=1bar/&gt;&lt;br /&gt; (помалку од [[вода]]та)
| surface_grav = 8.96 [[Acceleration|m/s²]]&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;&lt;ref name=1bar/&gt;&lt;br /&gt;0.914 [[Земјино забрзување|''g'']]
| escape_velocity = 35.5&amp;nbsp;км/s&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;&lt;ref name=1bar/&gt;
| sidereal_day = 0.439 – 0.449 day&lt;ref name=&quot;saturnDay&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница
|url = http://www.space.com/scienceastronomy/070906_saturn_day.html
|title = Length of Saturn's Day Revised
|publisher = Space.com
|last = Than
|first = Ker
|accessdate = 6 декември 2007
|date = 6 септември 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt; (10 ч. 32 – 47 мин.)
| rot_velocity = 9.87&amp;nbsp;км/s&lt;ref name=1bar/&gt;&lt;br /&gt;35,500&amp;nbsp;[[км/ч]]
| axial_tilt = 26.73°&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| right_asc_north_pole = 2 h 42 min 21 s&lt;br /&gt;40.589°&lt;ref name=Seidelmann2007/&gt;
| declination = 83.537°&lt;ref name=Seidelmann2007/&gt;
| albedo = 0.342 ([[Bond albedo|bond]])&lt;br /&gt;
0.47 ([[Geometric albedo|geom.]])&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| magnitude = +1.2 to -0.24&lt;ref name=&quot;magnitude&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница
|url = http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308
|title = Wideband photoelectric magnitude measurements of Saturn in 2000
|accessdate = 2007-10-14
|last = Schmude
|first = Richard W Junior
|date = 2001
|publisher = Georgia Journal of Science
|archive-date = 2007-10-16
|archive-url = https://web.archive.org/web/20071016182302/http://findarticles.com/p/articles/mi_qa4015/is_200101/ai_n8933308
|url-status = dead
}}&lt;/ref&gt;
| angular_size = 14.5&quot; — 20.1&quot;&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;&lt;br /&gt;(excludes rings)
| temperatures = yes
| temp_name1 = 1 bar level
| min_temp_1 = 
| mean_temp_1 = 134&amp;nbsp;[[келвин|K]]&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| max_temp_1 = 
| temp_name2 = 0.1 bar
| min_temp_2 = 
| mean_temp_2 = 84&amp;nbsp;K&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| max_temp = 
| adjectives = Saturnian
| atmosphere = yes
| atmosphere_ref =
&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt;
| scale_height = 59,5 km
| atmosphere_composition = 
&lt;table&gt;
&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~96%&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Водород]] (H&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;)
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~3%&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Хелиум]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~0.4%&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Метан]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~0.01%&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Амонијак]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
~0.01%&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Водороден деутерид]] (HD)
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
0.0007%&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Етан]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
'''Мразови''':&lt;/td&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Амонијак]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[вода]]
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;tr&gt;&lt;td&gt;
&lt;/td&gt;&lt;td&gt;[[Амониум хидросулфид]](NH&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt;SH)
&lt;/td&gt;&lt;/tr&gt;&lt;/table&gt;
}}

'''Сатурн''' — шеста [[планета]] од [[Сонце]]то и втора по големина во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] по [[Јупитер]]. Тоа е [[гасовит џин]] со просечен полупречник  девет пати поголем од оној на [[Земја (планета)|Земјата]].&lt;ref name=&quot;Radius ref&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html|title=Characteristics of Saturn|last=Brainerd|first=Jerome James|date=24 November 2004|publisher=The Astrophysics Spectator|archive-url=https://www.webcitation.org/62D9kpF9j?url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/Saturn.html|archive-date=5 October 2011|url-status=dead|accessdate=5 July 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Radius ref 2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/|title=General Information About Saturn|date=28 July 2011|work=Scienceray|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnS5PZe?url=http://scienceray.com/astronomy/general-information-about-saturn-2/1/|archive-date=6 October 2011|url-status=dead|accessdate=17 August 2011}}&lt;/ref&gt; Густината на Сатурн е една осмина од просечната густина на Земјата, но со својот поголем обем Сатурн е над 95 пати поголем.&lt;ref name=&quot;Mass ref&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html|title=Solar System Planets Compared to Earth|last=Brainerd|first=Jerome James|date=6 October 2004|publisher=The Astrophysics Spectator|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnSq27J?url=http://www.astrophysicsspectator.com/tables/PlanetComparativeData.html|archive-date=6 October 2011|url-status=dead|accessdate=5 July 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mass ref 2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html|title=NASA – Saturn|last=Dunbar|first=Brian|date=29 November 2007|publisher=NASA|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnSzntL?url=http://mynasa.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html|archive-date=6 October 2011|url-status=dead|accessdate=21 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mass ref 3&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Каин, Фрејзер (3 јули 2008). [http://www.universetoday.com/15378/mass-of-saturn/ &quot;Маса на Сатурн&quot;]. Универзумот Денес&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 17 август&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Сатурн е именуван по [[Римска митологија|Римскиот]] [[Сатурн (митологија)|бог на земјоделството]]; неговиот [[Astronomical symbol|астрономски симбол]] (♄) го претставува божјиот [[срп]].

Внатрешноста на Сатурн е составена од јадро  [[Iron–nickel alloy|железо–никел]] и каменитите ([[силициум]]ови и [[кислород]]ни) соединенија. Ова јадро е опкружено со длабок слој на [[Metallic hydrogen|метален водород]], среден слој на [[Liquid hydrogen|течен водород]] и [[Liquid helium|течен хелиум]], и надворешен слој од  гас. Сатурн има бледо жолта боја која се должи на присуствоито на кристали на  [[амонијак]]. [[Електрична струја|Електричната струја]]  која се создава во рамките на слојот од метален водород овозможува да се создаде Сатурновото [[магнетно поле]], кое е послабо од Земјиното, но има [[магнетен момент]] 580 пати поголем од оној на Земјата поради поголемата зафатнина на планетата. Сатурновото  магнетно поле е со сила со јачина од една дваесеттина од онаа на  Јупитер.&lt;ref name=&quot;mag&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Russell, C. T.|last2=Luhmann, J. G.|displayauthors=1|date=1997|title=Saturn: Magnetic Field and Magnetosphere|url=http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/sat_mag.html|journal=Science|volume=207|issue=4429|pages=407|bibcode=1980Sci...207..407S|doi=10.1126/science.207.4429.407|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA9rN1s?url=http://www-ssc.igpp.ucla.edu/personnel/russell/papers/sat_mag.html|archive-date=5 October 2011|access-date=29 April 2007}}&lt;/ref&gt; Надворешната [[атмосфера]] е обично еднобојна и со слаб контраст, но можно е да се забележат и некои подолговечни појави. Ветриштата на Сатурн може да достигнат брзина и од 1800&amp;nbsp;км/ч или 500&amp;nbsp;m/s, поголема отколку на Јупитер, но не толку голема како на [[Нептун]].&lt;ref name=&quot;Science Ch. 2004&quot;&gt;{{Наведени вести|title=The Planets ('Giants')|date=8 June 2004|publisher=Science Channel}}&lt;/ref&gt;

Планетарно најпозната одлика  на Сатурн се неговите истакнати [[планетарни прстени]] кои се составени претежно од мраз, со помала количество на карпести честички и [[Cosmic dust|прашина]]. Познати се околу 62 [[Сатурнови месечини|месечини]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://saturn.jpl.nasa.gov/science/moons/|title=Saturn's Moons|last=Piazza|first=Enrico|work=Cassini, Equinox Mission|publisher=JPL NASA|archive-url=https://www.webcitation.org/62D9ohM2V?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/science/moons/|archive-date=5 October 2011|accessdate=22 June 2010}}
&lt;/ref&gt; во орбитата околу Сатурн, од кои 53 се официјално именувани. Ова не ги вклучува стотици [[Месечинка|месечинки]] во прстените. [[Титан (месечина)|Титан]], е најголемата месечина на Сатурн, а втора по големина во Сончевиот Систем, поголема е од планетата [[Меркур (планета)|Меркур]], но помалку масивна, и е единствената месечината во Сончевиот Систем која поседува атмосфера.&lt;ref name=&quot;Titan ref&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/saturn-story/moons.cfm|title=The Story of Saturn|last=Munsell|first=Kirk|date=6 April 2005|publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory; California Institute of Technology|archive-url=https://www.webcitation.org/617Vt6xrq?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/features/saturn-story/moons.cfm|archive-date=22 August 2011|url-status=dead|accessdate=7 July 2007}}&lt;/ref&gt;

== Физички одлики ==
[[Податотека:Saturn,_Earth_size_comparison.jpg|лево|мини|Композитни слика спореајќи ги големините на Сатурн и на Земјата]]
Сатурн е [[гасовит џин]], и е претежно составен од водород и хелиум. Тој нема одредена површина, но сепак можно е да има цврсто јадро.&lt;ref name=&quot;melosh2011&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Melosh, H. Џеј (2011). [https://books.google.com/books?id=3bQD1DJgliIC&amp;pg=PA5 ''Планетарните Површината Процеси'']. Кембриџ Планетарна Наука. '''13'''. Cambridge University Press. стр. &amp;#x20;5. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;#x20;[[Special:BookSources/978-0-521-51418-7|978-0-521-51418-7]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Сатурновата  ротација, предизвикува тој да има облик на [[Сфероид|сплеснат сфероид]], кој е [[Сплеснување|сплеснат]] на [[Географски пол|половите]] и [[Екваторска испакнатина|испапкнат]] на [[екватор]]от. Неговиот екваторски и поларен полупречник се разликуваат речиси за 10%: 60,268&amp;nbsp;км наспроти 54,364&amp;nbsp;км.&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt; Јупитер, [[Уран (планета)|Уран]], Нептун и други џиновските планети во Сончевиот Систем, исто така, се сфероидни но во помала мера. Комбинацијата на испактноста  и ротацијата укажува  дека делотворната површина на гравитацијата  во должина на екваторот ({{Вред|8.96}}) е 74%, додека на половите  е пониска отколку на површината. Сепак, на екваторот, [[втора космичка брзина|втората космичка брзина]] е скоро {{Вред|36}} пати  повисока од онаа на Земјата.&lt;ref name=&quot;Gregersen2010&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ptLFDN0z8gQC&amp;pg=PA119|title=Outer Solar System: Jupiter, Saturn, Uranus, Neptune, and the Dwarf Planets|publisher=The Rosen Publishing Group|year=2010|isbn=978-1615300143|editor-last=Gregersen|editor-first=Erik|page=119}}&lt;/ref&gt;

Сатурн не е единствената планета која има помала густина од водата - за 30% помала.&lt;ref name=&quot;preserve&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;[http://www.preservearticles.com/201101233659/saturn-the-most-beautiful-planet-of-our-solar-system.html &quot;Сатурн – најубавиот дел Од Планетата на нашиот сончев Систем&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120120134152/http://www.preservearticles.com/201101233659/saturn-the-most-beautiful-planet-of-our-solar-system.html |date=2012-01-20 }}. ''Зачувување Статии''. 23 јануари 2011 година. од оригиналот на 5 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 24 јули&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Иако Сатурновото  [[Planetary core|јадро]] е многу погусто од водата, просечна [[Релативна густина|специфична густина]] на планетата е {{Вред|0.69}} поради атмосферата. Јупитер им 318 пати поголема маса од онаа на Земјата&lt;ref name=&quot;Jupiter fact&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Вилијамс, Дејвид Р. (16 ноември 2004). {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110926211234/http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html |date=2011-09-26 }}. НАСА. Архивирано од [http://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/jupiterfact.html оригиналот] на 5 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Преземено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;2 август&lt;/span&gt; 2007 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; а Сатурн има 95 пати поголема маса од Земјината.&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt; Заедно, Јупитер и Сатурн содржат 92% од вкупната планетарена маса на Сончевиот Систем.&lt;ref name=&quot;ssr152_1_423&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Fortney, Џонатан J.; Nettelmann, Nadine (Мај 2010). &quot;Внатрешната Структура, Составот и Еволуцијата на Џиновските Планети&quot;. ''Простор Наука Коментарите''. '''152''' (1-4): 423-447. arXiv:&lt;span title=&quot;Freely accessible&quot; class=&quot;cs1-lock-free&quot;&gt;[//arxiv.org/abs/0912.0533 0912.0533]&lt;/span&gt;. [[Bibcode]]:[[bibcode:2010SSRv..152..423F|2010SSRv..152..423F]]. doi:[[doi:10.1007/s11214-009-9582-x|10.1007/s11214-009-9582-х]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

=== Внатрешна структура ===
[[File:Saturn diagram.svg|thumb|left|Дијаграм на Сатурн, во размер]]

Иако во поголем дел планетата се состои од водород и хелиум, поголемиот дел од Сатурновата  маса не е во [[гас]]на [[Фаза (термодинамика)|фаза]], бидејќи водородот станува не-идеалена течност кога неговата густината е над {{Вред|0.01|u=г/см&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;}}, која ја достигнува  на полупречник должина од  99.9% од Сатурновата маса. Во внатрешноста на Сатурн температурата, притисокот и густината постепено  се зголемуваат како што се оди кон јадрото, што предизвикува водородот да биде металичен во подлабоките слоеви.&lt;ref name=&quot;ssr152_1_423&quot;/&gt;

Стандардните планетарни модели укажуваат дека внатрешноста на Сатурн е слична со онаа  на [[Јупитер]], бидејќи има карпесто јадро кое е  опкружено со [[водород]] и [[хелиум]], со трага на различни [[volatiles]].&lt;ref name=&quot;guillot_et_al2009&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Guillot, Tristan; et al. (2009). &quot;Сатурн е Истражување Надвор Cassini-Huygens&quot;. Во Dougherty, Мишел К.; Esposito, Лари В.; Krimigis, Stamatios М. ''Сатурн од Cassini-Huygens''. Спрингер Science+Business Media Б. В. п. &amp;#x20;745. arXiv:&lt;span title=&quot;Freely accessible&quot; class=&quot;cs1-lock-free&quot;&gt;[//arxiv.org/abs/0912.2020 0912.2020]&lt;/span&gt;. [[Bibcode]]:[[bibcode:2009sfch.book..745G|2009sfch.книгата..745G]]. doi:[[doi:10.1007/978-1-4020-9217-6 23|10.1007/978-1-4020-9217-6_23]]. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;#x20;[[Special:BookSources/978-1-4020-9216-9|978-1-4020-9216-9]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Ова јадро е слично со составот на Земјата, но има поголема густина. Испитување на Сатурновотиот  [[Gravitational moment|гравитациски момент]], во комбинација на физички модели за неговата внатрешост , ни овозможува ограничувањата да бидат ставени на масата на Сатурновото јадро. Во 2004 година, научниците процениле дека јадрото мора да биде 9-22 пати поголемо од масата на Земјата,&lt;ref name=&quot;science305_5689_1414&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Fortney, Џонатан Џ. (2004). &quot;Гледајќи во Џиновските Планети&quot;. ''Наука''. '''305''' (5689): 1414-1415. doi:[[doi:10.1126/science.1101352|10.1126/наука.1101352]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/15353790 15353790].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;apj609_2_1170&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Saumon, D.; Guillot, Т. (Јули 2004 Година). &quot;Шок за Компресија на Деутериум и Ентериери на Јупитер и Сатурн&quot;. ''На Астрофизички Весник''. '''609''' (2): 1170-1180. arXiv:&lt;span title=&quot;Freely accessible&quot; class=&quot;cs1-lock-free&quot;&gt;[//arxiv.org/abs/astro-ph/0403393 astro-ph/0403393]&lt;/span&gt;. [[Bibcode]]:[[bibcode:2004ApJ...609.1170S|2004ApJ...609.1170 S]]. doi:[[doi:10.1086/421257|10.1086/421257]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; кое одговара на пречник од околу 25.000 километри.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A383960|title=Saturn|date=2000|publisher=BBC|archive-url=https://www.webcitation.org/616W1dNHA?url=http://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A383960|archive-date=21 August 2011|accessdate=19 July 2011}}&lt;/ref&gt;    Пречникот е опкружен со подебел течен слој од [[Metallic hydrogen|метален водород]], проследено со течен слој на хелиум-заситен [[Водород|молекуларен водород]] кој постепено преоѓа во гас со зголемување на височината. Најоддалечените слоеви се протегаат од 1.000 км и се состојат од гас.&lt;ref name=&quot;faure_mensing2007&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Faure, Гинтер; Mensing, Тереза М. (2007). [https://books.google.com/books?id=U4FZp6f6q6MC&amp;pg=PA337 ''Вовед во планетарни науки: геолошки аспект'']. Спрингер. стр. &amp;#x20;337. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;#x20;[[Special:BookSources/978-1-4020-5233-0|978-1-4020-5233-0]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NMM Saturn&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286|title=Saturn|date=2015-08-20|publisher=National Maritime Museum|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnaWpNg?url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.286|archive-date=6 October 2011|url-status=dead|accessdate=6 July 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html|title=Structure of Saturn's Interior|publisher=Windows to the Universe|archive-url=https://www.webcitation.org/616W0N0ci?url=http://www.windows2universe.org/saturn/interior/S_int_structure_overview.html|archive-date=21 August 2011|accessdate=19 July 2011}}&lt;/ref&gt;

Сатурновата кора е топла, достигнувајќи 11,700&amp;nbsp;°C температура во неговото јадро, и тоа зрачи 2,5 пати повеќе енергија во вселената отколку што се добива од Сонцето. Јупитеровата   [[Thermal energy|топлинска енергија]] се генерирана од страна на [[Kelvin–Helmholtz mechanism|Келвин-Хелмхолцовиот механизам]] на бавна [[Gravitational compression|гравитациска компресија]], но како процес сам не е доволен за да се објасни топлина која ја производува Сатурн, поради тоа што е помалку масивна. Алтернатива или дополнителен механизам што може да ја објасни  генерацијата  на топлина преку таканаречено изврнување на капки на хелиум кои се наоѓаат длабоко во внатрешноста на Сатурн. Капките  се спуштаат преку водоротот со пониска густина, процесот ослободува топлина од [[Friction|триење]] и остава надворешните слоеви на Сатурн да имаат недостаток на хелиум.&lt;ref name=&quot;de_pater_lissauer2010&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;де Фра, Imke; Lissauer, Jack J. (2010). [https://books.google.com/books?id=a_ijoTgDhnEC&amp;pg=PA254 ''Планетарни Науки''] (2nd ed.). Cambridge University Press. pp. &amp;#x20;254-255. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;#x20;[[Special:BookSources/978-0-521-85371-2|978-0-521-85371-2]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nasa_saturn&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101229031643/http://www.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html |date=2010-12-29 }}. НАСА. 2004. Архивирано од [http://www.nasa.gov/worldbook/saturn_worldbook.html оригиналот] на 21 август 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Преземено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 27 јули&lt;/span&gt; 2007 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Овие опаѓачки капки може да се акумулираат во хелиум школки околу јадрото.&lt;ref name=&quot;guillot_et_al2009&quot;/&gt; [[Дожд|Врнежите]]

на [[дијамант]]и се претпоставува дека се случуваат  во рамките на Сатурн, како и во Јупитер&lt;ref name=&quot;SC-20131009&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.space.com/23135-diamond-rain-jupiter-saturn.html|title=Diamond Rain May Fill Skies of Jupiter and Saturn|last=Kramer|first=Miriam|date=9 October 2013|work=[[Space.com]]|access-date=27 August 2017}}&lt;/ref&gt; и другите  [[Ice giant|мраз гиганти]] како што се [[Уран (планета)|Уран]] и [[Нептун]].&lt;ref name=&quot;WP-20170825&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/news/speaking-of-science/wp/2017/08/25/it-rains-solid-diamonds-on-uranus-and-neptune/|title=It rains solid diamonds on Uranus and Neptune|last=Kaplan|first=Sarah|date=25 August 2017|work=The Washington Post|access-date=27 August 2017}}&lt;/ref&gt;

=== Атмосфера ===
[[Податотека:PIA18354-Saturn-MethaneBands-20150906.jpg|лево|мини|[[Метан]] бендови кружат околу Сатурн. Месечината [[Диона (месечина)|Диона]] виси под прстените на десно.]]
Надворешната атмосфера на Сатурн содржи 96.3% молекуларен водород и 3.25% хелиум по волумен.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.universeguide.com/Saturn.aspx|title=Saturn|publisher=Universe Guide|accessdate=29 March 2009|archive-date=2013-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20130223024842/http://www.universeguide.com/Saturn.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Процентот на хелиум е значително помал во однос на  Сонцето.&lt;ref name=&quot;guillot_et_al2009&quot;/&gt; Количината на елементи потешки од хелиум ([[металичност]]) не се познато точно, но се претпоставува дека  се совпаѓаат со примордијално изобилство од формирањето на Сончевиот Систем. Вкупната маса на овие потешки елементи се очекува да биде 19-31 пати поголемо од масата на Земјата, со значителен дел сместен во јадрото на Сатурн.

Има траги на амонијак, [[ацетилен]], етан, [[пропан]], [[phosphine|фосфин]] и [[метан]], биле откриени во Сатурновата атмосферата.&lt;ref name=&quot;baas15_831&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Courtin, Р.; et al. (1967). &quot;Составот на Сатурн е Атмосферата во Умерена Северна надморски височини од Војаџер ИРИС спектри&quot;. ''Билтен на Американската Астрономски Општество''. '''15''': 831. [[Bibcode]]:[[bibcode:1983BAAS...15..831C|1983BAAS...15..831C]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cain2009_24029&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Каин, Фрејзер (22 јануари 2009 Година). [http://www.universetoday.com/24029/atmosphere-of-saturn/ &quot;Атмосфера на Сатурн&quot;]. Универзумот Денес. од оригиналот на 5 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Преземено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 јули&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pfsaa2008&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Guerlet, С.; Fouchet, Т.; Bézard, Б. (Ноември 2008). Charbonnel, В.; Combes, F.; Samadi, Р., eds. &quot;Ethane, ацетилен и пропан дистрибуција во Сатурн е stratosphere од Cassini/CIRS екстремитет забелешки&quot;. ''SF2A-2008: Зборник на трудови на Годишниот Состанок на француското Општество од Астрономија и Астрофизика'': 405. [[Bibcode]]:[[bibcode:2008sf2a.conf..405G|2008sf2a.conf. 405G]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; На горниот дел од облаците се составени од амонијак кристали, додека понискиот дел на  облаците се состојат од [[Ammonium hydrosulfide|амониум хидросулфид]] ({{хем2|NH4SH}}) или вода.&lt;ref name=&quot;martinez20050905&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Мартинес, Каролина (5 септември 2005 Година). [http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini-090505-clouds.html &quot;Cassini Открива Сатурн е Динамичен Облаците се Кандидира Длабоко&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200520095556/https://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini-090505-clouds.html |date=2020-05-20 }}. НАСА. од оригиналот на 5 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 29 април,&lt;/span&gt; 2007&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; [[Ултравиолетово зрачење|Ултравиолетовото]] зрачење од Сонцето предизвикувано од  метан  фотолиза во горниот дел од атмосферата довело  до серија на [[јаглеводород]]ни хемиски реакции со добиените производи од таа реакција  се пренесуваат надолу од  дифузија. Овој  [[Photochemical cycle|фотохемиски циклус]] е моделиран од Сатурновиот годишен сезонски циклус.&lt;ref name=&quot;pfsaa2008&quot; /&gt; 
[[Податотека:Saturn_Storm.jpg|лево|мини|Глобална бура појаси на планетата во 2011 година. Главата  на бура (светла област) се преминува до опашката и  кружи околу левата екстемитет.]]
Сатурновата атмосферата има слична шема со онаа на Јупитер, но Сатурновите  бендови се многу побледи и  пошироки, во близина на екваторот. Номенклатурата која се  користи за да се опишаат овие бендови се исти со оние на Јупитер. Сатурновите пофини облак модели не биле забележани сè додека прелети на ''Војаџер'' (вселенски летало) ги снимиле во текот на 1980-тите години. Оттогаш, Земските засновани телескопи се  подобрени до точка каде што редовно можат да се разгледуваат.&lt;ref name=&quot;emp105_2_143&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Orton, Глен S. (Септември 2009). &quot;Копнени Набљудување Поддршка за Летало Истражување на Оддалечините Планети&quot;. ''Земјата, Месечината и Планетите''. '''105''' (2-4): 143-152. [[Bibcode]]:[[bibcode:2009EM&amp;P..105..143O|2009EM&amp;#x26;P..105..143O]]. doi:[[doi:10.1007/s11038-009-9295-x|10.1007/s11038-009-9295-х]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Составот на облаци варира со длабочината и зголемувањето на притисокот. Во горните слоеви на облаците се со температура во опсег 100-160 К и притисоци се протегаат помеѓу 0.5–2 [[Бар (единица)|бар]], облаците се состојат од амонијак и мраз. Вода-[[Ice cloud|мраз облаците]] започнуваат на ниво каде што притисокот е околу 2,5 бар и продолжуваат надолу за да 9.5 бар, каде температурите се движат од 185-270 К.  Измешан во овој слој е бенд на амониум хидросулфат мраз, кој лежи во спектарот на притисок во околу 3-6 бар со температури од 190-235 К. На крај во  пониските слоеви, каде притисоци се помеѓу 10-20 бар и температури се 270-330 К, постои регионот на водни  капки со амонијак во воден раствор.&lt;ref name=&quot;dougherty_esposito2009&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Dougherty, Мишел К.; Esposito, Лари В.; Krimigis, Stamatios М. (2009). Dougherty, Мишел К.; Esposito, Лари В.; Krimigis, Stamatios M., eds. [https://books.google.com/books?id=M56CHHxVMP4C&amp;pg=PA162 ''Сатурн од Cassini-Huygens'']. ''Сатурн од Cassini-Huygens''. Спрингер. стр. &amp;#x20;162. [[Bibcode]]:[[bibcode:2009sfch.book.....D|2009sfch.книгата.....Г]]. doi:[[doi:10.1007/978-1-4020-9217-6|10.1007/978-1-4020-9217-6]]. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;#x20;[[Special:BookSources/978-1-4020-9216-9|978-1-4020-9216-9]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Сатурн има обично благи атмосфера повремено покажува долго-трајни овали  и други заеднички одлики на Јупитер. Во 1990 година, [[Хабл (вселенски телескоп)|Вселенскиот телескоп хубле]] снимил  огромен бел облак во близина на Сатурн е екваторот што не бил присутен во време на ''Војаџер'' средбите Во 1994 друга помала бура била забележана. 1990 пример за една бура била [[Great White Spot|Големата Бела Точка]], која е единствена и претставува  краткотраен феномен што се случува еднаш на секои Сатурнови години, што се случува приближно на секои 30 Земски години, приближно во времето  на северната полутопка  [[Долгодневица|летниот сонцестој]].&lt;ref name=&quot;icarus176_1_155&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Pérez-Hoyos, С.; Sánchez-Laveg, A.; Француски, R. G.; J. F., Rojas (2005). &quot;Сатурн е облак структура и временската еволуција од десет години од Hubble Space Telescope слики (1994-2003)&quot;. ''Икар''. '''176''' (1): 155-174. [[Bibcode]]:[[bibcode:2005Icar..176..155P|2005Icar..176..155P]]. doi:[[doi:10.1016/j.icarus.2005.01.014|10.1016/ј.икар.2005 година.01.014]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Претходните Големи Бели Дамки биле забележани во 1876 година, 1903 година, во 1933 и 1960 година, една од најпознатите бури се случиле во 1933 година .Ако периодот се одржува, уште една бура ќе се случи во  2020 година.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=1993 Yearbook of Astronomy|last=Kidger|first=Mark|date=1992|work=1993 Yearbook of Astronomy|publisher=W.W. Norton &amp; Company|editor-last=Moore|editor-first=Patrick|editor-link=Patrick Moore|location=London|pages=176–215|department=The 1990 Great White Spot of Saturn|bibcode=1992ybas.conf.....M}}&lt;/ref&gt;

Ветровите на Сатурн се втори по брзина  меѓу  планетите во Сончевиот Систем , по Нептун. [[Voyager program|Војаџер]] податоците ни укажуваат врв на  источен правец на {{Convert|500|m/s|км/ч}}.&lt;ref name=&quot;Voyager Summary 1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.solarviews.com/eng/vgrsat.htm|title=Voyager Saturn Science Summary|last=Hamilton|first=Calvin J.|date=1997|publisher=Solarviews|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA0AJg8?url=http://www.solarviews.com/eng/vgrsat.htm|archive-date=5 October 2011|accessdate=5 July 2007}}&lt;/ref&gt; Во слики од ''[[Cassini–Huygens|Касини]]'' леталото во текот на 2007 година, Сатурновата северната полутопка се прикажала во светла сина боја, слична на онаа на Уран. Бојата е најверојатно предизвикано од [[Rayleigh scattering|Рејлеј расипување]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia09188.html|title=Saturn's Strange Hexagon|last=Watanabe|first=Susan|date=27 March 2007|publisher=NASA|archive-url=https://www.webcitation.org/5nEDDHMNK?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/multimedia/pia09188.html|archive-date=1 February 2010|accessdate=6 July 2007}}&lt;/ref&gt; [[Thermography|Термографијата]] покажала дека Сатурн на  Јужниот Пол има топол [[Polar vortex|поларен вител]], што е единствениот познат пример за таква појава во Сончевиот Систем.&lt;ref name=&quot;MCP&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mcpstars.org/node/353|title=Warm Polar Vortex on Saturn|date=2007|publisher=Merrillville Community Planetarium|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA17ga2?url=http://www.mcpstars.org/node/353|archive-date=5 October 2011|accessdate=25 July 2007}}&lt;/ref&gt; Додека температури на Сатурн се нормално -185&amp;nbsp;°C, температура на вител често постигнуваат висока теммпература  како -122&amp;nbsp;°C, со претпостапка дека тоа најтополото место на Сатурн.&lt;ref name=&quot;MCP&quot; /&gt;

==== Шестаголна облачна шема на Северниот Пол ====
{{Главна|Сатурнов Хексагон}}
{{multiple image |align=right |direction=horizontal |total_width=400
 |image1=Rotatingsaturnhexagon.gif |caption1=[[Инфрацрвена светлина|Инфрацрвена]] анимација на Северниот Пол
 |image2=Looking saturn in the eye.jpg |caption2=Сатурновиот Јужен Пол
}}
На постојаниот [[Шестаголник|шестаголнаен]]  бран околу поларнен вител во атмосферата е  околу 78°N кое беше првпат  забележано од Војаџер слики.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Godfrey, D. A.|date=1988|title=A hexagonal feature around Saturn's North Pole|journal=Icarus|volume=76|issue=2|page=335|bibcode=1988Icar...76..335G|doi=10.1016/0019-1035(88)90075-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Sanchez-Lavega|first=A.|last2=Lecacheux|first2=J.|last3=Colas|first3=F.|last4=Laques|first4=P.|displayauthors=1|date=1993|title=Ground-based observations of Saturn's north polar SPOT and hexagon|journal=Science|volume=260|issue=5106|pages=329–32|bibcode=1993Sci...260..329S|doi=10.1126/science.260.5106.329|pmid=17838249}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20140806&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2014/08/06/science/space/storm-chasing-on-saturn.html|title=Storm Chasing on Saturn|last=Overbye|first=Dennis|date=6 August 2014|work=[[New York Times]]|access-date=6 August 2014|author-link=Dennis Overbye}}&lt;/ref&gt; Страните на хексагонот  се  {{Convert|13800|km|mi|-2}} и се подолги  од пречникот на Земјата.&lt;ref name=&quot;Hexagon ref&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.msnbc.msn.com/id/34352533/ns/technology_and_science-space/t/new-images-show-saturns-weird-hexagon-cloud/|title=New images show Saturn's weird hexagon cloud|date=12 December 2009|access-date=29 September 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA5Yz33?url=http://www.msnbc.msn.com/id/34352533/ns/technology_and_science-space/t/new-images-show-saturns-weird-hexagon-cloud/|archive-date=5 October 2011|publisher=MSNBC}}&lt;/ref&gt; Целата структура се ротира со период од {{Безпрелом|10h 39m 24s}} (на истиот период како и онаа на планетата радио емисии) која се претпоставува да е еднаква на вртежниот период во внатрепшноста на Сатурн.&lt;ref name=&quot;science247_4947_1206&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Godfrey, D. A. (9 март 1990 Година). &quot;На Ротација на Период од Сатурн е Поларна Шестаголни&quot;. ''Наука''. '''247''' (4947): 1206-1208. [[Bibcode]]:[[bibcode:1990Sci...247.1206G|1990Sci...247.1206 G]]. doi:[[doi:10.1126/science.247.4947.1206|10.1126/наука.247.4947.1206]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17809277 17809277].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; На шестаголна опција не се ротира во должина како и на други облаците во видливата атмосфера.&lt;ref name=&quot;pss57_14_1671&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Baines, Кевин H.; et al. (Декември 2009 година). &quot;Сатурн е северната поларна циклон и шестаголни на длабочина открива од страна на Cassini/VIMS&quot;. ''Планетарен Простор и Наука''. '''57''' (14-15): 1671-1681. [[Bibcode]]:[[bibcode:2009P&amp;SS...57.1671B|2009P&amp;#x26;SS...57.1671 Б]]. doi:[[doi:10.1016/j.pss.2009.06.026|10.1016/ј.пшс.2009 година.06.026]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; за овој моделот има многу шпекулации. Повеќето научници сметаат дека тоа е [[Standing wave|стоечки бран]] шема во атмосферата. полигобакни форми биле заменети  во лабораторија низ диференцијална ротација на течности.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Ball|first=Philip|date=19 May 2006|title=Geometric whirlpools revealed|journal=Nature|doi=10.1038/news060515-17}} Bizarre geometric shapes that appear at the center of swirling vortices in planetary atmospheres might be explained by a simple experiment with a bucket of water but correlating this to Saturn's pattern is by no means certain.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;labmodel&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Aguiar|first=Ana C. Barbosa|last2=Read|first2=Peter L.|last3=Wordsworth|first3=Robin D|last4=Salter|first4=Tara|last5=Hiro Yamazaki|first5=Y.|displayauthors=1|date=April 2010|title=A laboratory model of Saturn's North Polar Hexagon|url=http://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0019103509004382|journal=Icarus|volume=206|issue=2|pages=755–763|bibcode=2010Icar..206..755B|doi=10.1016/j.icarus.2009.10.022|access-date=20 February 2013}} Laboratory experiment of spinning disks in a liquid solution forms vortices around a stable hexagonal pattern similar to that of Saturn's.&lt;/ref&gt;

==== Јужниот Пол вител ====
[[Хабл (вселенски телескоп)|HST]] слики од јужна поларниот регион, укажува на присуство на [[Jet stream|џет поток]], но не и силен поларнен вител ниту шестаголен стоечки бран.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Sánchez-Lavega, A.|last2=Pérez-Hoyos, S.|last3=French, R. G.|displayauthors=1|date=8 October 2002|title=Hubble Space Telescope Observations of the Atmospheric Dynamics in Saturn's South Pole from 1997 to 2002|url=http://aas.org/archives/BAAS/v34n3/dps2002/10.htm|journal=Bulletin of the American Astronomical Society|volume=34|page=857|bibcode=2002DPS....34.1307S|access-date=6 July 2007}}&lt;/ref&gt; [[НАСА]] објави во ноември 2006 година дека Касини го имав гледано &quot;[[Тропски циклон|ураганот]] бура&quot;  до Јужниот Пол кое има јасно дефинирана во  oko(eyewall).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA09187|title=NASA catalog page for image PIA09187|publisher=NASA Planetary Photojournal|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA8MbqG?url=http://photojournal.jpl.nasa.gov/catalog/PIA09187|archive-date=5 October 2011|accessdate=23 May 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/6135450.stm?lsm|title=Huge 'hurricane' rages on Saturn|date=10 November 2006|access-date=29 September 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA8ZsRl?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/6135450.stm?lsm|archive-date=5 October 2011|publisher=BBC News}}&lt;/ref&gt; Eyewall облаците не биле претходно видени на никоја друга планета освен на Земјата. На пример, слики од ''[[Galileo (spacecraft)|Галилео]]'' летало не покажувале никакви  таканаречени очи во [[Голема Црвена Дамка|Големата Црвена Дамка]] на Јупитер.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703|title=NASA Sees into the Eye of a Monster Storm on Saturn|date=9 November 2006|publisher=NASA|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA9W8s8?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=703|archive-date=5 October 2011|url-status=dead|accessdate=20 November 2006}}&lt;/ref&gt;

Бурата на Јужниот Пол можно е да постои милијарди години.&lt;ref name=&quot;spole&quot; /&gt; Овој вител може да се  спореди со големината на Земјата, и тој има правец на 550 км/ч.&lt;ref name=&quot;spole&quot;&gt;{{Наведен APOD|title=A Hurricane Over the South Pole of Saturn|accessdate=1 May 2013}}&lt;/ref&gt;

==== Други особености ====
''Касини'' забележа голема низа на облаковидни појави наречени „бисерни низи“ кои се среќаваат на северните должини. Овие појави се чистини од облаци кои се наоѓаат во подлабоките слоеви на атмосферата.&lt;ref&gt;{{наведена изјава за печат |title=Cassini Image Shows Saturn Draped in a String of Pearls |url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |publisher=Carolina Martinez, NASA |date=10 November 2006 |accessdate=3 March 2013 }} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130501174037/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20061011a.html |date=2013-05-01 }}&lt;/ref&gt;

=== Магнетосфера ===
{{Главна|Магнетосфера на Сатурн}}
{{Multiple image |align=right |direction=horizontal |total_width=400
 |image1=Saturn's double aurorae (captured by the Hubble Space Telescope).jpg |caption1=Поларни светлини на Сатурн
 |image2=Hubble sees a flickering light display on Saturn.jpg |caption2=Северни поларни светлини на Сатурн&lt;ref&gt;{{наведени вести |title=Hubble sees a flickering light display on Saturn |url=http://www.spacetelescope.org/images/potw1420a/ |accessdate=20 May 2014 |newspaper=ESA/Hubble Picture of the Week}}&lt;/ref&gt;
}} 
[[File:Saturn_sound2.ogg|мини|Радио емисии откриени од страна на Касини]]

Сатурн има внатрешно [[Magnetic|магнетно]] поле кое има едноставна, симетрична форма – магнетен [[дипол]]. Нејзината сила на екваторот е– 0.2 [[Gauss (unit)|гаус]] (20 [[Тесла (единица)|µT]]) –  приближно една дваесеттиот на областа околу Јупитер и малку послаба од Земјиното [[магнетно поле]].&lt;ref name=&quot;mag&quot; /&gt; Како резултат на тоа, Сатурновата  [[магнетна сфера]] е многу помала од онаа на  Јупитер.&lt;ref name=&quot;mag 2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://library.thinkquest.org/C005921/Saturn/satuAtmo.htm|title=Saturn: Atmosphere and Magnetosphere|last=McDermott|first=Matthew|date=2000|publisher=Thinkquest Internet Challenge|archive-url=https://www.webcitation.org/62DA9bsti?url=http://library.thinkquest.org/C005921/Saturn/satuAtmo.htm|archive-date=5 October 2011|accessdate=15 July 2007}}&lt;/ref&gt; Кога ''Војаџер 2'' влегол во магнетно сферата , притисокот на сончевиот ветар бил толку висок што направило магнетно сферата да се продолжи  само за 19 Сатурн полупречници, или 1.1 милиони километри (712,000&amp;nbsp;mi),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_magnetosphere.html|title=Voyager – Saturn's Magnetosphere|date=18 October 2010|publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnXqAYk?url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_magnetosphere.html|archive-date=6 October 2011|accessdate=19 July 2011}}&lt;/ref&gt; Таа се зголемила во рок од неколку часа, и останала така околу три дена.&lt;ref name=&quot;atkinson2010&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot;&gt;Аткинсон, Ненси (14 декември 2010 Година). [http://www.universetoday.com/81713/hot-plasma-explosions-inflate-saturns-magnetic-field/ &quot;Жешка Плазма Експлозии Надува Сатурн е Магнетно Поле&quot;]. Универзумот Денес. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 24 август&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Најверојатно, магнетното поле е слично со тоа на Јупитер – струите во течниот  метален-водороден слој се нарекува металик-водороден  динам.&lt;ref name=&quot;mag 2&quot; /&gt; Оваа магнетно сфера  е ефикасна во отфрлање на честичките од [[Solar wind|сончевиот ветар]]  кои доагаат од Сонцето. Месечината Титан орбитира во рамките на надворешниот дел на Сатурновата магнетно сфера  и создава  плазма од [[Јон|ијонизираки]] честички кои се наогаат во надворешниот атмосфера на Титан .&lt;ref name=&quot;mag&quot;/&gt; Сатурновата магентно сфера  е слична како [[Earth's magnetic field|на Земјата]], произведува  [[Поларна светлина|поларни светлини (аурори)]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.windows2universe.org/saturn/upper_atmosphere.html|title=Saturn Magnetosphere Overview|last=Russell, Randy|date=3 June 2003|publisher=Windows to the Universe|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnYSLUB?url=http://www.windows2universe.org/saturn/upper_atmosphere.html|archive-date=6 October 2011|accessdate=19 July 2011}}&lt;/ref&gt;

== Орбита и ротација ==
[[Податотека:PIA20517-Saturn&amp;Rings-CassiniSpacecraftScene-20161028.jpg|лево|мини|Сатурн и прстени гледано од Касини летало (28 октомври 2016 година)]]
Просечната оддалеченост помеѓу Сатурн и Сонцето е над 1,4 милијарди километри (9 [[Астрономска единица|ае]]). Со просечна орбитална брзина на 9.68&amp;nbsp;км/s,&lt;ref name=&quot;fact&quot;/&gt; На Сатурн му треба  10,759 земјени денови (или околу 29&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;⁄&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;   години)&lt;ref name=&quot;cain2009&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Каин, Фрејзер (26 јануари 2009 Година). [http://www.universetoday.com/24168/orbit-of-saturn/ &quot;Орбита на Сатурн&quot;]. Универзумот Денес. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 19 јули&lt;/span&gt; 2011 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; за да се заврши една ротирање околу Сонцето.&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt; Како последица на тоа, формира околу 5:2 [[Mean-motion resonance|средна- движечка резонанца]] со Јупитер.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Michtchenko|first=T. A.|last2=Ferraz-Mello|first2=S.|date=February 2001|title=Modeling the 5 : 2 Mean-Motion Resonance in the Jupiter-Saturn Planetary System|journal=Icarus|volume=149|issue=2|pages=357−374|bibcode=2001Icar..149..357M|doi=10.1006/icar.2000.6539}}&lt;/ref&gt; На елипсовидната орбита на Сатурн е наклонето  2.48° во однос на орбиталната рамнина на Земјата.&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt; На [[Апсида (астрономија)|перихелијата и афелијата]] растојанија се 9.195 и 9.957 АУ, во просек.&lt;ref name=&quot;fact&quot; /&gt;&lt;ref&gt;&lt;div&gt;Жан Meeus, ''Астрономски Алгоритми'' (Ричмонд, ВИРЏИНИЈА: Willmann-Бел, 1998). Просекот на девет крајности на стр 273. Сите се во 0.02&amp;#x20;АУ на просек.&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Видливите одлики на Сатурн е тоа што се  ротира во различни стапки во зависност од координатите на географската ширина и повеќекратни ротациски  периоди кои  биле доделени на различни региони (како со случајот на  Јупитер).

Астрономите кориселе  три различни системи за специфицирање  ја стапката на ротација на Сатурн. ''Системот&amp;#x20;јас'' има период од 10 час 14 мин 00 дик (844.3°/d) и ги опфаќа Екваторската  Зона, Јужна Екваторскиот Појас и Северна Екваторскиот Појас. Се смета дека  Поларните региони имаат ротациски стапки слични на ''Системот&amp;#x20;јас''. Сите други Сатурнови географски широчини, со исклучок на севернате и јужните поларните региони, се означени како ''Систем&amp;#x20;II'' и им е доделен на ротација на период од 10 hr 38 мин 25.4 дик (810.76°/d). ''Систем&amp;#x20;III''  се однесува на внатрешната вртежна стапка на Сатурн. Засновани на [[Радиоастрономија|радио емисии]] од планетата откриена од страна на Војаџер 1 и Војаџер 2,&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Kaiser|first=M. L.|last2=Desch|first2=M. D.|last3=Warwick|first3=J. W.|last4=Pearce|first4=J. B.|year=1980|title=Voyager Detection of Nonthermal Radio Emission from Saturn|journal=Science|volume=209|issue=4462|pages=1238–40|bibcode=1980Sci...209.1238K|doi=10.1126/science.209.4462.1238|pmid=17811197}}&lt;/ref&gt; Систем III има ротација на период од 10 hr 39 мин 22.4 дик (810.8°/d). Систем III во  голема мера го заменил Систем II.&lt;ref name=&quot;benton2006&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Benton, Јулиј (2006). [https://books.google.com/books?id=779fPuQmWeYC&amp;pg=PA136 ''Сатурн и како да ги препознаат тоа'']. Астрономите набљудување на водичи (11 ед.). Спрингер Науката И Бизнисот. стр. &amp;#x20;136. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;#x20;[[Special:BookSources/978-1-85233-887-9|978-1-85233-887-9]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Точната вредноста за вртежниот период на внатрешноста  останува непознато. Кога Касини се приближувал на  Сатурн во 2004 година, било најдено  дека периодот на радио ротација  на Сатурн се зголемила значително, околу 10 hr 45 мин 45 сек (± 36 дик).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html|title=Scientists Find That Saturn's Rotation Period is a Puzzle|date=28 June 2004|publisher=NASA|archive-url=https://www.webcitation.org/616VzbaQF?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-062804.html|archive-date=21 August 2011|accessdate=22 March 2007}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cain2008_15298&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Каин, Фрејзер (30 јуни 2008). [http://www.universetoday.com/15298/saturn/ &quot;Сатурн&quot;]. Универзумот Денес. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 17 август&lt;/span&gt; 2011 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Најновата проценка за Сатурновата ротација (како означена стапка на ротација за Сатурн како целина) врз основа на збир од различни мерења од Касини , ''Војаџер'' и Пионер сонди беше објавено во септември 2007 година и изнесува 10 hr 32 мин 35 сек.&lt;ref name=&quot;Anderson2007&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Anderson, J. D.; Шуберт, G. (2007). &quot;Сатурн е гравитациско поле, внатрешната ротација и внатрешната структура&quot;. ''Наука''. '''317''' (5843): 1384-1387. [[Bibcode]]:[[bibcode:2007Sci...317.1384A|2007Sci...317.1384 Еден]]. doi:[[doi:10.1126/science.1144835|10.1126/наука.1144835]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17823351 17823351].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Во Март 2007 година, беше откриено дека варијација на радио емисии од планетата не одговараат со Сатурновата  стаока на ротација Оваа ппрепрека  може да биде предизвикана од гејзер  активности на Сатурновата месечината [[Енкелад (месечина)|Енкелад]]. Водената пареа која се емитира во Сатурновата орбита со оваа активно создава влечете по Сатурновото магнетно поле и малку ја забавува нејзината ротација  во однос на ротацијата на планетата.&lt;ref&gt;{{Наведена изјава за печат|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20070322.html|title=Enceladus Geysers Mask the Length of Saturn's Day|date=22 March 2007|accessdate=22 March 2007}} {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081207134416/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/press-release-details.cfm?newsID=733 |date=2008-12-07 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;science316_5823_442&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Gurnett, D. A.; et al. (2007). &quot;Променлива Ротација Период на Внатрешниот Регион на Сатурн е Плазма Диск&quot;. ''Science''. '''316''' (5823): 442-5. [[Bibcode]]:[[bibcode:2007Sci...316..442G|2007Sci...316..442G]]. doi:[[doi:10.1126/science.1138562|10.1126/наука.1138562]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17379775 17379775].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;science316_5823_380&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Bagenal, Ф. (2007). &quot;Нов Спин на Сатурн е Ротација&quot;. ''Наука''. '''316''' (5823): 380-1. doi:[[doi:10.1126/science.1142329|10.1126/наука.1142329]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/17446379 17446379].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Очигледна чудост  за Сатурн е дека нема ниакви познати  [[Trojan asteroid|тројански астероиди]]. Овие се мали планети кои орбитаат околу  Сонцето во стабилна [[Lagrangian points|Лагранџиски бодови]],означени L&lt;sub&gt;4&lt;/sub&gt; и L&lt;sub&gt;5&lt;/sub&gt;, кој се наоѓаат на агол од  60° на планетата заедно својата орбита. Тројански астероиди биле откриени на Марс, Јупитер, Уран и Нептун. Механизмите на орбиталните резонанции , вклучувајќи ги и [[Secular resonance|секуларна резонанца]], се верува дека се причина за исчезнати Сатурнови тројанци.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Hou|first=X. Y.|last2=Scheeres|first2=D. J.|last3=Liu|first3=L.|displayauthors=1|date=January 2014|title=Saturn Trojans: a dynamical point of view|journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society|volume=437|issue=2|pages=1420−1433|bibcode=2014MNRAS.437.1420H|doi=10.1093/mnras/stt1974}}&lt;/ref&gt;

== Природни сателити ==
[[Податотека:Saturn_System_Montage_-_GPN-2000-000439.jpg|мини|Монтажа на Сатурн и неговите [[Природен сателит|месечини]] ([[Диона (месечина)|Диона]], [[Тетида (месечина)|Тетида]], [[Мимант (месечина)|Мимант]], [[Енкелад (месечина)|Енкелад]], [[Реја (месечина)|Реја]] и [[Титан (месечина)|Титан]]; [[Јапет (месечина)|Јапет]] не се прикажани). Оваа е позната сликата која е создадена од фотографиите направени во ноември 1980 година со ''[[Voyager 1|Војаџер 1]]'' летало.]]
Сатурн има 62 познати [[Природен сателит|месечини]], од кои 53  имаат формални имиња.&lt;ref name=&quot;JPLmoons&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_discovery|title=Solar System Dynamics - Planetary Satellite Discovery Circumstances|date=9 March 2015|publisher=NASA|accessdate=26 February 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.space.com/12032-saturn-moon-helene-photo-cassini.html|title=Saturn's 'Ice Queen' Moon Helene Shimmers in New Photo|last=Wall|first=Mike|date=21 June 2011|access-date=19 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnbkDpz?url=http://www.space.com/12032-saturn-moon-helene-photo-cassini.html|archive-date=6 October 2011|publisher=Space.com}}&lt;/ref&gt; Покрај тоа, постојат докази од десетици до стотици месечинки  (moonlets) со дијамер на 40-500 метри кои се наогаат во Сатурновите  прстени,&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Tiscareno|first=Matthew|date=17 July 2013|title=The population of propellers in Saturn's A Ring|journal=The Astronomical Journal|volume=135|issue=3|pages=1083–1091|arxiv=0710.4547|bibcode=2008AJ....135.1083T|doi=10.1088/0004-6256/135/3/1083}}&lt;/ref&gt; , тие не се сметаат за вистински месечини. [[Титан (месечина)|Титан]] е  најголемата месечина, се состои  повеќе од 90% од масата во орбита околу Сатурн, вклучувајќи ги и прстени.&lt;ref name=&quot;brunier2005&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot;&gt;Brunier, Serge (2005). ''Сончевиот Систем Патување''. Cambridge University Press. стр. &amp;#x20;164. [[International Standard Book Number|ISBN]]&amp;#x20;[[Special:BookSources/978-0-521-80724-1|978-0-521-80724-1]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Втора најголема месечина на Сатурн е [[Реја (месечина)|Реја]] која има нејаснен свој прстен систем,&lt;ref name=&quot;Jones2008&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Jones, G. H.; et al. (7 март 2008 година). &quot;Прашина Ореол на Сатурн е Најголемиот Ледена Месечина, Rhea&quot;. ''Наука''. '''319''' (5868): 1380-1384. [[Bibcode]]:[[bibcode:2008Sci...319.1380J|2008Sci...319.1380 Ј]]. doi:[[doi:10.1126/science.1151524|10.1126/наука.1151524]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/18323452 18323452].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; , заедно со нејасна [[атмосфера]].&lt;ref name=&quot;atkinson20101126&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot;&gt;Аткинсон, Ненси (26 ноември 2010 Година). [http://www.universetoday.com/8023/tenuous-oxygen-atmosphere-found-around-saturns-moon-rhea/ &quot;Нејасна Кислород во Атмосферата се Наоѓаат Околу Сатурн е Месечината Rhea&quot;]. Универзумот Денес. [https://www.webcitation.org/62Dncp9IE?url=http://www.universetoday.com/8023/tenuous-oxygen-atmosphere-found-around-saturns-moon-rhea/ Архивирано] од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Преземено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;20 јули&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm|title=Thin air: Oxygen atmosphere found on Saturn's moon Rhea|last=NASA|date=30 November 2010|access-date=23 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnctqqW?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2010/11/101128222041.htm|archive-date=6 October 2011|publisher=ScienceDaily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ryan20101126&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot;&gt;Рајан, Клер (26 ноември 2010 Година). [http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20101126.html &quot;Cassini открива кислород атмосфера на Сатурн е месечината Rhea&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110916174510/http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20101126.html |date=2011-09-16 }}. UCL Mullard Простор Научна Лабораторија. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 23 јули&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;
[[Податотека:PIA18078-PossibleBeginning-NewMoonOfPlanetSaturn-20130415.jpg|лево|мини|Можно почетокот на новата месечина (бела точка) на Сатурн (слика преземена од Касини на 15 април 2013 година)]]
Многу други сателити се мали: 34 помалку од 10 км во пречник и други14 меѓу 10 и 50 км во пречник.&lt;ref name=&quot;Saturn moons&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html|title=Saturn's Known Satellites|publisher=Department of Terrestrial Magnetism|archive-url=https://www.webcitation.org/62Dnf2fWg?url=http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/satsatdata.html|archive-date=6 October 2011|accessdate=22 June 2010}}&lt;/ref&gt; Традиционално, поголемиот дел на Сатурновите месечини биле именувани по [[Титани]]те од старогрчката митологија. Титан е единствениот сателит во [[Сончев Систем|Сончевиот Систем]] со голема [[Atmosphere of Titan|атмосфера]],&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm|title=Cassini Finds Hydrocarbon Rains May Fill Titan Lakes|date=30 January 2009|access-date=19 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62Dnf8QFF?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2009/01/090129182514.htm|archive-date=6 October 2011|publisher=ScienceDaily}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html|title=Voyager – Titan|date=18 October 2010|publisher=NASA Jet Propulsion Laboratory|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnfLqT8?url=http://voyager.jpl.nasa.gov/science/saturn_titan.html|archive-date=6 October 2011|accessdate=19 July 2011}}&lt;/ref&gt; во која комплексна органската хемија се случува. Тоа е единствениот сателит со [[Lakes of Titan|јаглеводородни езера]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.msnbc.msn.com/id/14029488/ns/technology_and_science-space/t/evidence-hydrocarbon-lakes-titan/|title=Evidence of hydrocarbon lakes on Titan|date=25 July 2006|access-date=19 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnfbYNf?url=http://www.msnbc.msn.com/id/14029488/ns/technology_and_science-space/t/evidence-hydrocarbon-lakes-titan/|archive-date=6 October 2011|publisher=MSNBC|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan|title=Hydrocarbon lake finally confirmed on Titan|date=31 July 2008|work=[[Cosmos (magazine)|Cosmos Magazine]]|access-date=19 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DngLEx4?url=http://www.cosmosmagazine.com/news/2109/ethane-lake-finally-confirmed-titan|archive-date=6 October 2011|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

На 6 јуни 2013 година, научниците на [[Instituto de Astrofísica de Andalucía|IAA-CSIC]] откриле на полициклични ароматични јаглеводороди во [[Мезосфера|горниот дел од атмосферата]] на Титан, [[PAH world hypothesis|можно да имало претходно живот]].&lt;ref name=&quot;IAA-20130606&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.iaa.es/content/pahs-titans-upper-atmosphere|title=PAH's in Titan's Upper Atmosphere|last=López-Puertas|first=Manuel|date=6 June 2013|work=[[Spanish National Research Council|CSIC]]|access-date=6 June 2013|archive-date=2016-08-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20160822010505/http://www.iaa.es/content/pahs-titans-upper-atmosphere|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На 23 јуни 2014 година, НАСА тврди дека имаат силен доказ дека [[азот]] кои се наоѓа во  атмосферата на Титан потекнува од материјали во [[Ортов Облак|Ортовиот Облак]], поврзани со [[Комета|комети]], а не од материјали од кои се формирал Сатурн во претходните времиња.&lt;ref name=&quot;NASA-201450623&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-200|title=Titan's Building Blocks Might Pre-date Saturn|last=Dyches|first=Preston|last2=Clavin|first2=Clavin|date=23 June 2014|work=NASA|accessdate=24 June 2014|display-authors=1}}&lt;/ref&gt;

Месечината  [[Енкелад (месечина)|Енкелад]], се чини дека има слична хемиска шминка со комети,&lt;ref name=&quot;NS-20080326&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/dn13541-saturns-moon-enceladus-surprisingly-cometlike.html|title=Saturn's moon Enceladus surprisingly comet-like|last=Battersby|first=Stephen|date=26 March 2008|work=New Scientist|accessdate=16 April 2015}}&lt;/ref&gt; често се смета како потенцијалено [[Planetary habitability|живеалиште]] за [[Микроорганизам|микрооранизми]]  .&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm|title=Could There Be Life On Saturn's Moon Enceladus?|last=NASA|date=21 April 2008|publisher=ScienceDaily|archive-url=https://www.webcitation.org/62DngmfnJ?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2008/04/080420122601.htm|archive-date=6 October 2011|accessdate=19 July 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;madrigal20090624&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot;&gt;Madrigal, Alexis (24 јуни 2009). [https://www.wired.com/wiredscience/2009/06/enceladusocean/ &quot;Ловат за Живот на Saturnian Месечината Загрева&quot;]. Жичен Наука. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 19 јули&lt;/span&gt; 2011 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;spotts20050928&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation news&quot;&gt;Spotts, Петар Н. (28 септември 2005 Година). [https://www.usatoday.com/tech/science/space/2005-09-28-solar-system-life_x.htm &quot;Живот надвор од Земјата? Потенцијалните сончевиот Систем сајтови pop-up&quot;]. САД Денес. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 21 јули&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/|title=Enceladus: Saturn′s Moon, Has Liquid Ocean of Water|last=Pili|first=Unofre|date=9 September 2009|work=Scienceray|archive-url=https://www.webcitation.org/62DniPTNa?url=http://scienceray.com/astronomy/enceladus-saturns-moon-has-liquid-ocean-of-water/|archive-date=6 October 2011|url-status=dead|accessdate=21 July 2011}}&lt;/ref&gt; Доказ за оваа можност теорија е дека сателитски има  сол-богати честички кои имаат &quot;океан-како&quot; состав што покажува дека најголемиот дел од Енкелад  [[мраз]] доаѓа од испарување на течност од  солена вода.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html|title=Strongest evidence yet indicates Enceladus hiding saltwater ocean|date=22 June 2011|access-date=19 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnjNuaJ?url=http://www.physorg.com/news/2011-06-strongest-evidence-icy-saturn-moon.html|archive-date=6 October 2011|publisher=Physorg}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html|title=Saturn′s moon Enceladus shows evidence of an ocean beneath its surface|last=Kaufman|first=Marc|date=22 June 2011|work=Washington Post|access-date=19 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62Dnk6EPJ?url=http://www.washingtonpost.com/national/health-science/saturns-moon-enceladus-shows-evidence-of-an-ocean-beneath-its-surface/2011/06/22/AGWYaPgH_story.html|archive-date=6 October 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html|title=Cassini Captures Ocean-Like Spray at Saturn Moon|last=Greicius, Tony|date=22 June 2011|access-date=17 September 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnkyeG2?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/whycassini/cassini20110622.html|archive-date=6 October 2011|publisher=NASA|last2=Dunbar, Brian|display-authors=1}}
&lt;/ref&gt; На 2015 Касини  прелетал преку облаците на Енцелат во коишто се нашле голем број на состојки кои се доволни за одржување на животни  форми кои живеат со метаногенеза.&lt;ref name=&quot;nasa20170413&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nasa.gov/press-release/nasa-missions-provide-new-insights-into-ocean-worlds-in-our-solar-system|title=NASA Missions Provide New Insights into 'Ocean Worlds' in Our Solar System|last=Chou|first=Felicia|last2=Dyches|first2=Preston|date=13 April 2017|publisher=NASA|accessdate=20 April 2017|last3=Weaver|first3=Donna|last4=Villard|first4=Ray}}&lt;/ref&gt;

Во април 2014 година, НАСА научниците објавиле  можен почетокот на создавање на нова месечина во рамките на [[Rings of Saturn#A Ring|Прстен]], кој беше снимен од страна на ''Касини'' на 15 април 2013.&lt;ref name=&quot;NASA-20140414a&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-112|title=NASA Cassini Images May Reveal Birth of a Saturn Moon|last=Platt|first=Jane|last2=Brown|first2=Dwayne|date=14 April 2014|work=NASA|accessdate=14 April 2014|display-authors=1}}&lt;/ref&gt;

=== Планетарни прстени ===
{{Главна|Сатурнови прстени}}
{{multiple image |align=right |direction=horizontal |total_width=450
 |image1=Saturn from Cassini Orbiter (2007-01-19).jpg |caption1=[[Сатурнови прстени|Сатурновите прстени]] (снимени од сондата  ''[[Касини-Хајгенс (сонда)|Касини]]'' во 2007 година) се најмасивните и највпечатливите во Сончевиот Систем.&lt;ref name=&quot;NMM Saturn&quot; /&gt;
 |image2=Saturn's A Ring From the Inside Out.jpg |caption2=Обоена [[ултравиолетови зраци|УВ]] слика на Сатурновите надворешни [[Сатурнов прстен#B|B]] и [[Сатурнов прстен#A|A]] прстени; повалканите прстени [[сатурнови прстени#Kасинова поделба|Касиновата празнина]] и [[Сатурнови прстени#Енкева празнина|Енкеовата празнина]] се прикажани со црвена боја.
}} 
Сатурн е веројатно најдобро позната по системот на [[Planetary ring|планетарни прстени]] што го прави визуелно уникатен.&lt;ref name=&quot;NMM Saturn&quot;/&gt; Прстените се протегаат од {{Convert|6630|to|120700|km|mi}} а надвор од Сатурновиот екваторот имаат просек околу {{Convert|20|m|ft}} во дебелина. Тие се составени претежно од вода и мраз, со трага на [[tholin|толин]] нечистотии, и листовит слој на околу 7% аморфен [[јаглерод]].&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Poulet F.|last2=Cuzzi J.N.|displayauthors=1|date=2002|title=The Composition of Saturn's Rings|journal=Icarus|volume=160|issue=2|page=350|bibcode=2002Icar..160..350P|doi=10.1006/icar.2002.6967}}&lt;/ref&gt; Честичките кои ги сочинуваат прстенестиот варираат  во големина се од точки на прашина и па до 10 m.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring|title=Questions about Saturn's rings|last=Porco|first=Carolyn|authorlink=Carolyn Porco|work=CICLOPS web site|accessdate=18 June 2017|archive-date=2012-10-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20121003073842/http://www.ciclops.org/sci/common_questions.php#ring|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Додека пак други [[Гасовит џин|гас гиганти]] , исто така имаат прстенести системи, Прстенестите системи на сатурн се најголеми и највидливи.

Постојат две главни хипотези во однос на потеклото на прстените. Една хипотеза е дека прстени се остатоци од некоја  уништена месечината на Сатурн. Втората хипотеза е дека прстените се оставени повеќе од оригиналниот [[маглина]]  од кој Сатурн е формиран. Дел од мразот кои се наоѓа во E прстенот потекнуваат од месечината гејзерите на Енкелад .&lt;ref name=&quot;Spahn&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Spahn, F.; et al. (2006). [http://www.igpp.ucla.edu/public/mkivelso/refs/PUBLICATIONS/1121375Spahn.pdf &quot;Cassini Прашина Мерки во Enceladus и Импликации за Потеклото на E Прстен&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170809130224/http://www.igpp.ucla.edu/public/mkivelso/refs/PUBLICATIONS/1121375Spahn.pdf |date=2017-08-09 }} &lt;span class=&quot;cs1-format&quot;&gt;(PDF)&lt;/span&gt;. ''Наука''. '''311''' (5766): 1416-1418. [[Bibcode]]:[[bibcode:2006Sci...311.1416S|2006Sci...311.1416 S]]. [[CiteSeerX]]&amp;#x20;&lt;span title=&quot;Freely accessible&quot; class=&quot;cs1-lock-free&quot;&gt;[//citeseerx.ist.psu.edu/viewdoc/summary?doi=10.1.1.466.6748 10.1.1.466.6748]&lt;/span&gt;. doi:[[doi:10.1126/science.1121375|10.1126/наука.1121375]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16527969 16527969].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ciclops.org/view_event/205?js=1|title=Finger-like Ring Structures In Saturn's E Ring Produced By Enceladus' Geysers|work=CICLOPS web site|accessdate=2018-12-31|archive-date=2015-04-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20150419052155/http://ciclops.org/view_event/205?js=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена изјава за печат}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://science1.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/12feb_rings/|title=The Real Lord of the Rings|date=12 February 2002|work=Science@NASA|archive-url=https://web.archive.org/web/20160819131824/http://science1.nasa.gov/science-news/science-at-nasa/2002/12feb_rings/|archive-date=19 August 2016|url-status=dead|accessdate=8 February 2018}}&lt;/ref&gt; Водното изобилство на прстените се разликуваат радиално , со најоддалечените прстен А која ома најчиста ледена вода. Големото изобилство на варијанса може да се објасни со метеор бомбардирање.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Esposito|first=Larry W.|last2=Colwell|first2=Joshua E.|last3=Larsen|first3=Kristopher|last4=McClintock|first4=William E.|last5=Stewart|first5=A. Ian F.|last6=Hallett|first6=Janet Tew|last7=Shemansky|first7=Donald E.|last8=Ajello|first8=Joseph M.|last9=Hansen|first9=Candice J.|displayauthors=1|date=February 2005|title=Ultraviolet Imaging Spectroscopy Shows an Active Saturnian System|journal=Science|volume=307|issue=5713|pages=1251−1255|bibcode=2005Sci...307.1251E|doi=10.1126/science.1105606|pmid=15604361}}&lt;/ref&gt;

Надвор од главниот прстени на растојание од 12 милиони километри од планетата е редок прстен  нарече  Фиби прстен, кој е навален под агол од 27° до други прстени и, како и [[Феба (месечина)|Фиби]], кружат на [[повратно движење|повратен]] начин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered|title=Largest known planetary ring discovered|last=Cowen|first=Rob|date=7 November 1999|work=Science News|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnaeSgs?url=http://www.sciencenews.org/view/generic/id/48097/title/Largest_known_planetary_ring_discovered|archive-date=6 October 2011|accessdate=9 April 2010}}&lt;/ref&gt;

Некои од сателити на Сатурн, вклучувајќи  ѓи [[Пандора (месечина)|Пандора]] и [[Прометеј (месечина)|Прометеј]], дејствуваат  како водечки месечини  кои ги ограничуваат прстени да се   шират надвор.&lt;ref name=&quot;russell2004&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Russell, Ренди (7 јуни 2004). [http://www.windows2universe.org/saturn/moons_and_rings.html &quot;Сатурн Месечини и Прстените&quot;]. Windows на Универзумот. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 19 јули&lt;/span&gt; 2011 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; [[Пан (месечина)|Пан]] и [[Атлас (месечина)|Атлас]] предизвикаат слаби, линеарна густи бранови во Сатурновите   прстени кои кои дадоа посигурни пресметки за нивните маси.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm|title=NASA's Cassini Spacecraft Continues Making New Discoveries|last=NASA Jet Propulsion Laboratory|date=3 March 2005|access-date=19 July 2011|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnbG4WW?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2005/02/050225110106.htm|archive-date=6 October 2011|publisher=ScienceDaily}}&lt;/ref&gt;

== Историјата на набљудување и истражување ==
[[Податотека:Galileo.arp.300pix.jpg|мини|upright|[[Галилео Галилеј|Galileo Galilei]] првиот кој ги забележал прстените на Сатурн во 1610]]
На набљудување и истражување на Сатурн може да се подели во три главни фази. Првата фаза е античките набљудувања (како што со [[Naked eye|голо око]]), пред пронаоѓањето на современите [[телескоп]]и. Со почеток во 17 век, прогресивно повеќе напредни телескопски согледувања биле направении од Земјата. Третата фаза е посета  од страна на [[Space probe|вселенски сонди]], преку орбитирање или прелетувања . Во 21-от век, набљудувањата  продолжија од Земјата (вклучувајќи ја и [[Earth orbit|Земјени орбитирачки опсерватории -]] како [[Хабл (вселенски телескоп)|Hubble Space Telescope]]) сè додека во [[Cassini retirement|2017 Касини се пензионираше]] ,од орбитата на Касини околу Сатурн.

;АНТИЧКИ НАБЉУДУВАЊА
[[File:Saturn symbol (planetary color).svg|frameless|upright=0.35|left]]
Сатурн е познат уште од праисторијата&lt;ref name=&quot;NMM Saturn 2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.13852/viewPage/5|title=Observing Saturn|date=2015-08-20|publisher=[[National Maritime Museum]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20070422014136/http://www.nmm.ac.uk/server/show/conWebDoc.13852/viewPage/5 &lt;!--Added by H3llBot--&gt;|archive-date=22 April 2007|accessdate=6 July 2007}}&lt;/ref&gt; и во почетокот на пишаната историја беше главен лик во различни митологии .[[Вавилонска астрономија|Вавилонски астрономи]] систематски го откриле Сатурн.&lt;ref name=&quot;ptrsl276_1257_43&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Сакс, А. (2 мај 1974 Година). &quot;Вавилонска Набљудување Астрономијата&quot;. ''[[Philosophical Transactions of the Royal Society of London|Филозофски Трансакции на Кралското Друштво на Лондон]]''. '''276''' (1257): 43-50. [[Bibcode]]:[[bibcode:1974RSPTA.276...43S|1974RSPTA.276...43S]]. doi:[[doi:10.1098/rsta.1974.0008|10.1098/rsta.1974.0008]]. [[JSTOR]]&amp;#x20;[//www.jstor.org/stable/74273 74273].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Во древната Грција , планетата беше позната како '''Паинон''', и во Римско време беше позната како &quot;ѕвезда на [[Сатурн (митологија)|Сатурн]]&quot;.&lt;ref&gt;&lt;div&gt;Cicero, [http://oll.libertyfund.org/titles/cicero-on-the-nature-of-the-gods De Natura Deorum].&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Во [[Римска митологија|древната Римска митологија]], планетата Паинон било  свето нешто за земјоделскиот бог, од што и модернно име на  планетата  и потекнува.&lt;ref name=&quot;Saturn in ancient mythologies&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.starrynight.com/sntimes/2006/2006-01-full.html|title=Starry Night Times|date=2006|publisher=Imaginova Corp.|archive-url=https://www.webcitation.org/616WGHGw2?url=http://www.starrynight.com/sntimes/2006/2006-01-full.html|archive-date=21 August 2011|accessdate=5 July 2007}}&lt;/ref&gt; Римјаните сметале дека  бог на Сатурн е еквивалентно со [[Старогрчка митологија|грчкиот бог]] [[Крон]]; во модерниот  [[грчки јазик]], планетата го задржува името ''Cronus''—Κρόνος: ''Kronos''.)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.greek-names.info/greek-names-of-the-planets/|title=Greek Names of the Planets|date=2010-04-25|accessdate=14 July 2012|quote=The Greek name of the planet Saturn is Kronos. The Titan Cronus was the father of [[Zeus]], while Saturn was the Roman God of agriculture.}} See also the [[:el:Κρόνος (πλανήτης)|Greek article about the planet]].&lt;/ref&gt;

Грчкиот научник [[Клавдиј Птоломеј|Птоломеј]] врз своите пресметки на набљудувањето за орбитата на Стурн тој го направил додека бил во [[Opposition (planets)|опозиција]].&lt;ref name=&quot;ps04_1893_862&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Корпорацијата, Bonnier (Април 1893 Година). [https://books.google.com/books?id=cSADAAAAMBAJ&amp;pg=PA862 &quot;Популарни Зборник – Суеверија за Сатурн&quot;]. ''Популарната Наука Месечни'': 862.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Во [[Jyotisha|Хинду астрологија]], постојат девет астрономски објекти, познати како [[Navagraha]]s. Сатурн е познат како &quot;[[Shani]]&quot; и го суди секој засновано на добри и лоши дела кои ги извршил во животот.&lt;ref name=&quot;Saturn in ancient mythologies&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ps04_1893_862&quot; /&gt; Древните [[Кинеска астрологија|Кинески]] и Јапонски култура ја означиле планетата Сатурн како &quot;земјата ѕвезда&quot; ({{Јаз|zh|土星}}). Ова се заснова на [[Пет елементи|Пет Елементи]] кои беле традиционално користени  за да се класифицираат природни елементи.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZAaP7dyjCrAC&amp;pg=PA300|title=Religion in China: universism. a key to the study of Taoism and Confucianism|last=De Groot|first=Jan Jakob Maria|work=American lectures on the history of religions|publisher=G. P. Putnam's Sons|year=1912|volume=10|page=300|access-date=8 January 2010}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=The Japanese numbers game: the use and understanding of numbers in modern Japan|last=Crump|first=Thomas|work=Nissan Institute/Routledge Japanese studies series|publisher=Routledge|year=1992|isbn=978-0415056090|pages=39–40}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=fxwpAAAAYAAJ&amp;pg=PA426|title=The passing of Korea|last=Hulbert|first=Homer Bezaleel|publisher=Doubleday, Page &amp; company|year=1909|page=426|access-date=8 January 2010}}&lt;/ref&gt;

Во древниот [[Хебрејски јазик|еврејски]], Сатурн е наречен 'Shabbathai'.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.universetoday.com/45087/when-was-saturn-discovered/|title=When Was Saturn Discovered?|last=Cessna|first=Abby|date=15 November 2009|publisher=Universe Today|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnlspZi?url=http://www.universetoday.com/45087/when-was-saturn-discovered/|archive-date=6 October 2011|accessdate=21 July 2011}}&lt;/ref&gt; Својот ангел е [[Cassiel]]. Својата интелигенција или корисни дух е [[Agiel|'Agȋȇl]] ({{Langx|he|עֲזָאזֵל|ʿAgyal}}),&lt;ref name=&quot;TheMagus&quot; /&gt; и нејзиниот потемен дух ([[демон]]от) е [[Zazel (spirit)|Zȃzȇl]] ({{Langx|he|זאזל|Zazl}}).&lt;ref name=&quot;TheMagus&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sacred-texts.com/grim/magus/ma150.htm|title=The Magus, Book I: The Celestial Intelligencer: Chapter XXVIII|date=|work=Sacred-Text.com|accessdate=4 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CrystalLinks&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crystalinks.com/saturn.mythology.html|title=Saturn in Mythology|date=|work=CrystalLinks.com|accessdate=5 August 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;TC-20170308&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thoughtco.com/planetary-spirit-sigils-4123081|title=Planetary Spirit Sigils - 01 Spirit of Saturn|last=Beyer|first=Catherine|date=8 March 2017|work=ThoughtCo.com|accessdate=3 August 2018|archive-date=2018-08-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20180804014119/https://www.thoughtco.com/planetary-spirit-sigils-4123081|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Zazel е опишан како ''еден [[Ангел|голем ангел]], повика во [[Соломон|Solomonic магија]], кој е &quot;ефикасни во [[Evocation|љубовта conjurations]]&quot;''.&lt;ref name=&quot;FE-2014&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://baby-names.familyeducation.com/name-meaning/zazel|title=Meaning and Origin of: Zazel|date=2014|work=FamilyEducation.com|accessdate=3 August 2018|quote=Latin: Angel summoned for love invocations|archive-date=2015-01-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20150102063304/http://baby-names.familyeducation.com/name-meaning/zazel|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;HP-1998&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://hafapea.com/angelpages/angels7.html|title=Angelic Beings|date=1998|work=Hafapea.com|accessdate=3 August 2018|quote=a Solomonic angel of love rituals|archive-date=2018-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180722154808/http://hafapea.com/angelpages/angels7.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Во [[Османски турски јазик|Отоманската турски]], [[Урду]] и [[Малајски јазик|Малајски]], името на Zazel е 'Zuhal', добиени од [[арапски јазик]] ({{ArB|زحل|Zuhal}}).&lt;ref name=&quot;CrystalLinks&quot; /&gt;

=== Европската набљудувања (17–19 век) ===
[[Податотека:Saturn_Robert_Hooke_1666.jpg|мини|upright|[[Роберт Хук|Роберт Hooke]] ги истакнал сенки (а и б) фрлен од страна на двете свет и прстени на едни со други во овој цртеж на Сатурн во 1666.]]
Сатурновите прстени  бараат најмалку 15&amp;nbsp;mm пречник [[телескоп]]&lt;ref name=&quot;binoculars&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Eastman, Џек (1998). [http://www.thedas.org/dfiles/eastman_saturn.html &quot;Сатурн во Двоглед&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110728093200/http://www.thedas.org/dfiles/eastman_saturn.html |date=2011-07-28 }}. На Денвер Астрономски Општество. од оригиналот на 21 август 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;3 септември&lt;/span&gt; 2008&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; за да го реши и  не било познато дека тие постеоеле сè додека [[Галилео Галилеј|Галилео]] прв ги видол во 1610 година.&lt;ref name=&quot;chan2000&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Чан, Гери (2000). [http://library.thinkquest.org/C005921/Saturn/satuHist.htm &quot;Сатурн: Историја Времеплов&quot;]. од оригиналот на 21 август 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Преземено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 16 јули&lt;/span&gt; 2007 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cain2008_15390&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Каин, Фрејзер (3 јули 2008 Година). [http://www.universetoday.com/15390/history-of-saturn/ &quot;Историја на Сатурн&quot;]. Универзумот Денес. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 24 јули&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; Тој помислил на нив како две месечина на Сатурновите страни.&lt;ref name=&quot;cain2008_15418&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Каин, Фрејзер (7 јули 2008 Година). [http://www.universetoday.com/15418/interesting-facts-about-saturn/ &quot;Интересни Факти За Сатурн&quot;]. Универзумот Денес. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 17 септември&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;cain2008_46237&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Каин, Фрејзер (27 ноември 2009 Година). [http://www.universetoday.com/46237/who-discovered-saturn/ &quot;Кој Го Открил Сатурн?&quot;]. Универзумот Денес. од оригиналот на 6 октомври 2011 година&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 17 септември&lt;/span&gt; 2011&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt; [[Кристијан Хајгенс]] користел  поголеми телескопски зголемување и ова идеја била побиено. Huygens откриени Сатурн е месечината Титан; Џовани Доменико Касини  подоцна ги открил останатите четири месечини: [[Јапет (месечина)|Јапет]], [[Реја (месечина)|Реја]], [[Тетида (месечина)|Тетида]] и [[Диона (месечина)|Диона]]. Во 1675, Касини ја  открил празнината што сега е позната како [[Cassini Division|Касини Поделба]].&lt;ref name=&quot;micek2007&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation web&quot;&gt;Micek, Кетрин. {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110723173328/http://huygensgcms.gsfc.nasa.gov/Shistory.htm |date=2011-07-23 }}. Архивирано од [http://huygensgcms.gsfc.nasa.gov/Shistory.htm оригиналот] на 21 август 2011&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Обновено &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;На 15 јули&lt;/span&gt; 2007 Година&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Дополнителни откритија од значење не биле направени сè до 1789 кога [[Вилијам Хершел]] открил две нови месечини, [[Мимант (месечина)|Мимант]] и [[Енкелад (месечина)|Енкелад]]. На неправилниот  облик на сателитот  [[Хиперион (месечина)|Хиперион]], кој има [[Orbital resonance|резонанца]] со Титан, бил откриена во 1848 година од страна на Британскиот тим.&lt;ref name=&quot;pa54_122&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation magazine&quot;&gt;Barton, Самоил Ѓ. (Април 1946 Год.). &quot;Имињата на сателитите&quot;. ''Популарната Астрономијата''. Вол. &amp;#x20;54. pp. &amp;#x20;122-130. [[Bibcode]]:[[bibcode:1946PA.....54..122B|1946PA.....54..122B]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Во 1899 [[William Henry Pickering|Вилијам Хенри Пикеринг]] ја открил месечината [[Феба (месечина)|Феba]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Phoebe_(moon)|title=Pheobe (moon)|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=}}&lt;/ref&gt;,  многу [[неправилна месечина|неправинио месечини]] дека не се врти синхронизирано со Сатурн како што тоа го прават  поголемите месечини.&lt;ref name=&quot;pa54_122&quot;/&gt; Фиби била прва таква месечина што откриле дека и е потребно повеќе од една година да кружи околу Сатурн  во [[Retrograde orbit|повратна орбита]]. За време на раниот 20 век, истражување на Титан доведе до потврдата во 1944 дека  имало густа атмосфера – функција уникатна меѓу Сончевиот Систем на месечини.&lt;ref name=&quot;apj100_378&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;[[Gerard Kuiper|Kuiper, Жерар P.]] (Ноември 1944). &quot;Титан: Сателит со Атмосфера&quot;. ''Астрофизички Весник''. '''100''': 378-388. [[Bibcode]]:[[bibcode:1944ApJ...100..378K|1944ApJ...100..378K]]. doi:[[doi:10.1086/144679|10.1086/144679]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

=== Модерната НАСА и АВ сонди ===

==== ''Пионер 11'' прелет (flyby) ====
[[Податотека:P11saturnb.jpg|мини|''Пионер 11'' слика од Сатурн]]
''[[Pioneer 11|Пионер 11]]'' го направи првиот прелет на Сатурн во септември 1979 година, кога поминал во рамките на 20.000 километри на горните облаци на планетата. Сликите се земени од планетата и неколку од неговите месечини, иако ресолуцијата на сликите била премногу ниска за да се рзаберат површинските детали. Леталото исто така ги изучувало Сатурновите прстени, откривајќи тенки Ф-прстен и фактот дека темните дупки во прстените се светли гледани од висока [[Phase angle (astronomy)|фаза на аголот]] (во насока на Сонцето), што значи дека тие содржат ситен материјал за расфрлање на светлина . Покрај тоа, Пионер 11 ја измерил температурата на Титан.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10&amp;11.html|title=The Pioneer 10 &amp; 11 Spacecraft|publisher=Mission Descriptions|archive-url=https://web.archive.org/web/20060130100401/http://spaceprojects.arc.nasa.gov/Space_Projects/pioneer/PN10%2611.html|archive-date=30 January 2006|url-status=dead|accessdate=5 July 2007}}&lt;/ref&gt;

==== Војаџер прелети ====
Во ноември 1980 година, ''[[Voyager 1|Војаџер 1]]'' го посетил  Сатурновиот систем. Испратил назад  првата висока резолуција слики од планетата, нејзините прстени и сателити, а површински  одлики на различни сателити се гледаат за првпат. ''Војаџер 1'' извршил близок прелет околу Титан, што го зголемило  знаењето за атмосферата на месечината. Тоа покажува  дека атмосферата на Титан е необоен во видливите бранови должини, па затоа деталите на површината не се гледаат. Прелетите на Војаџер ја сменила  траекторијата на леталата надвор од рамнината на Сончев Систем.&lt;ref name=&quot;Voyager&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.planetary.org/explore/topics/saturn/missions.html|title=Missions to Saturn|date=2007|publisher=The Planetary Society|archive-url=https://www.webcitation.org/616W84zqh?url=http://www.planetary.org/explore/topics/saturn/missions.html|archive-date=21 August 2011|accessdate=24 July 2007}}&lt;/ref&gt;

Речиси една година подоцна, во август 1981 година, ''[[Voyager 2|Војаџер 2]]'' продолжил со  студиите  за Сатурновиот систем. Повеќе слики со блиски погледи биле потребни од месечините на Сатурн Сатурн е месечини , како и доказ за промените во атмосферата и прстените. За жал, во текот на прелетите , камерата  која можела да се врти во платформа се заглавила  неколку дена, а некои планирани слики биле изгубени. Сатурновата гравитација била искористена за да се насочи траекторија на леталото  кон Уран.&lt;ref name=&quot;Voyager&quot;/&gt;

Сондите  откриле  и потврдиле  неколку нови сателити кои орбитираат во близина или во рамките на планетарните прстени, како и малата [[Maxwell Gap|Максвел празнина]] (празнина во рамките на [[Rings of Saturn#C Ring|Ц - Прстен]]) и [[Keeler gap|Келер празнина]] (за 42 километри широка празнина  во [[A Ring|А- Прстен]]).

==== ''Касини-Хајгенс''  летало ====
На ''[[Cassini–Huygens|Касини- Хајгенс]]'' [[Space probe|просторна сондата]]  влезе  во орбита околу Сатурн, на 1 јули 2004 година. Во јуни 2004 година, се  спровел близок прелет на [[Феба (месечина)|Фиби]] и испртил  назад висока резолуција на слики и податоци. Касини прелетот на најголемата месечина на Сатурн,Титан сликал радарски слики на големи езера,нивните крајбрежја, бројни острови и планини.. Вселенското летало извршило два прелета околу Титан пред издавањето на [[Huygens probe|Хајгенс сонада]] на 25 декември 2004 година. Хајгенс леталото  се спуштило на површината на Титан 14 јануари 2005 година&lt;ref name=&quot;nature438_7069_758&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Lebreton, Jean-Pierre; et al. (декември 2005). &quot;Преглед на потеклото и слетување на Huygens сонда на Титан&quot;. ''Природата''. '''438''' (7069): 758-764. [[Bibcode]]:[[bibcode:2005Natur.438..758L|2005Natur.438..758L]]. doi:[[doi:10.1038/nature04347|10.1038/nature04347]]. [[PubMed Identifier|PMID]]&amp;#x20;[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/16319826 16319826].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;

Почнувајќи во почетокот на 2005 година, научниците го  користеле Касини за да ги следат мољњите  на Сатурн. Моќта на молњата е околу 1,000 пати поголема од молњата на Земјата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencedaily.com/releases/2006/02/060215090726.htm|title=Astronomers Find Giant Lightning Storm At Saturn|date=2007|publisher=ScienceDaily LLC|archive-url=https://www.webcitation.org/616W9ngSD?url=http://www.sciencedaily.com/releases/2006/02/060215090726.htm|archive-date=21 August 2011|accessdate=27 July 2007}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Enceladus_geysers_June_2009.jpg|мини|Во Енкелад гејзерите на  Јужниот Пол испушта  вода од многу локации по должината на тигар ленти.&lt;ref name=&quot;NASA-20140728&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?release=2014-246&amp;2|title=Cassini Spacecraft Reveals 101 Geysers and More on Icy Saturn Moon|last=Dyches|first=Preston|last2=Brown|first2=Dwayne|date=28 July 2014|work=NASA|accessdate=29 July 2014|last3=Mullins|first3=Steve|display-authors=1}}&lt;/ref&gt;]]
Во 2006 година, НАСА објави дека Касини  нашол докази на течна вода, резервоарите не повеќе од десетици метри под површината што еруптирало во [[гејзер]]ите на Сатурновата месечината [[Енкелад (месечина)|Енкелад]]. Авиони на ледени честички што се испуштаат во орбитата околу Сатурн од отвори во  Јужниот Поларниот регион на месечината.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20060309.html|title=NASA's Cassini Discovers Potential Liquid Water on Enceladus|last=Pence|first=Michael|date=9 March 2006|publisher=[[NASA Jet Propulsion Laboratory]]|archive-url=https://www.webcitation.org/616WARlPz?url=http://www.nasa.gov/mission_pages/cassini/media/cassini-20060309.html|archive-date=21 August 2011|accessdate=3 June 2011}}&lt;/ref&gt; Над 100 [[гејзер]]и се идентификувани во [[Енкелад (месечина)|Енкелад]]&lt;ref name=&quot;NASA-20140728&quot;/&gt; Во Мај 2011 година, НАСА научниците објавија дека во [[Енкелад (месечина)|Енкелад]] &quot;се појавува  како најстабилно место за живот надвор од Земјата во Сончевиот Систем,сличен на  живот како што го познаваме&quot;.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Lovett|first=Richard A.|date=31 May 2011|title=Enceladus named sweetest spot for alien life|url=http://www.nature.com/news/2011/110531/full/news.2011.337.html|journal=Nature|doi=10.1038/news.2011.337|archive-url=https://www.webcitation.org/62DnnTQPR?url=http://www.nature.com/news/2011/110531/full/news.2011.337.html|archive-date=6 October 2011|access-date=3 June 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2011/06/saturns-enceladus-moves-to-top-of-most-likely-to-have-life-list.html|title=Saturn's Enceladus Moves to Top of &quot;Most-Likely-to-Have-Life&quot; List|last=Kazan|first=Casey|date=2 June 2011|publisher=The Daily Galaxy|archive-url=https://www.webcitation.org/616WAzkcp?url=http://www.dailygalaxy.com/my_weblog/2011/06/saturns-enceladus-moves-to-top-of-most-likely-to-have-life-list.html|archive-date=21 August 2011|accessdate=3 June 2011}}&lt;/ref&gt;

Фотографиите направени од Касини ни откриваат претходно неоткриен планетарен прстен, надвор од посветлите главни прстените на Сатурн и внатре во Г и Д прстените. Изворот на овој прстен се претпоставува дека потекнува од судирањето на [[Метеороид|метероид]]  од [[Јанус (месечина)|Јанус]] и [[Епиметеј (месечина)|Епиметеј]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newscientist.com/article/dn10124-faint-new-ring-discovered-around-saturn/|title=Faint new ring discovered around Saturn|last=Shiga|first=David|date=20 September 2007|publisher=NewScientist.com|archive-url=https://www.webcitation.org/616WDn9aA?url=http://space.newscientist.com/channel/solar-system/cassini-huygens/dn10124-faint-new-ring-discovered-around-saturn.html|archive-date=21 August 2011|accessdate=8 July 2007}}&lt;/ref&gt; Во јули 2006 година, слики беле испратени од јаглеводородните езера во близина на Северниот Пол на Титан , присуството на овие езера биле потврдени во јануари 2007 година. Во Март 2007 година, јаглеводородни езера  биле најдени во близина на Северниот Пол, најголемото езеро е речиси со големина на [[Касписко Езеро]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6449081.stm|title=Probe reveals seas on Saturn moon|last=Rincon|first=Paul|date=14 March 2007|access-date=26 September 2007|archive-url=https://www.webcitation.org/62Dno9eEL?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6449081.stm|archive-date=6 October 2011|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt; Во октомври 2006 година, леталото открило еден 8,000 км пречник  циклон-( бура) со [[Eyewall|ѕид на око]] на Јужниот Пол на Сатурн&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6135450.stm|title=Huge 'hurricane' rages on Saturn|last=Rincon|first=Paul|date=10 November 2006|access-date=12 July 2007|archive-url=https://www.webcitation.org/62Dnp4804?url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/6135450.stm|archive-date=6 October 2011|publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

Од 2004 до 2 ноември 2009 година, истрагата откри и потврди осум нови сателити.&lt;ref&gt;
{{Наведена мрежна страница|url=http://saturn.jpl.nasa.gov/mission/introduction/|title=Mission overview – introduction|date=2010|work=Cassini Solstice Mission|publisher=NASA / JPL|archive-url=https://www.webcitation.org/616WEGPJ0?url=http://saturn.jpl.nasa.gov/mission/introduction/|archive-date=21 August 2011|accessdate=23 November 2010}}&lt;/ref&gt; Во април 2013 [[Cassini|Касини]] вратил слики од ураганот кој е за 20 пати поголем од оние кои се наоѓаат на Земјата, со ветрови  на побрзи од 530 километри на час.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.3news.co.nz/Massive-storm-at-Saturns-north-pole/tabid/1160/articleID/296026/Default.aspx|title=Massive storm at Saturn's north pole|date=30 April 2013|work=3 News NZ|access-date=2018-12-31|archive-date=2014-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20140719200738/http://www.3news.co.nz/Massive-storm-at-Saturns-north-pole/tabid/1160/articleID/296026/Default.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На 15 септември 2017, ''Касини - Хајгенс'' леталото  го извело  &quot;Големото Финале&quot; на својата мисија: број на поминувања преку празнините  помеѓу Сатурн и Сатурновите внатрешни прстени.&lt;ref name=&quot;NASA-20170915&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.jpl.nasa.gov/news/news.php?feature=6948|title=NASA's Cassini Spacecraft Ends Its Historic Exploration of Saturn|last=Brown|first=Dwayne|date=15 September 2017|work=NASA|access-date=15 September 2017|last2=Cantillo|first2=Laurie|last3=Dyches|first3=Preston}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NYT-20170914&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2017/09/14/science/cassini-grand-finale-saturn.html|title=Cassini Vanishes Into Saturn, Its Mission Celebrated and Mourned|last=Chang|first=Kenneth|date=14 September 2017|work=[[The New York Times]]|access-date=15 September 2017}}&lt;/ref&gt; [[Atmospheric entry|Атмосферскиот влез]] на [[Cassini|Касини]] ja заврши мисијата.

====== Возможни идни мисии ======
Континуираното истражување на Сатурн сè уште се смета да биде остварлива опција за НАСА како дел од нивната постојана &quot;Нови Граници&quot; програма на мисии. НАСА претходно побара плановите за мисии на Сатурн  да се стават први , во  кои се вклучени на атмосферски влез на сондата и можно истраги за можен живот и можно откривање на живот на Сатурновите месечини Титан и [[Енкелад (месечина)|Енкелад]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://spacenews.com/nasa-expands-frontiers-of-next-new-frontiers-competition/|title=NASA Expands Frontiers of Next New Frontiers Competition|last=Foust|first=Jeff|date=8 January 2016|work=[[SpaceNews]]|access-date=20 April 2017}}&lt;/ref&gt;

== Набљудување ==
[[Податотека:Saturn-27-03-04.jpeg|мини|Аматерски телескопски поглед на Сатурн]]
Сатурн е најоддалечен од петте планети кои лесно се видливи со голо око од Земјата, другите четири се [[Меркур (планета)|Меркур]], [[Венера (планета)|Венера]], [[Марс (планета)|Марс]] и [[Јупитер]]. (Уран и повремено [[4 Vesta|4 Веста]] се видливи со голо око во темно небо.) Кога Сатурн се разгледува со голо око изгледа  како светла, жолта точки на светлина. Средната [[Привидна ѕвездена величина|привидна големина]] на Сатурн е 0.46 со стандардно отстапување од 0.34&lt;ref name=&quot;Mallama_and_Hilton&quot;&gt;&lt;div&gt;&lt;cite class=&quot;citation journal&quot;&gt;Mallama, A.; Хилтон, Ј. Л. (2018). &quot;Компјутерски Очигледна Планетарниот Величини за Астрономски Календар&quot;. ''Астрономија и Компјутери''. '''25''': 10-24. arXiv:&lt;span title=&quot;Freely accessible&quot; class=&quot;cs1-lock-free&quot;&gt;[//arxiv.org/abs/1808.01973 1808.01973]&lt;/span&gt;. [[Bibcode]]:[[bibcode:2018A&amp;C....25...10M|2018A&amp;#x26;C....25...10M]]. doi:[[doi:10.1016/j.ascom.2018.08.002|10.1016/ј.ascom.2018.08.002]].&lt;/cite&gt;&lt;templatestyles src=&quot;Module:Citation/CS1/styles.css&quot;&gt;&lt;/templatestyles&gt;&lt;/div&gt;&lt;/ref&gt;. Повеќето од големината на величината варира   поради склоност на прстенњстиот  систем во однос на Сонцето и Земјата. Најсветлата величина е -0.55, се јавува  во време кога рамнината на прстените е склон најпознатите високо, и faintest големината, 1.17, се случува околу времето кога тие се најмалку наклонети.&lt;ref name=&quot;Mallama_and_Hilton&quot; /&gt; Потребно е околу 29.5 години за планетата за да се заврши целата коло на [[еклиптика]]та позади соѕвездијата на [[зодијак]]от. На повеќето луѓе  им е потребна оптичка  помош (многу голем двоглед или мал телескоп) што зголемува  најмалку 30 пати за да се постигне некоја слика на Сатурновите прстени.&lt;ref name=&quot;NMM Saturn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;binoculars&quot;/&gt; Двапати секоја Сатурнова година (приближно на секои 15 Земјени  години), прстение  кратко исчезнуваат  од поглед, тоа се должи на начинот на кој тие се под агол аглеста и се  слаби. Следно &quot;исчезнување&quot;  ќе се случи во 2025, но Сатурн ќе биде премногу блиску до Сонцето за какво било  набљудување на прстените  да биде возможно.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.classicalastronomy.com/news/anmviewer.asp?a=313&amp;z=28|title=Saturn's Rings Edge-On|date=2013|publisher=Classical Astronomy|archive-url=https://web.archive.org/web/20131105231722/http://www.classicalastronomy.com/news/anmviewer.asp?a=313&amp;z=28|archive-date=5 November 2013|url-status=dead|accessdate=4 August 2013}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Saturnoppositions-animated.gif|лево|мини|Симулиран изглед на Сатурн како што се гледа од Земјата (на опозицијата) за време на орбитата на Сатурн, 2001-2029]]
[[Податотека:Saturn_eclipse.jpg|мини|Сатурновите еклипси, како што се гледа од ''[[Cassini–Huygens|Касини]]''. Прстените се видливи, вклучувајќи С Прстен.]]
Сатурн и неговите прстени најдобро се гледаат кога планетата е во, или во близина, [[Opposition (planets)|опозицијата]],односно во  конфигурација на планетата, кога тоа е во [[Издолжување (астрономија)|издолжување]] на 180°, и на тој начин се појавува од спротивната страна на Сонцето на небото. Сатурновата опозиција се случува секоја година—приближно секои 378 дена. И Земјата и Сатурн го орбитира  Сонцето со  ексцентричено орбити, што значи дека нивните растојанија од Сонцето варира со текот на времето, и  така и нивните растојанија еден од друг, и поради тоа имаме  различна осветленост на Сатурн од една опозиција  на друга. Сатурн, исто така, е посветла кога прстени се под агол каде што тие се повеќе видливи. На пример, за време на опозицијата на 17 декември 2002 година, Сатурн се појави како најсветла  поради поволната [[:File:Saturnoppositions.jpg|ориентација на своите прстени]] во однос на Земјата,&lt;ref name=&quot;opp2002&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Schmude Jr.|first=Richard W.|date=Winter 2003|title=Saturn in 2002–03|url=http://www.freepatentsonline.com/article/Georgia-Journal-Science/113429393.html|journal=Georgia Journal of Science|volume=61|issue=4|issn=0147-9369|access-date=29 June 2015|archive-date=2015-09-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20150924052153/http://www.freepatentsonline.com/article/Georgia-Journal-Science/113429393.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; иако Сатурн бил поблиску до Земјата и Сонцето, кон крајот на 2003 година.&lt;ref name=&quot;opp2002&quot; /&gt;

Од време на време Сатурн е [[Occultation|окупирана]] ,не може да се наблудува одстрана на Месечината &quot; (тоа се случува лпга , Месечината го покрива Сатурн во небото). Како и со сите планети во Сончевиот Систем, октултации на Сатурн се случуваат во &quot;годишни времиња&quot;. Сатурновите октулации  ќе се јавуваат 12 или повеќепати во текот на 12-месечниот период, проследено од околу петгодишен период во кој никаква  таква активност не е регистрирана.&lt;ref name=&quot;Jon&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://theconversation.com/bright-saturn-will-blink-out-across-australia-for-an-hour-anyway-26217|title=Bright Saturn will blink out across Australia – for an hour, anyway|last=Tanya Hill|date=9 May 2014|work=The Conversation|access-date=11 May 2014|last2=Jonti Horner|display-authors=1}}&lt;/ref&gt; Австралиски експерти за астрономија Хил  и Хорнел  објаснуваат дека тоа е  сезонската природа на Сатурнски окултуции&lt;blockquote&gt;Ова е резултат на фактот дека месечината е во орбита околу Земјата е навалена во [[Земјината орбита]] што се движи околу Сонцето – и така поголемиот дел од времето, месечината ќе помине над или под Сатурн на небото, и никакви  окултузии нема да се случат. Тие се случуваат  само кога Сатурн се наоѓа во близина во  момент кога орбитата на месечината ја сече &quot;рамнината на еклиптиката&quot; и прикривањатa можат  да се случат во секое бреме кога месечината премунува , сè додека Сатурн се оддалечува од точката на сечење.&lt;/blockquote&gt;
[[Податотека:PIA17218 – A Farewell to Saturn, Annotated Version.jpg|центар|мини|800x800пкс|&lt;center&gt;Приказ на Сатурн и месечините ([[Енкелад (месечина)|Енкелад]], [[Епиметеј (месечина)|Епиметеј]], [[Јанус (месечина)|Јанус]], [[Мимант (месечина)|Мимант]], [[Пандора (месечина)|Пандора]] и [[Прометеј (месечина)|Прометеј]]), со Касини (21 ноември 2017).&lt;/center&gt;]]

== Белешки ==
{{reflist|group=lower-alpha}}

== Наводи ==
{{наводи}}
== Дополнителна литература ==

* {{Наведена книга|title=The Planet Saturn - A History of Observation, Theory and Discovery|last=Alexander|first=Arthur Francis O'Donel|date=1980|publisher=Dover|year=|isbn=978-0-486-23927-9|location=|pages=|author-link=|orig-year=1962}}
* {{наведен нестручен часопис|last=Gore|first=Rick|title=Voyager 1 at Saturn: Riddles of the Rings|magazine=National Geographic|volume=160|issue=1|pp=3–31|date=July 1981|issn=0027-9358|oclc=643483454}}
* {{Наведена книга|title=Saturn: A New View|last=Lovett|first=L.|last2=Horvath|first2=J.|last3=Cuzzi|first3=J.|date=2006|publisher=Harry N. Abrams|isbn=978-0-8109-3090-2|display-authors=1}}
* {{Наведена книга|title=Fundamental Astronomy|last=Karttunen|first=H.|last2=Kröger|first2=P.|date=2007|publisher=Springer|isbn=978-3-540-34143-7|edition=5|display-authors=1}}
* {{Наведено списание|last=Seidelmann|first=P. Kenneth|last2=Archinal|first2=Brent A.|last3=A'Hearn&lt;!-- written A'hearn here, mostly A'Hearn elsewhere --&gt;|first3=Michael F.|last4=Conrad|first4=Albert R.|last5=Consolmagno|first5=Guy J.|last6=Hestroffer|first6=Daniel|last7=Hilton|first7=James L.|last8=Krasinsky|first8=Georgij A.|last9=Neumann|first9=Gregory A.|displayauthors=1|date=2007|title=Report of the IAU/IAG Working Group on cartographic coordinates and rotational elements: 2006|journal=Celestial Mechanics and Dynamical Astronomy|volume=98|issue=3|pages=155–180|bibcode=2007CeMDA..98..155S|doi=10.1007/s10569-007-9072-y}}
* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=stFpBgAAQBAJ&amp;pg=PA250|title=Planetary Sciences|last=de Pater|first=Imke|last2=Lissauer|first2=Jack J.|date=2015|publisher=Cambridge University Press|isbn=978-0-521-85371-2|edition=2 updated|page=250}}

== Надворешни врски ==

* [https://solarsystem.nasa.gov/planets/saturn/overview/ Saturn overview] by NASA's Science Mission Directorate
* [https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html Saturn fact sheet] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180529214002/https://nssdc.gsfc.nasa.gov/planetary/factsheet/saturnfact.html |date=2018-05-29 }} at the NASA Space Science Data Coordinated Archive
* [https://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/SATURN/system Saturnian System terminology] by the IAU Gazetteer of Planetary Nomenclature
* [https://saturn.jpl.nasa.gov/ ''Cassini-Huygens'' legacy website] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180126021740/https://saturn.jpl.nasa.gov/ |date=2018-01-26 }} by the Jet Propulsion Laboratory
* [http://solarviews.com/eng/saturn.htm Saturn] at SolarViews.com

{{Solar System}}
{{Atmospheres}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Сатурн]]
[[Категорија:Планети во Сончевиот Систем]]
[[Категорија:Гасовити џинови]]
[[Категорија:Астрономски тела познати од стариот век]]</text>
      <sha1>akrbwgix6q3wzfqxko7qpc8ov3drmmk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Љубител</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23768</id>
    <revision>
      <id>5600983</id>
      <parentid>5213846</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:28:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1476" sha1="hjbi8936t4rozaegcskpnuklepl9f6b" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=октомври 2009}}
[[Податотека:Amateur footballer.jpg|300px|мини|Аматерски фудбалски играч]]
'''Љубител''' — оној што се занимава со нешто (на пр., со [[наука]], [[уметност]], [[спорт]], [[книжевност]] итн.) од [[љубов]] и за забава. Љубителот се разликува од професионалецот во тоа што професионалецот добива плата за учество во неговата одредена вештина. ''Љубизам'' не значи дека нештото е ''нестручно'' или ''непрофесионално''. На пример, [[олимпијада|олимписките]] [[бокс]]ери и [[фудбал|фудбалерите]] мораат да бидат љубители, но тоа не одразува на нивниот квалитет.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://arts.berkeley.edu/amateurism-across-the-arts-march-9/|title=Amateurism Across the Arts|publisher=[[University of California, Berkeley]]|website=arts.berkeley.edu|access-date=May 15, 2018|archive-date=2022-10-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20221017121853/https://arts.berkeley.edu/amateurism-across-the-arts-march-9/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}
{{никулец}}

[[Категорија:Професии]]</text>
      <sha1>hjbi8936t4rozaegcskpnuklepl9f6b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Будизам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24428</id>
    <revision>
      <id>5600984</id>
      <parentid>5404057</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:30:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10555" sha1="j6ej04f5pdtnfynolx8x2mhtx8j6m9q" xml:space="preserve">{{Будизам}}
[[Податотека:Large Gautama Buddha statue in Buddha Park of Ravangla, Sikkim.jpg|300px|мини|Голема статуа на [[Гаутама Буда]] во паркот Буда во Равангла, Сиким]]
'''Будизамот''' ({{langx|sa|बौद्ध धर्म}}, ''[[буда]] [[дарма]]'') — [[нетеизам|нетеистичка]] религија&lt;ref name=&quot;buddhismintro&quot;&gt;&quot;Buddhism&quot;. (2009). In ''[[Encyclopædia Britannica]]''. Retrieved November 26, 2009, from Encyclopædia Britannica Online Library Edition.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Lopez, p. 239&quot;&gt;Lopez, ''Story of Buddhism''. p. 239&lt;/ref&gt; која опфаќа различни традиции, верувања и практики во голема мера врз основа на учењата припишувани на [[Буда|Сидарта Гаутама]], познат како [[Буда]] (''оној кој е разбуден'')  кој живеел во 5 век п.н.е. во североисточна [[Индија]].&lt;ref name=&quot;buddhismintro&quot;/&gt;&lt;ref&gt;''Chambers Dictionary'', 2006; ''Merriam-Webster's Collegiate Dictionary'', 2003; ''New Penguin Handbook of Living Religions'', px998; ''Dewey Decimal System of Book Classification''; Robinson &amp; Johnson, ''The Buddhist Religion''&lt;/ref&gt;. Во светот постојат различни извори што тврдат различни бројки за бројот на верници но сепак бројката се движи помеѓу 230 милиони и 1.691 милијарди верници&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Buddhism |title=Major Religions Ranked by Size |accessdate=2008-09-18 |archive-date=2008-06-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080615140203/http://www.adherents.com/Religions_By_Adherents.html#Buddhism }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Gach, Gary. ''The Complete Idiot's Guide to Understanding Buddhism''. Alpha, 2004. ISBN 1-59257-277-4. http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060430073654/http://vipassanafoundation.com/Buddhists.html|date=2006-04-30}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;US State Department's International Religious Freedom Report 2004,&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Garfinkel, Perry. &quot;Buddha Rising.&quot; National Geographic Dec. 2005: 88-109.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#People |title=CIA - The World Factbook |accessdate=2009-06-03 |archive-date=2010-01-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100105171656/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/xx.html#People |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.  Најголем дел од [[будист]]ите живеат во [[Азија]].

Будизмот го признава Буда како свет учител кој помагал на луѓето да ги надминат нивните страдања според законите на [[карма]] преку разбирањето на [[Четири Величествени Вистини|Четирите Величествени Вистини]] а со тоа реализирајќи ја вистинската природа на феноменот и избегнување на кругот на страдања и како краен стадиум е препородувањето познато како [[Самсара]].

Методите што ги користи будизмот за постигнување на самсарата се: [[Етика|етичка]] прилагоденост, култивација на [[мудрост]], тренирање на мозокот преку [[учење]] и [[медитација]], несебично однесување, одрекување од светските работи, побожни обреди и во некои гранки на религијата, разбудување на свети суштества за да им помогнат на луѓето во достигнување на [[Нирвана]].

Будист е човек што пребегнува во [[три Накити|Трите Накити]]: [[Буда]], ''оној кој е разбуден'', [[Дарма]], ''учењето'' и [[Санга]], ''будистичкото општество''.

Будизмот се проширил преку две главни гранки: [[Теравада]], што се проширил кон југ и исток од неговото место на создавање и денес се проширило во [[Југоисточна Азија]], и [[Махајана]], кој најпрво се проширил кон запад од местото на создавање потоа северно и источно во [[Источна Азија]]. Подоцна, двете гранки се прошириле кон [[Европа]] и [[Америка]].

Додека Будизмот се практикува главно во Азија, и двете главни гранки сега ги има насекаде низ светот. Проценките за будистите во светот значително се разликуваат во зависност од начинот на кој будистичкото придржување е дефинирано. Будизмот е исто така признат како една од најбрзорастечките религии во светот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.proutglobe.org/2012/01/buddhism-may-regain-its-status-as-the-worlds-largest-religion/|title=Buddhism May Regain Its Status as the World’s Largest Religion|publisher=PROUT Globe|accessdate=2013-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|last=Beckford|first=Martin|url=http://www.telegraph.co.uk/news/religion/5977093/Buddhism-is-fastest-growing-religion-in-English-jails-over-past-decade.html|title=Buddhism is fastest-growing religion in English jails over past decade|publisher=Telegraph|accessdate=2013-06-18}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.asiantribune.com/?q=node/10418|title=Buddhism fastest growing religion in West|publisher=Asian Tribune|date=2008-04-07|accessdate=2013-06-18|archive-date=2017-11-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20171102201751/http://www.asiantribune.com/?q=node%2F10418|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.abc.net.au/stateline/wa/content/2006/s1947996.htm|title=Stateline Western Australia|publisher=Abc.net.au|accessdate=2013-06-18}}&lt;/ref&gt;

Будистичките училишта не се согласуваат при интерпретација на Гаутама Буда. Некои клучни текстови, познати како [[никаи]] или [[агами]], се зачувани од двете гранки на будизмот. Некои од материјалите се зачувани од страна на [[Тибетски будизам|тибетскиот будизам]]. Овие текстови се центар на [[Теравада]], но се ретко користени во [[Махајана]]та. Најзначајните Махајана натписи се [[Сутрите на Махајана]]. Зачетоците на некои дефинирани Махајана идеи се во агамите.

Покрај тоа што најчесто будизмот е сметан за [[религија]], некои научници не ја вметнуваат во таа категорија &lt;ref&gt;''Numen'', vol 49, p 388; reprinted in Williams, ''Buddhism'', vol III, p 403&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Numen'', vol 49, p 389; reprinted in Williams, ''Buddhism'', Routledge, 2005, vol III, p 403&lt;/ref&gt;, или пак според други будизмот е фамилија на религии&lt;ref&gt;Robinson et al, ''Buddhist Religions'', 5th ed, p xxi&lt;/ref&gt;. Исто така има и научници што тврдат дека будизмот нема дадено јасен став за својот статус &lt;ref&gt;Robinson et al, ''Buddhist Religions'', page xx; ''Philosophy East and West'', vol 54, ps 269f; Williams, ''Mahayana Buddhism'', Routledge, 1st edn, 1990, ps 275f/2nd edn, 2008, p 266&lt;/ref&gt;.

== Распространетост ==
[[Податотека:Buddhist Expansion mk.svg|350px|мини|десно|Ширење на будизмот низ вековите.]]
Будизмот е четврта најголема религија по [[христијанство]]то, [[ислам]]от и [[хиндуизам|хиндуизмот]]. Таа е застапена во следниве држави:
* [[Шри Ланка]] 69%
* [[Мјанмар]] 89%
* [[Брунеи]] 13%
* [[Тајланд]] 95%
* [[Тајван]] 93%
* [[Лаос]] 65%
* [[Камбоџа]] 95%
* [[Малезија]] 19%
* [[Виетнам]] 9%
* [[Кина]] нема статистика
* [[Јужна Кореја]] 23%
* [[Северна Кореја]] нема статистика 
* [[Јапонија]] 84%
* [[Сингапур]] 43%
* [[Русија]] нема статистика 
* [[Австралија]] 2%
* [[Монголија]] 50%
* [[Непал]] 11%

==Будизмот како мотив во популарната култура==
* „Бодисатва“ (англиски: Bodhisattva) — песна на американската [[Рок-музика|рок]]-група [[Стили Ден]] (Steely Dan) од 1973 година.&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/master/16898-Steely-Dan-Countdown-To-Ecstasy Steely Dan – Countdown To Ecstasy (пристапено на 23.11.2023)]&lt;/ref&gt;

== Извор ==
Статистиката се внесува со консултирање на https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20171107142508/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/index.html |date=2017-11-07 }}

== Наводи ==
{{наводи|2}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Религиозни верувања, традиции и движења]]
[[Категорија:Будизам| ]]
__ИНДЕКС__</text>
      <sha1>j6ej04f5pdtnfynolx8x2mhtx8j6m9q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Бајрам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>24524</id>
    <revision>
      <id>5600985</id>
      <parentid>5344290</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:32:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1131" sha1="p8730pu8cbak9myzqty60gafncbwgip" xml:space="preserve">[[Податотека:فرحة العيد (edited).jpg|300px|мини|Прослава на Бајрам во [[Шибам]], [[Јемен]]]]
'''Бајрам''' — два големи [[ислам]]ски [[празник]]а во годината. Првиот [[Рамазан|Рамазан бајрам]], трае 3 дена еден по друг започнувајќи од првиот ден од месецот шевал, односно десеттиот месец според арапскиот календар.

Вториот празник, [[Курбан бајрам]], трае 4 дена (10-13 зулхиџет, односно дванаесеттиот месец според [[календар|исламскиот календар]]) и се вика нарекува „празник на пожртвувањето“ затоа што тогаш се колат овни и им се делат на сиромасите.
{{религија-никулец}}

{{Портал|Празници}}

[[Категорија:Муслимански празници]]
[[Категорија:Ислам]]</text>
      <sha1>p8730pu8cbak9myzqty60gafncbwgip</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евровизија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>27006</id>
    <revision>
      <id>5600762</id>
      <parentid>5592734</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beclievski</username>
        <id>9277</id>
      </contributor>
      <comment>/* Нерешен резултат за првото место */</comment>
      <origin>5600762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="119377" sha1="8g960otd27279be65b8j0abixao0xjy" xml:space="preserve">{{Infobox television
| show_name            = Евровизија
| image                = [[Податотека:Eurovision Song Contest logo.svg.png|310п]]
| caption              = Лого на Евровизија од 2004. до 2014. година
| show_name_2          = 
| genre                = Избор на песна
| format               = 
| creator              = [[Марсел Бесон]]
| developer            = 
| writer               = 
| director             = 
| creative_director    = 
| presenter            = [[Список на презентери на Евровизија|Список на презентери]]
| starring             = 
| judges               = 
| voices               = 
| narrated             = 
| theme_music_composer = [[Марк Антоан Шарпантие]]
| opentheme            = [[Te Deum (Шарпантие)|Te Deum]] ''(Prelude (Marche en rondeau))''
| endtheme             =  
| composer             = 
| country              = [[Список на земји учесници на Евровизија|Список на земји]]
| language             = [[англиски]] и [[француски]]
| num_seasons          = &lt;!-- or num_series --&gt;
| num_episodes         = 
| list_episodes        = 
| executive_producer   = 
| producer             = 
| editor               = 
| location             = [[Список на градови домаќини на Евровизија|Список на градови домаќини]]
| cinematography       = 
| camera               = 
| runtime              = 2 часа (полуфинале) &lt;br&gt; 3 часа, 15 минути (финале)
| company              = [[Европски радиодифузен сојуз]]
| distributor          = [[Евровизија (мрежа)|Евровизија]]
| channel              = 
| picture_format       = [[576i]] (SDTV) (1956-денес ) &lt;br&gt; [[1080i]] (HDTV) (2007-денес )
| audio_format         = 
| first_run            = 
| first_aired          = 24 мај 1956
| last_aired           = денес
| preceded_by          = 
| followed_by          = 
| related              = ''[[Eurovision Young Musicians]]'' (1983-)&lt;br/&gt;''[[Eurovision Young Dancers]]'' (1985-)&lt;br/&gt;''[[Детски избор за песна на Евровизија|Junior Eurovision Song Contest]]'' (2003-)&lt;br/&gt;''[[Eurovision Dance Contest]]'' (2007-2008)
| website              = http://www.eurovision.tv/
| website_title        = Официјална страна
| production_website   = http://www.ebu.ch/en/about/index.php
}}

'''Избор на песна за Евровизија''' ({{langx|fr|Concours Eurovision de la chanson}}, {{langx|en|Eurovision Song Contest}}) или скратено '''Евровизија''' — годишен натпревар одржан помеѓу повеќе активни членки на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]].

Секоја земја учесничка доставува песна која ќе биде изведена во живо на телевизија или радио, а потоа доделува гласови на песните на другите земји за да се одреди најпопуларната песна во конкуренцијата. Изборот се емитува секоја година од неговото воведување во [[1956]] година и е еден од најдолготрајните телевизиски програми во светот. Исто така е и еден од најгледаните не-спортски настани во светот&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher= European Broadcasting Union |url= http://www.eurovision.tv/english/2513.htm |title= Live Webcast |accessdate= 2006-05-25 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20060525094524/http://www.eurovision.tv/english/2513.htm |archivedate= 2006-05-25 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;, со бројка на гледаност помеѓу 100 и 600 милиони на меѓународно ниво во последните неколку години. Евровизија исто така се емитува и надвор од [[Европа]] на места како [[Аргентина]], [[Австралија]], [[Бразил]], [[Канада]], [[Кина]], [[Колумбија]], [[Египет]], [[Индија]], [[Јапонија]], [[Јордан]], [[Мексико]], [[Нов Зеланд]], [[Филипини]], [[Јужна Кореја]], [[Тајван]], [[Тајланд]], [[САД]], [[Уругвај]] и [[Венецуела]] и покрај фактот што тие не учествуваат&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher= BBC Online|year=2002|url=http://www.bbc.co.uk/pressoffice/pressreleases/stories/2002/05_may/16/eurovision_trivia.pdf |title= Eurovision Trivia|accessdate=2006-07-18|format= PDF}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=288|title=Eurovision Song Contest 1972|accessdate=2009-07-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=8|title=Eurovision Song Contest 2004 Final|accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt;. Од [[2000]] година изборот се емитува и преку [[интернет]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Philip Laven|year=2002|url=http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html|publisher=European Broadcasting Union|title=Webcasting and the Eurovision Song Contest|accessdate=2006-08-21|archive-date=2008-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080528091401/http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_291-editorial.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, со што во [[2006]] година, повеќе од 74.000 луѓе во скоро 140 земји го гледале онлајн&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=Octoshape|date=2006-06-08|url=http://www.streamingmedia.com/press/view.asp?id=4907|archiveurl=https://www.webcitation.org/5Qf9LNcZH?url=http://www.streamingmedia.com/press/view.asp?id=4907|archivedate=2007-07-28|title=Eurovision song contest 2006 - live streaming|accessdate=2006-08-21|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

Уметници чии кариери биле во центарот на вниманието по нивните настапи и победиле на Евровизија се: [[Доменико Модуњо]], кој освоил трето место со песната „Nel blu dipinto di blu“ во [[1958]] година, групата [[АББА]], која победила за Шведска на изборот во [[1974]] година со нивната песна „Waterloo“, [[Селин Дион]], која победила за [[Швајцарија]] во [[1988]] година со песната „Ne partez pas sans moi“&lt;ref name=&quot;sfgate1&quot;&gt;{{наведени вести | url=http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL | title=Opening of Sweden's ABBA museum is delayed | date=2008-09-12 | work=The San Francisco Chronicle | access-date=2013-05-25 | archive-date=2012-09-09 | archive-url=https://archive.today/20120909051343/http://www.sfgate.com/cgi-bin/article.cgi?f=/c/a/2008/09/12/DDBN12SDVQ.DTL | url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;reuters2007&quot;&gt;{{наведени вести| url=http://www.reuters.com/article/entertainmentNews/idUSSCH28177920070514 | title=Serbia's &quot;Prayer&quot; wins Eurovision Song Contest | date=2007-05-14 | work=Reuters}}&lt;/ref&gt; и шпанскиот пејач [[Хулио Иглесијас]] кој продал преку 300 милиони плочи ширум светот.

== Почетоци ==

Во 50-тите години, откако започнала да се обновува воено-разурнатата [[Европа]], Европскиот радиодифузен сојуз со седиште во [[Швајцарија]] формирала ад-хок комисија за да пронајде начини да ги обедини земјите од Европскиот континент преку „''забавна програма''“. На состанокот на комисијата одржан во [[јануари]] [[1955]] година во [[Монако]], генералниот директор на швајцарската телевизија и претседателот на комисијата [[Марсел Бесон]] дошол до идеја за интернационален избор на песна, каде земјите ќе учествуваат во една телевизиска програма, која ќе биде пренесувана истовремено во сите земји на унијата&lt;ref name=&quot;GoldenJubilee&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|first=Patrick|last=Jaquin|date=2004-12-01|url=http://www.ebu.ch/en/union/diffusion_on_line/television/tcm_6-8971.php|title=Eurovision's Golden Jubilee|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=2009-07-18|archive-date=2004-08-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20040811033906/http://www.ebu.ch/en/union/diffusion_on_line/television/tcm_6-8971.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Изборот се засновал на веќе постоечкиот фестивал Санремо што се одржувал во [[Италија]], а се сметал за амбициозен проект, технолошки експеримент во живо на телевизија, кој би обединил многу земји заедно во широката меѓународна мрежа. Во тоа време не постоела сателитска телевизија, а таканаречената Евровизиска мрежа вклучувала копнена микробранова мрежа. Концептот, тогаш познат како “''Евровизија Гран При''” бил одобрен од Генералното собрание на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] на состанокот одржан на [[19 октомври]] [[1955]] година во [[Рим]] и било одлучено првиот избор да се одржи пролетта [[1956]] година во [[Лугано]], [[Швајцарија]]&lt;ref name=&quot;bristol&quot; /&gt;. Името „''Евровизија''“ во врска со мрежата на Европскиот радиодифузен сојуз бил за првпат употребен од страна на британскиот новинар [[Џорџ Кампеј]] во ''London Evening Standard'' во [[1951]] година&lt;ref name=&quot;GoldenJubilee&quot;/&gt;.
  
Првото издание се одржало во градот [[Лугано]], Швајцарија на [[24 мај]] [[1956]] година каде учество зеле седум земји – секој изведувајќи по две песни, за да има вкупно 14. Ова бил единствениот избор кога се изведувале повеќе од една песна од страна на една држава: од [[1957]] година било дозволено да се изведува една песна од страна на една држава. На изборот во [[1956]] година победила земјата домаќин, [[Швајцарија]]&lt;ref name=&quot;milestones&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher= European Broadcasting Union |year= 2005 |url= http://www.eurovision.tv/english/611.htm |title= Historical Milestones |accessdate= 2006-05-26 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20060526065558/http://www.eurovision.tv/english/611.htm |archivedate= 2006-05-26 |url-status= live }}&lt;/ref&gt;.

Програмата најпрво била позната како „''Евровизија Гран При''“ кое било усвоено од страна на [[Данска]], [[Норвешка]] и франкофонските земји, со француската ознака “''Le Grand-prix Eurovision de la Chanson Européenne''&quot;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |first= Franck |last= Thomas |year= 1999 |url= http://www.eurovision-fr.net/histoire/histoire5659.php |title= Histoire 1956 à 1959 |publisher= eurovision-fr.net |accessdate= 2006-07-17 |archiveurl= https://web.archive.org/web/20060502192602/http://www.eurovision-fr.net/histoire/histoire5659.php |archivedate= 2006-05-02 |url-status= live }} {{fr}}&lt;/ref&gt;. Но потоа Гран при било сменето и заменето со „Concours“ (натпревар на француски), но не и на дански и норвешки. Евровизиската мрежа се користи и за пренесување вести и спортски програми на меѓународно ниво, како и други специјализирани настани организирани од страна на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher= European Broadcasting Union |date= 2005-06-14|url= http://www.ebu.ch/departments/operations/ops.php |title= The EBU Operations Department |accessdate= 2006-07-20}}&lt;/ref&gt;. Меѓутоа според мислењето на јавноста, името “Евровизија” е поблиску поврзан со изборот на песна&lt;ref name=&quot;EBU40years&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|first= George T. |last=Waters |date= Winter 1994 |url= http://www.ebu.ch/en/technical/trev/trev_262-editorial.html |title= Eurovision: 40 years of network development, four decades of service to broadcasters |publisher= European Broadcasting Union | accessdate=2006-07-15}}&lt;/ref&gt;.

== Формат ==
[[Податотека:EurovisionParticipants.svg|thumb|300px|right|Натпреварувачи до 1956: {{легенда|#22b14c|Настапувале најмалку еднаш}} {{легенда|#ffc20e|Никогаш не учествувале иако имаат право на учество}} {{легенда|#d40000|Се пријавиле но подоцна се откажале од учество}}]]
[[Податотека:Cities and Countries which Eurovision held.png|thumb|300px|right|Градови кои биле домаќини на Евровизија.]]

Форматот на овој избор се менувал со годините, иако основните принципи отсекогаш биле на овој начин: земјите учеснички поднесуваат песни кои се изведуваат во живо на телевизиска програма која се пренесува истовремено во сите земји&lt;ref&gt;{{наведени вести| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/3712029.stm | work=BBC News | title=Voting fault hits Eurovision heat | date=2004-05-13 | accessdate=2010-05-02}}&lt;/ref&gt;, преку евровизиската мрежа од страна на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]]. Земјата како учесник е претставувана од еден од телевизиските радиодифузери од таа земја: вообичаено, но не секогаш, тоа е националната телевизиска радиодифузна организација на земјата. Домаќин на програмата е една од земјите учеснички и се пренесува директно од аудиториумот во градот домаќин. За време на програмата, откако ќе бидат изведени сите песни, земјите започнуваат да гласаат за песните на другите држави: на земјите не им е дозволено да гласаат за сопствената песна. На крајот на програмата за победник се прогласува песната со најмногу освоени бодови. Победникот, единствено го добива статусот на победникот, иако е вообичаено да му биде доделен трофеј на композиторот на песната, а земјата е поканета да биде домаќин на настанот наредната година&lt;ref name=&quot;milestones&quot;/&gt;.

Програмата е секогаш отворена од еден или повеќе презентери, поздравувајќи ги гледачите на шоуто. Многу од земјите одлучуваат да заработат на можноста која им е дадена како домаќини на една програма со широка меѓународна публика, и затоа е вообичаено е да се даваат презентации од видео снимки со сцени од земјата домаќин, како [[реклама]] за [[туризам]]. Помеѓу песните и започнувањето на гласањето за време на паузата се случува интервален чин, која може да биде каква било форма на забава. Забавата на паузата има вклучено изведби како на пример [[The Wombles]]&lt;ref name=&quot;ESC1974&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher= European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=290|title=Eurovision Song Contest 1974|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt; (1974) и првата меѓународна претстава на [[Riverdance]] (1994)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |first= Clive |last= Barnes |url= http://www.riverdance.com/htm/theshow/thejourney |title= Riverdance Ten Years on |publisher= RiverDance |accessdate= 2006-07-27 |archive-date= 2009-05-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20090522033151/http://www.riverdance.com/htm/theshow/thejourney/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;.

Како што националните радиодифузери се приклучуваат и го напуштаат изворот на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]], логото на Евровизија се прикажува. Придружната тема на музиката (се користи на други евровизиски емитувања) е увертира на [[Марк Антоан Шарпантие]] - ,,[[Те Deum]]”.

Финалето на Изборот на песна за Евровизија традиционално се одржува на пролет во сабота навечер УТЦ (20:00 БСТ / ИСТ, или 21:00 ЦЕСТ). Обично се одбира сабота во месец мај, иако се има одржано и во четврток (во 1956)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher= European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=273|title=Eurovision Song Contest 1956|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt; и најрано во март.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher= European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=295|title=Eurovision Song Contest 1979|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;

== Учество ==

Квалификувани учесници се активните членови (за разлика од асоцијативните членови) на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]]. Активни членови се оние кои се наоѓаат во државите кои се во рамките на [[Европска радиодифузна област|Европската радиодифузна област]], или се земји членки на [[Совет на Европа|Советот на Европа]]&lt;ref name=&quot;EBUmembership&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher= European Broadcasting Union |date=  |url= http://www.ebu.ch/en/ebu_members/admission/index.php |title= Membership conditions |accessdate= 2012-02-03 |archive-date= 2012-01-17 |archive-url= https://web.archive.org/web/20120117162540/http://www.ebu.ch/en/ebu_members/admission/index.php |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;.

Европската радиодифузна област е одредена од страна на Меѓународната унија за телекомуникации&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher= International Telecommunication Union |year= 1994 |url= http://www.ebu.ch/CMSimages/en/leg_ref_itu_radio_regulations_tcm6-4307.pdf|title= Extracts From The Radio Regulations |accessdate= 2006-07-18|format=PDF}}&lt;/ref&gt;:

{{quote|''Европската радиодифузна зона се граничи на запад со западната граница на Регион 1 (види подолу), на исток од меридијан 40 ° источно од Гринич и на југ со паралела 30 ° северно, во кои се вклучени западниот дел на СССР, северниот дел на Саудиска Арабија и дел од оние земји кои граничат со Медитеранот во рамките на овие граници. Покрај тоа, Ирак, Јордан и тој дел од територијата на Турција која лежи надвор од дозволениот лимит, се вклучени во Европската радиодифузна област''.}}

Западната граница на Регион 1 е дефинирана со линија која се протега од [[Северен Пол|Северниот Пол]] со меридијан 10° западно од Гринич до нејзиниот пресек со паралела 72° северно; оттаму со кружен лак со пресекот на меридијан 50° и паралела 40° северно; оттаму со кружен лак до пресекот на меридијан 20° западно и паралела 10° јужно; оттаму по меридијан 20° до [[Јужен Пол|Јужниот Пол]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher= International Telecommunication Union |date= 2005-09-08 |url= http://life.itu.int/radioclub/rr/art05.htm#Reg |title= Radio Regulations |accessdate= 2006-07-18 |archive-date= 2018-01-09 |archive-url= https://web.archive.org/web/20180109005052/http://life.itu.int/radioclub/rr/art05.htm#Reg |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;.

Во активни членови спаѓаат радиодифузни организации чии преноси се достапни до најмалку 98% од домаќинствата во нивната земја кои се опремени да добиваат такви преноси&lt;ref name=&quot;EBUmembership&quot;/&gt;.

Доколку активен член на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] посака да учествува, мора да ги исполнува условите кои се утврдени со правилата на натпреварот (за кои се подготвува годишно посебен примерок). Така во [[2013]] година се вклучила потребата да се емитува во нивната земја програмата од претходната година и да ѝ се плати партиципација на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] за годината во која тие сакаат да учествуваат, пред рокот предвиден во правилата на изборот.

Правото на учество не е ограничено со географското вклучување во континентална [[Европа]], освен “Евро” во “Евровизија” – нема никаква друга врска со [[ЕУ|Европската Унија]]. Во текот на историјата учество зеле неколку држави кои се географски надвор од границите на Европа: [[Израел]], [[Кипар]] и [[Ерменија]] во [[Западна Азија]] (Кипар и Ерменија се членови на Советот на Европа, а Кипар е земја-членка и на Европската Унија), од [[1973]], [[1981]], [[2006]] година соодветно; и [[Мароко]] во [[Северна Африка]] учествувал сам на изборот во [[1980]] година. Покрај тоа, учество зеле неколку прекуконтинентски земји со само дел од нивната територија во Европа: [[Турција]] од [[1975]] година, [[Русија]] од [[1994]] година, [[Грузија]] од [[2007]] година и [[Азербејџан]] чие прво појавување се случило во изданието [[2008]] година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=|url=http://www.esctoday.com/news/read/12068?rss |title=Eurovision Song Contest - Dusseldorf 2011 &amp;#124; News - JESC - Delegation leaders meet for Junior Eurovision 2008 |publisher=Esctoday.com |date= |accessdate=2011-05-22}}&lt;/ref&gt;.

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:94%&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:10%;&quot;| Година
! Држави кои дебитирале
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1956}}
| {{Esc|Холандија}}, {{Esc|Франција}}, {{Esc|Германија}}&lt;sup&gt;a&lt;/sup&gt;, {{Esc|Италија}}, {{Esc|Луксембург}},{{Esc|Белгија}}, {{Esc|Швајцарија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1957}}
| {{Esc|Австрија}}, {{Esc|Данска}}, {{Esc|Велика Британија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1958}}
| {{Esc|Шведска}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1959}}
| {{Esc|Монако}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1960}}
| {{Esc|Норвешка}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1961}}
| {{Esc|Финска}}, {{Esc|Шпанија|}}, {{Esc|Југославија}}&lt;sup&gt;b&lt;/sup&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1964}}
| {{Esc|Португалија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1965}}
| {{Esc|Ирска}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1971}}
| {{Esc|Малта}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1973}}
| {{Esc|Израел}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1974}}
| {{Esc|Грција}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1975}}
| {{Esc|Турција}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1980}}
| {{Esc|Мароко}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1981}}
| {{Esc|Кипар}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1986}}
| {{Esc|Исланд}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1993}}
| {{Esc|Босна и Херцеговина|1992}}, {{Esc|Хрватска}}, {{Esc|Словенија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1994}}
| {{Esc|Естонија}}, {{Esc|Унгарија}}, {{Esc|Литванија}}, {{Esc|Полска}}, {{Esc|Романија}}, {{Esc|Русија}}, {{Esc|Словачка}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|1998}}
| {{Esc|Македонија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2000}}
| {{Esc|Латвија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2003}}
| {{Esc|Украина}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2004}}
| {{Esc|Албанија}}, {{Esc|Андора}}, {{Esc|Белорусија}}, {{Esc|Србија и Црна Гора}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2005}}
| {{Esc|Бугарија}}, {{Esc|Молдавија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2006}}
| {{Esc|Ерменија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2007}}
| {{Esc|Чешка}}, {{Esc|Грузија}}, {{Esc|Црна Гора}}, {{Esc|Србија}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2008}}
| {{Esc|Азербејџан}}, {{Esc|Сан Марино}}
|-
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;vertical-align:top;&quot;| {{ESCYr|2015}}
| {{Esc|Австралија}}
|}

== Земји-домаќини ==

[[Податотека:Stockholm Globe Arena.jpg|thumb|[[Ериксон Глобен]], арената каде се одржа Евровизија 2000  и 2016.]]

Повеќето од трошоците за овој избор се покриени од комерцијални спонзори и придонеси од другите земји учеснички. Овој избор се смета за единствена можност за промовирање на земјата домаќин како туристичко одредиште. Летото [[2005]] година, [[Украина]] го укинала нејзиното барање за нормална виза за посетителите од [[ЕУ]] за да одговара како домаќин на настанот&lt;ref&gt;{{наведени вести |first= Helen |last=Fawkes | publisher= BBC News Online|date=2005-05-19|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/music/4561275.stm |title=Ukrainian hosts' high hopes for Eurovision|accessdate= 2009-07-19}}&lt;/ref&gt;.

Подготовките за настанот обично започнуваат за неколку недели откако домаќинот победува претходната година и ѝ потврдува на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] дека тие планираат и се во можност да бидат домаќини на натпреварот. За град-домаќин е избран најчесто главниот град, кој мора да има соодветна концерт сала. Две најголеми концертни сали биле Паркен во [[Копенхаген]] (каде имало околу 38.000 луѓе, кога Данска била домаќин во 2001 година) и Есприт арената во [[Диселдорф]] (каде имало околу 36.500 луѓе, кога Германија била домаќин во 2011 година&lt;ref name=&quot;milestones&quot;/&gt;). Најмал град кој бил домаќин е Милстрит во кругот Корк, Ирска, во 1993 година. Ова село има популација од 1500 луѓе, но и покрај тоа Грин Гленс арената може да собере до 8.000 луѓе&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.millstreet.ie/green%20glens/greenglens.htm|title=Green Glens Arena|last=|first=|date=|work=|publisher=Millstreet|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;.

Кога се одбира градот домаќин и салата, секогаш се земени предвид хотелот и новинарските објекти во околината. Во Киев во 2005 година, хотелските соби беа недоволни, па затоа организаторите на изборот побараа од украинската влада да ги стопира резервациите  кои тие не ги контролираа преку официјалните средства на делегацијата или туристичките пакети: ова доведе да бидат откажани хотелските резервации на многу луѓе.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ukraine-observer.com/articles/208/655|title=Where Do We Put The Foreign Tourists?|last=Marone|first=John|date=|work=|publisher=The Ukrainian Observer|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060204201731/http://www.ukraine-observer.com/articles/208/655|archivedate=2006-02-04|dead-url=|accessdate=2006-07-18|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Евровизиско лого и тема ==

Сегашниот вид на лого беше воведен на Изборот на песна за Евровизија во 2004 година во Турција, за да се создаде постојан визуелен идентитет. Знамето на земјата-домаќин се појавува во срцето на логото. Секоја година на изборот, земјата домаќин си создава под-тема, која што е обично придружувана и изразена со под-лого и слоган. Темата и слоганот се соопштени од [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] и од националната телевизија на земјата-домаќин.

== Евровизиската недела ==

Терминот “Евровизиска недела” се употребува за неделата во која се случува изборот&lt;ref&gt;{{наведени вести| url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/europe/7418045.stm | work=BBC News | title=Serbia in spotlight for Eurovision | date=2008-05-23 | accessdate=2010-05-02}}&lt;/ref&gt;. Бидејќи е шоу во живо, Изборот на песна за Евровизија бара изведувачите да ги усовршат нивните изведби, со цел големата ноќ да тече без проблеми. Покрај проблемите во нивните држави, на секој учесник му е дадена можноста да вежба на сцената на евровизискиот аудиториум. Овие проби се случуваат во текот на неколкуте дена пред саботното шоу и поради тоа делегациите престигнуваат неколку дена пред настанот. Новинарите и обожавателите се исто така присутни претходните денови, па така настанот Евровизија трае многу подолго од оние неколку часа на телевизија. Избрани се голем број на официјално акредитирани хотели каде што престојуваат делегациите и редовен автобус кој се користи за да ги носи и враќа изведувачите и нивните придружници до местото на случувањето и назад&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher=European Broadcasting Union |date=2008-03-17|url=http://www.eurovision.tv/page/news/belgrade-2008?id=587|title=Belgrade 2008|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;.

Секој учесник радиодифузер избира шев на делегација, чија задача е да ги координира движењата на членовите на делегацијата и кој е претставник на државата на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] во градот домаќин.&lt;ref name=&quot;2005rules&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|year=2005|url=http://www.eurovision.tv/searchfiles_english/574.htm|title=Rules of the 2005 Eurovision Song Contest|accessdate=2006-02-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060210010517/http://www.eurovision.tv/searchfiles_english/574.htm|archivedate=2006-02-10|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Членови на делегацијата се  изведувачите, текстописците, композиторите, официјалните претставници од печатот- во годините кога песните беа изведувани со жив оркестар-диригент. Исто така доколку се сака, присутен е и коментатор: секој радиодифузер може да има коментатор за нивната телевизија и/или радио пренос да се емитува во секој земја. На коментаторите им се дадени специјални коментаторски кабини, кои се наоѓаат на задниот дел од арената, позади публиката.

===Проби и прес-конференции===

Традиционално, делегациите пристигнуваат во неделата пред изборот, со цел да бидат присутни на пробите кои почнуваат во понеделник наутро. Меѓутоа, од 2004 година со воведувањето на полуфиналињата- а како резултат на тоа и зголемување на бројот на земји кои учествуваат, првите проби почнуваат од недела, речиси две недели пред големото финале. Има два периоди за проба за секоја земја. Првата проба за државите кои учествуваат во полуфиналињата е во честите дена од недела до среда. Втората е од четврток до недела. Земјите кои се директно влезени во големото финале, имаат проби во [[сабота]] и [[недела]].

После пробата на секоја земја, делегацијата се состанува со уметничкиот директор на шоуто во собата за гледање видео. Овде тие ги гледаат снимките од пробата која предмалку се случувала, дискутираат за аглите на камерата, осветлувањето и кореографијата, со цел да се обидат да го постигнат максималниот естетски ефект на телевизија. Во овој момент шефот на делегацијата може да има посебни барања кои се потребни за изведбата и да ги побара од домашниот радиодифузер. После овој состанок, делегацијата одржува прес-конференции, каде што членовите на ополномоштените печати можат да поставуваат прашања. Пробите и прес-конференциите се одржуваат паралелно: па така, една земја одржува прес-конференција, додека другата има проба во аудиториумот. Домашниот печат прави печатено резиме од прашањата и одговорите кои произлегуваат од прес-конференциите и им се дава на новинарите&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|year=2008|url=http://www.eurovision.tv/page/interviews-2008?id=944|title=Interviews 2008|accessdate=2009-06-21}}&lt;/ref&gt;.

Пред секое од полуфиналињата се одржуваат три проби за облека. Две проби се одржуваат претходниот ден (една попладнето и една вечерта), додека третата е одржана дента попладнето кога се одржува настанот во живо. Истото важи и за финалето, со две проби во петок и третата во сабота попладне, пред пренесувањето во живо на големото финале во сабота навечер&lt;ref name=&quot;RehearsalSchedule&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|year=2008|url=http://www.eurovision.tv/upload/media/ESC2008_rehearsals.pdf|title=Rehearsal Schedule|format=PDF|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;. И за двете полуфиналиња и за финалето, втората проба за облека е исто така и финале за жирито, овде жирито од секоја земја ги дава своите гласови. Ова значи дека 50% од резултатите се веќе одлучени уште пред изборот да се случи во живо.&lt;ref name=&quot;eurovision.tv&quot;/&gt;

===Забави и Евроклуб===

Во евровизиската недела, во понеделник вечерта се одржува прием на градоначалникот каде што е домаќин на прославата што успеале Евровизија да ја донесат во нивниот град е градската администрација. Ова обично се одржува во некоја голема локација, кој е во сопственост на општината и се наоѓа во центарот на градот. Поканети се сите делегации, а забавата е препратена со жива музика, бесплатна храна и пијалаци а во последните години има и [[огномет]]и&lt;ref name=&quot;AthensNews&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|date=2009-05-11|url= http://www.eurovision.tv/page/news?id=2560|title=The grand opening reception!|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;.

После полуфиналињата и големото финале се организираат забави, или во некој просторија која е во склоп на салата или во некоја друга соодветната локација во градот&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=2793|title=After Show Party: Reactions|accessdate=2009-06-20}}&lt;/ref&gt;.

Евроклубот се одржува секоја вечер во текот на неделата; наречен евровизиски ноќен клуб, во кој е поканет целиот акредитиран персонал&lt;ref name=&quot;Euroclub&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=2309|title=The EuroClub: Official party venue opened its doors|accessdate=2009-07-18}}&lt;/ref&gt;.

Во текот на неделата, делегациите се и традиционално домаќини на сопствените забави, во продолжение на веќе официјално спонзорираните. Меѓутоа, во новиот милениум, во тренд е националните делегации да ги одржуваат своите активности и прослави во Евроклуб.&lt;ref name=&quot;Euroclub&quot;/&gt;

== Гласање ==

Системот на гласање кој се користи на изборот се променувал со текот на годините. Модерниот систем, кој е положбен систем на гласање е воведен од 1975 година. Земјите доделуваат од 1 до 8 бода, потоа 10 и на крајот 12 на другите песни кои се во конкуренцијата – омилената песна е наградена со 12 бода&lt;ref name=&quot;ESC1975&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=291|title=Eurovision Song Contest 1975|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=2009-07-23}}&lt;/ref&gt;.

Историски гледано, гласовите на една земја биле одлучувани од страна на домашното жири, но во [[1997]] година пет држави (Австрија, Швајацарија, Германија, Шведска и Велика Британија) експериментирале со телегласање, давајќи можност на јавноста на нивната држава да гласаат масовно за своите омилени песни. Експериментот бил успешен&lt;ref name=&quot;50yrs&quot;&gt;{{Наведена книга | last = O'Connor | first = John Kennedy | year = 2005 | title = The Eurovision Song Contest 50 Years The Official History | url = https://archive.org/details/eurovisionsongco00ocon | publisher= Carlton Books Limited | location = [[London]]|isbn = 1-84442-586-X}}&lt;/ref&gt; и од [[1998]] година па наваму, сите земји биле поттикнати да го користат телегласањето секогаш кога е можно. Судиите сè уште се користат како резерва, во случај на неуспех на телегласањето&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://english.people.com.cn/200705/11/eng20070511_373758.html |title=Во Хелсинки се одржа полуфиналето на Евровизија |publisher=[[Народен дневник]] |date=2007-05-11 |accessdate=2011-05-15}} {{en}}&lt;/ref&gt;.

Денес, членовите на јавноста исто така можат да гласаат и преску СМС, во прилог на телегласањето. Но сегашниот метод на собирање на гласовите, првпат воведен во 2009 година, е 50/50 комбинација од телефонското гласање и гласовите на жирито кое е составено од музички професионалци&lt;ref name=&quot;2010 voting&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=4533&amp;_t=Exclusive%3A+Juries+also+get+50%25+stake+in+Semi-Final+result!|title=Exclusive: Juries also get 50% stake in Semi-Final result!|last=Bakker|first=Sietse|date=2009-10-11|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=2012-06-29}}&lt;/ref&gt;.

Од [[1964]] година со гласањето претседаваше контролор од [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]], којшто е одговорен гласовите да бидат точно распределени и со ред. Следни се конторлорите и извршниот контролор на Изборот на песна за Евровија, кои се назначени од страна на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]];

* Мирослав Вилчек (1964-1965)
* Клифорд Браун (1966-1977)
* Френк Неиф (1978-1992)
* Кристијан Клаузен (1993-1995)
* Кристин Маршал-Ортиз (1996, 1998-2002)
* Мари-Клер Вајонит (1997)
* Сара Јуен (2003)
* Сванте Стоксилиас (2004-2010)
* Џон Ола Сенд (2011-денес)

Според едно истражување на евровизискиот модел на гласање, одредени земји планираат да формираат “групи” или “мали подгрупи” со честото гласање на истиот начин&lt;ref name=&quot;FennEtAl&quot;&gt;{{cite arXiv |first1= Daniel|last1= Fenn|first2= Omer|last2= Suleman|first3= Janet|last3= Efstathiou|first4=Neil F.|last4= Johnson |year= 2006|eprint= physics/0505071|title= How does Europe Make Its Mind Up? Connections, cliques, and compatibility between countries in the Eurovision Song Contest}}&lt;/ref&gt;. Сепак, друго истражување заклучува дека  блокот на гласањето во 2006 година, во најмалку два наврати, имало пресудно влијание на исходот на изборот&lt;ref name=&quot;Gatherer&quot;&gt;Derek Gatherer. &quot;[http://jasss.soc.surrey.ac.uk/9/2/1.html Comparison of Eurovision Song Contest Simulation with Actual Results Reveals Shifting Patterns of Collusive Voting Alliances.]&quot;, ''Journal of Artificial Societies and Social Simulation''  vol. 9, no. 2. 31 March 2006. Retrieved 14 May 2011.&lt;/ref&gt;.

=== Презентирање на гласовите===

Откако ќе помине времето за гласање, кога сите бодови ќе бидат пресметани, презентерот на шоуто, по редослед ја повикува секоја земја која гласа за да ги покани да ги соопштат резултатите од нивното гласање. Пред [[1994]] година, резултатите се соопштувале преку телефонски линии; се пренесувало со аудио за да може публиката во аудиториумот и онаа пред малите екрани да слушне. Со појавувањето на посигурни сателитски мрежи, од [[1994]] година па наваму, презентерите се појавуваат на камерата од нивните земји за да ги соопштат гласовите. Често, од страна на секоја земја се зема можноста презентерот да стои пред некоја позадина на која има некое познато место од нивната земја. (На пример, францускиот презентер може да се види како стои пред Ајфеловата кула).

Денес, гласовите од 1 до 7 се прикажуваат автоматски на екранот, а останатите бодови ги кажува презентерот по нагорен редослед, кулминирајќи на максималните 12 бода. Земјите мораат да го соопштат името на земјата и бодовите или на англиски или на француски, а тоа го повторуваат водителите на изборот на другиот јазик. Извикот “''douze points''” кога домаќинот или презентерот ги кажува највисоките бодови е популарно поврзан со изборот.&lt;ref name=&quot;1999rules&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|date=1998-10-13|url=http://www.eurosong.net/archive/esc1999.pdf|format=PDF|title=Rules of the 44th Eurovision Song Contest, 1999|accessdate=2006-07-18|archive-date=2019-04-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190418112958/http://www.eurosong.net/archive/esc1999.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Од [[1957]] до [[1962]] година земјите-учеснички биле повикувани по обратен редослед од оној по кој настапиле, а од [[1963]] до [[2003]] година секоја земја била повикувана по истиот редослед по кој и била изведена нивната песна. Од [[2004]] година со воведувањето на полуфиналето, редот на соопштување на гласовите на земјите се променил&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|date=2004-05-12|url=http://www.eurovision.tv/archive_2004/english/1098.htm|title=Eurovision 2004 - Voting Briefing|accessdate=2005-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20050507155415/http://www.eurovision.tv/archive_2004/english/1098.htm|archivedate=2005-05-07|url-status=live}}&lt;/ref&gt;. Во [[2005]] година најпрвин биле презентирани, а исто така имаат право да гласаат и земјите кои не успеале да стигнат до финалето. Во [[2004]] година земјите биле повикувани по азбучен ред (според гласовите на земјите кои не влегле во финалето, според нивниот редослед на ноќта во четвртокот; потоа финалистите ги давале своите гласови според редоследот на нивниот настап. Помеѓу 2006 и 2010 година, се одржувало посебно извлекување за да се одреди редоследот по кој земјите ќе ги презентираат нивните гласови. Во 2011 година, редоследот на гласање бил одреден според гласовите на жирито од денот пред финалето, со цел кога ќе бидат откриени резултатите да се создаде што е можно поголема неизвесност&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=esctoday.com|date=2011-05-11|url=http://www.esctoday.com/news/read/17435|title=Eurovision 2011: Voting order revealed!}}&lt;/ref&gt;.

Од [[1971]] до [[1973]] година, секоја земја испраќала по двајца членови на жирито, кои всушност биле присутни на местото на изборот (иако членовите на жирито биле заклучени во Големата сала на замокот Единбург) и ги соопштувале нивните гласови така што камерата била вперена во нив. Во 1973 година еден од шведските членови на жирито направил одлично шоу од презентирањето на неговите гласови со екстравагантни гестови. Овој систем бил повлечен наредната година&lt;ref name=&quot;50yrs&quot;/&gt;.

Во [[1956]] година не биле присутни гласовите на публиката: едноставно, затвореното жири одлучило дека победила [[Швајцарија]]. Од 1957 до 1987 година бодовите биле прикажувани на табла на едната страна на сцената. Како што напредувала дигиталната графичка технологија, таблите во [[1988]] година биле заменети со електронски приказ кој може да биде прикажанн на ТВ екраните во зависнот од желбата на директорот на програмата. Во [[2006]] година [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] одлучила да зачува време во текот на емитувањето. Од тогаш па наваму, бодовите од 1-7 автоматски се појавуват сами на екранот, а презентерите посебно ги соопштуваат 8, 10 и 12.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=BBC Online|url=http://www.bbc.co.uk/radio2/eurovision/mymu/atoz.shtml|title=A to Z of Eurovision|accessdate=2006-08-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20060427103610/http://www.bbc.co.uk/radio2/eurovision/mymu/atoz.shtml|archivedate=2006-04-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;.

===Нерешен резултат за првото место===

Во [[1969]] година, кога четири од шеснаесетте земји кои учествувале ([[Франција]], [[Шпанија]], [[Холандија]] и [[Велика Британија]]) се нашле во борба за првото место, бидејќи сите имале по осумнаесет бода, а немало претходно одредени правила кои ќе одлучат за вистинскиот победник, се одлучило сите четири земји да бидат прогласени за победници. Ова предизвикало големо незадоволство кај повеќето од другите земји-учеснички и масовните седници биле загрозени. Како протест против резултатите од претходната година, [[Финска]], [[Норвешка]], [[Шведска]] и [[Португалија]] не учествувале на изборот во [[1970]] година. Ова ја поттикнало [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] да донесе правило за нерешен резултат&lt;ref name=&quot;ESC1969&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=286|title=Eurovision Song Contest 1969|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=2009-07-23}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ESC1970&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=223|title=Eurovision Song Contest 1970|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=2009-07-23}}&lt;/ref&gt;.

Денес, во случај на нерешен резултат за првото место на крајот на вечерта се пресметува вкупниот број на држави кои доделиле бодови на секоја од државите кои имаат ист број на бодови; онаа која добила бодови од повеќе земји се прогласува за победник. Доколку бројките се сè уште изедначени, се пресметува колку максимални (12 бода) добила секоја земја. Доколку е сè уште нерешено, се споредуваат добиените 10 бода, па бројката од 8 бода и така надолу од списокот. Во крајно неверојатен случај, сè уште да има нерешен резултат за првото место, за победник се прогласува песната која била најпрва изведена според редоследот, освен ако земјата-домаќин не настапила прва по редослед. Истото правило за нерешен резултат денес се применува за сите места&lt;ref name=&quot;2009rules&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/upload/esc2009rules.pdf|title=Rules for the Eurovision Song Contest 2009|publisher=European Broadcasting Union|format=PDF|accessdate=2009-07-18}}&lt;/ref&gt;.

До [[2013]] година единствен пат после [[1969]] година, кога две или повеќе земји имале изедначен број на бодови за првото место, било само во 1991 година кога и [[Франција]] и [[Шведска]] имале вкупно 146 бода. Во [[1991]] година евровизиските правила не го вклучувале броењето на држави кој дале бодови на песните на овие држави, туку започнале со пресметување на бројката од 12 бода кои биле доделени. И Франција и Шведска добиле четири пати 12 бода. Меѓутоа, бидејќи Шведска добила повеќе десетки била прогласена за победник. Доколку го имало сегашното правило на игра, наместо Шведска би победила Франција&lt;ref name=&quot;50yrs&quot;/&gt;.

=== Остатокот од светот ===
Во 2023 година, Евровизискиот натпревар за песна воведе гласање „Остатокот од светот“ во кое гледачите од земјите што не учествуваат можеа да гласаат за своите фаворити, при што нивните гласови се собираат и презентираат како еден индивидуален збир на поени, еквивалентен на една земја учесничка.

== Правила ==

Постојат голем број на правила кои земјите учеснички мораат да ги почитуваат. Правилата се многубројни и целосни, а секоја година се изготвуваат посебени предлози во кој јасно се одредени датите до кои одредени работи мора да се направат; на пример, крајниот рок до кој сите учеснички радиодифузери до Европскиот радиодифузен сојуз треба да ја достават финалната снимена верзија на нивната песна. Многу од правилата се однесуваат на работи како што се спонзорски договори и права на радиодифузерите за одново пренесување на шоуто во одредено време. Најзначајните правила кои всушност влијаат на формата и презентацијата на изборот се променувале со текот на годините, а се истакнати овде.

===Земји-домаќини===

Во [[1958]] година се донела одлука дека земјата-победник (во тој момент Франција) ќе биде домаќин на изборот наредната година&lt;ref name=&quot;milestones&quot;/&gt;. Победник во [[1957]] година била [[Холандија]], а холандската телевизија прифатила да биде одговорна како домаќин во 1958 година. Во следните пет години, откако беше донесено ова правило, земјата-победник беше домаќин наредната година.

Исклучоци се:
* [[1960]] – домаќин бил [[БиБиСи]] во [[Лондон]], кога [[Холандија]] одбила поради големи трошоци. Велика Британија била избрана за домаќин бидејќи била второпласирана во [[1959]] година.
* [[1963]] – домаќин бил БиБиСи во Лондон, кога [[Франција]] одбила поради големи трошоци. Иако Велика Британија била само на четвртото место во 1962 година, Монако и Луксембург (кои биле второ и третопласирани) исто така одбиле&lt;ref name=&quot;50yrs&quot;/&gt;.
* [[1972]] – домаќин бил БиБиСи во [[Единбург]], кога Монако не бил во можност да обезбеди соодветна сала: телевизијата Монегаск ја поканила БиБиСи да ја преземе одговорноста поради претходното искуство&lt;ref name=&quot;50yrs&quot;/&gt;.
* [[1974]] – домаќин бил БиБиСи во [[Брајтон]], кога [[Луксембург]] одби поради големи трошоци. [[БиБиСи]] станала позната како домаќин по правило кога некоја држава ќе одбие&lt;ref name=&quot;ESC1974&quot;/&gt;.
* [[1980]] – домаќин бил НОС во [[Хаг]], кога [[Израел]] одбил поради големи трошоци, откако настанот се одржал во [[Ерусалим]] во [[1979]] година и поради фактот што датумот кој бил одбран за изборот (19 април) таа година бил ''Ден на сеќавање на Израел''. Холанѓаните понудиле да бидат домаќини на изборот, откако неколку други радиодифузери (вклучувајќи ја и БиБиСи) не сакале да бидат&lt;ref name=&quot;50yrs&quot;/&gt;.

Неподготвеноста на овие национални радиодифузери да бидат домаќини на овој избор покрај трошокот бил и поради причината што веќе биле домаќини во последните неколку години.

===Музика во живо===

Сите вокали мораат да пеат во живо и според правилата не се дозволени никакви гласови на придружните вокали&lt;ref name=&quot;2009rules&quot;/&gt; . Во [[1999]] година, хрватската песна имала звуци на своите придружни вокали, кои звучеле сомнително како човечки гласови. Хрватската делегација изјавила дека нема човечки гласови, туку само дигитално синтетизирани звуци кои реплицираат гласови. Сепак [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] одлучила дека Хрватска го прекршила духот на правилата по кое биле скратени 33% од нивните вкупни бодови таа година што се користеше за пресметување на нивниот петгодишен просек за идните квалификации&lt;ref name=&quot;ESC1999&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=314|title=Eurovision Song Contest 1999|accessdate=2009-07-21}}&lt;/ref&gt;.

Од [[1956]] година до [[1998]] било неопходно земјата-домаќин да обезбеди жив оркестар кој ќе го користат учесниците. Пред [[1973]] година било барано целата музика да ја свири домашниот оркестар. Од [[1973]] година била дозволена претходно снимена помошна песна– иако земјата-домаќин била обврзана да обезбеди жив оркестар со цел на учесниците да им се даде избор. Доколку се користела придружбата тогаш сите инструменти кои се слушале на песната биле потребни да бидат присутни на сцената. Ова барање било отфрлено во [[1997]] година&lt;ref name=&quot;50yrs&quot;/&gt;.

Во [[1999]] година правилата биле изменети за да се укине барањето домашниот радиодифузер да обезбеди жив оркестар, оставајќи го тоа како изборен придонес&lt;ref name=&quot;1999rules&quot;/&gt;. Домаќинот таа година, Израел одлучил да не користи оркестар со цел да заштеди на трошоците, па така [[1999]] година станала првата година во која сите песни биле изведени до претходно снимени придружни вокали (во спој со вокали во живо). Оттогаш оркестарот не се појавил на изборот; последен пат бил во [[1998]] година, кога домаќин на шоуто била [[БиБиСи]] во [[Бирмингем]].

===Јазик===

Правилото кое барало земјите да пеат на својот национален јазик се менувало неколкупати во текот на годините. Од [[1956]] до [[1965]] година не постоело правило кое го ограничувало јазикот на кој можат да се пеат песните. Во [[1966]] година било изгласано правило според кое песните морале да бидат изведени на еден од службените јазици на земјата која учествува, откако [[Шведска]] пеела на англиски на нејзиното појавување во [[1965]] година&lt;ref name=&quot;milestones&quot;/&gt;.

Ограничувањето на јазикот продолжило до [[1973]] година кога било укинато и на изведувачите повторно им било дозволено да пеат на кој јазик сакаат&lt;ref name=&quot;ESC1973&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=289|title=Eurovision Song Contest 1973|accessdate=2009-07-21}}&lt;/ref&gt;. Неколку победници во средината на 1970-тите, ја искористиле новата дозвола со тоа што изведувачи од земји кои не зборуваат англиски, пееле на англиски, вклучувајќи ги и АББА во [[1974]] година.

Во [[1977]] година, Европскиот радиодифузен сојуз одлучила да го врати назад ограничувањето да се пее на националниот јазик. Специјално ослободување добиле [[Германија]] и [[Белгија]], бидејќи нивните национални избори веќе биле одржани -  и на двете земји настапот бил на [[англиски јазик]]&lt;ref name=&quot;ESC1977&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=293|title=Eurovision Song Contest 1977|accessdate=2009-07-21}}&lt;/ref&gt;.

Во [[1999]] година правилото било променето и дозволувало повторно да се има право на избор за јазикот. Со оваа дозвола, Белгија настапила на изборот во [[2003]] година со “''Sanomi''”, песна испеана на конструиран јазик&lt;ref name=&quot;ArtificialLanguages&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=554|title=Ishtar for Belgium to Belgrade!|publisher=European Broadcasting Union|first=Andreas |last=Schacht|date=2008-03-09|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;. Во [[2006]] година [[Холандија]] настапила со “''Amambanda''” која била испеана делумно на англиски, а делумно на неприроден јазик&lt;ref name=&quot;ArtificialLanguages&quot;/&gt;. Во [[2011]] година, Белгија настапила со ‘''O Julissi''”, песна која била отпеана на неприроден јазик. Во [[2011]] година, норвежаните настапиле со “''Haba Haba''” песна која била отепана на англиски и свахили и била првата песна кој била отпеана на африкански јазик&lt;ref name=&quot;AfricanLanguage&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.esctoday.com/news/read/16749|title=Norway sends Stella Mwangi to Eurovision 2011|publisher=EscToday.com|first=Victor|last=Hondal|date=2011-02-12|accessdate=2011-02-19}}&lt;/ref&gt;.

Доставените песни мораат да имаат вокал; чисто инструментална музика не е дозволена.

==Емитување==

Секој радиодифузер кој учествува, потребно е да го емитува шоуто во целост вклучувајќи ги сите песни, рекапитулирањето, гласањето и репризата, прескокнувајќи го само делот за рекалмирање за време на интервалниот акт доколку тие така сакаат&lt;ref name=&quot;2009rules&quot;/&gt;. Од [[1999]] година на радиодифузерите кои сакаат да го сторат тоа им дадена е можноста да имаат повеќе кратки рекламни паузи, не толку важни паузи биле вклучени во програмата&lt;ref name=&quot;1999rules&quot;/&gt;. Од [[1999]] година се одржуваат три големи спречувања на програмата. Холандскиот национален радиодифузер го повлекол емитувањето на финалето во [[2000]] година, поради вонредни вести за големата несреќа која се случила во [[Енсхеде]]. Шпанската РТВЕ доцнела со нивното емитување на второто полуфинале во [[2009]] година поради тенискиот турнир [[Мадрид Опен]]. Албанскиот национален радиодифузер го одложил емитувањето на првото полуфинале од изборот во [[2012]] година поради вонредни вести за голема автобуска несреќа. Овие биле технички прекршувања на правилата, но биле сторени поради неопходност.

===Проблеми поради политичко прашања===

Во [[1978]] година за време на настапот на [[Израел]], Јорданскиот радиофифузер ЈРТВ го прекинал емитувањето и прикажувал слики од цвеќиња. Кога станало јасно во подоцнежната фаза од гласањето дека Израел ќе победи на изборот, ЈРТВ веднаш го прекинал пренесот. После тоа, јорданските медиуми одбивале да го признаат фактот дека победил Израел и соопштиле дека победник е [[Белгија]] (која била всушност второпласирана&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=294|title=Eurovision Song Contest 1978|accessdate=2009-07-18}}&lt;/ref&gt;. Во [[1981]] година ЈРТВ не го емитувала гласањето бидејќи на таблата стоело и името на [[Израел]].

Во [[2005]] година, [[Либан]] имал намера да учествува на изборот. Меѓутоа, либанскиот закон не дозволувал признавање на Израел и поради тоа либанската телевизија немала намера да го пренесува настапот на Израел. [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] ги информирала дека такавата постапка ќе ги наруши правилата на изборот и поради тоа Либан бил принуден да се откаже од натреварувањето.&lt;ref&gt;{{наведени вести|publisher=BBC News Online|date=2005-03-18|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/4362373.stm|title=Lebanon withdraws from Eurovision|accessdate=2006-07-15}}&lt;/ref&gt;. Поради нивното ненавремено откажување тие платиле парична казна, бидејќи веќе го имале потврдено нивното учество, а крајниот рок веќе бил поминат.

===Останато===

* На првиот избор во [[1956]] година било дадено рок од 3½ минути за секоја песна&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/upload/history/1956/56_rules.pdf|title=Reglement du Grand Prix Eurovision 1956 De La Chanson Européenne|format=PDF|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt;. Во [[1957]] година и покрај протестите, италијанската песна траела 5:09 минути. Ова довело до построг рок од точно 3 минути&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=274|title=Eurovision Song Contest 1957|accessdate=2009-07-19}}&lt;/ref&gt; . Откако рокот од 3 минути бил воведен во 1960 година, некои артисти имале песни подолги од три минути кои морале да бидат изменети поради временското ограничување, иако некои песни ја преминувале должината за неколку секунди. Освен тоа, многу од натпреварувачите имале подолги верзии (вклучувајќи различни јазици) поради комерцијално издавање, а од 90-тите, некои биле издадени и во дополнителни ремикс верзии.
* [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] не наметнува ограничувања за националноста на изведувачите и композиторите. Меѓутоа, на радиодифузерите им е дозволено, поединечно да наметнат нивни ограничувања на нивна дискреција&lt;ref name=&quot;2005rules&quot;/&gt;.
* Од 1957 до 1970 година (во 1956 немало никакво ограничување), на сцената биле дозволени само солисти и дуа. Од 1963 година бил дозволен хор до три лица. Од 1971 година, на сцената се дозволени максимум до шест изведувачи&lt;ref name=&quot;2005rules&quot;/&gt;.
* Изведбата и/или текстот на песната ”''не смеат да му донесат лошо име на изборот''”&lt;ref name=&quot;2009rules&quot;/&gt;.
* Од 1990 година сите луѓе на сцената треба да имаат најмалку 16 години&lt;ref name=&quot;2009rules&quot;/&gt;.
* Музиката или текстот мораат да бидат објавени или изведени на или после 1 септември претходната година пред да се одржи изборот. Исто така, многу земји го имаат и дополнителното правило дека песната не треба никогаш претходно да била изведена пред тогашниот национален избор за Евровизија. Насловни, преработени или матрични верзии од постари песни не се дозволени&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/upload/press-downloads/2012/ESC_2012_public_version_Rules_ENG.pdf|title=Extracts from the 2012 Eurovision Song Contest rules|work=[[European Broadcasting Union]]|accessdate=20 February 2012}}&lt;/ref&gt;.

==Проширување на натпреварот==

[[File:Eurovision Participants 1992.svg|thumb|Regular participants in 1992. [[Yugoslavia]] is coloured in red: 1991 was the last year in which that nation participated under one name.]]
[[File:Regular Participants 1994.svg|thumb|Regular participants in 1994. Changes from 1992 include the addition of Central and Eastern European countries, and the separation of ex-Yugoslavian states.]]

Бројот на земјите кои учествуваат секоја година постојано растел со текот на годините, од седум учесници во [[1956]] година до над 20 во доцните 80-ти години. Во 1993 година 25 земји учествувале во натпреварувањто, вклучувајќи ги за првпат таа година [[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]] и [[Словенија]], настапувајќи самостојно поради распаѓањето на [[Југославија]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=235|title=Eurovision Song Contest 1993|accessdate=2009-06-25}}&lt;/ref&gt;.

Бидејќи изборот е телевизиска програма во живо, мора да има воведено прифатлив временски рок на траење на шоуто. Во последните години, номиналната граница е три часа, со тоа што емитувањето повремено ја преминува границата.&lt;ref name=&quot;1999rules&quot;/&gt;.

===Претходни селекции и испаѓања===

Од [[1993]] година по престанокот на Источноевропската ОИРТ мрежа и спојувањето со [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]], повеќе земји сакале да влезат во изборот и дека е време разумно да ги вклучат сите нивни настапи во единствено ТВ шоу. Постоеле неколку испаѓања или квалификациски ситеми, со цел да се ограничи бројот на земји кои ќе учествуваат на изборот во исто време. За таа цел, изборот во 1993 година вовеел две нови одлики: прво, бил одржан натпревар за претходна селекција во [[Љубљана]] во кој седум земји се натпреварувале за трите места за да учествуваат на меѓународниот натпревар. Босна и Херцеговина, Хрватска, Естонија, Унгарија, Романија, Словенија и Словачка учествувале во квалификацијата за Милстрит&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=235|title=Eurovision Song Contest 1993|accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt;; а трите поранешни југословенски републики, [[Босна и Херцеговина]], [[Хрватска]] и [[Словенија]] се квалификувале за место во интернационалното финале. Таа година исто така било воведено и испаѓањето. Земјите кои биле најниско пласирани на бодовната табела биле принудени наредната година да не учествуваат, со цел да им се овозможи на земјите кои не успеале пред-селекцијата во 1993 година да учествуваат на изборот во [[1994]] година. Изборот во 1994 година ги вклучил за првпат [[Естонија]], [[Романија]], [[Словачка]], [[Литванија]], [[Унгарија]], [[Полска]] и [[Русија]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=309|title=Eurovision Song Contest 1994|accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt;.

Испаѓањето продолжило во 1994 и 1995 година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=310|title=Eurovision Song Contest 1995|accessdate=2009-07-22}}&lt;/ref&gt;, но во 1996 година се користел поинаков систем на пред-селекција, во кој речиси учествувале сите земји. До жирито во секоја земја биле испратени аудиоснимки од сите песни неколку недели пред телевизиското шоу. Овие жирија ги одбирале песните кои ќе бидат вклучени во интернационалното емитување&lt;ref name=&quot;ESC1996&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url=http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=311|title=Eurovision Song Contest 1996|accessdate=2009-07-18}}&lt;/ref&gt;. [[Норвешка]] како земја-домаќин во 1996 година (победувајќи претходната година), директно се квалификувала и поради тоа била исклучена од потребата да минува низ пред-селекцијата.

Државата која не успеела да се квалификува во пред-селекцијата во 1996 година била Германија. Како еден од најголемите финансиски соработници на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]], нивното отсуствување на изборот донело финансиски проблеми, што [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] морала да го земе предвид.&lt;ref name=&quot;ESC1996&quot;/&gt;.

==Големата четворка/големата петорка==

Од 2000 година, [[Велика Британија]], [[Германија]], [[Франција]] и [[Шпанија]] дирекно се пласираат во финалето, без ралика на нивната позиција на бодовната табела претходната година, поради нивниот статус дека се четирите најголеми финансиски соработници на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]].&lt;ref name=&quot;1999rules&quot;/&gt;. Како резултат на тоа овие земји станале познати како “''Големата четворка''”&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |publisher= European Broadcasting Union |url=http://www.eurovision.tv/page/moscow2009/organizers/referencegroup|title=Reference Group|accessdate=2010-12-05}}&lt;/ref&gt;. Германија била првата држава кој победила на изброт откако ова правило било донесено во 2000 година, кога [[Лена Мајер - Ландрут]] победила на изборот во 2010 година. На [[31 декември]] [[2010]] година било соопштено дека [[Италија]] директно ќе се пласира во финалето, приклучувајќи им се на четирите веќе директно пласирани земји за да станат “''Големата петка''”&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|last=Bakker|first=Sietse|title=43 nations on 2011 participants list|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=22833&amp;_t=43+nations+on+2011+participants+list!|publisher=Eurovision.tv|accessdate=31 December 2010|date=2010-12-31}}&lt;/ref&gt;. Ова правило предизвикало контроверзии; Турција се повлекла од изборот во [[2013]] година, со статус дека “''Големата петорка''” е една од наведените причини&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|last=Jiandani|first=Sanjay|title=Turkey will not go to Eurovision in Malmö|url=http://www.esctoday.com/40037/turkey-will-not-be-in-malmo/|publisher=ESCToday|accessdate=14 December 2012|date=14 December 2012}}&lt;/ref&gt;.

===Квалификација===

Од [[1997]] до [[2003]], земјите се пласирале на секој избор врз основа на просекот од нивните бодови од нивните настапи во последните пет години&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url= http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=312|title=Eurovision Song Contest 1997|accessdate= 2009-06-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url= http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=266|title=Eurovision Song Contest 2001|accessdate= 2009-06-26}}&lt;/ref&gt;. Меѓутоа, за овој систем имало поголемо незадоволство, бидејќи една земја можела да биде казната да не учествува само поради претходните слаби рзултати, а не се земало предвид колку може да биде добар новиот обид. Ова довело до тоа [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] да го создаде она за кое се надевала дека ќе биде конечно решение за проблемот, а тоа било да има две емисии секоја година: квалификациски круг и големото финале. Во овие две шоуа секоја година ќе има доволно време за емитување за да се вклучат сите земји кои сакаат да учествуваат. Квалификацискиот круг стана познат како евровизиско полуфинале. Во [[2008]] година, поради бројот на нации кои учествувале, се сменило многу малку со тоа што биле создадени две посебни полуфиналиња. Постапката една земја од полуфинале да оди директно во финале е истата како за оние од првото, така и за оние од второто полуфинале.&lt;ref&gt;{{наведени вести| url=http://www.smh.com.au/articles/2004/05/16/1084646073107.html | title=Bubble rapt | date=2004-05-17 | work=The Sydney Morning Herald}}&lt;/ref&gt;.

==Полуфиналиња==

Квалификацискиот круг, познат како полуфинале се вовел на изборот во [[2004]] година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url= http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=9|title=Eurovision Song Contest 2004 Semi-Final|accessdate= 2009-07-22}}&lt;/ref&gt;. Ова финале се одржало во среда за време на евровизиската недела, а програмата била иста како онаа на големото финале, чие време останало во 19:00 во сабота. Но, според правилата, нјвисоко рангираните песни од полуфиналето се пласираат во големото финале, додека пониско рангираните се надвор од конкуренција таа година. Од 2005 до 2007 година, полуфиналната програма се одржувала во четврток во текот на евровизиската недела&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|publisher=European Broadcasting Union|url= http://www.eurovision.tv/page/history/by-year/contest?event=157|title=Eurovision Song Contest 2005 Semi-Final|accessdate= 2009-07-22}}&lt;/ref&gt;.

На десетте највисоко рангирани земји од големото финале, кои не се дел од ''Големата четворка'', им е загарантирано местото во големотото финале следната година, без да треба да учествуваат во полуфиналето истата година. На пример ако [[Германија]] е во првите десет, единаесеттата рангирана земја која не е дел од ''Големата чеворка'', автоматски ќе се пласира во големото финале следната година.&lt;ref name=&quot;2005rules&quot;/&gt;. Останатите земји, кои не се пласирале директно од големото финале, треба да настапат во полуфиналето.&lt;ref name=&quot;2005rules&quot;/&gt;.

На 50-тиот годишен состанок на Референтната група на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]] во [[септември]] [[2007]] година било одлучено дека од изборот во 2008 година треба да се одржуваат две полуфиналиња&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ebu.ch/CMSimages/en/PR_ESC%20Semi-Finals_01%2E10%2E07_EN_tcm6-54154.pdf|title=Eurovision Song Contest - Two Semi Finals In 2008|date=2007-10-01|accessdate=2009-07-18|publisher=European Broadcasting Union|format=PDF|archive-date=2011-06-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20110607055137/http://www.ebu.ch/CMSimages/en/PR_ESC%20Semi-Finals_01.10.07_EN_tcm6-54154.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Од [[2008]] година позицијата на бодовната табела од претходната година не била важна, а освен за автоматско пласираните земји, сите земји учеснички морале да учествуваат во полуфиналињата без разлика на нивната позиција на бодовната табела претходната година. Единствени земји кои директно се пласираат во големото финале се земјата-домаќин и земјите од ''Големата петка'': Франција, Германија, Италија, Шпанија и Велика Британија, кои продолжуваат да уживаат во нивната заштитена положба&lt;ref name=&quot;2009rules&quot;/&gt;.

Во секое полуфинале, гласањето се изведува помеѓу оние земји кои учествуваат во тоа полуфинале. Што се однесува за земјите кои директно се пласирани во големото финале и не учествуваат на полуфиналињата, спроведено е извлекување за да се одлучи секоја од нив во кое полуфинале ќе гласа. Спротивно на тоа, во саботното големо финале, секоја земја која учествува таа година може да гласа – без ралика дали нивната песна се пласирала од полуфиналето или не&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/moscow2009/voting|title=The voting|last=|first=|date=|work=|publisher=European Broadcasting Union|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=25 мај 2009}}&lt;/ref&gt;.

Во секое полуфинале, откако гласовите ќе бидат доделени, земјите кои добиле најмногу гласови – и поради тоа продолжуваат во големото финале во сабота – се соопштени по име од страна на водителите. Целосните резултати од гласањето се непознати до завршувањето на големото финале, кога ќе бидат објавени на мрежната страница на [[Европски радиодифузен сојуз|Европскиот радиодифузен сојуз]]&lt;ref name=&quot;2009rules&quot;/&gt;.

==Победници==

Победата на Изборот на песна за Евровизија носи единствена можност за изведувачот кој победил, да го искористи тој публицитет за негова, нејзина или нивна понатамошна кариера.

===Изведувачи===
Најпознат евровизиски победник, чија кариера после победата директно се нашла во центарот на вниманието е [[АББА]], кои победиле на изборот во [[Шведска]] во [[1974]] со нивната песна &quot;''Waterloo''&quot;. АББА станал еден од најуспешните бендови на сите времиња. 
Друг познат победник кој веднаш потоа постигна интернационална слава и успех беше француско-канадската [[Селин Дион]], која победила на изборот во [[Швајцарија]] во [[1988]] година со песната &quot;''Ne partez pas sans moi''&quot;, што и помогнало после тоа да започне со интернационална кариера&lt;ref name=&quot;reuters2007&quot;/&gt;.

Други изведувачи кои достигнале различен степен на успех после победата на изборот се Франс Гал (''&quot;Poupée de cire, poupée de son&quot;'', Луксембург 1965 година), Дана (''&quot;All Kinds of Everything&quot;'', Ирска 1970 година), Вики Леандрос (''&quot;Après toi&quot;'', Луксембург 1972 година), Brotherhood of Man (&quot;''Save Your Kisses for Me''&quot;, Велика Британија 1976 година), Мари Миријам  (&quot;''L'oiseau et l'enfant''&quot;, Франција 1977 година), Џони Логан (кој победи двапати за Ирска; со &quot;''What's Another Year''&quot; во 1980 година и &quot;''Hold Me Now''&quot; во 1987 година), Бкс Физ (&quot;''Making Your Mind Up''&quot;, Велика Британија 1981 година), Никол (&quot;''Ein bißchen Frieden''&quot;, Германија 1982 година), Херејс (&quot;''Diggi-Loo Diggi-Ley''&quot;, Шведска 1984 година) и Сандра Ким (&quot;''J'aime la vie''&quot;, Белгија 1986 година).

Многу други победници биле веќе добро познати изведувачи кои победиле на изборот во средината на нивната кариера, откако се докажале себеси како успешни. Пример се Катрина и Вејв, кои ја претставуваа Велика Британија и биле победници на изборот со песната &quot;''Love Shine a Light''&quot;. Исто така Сенди Шо, која победила со “''Puppet on a String''” веќе била ѕвезда во Велика Британија.

Меѓутоа, некои артисти после нивната победа, исчезнале во некоја анонимност, имајќи мало или никакво влијание на интернационалната музичка сцена.

===Земји===

Ирска го држи рекордот за најголем број на победи, победувајќи на изборот седум пати -  вклучувајќи ги трите пати по ред во 1992, 1993 и 1994 година. Франција, Луксембург, Велика Британија и Шведска се заедно на второто место со по пет победи. Следна е Холандија со четири победи&lt;ref&gt;{{наведени вести| url=http://www.guardian.co.uk/world/1999/may/29/davidsharrock|title=Discord at pop's Tower of Babel|publisher=Guardian News and Media Limited|work=The Guardian|location=London|date=1999-05-29|first=David|last=Sharrock|accessdate=2013-05-16}}&lt;/ref&gt;.

Во раните години на изборот можеле да се видат многу победи на ,,традиционални” европски земји: Франција, Холандија и Луксембург. Меѓутоа, успехот на овие земји се намалил во последниве децении; Холандија последен пат победила во 1975 година; Франција во 1977 година; и Луксембург во 1983 година. Луксембург последен пат настапил на изборот во 1993 година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=|url=http://www.esctoday.com/3221/luxembourg_never_to_return_to_the_contest/ |title=Eurovision Song Contest - Dusseldorf 2011 &amp;#124; News - 'Luxembourg never to return to the contest' |publisher=Esctoday.com |date=2008-09-05 |accessdate=2011-05-22}}&lt;/ref&gt;.

Првите години на 21 век донеле голем број на победи на земји кои првпат учествуваат, ,,нови” и долгогодишни земји кои претходно настапиле многупати, но без победи. Секој година од [[2001]] до [[2008]] победувала земја по нејзин првпат. Естонија била прва од земјите кои припаѓале на [[Советскиот Сојуз]] а која победила во натпреварот во 2001 година. Во 2006 година победила [[Финска]] после 45 години учествување на изборот. Од друга страна пак, [[Украина]] не требала да чека толку долго, победувајќи на само нејзиниот втор настап во [[2004]] година. [[Србија]] победила првиот пат кога настапила како независна држава во [[2007]] година&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2007&amp;mm=05&amp;dd=13&amp;nav_category=113&amp;nav_id=41193 |title=News - Serbia wins Eurovision song Contest |publisher=B92 |date= |accessdate=2011-05-15 |archive-date=2007-11-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071122210407/http://www.b92.net/eng/news/society-article.php?yyyy=2007&amp;mm=05&amp;dd=13&amp;nav_category=113&amp;nav_id=41193 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Друг релативно брз победник бил [[Азербејџан]], кој победил во 2011 година на нејзината само четврта година од натпреварувањето.

Земјата со најдолг рок без ниту една победа е Кипар, кој дебитираше во 1981 година и нејзината најдобра завршница беше 2-то место во 2018 година.

Во 2009 година, Норвешка победила на изборот со 387 бода, највисоки вкупно бодови во историјата на натпреварот и прва која освоила повеќе од 300 бода, вклучувајќи и 16 максимални бода. Ова достигнување се повторило во 2012 година, кога Шведска освоила 372 бода, но со нов рекорд од 18 максимални бода.

==Критики и контроверзии==
Овој избор отсекогаш бил предмет на критики и поради музичката содржина и поради сфаќањето дека е повеќе политика отколку музика&lt;ref&gt;{{наведени вести|publisher=BBC News Online|date=2007-05-09 |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/england/berkshire/6640231.stm|title=Politics 'not Eurovision factor'|accessdate= 2008-05-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{наведени вести|publisher=BBC News Online|date=2007-05-14 |url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/entertainment/6654719.stm|title=Malta slates Eurovision's voting|accessdate= 2008-05-25}}&lt;/ref&gt;.

===Музички стилови и настапи===

Бидејќи музичките песни се изведуваат пред таква разновидна наднационална публика со различни музички вкусови и земјите сакаат да можат да допрат до што е можно повеќе луѓе за да добијат гласови, поголемиот дел од песните низ историјата се middle-of-the-road pop. Исклучоците од оваа формула ретко имаат постигнато успех, што водеше изборот да добие репутација за неговата музика дека е ''bubblegum pop''&lt;ref&gt;{{наведени вести|first=Paul|last=Majendie|date=2007-08-11|url=http://uk.reuters.com/article/idUKL1142844820070814|publisher=Reuters|title=Edinburgh Fringe show celebrates Eurovision kitsch|accessdate=2009-07-18|archive-date=2010-06-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100601071040/http://uk.reuters.com/article/idUKL1142844820070814|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Меѓутоа, оваа добро воспоставна шема била прекината во 2006 година со победата на финскиот хард рок бенд [[Лорди]]. Бидејќи Евровизија е визуелно шоу, многу од изведувачите се обидуваат да го привлечат вниманието на гласачите на други начини освен преку музика, особено елаборат секвенции на осветлување и пиротехника, необични театарки претстави и костуми на сцена, вклучувајќи и соблекување на облеката&lt;ref&gt;Paul Allatson, “‘[http://www.informaworld.com/smpp/content~content=a776540935?words=allatson&amp;hash=267716188 Antes cursi que sencilla’: Eurovision Song Contests and the Kitsch Drive to Euro-Unity],” in the Special issue on Creolisation: Towards a Non-Eurocentric Europe, in ''Culture, Theory and Critique'', vol. 48, no. 1 (Spring 2007): 87&amp;ndash;98.&lt;/ref&gt;.

===Политичко и географско гласање===

Изборот долго време се обвинува да ја намали својата политичка пристрасност каде согледувањето е дека судиите и телегласачите ги доделуваат бодовите повеќе врз основа на нивниот национален однос со другите земји отколку на музичките вредности на песната&lt;ref&gt;{{наведени вести |publisher= BBC News Online|date=2004-05-16|url= http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/south_east/3719157.stm |title= Eurovision votes 'farce' attack |accessdate= 2006-07-15}}&lt;/ref&gt;. Според едно истражување на евровизискот модел на гласање, одредени држави имаат тенденција да формираат “групи” или “помали групи” со честото гласање на идентичен начин&lt;ref name=&quot;FennEtAl&quot;/&gt;. Друго истражување заклучува дека во [[2006]] година стопирањето на гласањето во најмалку два наврати, пресудно влијаело на исходот на изборот&lt;ref name=&quot;Gatherer&quot;/&gt;. Но од друга страна пак, други тврдат дека одредени држави ги доделуваат непропорционално високите бодови на другите поради сличните музички вкусови, култури и јазици&lt;ref&gt;[http://164.15.69.62/ecare/personal/ginsburgh/papers/153.eurovision.pdf Ginsburgh, Victor and Abdul Noury. 2006. The Eurovision Song Contest Is Voting Political or Cultural?]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Spierdjik, Laura; Vellekoop, Michel|date=2006-05-18|url=http://www.rug.nl/economie/faculteit/medewerkers/SpierdijkL/eurovision.pdf?as=pdf|title=Geography, Culture, and Religion: Explaining the Bias in Eurovision Song Contest Voting|publisher=rug.nl|accessdate=2007-04-18|format=PDF}}{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; кои ги зборуваат и поради тоа повеќе ја ценат заедничката музика; на пример, објаснувањето за рутинската размена на 12 бода на [[Грција]] и [[Кипар]] во секоја можна прилика откако популарното гласање беше воведено во [[1998]] е дека овие држави ја делат истата музичка индустрија и јазик и дека изведувачите кои се популарни во едната земји се популарни и во другата.

Друг влијателен фактор е високиот процент на иселеници, етнички малцинства и дијаспората која живее во одредени држави, често се должи на неодамнешните политички немири. Иако судиите и телегласачите не можат да гласаат за настапот на нивната земја, иселениците и дијаспората од земјата во која престојуваат можат да гласаат за земјата од која потекнуваат.

Бидејќи бројот на бодови кој се доделува на секоја држава е еднаков, независно од нивната популација, гласачите во земјите со поголема популација имаат помалку моќ како поединци да влијаат на резултатот на изборот, отколку оние кои гласаат од земји со помала популација.

Во обид да се намали влијанието на стопирањто на гласањето откако бил воведено телегласањето на изборот на песна за Евровизија&lt;ref name=&quot;juryconfirmed&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://esctoday.com/news/read/12655|title=EBU confirms 50/50 vote for Eurovision Song Contest|last=Viniker|first=Barry|date=2008-12-08|work=|publisher=ESCToday|archive-url=https://web.archive.org/web/20081211002140/http://www.esctoday.com/news/read/12655|archive-date=2008-12-11|dead-url=|accessdate=2008-12-08|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;, на финалето во [[2009]] година повторно биле вратени националните судии заедно со телегласањето, придонесувајќи по 50% во гласањето. Овој комбиниран систем се проширил во [[2010]] година кога бил спроведен и во полуфиналињата&lt;ref name=&quot;Countries&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurovision.tv/page/news?id=7923&amp;_t=Exclusive%3A+39+countries+to+be+represented+in+Oslo|title=Exclusive: 39 countries to be represented in Oslo|last=Bakker|first=Sietse|date=2009-12-31|publisher=European Broadcasting Union|accessdate=2009-12-31}}&lt;/ref&gt;. Но се применувањето носи само мала разлика во “политичкото” гласање. Меѓутоа, од [[1994]] година ниту една земја нема победено две години по ред, исто така и во полуфиналињата постојано победувала различна држава, сè до 2012 година, кога Шведска победила во второто полуфинале и во [[2011]] и во [[2012]] година. Иако повеќето од нив секоја година 12-те бода ги даваат на иста држава, забележано е дека факторите како множеството од другите добиени високи бодови (7, 8 или 10 бода) и бројот на земји кои ги даваат бодовите на одреден настап, исто така многу влијае на финалните позиции.

== Поврзано ==

* [[Детска Евровизија]], за европските изведувачи на возраст под 16.

== Наводи ==
{{наводи|3}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Eurovision|Евровизија}}
* [http://www.eurovision.tv/ Официјална страница]
* {{youtube|user=eurovision}}
{{Избрана}}
{{Евровизија}}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Евровизија]]
[[Категорија:Европски радиодифузен сојуз]]</text>
      <sha1>8g960otd27279be65b8j0abixao0xjy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Радио-телевизија Србија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>28500</id>
    <revision>
      <id>5600962</id>
      <parentid>5176796</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:41:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600962</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2264" sha1="pmcjvtwxxfezmghabnzk6hx0c9cra8s" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Свјетлопис једне од зграда Радио-телевизије Србије.jpg|300px|мини|Седиштето на РТС во [[Белград]]]]
'''Радио-телевизија Србија''' ([[српски јазик|српски]]: ''Радио-телевизијa Србије'', латиница: ''Radio-televizija Srbije'') — државна телевизија на Република Србија. Емитува и продуцира вести, драма и спортска програма преку радио, телевизија и интернет. Од јули 2001 заедно со [[РТЦГ]] е дел од [[ЕБУ|Европска Радиодифузна Унија]]. РТС е најголемиот радиодифузер во поранешна [[Југославија]] и [[Балкан]]от. Формирана е во [[1992]] кога РТВ Белград го сменила своето име во Радио Телевизија Србије. Од [[2004]] директор на РТС е [[Александар Тијаниќ]].

=== Телевизија ===
* '''РТС 1''' - Вести и домашна продукција.
* '''РТС 2''' - Спорт, забава.
* '''РТС Свет''' - Сателитски канал.
* '''РТС 3 - канал за култура и уметност'''
* '''РТС Наука'''
* '''РТС Драма'''
* '''РТС Живот'''
* '''РТС Класика'''
* '''РТС Коло'''
* '''РТС Трезор'''
* '''РТС Музика'''
* '''РТС Полетарац'''
*
*

=== Радио ===
* '''Радио Београд 1'''
* '''Радио Београд 2'''
* '''Радио Београд 3'''
* '''Београд 202'''
* '''Радио Плетеница'''
* '''Радио Рокенролер'''
* '''Радио Џубокс'''
* '''Радио Вртешка'''

== Надворешни врски ==
* [http://www.rts.rs/ Официјално мрежно место Радио-телевизија Србија]

[[Категорија:Телевизии во Србија]]
[[Категорија:Кабелска телевизија]]</text>
      <sha1>pmcjvtwxxfezmghabnzk6hx0c9cra8s</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Основи на математиката</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30301</id>
    <revision>
      <id>5600741</id>
      <parentid>5140235</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:29:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600741</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9100" sha1="gzx4r58y0824wxx5k8xplmtdm2nq4w0" xml:space="preserve">[[Слика:Russell, Whitehead - Principia Mathematica to 56.jpg|200px|десно|мини|''[[Principia Mathematica]]'' од [[Алфред Норт Вајтхед]] и [[Бертранд Расел]]: обид за темелење на математиката од [[логицизам|логичка]] перспектива, која одиграла важна улога во историјата на втемелување на математиката.]]
'''Основи на математиката''' е израз кој понекогаш се употребува во некои полиња на самата [[математика]], имено за [[математичка логика|математичката логика]], [[аксиоматска теорија на множествата|аксиоматската теорија на множествата]], [[доказна теорија|доказната теорија]], [[теорија на моделите|теоријата на моделите]] и [[теорија на рекурзијата|теоријата на рекурзијата]].
Меѓутоа потрагата по основите на математиката е централно прашање на [[филозофија на математиката|филозофијата на математиката]]:
На која фундаментална основа можат [[Тврдење|математичките искази]] да се сметаат за [[вистина|точни]]?

Основачката филозофија на ''[[Филозофија на математиката#Платонизам|Платонистичкиот математички реализам]]'', (чиј пример е математичарот [[Курт Гедел]]), вели дека постои свет на математички предмети независен од човекот; човекот ги ''открива'' вистините за овие предмети.
Според ова гледиште, законите на природата и законите на математиката се со сличен статус, и делотворноста на случаите е неразумна.
Тукa основата не ја сочинуваат нашите аксиоми, туку вистинскиот свет на математичките предмети. 
Така, очигледното прашање е: како да пристапиме кон овој свет? (вид. Anglin 1991, стр. 218)

Основачката филозофија на ''[[Формализам#математика|формализмот]]'', (чиј пример е [[Давид Хилберт]]), се заснова на [[аксиоматска теорија на множествата|аксиоматската теорија на множествата]] и [[формална логика|формалната логика]].
Практично сите математички [[теорема|теореми]] денес можат да се формулираат како теореми на теоријата на множествата.
Според ова, вистинитоста на некој математички исказ, не е ништо повеќе од тврдење дека исказот може да се изведе од [[Аксиоматска теорија на множествата#Аксиоми за теоријата на множествата|аксиомите за теоријата на множествата]] користејќи ги правилата на формалната логика (вид. Anglin 1991 стр. 218).

Користењето на формализмот само по себе не дава објаснение за неколку проблеми:
зошто треба да ги користиме аксиомите кои ги користиме, а не неки други,
зошто ги користиме логичките правила, а не некои други,
зошто „точните“ (вистинските) математички искази (на пр. [[Пеанови аксиоми|законите на аритметиката]]) излегуваат вистинити во физичкиот свет итн;
меѓутоа често овие прашања можат достатно да се одговорат по пат на изучување на формалните теории, кај дисциплините како [[обратна математика]] и [[теорија на пресметковната комплексност]].
Формалните системи исто така ризикуваат да бидат [[доказ за доследност|недоследни]]; кај [[Пеанови аксиоми|Пеановата аритметика]], овој проблем е веројатно веќе решен, по пат на неколку докази за [[доказ за доследност|доследност]], но сепак спорно е дали тие се доволно[[финитизам|конечни]] за да имаат значење.
[[Геделова теорема за непотполноста|Геделовата втора теорема за непотполноста]] воспоставува дека формалните системи на аритметиката не можат да содржат валиден доказ за нивната сопствена [[доказ за доследност|доследност]].

Основачката филозофија ''[[интуиционизам]]'' или ''[[конструктивизам (математика)|конструктивизам]]'', (чиј пример, во екстрем, е [[Лојцен Егбертус Јан Брауер|Брауер]] и покохерентно од [[Стивен Коул Клини|С. К. Клини]]) бара доказите да бидат „конструктивни“ по природа – постоењето на еден предмет мора да се покаже, наместо да се изведе од покажување на непостоење.
На пример, како последица од ова, обликот на доказот познат како [[редукција до апсурд]] е осомничен (вид. Anglin 1991 стр. 218).

Некои современи [[теорија|теории]] во филозофијата на математиката го порекнуваат постоењето на основи во првична смисла.
Некои теории се задржуваат на [[математичка практика|математичката практика]], и се стремат да ја опишат и анализираат фактичката работа на математичарите како [[општествена група]].
Други се обидуваат да создадат [[когнитивистика на математиката]], задржувајќи се на човековото сфаќање како извор на издржаноста на математиката при нејзината примена во вистинскиот свет. 
Според овие теории, основите лежат само во човековата мисла, а не во некакви објективни надворешни творби.
Ова продолжува да биде спорно.

== Наводи ==
* [[:en:Foundations of mathematics#Референци|На англиската верзија]]

== Поврзано ==
* [[Епистемологија]]
* [[Математичка логика]]
* [[Елементи (Евклид)|Евклидови „Елементи“]]
* [[Парадокс на лажгото]]
* [[Нови Основи]]
* [[Филозофија на математиката]]
* [[Принципија Математика]]
* [[Квазиемпиризам во математиката]]

== Надворешни врски ==
* [http://www.math.psu.edu/simpson/hierarchy.html Што е „Основи на математиката“?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050831090042/http://www.math.psu.edu/simpson/Hierarchy.html |date=2005-08-31 }} {{en}}
* [http://www.math.psu.edu/simpson/papers/philmath/ Логиката и математиката] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051025125944/http://www.math.psu.edu/simpson/papers/philmath/ |date=2005-10-25 }} {{en}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Математичка логика]]
[[Категорија:Историја на математиката]]
[[Категорија:Филозофија на математиката]]</text>
      <sha1>gzx4r58y0824wxx5k8xplmtdm2nq4w0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хрватска радио-телевизија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33213</id>
    <revision>
      <id>5600963</id>
      <parentid>5101375</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:42:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600963</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2713" sha1="g5jeoq2lyncbr6l3da047kn45em2wxk" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Zgrada HRT Zagreb.jpg|300px|мини|Седиштето на ХРТ во [[Загреб]]]]
'''Хрватска радио-телевизија''' (ХРТ) — прва државна телевизија во [[Република Хрватска]]. Таа настанала во [[мај]] [[1926]] година. '''Хрватското радио''' е основано во мај 1926. '''Хрватската телевизија''' (ХТВ тогаш [[ТВ Загреб]]) е основана во [[мај]] [[1956]], и денеска е најгледана телевизија во [[Република Хрватска]], а и на балканското подрачје. Оваа телевизија е збогатена со многу содржини како [[филмови]], [[емисии]], [[серии]], [[цртани]], [[теленовели]], [[забавни емисии]] и сл.

=== Програма ===

== Теленовели ==
* [[Драга непријателка]]
* [[Опиени од љубов]]
* [[Мала Госпоѓица]]
* [[Двете Лица на Ана]]
* [[Двобој на Страстите]]
* [[Алборада]]
* [[Посилни од судбината]]
* [[Светот на славните]]
* [[Љубовта Нема Цена]]
* [[Сага за Маите]]
* [[Зрела Љубов]]
* [[Куќа на седум жени]]
* [[Повторно Вљубени]]
* [[Вистинска Љубов]]
* [[Земја на Надеж]]
* [[Тие се такви]]
* [[Страст и копнеж]]
* [[Право на раѓање]]
* [[Извор]]
* [[Ветришта на страста]]
* [[Моја Судбина Си Ти]]
* [[Нова Земја]]
* [[Секогаш ќе те сакам]]
* [[Лавиринт на страстите]]
* [[Лага]]
* [[Злобница]]
* [[Сиромашната мала богаташка]]
* [[Есмералда]]
* [[Златен Кафез]]
* [[Кралот на Сточарите]]
* [[Акапулко, со душа и тело]]
* [[Марисол]]
* [[Љубовни врски]]
* [[Диво Срце]]
* [[Кристално Царство]]
* [[И Богатите плачат]]
* [[Емператриз]]
* [[Дива Ружа]]

== Надворешни врски ==
* [http://www.hrt.hr/index.xml Матично мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070217005355/http://www.hrt.hr/index.xml |date=2007-02-17 }}

[[Категорија:Телевизии во Хрватска]]
[[Категорија:Кабелска телевизија]]</text>
      <sha1>g5jeoq2lyncbr6l3da047kn45em2wxk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Александар Протогеров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35118</id>
    <revision>
      <id>5600946</id>
      <parentid>5595608</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>Целосно преработена и систематизирана статијата; додадени академски и архивски извори, раздел за националниот идентитет и проширени деловите за воената служба, ВМРО, Мајскиот манифест и убиството.</comment>
      <origin>5600946</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43702" sha1="fhgrpsnnmo7wmgf8hjn67h3mk76rrmi" xml:space="preserve">{{Инфокутија за личност
| име = Александар Протогеров
| слика = Protogerov Parade uniform.jpg
| опис = Александар Протогеров во генералска униформа
| роден-дата = {{роден на|23|февруари|1867}}&lt;ref name=&quot;NVIM-kalendar&quot;&gt;[https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/voenen-kalendar/fevruari/ „Воен календар: 23 февруари 1867 - генерал-лајтнант Александар Протогеров“], Национален военоисториски музеј, Софија. Посетено на 27 јули 2026.&lt;/ref&gt;
| роден-место = [[Охрид]], [[Отоманско Царство]]
| починал-дата = {{починал на|7|јули|1928}}
| починал-место = [[Софија]], [[Царство Бугарија]]
| причина-за-смрт = атентат
| занимање = офицер, генерал, револуционерен и политички деец
| образование = Воено училиште во Софија
}}

'''Александар Николов Протогеров''' ([[Охрид]], [[23 февруари]] [[1867]] — [[Софија]], [[7 јули]] [[1928]]) бил бугарски генерал-лајтнант, офицер, политички деец и револуционер од Македонија. Бил член и раководител на [[Врховен македонско-одрински комитет|Врховниот македонско-одрински комитет]], деец на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]], командант во бугарската армија за време на [[Балканските војни]] и [[Првата светска војна]], а по 1919 година еден од тројцата членови на Централниот комитет на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], заедно со [[Тодор Александров]] и [[Петар Чаулев]].&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot;&gt;Теон Џинго (ред.), ''Александар Протогеров: документи'', едиција „Македонски дејци“, Државен архив на Република Македонија, Скопје, 2018, 252 стр., ISBN 978-608-4775-82-2. [https://arhiv.mk/publikuvanje/ Официјален каталог на Државниот архив].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bechev2019&quot;&gt;Dimitar Bechev, ''Historical Dictionary of North Macedonia'', 2nd ed., Rowman &amp; Littlefield, Lanham, 2019, одредница „Protogerov, Aleksandar“.&lt;/ref&gt;

Во документ од 1919 година Протогеров изречно се определил како еден од Бугарите од Македонија. Истовремено, во меѓувоениот период се залагал за автономна, а во одредени документи и за независна и обединета Македонија. Поради тоа, во историографијата неговата национална припадност и неговата политичка програма се разгледуваат како поврзани, но различни прашања.&lt;ref name=&quot;Protogerov1919&quot;&gt;„Отговор на ген. Александър Протогеров на обвиненията срещу него и Тодор Александров“, по 3 мај 1919, ЦДИА, ф. 1909, оп. 2, а.е. 13, л. 1–8, оригинал, ракопис; објавено во ''Документи за животот и дејноста на д-р Христо Татарчев'', [https://macedonia.kroraina.com/ht/ht_p30.htm документ бр. 48].&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Todorov2024&quot;&gt;Petar Todorov, „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“, ''Contemporary European History'', vol. 33, no. 3, 2024, doi:10.1017/S0960777323000528.&lt;/ref&gt;

== Рани години и воено образование ==

Протогеров е роден во Охрид, тогаш во Отоманското Царство. Во литературата понекогаш се среќава и датумот 28 февруари 1867 година, но Националниот военоисториски музеј во Софија и дел од македонската историографија го наведуваат 23 февруари.&lt;ref name=&quot;NVIM-kalendar&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Никола Жежов, „Македонското националноослободително движење и бугарската државна политика кон Македонија во периодот 1918–1924 година“, Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје, стр. 121–122.&lt;/ref&gt;

Се школувал во Военото училиште во Софија. Како питомец-доброволец учествувал во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна од 1885 година]], како воден командир во 7. пешадиски преславски полк. Военото училиште го завршил во 1887 година, по што служел во пешадиски единици на бугарската армија. Бил аѓутант во Првата бригада на Петтата пешадиска дунавска дивизија, дружинен командир во 32. пешадиски загорски полк и началник на 32. полково воено подрачје.&lt;ref name=&quot;NVIM-kalendar&quot; /&gt;

Додека служел во [[Русе]], Протогеров се вклучил во дејноста на македонско-одринските друштва и во [[Тајни офицерски братства|Тајните офицерски братства]], преку кои дел од офицерскиот кадар на бугарската армија ја поддржувал револуционерната дејност во Македонија и Одринско.&lt;ref name=&quot;Eldarov2002&quot;&gt;Светозар Елдъров, ''Тайните офицерски братства в освободителните борби на Македония и Одринско 1897–1912'', Военно издателство, Софија, 2002, стр. 31–52.&lt;/ref&gt;

Од зачуваната кореспонденција се гледа дека уште во 1898 година одржувал врски со [[Гоце Делчев]]. Во бугарскиот Централен државен архив се чуваат писма на Делчев до Протогеров, во кои тој е ословен како „Сандре“ и се разгледуваат организациски и снабдувачки прашања.&lt;ref&gt;[https://gd.archives.bg/items/show/498 Писмо од Гоце Делчев до Александар Протогеров, 14 август 1898], Централен државен архив, фонд 1938К, оп. 1, Државна агенција „Архиви“ на Бугарија.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://gd.archives.bg/items/show/499 Писмо од Гоце Делчев до Александар Протогеров, 18 август 1898], Централен државен архив, фонд 1938К, оп. 1.&lt;/ref&gt;

== Дејност во македонското револуционерно движење ==

=== Врховен македонско-одрински комитет ===

Протогеров станал деец на [[Врховен македонско-одрински комитет|Врховниот македонско-одрински комитет]]. Во 1902 година учествувал во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. На почетокот на 1903 година привремено бил префрлен во резервата на бугарската армија и презел чета што дејствувала во Малешевско, Петричко и Поројско. Во април 1903 година неговата чета, наменета да се префрли кон Охридско, влегла во судир со османлиските сили во близина на границата. Протогеров бил ранет и се вратил во Бугарија.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Eldarov2002&quot; /&gt;

Во текот на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] учествувал во активностите на врховистичките чети. Во август 1903 година бил меѓу иницијаторите за создавање Врховна емигрантска комисија во Софија, составена од претставници на македонските бегалски братства, која требало да ја координира помошта за востаниците и бегалците.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

=== Приближување кон ВМОРО ===

Во 1904 и 1905 година повторно бил на служба во армијата. Од 1905 до 1906 година учествувал во организирање чети во Серскиот револуционерен округ и во судирите со османлиските сили, но и со приврзаниците на [[Јане Сандански]]. По договорите за прекинување на самостојната врховистичка дејност, се вратил во армијата.&lt;ref name=&quot;Eldarov2002&quot; /&gt;

Во 1911 година бил избран за резервен член на Централниот комитет на обновената ВМОРО, во кој членувале [[Тодор Александров]], [[Христо Чернопеев]] и [[Петар Чаулев]]. По смртта на Чернопеев во 1915 година станал редовен член на Централниот комитет.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;&lt;ref&gt;„Протогеров, Александар“, ''Македонска енциклопедија'', МАНУ, Скопје, 2009, стр. 477.&lt;/ref&gt;

== Балкански војни ==

По мобилизацијата во 1912 година Протогеров бил назначен во штабот што ги организирал партизанските одреди за дејствување во заднината на османлиската армија. Од тие одреди и од доброволци од Македонија и Одринско било создадено [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]]. За команданти на неговите три бригади биле назначени Стефан Николов, Антон Пчеларов и Александар Протогеров.&lt;ref name=&quot;NVIM-polkove&quot;&gt;[https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/polkove/ „Полкове: Македонско-одринско ополчение“], Национален военоисториски музеј, Софија. Посетено на 27 јули 2026.&lt;/ref&gt;

Протогеров бил прв помошник на командантот на ополчението, генерал [[Никола Генев]], и командант на Третата ополченска бригада. Бригадата учествувала во борбите во Тракија и во операциите што завршиле со предавањето на корпусот на Јавер-паша во ноември 1912 година. Во април 1913 година кон Третата бригада била формирана и 15. штипска дружина.&lt;ref name=&quot;NVIM-polkove&quot; /&gt;

За учеството во војната Протогеров бил одликуван со бугарскиот Воен орден „За храброст“. Во Втората балканска војна повторно служел во бугарската армија.&lt;ref name=&quot;NVIM-kalendar&quot; /&gt;

== Прва светска војна ==

=== Единаесетта пешадиска македонска дивизија ===

Пред влегувањето на Бугарија во Првата светска војна Протогеров и Тодор Александров се залагале за вклучување на земјата на страната на Централните сили, очекувајќи дека поразот на Србија и Грција ќе доведе до промена на територијалната поделба на Македонија.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

Протогеров учествувал во создавањето на [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|Единаесеттата пешадиска македонска дивизија]], составена главно од бегалци и иселеници од Македонија. Тој командувал со нејзината Трета пешадиска бригада и учествувал во борбите кај Криволак, Градец и Богданци. Во 1916 година учествувал во формирањето на Планинската дивизија, а потоа бил назначен за нејзин командант.&lt;ref name=&quot;NVIM-WWI&quot;&gt;[https://militarymuseum.bg/novini/2024/10/16/nvim-uchastva-s-artefakti-v-proekt-koito-interpretira-temata-za-glada/ „НВИМ учествува со артефакти во проект за темата на гладот“], Национален военоисториски музеј, 16 октомври 2024.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bechev2019&quot; /&gt;

=== Моравска воено-инспекциска област и Топличкото востание ===

Во 1917 година Протогеров бил командант на [[Моравска воено-инспекциска област|Моравската воено-инспекциска област]], односно висок претставник на бугарската окупациска управа во делови од Србија. Во март 1917 година силите под неговата команда, заедно со други бугарски и австроунгарски единици и нерегуларни одреди, учествувале во задушувањето на [[Топличко востание|Топличкото востание]].&lt;ref name=&quot;Pisarri2013&quot;&gt;Milovan Pisarri, „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“, ''Balcanica'', XLIV, 2013, стр. 357–390, doi:10.2298/BALC1344357P.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Bechev2019&quot; /&gt;

Во историографијата овие операции се поврзуваат со масовни репресалии против цивилното население, палење села, убиства, интернации и други злоупотреби од страна на окупациските и паравоените сили. Одговорноста за конкретните злосторства и точниот број на жртвите се предмет на различни проценки, поради што не треба секое дејство на одделни единици автоматски да му се припишува како лична наредба на Протогеров. Сепак, неговата командна положба и учеството во задушувањето на востанието се неспорни.&lt;ref name=&quot;Pisarri2013&quot; /&gt;

Во 1918 година бил командант на Софија и учествувал во задушувањето на [[Владејско востание|Владејското, односно Радомирското востание]]. Во последните месеци од војната бил вклучен и во државната управа за стопански и општествени прашања. Во бугарската армија достигнал чин генерал-лајтнант.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;NVIM-kalendar&quot; /&gt;

== По Првата светска војна ==

=== Македонските братства и мировната конференција ===

По воениот пораз на Бугарија Протогеров се вклучил во работата на македонските емигрантски организации. Бил претседател на Извршниот комитет на македонските добротворни братства во Бугарија. Организациите испраќале меморандуми до победничките сили и до Париската мировна конференција, барајќи ново решавање на македонското прашање.&lt;ref name=&quot;MakedonskaEnc&quot;&gt;''Македонска енциклопедија'', МАНУ, Скопје, 2009, стр. 477.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

Во овој период неговите ставови не биле целосно идентични со ставовите на сите поранешни дејци на ВМОРО. Тој бил во конфликт со Привременото претставништво на поранешната обединета ВМОРО, кое застапувало поинаква тактика и поширока автономистичка платформа.&lt;ref&gt;''Македонија: историја и политичка судбина'', том II, ИК „Знание“, Софија, 1998, стр. 71–72.&lt;/ref&gt;

=== Обновување на ВМРО ===

Во 1919 година Протогеров, Тодор Александров и Петар Чаулев ја обновиле организацијата под името [[ВМРО (Автономистичка)|Внатрешна македонска револуционерна организација]]. Тројцата го сочинувале Централниот комитет, а Протогеров бил особено ангажиран во воената организација, четничката дејност и надворешните врски.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Newman2015&quot;&gt;John Paul Newman, ''Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945'', Cambridge University Press, Cambridge, 2015, поглавје за повторното активирање на ВМРО.&lt;/ref&gt;

Во 1920 година патувал во Австрија, Унгарија и Албанија, каде барал поддршка и соработка против Кралството на Србите, Хрватите и Словенците. Во 1921 година водел разговори со претставници на македонските федералисти и на албанските политички и револуционерни кругови. Во Тирана бил постигнат договор за соработка меѓу претставници на ВМРО и Косовскиот комитет, но неговото спроведување било отежнато од меѓусебните недоверби и од несогласувањата во самото македонско движење.&lt;ref name=&quot;Tasic2020&quot;&gt;Dmitar Tasić, ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917–1924'', Oxford University Press, Oxford, 2020.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Македонија: историја и политичка судбина'', том II, Софија, 1998, стр. 94 и 107–108.&lt;/ref&gt;

ВМРО ја развила својата база во Пиринскиот дел на Македонија и испраќала чети и групи во Вардарскиот и Егејскиот дел. Организацијата дејствувала како паравоена и политичка сила со значително влијание во југозападна Бугарија, а нејзините акции предизвикувале и репресалии врз локалното население во Кралството СХС и во Грција.&lt;ref name=&quot;Tasic2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Newman2015&quot; /&gt;

=== Односот кон владата на Стамболиски ===

Протогеров и раководството на ВМРО биле против политиката на бугарскиот премиер [[Александар Стамболиски]] за приближување кон Кралството СХС и за ограничување на четничките акции од бугарска територија. По Нишката спогодба од 1923 година судирот меѓу ВМРО и владата се продлабочил. Организацијата учествувала во насилствата што го придружувале превратот од 9 јуни 1923 година и во убиството на Стамболиски, но степенот на личната улога на Протогеров во донесувањето и извршувањето на конкретните одлуки не е еднакво претставен во изворите.&lt;ref name=&quot;Tasic2020&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bechev2019&quot; /&gt;

Протогеров не ја одобрувал целосно интервенцијата на ВМРО во внатрешнополитичките пресметки за време на [[Септемвриско востание|Септемвриското востание од 1923 година]]. Ова било една од точките на несогласување во раководството, иако тој останал член на Централниот комитет.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

== Мајски манифест ==

Во 1924 година претставници на ВМРО воделе преговори во Виена со Советскиот Сојуз и со Коминтерната за можно обединување на македонските револуционерни сили. Протогеров и Петар Чаулев биле непосредно вклучени во разговорите, со овластување од Тодор Александров.&lt;ref name=&quot;Zhila2014&quot;&gt;Ленина Жила, ''Виенска „стапица“: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров'', Институт за национална историја, Скопје, 2014.&lt;/ref&gt;

[[Мајски манифест|Мајскиот манифест]] предвидувал борба за независна и обединета Македонија, соработка со револуционерните движења на Балканот и дистанцирање од државните политики на балканските монархии. Документот бил објавен без согласност на дел од раководството на ВМРО. По неговото објавување, Александров и Протогеров јавно се оградиле и тврделе дека објавениот текст не ги обврзува, додека Чаулев останал зад манифестот.&lt;ref name=&quot;Zhila2014&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

Потпишувањето, овластувањето, редакцијата и последователното повлекување од манифестот се предмет на историографски расправи. Затоа документот не може самостојно да се користи како доказ за националното самоопределување на Протогеров, туку како извор за неговата политичка тактика и за кризата во ВМРО во 1924 година.&lt;ref name=&quot;Zhila2014&quot; /&gt;

== Национален идентитет и политички ставови ==

Протогеров потекнувал од Македонија и во својата дејност постојано се определувал како припадник на македонското револуционерно и ослободително движење. Во историскиот јазик на тоа време определбата „Македонец“ можела да означува регионално потекло, политичка припадност кон македонското дело или, зависно од контекстот и авторот, национално определување.&lt;ref name=&quot;Todorov2024&quot; /&gt;

Неговото лично бугарско национално самоопределување е изречно документирано. Во одговор до д-р [[Христо Татарчев]] од 1919 година, Протогеров напишал дека македонското прашање, според неговото разбирање, било бугарско прашање затоа што мнозинството од населението на Македонија го сметал за бугарско, додавајќи: „и јас сум од тие Бугари“. Во истиот текст ги поставил Бугарите од Македонија во иста национална заедница со оние од Мизија, Тракија, Добруџа, Моравско и Бесарабија.&lt;ref name=&quot;Protogerov1919&quot; /&gt;

Ова самоопределување не значело дека Протогеров во секој период се залагал за непосредно присоединување на Македонија кон Бугарија. По Првата светска војна тој учествувал во ВМРО, чија официјална програма барала автономна, а подоцна и независна и обединета Македонија. Автономијата за него можела да биде средство за заштита и политичко обединување на населението, а не нужно признание на посебна етничка македонска нација во денешната смисла.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Zhila2014&quot; /&gt;

Оттука, најточното енциклопедиско претставување е дека Протогеров бил револуционерен деец од Македонија и бугарски генерал, со јасно документирано бугарско национално самоопределување, кој во различни периоди поддржувал автономија или независност на Македонија како политичко решение. Регионалната македонска припадност, бугарското национално самоопределување и автономистичката програма во неговиот случај не биле заемно исклучиви.&lt;ref name=&quot;Protogerov1919&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Todorov2024&quot; /&gt;

== По убиството на Тодор Александров ==

По [[Убиство на Тодор Александров|убиството на Тодор Александров]] на 31 август 1924 година, Протогеров останал еден од највисоките раководители на ВМРО. На конгресот во 1925 година во Централниот комитет биле избрани Протогеров, [[Георги Поп Христов]] и [[Иван Михајлов]]. Во практиката Михајлов постепено ја презел иницијативата и создал силна мрежа од помлади кадри лојални лично нему.&lt;ref name=&quot;Todorovski1997&quot;&gt;Зоран Тодоровски, ''Внатрешната македонска револуционерна организација, 1924–1934'', Скопје, 1997.&lt;/ref&gt;

Протогеров бил повреден при [[Атентат во црквата „Света Недела“|атентатот во црквата „Света Недела“]] во Софија на 16 април 1925 година. По закрепнувањето продолжил со организациската работа и со надворешните контакти на ВМРО.&lt;ref name=&quot;Bechev2019&quot; /&gt;

Меѓу Протогеров и Михајлов се развил спор за организациската структура и методите на борба. Протогеров и дел од постарите војводи ја поддржувале традиционалната четничка тактика и поголемите вооружени формации. Михајлов се залагал за мали конспиративни тројки и петорки и за селективни атентати. Разликите постепено прераснале во борба за контрола врз ВМРО.&lt;ref name=&quot;Todorovski1997&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bechev2019&quot; /&gt;

Во 1925 и 1926 година Протогеров работел на создавање и уредување на разузнавачка служба на ВМРО. Во 1926 година тргнал на ревизиска обиколка низ организациските окрузи, но поради влошено здравје ја прекинал и се вратил во Бугарија.&lt;ref name=&quot;Todorovski1997&quot; /&gt;

До 1928 година околу него се оформило крило познато како [[протогеровисти]], поддржано од дел од старите војводи и од членови на Задграничното претставништво. Спротивното крило, познато како михајловисти, ја контролирало значителна част од вооружениот апарат на Организацијата.&lt;ref name=&quot;Todorovski1997&quot; /&gt;

== Убиство ==

На 7 јули 1928 година Протогеров бил убиен во Софија, заедно со својот придружник Атанас Гоцев. Атентатот бил извршен во пресрет на нов конгрес на ВМРО и во услови на отворена борба меѓу двете крила.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Todorovski1997&quot; /&gt;

Во историографијата убиството се припишува на михајловистичкото крило и се смета дека било извршено по наредба на Иван Михајлов. Како официјално оправдување неговите противници го наведувале сомнежот дека Протогеров бил вмешан или недоволно решителен во расчистувањето на убиството на Тодор Александров. Судирот, меѓутоа, имал и подлабоки причини: борбата за раководството, несогласувањата околу тактиката и контролата врз вооружените структури и финансиските ресурси на ВМРО.&lt;ref name=&quot;Todorovski1997&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Bechev2019&quot; /&gt;

Убиството довело до отворена внатрешна војна меѓу михајловистите и протогеровистите, проследена со низа атентати и одмазди во Бугарија и надвор од неа. По отстранувањето на Протогеров, Иван Михајлов станал доминантен водач на ВМРО.&lt;ref name=&quot;Todorovski1997&quot; /&gt;

== Масонство ==

Протогеров бил поврзан и со организираното масонство во Бугарија. Националниот военоисториски музеј го вбројува меѓу бугарските генерали поврзани со масонските ложи.&lt;ref&gt;[https://militarymuseum.bg/Pages/Vestnik/Vestnik_Januari-Fevruari_2011/MuzeitePoCveta/02-1.html „Масонство – ценностна система – музей“], Национален военоисториски музеј.&lt;/ref&gt; Според Обединетата голема ложа на Бугарија, тој бил првиот голем мајстор на Големата ложа на Бугарија. Бидејќи ова тврдење потекнува од самата масонска организација, треба да се наведува со јасна атрибуција.&lt;ref&gt;[https://uglb.bg/en/general-aleksandr-protogerov-prviat-velik-majstor-na-velikata-loza-na-blgaria_p478.html „Генерал Александър Протогеров – първият велик майстор на Великата ложа на България“], Обединета голема ложа на Бугарија.&lt;/ref&gt;

== Историографија и наследство ==

Оценките за Протогеров се разликуваат според националната историографска традиција и според периодот од неговиот живот што се нагласува. Во бугарската историографија најчесто е претставуван како бугарски офицер и македонски револуционерен деец, додека во југословенската и дел од српската историографија посебно се истакнува неговата улога во бугарската окупациска управа и во задушувањето на Топличкото востание. Во македонската историографија е разгледуван како деец на македонското револуционерно движење, но и како личност со документирано бугарско национално самоопределување и со тесни врски со бугарската држава и армија.&lt;ref name=&quot;Pisarri2013&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Todorov2024&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

Државниот архив на Република Македонија во 2018 година објавил посебен зборник „Александар Протогеров: документи“, под редакција на Теон Џинго. Во него се вклучени материјали од домашни и странски архиви за неговата лична кореспонденција, политичките ставови и односите со бугарските владетели, со Тодор Александров, Петар Чаулев, Иван Михајлов и другите раководители на ВМРО.&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

Националниот военоисториски музеј во Софија чува предмети и лична колекција поврзани со Протогеров, меѓу кои воени предмети, одликувања и печати на организациски структури на македонското движење.&lt;ref&gt;[https://militarymuseum.bg/ekspozitsii/kolektsionni-zali/kolektsionna-zala-balgarski-otlichiya/ „Колекциска сала ‘Бугарски одликувања’“], Национален военоисториски музеј.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://militarymuseum.bg/item/pechat-solunski-revolyutsionen-okragagevgelijska-okoliya-svoboda-ili-smart/ Печат на Солунскиот револуционерен округ, сопственост на Александар Протогеров], Национален военоисториски музеј.&lt;/ref&gt;

== Одликувања ==

Меѓу одликувањата на Протогеров се наведуваат:

* Воен орден „За храброст“, III степен;
* Воен орден „За храброст“, IV степен;
* Војнички крст на орденот „За храброст“, III степен;
* Орден „Свети Александар“, III степен со мечеви;
* Орден „За воена заслуга“, III степен на воена лента.&lt;ref name=&quot;NVIM-kalendar&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Dzingo2018&quot; /&gt;

== Галерија ==

&lt;gallery&gt;
Податотека:Alexander Protogerov.png|Протогеров во офицерска униформа
Податотека:Protogerov-2.jpg|Александар Протогеров
Податотека:Alexander Protogerov and Todor Alexandrov 1912-1918.jpg|Протогеров и Тодор Александров во униформи на бугарската армија
Податотека:Aleksandar Protogerov IMRO voivoda.jpg|Протогеров како деец на ВМРО
Податотека:1921-Vanche-i-Protogerov.jpg|Георги Поп Христов, Александар Протогеров и Иван Михајлов
&lt;/gallery&gt;

== Поврзано ==

* [[ВМРО (Автономистичка)]]
* [[Тодор Александров]]
* [[Петар Чаулев]]
* [[Иван Михајлов]]
* [[Протогеровисти]]
* [[Македонско-одринско ополчение]]
* [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија]]
* [[Топличко востание]]
* [[Мајски манифест]]

== Наводи ==

{{наводи|2}}

== Литература ==

* Bechev, Dimitar. ''Historical Dictionary of North Macedonia''. 2nd ed. Lanham: Rowman &amp; Littlefield, 2019.
* Елдъров, Светозар. ''Тайните офицерски братства в освободителните борби на Македония и Одринско 1897–1912''. Софија: Военно издателство, 2002.
* Жила, Ленина. ''Виенска „стапица“: Историја на преговорите меѓу СССР и ВМРО на Тодор Александров''. Скопје: Институт за национална историја, 2014.
* Џинго, Теон, ред. ''Александар Протогеров: документи''. Едиција „Македонски дејци“. Скопје: Државен архив на Република Македонија, 2018. ISBN 978-608-4775-82-2.
* ''Македонска енциклопедија''. Скопје: МАНУ, 2009.
* Newman, John Paul. ''Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945''. Cambridge: Cambridge University Press, 2015.
* Pisarri, Milovan. „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“. ''Balcanica'' XLIV (2013): 357–390. doi:10.2298/BALC1344357P.
* Tasić, Dmitar. ''Paramilitarism in the Balkans: Yugoslavia, Bulgaria, and Albania, 1917–1924''. Oxford: Oxford University Press, 2020.
* Todorov, Petar. „Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics“. ''Contemporary European History'' 33, бр. 3 (2024). doi:10.1017/S0960777323000528.
* Тодоровски, Зоран. ''Внатрешната македонска револуционерна организација, 1924–1934''. Скопје, 1997.
* ''Македонија: историја и политичка судбина''. Том II. Софија: ИК „Знание“, 1998.

== Надворешни врски ==

{{Ризница-врска|Alexandar Protogerov}}
* [https://arhiv.mk/en/2021/02/02/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%B5-%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8/ Државен архив: објавување на зборникот „Александар Протогеров“]
* [https://arhiv.mk/publikuvanje/ Официјален каталог на изданијата на Државниот архив]
* [https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/voenen-kalendar/fevruari/ Воен календар на Националниот военоисториски музеј]
* [https://gd.archives.bg/items/show/498 Писмо од Гоце Делчев до Александар Протогеров, 14 август 1898]

{{Дејци на Македонскиот комитет}}
{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Протогеров, Александар}}
[[Категорија:Родени во 1867 година]]
[[Категорија:Починати во 1928 година]]
[[Категорија:Луѓе од Охрид]]
[[Категорија:Дејци на ВМРО|Протогеров, Александар]]
[[Категорија:Дејци на Македонскиот комитет]]
[[Категорија:Бугарски генерали]]
[[Категорија:Бугарски офицери од Македонија|Протогеров, Александар]]
[[Категорија:Македонски револуционери]]
[[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]]
[[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]]
[[Категорија:Убиени дејци на ВМРО]]</text>
      <sha1>fhgrpsnnmo7wmgf8hjn67h3mk76rrmi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600960</id>
      <parentid>5600946</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:34:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>Бришење на потребни податоци во инфокутијата, псевдоисториски наратив и неенциклопедиски стил</comment>
      <origin>5600960</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26475" sha1="fnub20v0eg7k1iyw7wtwlkzs9whbk3u" xml:space="preserve">{{Инфокутија за личност |
  име=Александар Протогеров|
  портрет= Protogerov Parade uniform.jpg |
  px= 250п |
  опис=македонски револуционер, бугарски генерал и општественик|
  наставка= |
  роден-дата={{роден на|23|февруари|1867}}  |
  роден-место=  {{роден во|Охрид|}}, [[Отоманско Царство]] денес [[Република Македонија]] |
  починал-дата={{починал на|7|јули|1928}}|
  починал-место= {{починал во|Софија|}}, [[Бугарија#Царство Бугарија|Царство Бугарија]] |
}}
'''Александар Николов Протогеров''' ([[23 февруари]] [[1867]] — [[7 јули]] [[1928]]) — политичар, генерал и раководител на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]]. Учествувал како доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. Бил член на [[Македонски комитет|Македонскиот комитет]], војвода во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското]] и [[Илинденското востание]]. Бил резервен член на Централниот комитет на [[Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО|ВМОРО]], претседател на [[Сојуз на македонските емигрантски организации|Извршниот комитет на Македонските добротворни братства]] во [[Бугарија]]. Во [[Балканските војни]] бил член на Штабот на [[Македонско-одринско ополчение|Македонско одринското ополчение]], а во времето на бугарската окупација во [[Првата светска војна]] бил заменик началник на [[Македонска воено - инспекциска област|Македонската воено-инспекциска област]] и командант на [[Моравска воено-инспекциска област|Моравската воено-инспекциска област]], произведен во генерал-лајтнант на бугарската армија. По војната со [[Тодор Александров]] и [[Петар Чаулев]] ја основал [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]]. Бил потписник на [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]]. По [[Раскол во Внатрешната македонска револуционерна организација|расколот во ВМРО]] е убиен во [[Софија]] од [[михајловисти]]те.

== Животопис ==
===Рани години===
Александар Протогеров е роден на [[28 февруари]] [[1867]] година во [[Охрид]]. Учи во Военото училиште во Софија и како питомец е доброволец во [[Српско-бугарска војна|Српско-бугарската војна]]. Во 1887 година го завршува Военото училиште. Својата воена служба ја започнал во пешадијата. На [[18 мај (настани)|18 мај]] 1890 година станува поручник. На [[2 август]] 1894 година бил назначен за капетан и служел како аѓутант во Прва бригада при петтата пешадиска дунавска дивизија. Служи во [[Русе]], каде е раководител на [[Тајни офицерски братства|Тајните офицерски братства]] и помошник на месното македонско-одринско друштво.&lt;ref&gt;Елдъров, Светозар. Тайните офицерски братства в освободителните борби на Македония и Одринско 1897-1912, Военно издателство, София, 2002, стр. 31-52&lt;/ref&gt;

=== Македонски комитет ===
[[Податотека:Alexander Protogerov.png|мини|десно|150п]]
Станува член на [[Врховен македонско-одрински комитет|Врховниот македонско-одрински комитет]]. Во 1902 година учествува во [[Горноџумајско востание|Горноџумајското востание]]. Од 1 јануари 1903 година капетан Протогеров привремено преминува во резервните офицери. Раководел чета во [[Малешево|Малешевско]], [[Петрич]]ко, [[Горно Порој|Поројско]] и др. На чело на голема и добро вооружена чета, наменета за [[Охридско|охридскиот крај]], меѓу 12-14 април 1903 година води тежок бој со бројни турска војска во близина на границата крај [[Габрово]], каде што е ранет и се враќа во [[Бугарија]].

На 5 август 1903 година на негова иницијатива во Софија 14 бегалски македонски братства ја основале Врховната емигрантска комисија на чело со Александар Протогеров, потпретседател [[Лазар Лазаров]], секретари [[Ефтим Спространов]], [[Георги Разлогов]] и советник [[Владимир Руменов]], на местото на распуштениот во јануари [[Врховен комитет]].

Во 1904 - 1905 година е повторно во армијата. Од пролетта 1905 до есента 1906 година организира четите во [[Серски револуционерен округ|Серскиот револуционерен округ]] на [[Македонска револуционерна организација|Македонската револуционерна организација]] и води борби со Турците и [[Серска група|санданистите]]. По барање на Внатрешната организација, врховистите ги прекинуваат своите активности во Македонија, по што Протогеров се враќа на служба во армијата со чин мајор.

Во 1911 станува полковник и е избран за [[Обиди за возобновување и реосновање на ВМОРО|резервен член на Централниот комитет на ВМОРО]], а по убиството на [[Христо Чернопеев]] во 1915 година е редовен член на ЦК.

=== Низ војните ===
{{See also|Топличко востание}}

Со објавувањето на мобилизацијата во 1912 година е назначен за началник на Генералштабот на партизанските одреди за акција во тилот на турската армија, за што организира околу 60 чети. Подоцна овој штаб е претворен во команда на [[Македонско-одринско ополчение|Македонско-одринското ополчение]] со командант генералот од резерва [[Никола Генев]]. Протогеров како прв негов заменик и командант на Трета ополченска бригада во [[Првата балканска војна]], учествува во заробувањето на корпусот на Јавер паша. Награден е со орден ''&quot;За храброст&quot;'' IV и III степен.

По избувнувањето на [[Првата светска војна]] Протогеров заедно со [[Тодор Александров]] активно работи за влегување на Бугарија на страната на [[Централни сили|Централните сили]]. Протогеров активно учествува во формирањето на [[Единаесетта пешадиска македонска дивизија|11-та пешадиска македонска дивизија]] и станува командант на нејзината Трета пешадиска бригада. Учествува во борбите во [[Криволак]], [[Градец]] и [[Богданци]]. Во 1916 година учествува во формирањето на Планинската дивизија и станува нејзин командант, а од 1917 година е командант на [[Моравска воено-инспекциската област|Моравската воено-инспекциската област]] и началник на бугарските војски во Моравско (Источна Србија).&lt;ref&gt;[http://strumski.com/biblioteka/?id=555 &quot;Към населението от Моравската военно-инспекционна област&quot;], Повик на командантот на Моравската воено-инспекциска област генерал Александар Протогеров до местното население, Ниш, 10 март 1917 г.&lt;/ref&gt; Учествува во задушувањето на [[Топличко востание|Топличкото востание]].&lt;ref&gt;Dimitar Bechev, &quot;Historical Dictionary of the Republic of Macedonia&quot;, Scarecrow Press, 2009, p. 183-184.&lt;/ref&gt; Во 1918 година е командант на Софија и го раководи задушувањето на [[Владејско востание|Владејското востание]]. Назначен е за директор на Дирекцијата за деловни грижи и општествена предвидливост, која е прв обид за државно планирање во услови на војна.

=== ВМРО ===
==== Во ЦК на ВМРО со Тодор Александров и Петар Чаулев ====
[[Податотека:Protogerov-2.jpg|мини|лево|200п]][[Податотека:Alexander Protogerov and Todor Alexandrov 1912-1918.jpg|мини|десно|300п|Александар Протогеров и Тодор Александров во офицерски униформи од бугарската армија (1915-1918).]]
По војните учествува на основачкиот собир на македонските бегалски братства. Се залагал за присоединување на Македонија кон Бугарија и испраќаат меморандуми до големите сили, со што доаѓа во судир со [[Привремено претставништво на „поранешната Внатрешна организација“|Привремено претставништво на поранешната ВМОРО]] &lt;ref&gt;Македония - история и политическа съдба, Том II, ИК Знание, София, 1998, стр. 71-72.&lt;/ref&gt;. Во почетокот на 1919 година со окружено е објавено основањето на [[Внатрешна македонска револуционерна организација (Автономистичка)|Внатрешната македонска револуционерна организација]] и се вклучува во раководството на организацијата во ЦК со [[Тодор Александров]] и [[Петар Чаулев]], како одговорен за четничката дејност во внатрешноста на Македонија. Во април 1920 година Протогеров последователно ги посетувал [[Австрија]], [[Унгарија]], [[Албанија]], каде договара поддршка и заеднички активности против [[Кралство Југославија|Југославија]] &lt;ref&gt;Колектив. Македония история и политическа съдба, Том II, ИК Знание, София, 1998, стр. 94.&lt;/ref&gt;. По прашањата за автономија и независност на Македонија, одговара на д-р [[Христо Татарчев]]:

:''„Македонското прашање е бугарско прашање, затоа што Македонија во нејзиниот голем дел е населена со Бугари и јас сум од тие Бугари.&quot;''.&lt;ref&gt;[http://www.kroraina.com/knigi/ht/ht_p30.htm Отговор на ген. Александър Протогеров на обвиненията срещу него и Тодор Александров в статията на д-р Хр. Татарчев в сп. „Сила&quot;.]&lt;/ref&gt;

И покрај поодминатата возраст застанува на чело на чета во јули 1920 година во Битолско. Како раководител на Битолскиот револуционерен округ на ВМРО во [[Тирана]] во 1921 година Александар Протогеров разговара со федералистите [[Филип Атанасов]], [[Павел Христов]], А. Василев, [[Христо Цветков]] и [[Крум Зографов]] за примирје и соработка и привлекување на албанските револуционери на нивна страна (Косовскиот албански комитет на Реџеп Митровица и Бедри Пејани, со [[Хасан Приштина]] и [[Ахмед Зогу]]). На 20 декември постигнуваат договор за соработка кој го потпишуваат Протогеров и Атанасов (за ВМРО) и Реџеп Митровица и Бедри Пејани за албанската страна.&lt;ref&gt;„Македонска енциклопедија“, МАНУ, Скопје, 2009, 477 стр.&lt;/ref&gt; Постигнуваат согласност да воспостават раководните органи во Албанија за да се одвојат од владејачките кругови во Бугарија. Тодор Александров набргу потоа go отфрла договореното. Федералистите го поканиле на нова средба Александар Протогеров во [[Виена]], но тој одбива &lt;ref&gt;Колектив. Македония история и политическа съдба, Том II, ИК Знание, София, 1998, стр. 107-108.&lt;/ref&gt;.

Александар Протогеров и Петар Чаулев не ги одобруваат активностите на Тодор Александров за време на [[Септемвриско востание|Септемвриското востание]] од 1923 година и интервенцијата на ВМРО во внатрешната политика на Царството Бугарија. Во 1924 година Протогеров заедно со Чаулев и Александров, присуствува на преговори со [[Коминтерна]]та во [[Виена]]. Протогеров и Чаулев го потпишуваат [[Мајски манифест|Мајскиот манифест]] за соработка со комунистичките партии на Балканот, за што двајцата се овластени од Александров. Само три месеци потоа, заедно со Александров, го повлекува потписот од Манифестот, за разлика од Чаулев. Можно е да постоеле недоразбирања помеѓу Протогеров и Александров, а првиот учествувал на Струмичкиот окружен конгрес заедно со [[Георги Атанасов]] и [[Алеко Василев]], чиј односи со Тодор Александров одамна биле затегнати. Сепак, двајцата заминуваат за Пирин Планина каде што треба да се одржи конгрес на Серскиот револуционерен округ, но во меѓувреме [[Убиство на Тодор Александров|Тодор Александров е убиен на 31 август 1924 година]].

==== Во ЦК на ВМРО со Иван Михајлов и Георги Поп Христов ====
[[Податотека:Aleksandar Protogerov IMRO voivoda.jpg|мини|лево|200п]][[Податотека:1921-Vanche-i-Protogerov.jpg|мини|десно|300п|Георги Поп Христов, Протогеров и Иван Михајлов]]
Иако е член на ЦК на [[ВМРО (Автономистичка)|ВМРО]], по убиството на Александров, Протогеров постепено го губи своето влијание во Организацијата. Блиски на Михајлов го принудиле Протогеров да се повлече од активна дејност и да емигрира. Без финансиски средства генералот се преселил во [[Виена]].

Таму тој се поврзува со полномошник на унгарската влада и успева да добие финансиски средства за Организацијата. Протогеров се враќа во Софија, каде што по идеја на членовите на Задграничното претставништво решава да се врати на активна организациска дејност. Така фактички почнува да се формира ново крило во Организацијата наречена [[протогеровисти]].

Во почетокот на 1925 година се свикува конгресот на ВМРО во [[Србиново]] на кој приврзаниците на [[Иван Михајлов]] прават неуспешен обид да неутрализираат крилото на Александар Протогеров, кој според нив останува еден од поттикнувачи за убиството на [[Тодор Александров]]. Сепак, за членови на ЦК се избрани Александар Протогеров, [[Георги Поп Христов]] и [[Иван Михајлов]]. Александар Протогеров го презема раководството на Солунскиот, Струмичкиот и Серскиот Округ на ВМРО, но всушност иницијативата во сите раководни активности ги презема Иван Михајлов, поради што односите меѓу Александар Протогеров и Георги Поп Христов од една страна и Иван Михајлов од друга, се затегнуваат.

Во меѓувреме, Иван Михајлов започнува со распуштање на четничкиот институт и наметнување на терористички методи, на кои Александар Протогеров се противи. Во 1925 година Михајлов испраќа наредба до пограничните пунктови на ВМРО да не влегуваат чети поголеми од 10-15 лица, што е отфрлена веднаш потоа во писмо на Протогеров до истите премини, поддржан од војводите [[Панчо Михајлов]] и [[Иван Брло]] кои пак наскоро потоа се убиени по наредба на Михајлов. Во 1925 година Протогеров започнува изградбата на [[Разузнавачка служба на ВМРО|разузнавачката организација на ВМРО]], која во 1926 година веќе е факт.

Во почетокот на јуни 1926 година Протогеров презема обиколка со ревизорска чета во Македонија. Идејата е да ги обиколи сите револуционерни окрузи, но тешко се разболел и на крајот на месецот е принуден да се врати во Бугарија. Поради лошата состојба постепено Протогеров ја намалува својата револуционерната дејност, а во 1927-1928 година практично се наметнува тактиката на Михајлов за дејствување на тројки и петорки кои вршат голем број напади во Југославија и Грција.

Во [[1928]] година оваа нова тактика довела до остар внатрешен конфликт, а тензиите меѓу Михајлов и Протогеров растеле. Во таква ситуација започнала подготовката на [[VII Конгрес - с. Крупник|Седмиот конгрес]] во [[Крупник]] во јули [[1928]] година. Во оваа ситуација Михајлов и неговите приврзаници се соочиле со изолација. Постоела можност, другите двајца членови на ЦК - Протогеров и [[Георги Поп Христов]], поддржани од целото ЗП во состав [[Кирил Прличев]], [[Георги Баждаров]] и [[Наум Томалевски]], да го свикаат конгресот без нив.

Во оваа ситуација пред почетокот на конгресот, по наредба на [[Иван Михајлов]], [[Атентат врз Александар Протогеров|Александар Протоѓеров е убиен]]. На чело на акцијата е [[Кирил Дрангов]], а како официјален мотив за убиството се истакнува неговото наводното учество во [[Убиство на Тодор Александров|убиството на Тодор Александров]]&lt;ref&gt;[http://harrybg.blogspot.com/2007/09/1924.html Билярски, Цочо. „Документи за убийството на Тодор Александров през 1924 година.“]&lt;/ref&gt;.

== Одликувања ==
* Орден ''„За храброст“'' III степен, 2-ри клас и 1-ви клас, Војнички крст III степен
* Орден ''„Свети Александар“'' III степен со мечеви во средината
* Орден ''„За военна заслуга“'' III степен на воена лента

== Наводи ==
&lt;references /&gt;
* Ленина Жила: ''Виенска „стапица“'', Скопје, ИНИ, 2014
{{Ризница-врска|Alexandar Protogerov}}

== Надворешни врски ==
* [http://utrinski.com.mk/?ItemID=E7DF868A672BF840AD6AD0EA92DC0E98 Кој беше Ванчо Михајлов - убиството на Александров и Вартоломејската ноќ]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Утрински Весник.
* [http://maticanaiselenici.mk/?p=11108 „ВМРО во архивите на „Њујорк тајмс“: егзекуцијата на Александар Протоѓеров“]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Матица на иселеници.

{{Дејци на Македонскиот комитет}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Дејци на ВМРО|Протогеров, Александар]]
[[Категорија:Бугарски генерали]]
[[Категорија:Бугарски офицери од Македонија|П]]
[[Категорија:Луѓе од Охрид]]
[[Категорија:Носители на Железниот крст (1914) од II класа]]
[[Категорија:Носители на орденот „За воена заслуга“ (Бугарија)]]
[[Категорија:Борци против грчката вооружена пропаганда во Македонија]]</text>
      <sha1>fnub20v0eg7k1iyw7wtwlkzs9whbk3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Полином</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35143</id>
    <revision>
      <id>5600851</id>
      <parentid>4619770</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:07:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1077" sha1="dzrcnbjytim3izx05gci5xmfgg71fso" xml:space="preserve">[[Податотека:Polynomialdeg3.svg|[[Графикон на функција|Графикон]] на полиномна функција од 3 степен|мини]]
'''Полином'''  (или '''многучлен''') — [[израз (математика)|израз]] во [[математика]]та кој е составен од една или повеќе [[променлива|променливи]] и [[постојана (математика)|постојани]] (константи), со користење на операциите [[собирање]], [[одземање]], [[множење]], и [[степенување]] со цели позитивни [[степенов показател|степенови показатели]].

На пример, &lt;math&gt;x^3 + 10x + -9\,&lt;/math&gt; е полином.

{{математика-никулец}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Полиноми| ]]
[[Категорија:Функции и пресликувања]]
[[Категорија:Алгебра]]</text>
      <sha1>dzrcnbjytim3izx05gci5xmfgg71fso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ератостеново сито</title>
    <ns>0</ns>
    <id>37623</id>
    <revision>
      <id>5600852</id>
      <parentid>4925158</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:08:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>додадена/изменета предлошка</comment>
      <origin>5600852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2558" sha1="147zvr1zrngcn6h92lq8ordicpk2kdm" xml:space="preserve">Во [[математика]]та, [[Ератостен]]овото [[Теорија на ситото|сито]] е едноставен и стар [[алгоритам]] за пронаоѓање на сите [[Прост број|прости броеви]] до одреден [[цел број]]. Ситото е претходник на модерното „[[сито на Аткин]]“, кое е побрзо но посложено. Било осмислено од [[Ератостен]], математичар од [[Стара Грција]].&lt;ref name=&quot;horsley&quot;&gt;Horsley, Rev. Samuel, F. R. S., &quot;''{{lang|el|Κόσκινον Ερατοσθένους}}'' or, The Sieve of Eratosthenes. Being an account of his method of finding all the Prime Numbers,&quot; [https://www.jstor.org/stable/106053 ''Philosophical Transactions'' (1683–1775), Vol. 62. (1772), pp. 327–347].&lt;/ref&gt;

== Алгоритам ==
[[Податотека:Sieve_of_Eratosthenes_animation.gif|right|Анимација на Ератостеновото сито]]
Алгоритамот се состои од шест чекори:
# Се пишува листа почнувајќи од бројот 2 (како прв прост број) па сè до бројот кој сакаме да провериме дали е прост. Оваа листа ќе ја наречеме A.
# Во друга се пишува бројот 2. Во оваа листа се запишуваат најдените прости броеви. Оваа листа ќе ја наречеме B.
# Се прецртува (''прешкртува'') бројот 2 и сите броеви во листата A кои се деливи со 2.
# Првиот непрецртан број на листата е прост број. Овој број се запишува во листата B.
# Се прецртува и овој број од листата A. Може да се започне со прецртувањето на броевите деливи со овој број, почнувајќи од квадратот на истиот број, бидејќи помалите делители веќе се прецртани.
# Се повторуваат ги чекорите 4 и 5 додека не се заврши со броевите во листата A.

==Наводи==
{{наводи}}

[[Категорија:Математика]]
[[Категорија:Аритметика]]
[[Категорија:Елементарна математика]]</text>
      <sha1>147zvr1zrngcn6h92lq8ordicpk2kdm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Список на прекари на државите во САД</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39783</id>
    <revision>
      <id>5600993</id>
      <parentid>5392745</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17073" sha1="altrk8t8rqgb93z1rdpnwqord4fgxne" xml:space="preserve">Ова е '''список на прекари на државите во САД''', и официјални и традиционални (официјалните државни прекари се со '''задебелени''' букви).

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Држава !! Прекар(и)
|-
| [[Ајдахо]]
| 
* '''Држава на скапоцениот камен''' ('''''Gem State''''')
* Земја на компирите (''Potatoland'')
|-
| [[Ајова]]
|
* '''Држава на јастребот''' ('''''Hawkeye State''''')
* Држава на пченката (''Tall Corn State'')
|-
| [[Алабама]]&lt;br /&gt;(Нема официјален прекар)
|
* Држава на памукот (''Cotton State'')&lt;ref name=AL&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/emblems.html |title=Alabama Emblems, Symbols and Honors |accessdate=18 март |date=[[20 април]] [[2006]] |publisher=Alabama Department of Archives &amp; History |quote=Алабама нема официјален прекар. |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225303/http://www.archives.state.al.us/emblems/emblems.html%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Срцето на Дикси (''Heart of Dixie'')&lt;ref name=AL/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/Heart_of_Dixie.html |title=Heart of Dixie |accessdate=18 март |date=[[29 јуни]] 2004 |work=Alabama Emblems, Symbols and Honors |publisher=Alabama Department of Archives &amp; History |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225249/http://www.archives.state.al.us/emblems/Heart_of_Dixie.html%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Држава на овесот (''Yellowhammer State'')&lt;ref name=AL/&gt;
* Држава на камелиите (''Camellia State'')
|-
| [[Алјаска]]
|
* Голема земја (''Great Land)''
* '''Последна граница''' ('''''Last Frontier''''')
|-
| [[Аризона]]
|
* Држава на Апачите (''Apache State'')
* Држава на бакарот (''Copper State'')
* '''Држава на Големиот кањон''' ('''''Grand Canyon State''''')
|-
| [[Арканзас]]
|
* Држава на мечките (''Bear State'')
* Земја на можностите (''Land of Opportunity'')
* '''Природна држава''' ('''''Natural State''''')
* Чудесна држава (''Wonder State'')
* Каква држава! (''What a State!'')
|-
| [[Вајоминг]]
|
* Држава на каубоите (''Cowboy State'')
* '''Држава на еднаквоста''' ('''''Equality State''''')
* Држава на парковите (''Park State'')
|-
| [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]
| 
* Зимзелена држава (''*Evergreen State'')&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | title = Symbols of Washington State | publisher = Washington State Legislature | url = http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/ | accessdate = 2007-11-25 | archive-date = 2007-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070305110012/http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Вермонт]]
| 
* '''Држава на зелената планина''' ('''''Green Mountain State''''')
|-
| [[Вирџинија]]
|
* Мајка на претседателите (''Mother of Presidents'')
* '''Стариот Доминион''' ('''''Old Dominion''''')
|-
| [[Висконсин]]
|
* Американска земја на млечните производи (''America's Dairyland'')
* Американска кошница за леб (''America's Bread Basket'')
* '''Држава на јазовците''' ('''''Badger State''''')
* Држава на сирењето (''Cheese State'')
|-
| [[Делавер]]
|
* Држава на дијамантите (''Diamond State'')
* '''Првата држава''' ('''''First State''''')
* Земја на безданочно купување (''Land of Tax-Free Shopping'')
* Мало чудо (''Small Wonder'')
|-
| [[Западна Вирџинија]]
|
* '''Планинска држава''' ('''''Mountain State''''')
|-
| [[Илиноис]]&lt;ref name=ILnames&gt;{{Наведена мрежна страница | url = http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm | title = Illinois | work = Illinois State  Symbols &amp; Emblems | format = [[HTML]] | accessdate = 2007-11-25 | archive-date = 2018-12-26 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181226000421/http://www.netstate.com/states/intro/il_intro.htm%20 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|
* '''Земјата на Линколн''' ('''''Land of Lincoln''''')
* Земја на прериите (''Prairie State'')
|-
| [[Индијана]]
|
* ''Crossroads of America''
* '''Држава на Хужерите''' ('''''Hoosier State''''') (''Хужер'' е назив за жител на Индијана)
* Држава на гостопримството (''Hospitality State'')
|-
| [[Јужна Дакота]]
|
* Држава на којотите (''Coyote State'')
* Држава на бесконечна различност (''Land of Infinite Variety'')
* '''Држава на Маунт Ришмор''' ('''''Mount Rushmore State''''')
* Држава на сонцето (''Sunshine State'')
* Другата бела држава (''The Other White State'')
|-
| [[Јужна Каролина]]
| 
* '''Држава на палметото''' ('''''Palmetto State''''') (''Палмето'' е вид палма)
|-
| [[Јута]]
|
* '''Држава на пчелните кошници''' ('''''Beehive State''''')
* Држава на мормоните (''Mormon State'')
|-
| [[Калифорнија]]
|
* Држава на Ел Дорадо (''El Dorado State'')
* '''Златна држава''' ('''''Golden State''''')
* Златен Запад (''Golden West'')
* Држава на грозјето (''Grape State'')
* Земја на мед и млеко (''Land of Milk and Honey'')
* Држава на забавата (''Entertainment State'')
* Земја на огновите (''Land of the Fires'')
* Држава на филмовите (''Movie State'')
|-
| [[Канзас]]
|
* Држава на Џејхоците (''Jayhawk State'') (''Џејхок'' е назив за жител на Канзас)
* '''Држава на сончогледот''' ('''''Sunflower State''''')
|-
| [[Кентаки]]
|
* '''Држава на сината трева''' ('''''Bluegrass State''''') (''Сина трева'' е вид на трева)
|-
| [[Колорадо]]
|
* '''Столетна држава''' ('''''Centennial State''''')&lt;ref name=COnames&gt;{{Наведена мрежна страница | url = http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/history/symbemb.htm#Name | title = Colorado State Name and Nicknames | work = Colorado State  Symbols &amp; Emblems | format = [[HTML]] | publisher = [[Колорадо|State of Colorado]], Department of Personnel &amp; Administration, Colorado State Archives | accessdate = 2007-11-25 | archive-date = 2019-01-07 | archive-url = https://web.archive.org/web/20190107145753/http://www.colorado.gov/dpa/doit/archives/history/symbemb.htm#Name | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* Разнобојно Колорадо (''Colorful Colorado'')&lt;ref name=COnames/&gt;
* Највисоката држава (''Highest State'')&lt;ref name=COnetstate&gt;{{Наведена мрежна страница | url = http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm | title = Colorado | work = NetState.com | format = [[HTML]] | publisher = NState, LLC. | accessdate = 2007-11-25 | archive-date = 2018-12-24 | archive-url = https://web.archive.org/web/20181224225237/http://www.netstate.com/states/intro/co_intro.htm%20 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* Мајка на реките (''Mother of Rivers'')
* Швајцарија на Америка&lt;ref name=COnetstate/&gt;
|-
| [[Федерален округ Колумбија]]
|
* Чоколаден град (''Chocolate City'')
* Федералниот град (''The Federal City'')
* Округот (''The District'')
|-
| [[Конектикат]]
|
* Арсеналот на нацијата (''Arsenal of the Nation'')
* '''Држава на уставот''' ('''''Constitution State''''')&lt;ref name=sots&gt;[http://www.sots.ct.gov/RegisterManual/SectionX/SITESEALSYMB.htm STATE OF CONNECTICUT, Sites º Seals º Symbols] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080314164131/http://www.sots.ct.gov/RegisterManual/SectionX/SITESEALSYMB.htm |date=2008-03-14 }}; ''Connecticut State Register &amp; Manual''; посетено на [[4 јануари]] [[2007]]&lt;/ref&gt; 
* Држава на провизиите (''Provisions State'')&lt;ref name=sots/&gt;
|-
| [[Луизијана]]
|
* Дете на Мисисипи (''Child of the Mississippi'')
* Држава на креолите (''Creole State'')
* '''Држава на пеликаните''' ('''''Pelican State''''')
* Рај за спортистите (''Sportsman's Paradise'')
* Шеќерна држава (''Sugar State'')
|-
| [[Масачусетс]]
|
* '''Заливска држава''' ('''''Bay State''''')
* Колонијална држава (''Colony State'')
* Старата колонија (''Old Colony'')
* Духот на Америка (''The Spirit of America'')
* Тексачусетс (''Taxachusetts'')
|-
| [[Мејн]]
|
* '''Држава на боровите''' ('''''Pine Tree State''''')
* Земја на одморот (''Vacationland'')
|-
| [[Мериленд]]
|
* Држава на кокардите (''Cockade State'')
* Слободната држава (''Free State'')
* Држава на спомениците (''Monumental State'')
* '''Држава на старите граници''' ('''''Old Line State''''')
|-
| [[Минесота]]
|
* Држава на верверичките (''Gopher State'') (''Гофер (Gopher)'' е глодач сличен на верверичката)
* Земја на 10&amp;nbsp;000 езера (''Land of 10,000 Lakes'')
* Земја на езерата (''Land of Lakes'')
* Земја на сини води (''Land of Sky-Blue Waters'')
* '''Држава на северната ѕвезда''' ('''''North Star State''''')
|-
| [[Мисисипи]]
|
* Држава на гостопримството (''Hospitality State'')
* '''Држава на магнолиите''' ('''''Magnolia State''''')
|-
| [[Мисури]]
|
* Држава на златните коцки (''Bullion State'')
* Држава на пештерите (''Cave State'')
* Држава на оловото (''Lead State'')
* Држава на озарките (''Ozark State'')
* '''Држава „Покажи ми“''' ('''''Show Me State''''')
|-
| [[Мичиген]]
|
* '''Држава на големите езера''' ('''''Great Lakes State''''')
* Чудсната земја на зимската вода (''Winter Water Wonderland'')
* Државата на Волверин (''Wolverine State'')
|-
| [[Монтана]]
|
* Земја на големото небо (''Big Sky Country'')
* Последното најдобро место (''The Last Best Place'')
* '''Држава на богатството''' ('''''Treasure State''''')
|-
| [[Небраска]]
|
* Држава на говедското (''Beef State'')
* '''Држава на Корнхаскерите''' ('''''Cornhusker State''''') (''Корнхаскер'' е назив за жител на Небраска)
* Држава на садачите на дрвја (''Tree Planter's State'')
* Држава на јадење бубачки (''Bug-eating State'')
|-
| [[Невада]]
|
* Држава роденa за битки (''Battle-Born State'')
* '''Сребрената држава''' ('''''Silver State''''')
|-
| [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]
|
* '''Империската држава''' ('''''Empire State''''')
|-
| [[Ново Мексико]]
|
* Живописната држава (''The Colorful State'')
* '''Земја на чарот''' ('''''The Land of Enchantment''''')
|-
| [[Њу Хемпшир]]
|
* '''Гранитната држава''' ('''''Granite State''''')&lt;ref name=NHnickname&gt;{{Наведена мрежна страница | url = http://www.visitnh.gov/about-new-hampshire/state-facts.aspx | title = State of New Hampshire Division of Travel and Tourism Development | work = State Facts | format = [[HTML]] | accessdate = 2007-11-25 | archive-date = 2008-07-08 | archive-url = https://web.archive.org/web/20080708021805/http://www.visitnh.gov/about-new-hampshire/state-facts.aspx | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* Мајка на реките (''Mother of Rivers'')&lt;ref name=NHnickname/&gt;
* Држава на бели планини (''White Mountain State'')&lt;ref name=NHnickname/&gt;
* Американска Швајцарија (''Switzerland of America'')&lt;ref name=NHnickname/&gt;
|-
| [[Њу Џерси (сојузна држава)|Њу Џерси]]
| 
* '''Држава на градините''' ('''''Garden State''''')
|-
| [[Оклахома]]
|
* Земја на црвениот човек (''Land of the Red Man'')
* Држава на сунерите (''Sooner State'')

|-
| [[Охајо]]
|
* '''Држава на дивите костени''' ('''''Buckeye State''''') (''Buckeye'' е вид американски див костен)
* Родно место на воздухопловството (''Birthplace of Aviation'')&lt;ref name=OH&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.enquirer.com/editions/2003/06/14/loc_ohioflight14.html |title=It's official: Ohio IS the birthplace of aviation |date=[[14 јуни]] 2003 |publisher=The Cincinnati Enquirer }}{{Мртва_врска|date=February 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
* Мајка на модерните претседатели (''Mother of Modern Presidents'')
|-
| [[Орегон]]
| 
* '''Држава на глодачите''' ('''''Beaver State''''')
* Држава на Сојузот (''Union State'')
* Тихоокеанска земја на чудата (''Pacific Wonderland'')&lt;ref name=OR&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.plateshack.com/oregon/oregon3.html |title=Oregon's license plate from 1960 to circa 1966 |publisher=Plate Shack}}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Пенсилванија]]
|
* Пиштолванија (''Pistolvania'')
* Држава на независноста (''Independence State'')
* '''Држава на клучниот камен'''&lt;!-- ?! --&gt; ('''''Keystone State''''')
* Држава на квекерите (''Quakers State'')
|-
|-
| [[Род Ајленд]]
|
* Малечкиот Роуди (''Little Rhody'')
* '''Океанска држава''' ('''''Ocean State''''')
* Држава на плантажите (''Plantation State'')
|-
| [[Северна Дакота]]
|
* Држава на фликертејловите (''Flickertail State'') (''фликертејл'' е вид верверичка)
* '''Држава на мировните градини''' ('''''Peace Garden State''''')
* Држава на Сиуксите (''Sioux State'')
|-
| [[Северна Каролина]]
|
* '''Старата северна држава''' ('''''Old North State''''')
* Држава на Тархилците (''Tar Heel State'') (''Тар Хил'' е стар назив за жителите на Северна Каролина)
* Државата на Терпентин (''Turpentine State'')
|-
| [[Тексас]]
| 
* Држава на каубоите (''Cowboy State'')
* '''Држава на осамената ѕвезда''' ('''''Lone Star State''''')
|-
| [[Тенеси]]
|
* Држава на оревите (''Butternut State'')
* '''Држава на доброволците''' ('''''Volunteer State''''')
|-
| [[Хаваи]]
|
* '''Држава-Алоха''' ('''''Aloha State''''')
* Држава на ананасот (''Pineapple State'')
* Држава на винижитото (''Rainbow State'')
|-
| [[Флорида]]
|
* Полуостров-држава (''Peninsula State'')
* Држава на ураганите (''Hurricane State'')
* Тропска држава (''Tropical State'')
* Држава на цвеќето (''Flower State'')
* '''Држава на Сонцето''' ('''''Sunshine State''''')
|-
| [[Џорџија]]
|
* '''Држава на праските''' ('''''Peach State''''')
*  Империската држава на Југот (''Empire State of the South'')
|}

== Наводи ==
{{reflist}}
* [http://www.miketodd.net/encyc/statenicks.htm Информации за прекарите на државите во САД]

[[Категорија:Списоци поврзани со САД|Прекари]]
[[Категорија:Прекари|САД, држави]]</text>
      <sha1>altrk8t8rqgb93z1rdpnwqord4fgxne</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нов завет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>39803</id>
    <revision>
      <id>5600986</id>
      <parentid>5168884</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:36:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12610" sha1="6krsmsujlf61e4ytzy5nhc4tgjkseoc" xml:space="preserve">{{Книги од Новиот завет}}
[[Податотека:Tombonuo New Testament b.jpg|300px|мини|Гидеоновиот Нов Завет ]]
'''Нов завет''' — вториот дел на [[Библија]]та (по [[Стар завет|Стариот завет]]) и содржи 27 книги, кои се делат на шест основни дела: [[евангелие|евангелија]] (Матеј, Марко, Лука, Јован), почетоци на христијанската црква (Дела Ап.), писма до конкретни цркви (од Рим. до 2 Сол.), пасторални писма (од 1 Тим. до Евр.), соборни писма (од Јаков до Јуда) и пророчка книга ([[Откровение на Јован|Откровение]]). Новиoт завет е напишан на [[старогрчки јазик]] ([[коине]]).

== Постанокот на Новиот завет ==
Првиот дел од Новиот завет го сочинуваат [[евангелие|Евангелијата]]. Првото [[Евангелие според Матеј|евангелие]] е според [[Апостол Матеј (Евангелист)|Матеј]], еден од учениците на [[Исус Христос]]. Евангелието според Матеј е напишано помеѓу 50 и 60 година, a местото на пишување веројатно било [[Палестина]].

Второто [[Евангелие според Марко|евангелие]] е според [[Апостол Марко (Евангелист)|Марко]] кој информациите ги добил од [[Свети Петар|апостолот Петар]]. Тоа е воедно најкраткото и наједноставното [[Евангелие]]. Марко многу внимателно ги опишал случките, но не по хронолошки ред. Целта на ова [[Евангелие]] е да го претстави [[Исус Христос]] како ''Божји Син'', да ги опише неговите дела, неограничената моќ и чудата. Се смета дека ова Евангелие е напишано помеѓу 50 и 60 година.

Третото [[Евангелие според Лука|евангелие]] е според [[Апостол Лука (Евангелист)|Лука]]. На почетокот, тој пишува дека сите информации од оние кои биле сведоци на [[Исус Христос]] добро ги испитал и по внимателното и опсежно истражување почнал да го пишува Евангелието. Ова [[Евангелие]] подоцна му го упатил на некојси честит Теофил. Лука долго време му бил сопатник на апостолот Павле. По професија, Лука бил лекар и во тоа време многу учен човек, што се гледа и по неговиот начин на изразување. Евангелието според Лука е пишувано помеѓу 60 и 61 година.

Четвртото и последно [[Евангелие според Јован|евангелие]] е според [[Апостол Јован (Евангелист)|Јован]], кое го напишал во својата длабока старост. Ова ги надополнува првите три, и го прикажува Исус како Божји Помазаник. Пишувано е помеѓу 80 и 90 година.

== Посланија ==
Посланијата кои се наоѓаат во Новиот завет биле пишувани одвреме-навреме, по потреба. [[Апостол]]ите преку тие посланија поучувале, предупредувале, советувале или укорувале. Посланијата настанале во текот на првиот век, а на младата, штотуку основана христијанска [[црква]] и требале многу практични совети. Во Новиот завет има само една книга која е од пророчка природа и се вика [[Откровение]]. Апостолот Јован бил прогонет на островот [[Патмос]], каде што ја напишал последната книга од [[Библија]]та. Новиот завет се состои од:
* 4 евангелија,
* една книга за Делата на апостолите,
* 21 писмо (или посланија);
* една книга на Откровението.

Епископот [[Атанасиј Александриски]] ([[295]]-[[373]]) прв ја нарекол оваа збирка од 27 книги канонска (меродавна збирка на книги). Така, околу 400 година, редоследот на книгите во [[Библија]]та бил одреден и конечен. Според учењето на христијаните, [[Библија]]та е единствената книга која е во состојба да даде одговори на прашањата кои ги поставуваат луѓето, истражувајќи ја вистината: „Што треба да направам за да се спасам?“.

==Содржина==
Новиот завет се состои од следниве книги:&lt;ref&gt;„Новиот завет на нашиот Господ Исус Христос“, во: ''Свето писмо на Стариот и на новиот завет'' (трето издание). Свиндон: Британско и инострано библиско друштво, Скопје: Македонска книга, 1998, стр. 3.&lt;/ref&gt;
* [[Евангелие според Матеј|Свето евангелие според Матеја]]
* [[Евангелие според Марко|Свето евангелие според Марко]]
* Свето [[Евангелие според Лука|евангелие според Лука]]
* Свето [[Евангелие според Јован|евангелие според Јован]]
* [[Дела на светите апостоли]] од светиот апостол Лука
* [[Послание на апостол Јаков|Соборно послание на светиот апостол Јаков]]
* [[Прво послание на апостол Петар|Прво соборно послание на светиот апостол Петар]]
* [[Второ послание на апостол Петар|Второ соборно послание на светиот апостол Петар]]
* [[Прво послание на апостол Јован |Прво соборно послание на светиот апостол Јован Богослов]]
* [[Второ послание на апостол Јован|Второ соборно послание на светиот апостол Јован Богослов]]
* [[Трето послание на апостол Јован|Трето соборно послание на светиот апостол Јован Богослов]]
* [[Послание на апостол Јуда|Соборно послание на светиот апостол Јуда]]
* [[Послание до Римјаните|Послание на светиот апостол Павле до Римјаните]]
* [[Прво послание на апостол Павле до Коринтјаните|Прво послание на светиот апостол Павле до Коринтјаните]]
* [[Второ послание до Коринтјаните|Второ послание на светиот апостол Павле до Коринтјаните]]
* [[Послание до Галатјаните|Послание на светиот апостол Павле до Галатјаните]]
* [[Послание до Ефесјаните|Послание на светиот апостол Павле до Ефесјаните]]
* [[Послание до Филипјаните|Послание на светиот апостол Павле до Филипјаните]]
* [[Послание до Колосјаните|Послание на светиот апостол Павле до Колосјаните]]
* [[Прво послание до Солуњаните|Прво послание на светиот апостол Павле до Солунјаните]]
* [[Второ послание до Солуњаните|Второ послание на светиот апостол Павле до Солунјаните]]
* [[Прво послание до Тимотеј|Прво послание на светиот апостол Павле до Тимотеја]]
* [[Второ послание до Тимотеј|Второ послание на светиот апостол Павле до Тимотеја]]
* [[Послание до Тит|Послание на светиот апостол Павле до Тит]]
* [[Послание до Филимон|Послание на светиот апостол Павле до Филимона]]
* [[Послание до Евреите|Послание на светиот апостол Павле до Евреите]]
* [[Откровение на Јован|Откровение на светиот апостол Јован Богослов]]

[[Новиот завет]] е централното писмено свидетелство на [[христијанство]]то, во кое основната претставена личност е [[Исус Христос]]. Новиот завет започнува со четирите евангелија: според Матеј, според Марко, според Лука и според Јован, иако тие не се најстарите списи во него.&lt;ref&gt;Група автори: Македонски јазик и литература. Скопје, Просветно дело, 2006, стр. 229.&lt;/ref&gt; Иако евангелијата се занимаваат со истите случувања, тие го прикажуваат Исус на различни начини. [[Евангелието според Матеј]] е посебно познато поради тоа што ја содржи молитвата „[[Оче наш]]“, и поради тоа што ја нагласува разликата на Исусовото учење во однос на учењето од Стариот завет. [[Откровението на Јован Богослов]] се нарекува уште и „апокалипса“. Во него авторот ја опишува својата визија за победата на [[Бог]] над злото и смртта. Овој дел од Новиот завет извршил најголема инспирација врз натамошната [[литература]].

==Влијание врз уметноста==
Сите елементи од Новиот завет нашле свој одраз во европската [[уметност]]: во [[сликарство]]то, литературата, [[музика]]та, [[скулптура]]та. [[Микеланџело]], [[Леонардо да Винчи|Леонардо]], [[Дирер]], [[Бах]] и многу други се инспирирале од темите во Библијата.

== Надворешни врски ==
* [http://bible.christianity.com/Lexicons/NewTestamentGreek/ Searchable New Testament Greek Lexicon] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080705041058/http://bible.christianity.com/Lexicons/NewTestamentGreek/ |date=2008-07-05 }}

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Нов завет]]
[[Категорија:Христијански поими]]
[[Категорија:Библиска егзегеза]]</text>
      <sha1>6krsmsujlf61e4ytzy5nhc4tgjkseoc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Александар Протогеров</title>
    <ns>1</ns>
    <id>40023</id>
    <revision>
      <id>5600947</id>
      <parentid>2893276</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:07:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>Додадено образложение за целосната преработка, изворната основа и неутралното претставување на националниот идентитет и политичките ставови на Протогеров.</comment>
      <origin>5600947</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17281" sha1="glfirgsu08rh1w8j92xz0n88v9v26o6" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}Пропагандисче, научи се македонски!--[[User:Ajax|Ajax]] 21:37, 29 ноември 2007 (UTC)

Драги македонски Уикипедианци, мога ли да попитам, какъв е по народност българският политик, генерал-лейтанант и революционер Александър Протогеров? [[User:Back0ut|Back0ut]] &lt;small&gt;([[User talk:Back0ut|разговор]])&lt;/small&gt; 13:39, 7 февруари 2013 (CET)

== За целосната преработка и националниот идентитет на Александар Протогеров ==

Статијата е целосно преработена за да се усогласи со основните содржински правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]] и [[Википедија:Без свои истражувања|забрана на оригинални истражувања]]. Прашањето поставено погоре - „каков е по народност?“ - е оправдано, но не треба да се одговара со лични квалификации, навреди или со едноставно избирање меѓу две современи национални етикети. Одговорот треба да произлегува од документите на самиот Протогеров и од релевантната историографија.

Претходната верзија содржеше значителна фактографија, но имаше и повеќе проблеми:

# во воведот и во разделот за раните години беа наведени различни датуми на раѓање;

# дел од тврдењата беа поткрепени со мртви новинарски врски, блогови или веб-страници без доволна библиографска идентификација;

# примарни документи беа користени без јасно објаснување на нивното потекло и контекст;

# сложени прашања, како националното самоопределување, автономијата и независноста на Македонија, беа сведени на кратки и категорични формулации;

# одговорноста за воени репресии, политички убиства и внатрешните пресметки во ВМРО не беше секогаш разграничена на лично наредени дејства, командна одговорност, историографски ставови и непотврдени обвинувања;

# литературата не ги опфаќаше најновите архивски и академски изданија за Протогеров.

Затоа текстот не е само јазично поправен, туку е преструктуриран и повторно напишан врз поширока изворна основа. Задржани се важните и критички факти за неговата дејност: учеството во Врховниот комитет и ВМОРО, службата во бугарската армија, улогата во Македонско-одринското ополчение и Единаесеттата македонска дивизија, командувањето во Моравската воено-инспекциска област, задушувањето на Топличкото востание, обновувањето на ВМРО, судирот со владата на Александар Стамболиски, Мајскиот манифест, конфликтот со Иван Михајлов и неговото убиство.

Како главен извор е употребен зборникот ''Александар Протогеров: документи'', објавен од Државниот архив на Република Македонија во едицијата „Македонски дејци“, под редакција на д-р Теон Џинго. Според официјалното соопштение на Архивот, изданието содржи обемен материјал од домашни и странски архиви за личната кореспонденција на Протогеров, неговите политички размислувања и односите со бугарските владетели и со раководителите на ВМРО.&lt;ref&gt;[https://arhiv.mk/2021/02/02/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%B5-%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8/ „Публикуван е зборникот на документи Александар Протогеров“], Државен архив на Република Северна Македонија.&lt;/ref&gt; Официјалниот каталог го наведува изданието со 252 страници и ISBN 978-608-4775-82-2.&lt;ref&gt;[https://arhiv.mk/publikuvanje/ Каталог на изданијата], Државен архив на Република Северна Македонија.&lt;/ref&gt;

За воената биографија се употребени и материјали на Националниот военоисториски музеј во Софија. Музејот го наведува 23 февруари 1867 година како датум на раѓање, додека во дел од литературата се среќава 28 февруари. Поради тоа, разликата не е премолчена, туку е изречно забележана во статијата.&lt;ref&gt;[https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/voenen-kalendar/fevruari/ „Воен календар - февруари“], Национален военоисториски музеј.&lt;/ref&gt;

Националниот идентитет е обработен во посебен раздел. Протогеров бил роден во Охрид, дејствувал во македонското револуционерно движење и Македонија била средиште на неговата политичка активност. Тоа овозможува тој да биде опишан како деец и револуционер од Македонија. Меѓутоа, ова регионално и политичко определување не смее да се користи за премолчување на неговото сопствено национално самоопределување.

Во одговорот до д-р Христо Татарчев од 1919 година Протогеров напишал:

:„...според моето сфаќање македонското прашање е бугарско прашање, бидејќи Македонија во своето големо мнозинство е населена со Бугари и јас сум од тие Бугари.“

Во продолжение ги наброил Бугарите од Мизија, Тракија, Добруџа, Моравско, Бесарабија и Македонија како делови на една национална заедница. Документот е означен како оригинален ракопис и е наведен со архивската сигнатура: ЦДИА, фонд 1909, опис 2, архивска единица 13, листови 1-8.&lt;ref&gt;[https://macedonia.kroraina.com/ht/ht_p30.htm „Одговор на генерал Александар Протогеров на обвинувањата против него и Тодор Александров“], документ бр. 48 во ''Документи за животот и дејноста на д-р Христо Татарчев''.&lt;/ref&gt;

Ова е непосредно и недвосмислено сведоштво за личното бугарско национално самоопределување на Протогеров. Затоа статијата не може неутрално да го претставува само како етнички Македонец во денешната смисла, без да го спомене овој документ.

Од друга страна, бугарското самоопределување не значи дека Протогеров во секој период се залагал за непосредно присоединување на Македонија кон Бугарија. По Првата светска војна бил член на раководството на ВМРО, чија официјална програма предвидувала автономна, обединета или независна Македонија. Во 1922 година јавно разгледувал проект за автономна Македонија со Солун како главен град.&lt;ref&gt;Jędrzej Paszkiewicz, „[https://www.jstor.org/stable/24919710 The Macedonian Issue in the Geopolitics of the Balkans in the 20s of the Twentieth Century in the Light of British Diplomatic Relations]“, ''Politeja'', бр. 30, 2014.&lt;/ref&gt;

Автономијата и националното самоопределување не се идентични прашања. Лице може да се определува национално како Бугарин, а истовремено да смета дека автономна или независна Македонија е најостварливото политичко решение во конкретните меѓународни околности. Токму затоа Мајскиот манифест не треба самостојно да се користи како доказ дека Протогеров го напуштил своето бугарско самоопределување.

И историското значење на поимот „Македонец“ бара внимателност. Марија Пандевска, анализирајќи го дискурсот на Македонската револуционерна организација од 1893 до 1908 година, го разгледува поимот како надлокален и надцрковен идентитет.&lt;ref&gt;Maria Pandevska, „[https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/term-macedonians-in-ottoman-macedonia-on-the-map-and-in-the-mind/B7BA1E379DABF38CAA14777D4695B39D The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind]“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012, стр. 747-766.&lt;/ref&gt; Оттука, историската употреба на зборот не треба механички да се поистоветува со неговото денешно исклучиво етнонационално значење.

Во новата верзија затоа се употребува формулацијата дека Протогеров бил бугарски генерал, офицер и револуционерен деец од Македонија, со документирано бугарско национално самоопределување, кој во различни периоди се залагал за автономија или независност на Македонија. Таа формулација не е личен заклучок на уредувачот, туку синтеза на неговите сопствени документи и на релевантната историска литература.

Посебно внимателно е преработен и делот за Првата светска војна. Протогеров бил командант на Моравската воено-инспекциска област и учествувал во задушувањето на Топличкото востание. Академската литература ги поврзува овие операции со тешки репресии врз цивилното население.&lt;ref&gt;Milovan Pisarri, „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“, ''Balcanica'', XLIV, 2013, стр. 357-390, doi:10.2298/BALC1344357P.&lt;/ref&gt; Во текстот ова не е прикриено, но е избегнато автоматското припишување на секое злосторство на негова лична наредба кога изворите утврдуваат само командна положба или дејство на подредени единици.

Исто така, убиството на Протогеров не е претставено само како последица од едно обвинение. Наведени се пошироките причини за расколот: борбата за раководството на ВМРО, различните ставови кон четничката и атентаторската тактика, контролата врз организацискиот апарат и обвиненијата поврзани со убиството на Тодор Александров.

При преработката се користени и академски изданија на Oxford University Press, Cambridge University Press, рецензирани списанија и специјализирана македонска литература. Истражувањето на Петар Тодоров покажува дека претставувањето на спорните личности од револуционерното движење е под силно влијание на современите политички и национални спорови.&lt;ref&gt;Petar Todorov, „[https://www.cambridge.org/core/journals/contemporary-european-history/article/macedonian-historiography-the-question-of-identity-and-politics/FBE00656AB47397775EBD1704C40F478 Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics]“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3, 2024.&lt;/ref&gt; Токму поради тоа Википедија треба да ги претставува документите и значајните историографски гледишта, а не да усвојува национално-полемички позиции.

Целта на преработката не е Протогеров да биде идеализиран. Во текстот се задржани неговата служба во бугарската окупациска управа, репресиите при Топличкото востание, паравоената дејност на ВМРО, судирот со владата на Стамболиски, внатрешното насилство во Организацијата и борбата со Иван Михајлов. Истовремено, не е правилно неговото бугарско самоопределување да биде премолчено или да се претстави само како надворешна бугарска интерпретација, кога е потврдено со негови сопствени зборови.

Ако некој смета дека од претходниот текст е изоставен важен факт, предлагам да го наведе конкретното тврдење и да приложи целосен и проверлив извор - автор, наслов, издавач, година и страница или архивска сигнатура. Фактот може да биде вклучен во соодветен неутрален облик. Враќањето на стариот текст во целина, заедно со мртвите врски, нејасните извори и непрецизните категорични тврдења, не би ги подобрило проверливоста и енциклопедискиот квалитет на статијата. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:07, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>glfirgsu08rh1w8j92xz0n88v9v26o6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601030</id>
      <parentid>5600947</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:21:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dobri.kovachev</username>
        <id>37641</id>
      </contributor>
      <comment>/* За целосната преработка и националниот идентитет на Александар Протогеров */ Одговор</comment>
      <origin>5601030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18737" sha1="amawptqh3qcxoxdj0iu1lkun3tpcr6x" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}Пропагандисче, научи се македонски!--[[User:Ajax|Ajax]] 21:37, 29 ноември 2007 (UTC)

Драги македонски Уикипедианци, мога ли да попитам, какъв е по народност българският политик, генерал-лейтанант и революционер Александър Протогеров? [[User:Back0ut|Back0ut]] &lt;small&gt;([[User talk:Back0ut|разговор]])&lt;/small&gt; 13:39, 7 февруари 2013 (CET)

== За целосната преработка и националниот идентитет на Александар Протогеров ==

Статијата е целосно преработена за да се усогласи со основните содржински правила на Википедија: [[Википедија:Неутрална гледна точка|неутрална гледна точка]], [[Википедија:Проверливост|проверливост]] и [[Википедија:Без свои истражувања|забрана на оригинални истражувања]]. Прашањето поставено погоре - „каков е по народност?“ - е оправдано, но не треба да се одговара со лични квалификации, навреди или со едноставно избирање меѓу две современи национални етикети. Одговорот треба да произлегува од документите на самиот Протогеров и од релевантната историографија.

Претходната верзија содржеше значителна фактографија, но имаше и повеќе проблеми:

# во воведот и во разделот за раните години беа наведени различни датуми на раѓање;

# дел од тврдењата беа поткрепени со мртви новинарски врски, блогови или веб-страници без доволна библиографска идентификација;

# примарни документи беа користени без јасно објаснување на нивното потекло и контекст;

# сложени прашања, како националното самоопределување, автономијата и независноста на Македонија, беа сведени на кратки и категорични формулации;

# одговорноста за воени репресии, политички убиства и внатрешните пресметки во ВМРО не беше секогаш разграничена на лично наредени дејства, командна одговорност, историографски ставови и непотврдени обвинувања;

# литературата не ги опфаќаше најновите архивски и академски изданија за Протогеров.

Затоа текстот не е само јазично поправен, туку е преструктуриран и повторно напишан врз поширока изворна основа. Задржани се важните и критички факти за неговата дејност: учеството во Врховниот комитет и ВМОРО, службата во бугарската армија, улогата во Македонско-одринското ополчение и Единаесеттата македонска дивизија, командувањето во Моравската воено-инспекциска област, задушувањето на Топличкото востание, обновувањето на ВМРО, судирот со владата на Александар Стамболиски, Мајскиот манифест, конфликтот со Иван Михајлов и неговото убиство.

Како главен извор е употребен зборникот ''Александар Протогеров: документи'', објавен од Државниот архив на Република Македонија во едицијата „Македонски дејци“, под редакција на д-р Теон Џинго. Според официјалното соопштение на Архивот, изданието содржи обемен материјал од домашни и странски архиви за личната кореспонденција на Протогеров, неговите политички размислувања и односите со бугарските владетели и со раководителите на ВМРО.&lt;ref&gt;[https://arhiv.mk/2021/02/02/%D0%BF%D1%83%D0%B1%D0%BB%D0%B8%D0%BA%D1%83%D0%B2%D0%B0%D0%BD-%D0%B5-%D0%B7%D0%B1%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B8%D0%BA%D0%BE%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D0%B4%D0%BE%D0%BA%D1%83%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D1%82%D0%B8/ „Публикуван е зборникот на документи Александар Протогеров“], Државен архив на Република Северна Македонија.&lt;/ref&gt; Официјалниот каталог го наведува изданието со 252 страници и ISBN 978-608-4775-82-2.&lt;ref&gt;[https://arhiv.mk/publikuvanje/ Каталог на изданијата], Државен архив на Република Северна Македонија.&lt;/ref&gt;

За воената биографија се употребени и материјали на Националниот военоисториски музеј во Софија. Музејот го наведува 23 февруари 1867 година како датум на раѓање, додека во дел од литературата се среќава 28 февруари. Поради тоа, разликата не е премолчена, туку е изречно забележана во статијата.&lt;ref&gt;[https://militarymuseum.bg/voenna-istoria/voenen-kalendar/fevruari/ „Воен календар - февруари“], Национален военоисториски музеј.&lt;/ref&gt;

Националниот идентитет е обработен во посебен раздел. Протогеров бил роден во Охрид, дејствувал во македонското револуционерно движење и Македонија била средиште на неговата политичка активност. Тоа овозможува тој да биде опишан како деец и револуционер од Македонија. Меѓутоа, ова регионално и политичко определување не смее да се користи за премолчување на неговото сопствено национално самоопределување.

Во одговорот до д-р Христо Татарчев од 1919 година Протогеров напишал:

:„...според моето сфаќање македонското прашање е бугарско прашање, бидејќи Македонија во своето големо мнозинство е населена со Бугари и јас сум од тие Бугари.“

Во продолжение ги наброил Бугарите од Мизија, Тракија, Добруџа, Моравско, Бесарабија и Македонија како делови на една национална заедница. Документот е означен како оригинален ракопис и е наведен со архивската сигнатура: ЦДИА, фонд 1909, опис 2, архивска единица 13, листови 1-8.&lt;ref&gt;[https://macedonia.kroraina.com/ht/ht_p30.htm „Одговор на генерал Александар Протогеров на обвинувањата против него и Тодор Александров“], документ бр. 48 во ''Документи за животот и дејноста на д-р Христо Татарчев''.&lt;/ref&gt;

Ова е непосредно и недвосмислено сведоштво за личното бугарско национално самоопределување на Протогеров. Затоа статијата не може неутрално да го претставува само како етнички Македонец во денешната смисла, без да го спомене овој документ.

Од друга страна, бугарското самоопределување не значи дека Протогеров во секој период се залагал за непосредно присоединување на Македонија кон Бугарија. По Првата светска војна бил член на раководството на ВМРО, чија официјална програма предвидувала автономна, обединета или независна Македонија. Во 1922 година јавно разгледувал проект за автономна Македонија со Солун како главен град.&lt;ref&gt;Jędrzej Paszkiewicz, „[https://www.jstor.org/stable/24919710 The Macedonian Issue in the Geopolitics of the Balkans in the 20s of the Twentieth Century in the Light of British Diplomatic Relations]“, ''Politeja'', бр. 30, 2014.&lt;/ref&gt;

Автономијата и националното самоопределување не се идентични прашања. Лице може да се определува национално како Бугарин, а истовремено да смета дека автономна или независна Македонија е најостварливото политичко решение во конкретните меѓународни околности. Токму затоа Мајскиот манифест не треба самостојно да се користи како доказ дека Протогеров го напуштил своето бугарско самоопределување.

И историското значење на поимот „Македонец“ бара внимателност. Марија Пандевска, анализирајќи го дискурсот на Македонската револуционерна организација од 1893 до 1908 година, го разгледува поимот како надлокален и надцрковен идентитет.&lt;ref&gt;Maria Pandevska, „[https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/term-macedonians-in-ottoman-macedonia-on-the-map-and-in-the-mind/B7BA1E379DABF38CAA14777D4695B39D The term ‘Macedonian(s)’ in Ottoman Macedonia: on the map and in the mind]“, ''Nationalities Papers'', том 40, бр. 5, 2012, стр. 747-766.&lt;/ref&gt; Оттука, историската употреба на зборот не треба механички да се поистоветува со неговото денешно исклучиво етнонационално значење.

Во новата верзија затоа се употребува формулацијата дека Протогеров бил бугарски генерал, офицер и револуционерен деец од Македонија, со документирано бугарско национално самоопределување, кој во различни периоди се залагал за автономија или независност на Македонија. Таа формулација не е личен заклучок на уредувачот, туку синтеза на неговите сопствени документи и на релевантната историска литература.

Посебно внимателно е преработен и делот за Првата светска војна. Протогеров бил командант на Моравската воено-инспекциска област и учествувал во задушувањето на Топличкото востание. Академската литература ги поврзува овие операции со тешки репресии врз цивилното население.&lt;ref&gt;Milovan Pisarri, „Bulgarian Crimes against Civilians in Occupied Serbia during the First World War“, ''Balcanica'', XLIV, 2013, стр. 357-390, doi:10.2298/BALC1344357P.&lt;/ref&gt; Во текстот ова не е прикриено, но е избегнато автоматското припишување на секое злосторство на негова лична наредба кога изворите утврдуваат само командна положба или дејство на подредени единици.

Исто така, убиството на Протогеров не е претставено само како последица од едно обвинение. Наведени се пошироките причини за расколот: борбата за раководството на ВМРО, различните ставови кон четничката и атентаторската тактика, контролата врз организацискиот апарат и обвиненијата поврзани со убиството на Тодор Александров.

При преработката се користени и академски изданија на Oxford University Press, Cambridge University Press, рецензирани списанија и специјализирана македонска литература. Истражувањето на Петар Тодоров покажува дека претставувањето на спорните личности од револуционерното движење е под силно влијание на современите политички и национални спорови.&lt;ref&gt;Petar Todorov, „[https://www.cambridge.org/core/journals/contemporary-european-history/article/macedonian-historiography-the-question-of-identity-and-politics/FBE00656AB47397775EBD1704C40F478 Macedonian Historiography: The Question of Identity and Politics]“, ''Contemporary European History'', том 33, бр. 3, 2024.&lt;/ref&gt; Токму поради тоа Википедија треба да ги претставува документите и значајните историографски гледишта, а не да усвојува национално-полемички позиции.

Целта на преработката не е Протогеров да биде идеализиран. Во текстот се задржани неговата служба во бугарската окупациска управа, репресиите при Топличкото востание, паравоената дејност на ВМРО, судирот со владата на Стамболиски, внатрешното насилство во Организацијата и борбата со Иван Михајлов. Истовремено, не е правилно неговото бугарско самоопределување да биде премолчено или да се претстави само како надворешна бугарска интерпретација, кога е потврдено со негови сопствени зборови.

Ако некој смета дека од претходниот текст е изоставен важен факт, предлагам да го наведе конкретното тврдење и да приложи целосен и проверлив извор - автор, наслов, издавач, година и страница или архивска сигнатура. Фактот може да биде вклучен во соодветен неутрален облик. Враќањето на стариот текст во целина, заедно со мртвите врски, нејасните извори и непрецизните категорични тврдења, не би ги подобрило проверливоста и енциклопедискиот квалитет на статијата. --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 09:07, 27 јули 2026 (CEST)

:[[Корисник:Gurther|Gurther]], изгледа дека сметате оти самото внесување на документираното бугарско самоопределување го прави текстот „псевдоисториски“.
:Кои точно потребни податоци од инфокутијата се избришани и со кои веродостојни извори се потврдени?
:Кои конкретни реченици ги сметате за псевдоисториски и кој академски извор ги побива?
:Како предлагате во статијата да се претстави изречната изјава на Протогеров „и јас сум од тие Бугари“, без таа да се премолчи, но и без Википедија да заземе национална страна?
:Дали би било неразумно измените да ги разгледаме поединечно, почнувајќи од инфокутијата и разделот за идентитетот, наместо целата изворно поткрепена преработка повторно да се отфрли со општа квалификација? --[[User:Dobri.kovachev|Dobri.kovachev]] &lt;small&gt;([[User talk:Dobri.kovachev|разговор]])&lt;/small&gt; 12:21, 27 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>amawptqh3qcxoxdj0iu1lkun3tpcr6x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Список на гесла на државите во САД</title>
    <ns>0</ns>
    <id>40861</id>
    <revision>
      <id>5600937</id>
      <parentid>5140835</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600937</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14588" sha1="rpdlc7g9e9l4ly7bmjokhpz644ahuju" xml:space="preserve">Ова е '''список на [[гесло|гесла]]''' на [[Сојузни држави во САД|државите]] во [[САД]]. За да го поттикнат [[Туризам|туризмот]], државите исто така имаат државни слогани, коишто се неофицијални и се менуваат почесто од државните гесла. Постои и посебен список на слогани на државите во САД]], како и [[список на прекари на државите во САД]].

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Држава !! Гесло || Англиски превод || Македонски превод || Година и наавод
|-
| [[Ајдахо]]                 || ([[латински]]) ''[[Esto perpetua]]'' || ''Let it be perpetual'' || Нека биде вечна ||
|-
| [[Ајова]]                  || ''Our liberties we prize and our rights we will maintain'' || || Нашите слободи ги цениме, а нашите права ќе ги задржиме ||
|-
| [[Алабама]]               || ([[латински]]) ''[[Audemus jura nostra defendere]]'' || ''We Dare Defend Our Rights'' || Се осмелуваме да браниме нашите права || 1939&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/st_motto.html |title=Official Alabama Motto |date=[[27 април]] [[2006]] |work=Alabama Emblems, Symbols and Honors |publisher=Alabama Department of Archives &amp; History |accessdate=2007-12-22 |archive-date=2018-12-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181224225002/http://www.archives.state.al.us/emblems/st_motto.html%20 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.archives.state.al.us/emblems/st_coa.html |title=Official Alabama State Coat of Arms |date=[[27 април]] [[2006]] |work=Alabama Emblems, Symbols and Honors |publisher=Alabama Department of Archives &amp; History |accessdate=2007-12-22 |archive-date=2008-02-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080202225044/http://www.archives.state.al.us/emblems/st_coa.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Алјаска]]                || ''North to the future'' || || На север кон иднината ||
|-
| [[Аризона]]               || ([[латински]]) ''[[Ditat Deus]]'' || ''God enriches'' || Бог дарува ||
|-
| [[Арканзас]]              || ([[латински]]) ''[[Regnat populus]]'' || ''The people rule'' || Народот владее ||
|-
| [[Вајоминг]]               || ''Equal Rights'' || || Еднакви права ||
|-
| [[Вашингтон (сојузна држава)|Вашингтон]]            || (Жаргонот чинок) ''Al-ki'' (неофицијално) || ''By and by'' || ||  &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | title = Symbols of Washington State | publisher = Washington State Legislature | url = http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/ | accessdate = 2007-12-22 | archive-date = 2007-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20070305110012/http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Вермонт]]               || ''Freedom and Unity'' || || Слобода и единство ||
|-
| [[Вирџинија]]              || ([[латински]]) ''[[Sic semper tyrannis]]'' || ''Thus always to tyrants'' ||  ||
|-
| [[Висконсин]]             || ''Forward'' || || Напред ||
|-
| [[Делавер]]              || ''[[Liberty and Independence]]'' || || Слобода и независност ||
|-
| [[Западна Вирџинија]]         || ([[латински]]) ''[[Montani semper liberi]]'' || ''Mountaineers are always free'' || Планинарите се секогаш слободни ||
|-
| [[Илиноис]]              || ''State sovereignty, national union'' || || Државен суверенитет, национална сојуз ||
|-
| [[Индијана]]               || ''The crossroads of America'' || || ||
|-
| [[Јужна Дакота]]          || ''Under God the people rule'' || || Под Бог, луѓето владеат ||
|-
| [[Јужна Каролина]] || ([[латински]]) ''[[Dum spiro spero]]''&lt;br /&gt;([[латински]]) ''[[Animis opibusque parati]]'' || ''While I breathe, I hope''&lt;br /&gt;''Ready in soul and resource'' || Сѐ додека дишам, се надевам&lt;br /&gt;Спремни во душа и средства || 1777&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url= http://www.scstatehouse.net/studentpage/motto.htm |title= SC Statehouse Student's web page, ''State Mottos'' |publisher= South Carolina General Assembly |accessdate= 2007-12-22 |archive-date= 2007-07-02 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070702094857/http://www.scstatehouse.net/studentpage/motto.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url= http://www.scstatehouse.net/studentpage/stseal.htm |title= SC Statehouse Student's web page, ''State Seal'' |publisher= South Carolina General Assembly |accessdate= 2007-12-22 |archive-date= 2007-06-22 |archive-url= https://web.archive.org/web/20070622035722/http://www.scstatehouse.net/studentpage/stseal.htm |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Јута]]                  || ''Industry'' || || Индустрија || 
|-
| [[Калифорнија]]            || ([[Грчки јазик|Грчки]]) ''[[Eureka (збор)|Eureka]]'' || ''I have found it'' || Се сетив || &lt;ref&gt;According to [http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&amp;group=00001-01000&amp;file=420-429.8 Official state law] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090628233244/http://www.leginfo.ca.gov/cgi-bin/displaycode?section=gov&amp;group=00001-01000&amp;file=420-429.8 |date=2009-06-28 }}. Проверено на 26 февруари 2007.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Канзас]]                || ([[латински]]) ''[[Ad astra (фраза)|Ad astra]] per aspera'' || ''To the stars through adversity'' || До ѕвездите преку несреќа ||
|-
| [[Кентаки]]              || Англиски: ''United we stand, divided we fall''&lt;br /&gt;Латински: ''Deo gratiam habeamus'' || &lt;br /&gt;''Let us be grateful to God''|| Англиски: Обединети стоиме, поделени паѓаме&lt;br /&gt;Латински: Да му благодариме на Бога || 1942&lt;br /&gt;2002&lt;ref&gt;[http://kdla.ky.gov/resources/KYSymbols.htm Kentucky Department of Libraries and Archives] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061130030521/http://www.kdla.ky.gov/resources/KYSymbols.htm |date=2006-11-30 }}. Проверено на 12 август 2007.&lt;/ref&gt;
|-
| [[Колорадо]]              || ([[латински]]) ''[[Nil sine numine]]'' || ''Nothing without Providence или Nothing without the Deity'' || Ништо без божја грижа и ништо без божеството ||
|-
| [[Конектикат]]           || ([[латински]]) ''[[Qui transtulit sustinet]]'' || ''He who transplanted sustains'' || Оној што се сели, се шири ||
|-
| [[Луизијана]]             || ([[Француски јазик|француски]]) ''Union, justice, et confidence'' || ''Union, justice, and confidence'' || Единство, правда и доверба ||
|-
| [[Масачусетс]]         || ([[латински]]) ''[[Ense petit placidam sub libertate quietem]]'' || ''By the sword we seek peace, but peace only under liberty'' || Крај мечот бараме мир, но само таков мир во слобода ||
|-
| [[Мејн]]                 || ([[латински]]) ''[[Dirigo]]'' || ''I direct'' || Управувам ||
|-
| [[Мериленд]]              || ([[Италијански јазик|италијански]]) ''[[Fatti maschi, parole femmine]]'' || ''Manly deeds, womanly words'' || Мажествени дела, женствени зборови ||
|-
| [[Минесота]]             || ([[Француски јазик|француски]]) ''[[Северница|L'étoile du Nord]]'' (државно гесло) &lt;br /&gt; ([[латински]]) ''Quae sursum volo videre'' (територијалното гесло не е одбиено)|| Француски: The star of the North&lt;br /&gt;Латински: ''I long to see what is beyond'' || Француски: Ѕвездата на северот&lt;br /&gt;Латински:Сакам да видам што има горе ||
|-
| [[Мисисипи]]           || ([[латински]]) ''[[Virtute et armis]]'' || ''By valor and arms'' || Со храброст и оружје ||
|-
| [[Мисури]]              || ([[латински]]) ''[[Salus populi suprema lex esto]]'' || ''The Welfare of the People is the Highest Law'' || Помошта за луѓето е највисокиот закон ||
|-
| [[Мичиген]]              || ([[латински]]) ''[[Si quaeris peninsulam amoenam circumspice]]'' &lt;br /&gt;([[латински]]) ''Tuebor''|| ''If you seek a pleasant peninsula, look about you''&lt;br /&gt;''I will be defended'' || Ако бараш убав полуостров, погледни околу себе&lt;br /&gt;Ќе бидам одбранет ||
|-
| [[Монтана]]               || ([[Шпански јазик|шпански]]) ''Oro y plata'' || ''Gold and silver'' || Злато и сребро ||
|-
| [[Небраска]]              || ''Equality before the law'' || || Еднаквост пред законот ||
|-
| [[Невада]]                || ''All for our country'' || || Сите за нашата земја ||
|-
| [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]              || ([[латински]]) ''Excelsior'' || ''Ever Upward!'' || Секогаш нагоре ||
|-
| [[Ново Мексико]]            || ([[латински]]) ''[[Crescit eundo]]'' || ''It grows as it goes'' || Расте како што оди ||
|-
| [[Њу Хемпшир]]         || ''[[Слобода или смрт|Live Free or Die]]'' || || Живеј слободно или умри ||
|-
| [[Њу Џерси (сојузна држава)|Њу Џерси]]            || ''Liberty and prosperity'' || || Слобода и напредок ||
|-
| [[Оклахома]]              || ([[латински]]) ''[[Labor omnia vincit]]'' || ''Labor conquers all things'' || Работата сѐ освојува ||
|-
| [[Охајо]]                  || ''With God, all things are possible'' || || Со Бог, сѐ е возможно ||
|-
| [[Орегон]]                || ([[латински]]) ''[[Alis volat propriis]]''&lt;br /&gt;''[[The Union]]'' || Латински: ''She flies with her own wings'' || Таа лета со свои крила&lt;br /&gt;Сојузот ||
|-
| [[Пенсилванија]]          || ''Virtue, Liberty, and Independence'' || || Праведност, слобода и независност ||
|-
| [[Род Ајленд]]          || ''Hope&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url= http://www.sec.state.ri.us/library/riinfo/riinfo/knowrhode |title= Rhode Island Office of the Secretary of State |accessdate= 2007-12-22 |archive-date= 2012-12-24 |archive-url= https://archive.today/20121224152355/http://www.sec.state.ri.us/library/riinfo/riinfo/knowrhode |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;'' || || Надеж ||
|-
| [[Северна Дакота]]          || ''Liberty and union, now and forever, one and inseparable'' &lt;br /&gt; ''Strength from the soil'' || || Слобода и сојуз, сега и засекогаш&lt;br /&gt;Сила од почвата || Геслата се истакнати на грбовите
|-
| [[Северна Каролина]]        || ([[латински]]) ''[[Esse quam videri]]'' || ''To be rather than to seem'' || Да бидеме, наместо да личиме како да сме ||
|-
| [[Тексас]]                 || ''Friendship'' || || Пријателство ||
|-
| [[Тенеси]]             || ''Agriculture and commerce'' || || Земјоделство и трговија ||
|-
| [[Хаваи]]                || ([[Хавајски јазик|хавајски]]) ''Ua Mau ke Ea o ka ʻĀina i ka Pono'' || ''The life of the land is perpetuated in righteousness'' || Животот на земјата е испреплетена со правдина ||
|-
| [[Флорида]]               || ''In God We Trust'' || || Во Бог веруваме ||
|-
| [[Џорџија]] || ''Wisdom, justice, and moderation'' || || Мудрост, правда и умереност ||&lt;!----&gt;
|}

== Федерален округ Колумбија и островски делови на САД ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! Јуридистикција !! Грдло !! Англиски превод !! Македонски превод
|-
| [[Американска Самоа]] || ([[Самоански јазик|самоански]]) ''Samoa, Muamua Le Atua '' || ''Samoa, Let God be First'' || Самоа, нека Бог биде прв
|-
| [[Вашингтон|Федерален округ Колумбија]] || ([[латински]]) ''Justitia Omnibus'' || ''Justice for all'' || Правда за сите
|-
| [[Порторико]] || ([[латински]]) ''Joannes Est Nomen Eius'' || ''John is his name'' (во чест на Сан Хуан, т.е. [[Јован Крстител]]) || Џон е името негово
|-
| [[Гуам]] || ''Where America's Day Begins'' || || Каде што американскиот ден почнува
|-
| [[Американски Девствени острови|Девствени острови]] || ''United in Pride and Hope'' || || Обединети во гордост и надеж
|-
|}

== Наводи ==

{{reflist}}

* [http://www.cco.net/~paz/motto&amp;songs.htm Геслаи песни на САД] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080807124642/http://www.cco.net/~paz/motto%26songs.htm |date=2008-08-07 }}
* [http://www.netstate.com/states/mottoes/ky_motto_latin.htm Новото гесло на Кентаки] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080210074001/http://www.netstate.com/states/mottoes/ky_motto_latin.htm |date=2008-02-10 }}

[[Категорија:Списоци поврзани со САД|Гесла]]</text>
      <sha1>rpdlc7g9e9l4ly7bmjokhpz644ahuju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мишо Ковач</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41616</id>
    <revision>
      <id>5601013</id>
      <parentid>5130843</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:29:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41828-39</username>
        <id>135348</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9455" sha1="fbggx49c5wj5m781ulxw2xyz9dsb350" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
{{Infobox musical artist
| Name           = Мишо Ковач
| Img            =
| Img_capt       = 
| Img_size       = &lt;!-- Only for images narrower than 220 pixels --&gt;
| Landscape      = 
| Background     = соло пејач
| Birth_name     = 
| Alias          = Мате Мишо Ковач
| Born           = 17 јули 1941, [[Кралство Југославија]] (сега Хрватска) (82)
| Height         = 
| Origin         = {{знамеикона|Croatia}} [[Хрватска]]
| Died           = 
| Genre          = [[Поп-музика]]
| Occupation     = [[пејач]]
| Instrument     = 
| Years_active   = 1969 — сегашност
| Label          = 
}}
[[Податотека:Miso Kovac.jpg|thumb|'''Портрет на хрватскиот пејач Мишо Ковач од фотографот Стеван Крагујеиќ''']]


'''Мишо Ковач''' ([[17 јули]] [[1941]]) е [[Хрватска|хрватски]] пејач на забавна музика.

==Биографија ==
Роден е од мајка [[Зринка]] и татко [[Јаков Ковач]]. Мишо пораснал во семејство со братот Ратко и сестрата Бланка.

Работата како тапетар требало да ја одреди професијата во неговиот живот, но, на еден натпревар за таленти во Карловац, со песната&quot;I can't stop loving you&quot; на [[Реј Чарлс]], доживеал голем успех, па така го одредил животниот, а и естрадниот пат.

Хитот со кој се издигнал помеѓу најуспешните пејачи на забавна музика некогаш гледани на сите простори на поранешна [[Југославија]], беше песната &quot;Više se nećeš vratiti&quot;, победничка песна на некогашниот популарен сараевски фестивал &quot;Vaš šlager sezone&quot; ([[1969]]), дело на тогашниот млад композитор и текстописец Ѓорѓе Новковиќ. Тој сингл е продаден во пола милион примероци, а сорабтоката со Новковиќ го обележала скоро целиот опус на Ковач, и е продолжена понатаму, сè до изненадната смрт на Новковиќ, [[2007]] година. Во [[1971]] го освојува сплитскиот фестивал со песната на Стефан Михаљинац &quot;Proplakat će zora&quot;, кој сингл, исто така е продаден во пола милион примероциu, и дефинивно се зацврстува на престолот на најпопуларен пејач на поранешните југословенски простори, а и покрај годините, неговата популарност и до ден денес не е избледена. По [[1980]]тата и победата во [[Сплит]] со песната &quot;Dobra ti večer mati moja&quot; долги години не настапува на ниеден фестивал.

Пејач е со далеку најмногу продадени плочи и (и останати медиуми) на забавна музика во поранешна Југославија, а за Хрватска да не станува ни збор.

Заедно со Раде Шербеџија во филмот &quot;Poslijepodne jednog fazana&quot; ги вкусил и филмските води. Музичката кариера и понатаму се развива, пет пати е прогласуван за пејач на годината, а во [[1989]] година е прогласен за личност на годината во поранешна Југославија.

Од сопругата Љубица се разведува после четири години брак, па во [[1973]] се венчава со сплиќанката Анита Батурина, Мис на Југославија, со која во 1975 година го добива синот Еди, а две години подоцна и ќерката Ивана. На турнеите по Канада и Австралија во 80-тите одбива да пее под Павелиќевата слика со што стекнува репутација на “комуњар“ помеѓу екстремната емиграција која тоа никогаш не му го прости. Пред првите повеќепартиски избори во Хрваткса во големото интервју издадено во Неделна Далмација под наслов &quot;Dalmacija u mom oku&quot; изјавува: &quot;Ако овие дојдат на власт, за мене овде веќе нема место&quot;, мислејќи на ХДЗ.

Во 1992, дојде до голема трагедија. Неговиот син, Еди, кој се придружил на специјалната војска на Хрватска наречена &quot;Шкорпиони&quot; во текот на граѓанската војна, е убиен во [[Загреб]] под сомнителни околности. Мишо таа вест никогаш во потполност не ја преболе. Полицијата објави соопштение во кое се тврди дека станува збор за замоубиство. Но, Мишо Ковач и ден денес тврди дека станува збор за убиство.

По смртта на Еди, јавно објавува дека повеќе нема да настапува. После тоа пристапува кон сликање за весниците во црна облека.

Западнат во депресија на 14 февруари 1999, во станот во Загреб на улицата Максимирска 69, Мишо Ковач пукаше во себе со непријавениот пиштол &quot;Берета&quot;, но тој неуспешен обид за самоубиство му донесе до знаење дека животот мора да продолжи понатаму. Во тие 90-ти години, освен синот Еди, ја загуби мајка му и помладиот брат Ратко. Пред неговиот обид за самоубиство, бракот со Анита се распаѓа, па пробува да оствари љубовна врска со 30 години помладата [[Силвија Конте Калви Марковиќ]]. По уште еден љубовен бродолом, негова сопруга постанува [[Лидија Пинтариќ]].

По опоравувањето од пукањето во себеси, во Сплит одржува проштален концерт пред околу 50000 луѓе. Тоа го повтори и во домот на спортови во Загреб, а после тоа следеше цела серија на проштални концерти. Сепак, тоа не беше крај на Мишовата кариера. Следеа и нови албуми.

Во [[1999]] година, Мишо го сними албумот &quot;Budi čovjek dobre volje&quot;, како што самиот кажува за кој е заслужна неговата ќерка Ивана. Самиот смета дека тоа му е најдобар албум во неговата кариера.

== Албуми ==

* Mišo Kovač ([[1972]]) 
* Portret ([[1973]]) 
* Mi smo se voljeli ([[1974]]) 
* Oj ti dušo duše moje (1974)
* Ovo je naša noć ([[1977]]) 
* Uvijek ima nešto dalje ([[1979]])
* Čovjek bez adrese ([[1980]]) 
* Jači od vjetra ([[1981]])
* Dalmacija u mom oku ([[1982]]) 
* Osjećam te ([[1983]]) 
* Zajedno smo ([[1984]]) 
* Potraži me u pjesmi ([[1984]]) 
* Ostala si uvijek ista ([[1985]]) 
* Ti si pjesma moje duše ([[1986]])
* Malo mi je jedan život s tobom ([[1987]]) 
* La paloma - koncert ([[1988]])
* Sačuvali smo od zaborava (1988) 
* Samo nas nebo rastavit može (1988) 
* Suza nebeska ([[1989]]) 
* Za kim zvono plače ([[1990]]) 
* Grobovi mi nikad oprostiti neće ([[1991]]) 
* Pjesma za Edija ([[1993]])
* Stari portret ([[1993]]) 
* Mate Mišo Kovač ([[1994]]) 
* Mojoj vjernoj publici ([[1995]]) 
* Al je ljubav bolest teška ([[1996]])
* Osjećam se jači ([[1997]]) 
* Budi čovjek dobre volje ([[1999]]) 
* Pjevaj, legendo (1999) 
* Rane godine 1964-69 (1999) 
* Dalmatino ([[2001]]) 
* Zabavni megamix ([[2002]])
* Mir u srce ([[2004]]) 
* Mišo u Šibeniku ([[2005]])
* Ja sam kovač svoje sreće ([[2006]]) 
* The platinum collection (2006)
* Ne trazim istinu (2010)

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Музика]]
[[Категорија:Далматинци]]
[[Категорија:Хрватски пејачи]]
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Родени во 1941 година]]</text>
      <sha1>fbggx49c5wj5m781ulxw2xyz9dsb350</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Култ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>42462</id>
    <revision>
      <id>5600987</id>
      <parentid>5380709</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:39:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1800" sha1="8im31dbd7qr21k1gv8ahh0peddr3wij" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:PSIA team visit.jpg|300px|мини|[[Аум Шинрикјо]] е јапонски култ и терористичка организација. На сликата е прикажан претрес на нивни членови]]
'''Култ''' — [[религија]] или религиозна секта која најчесто се смета дека е екстремистичка или лажна и нејзините следбеници често живеат на неконвенционален начин под водство на авторитативен и харизматичен водич. Култот исто така може да се дефинира и како опсесивна, особено пребирлива предаденост или почит кон некоја личност или принцип. Се занимава, главно, со проблемите на поединецот, како што е болеста, оттуѓеноста и сл. Религиозните чувства кај култот се изразуваат преку поегзотични ритуали од оние на другите религиозни облици.

{{религија-никулец}}

[[Категорија:Социјална психологија]]
[[Категорија:Религијата и општеството]]

[[ar:طائفة]]
[[bg:Секта]]
[[cs:Sekta]]
[[da:Sekt]]
[[de:Sekte]]
[[en:Cult]]
[[es:Secta]]
[[fr:Secte]]
[[he:כת]]
[[is:Sértrúarsöfnuður]]
[[it:Setta religiosa]]
[[ja:カルト]]
[[ko:컬트]]
[[lt:Kultas]]
[[ms:Organisasi ajaran sesat]]
[[nl:Sekte]]
[[pl:Sekta]]
[[th:ลัทธิบูชา]]
[[zh:邪教]]</text>
      <sha1>8im31dbd7qr21k1gv8ahh0peddr3wij</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Покуќнина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>43703</id>
    <revision>
      <id>5600988</id>
      <parentid>3692020</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:43:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="dxahg9bld7y9lpyxv3a5z3uq8pp6ww1" xml:space="preserve">[[Податотека:HK 銅鑼灣 CWB 宜家家居 IKEA shop kitchen cabinet design July 2017 IX1 (cropped).jpg|300px|мини|Кујнски мебел и апарати за домаќинство на продажба во [[ИКЕА]] во [[Хонгконг]]]]
'''Покуќнина''' е целата опрема, [[мебел]], кујнскиот прибор и садови, опрема за бањи и тоалети, електрични уреди, кои се користат во едно домаќинство.

[[Внатрешна архитектура|Внатрешната архитектура]] се занимава со обликување и распоредување на покуќнината, каде главен акцент е исцртувањето и распоредувањето на [[мебел|мебелот]] во градбата. За обликувањето и исцртувањето на [[мебел]], кујнскиот прибор и садови, опрема за бањи и тоалети, [[електрични уреди]] се користи поимот [[дизајн]], иако таа вештина може да се смета како дел од внатрешната архитектура. Тешко може да се постави граница меѓу [[дизајн]] и [[внатрешна архитектура]]. Бидејќи производство на [[мебел]], кујнскиот прибор и садови, опрема за бањи и тоалети, [[електрични уреди]] е индустриализирано се користи и поимот [[индустриски дизајн]] како мултидисциплина на [[машинство]] и [[дизајн]].

{{Никулец}}

[[Категорија:Дом]]
[[Категорија:Покуќнина| ]]</text>
      <sha1>dxahg9bld7y9lpyxv3a5z3uq8pp6ww1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глобо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45361</id>
    <revision>
      <id>5600965</id>
      <parentid>4493730</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:45:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600965</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1499" sha1="0jkgps3k5nc6au11joyzmtwe0jnw1hd" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Globo SP.jpg|300px|мини|Седиштето на ТВ Глобо во [[Саун Пауло]].]]
'''Реде Глобо''' ([[Англиски јазик|англиски]]: ''Globo Network'', ''TV Globo'' или наједноставно ''Globo'') е една од најголемите телевизиски компании во Бразил на [[португалски јазик]]. Почетокот на компанијата датира од [[26 април]] [[1965]] година. Во Македонија се емитувани повеќе бразилски новели од оваа компанија, меѓу кои најпозната и со најголем успех била [[Клон (ТВ Серија)|Клон]], а прва која била прикажана, а воедно и прва теленовела на [[Балкан]]от, била серијата „Робинката Исаура“.

== ТВ Компании во [[Латинска Америка]] ==
* Телевиса
* ТВ Ацтека
* Канал 13
* Телефе
* Веневизион
* РЦН
* Реде Рекорд

== Надворешни врски ==
* [http://redeglobo.globo.com Официјално мрежно место]
* {{Twitter|rede_globo}}

[[Категорија:Телевизиски претпријатија]]
[[Категорија:Бразилски телевизии]]</text>
      <sha1>0jkgps3k5nc6au11joyzmtwe0jnw1hd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Арбитражен суд на Филипините</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47694</id>
    <revision>
      <id>5600989</id>
      <parentid>5106980</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:49:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2693" sha1="ts9njwoz8lzcgqj8ew7m6i7lg5dzrtw" xml:space="preserve">{{Политика наФилипините}}
[[Податотека:FvfCTA0257 03.JPG|мини|Седиштето на судот]]
'''Арбитражниот суд на Филипините''' ([[Филипински јазик|Филипински]]: ''Hukumang Paghahabol sa Buwis ng Pilipinas''&lt;ref&gt;{{cite book |title=Direktoryo ng mga Ahensiya at Opisyal ng Pamahalaan ng Pilipinas |date=2018 |publisher=Kagawaran ng Badyet at Pamamahala (Department of Budget and Management) |url=https://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/AboutDBM/2018/2018_filipino_version.pdf |access-date=September 30, 2020 |language=fil |archive-url=https://web.archive.org/web/20200824070536/https://www.dbm.gov.ph/wp-content/uploads/AboutDBM/2018/2018_filipino_version.pdf |archive-date=August 24, 2020}}&lt;/ref&gt;) — специјален суд со ограничена јурисдикција, кој го има истото ниво со [[Апелационен суд на Филипините|Апелациониод суд]] на [[Филипините]]. Судот е составен од 5 Асоцијативни судии и 1 Судија претседател. Претседател на овој суд во моментов е '''Почесниот Судија''' [[Ернесто Д. Акоста]], кој ја има оваа функција до [[21 декември]] [[2012]] година. Судската зграда е сместена во [[Кесон (град)|Кесон]] во [[Метро Манила]].''
== Наводи ==
{{наводи}}
== Надворешни врски ==
* [http://www.gov.ph/cat_justice/default.asp Philippines: Gov.Ph: За Филипините] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20061224230706/http://www.gov.ph/cat_justice/default.asp |date=2006-12-24 }} – Правна категорија
* [http://cta.supremecourt.gov.ph The Philippines Court of Tax Appeals] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080404000730/http://cta.supremecourt.gov.ph/ |date=2008-04-04 }} – Официјална страница
* [http://cta.supremecourt.gov.ph/justices.php List of CTA Justices] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080224123132/http://cta.supremecourt.gov.ph/justices.php |date=2008-02-24 }} – Список на Судови
* [http://cta.supremecourt.gov.ph/legal_basis.php Правна основа на Филипинскиот арбитражен суд] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080224180638/http://cta.supremecourt.gov.ph/legal_basis.php |date=2008-02-24 }}

[[Податотека:RP CTA.jpg|left]]

[[Категорија:Политика на Филипините]]</text>
      <sha1>ts9njwoz8lzcgqj8ew7m6i7lg5dzrtw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Апелационен суд на Филипините</title>
    <ns>0</ns>
    <id>47702</id>
    <revision>
      <id>5600990</id>
      <parentid>4993113</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:51:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2130" sha1="qsbqsxt5afnw11mntrl2aguao8hphqm" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=октомври 2009}}
{{Политика наФилипините}}
[[Податотека:931United Nations Avenue Maria Orosa Padre Faura Streets 45.jpg|мини|Поглед кон седиштето на судот во Манила]]
'''Апелациониот суд на Филипините''' ([[Филипински јазик|Филипински]]: ''Hukumang Paghahabol ng Pilipinas'') — вториот највисок суд во [[Филипините]], веднаш после [[Врховен суд на Филипините|врховниот суд]]. Судот е состевен од 68 Придружни Судии и 1 Судија Претседател. Сегашен претседател е Корнадо М. Васкес, кој е на донлжноста од [[22 март]] [[1994]] и е до [[2 јануари]] [[2010]]. Судот е сместен на ''Maria Orosa Street, Ermita'' во [[Манила|Manila]].

== Поврзано ==
* [[Врховен суд на Филипините]]
* [[Врховен судија на Филипините]] 
* [[Филипински арбитражен суд]]
* [[Сандиганбајан]]
* [[Омбудсман на Филипините]]

== Надворешни врски ==
* [http://ca.supremecourt.gov.ph The Philippines Court of Appeals Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080505110208/http://ca.supremecourt.gov.ph/index.php?action=profile |date=2008-05-05 }}
* [http://ca.supremecourt.gov.ph/index.php?action=justices_list Список на Судиите] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080512084154/http://www.supremecourt.gov.ph/ |date=2008-05-12 }}
* [http://ca.supremecourt.gov.ph/index.php?action=profile Историја на судот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080505110208/http://ca.supremecourt.gov.ph/index.php?action=profile |date=2008-05-05 }}

[[Податотека:RP Court of Appeals.jpg|left]]

[[Категорија:Политика на Филипините]]</text>
      <sha1>qsbqsxt5afnw11mntrl2aguao8hphqm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Смолвил (ТВ-серија)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50194</id>
    <revision>
      <id>5600909</id>
      <parentid>5575821</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T03:04:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600909</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="43965" sha1="22cpb4vb6hr5zuwy1zhdlty2o9ug86t" xml:space="preserve">{{otheruses4|телевизиската серија|измислениот град|Смолвил (стрипови)}}
{{Инфокутија за телевизија
|show_name            = Смолвил&lt;br /&gt;Smallville
|image                =Smallville 2001 logo.svg 
|genre                = [[Акција (жанр)|Акција]]/[[Авантура (жанр)|Авантура]]/[[Научна фантастика]]/[[Драма]]
|creator              = '''Ликови:'''&lt;br /&gt;[[Џери Сигел]]&lt;br /&gt;[[Џо Шустер]]
|developer	      = [[Алфред Гоф]]&lt;br /&gt;[[Мајлс Милар]]
|executive_producer   = Алфред Гоф&lt;br /&gt;Мајлс Милар&lt;br /&gt;[[Мајкл Толин]]&lt;br /&gt;[[Брајан Робинс]]&lt;br /&gt;[[Џо Давола (ТВ продуцент)|Џо Давола]]&lt;br /&gt;Кен Хортон&lt;br /&gt;[[Грег Бимен]]&lt;br /&gt;[[Тод Славкин]]&lt;br /&gt;[[Дерен Свимер]]&lt;br /&gt;[[Кели Саудерс]]&lt;br /&gt;[[Брајан Вејн Питерсон|Брајан Питерсон]]
|starring	      = видете ''[[#Глумечка екипа|подолу]]''
|location	      = [[Британска Колумбија]], Канада
|narrated             = 
|opentheme	      = „[[Save Me (песна од Remy Zero)|Save Me]]“ од [[Remy Zero]]
|composer             = [[Марк Сноу]]
|country              = {{САД}}
|language             = [[Англиски јазик|Англиски]]
|num_seasons          = 8
|num_episodes         = 174
|list_episodes	      = Листа на епизоди од Смолвил
|runtime              = 42 минути (приближно)
|related	      = ''[[Aquaman (TV program)|Aquaman]]''&lt;br /&gt;''[[Birds of Prey (TV series)|Birds of Prey]]''
|first_aired	      = [[16 октомври]], [[2001]]
|last_aired	      = сè уште
|network	      = [[The WB Television Network|The WB]] ([[2001 во телевизија|2001]]–[[2006 во телевизија|2006]])&lt;br /&gt;[[The CW Television Network|The CW]] ([[2006 во телевизија|2006]]–сè уште)
|website              = http://www.cwtv.com/shows/smallville
|imdb_id              = 0279600
|tv_com_id            = 1718
}}

'''''Смолвил''''' ({{langx|en|Smallville}}) — [[САД|американска]] [[телевизиска серија]] развиена од сценаристите/продуцентите [[Алфред Гоф]] и [[Мајлс Милар]], заснована на стриповите за познатиот [[измислен лик|суперхерој]] на [[DC Comics]], [[Супермен]], создаден од [[Џери Сигел]] и [[Џо Шустер]]. Серијата отпрвин се емитувала на [[The WB Television Network|The WB]], со премира на 16 октомври 2001.&lt;ref name=&quot;tvg&quot;/&gt; Веднаш по петтата сезона од серијата, The WB и [[UPN]] се спојуваат за да оформат заедничка телевизија под името [[The CW Television Network|The CW]], која е всушност моменталниот прикажувач на серијата во САД.&lt;ref name=&quot;new CW&quot;&gt;{{наведени вести|author=Jessic Seid|url=http://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/cbs_warner/index.htm|title='Gilmore Girls' meet 'Smackdown':CW Network to combine WB, UPN in CBS-Warner venture beginning in September|publisher=CNN Money|date=[[2006-01-24]]|accessdate=[[2007-08-19]]|archive-date=2023-08-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20230813001025/https://money.cnn.com/2006/01/24/news/companies/cbs_warner/index.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; ''Смолвил'' била обновена за деветта сезона на 24 февруари 2009.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ausiellofiles.ew.com/2009/02/breaking-the-cw.html|title=Breaking: CW renews 'Smallville,' 'Gossip Girl,' 'One Tree Hill,' 'Supernatural,' and '90210'|publisher=ew.com|accessdate=[[2009-02-24]]|last=Ausiello|first=Michael|archive-date=2009-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20090225224053/http://ausiellofiles.ew.com/2009/02/breaking-the-cw.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Серијата ги следи авантурите на младиот [[Кларк Кент (Смолвил)|Кларк Кент]] ([[Том Велинг]]), кој престојува во измисленото гратче [[Смолвил (DC Comics)|Смолвил]], [[Канзас]], во времето пред да стане [[Супермен]]. Првите четири сезони се фокусираат на средношколските денови на Кларк и неговите пријатели. Веќе од петтата сезона, серијата се поместува во повозрасни рамки, евентуално фокусирајќи се на неговата кариера во ''[[Daily Planet]]'', како и претставување и воведување на нови [[DC Comics]] [[суперхерои]] и [[негативци]].

Замислата за ''Смолвил'' е добиена откако [[Брус Вејн (ТВ серија)|потенцијална серија]] за патот на младиот Брус Вејн во станувањето [[Бетмен]] не успеала да застане на нозе. По состанување со претседателот на одделот [[Warner Bros. Television]], Гоф и Милар го поставиле своето „без основи, нема летања“ правило, со кое ќе го приземат Супермен на суштинските работи и ќе се насочат кон настани кои го водат Кларк Кент да стане Супермен. По седум сезони со серијата, создавачите на серијата Гоф и Милар си заминуваат без да наведат особена причина. ''Смолвил'' е во главно сниман во и околу [[Ванкувер]], со некои од локалните претпријатија и градби во улога на некои локации од Смолвил. Музиката е во главно комопонирана од [[Марк Сноу]], кој има дури и употребено и некои од песните на [[Џон Вилијамс]] од оригиналниот [[Супермен (филмски серијал)|''Супермен'' филмски серијал]]; некои од епизодите исто така содржат и свои песни, присобрани од различни музички бендови. Најавната песна не е од Сноу, туку е песната „[[Save Me (песна од Remy Zero)|Save Me]]“ од [[Remy Zero]].

Откако се емитува, серијата во главно, е позитивно прифатена, со поранешната ''Супермен'' ѕвезда [[Кристофер Рив]] изјавувајќи го своето одобрување. [[Пилот (Смолвил)|Првата епизода]] го проби рекордот за најгледана дебитантна серијата на The WB, со 8.4 милиони гледачи.&lt;ref name=&quot;Pilot rate&quot;/&gt; Со седум сезони завршени, ''Смолвил'' има приближно околу 4.86 милиони гледачи по епизода, со втората сезона достигнувајќи највисока гледаност од 6.3 милиони. Се од првата сезона, серијата има добиено разни награди, од [[Еми награди]] па сè до [[Награда Избор на тинејџерите|неколку награди Избор на тинејџерите]]. ''Смолвил'' поттикна ''[[Aquaman (TV program)|Aquaman]]'' пилот, кој на крајот сепак не беше одбран од The CW, како и промотивни врски со [[Verizon]], [[Sprint Nextel|Sprint]], [[Toyota]] и [[Stride (гума за џвакање)|Stride]]. Во друга медија, серијата се проширува во младинско-возрасни романи, месечен стрип на DC Comics и неколку саундтрак изданија, како и ''Смолвил''-поврзана трговска стока. Моментално, сите седум сезони на ''Смолвил'' се достапни на DVD во [[DVD регионен код|регионите 1, 2 и 4]].

&lt;!-- == Краток преглед ==
{{main|List of Smallville episodes}}

[[Смолвил (прва сезона)|Првата сезона]] ја претставува редовната глумечка екипа и секоја епизода прикажува негативец чија моќ произлегува поради изложеност на [[Криптонит#Смолвил|криптонит]]; едно-епизодните негативци биле сижејна направа развиена од Гоф и Милар.&lt;ref name=&quot;pilcom&quot;/&gt; Првата сезона пред сè се работи за обидите на Кларк да се помири со своето вонземјанско потекло и за откривањето дека неговото пристигнување на Земјата е поврзано со смртта на родителите на Лана.&lt;ref name=&quot;genesis&quot;/&gt; По првата сезона, серијата почнува да користи помалку негативец на неделата епизоди, фокусирајќи се на приказни кои се одразуваат на секој од ликовите и го истражуваат потеклото на Кларк. &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dvdtimes.co.uk/content.php?contentid=13430|title=Smallville: The Complete Second Season|accessdate=[[2007-09-12]]|author=D.J. Nock|date=[[2004-11-25]]|publisher=DVD Times}}&lt;/ref&gt; Некои меѓу најглавните случки кои ја одбележуваат серијата се: Откритието на Кларк за неговото криптонско потекло.&lt;ref name=&quot;Rosetta ep&quot;&gt;{{cite episode|title=Rosetta|series=Smallville|credits=Al Gough, Miles Millar (writers) &amp; James Marshall (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2003-02-25]]|season=2|number=17}}&lt;/ref&gt;; гласот на биолошкиот татко на Кларк [[Џор-Ел]] е воведен, комуницирајќи со Кларк преку неговиот вселенски брод, сместувајќи го синопсисот да Кларк дознае повеќе за исполнувањето на неговата земјина [[судбина]].&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Calling|series=Smallville|credits=[[Kenneth Biller]] (writer) &amp; [[Terrence O'Hara]] (director)|network=The WB|airdate=[[2003-05-13]]|season=2|number=22}}&lt;/ref&gt;; Кларк започнува потрага по три криптонски, под инструкции на Џор-Ел, кои го содржат знаењето на универзумот и ја формираат неговата [[Fortress of Solitude]],&lt;ref name=&quot;Crusade ep&quot;&gt;{{cite episode|title=Crusade|series=Smallville|credits=Alfred Gough, Miles Millar (writers) &amp; [[Greg Beeman]] (director)|network=The WB|airdate=[[2004-09-22]]|season=4|number=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Arrival ep&quot;&gt;{{cite episode|title=Arrival|series=Smallville|credits=Todd Slavkin, Darren Swimmer (writers) &amp; James Marshall (director)|network=The WB|airdate=[[2005-09-29]]|season=5|number=1}}&lt;/ref&gt;; Clark battling [[Brainiac (comics)|Brainiac]] in his attempts to release the Kryptonian criminal [[General Zod]],&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Vessel|series=Smallville|credits=Kelly Souders, Brian Peterson (writers) &amp; James Marshall (director)|network=The WB|airdate=[[2006-05-11]]|season=5|number=22}}&lt;/ref&gt; other escaped [[Phantom Zone]] criminals that Clark must either capture or destroy,&lt;ref name=&quot;Zod ep&quot;&gt;{{cite episode|title=Zod|series=Smallville|credits=Steven S. DeKnight (writer) &amp; James Marshall (director)|network=[[The CW Television Network|The CW]]|airdate=[[2006-09-28]]|season=6|number=1}}&lt;/ref&gt; the arrival of Clark's biological cousin [[Supergirl (Kara Zor-El)|Kara]],&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Kara|series=Smallville|credits=[[Todd Slavkin]], [[Darren Swimmer]], (writers) &amp; [[James L. Conway|James Conway]] (director)|network=The CW|airdate=[[2007-10-04]]|season=7|number=2}}&lt;/ref&gt; and Lex finally discovering Clark's secret.&lt;ref name=&quot;Arctic ep&quot;&gt;{{cite episode|title=Arctic|series=Smallville|credits=Don Whitehead, Holly Henderson (writers) &amp; Todd Slavkin (director)|network=The CW|airdate=[[2008-05-15]]|season=7|number=20}}&lt;/ref&gt; The eighth season features storylines involving the introduction of Davis Bloome, who is ''Smallville'''s interpretation of [[Doomsday (comics)|Doomsday]], and a woman named Tess to replace the exit of Lex Luthor from the series. Justin Hartley reprises his role as Oliver Queen/Green Arrow, being upgraded to a series regular.&lt;ref name=&quot;8cast&quot;&gt;{{наведени вести|author=Kristin Dos Santos|url=http://www.eonline.com/gossip/kristin/detail/index.jsp?uuid=209ae407-79c9-42aa-9248-8e5a3d4341e6|title=Smallville Season Eight: Look Who's In!|publisher=Eonline|date=[[2008-06-03]]|accessdate=[[2008-06-04]]}}&lt;/ref&gt;
 --&gt; 
== Глумечка екипа ==
{{главна|Ликови од Смолвил}}

'''[[Том Велинг]]''' го толкува '''[[Кларк Кент (Смолвил)|Кларк Кент]]''', млад човек со натприродни способности, кој се обидува да си го најде своето место во светот откако открива дека е вонземјанин. Тој ги користи своите способности да спасува луѓе во невоља. На почетокот негов главен проблем е чувањето на својата тајна и обидот да остане нормален. По месеци барање, Том Велинг бил одбран за улогата на Кларк Кент.&lt;ref name=&quot;Tom&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.112-115&lt;/ref&gt; Иако најпрвин Дејвид Натер морал да го убеди менаџерот на Велинг дека улогата нема да и наштети на филмската кариера на Том ако сакал Том воопшто да го види сценариото. По читање на сценариото, Велинг бил убеден да се пријави за улогата.&lt;ref name=&quot;pilcom&quot;/&gt;

'''[[Кристин Крук]]''' ја толкува '''[[Лана Ленг (Смолвил)|Лана Ленг]]''', типична девојка од соседството. Таа има „празнина во срцето“, поради загубата на своите родители и сочувствува со сите. Таа чувствува поврзаност кон Кларк.&lt;ref name=&quot;Kristin&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.116-119&lt;/ref&gt; Гоф и Милар отпрвин се обидувале да најдат некој за улогата на Кларк, но Кристин била првата која била одбрана за да толкува некоја улога, откако Дејвид Натер ја видел аудиционата лента што ја пратила глумицата.&lt;ref name=&quot;pilcom&quot;/&gt; Кристин Крук ја напушта серијата по крајот на седмата сезона,&lt;ref name=&quot;Kristin/Mike&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Rob Salem|url=http://www.thestar.com/entertainment/Television/article/417678|title=Shaking things up in Smallville|publisher=The Star|[[2008-04-24]]|accessdate=[[2008-05-19]]}}&lt;/ref&gt; но се враќа за пет епизоди во осмата сезона.&lt;ref name=&quot;aus072008&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Michael Ausiello|url=http://ausiellofiles.ew.com/2008/07/ask-ausiello--1.html|title=Ask Ausiello: 'CSI' Sex Shocker! Lana Back to 'Smallville'! Gay Panic at 'Grey's'! '24' Villain's Alive!|publisher=Entertainment Weekly|date=[[2008-07-23]]|accessdate=[[2008-08-27]]|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828031340/http://ausiellofiles.ew.com/2008/07/ask-ausiello--1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

'''[[Мајкл Росенбаум]]''' го толкува '''[[Лекс Лутор (Смолвил)|Лекс Лутор]]''', син на милијардер пратен во Смолвил да го одржува локалниот погон за ѓубриво. Откако Кларк му го спасува животот, двајцата брзо се спријателуваат.&lt;ref name=&quot;Pilot ep&quot;/&gt; Како што серијата се развива и напредува, неговото пријателство со Кларк се урива сè додека не почнат и двајцата да се сметаат за непријатели. Улогата била тешка за бирање, бидејќи никој не можел да се согласи кој е идеален за улогата.&lt;ref name=&quot;genesis&quot;/&gt; Мајкл Росенбаум двапати се пријавил за улогата. Чувствувајќи дека не ја сфатил сериозно првата аудиција, Росенбаум изглумил сцена од две и пол страни, укажувајќи сите места да бидат смешни, харизматични или заканувачки.&lt;ref name=&quot;Mike&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.120-123&lt;/ref&gt; Аудицијата поминала толку добро што сите се согласиле дека „тој е тој“.&lt;ref name=&quot;genesis&quot;/&gt; По седум сезони, Росенбаум ја напушта серијата.&lt;ref name=&quot;Kristin/Mike&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Mike gone&quot;&gt;{{наведени вести|author=Kristin Dos Santos|url=http://www.eonline.com/uberblog/b4298_Breaking__Michael_Rosenbaum_Has_Left__amp_amp_lt_I_amp_amp_gt_Smallville_amp_amp_lt__i_amp_amp_gt_.html|title=Breaking: Michael Rosenbaum Has Left Smallville|publisher=Eonline|date=[[2008-05-01]]|accessdate=[[2008-05-02]]}}&lt;/ref&gt;

'''[[Алисон Мек]]''' ја толкува '''[[Клои Саливан]]''', една од најдобрите пријателки на Кларк. Таа е заљубена во Кларк, иако чувствата не и се целосно разјаснети.&lt;ref name=&quot;Fever&quot;&gt;{{cite episode|title=Fever|series=Smallville|credits=Matthew Okumura (writer) &amp; Bill Gereghty (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2003-02-18]]|season=2|number=16}}&lt;/ref&gt; Како уредник на училишниот весник, нејзината новинарска љубопитност секогаш сакајќи да „открие лаги“ и „да ја дознае вистината“&lt;ref name=&quot;Allison&quot;/&gt;—создава тензија кај нејзините пријатели, особено кога копа по минатото на Кларк.&lt;ref name=&quot;Lineage&quot;&gt;{{cite episode|title=Lineage|series=Smallville|credits=Alfred Gough, Miles Millar (writers) &amp; Greg Beeman (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2002-11-05]]|season=2|number=7}}&lt;/ref&gt; Веднаш откако дознала за ''Смолвил'' од аудициониот директор на серијата, Ди Ди Бредли, Алисон Мек размислувала да се пријави за улогата на Лана Ленг. Наместо тоа двапати се пријавила за улогата на Клои Саливан.&lt;ref name=&quot;Allison&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.128-131&lt;/ref&gt; Ликот бил создаден само за серијата,&lt;ref name=&quot;genesis&quot;/&gt; и било планирано да има етничка позадина пред Мек да биде вработена.&lt;ref name=&quot;Allison&quot;/&gt;
 
'''[[Сем Џонс III]]''' го толкува '''[[Ликови од Смолвил#Пит Рос|Пит Рос]]''', друг пријател на Кларк. Тој е првата личност на која Кларк самоволно му ја доверува својата тајна.&lt;ref name=&quot;Duplicity&quot;&gt;{{cite episode|title=Duplicty|series=Smallville|credits=Todd Slavkin, Darren Swimmer (writers) &amp; Steve Miner (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2002-10-08]]|season=2|number=3}}&lt;/ref&gt; Тој е заљубен во Клои,&lt;ref name=&quot;Truth&quot;&gt;{{cite episode|title=Truth|series=Smallville|credits=Drew Greenberg (writer) &amp; James Marshall (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2004-04-21]]|season=3|number=18}}&lt;/ref&gt; чувство кое го потиснува во себе поради веќе постоечкиот Кларк-Лана-Клои љубовен триаголник.&lt;ref name=&quot;Sam&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.124-127&lt;/ref&gt; Пит Рос беше отфрлен од серијата на крајот од третата сезона, но гостува во една епизода од седмата сезона. Џонс бил последниот од целата глумечка екипа кој бил одбран. Гоф и Милар го виделе Џонс четири дена пред да започнат со снимање на првата епизода.&lt;ref name=&quot;Sam&quot;/&gt; Во стриповите, Пит Рос е белец, а продуцентите го одбрале Џонс, кој е Афроамериканец, наспроти митологијата.&lt;ref name=&quot;Sam&quot;/&gt;

'''[[Анет O‘Тул]]''' ја толкува '''[[Ликови од Смолвил#Марта Кент|Марта Кент]]''', посвоителната мајка на Кларк. Таа, заедно со својот сопруг Џонатан, му даваат на Кларк мудар совет за тоа како да ги совладува своите постојано растечки способности. Во петтата сезона, таа го зазема сенаторското место во државниот сенат.&lt;ref name=&quot;Tomb&quot;&gt;{{cite episode|title=Tomb|series=Smallville|credits=Steven S. DeKnight (writer) &amp; Whitney Ransick (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2006-02-09]]|season=5|number=14}}&lt;/ref&gt; Ова води до работа како сенатор на САД во [[Вашингтон]] во шестата сезона со што ликот ја напушта серијата.&lt;ref name=&quot;Prototype&quot;&gt;{{cite episode|title=Prototype|series=Smallville|credits=Steven S. DeKnight (writer) &amp; Mat Beck (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2007-05-10]]|season=6|number=21}}&lt;/ref&gt; Всушност, на [[Синтија Етингер]] и била доделена улогата на Марта Кент, но за време на снимањето сите сфатиле дека таа не е идеална за улогата, вклучувајќи ја и Етингер.&lt;ref name=&quot;genesis&quot;/&gt; Анет О‘Тул била зафатена со снимање на серијата ''[[The Huntress (ТВ серија)|The Huntress]]'' кога Етингер го снимала оригиналниот пилот. Додека создавачите барале нова глумица за улогата на Марта Кент, ''The Huntress'' била прекината, што и дозволило на О‘Тул да се придружи на глумечката екипа на ''Смолвил''.&lt;ref name=&quot;Annette&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.136-139&lt;/ref&gt; О‘Тул претходно ја има толкувано улогата на Лана Ленг во ''[[Супермен III]]''.&lt;ref name=&quot;Owen 3&quot;&gt;{{наведени вести|author=[[Rob Owen (journalist)|Rob Owen]]|url=http://www.post-gazette.com/tv/20011014smallvilletv2.asp|title=Superman revisited in &quot;Smallville&quot;|publisher=[[Pittsburgh Post-Gazette]]|date=[[2001-10-14]]|accessdate=[[2007-07-08]]}}&lt;/ref&gt;

'''[[Џон Шнајдер (телевизиски глумец)|Џон Шнајдер]]''' го толкува '''[[Ликови од Смолвил#Џонатан Кент|Џонатан Кент]]''', посвоителниот татко на Кларк. Тој е подготвен на се за да ја заштити тајната на својот син. Според Шнајдер, Џонатан е „совршено подготвен да оди во затвор, или на полошо место, за да го заштити својот син“.&lt;ref name=&quot;John&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.140-143&lt;/ref&gt; Џон Шнајдер беше отфрлен од серијата во 100 епизода, со Џонатан умирајќи од срцев удар на денот кога победува на сенаторските избори.&lt;ref name=&quot;Reckoning ep&quot;&gt;{{cite episode|title=Reckoning|series=Smallville|credits=Kelly Souders, Brian Peterson (writers) &amp; Greg Beeman (director)|network=The WB|airdate=[[2006-01-26]]|season=5|number=12}}&lt;/ref&gt; Милар и Гоф сакале препознатливо лице за ''Смолвил''. На Гоф и Милар премногу им се допаднала идејата да го постават Шнајдер во улогата на Џонатан, бидејќи Шнајдер бил претходно познат како Бо Дјук од ''[[The Dukes of Hazzard]]'', кое Гоф го прокоментира дека тој верува дека е можно да Шнајдер пораснал предводејќи фарма.&lt;ref name=&quot;genesis&quot;/&gt;

'''[[Ерик Џонсон (глумец)|Ерик Џонсон]]''' го толкува '''[[Ликови од Смолвил#Витни Фордмен|Витни Фордмен]]''', момчето на Лана, кое станува љубоморно на пријателството на Кларк и Лана, одејќи толку далеку да почне да го презира Кларк.&lt;ref name=&quot;Pilot ep&quot;/&gt; Тој евентуално се смирува со Кларк, пред да реши и замине да стане маринец.&lt;ref name=&quot;Tempest&quot;&gt;{{cite episode|title=[[Tempest (Smallville)|Tempest]]|series=Smallville|credits=Philip Levens, Alfred Gough (writers) &amp; Greg Beeman (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2002-05-21]]|season=1|number=21}}&lt;/ref&gt; Витни беше отфрлен од серијата во финалето на првата сезона, но прави камео појавувања во епизодата „Visage“ од втората сезона, каде се открива дека умрел во странство и во епизодата „Façade“ од четвртата сезона, во ретроспектива на Кларк. Ерик Џонсон го искажа своето задоволство за тоа како сценаристите се справиле со заминувањето на Витни, давајќи му на ликот излез како на херој.&lt;ref name=&quot;Tube Talk&quot;&gt;{{наведени вести|author=Jennifer Squires Biller|url=http://tubetalk.blogspot.com/2007/08/interview-with-flash-gordons-eric.html|title=Interview with Flash Gordon’s Eric Johnson|publisher=Tube Talk|date=[[2007-08-20]]|accessdate=[[2007-09-08]]}}&lt;/ref&gt; Џонсон се пријавил за улогите на Лекс и Кларк, додека конечно не му биде доделена улогата на Витни Фордмен.&lt;ref name=&quot;Eric&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pp.132-135&lt;/ref&gt;

'''[[Џон Голвер (глумец)|Џон Гловер]]''' го толкува '''[[Лајонел Лутор]]''', таткото на Лекс. Лајонел е одговорен за посвојувањето на Кларк да биде без никакви легални разгранетости и прашања поврзани со неговото потекло.&lt;ref name=&quot;Lineage&quot;/&gt; Гловер се обидел да направи Лајонел да изгледа толку цврст колку што се обидувал да го направи Лекс. Гловер гледа на ликот како некој кој е богат и моќен стопанственик, разочаран во својот син. За првата сезона, цел на Гловер била, да ги прикаже обидите на Лајонел да го направи Лекс поцврст.&lt;ref name=&quot;Lionel&quot;&gt;Simpson, Paul, (Season 1 Companion), pg.144&lt;/ref&gt; Лајонел бил создаден исклучиво за серијата, да се овозможи паралела на Кентови, како „експеримент во екстремно родителство“.&lt;ref name=&quot;genesis&quot;/&gt; Во втората сезона, Џон Гловер, кој имал повратна улога во првата сезона од серијата, станува дел од редовната глумечка екипа. Останува во серијата со постојана улога сè додека не е убиен од Лекс во седмата сезона во епизодата „Descent“.&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Descent|series=Smallville|credits=Don Whitehead, Holly Henderson (writers) &amp; Ken Horton (director)|network=The CW|airdate=[[2008-04-17]]|season=7|number=16}}&lt;/ref&gt;

'''[[Ерика Дуренс]]''' ја толкува '''[[Лоис Лејн (Смолвил)|Лоис Лејн]]''', братучетка на Клои. Таа доаѓа во Смолвил да ја истражи претпоставената смрт на Клои.&lt;ref name=&quot;Crusade ep&quot;/&gt; Таа престојува кај Кентови додека е во градот. Дуренс беше повратен гостин за четвртата сезона, но има редовна улога со почетокот на петтата сезона. Продуцентите постојано сакале да ја воведат Лоис Лејн во серијата и претпоставената смрт на Клои во финалето на третата сезона изгледало како идеален момент за тоа. Дуренс била распределена со улогата само три дена пред снимањето да започне и отпрвин можеле да се појавува само во четири епизоди засновани на шпекулации од филмскиот оддел на Warner Bros. По дискусија, ликот бил адаптиран за повеќе епизоди.&lt;ref name=&quot;ED4&quot;&gt;Byrne, Craig, (Season 4 Companion) pp. 138-141&lt;/ref&gt;

'''[[Јенсен Аклс]]''' го толкува '''[[Ликови од Смолвил#Џејсон Тиг|Џејсон Тиг]]''', љубовен интерес на Лана во четвртата сезона. Тој ја следи Лана до Смолвил, од [[Париз]] и се вработува во нејзиното училиште како помошник на фудбалскиот тренер.&lt;ref name=&quot;Gone&quot;&gt;{{cite episode|title=Gone|series=Smallville|credits=Kelly Souders, Brian Peterson (writers) &amp; Greg Beeman (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2004-09-29]]|season=4|number=2}}&lt;/ref&gt; Кога се дознава за неговата врска со Лана тој е отпуштен. При крајот на сезоната, се открива дека тој постојано работел со мајка си да ги пронајде трите криптонски камења на знаењето.&lt;ref name=&quot;Forever&quot;&gt;{{cite episode|title=Forever|series=Smallville|credits=Brian Peterson, Kelly Souders (writers) &amp; James Marshall (director)|network=[[The WB Television Network|The WB]]|airdate=[[2005-05-11]]|season=4|number=21}}&lt;/ref&gt; Аклс бил најплатен за четврата сезона и бил повикан да остане и во петтата сезона, но бил отфрлен во финалето на четвртата сезона поради неговите обврски со серијата ''[[Натприродно (ТВ серија)|Натприродно]]''.&lt;ref&gt;{{наведени вести|author=Ileane Rudolph|url=http://www.tvguide.com/News/supernatural-jensen-ackles/071025-02|title=Up Close With Supernatural's Jensen Ackles: Part 1|publisher=[[TV Guide]]|date=[[2007-10-25]]|accessdate=[[2007-12-19]]}}&lt;/ref&gt;

'''[[Арон Ешмор]]''' го толкува '''[[Ликови од Смолвил#Џими Олсен|Џими Олсен]]''', момче на Клои и фотограф, кој исто така работи во ''Daily Planet''. Ешмор беше повратен гостин за време на шестата сезона, но има редовна улога веќе од седмата сезона. Ешмор вели дека тоа што го одбрале за улогата било големо изненадување за него, но токму тоа што го сакал. Глумецот изјавува, „Се пријавив за улогата и се снимив. Потоа ништо не слушнав, и неколку седмици подоцна, одеднаш, добив повик велејќи ми 'Ти одиш во Ванкувер да почнеш да со снимање за Смолвил.' Ми се отствари сонот, навистина.“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|first=Eric|last=Goldman|title=IGN: IGN Interview: Aaron Ashmore on Becoming ''Smallville's'' Jimmy Olsen|url=http://au.tv.ign.com/articles/722/722887p1.html|publisher=IGn|date=[[2006-08-02]]|accessdate=[[2008-06-07]]|archive-date=2011-08-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20110812002850/http://au.tv.ign.com/articles/722/722887p1.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; По три сезони во серијата, од кои две со редовна улога, ликот на Ешмор беше убиен. Иако „Џими Олсен“ беше убиен, Ешмор објасни дека неговиот Џими не бил вистинскиот Џими и дека помладиот брат на ликот, кој накратко се појавува во финалето на осмата сезона, е всушност вистинскиот „Џими Олсен“ кој еден ден ќе работи покрај Кларк и Лоис.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Michael Ausiello|url=http://www.msnbc.msn.com/id/30767247/|title=Find out why ‘Smallville’ killed off a character|publisher=[[MSNBC]]|work=[[Entertainment Weekly]]|date=[[2009-05-15]]|accessdate=[[2009-05-15]]}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

'''[[Лора Вандервурт]]''' ја толкува '''[[Ликови од Смолвил#Кара|Кара]]''', криптонската братучетка на Кларк. Таа била пратена да го побара Кал-Ел (Кларк), но останува заглавена во вселенскиот брод каде не покажува знаци за живот. Кога заштитата на нејзиниот вселенски брод се крши во финалето на шестата сезона „Фантом“, таа е ослободена. Таа ги има сите способности на Кларк, вклучувајќи ја и способноста да лета.&lt;ref&gt;{{наведени вести|author=Rich Sands|url=http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Tv-Guide-News/Exclusive-Supergirl-Soars/800016740%20|title=Exclusive: Supergirl Soars Into Smallville|publisher=[[TV Guide]]|date=[[2007-06-11]]|accessdate=[[2007-06-11]]|archive-date=2007-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20070612174441/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Tv-Guide-News/Exclusive-Supergirl-Soars/800016740%20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На крајот на седмата сезона, Кара е заробена во [[Фантомската Зона]]. Вандервут за жал не се враќа целосно во осмата сезона,&lt;ref&gt;{{наведени вести|author=Matt Webb Mitovich|title=''Smallville'' Exclusive: Kara's Future Is Up, Up in the Air|publisher=[[TV Guide]]|date=[[2008-05-16]]|url=http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Tv-Mattrs/Smallville-Exclusive-News/800039842|accessdate=[[2008-05-21]]|archive-date=2008-05-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20080520185921/http://community.tvguide.com/blog-entry/TVGuide-Editors-Blog/Tv-Mattrs/Smallville-Exclusive-News/800039842|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; но се појавува кратко во епизодата „Потекло“ за да го загрее својот синопсис.&lt;ref&gt;{{cite episode|title=Bloodline|series=Smallville|credits=Caroline Dries (writer) &amp; Michael Rohl (director)|network=The CW|airdate=[[2008-11-06]]|season=8|number=8}}&lt;/ref&gt;

'''[[Џастин Хартли]]''' го толкува '''[[Ликови од Смолвил#Оливер Квин|Оливер Квин/Зелена Стрела]]''', директор на Queen Industries и водач на мала група од суперхерои. Хартли имаше повратна улога во шестата и седмата сезона, но добива редовна улога во осмата сезона.&lt;ref name=&quot;8cast&quot;/&gt; Хартли бил првиот избор на продуцентите да го игра Оливер Квин; тој е дизајниран да направи пресврт во животите на Кларк и Лоис, како и да му овозможи на Кларк наизменична слика за тоа како да се бори против криминалот.&lt;ref name=&quot;JH6&quot;&gt;Byrne, Craig, (Season 6 Companion) pp. 136-139&lt;/ref&gt;

'''[[Семјуел Витвер]]''' го толкува '''[[Ликови од Смолвил#Дејвис Блум|Дејвис Блум]]''' во осмата сезона. Тој е „харизматичен“ [[болничар]] борејќи се со темнината во него.&lt;ref name=seasoneightbaddies&gt;{{наведени вести|title=Doomsday actor named for 'Smallville' season eight|work=Comics2Film|date=[[2008-06-20]]|url=http://www.comics2film.com/index.php?a=story&amp;b=33999|accessdate=[[2008-06-20]]}}&lt;/ref&gt; Дејвис Блум е ''Смолвиловата'' интерпретација на [[Думсдеј (стрипови)|Думсдеј]], единствениот лик кој успеал да го убие Супермен. Витвер објасни дека во текот на сезоната, неговиот лик сè повеќе ќе почне да наликува на неговиот стрип двојник на кој е заснован.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Craig Byrne|url=http://www.kryptonsite.com/cc08-witwer.htm|title=Roundtable interview with Sam Witwer|publisher=Kryptonsite|accessdate=[[2008-08-28]]}}&lt;/ref&gt; [[Брајан Вејн Питерсон|Брајан Питерсон]] објасни дека новите извршни продуценти барале злосторнички лик кој ќе биде толку „одличен како Лекс“, со напуштањето на Мајкл Росенбаум, Думсдеј го направил тоа што ти го барале.&lt;ref name=&quot;Peterson &amp; Souders&quot;&gt;{{наведени вести|author=Craig Byrne|url=http://www.kryptonsite.com/cc08-kellybrian.htm|title=Roundtable interview with executive producers Kelly Souders and Brian Peterson (part 1)|publisher=Kryptonsite|accessdate=[[2008-09-02]]}}&lt;/ref&gt;

'''[[Кеседи Фримен]]''' ја толкува '''[[Ликови од Смолвил#Тес Мерсер|Тес Мерсер]]''', избран наследник на Лекс да биде извршен директор на LuthorCorp во осмата сезона.&lt;ref name=seasoneightbaddies/&gt; Името „Тес Мерсер“ е изведено од имињата на два лика од Супермен филмовите и стриповите, [[Супермен (филм)#Глумечка екипа|Ив Тескмачер]] и [[Мерси Грејвс]].&lt;ref&gt;{{наведени вести|title=Catwoman 2, Punisher: War Zone, Transformers 2: July 30 Comic Reel|work=Comic Book Resources|date=[[2008-07-30]]|url=http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=17502|accessdate=[[2008-08-16]]|archive-date=2008-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20080828030527/http://www.comicbookresources.com/?page=article&amp;id=17502|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Како што Фримен го опишува својот лик, Тес Мерсер е наследник на Лекс одбран од самиот тој; таа е „безмилосна“, „забавна“ и интелигентна. Првичната цел на Тес за осмата сезона е да го пронајде Лекс, што недискретно ќе ја доведе до Кларк, за кој верува дека ќе и помогне да го пронајде Лекс.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Craig Byrne|url=http://www.kryptonsite.com/cc08-cassidy.htm|title=Roundtable interview with Cassidy Freeman|publisher=Kryptonsite|accessdate=[[2008-08-27]]}}&lt;/ref&gt; Дерен Свимер открива дека таа ќе развие и љубовни чувства кон Кларк.&lt;ref name=&quot;Swimmer int&quot;&gt;{{наведени вести|author=Kristin Dos Santos|url=http://au.eonline.com/uberblog/watch_with_kristin/b26311_smallville_whats_in_store_season_eight.html|title=Smallville: What's in Store for Season Eight?|publisher=[[E!]]|date=[[2008-08-27]]|accessdate=[[2008-08-31]]}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{reflist}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Телевизиски серии со почеток во 2001 година]]</text>
      <sha1>22cpb4vb6hr5zuwy1zhdlty2o9ug86t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маршал на Југославија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>60874</id>
    <revision>
      <id>5600995</id>
      <parentid>5076100</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:06:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="a47n5ryrwjfprwzpwbx7fvw8173v2v3" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Muzej &quot;Staro selo&quot; 6 Z-5301.jpg|300px|мини|Статуа на МАршал Тито]]
'''Маршал на Југославија''' бил највисокиот [[воен чин]] во [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]]. Единствениот Маршал на Југославија бил претседателот [[Јосип Броз Тито]]. Овој чин го добил на Второто заседание на [[АВНОЈ]] во [[Јајце (град)|Јајце]] на [[29 ноември]] [[1943]] ([[:hr:Slika:Odluka Maršal Jugoslavije.jpg|факсимил на одлуката]]).

{| class=&quot;prettytable&quot; cellpadding=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; 
!width=&quot;10%&quot; |Нараменица
!width=&quot;10%&quot; |Обележје за ракав
|-
|&lt;center&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;
|&lt;center&gt;&lt;center&gt; 
|}

== Галерија ==

== Поврзано ==
* [[Јосип Броз Тито]]
* [[Чинови на ЈНА]]

[[Категорија:Јосип Броз Тито]]
[[Категорија:Маршали|*]]
[[Категорија:Воени чинови]]


{{mil-rank-stub}}</text>
      <sha1>a47n5ryrwjfprwzpwbx7fvw8173v2v3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600996</id>
      <parentid>5600995</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:06:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <origin>5600996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1244" sha1="etfgitjowcerbxzz9t7r1aqd0ups3yc" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Muzej &quot;Staro selo&quot; 6 Z-5301.jpg|300px|мини|Статуа на Маршал Тито]]
'''Маршал на Југославија''' бил највисокиот [[воен чин]] во [[Југословенска народна армија|Југословенската народна армија]]. Единствениот Маршал на Југославија бил претседателот [[Јосип Броз Тито]]. Овој чин го добил на Второто заседание на [[АВНОЈ]] во [[Јајце (град)|Јајце]] на [[29 ноември]] [[1943]] ([[:hr:Slika:Odluka Maršal Jugoslavije.jpg|факсимил на одлуката]]).

{| class=&quot;prettytable&quot; cellpadding=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; 
!width=&quot;10%&quot; |Нараменица
!width=&quot;10%&quot; |Обележје за ракав
|-
|&lt;center&gt;&lt;br /&gt;&lt;center&gt;
|&lt;center&gt;&lt;center&gt; 
|}

== Галерија ==

== Поврзано ==
* [[Јосип Броз Тито]]
* [[Чинови на ЈНА]]

[[Категорија:Јосип Броз Тито]]
[[Категорија:Маршали|*]]
[[Категорија:Воени чинови]]


{{mil-rank-stub}}</text>
      <sha1>etfgitjowcerbxzz9t7r1aqd0ups3yc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мртов јазик</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61377</id>
    <revision>
      <id>5600994</id>
      <parentid>4852938</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:04:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5124" sha1="6be0feno5w2984xlhaelz6sdzdeg5t8" xml:space="preserve">[[Податотека:Inscription Theatre Leptis Magna Libya.JPG|300px|мини|Двојазичен [[Латински јазик|латинско]]-[[Пунски јазик|пунски]] натпис во театарот во [[Лептис Магна]] во денешна [[Либија]]]]
'''Изумрен''', '''мртов''' или '''исчезнат јазик''' е јазик кој нема говорници,&lt;ref&gt;Lenore A. Grenoble, Lindsay J. Whaley, ''Saving Languages: An Introduction to Language Revitalization'', Cambridge University Press (2006) p.18&lt;/ref&gt; или кој не е е во активна употреба. Научно, изумрените јазици често се споредуваат со [[Јазично изумирање|мртвите јазици]], кои сепак се познати во оредена форма или во некој контекст, но не како основно средство за комуникација. Така на пример, [[старомакедонскиот јазик]] е изумрен јазик, додека [[старословенски]]от е мртов јазик. Како и да е, овие два поима во [[македонски]]от функционираат како синоними еден на друг.

== Губење на јазикот ==
{{Главна|Јазично изумирање}}
Нормалната транзиција на еден јазик од зборуван во мртов се одвива преку [[Јазично изумирање|процесот на изумирање]]. Често, мртвите јазици се заменуваат од некои други јазици. Така на пример, [[Индијански јазици во Америка|староседелските јазици во Америка]] биле заменети со [[англиски]], [[француски]], [[португалски]] или [[шпански]] за време на колонизацијата.

Научно, мртвите јазици се разликуваат од исчезнатите јазици, првенствено бидејќи мертвите јазици се користат во некои сфери од општествениот живот, а исчензнатите не. Така на пример, [[Тракиски јазик|тракискиот јазик]] не е во никаква употреба и научно се смета за исчезнат, додека [[старословенски]]от, [[латински]]от и [[Коптски јазик|коптскиот]] се користат за литургии и се сметаат за мртви јазици.

Како мртви јазици се сметаат и старите фази на еден јазик. Пример за ова се развојните фази на [[англиски]]от јазик. [[Староанглиски јазик|Староанглискиот јазик]] се смета за мртов јазик бидејќи денешниот англиски подлегнал на голем број промени и значајно се разликува од староанглискиот.

== Мртви јазици ==
{{Главна|Список на мртви јазици}}

* [[Список на мртви јазици во Азија]]
* [[Список на мртви јазици во Африка]]
* [[Список на мртви јазици во Европа]]
* [[Список на мртви јазици во Јужна Америка]]
* [[Список на мртви јазици во Океанија]]
* [[Список на мртви јазици во Северна Америка]]
* [[Список на мртви јазици во Средна Америка и Карибите]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Поврзано ==
* [[Јазично изумирање]]
* [[Список на мртви јазици]]
* [[Јазик]]

== Надворешни врски ==
* [http://mypage.iu.edu/~shetter/miniatures/extinct.htm Судбината на додо: како јазиците исчезнуваат?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110524193818/http://mypage.iu.edu/~shetter/miniatures/extinct.htm |date=2011-05-24 }}
* [http://linguistlist.org/ancientlgs.html Linguist List: список на стари исчезнати јазици] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100125033026/http://linguistlist.org/ancientlgs.html |date=2010-01-25 }}
* [http://www.ogmios.org/home.htm Фондација на загрозени јазици]
* [http://www.endangered-languages.com/ Загрозени јазици] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20181124171254/http://endangered-languages.com/ |date=2018-11-24 }}

{{лингвистика-никулец}}
{{Видови јазици}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Мртви јазици|*]]</text>
      <sha1>6be0feno5w2984xlhaelz6sdzdeg5t8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кино</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61906</id>
    <revision>
      <id>5600991</id>
      <parentid>5295849</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:57:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5291" sha1="gpvrev30wsuopetu8r8kgx7816g5nah" xml:space="preserve">[[Податотека:Ptuj, city cinema.jpg|300px|мини|Градското кино во [[Птуј]], [[Словенија]], е отворено на 3 март 1897 година, што го прави најстарото активно кино во светот.]]
'''Кино''' е филмски театар во кој се прикажуваат [[филм]]ови на големо платно.

Кино е всушност место слично на [[театар]]от каде што се оди да се гледа некој филм. За да се присуствува на едно прикажување на филм потребно е да се купи билет со кој се добива дозвола да се гледа филмот во одреден термин. Филмот се прикажува со помош на [[филмски проектор]], кој го проектира филмот на големо филмско платно пред [[адиториум]]. Во поново време, кината се опремени со [[дигитален филмски проектор|дигитални филмски проектори]] кои се подобри од обичните филмски проектори.

==Киното во Македонија==
Битолчанецот Лазар Сорчев, веројатно, бил првиот човек кој прикажувал филмови во [[Македонија]], а тоа се случувало пред [[браќата Манаки]] да го отворат нивното кино во [[Битола]]. Имено, Сорчев се вратил од [[САД]] непосредно пред крајот на [[Првата светска војна]] и во една барака во центарот на Битола отворил кафеана. Наговорен од неговиот пријател Темелко Трајков, Сорчев инсталирал кино-проектор и во [[1920]] година започнал да прикажува филмови. Покрај програмите со играни филмови, еднаш неделно, во претпладневните часови, тој одржувал и бесплатни проекции на здравственообразовни филмови, придружени со соодветни предавања. Киното работело до [[1923]] година, со тоа што во [[Зима|зимскиот]] период од [[1921]] до 1923 година, Сорчев им го издавал киното на браќата Манаки, додека тие ја граделе нивната кино-сала на „[[Широк-сокак]]“. Во [[Штип]], со прикажување на филмови се занимавал Лазар Казанџиев, кој дури по [[1945]] година лежел и в [[затвор]].&lt;ref&gt;Жанета Здравковска, „Французи и Британци снимале филмови за Илинденското востание уште во 1903“, ''Дневник'', година XIX, број 5874, петок, 25 септември 2015, стр. 19.&lt;/ref&gt;

Во 2013 година, во Македонија работеле 12 кина со 16 797 претстави кои ги посетиле 424 000 лица. Во 2023 година имало 18 кина со 13 526 претстави и со 389 000 посетители.&lt;ref&gt;„Основни податоци за културата во 2023 година“, ''Економија и бизнис'', година 27, број 320, 1 октомври 2024, стр. 54.&lt;/ref&gt;

==Киното како тема во уметноста==
* „Кино“ - цилус раскази на српскиот писател [[Давид Албахари]].&lt;ref&gt;Давид Албахари, ''Опис смрти''. Београд: Српска књижевна задруга, 2004, стр. 74-101.&lt;/ref&gt;
* „Кино“ (српски: ''Биоскоп'') - кус расказ на македонскиот писател [[Митко Маџунков]] од 1984 година.&lt;ref&gt;Митко Маџунков, ''Међа света''. Београд: Просвета, 1984, стр. 150.&lt;/ref&gt;
* „Кокошка в кино“ — краток расказ на Оливера Ќорвезироска од 2021 година.&lt;ref&gt;Оливера Ќорвезироска, ''Престапни години (прозен календар)''. Скопје: Бегемот, 2021, стр. 573.&lt;/ref&gt;
* „Кино претстава“ (англиски: ''The Cinema Show'') - песна на британската [[Рок музика|рок]]-група [[Џенезис]] (''Genesis'') од 1973 година.&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/Genesis-Selling-England-By-The-Pound/release/1702230 DISCOGS, Genesis ‎– Selling England By The Pound (пристапено на 21.11.2020)]&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Филм-никулец}}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Кинопроизводство]]</text>
      <sha1>gpvrev30wsuopetu8r8kgx7816g5nah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Исламски пост</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64345</id>
    <revision>
      <id>5600997</id>
      <parentid>4238025</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:08:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2028" sha1="l10wme9v6rlizmgptvszw4ff5mlfvw0" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Homemade ramadan platters from Bangladesh.jpg|300px|мини|[[Ифтар]], оброк што се консумира за прекин на постот. [[Сунет]] е да се прекине постот со урми.]]
'''Рамазан''' е месец на пост во целиот [[Ислам|муслимански]] свет. Тој е еден душевен ибадет којшто на верникот му го зголемува трпението и му го зајакнува телото. Пропишан е втора година по хиџра. Во месецот Рамазан почнала објавата на [[Куран]]от, како патоказ и јасен доказ за човештвото.

Постот како институција бил пропишан и на поранешните народи пред [[Мухамед]]а а.с.. Познато е дека и [[Муса]] а.с. постел четириесет дена. Постот е воспитно исламско средство кое нè учи да се совладаме себеси и нашите зли наклоности, кај нас развива сомилост и дарежливост, нè учи да бидеме храбри и издржливи.

Дефиниција на постот гласи:
Воздржување од јадење, пиење, пушење, интимен однос од пред зора па сè до заоѓање на сонцето, со цел постигнување на Аллахово задоволство и награда.

Должен е да пости секој возрасен, паметен, присутен муслиман, и муслиманка која е надвор од месечен циклус или [[крвавење]] после породување.
{{Ислам-никулец}}

[[Категорија:Ислам]]</text>
      <sha1>l10wme9v6rlizmgptvszw4ff5mlfvw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Предлошка:Светско наследство во Грција</title>
    <ns>10</ns>
    <id>65750</id>
    <revision>
      <id>5600882</id>
      <parentid>5546082</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:31:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpectralWiz</username>
        <id>106165</id>
      </contributor>
      <origin>5600882</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4355" sha1="hcqh05h9fqkaltpok8cw1stfe85gbrr" xml:space="preserve">{{Navbox
| name   = World Heritage Sites in Greece
| title  = [[Светско наследство во Грција]]
| state  = {{{state|autocollapse}}}
| listclass = hlist
| image  = [[File:Parthenon (30276156187).jpg|right|65px|border|]]&lt;br/&gt;[[File:Facade of Philip II tomb Vergina Greece.jpg|right|65px|border|]]&lt;br /&gt;[[File:RhodesIntérieurDuPalais.JPG|right|65px|border|]]&lt;br/&gt;[[File:Mystras palace.JPG|right|65px|border|]]

| group1 = [[Северна Грција]]
| list1  =
* [[Кутлеш]]
* [[Света Гора]]
* [[Олимп]]
* [[Ранохристијански и византиски споменици во Солун]]
** &lt;small&gt;[[Солунски ѕидини|Градски ѕидини]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Свод на Галериј (Солун)|Ротунда]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Пресвета Богородица Неракотворна“ - Солун|Црква „Пресвета Богородица Неракотворна“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Димитрија“ - Солун|Црква „Св. Димитрија“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Латомски манастир]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Софија“ - Солун|Црква „Св. Софија“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Пресвета Богородица Казанџиска“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Пантелејмон“ - Солун|Црква „Св. Пантелејмон“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Апостоли“ - Солун|Црква „Св. Апостоли“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Никола Сирак“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Катерина“ - Солун|Црква „Св. Катерина“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Спас“ - Солун|Црква „Св. Спас“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Влатадон]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Црква „Св. Илија“ - Солун|Црква „Св. Илија“]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Византиска бања (Солун)|Византиска бања]]&lt;/small&gt;
* [[Филипи]]

| group2 = [[Централна Грција]]
| list2  =
* [[Делфи]]
** &lt;small&gt;[[Храм на Атина Пронаја]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Толос од Делфи|Толос]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Атинска Ризница]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Гимназија (Делфи)|Гимназија]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Стоа на Атињаните]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Храм на Аполон (Делфи)|Храм на Аполон]]&lt;/small&gt;
* [[Осиос Лукас]]
* [[Метеора]]
* [[Крф (град)|Стариот град на Крф]]

| group3 = [[Атика]]
| list3  =
* [[Крф (град)]]
* [[Манастир Дафни]]

| group4 = Јужна Грција
| list4 =
* [[Епидаур]]
* [[Микена]] и [[Тиринт]]
** &lt;small&gt;[[Лавовска Порта]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Гроб на Егист]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Атреева ризница]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Гроб на Клитамнестра]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Гробен круг А (Микена)|Гробен круг А]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Гробен круг Б (Микена)|Гробен круг Б]]&lt;/small&gt;
* [[Мистра]]
* [[Олимпија]]
* [[Баса]]

| group5 = [[Егејски Острови]]
| list5  =
* [[Делос]]
* [[Родос (град)|Стариот дел на Родос]]
** &lt;small&gt;[[Палата на големиот мајстор на витезите од Родос|Палата на Големиот мајстор]]&lt;/small&gt;
** &lt;small&gt;[[Родошка тврдина|тврдина]]&lt;/small&gt;
* [[Манастир Јован Богослов (Патмос)|Манастир Јован Богослов]] и [[Пештера на Апокалипсата]]
* [[Манастир Неа Мони]]
* [[Питагореја]] и [[Херајон (Самос)|Херејон]]
}}&lt;noinclude&gt;

[[Категорија:Светско наследство во Грција]]

&lt;!--Categories--&gt;
[[Категорија:Предлошки за светско наследство|Грција]]
[[Категорија:Светско наследство во Грција|Ψ]]
&lt;!--Other languages--&gt;
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>hcqh05h9fqkaltpok8cw1stfe85gbrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кулонов закон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66041</id>
    <revision>
      <id>5600855</id>
      <parentid>5535689</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:16:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28056" sha1="0fdt19h2kpw2i49ws1mg5886h1sq3e3" xml:space="preserve">{{внимание}}
[[Податотека:CoulombsLaw scal.svg|мини|upright=1.2|Големината на електростатската [[сила]] '''F''' помеѓу два [[полнеж|точкести полнежи]] ''q''&lt;sub&gt;1&lt;/sub&gt; и ''q''&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt; е директно сразмерна на производот од големините на полнежите и обратно сразмерна на квадратот од растојанието меѓу нив. Истородните полнежи се одбиваат, а разнородните се привлекуваат.]]
Кулоновиот закон, или Кулоновиот закон за инверзна квадратура, е закон на физиката кој ја опишува силата која ја има меѓу статички електрично наелектризирани честички. Во својата скаларна форма, законот е:

&lt;math&gt;F=ke\frac{q_1*q_2}{r^2}&lt;/math&gt;,

каде &lt;math&gt;k_e&lt;/math&gt; e Кулонова константа(&lt;math&gt;k_e=8.99*10^9 N m^2C^-2&lt;/math&gt;), &lt;math&gt;q_1 &lt;/math&gt; и &lt;math&gt;q_2&lt;/math&gt; се величините на полнежот, каде &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; е растојанието помеѓу полнежите. Силата на интеракција помеѓу полнежите е привлечна ако полнежите имаат спротивни знаци (т.е. F е негативна) и одбивна и (т.е. F е позитивна).

Законот првпат бил објавен во 1784 година од страна на францускиот физичар Чарлс-Августин де Кулон и бил од суштинско значење за развојот на теоријата на електромагнетизмот. Бидејќи е закон со инверзна квадратура, тој е аналогно на обратно-квадратниот закон на Исак Њутн за универзална гравитација. Кулоновиот закон може да се користи за да се изведе законот на Гаус, и обратно. Законот е опсежно тестиран, и сите забелешки го потврдија принципот на законот.

== Историја ==
Античките култури околу Медитеранот знаеле дека одредени предмети, како што се стапчиња од килибар, може да се тријат со крзно за да привлечат предмети како пердуви. Талес од Милет направил серија на набљудувања за статички електрицитет околу 600 п.н.е., од кои верувал дека триењето на килибар е магнетно, за разлика од минералите како што е магнетит, за кои нема потреба од триење.Талес бел неточен во верувањето дека привлечноста се должи на магнетниот ефект, но подоцна науката ќе се покаже како врска меѓу магнетизмот и електричната енергија. Електричната енергија ќе остане малку повеќе од интелектуална љубопитност со милениуми до 1600 година, кога англискиот научник Вилијам Гилберт направил внимателно проучување на електричната енергија и магнетизмот, разликувајќи го ефектот на ловестон од статички електрицитет произведен со триење на килибар. Тој го измислил новиот латински збор електрик (&quot;од килибар&quot; или &quot;како килибар&quot;, од λλεκτρον [електрон], грчкиот збор за &quot;килибар&quot;) за да се однесува на привлекување на мали предмети откако ќе се протријат. Оваа асоцијација довела до појава на англиските зборови &quot;електрични&quot; и &quot;струја&quot;, кои првпат се појавувале во печатот во &quot;Pseudodoxia Epidemica&quot; на Томас Браун од 1646 година.

Раните истражувачи на 18 век, кои се сомневале дека електричната сила се намалила со растојание како силата на гравитацијата (т.е. како обратен квадрат на растојанието), се вклучиле Даниел Бернули и Алесандро Волта, кои ги мереле силите меѓу плочите на кондензатор, и Франц Аепинус, кој го претпоставил законот за инверзна квадратура во 1758 година.

Врз основа на експериментите со електрично наелектризирани сфери, Џозеф Пристли од Англија бил меѓу првите кои го предложиле законот за инверзна квадратура, сличен на законот за универзална гравитација на Њутн. Сепак, тој не го генерализирал. Во 1767 година, тој претпоставувал дека силата меѓу полнежите варирала како инверзен квадрат на растојанието.

Во 1769 година, шкотскиот физичар Џон Робисон објавил дека, според неговите мерења, силата на одбивност меѓу две сфери со полнежи за истиот знак варирала како &lt;math&gt;x^-2.06&lt;/math&gt;.

Во почетокот на 1770-тите, зависноста на силата меѓу наелектризираните тела на далечина и на полнежите веќе била откриена, но не и објавена од страна на Хенри Кевендиш од Англија.

Конечно, во 1785 година, францускиот физичар Чарлс-Августин де Кулон ги објавил првите три извештаи за електрична енергија и магнетизам, каде што го навел неговиот закон. Оваа публикација беше од суштинско значење за развојот на теоријата на електромагнетизмот. Тој употребил баланс на торзијата за да ги проучи силите на одбивност и привлекување на наелектризираните честички и утврдил дека големината на електричната сила помеѓу двете точки е правопропорционална со производот на полнежите и обратнопропорционална со квадратот на растојанието меѓу нив.

Балансот на торзијата се состои од лента која е одделена од средината од страна на тенко влакно. Влакната делуваат како многу слаба торзија. Во експериментот Кулон, балансот на торзијата бил изолиран со прачка со метална облога што е прикачена на едниот крај. Топката била наполнета со познат полнеж за статички електрицитет, а втората наполнета топка со ист поларитет била доближена до него. Двата полнежи од топки се одвратиле еден со друг, извртувајќи го влакното низ одреден агол, кој може да се чита од скалата на инструментот. Со тоа што знаел колку сили за извртување на влакната се потребни преку даден агол, Кулон бил способен да ја пресмета силата помеѓу топките и да го изведе својот закон за пропорционалност со обратен квадрат.

== Законот ==
Кулоновиот закон вели дека:

Големината на електростатичката сила на привлекување или одбивност меѓу двата точкести полнежи  е правопропорционална на производот на големината на полнежите и обратнопропорционална на квадратот на растојанието помеѓу нив.

Силата е по права линија што им се придружува. Ако двата полнежа имаат ист знак, електростатичката сила меѓу нив е одбивна; ако имаат различни знаци, силата меѓу нив е привлечна.

Кулоновиот закон, исто така, може да се запише како едноставен математички израз. Скаларните и векторните форми на математичката равенка се

&lt;math&gt;|F|=k_e\frac{|q_1 q_2|}{r^2}&lt;/math&gt;         и               &lt;math&gt;F_1=k_e\frac{q_1 q_2}{|r^2|^2}r_{2,1}&lt;/math&gt;       соодветно,

каде што &lt;math&gt;k_e&lt;/math&gt; е константа на Кулон (&lt;math&gt;k_e=8.99*10^9 N m^2C^-2&lt;/math&gt;), &lt;math&gt;q_1 &lt;/math&gt; и &lt;math&gt;q_2&lt;/math&gt; се величини на полнежите, скаларот &lt;math&gt;r&lt;/math&gt; е растојанието помеѓу полнежите, векторот &lt;math&gt;r_{2,1}=r_1-r_2&lt;/math&gt; е векторско растојание помеѓу полнежите, и &lt;math&gt;r_{2,1}=\frac{r_{2,1}}{|r_{2,1}|}&lt;/math&gt;. Векторската форма на равенката ја пресметува силата &lt;math&gt;F_1&lt;/math&gt; применет на &lt;math&gt;q_1 &lt;/math&gt; и &lt;math&gt;q_2&lt;/math&gt;. Ако се користи &lt;math&gt;r_{1,2}&lt;/math&gt; наместо, тогаш ефектот на &lt;math&gt;q_2&lt;/math&gt; ќе може да се види. Може да се пресмета и со Третиот Њутнов Закон &lt;math&gt;F_2=-F_1&lt;/math&gt;.

=== Единици ===
Кога електромагнетната теорија се изразува со користење на стандардните SI единици, силата се мери во њутни, полнежот во кулони и растојанието во метри. Кулонската константа е &lt;math&gt;k_e=\frac{1}{4\pi\varepsilon_0}&lt;/math&gt;. Константата &lt;math&gt;\varepsilon_0&lt;/math&gt; е диелектрикта на слободниот простор во &lt;math&gt;C^2 m^{-2} N^{-1}&lt;/math&gt;. И ε е релативната диелектричност на материјалот во кој полнежите се без димензии.

SI изведените единици за електричното поле се волти за метар, нунти за кулон, или тесла метри во секунда.

Кулоновиот закон и константата на Кулон може исто така да се толкуваат во различни термини:

Во атомските единици, силата се изразува во hartrees per Bohr полупречник, во однос на елементарниот полнеж и растојанијата во однос на Боровскиот полупречник.

Електростатички единици или гаусовски единици. Во електростатичките единици и гаусовите единици, единечниот полнеж (esu или statcoulomb) е дефиниран на таков начин што кулонската константа k исчезнува бидејќи има вредност од еден и станува безразлична.

Cgs единици често се користи во електромагнетизмот, бидејќи во голема мера ги поедноставуваат формулите.

=== Електрично поле ===
Електричното поле е [[векторско поле]] кое асоцира на секоја точка во вселената на Кулоновската сила, која ја доживува испитната обвивка. Во наједноставниот случај, полето се смета дека е генерирано исклучиво со еднократно изворно полнење. Силата и насоката на кулоновската сила F на испитен полнеж qt зависи од електричното поле Е во кое се наоѓа, така што F = qtE. Ако полето се генерира со позитивен извор на точката q, насоката на електричното поле покажува по должината на линиите насочени радијално кон надвор од него, односно во правецот што ќе се помести позитивниот полнеж qt . За извор на полнежот од негативна точка, насоката е радијално навнатре.

Големината на електричното поле Е може да се изведе од Кулоновиот закон. Со избирање на еден точкест полнеж да биде изворот, а другиот да биде тест , од Кулоновиот закон произлегува дека големината на електричното поле Е создадено од една точка на извор на полнење q на одредено растојание од него r во вакуум е даден со:

&lt;math&gt;|E|\frac{1}{4\pi\varepsilon_0}\frac{|q|}{r^2}&lt;/math&gt;.

=== Кулонова константа ===
Кулоновата константа е фактор на пропорционалност што се појавува во Кулоновиот закон, како и во други формули поврзани со електрицитет. Се нарекува ke, исто така се нарекува постојана електрична сила или електростатичка константа, па оттука и индексот e.

Точната вредност на константата на Кулон е:

&lt;math&gt;k_e=\frac{1}{4\pi\varepsilon_0}=\frac{c_0^2 \mu_0}{4\pi}=c_0^2*10^{-7}H m{-1}=8.9875517873681764*10^9Nm^2C^{-2}&lt;/math&gt;

=== Услови за валидност ===
Постојат три услови кои треба да се исполнат за валидноста на Кулоновиот закон:

1.Полнежите мора да имаат сферична симетрична дистрибуција (на пример, да бидат точни полнежи, или полнежна метална сфера).

2.Полнежите не смеат да се преклопуваат (на пример, да бидат посебни).

3.Полнежите мора да бидат стационарни во однос едни со други.

== Скаларна форма ==
Кога е само од интерес да се знае големината на електростатичката сила (а не нејзината насока), најлесно е да се разгледа скаларна верзија на законот. Скаларната форма на Кулоновиот закон ја поврзува големината и знакот на електростатичката сила F дејствувајќи истовремено на два точкести полнежи q1 и q2 како што следува:

&lt;math&gt;|F|=k_e\frac{|q_1 q_2|}{r^2}&lt;/math&gt;

каде што r е оддалеченоста на растојанието и ke e Кулоновата константа. Ако производот q1q2 е позитивен, силата помеѓу двата полнежи е одбивна; ако производот е негативен, силата меѓу нив е привлечна.

== Векторска форма ==
Кулоновиот закон наведува дека електростатичката сила Ф1, која се наоѓа на полнежот, q1 на позиција r1, во близина на другиот полнеж, q2 на позиција r2, во вакуум е еднаква на:

&lt;math&gt;F_1=k_e\frac{q_1 q_2}{4\pi\varepsilon_0}\frac{(r_1-r_2)}{|r_1-r_2|^3}=\frac{q_1 q_2}{4\pi\varepsilon_0}\frac{r_{2,1}}{|r_{2,1}|^2}&lt;/math&gt;,

каде r21=r1-r2, &lt;math&gt;r_{2,1}=\frac{r_{2,1}}{|r_{2,1}|}&lt;/math&gt; и ε0 е електричната константа.

Векторската форма на Кулоновиот закон е едноставно скаларна дефиниција на законот со насоката дадена од единечниот вектор, r21, паралелно со линијата од полнежот q2 за полнежот q1. Ако и двата полнежи имаат ист знак тогаш производот q1q2 е позитивен и насоката на силата на q1 е дадена со r21; полнежите се одбиваат меѓусебно. Ако полнежите имаат спротивни знаци тогаш производот q1q2 е негативен и насоката на силата на q1 е дадена со -r21 = r12; полнежите се привлекуваат едни со други.

Електростатичката сила F2 која ја доживува q2, според третиот закон на Њутн, е F2 = -F1.

=== Систем на дискретни полнежи ===
Законот за суперпозиција овозможува Кулоновиот закон да се прошири за да вклучи било кој број на точкести полнежи. Силата што дејствува на точката задолжен поради систем на точкести полнежи е едноставно векторско додавање на поединечни сили кои дејствуваат сами на тој полнеж поради секој полнеж. Резултирачкиот вектор на сила е паралелен на векторот на електричното поле во таа точка, со тоа што точката се отстранува.

Силата F на мал полнеж q на позиција r, поради системот на N дискретни обвиненија во вакуум е:
[[Податотека:Формула за ситем на дисктренти полнежи.svg|лево|безрамка|369x369пкс]]
каде што qi и ri се големината и положбата, соодветно, од наредното полнење, Ri е единечен вектор во правец на Ri = r-ri (вектор кој посочува од обвиненијата qi до q).

=== Континуирана дистрибуција на полнеж ===
Во овој случај, исто така се користи принципот на линеарна суперпозиција. За континуирана дистрибуција на полнеж, интеграл во регионот кој го содржи полнежот е еквивалентен на бесконечна сумација, третирајќи го секој бесконечно мал елемент од просторот како точен полнеж dq. Распределбата на полнеж е обично линеарна, површинска или зафатнинска.

За распределба на линеарен полнеж (добра апроксимација за полнење во жица), каде што λ (r ') го дава полнежот по единица должина на положба r', а dl е бесконечно мал елемент на должина,

&lt;math&gt;dq=\lambda(r')dl'&lt;/math&gt;

За дистрибуција на површински полнеж (добра апроксимација за полнење на плоча во паралелен пловен кондензатор), каде што σ (r ') го дава полнежот по единица површина на положба r', а dA 'е бесконечно мал елемент од областа,

&lt;math&gt;dq=\sigma(r')dA'&lt;/math&gt;

За распределбата на волуменот на полнежот (како што се полнење во најголемиот дел од металот), каде што ρ (r ') го дава полнежот по единица волумен на позиција r', а dV 'е бесконечно мал елемент во волуменот,

&lt;math&gt;dq=p(r')dV'&lt;/math&gt;

Силата на малото испитно полнење q 'на позиција r во вакуум е дадена со интегралот над распределбата на полнежот:

&lt;math&gt;F=\frac{q'}{4\pi\varepsilon_0}\int dq\frac{r-r'}{|r-r'|^3}&lt;/math&gt;

== Едноставен експеримент за да се потврди законот на Кулон ==
Можно е да се провери законот на Кулон со едноставен експеримент. Размислете за две мали сфери со маса m и ист знак за полнење q, виси на две јажиња со незначителна должина. Силите кои дејствуваат на секоја сфера се три: тежината mg, тензијата на јажето T и електричната сила F.

&lt;math&gt;Tsin0_1=F_1&lt;/math&gt;

&lt;math&gt;Tcos0_1=mg&lt;/math&gt;

Ја делиме 1 со 2 равенка:

&lt;math&gt;\frac{sin0_1}{cos0_1}=\frac{F_1}{mg}\Rightarrow F_1=mgtan0_1&lt;/math&gt;

Нека L1 е растојанието помеѓу наполнетите сфери; силата на одбивање меѓу нив Ф1, претпоставувајќи дека Кулоновиот закон е точен, е еднаков на:

&lt;math&gt;F_1=\frac{q^2}{4\pi\varepsilon_0L_1^2}&lt;/math&gt;

па,

&lt;math&gt;\frac{q^2}{4\pi\varepsilon_0L_1^2}=mgtan0_1&lt;/math&gt;

Доколку сега исфрлиме една од сферите и ja ставаме во контакт со  сферата која има полнеж, секој од нив стекнува полнеж &lt;math&gt;\frac{q}{2}&lt;/math&gt;.Во рамнотежната положба, растојанието помеѓу полнежите ќе биде L2 &lt;L1, а силата на отпорност меѓу нив ќе биде:
[[Податотека:Формулиште.svg|лево|безрамка]]

знаеме дека F2=mgtan01
[[Податотека:Формулчина.svg|лево|безрамка]]

Ги делиме 4 со 5 равенка и добиваме
[[Податотека:Љимун.svg|лево|безрамка|252x252пкс]]

Мерењето на аглите θ1 и θ2 и растојанието помеѓу полнежите L1 и L2 е доволно за да се потврди дека еднаквоста е вистинита земајќи ја предвид експерименталната грешка. Во пракса, аглите може да бидат тешки за мерење, па ако должината на јажињата е доволно голема, аглите ќе бидат доволно мали за да го направат следното приближување:
[[Податотека:Компир.svg|лево|безрамка|302x302пкс]]

Користејќи го ова приближување, односот (6) станува многу поедноставен израз:
[[Податотека:Гру.svg|лево|безрамка|285x285пкс]]

На овој начин, верификацијата е ограничена на мерење на растојанието помеѓу полнежите и проверката дали поделбата е приближна на теоретската вредност.

== Електростатичко привлекување==
Во било која формулација, Кулоновиот закон е целосно точен само кога предметите се стационарни и останува приближно точен само за бавно движење. Овие услови се колективно познати како електростатичко привлекување. Кога се случува движењето, се произведуваат магнетни полиња кои ја менуваат силата на двата објекти. Магнетната интеракција помеѓу движечките полнежи може да се смета како манифестација на силата од електростатичко поле, но со ајнштајновата теорија за релативност земена предвид.

== Атомски сили ==
Кулоновиот закон го има дури и во рамките на атомите, правилно опишувајќи ја силата меѓу позитивно наелектризираното атомско јадро и секој од негативно наелектризираните електрони. Овој едноставен закон, исто така, правилно ги зема предвид силите кои заедно ги поврзуваат атомите за да формираат молекули и за силите кои заедно ги врзуваат атомите и молекулите за да формираат цврсти материи и течности. Општо земено, како што растојанието помеѓу јоните се зголемува, силата на привлекување и врзивната енергија до нула и јонско поврзување е понеповолна. Со зголемувањето на големината на спротивните обвиненија, зголемувањето на енергијата и јонското поврзување се поповолни.

[[Категорија:Физички закони]]
[[Категорија:Електростатика]]
[[Категорија:Концепти во физиката]]
[[Категорија:Сила]]</text>
      <sha1>0fdt19h2kpw2i49ws1mg5886h1sq3e3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Систинска капела</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69280</id>
    <revision>
      <id>5600897</id>
      <parentid>5519952</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T00:48:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600897</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8686" sha1="5wx0dcv125whh2yrecphajxr8yn0edg" xml:space="preserve">{{Инфокутија Верски објект
| building_name = {{unbulleted list
 | Систинска капела
 | {{small|{{native name|it|Cappella Sistina}}}}
}}
| image = Sistina-interno.jpg
| caption = Систинска капела
| map_type = Vatican
| map_caption =  
| location = [[Ватикан]]
| coordinates   = {{coord|41|54|11|N|012|27|16|E|region:VA|display=inline,title}}
| religious_affiliation = [[Римокатоличка црква]]
| district = [[Римокатоличка епископија]]
| consecration_year = 15 август 1483
| status =  
| leadership =папа
| website = {{url|http://mv.vatican.va/}}
| architect = [[Бацио Понтели]], [[Џовани де Долчи]].&lt;ref name=&quot;EHT2006_313&quot;&gt;{{Harvnb|Ekelund|Hébert|Tollison|2006|p=313}}&lt;/ref&gt;
| architecture_type = црква
| architecture_style =
| facade_direction =
| groundbreaking = 1473&lt;ref name=&quot;EHT2006_313&quot; /&gt;
| year_completed = 1481&lt;ref name=&quot;EHT2006_313&quot; /&gt;
| length = {{convert|40.9|m|ft}}
| width =
| width_nave = {{convert|13.4|m|ft}}
| height_max = {{convert|20.7|m|ft}}
| designation1 = WHS
| designation1_offname = &lt;small&gt;Ватикан&lt;/small&gt;
| designation1_date = 1984&lt;ref&gt;{{Citation |url=http://whc.unesco.org/en/list/286 |title=Vatican City |publisher=Whc.unesco.org |accessdate=9 August 2011 |postscript=}}&lt;/ref&gt;
| designation1_criteria = i, ii, iv, vi
| designation1_number = [http://whc.unesco.org/en/list/286 286]
| designation1_type = Cultural
| designation1_free1name = State Party
| designation1_free1value = [[File:Flag of the Vatican City - 2001 version.svg|22px]] [[Света столица]]
| designation1_free2name = Регион
| designation1_free2value = [[Список на светско наследство на Европа|Европа и Северна Америка]]
}}

[[Податотека:God2-Sistine Chapel.png|thumb|300px|right|„[[Создавањето на Адам]]“ од [[Микеланџело]].]] 
[[Податотека:Rome Sistine Chapel 01.jpg|thumb|300px|right|„Страшниот суд“ од Микеланџело.]]

'''Систинската капела''' ({{langx|it|Cappella Sistina}}) или '''Сикстинска капела''' ({{langx|la|Sacellum Sixtinum}}) — најпозната [[капела]] во [[Апостолски дворец|Апостолскиот дворец]], официјалната резиденција на [[папа]]та во [[Ватикан]]. Нејзината слава доаѓа пред сѐ од внатрешната декорација со [[фреска|фрески]] од [[Микеланџело]], [[Рафаел]], [[Бернини]] и [[Ботичели]], како и од фактот што во неа се одржуваат конклавите - [[кардинал]]ски собори за избор на нов [[папа]]. Капелата го носи името според папата [[Папа Сикст IV|Сикст IV]] кој ја реставрирал „Големата капела“, како што претходно се нарекувала, помеѓу [[1477]] и [[1480]] година. Капелата ја осветил [[Папа Сикст IV|Сикст IV]] на [[15 август]] [[1483]] и ја посветил на [[Успение на Пресвета Богородица|Успението на Пресвета Богородица]].&lt;ref&gt;Monfasani, John. &quot;A Description of the Sistine Chapel under Pope Sixtus IV&quot;. ''Artibus et Historiae'', Volume 4, no. 7, 1983. 9-18.&lt;/ref&gt;

Денес Систинската капела е дел од разгледувањето на [[Ватиканските музеи]] и може да се посети кога во неа не се одржуваат служби.

== Фрески ==

Sидовите биле фрескоживописани од неколку уметници уште пред осветувањето: [[Пјетро Перуџино]], [[Сандро Ботичели]] и [[Доменико Гирландајо]] помеѓу [[1482]] и [[1483]] година.

Потоа, помеѓу [[1508]] и [[1512]], под спонзорство на папата [[Папа Јулиј II|Јулиј II]], [[Микеланџело]] насликал 1.100м² фрески на таванот на капелата. Микеланџело го презирал овој проект, и сметал дека служи само за да се задоволи грандоманијата на папата. Сепак, денес се смета дека таванот на Систинската капела е круна на неговата уметност.

Микеланџело повторно бил ангажиран од папата Климент VII во 1534 - 1541 за да го наслика олтарниот ѕид на капелата. Тој таму го насликал „Страшниот суд“, дело кое своевремено, па и денес, предизвикува контроверзи поради видните луѓе кои уметникот ги сместил во пеколот, како и поради голотијата на фигурите непримерена за христијанскиот морал.&lt;ref&gt;Vasari, Giorgio &amp; Bull, George &amp; Anthony, George. ''Lives of the artists''. Penguin Classics, August 27, 1987. 379. ISBN 0-14-044500-5&lt;/ref&gt; Тоа е импозантно и драматично уметничко дело, го зафаќа целиот олтарен ѕид на капелата, со димензии од околу 13,7 х 12 метри. Микеланџело го оставил и својот автопортрет на сликата, во ликот на [[Свети Вартоломеј|Св. Вартоломеј]] кој ја носи својата одрана кожа. (Според преданието, Св. Апостол Вартоломеј бил измачуван заради верата, жив одран и распнат на крст. )

Фреските во капелата биле целосно реставрирани во периодот 1984 - 1994 година, по што на виделина излегле со сиот свој сјај и живост на боите.

== Галерија ==
&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt; 
Image:Cappella Sistina - 2005.jpg|Систинската капела однадвор, во комплексот на музеите.

Image:Sixtus IV.png| Папата Сикст IV по кого капелата го носи името.  
Image:Last judgement.jpg|Сцена од Страшниот суд-Св. Вартоломеј со лик на Микеланџело. 
Image:Sistine Chapel Daniel beforandafter.jpg|Една фреска пред и по реставрацијата во 1994. 
Image:Pietro Perugino 034.jpg|Исус му ги предава клучевите од рајот на Св. Петар (Перуџино). 
Image:Sandro Botticelli 034.jpg|Детал од фреска (Ботичели).
Image:Hands of God and Adam.jpg|Господ му вдахнува живот на Адам. Детал од фреска (Микеланџело). 
&lt;/gallery&gt; 
&lt;/center&gt;

== Поврзано==
* [[Папа]]
* [[Ватикански музеи]]
* [[Создавањето на Адам]]

== Наводи ==
{{reflist}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Sistine Chapel}}
* [http://mv.vatican.va/3_EN/pages/CSN/CSN_Main.html Vatican Museums Online: Sistine Chapel] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161122071533/http://mv.vatican.va/3_EN/pages/CSN/CSN_Main.html |date=2016-11-22 }} A virtual detailed tour of the frescoes and panels
* [http://www.christusrex.org/www1/sistine/0-Tour.html Master Plan &amp; Pictures: Cappella Sistina]
* [http://www.kfki.hu/~arthp/tours/sistina/ Web Gallery of Art: Visit to the Sistine Chapel in Vatican]
* [http://news.bbc.co.uk/1/hi/world/europe/560315.stm BBC News: Sistine Chapel Restored (1999)]
* [http://www.arches.uga.edu/~msopal29/ The Restoration of the Sistine Chapel: Right or Wrong?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050425004311/http://www.arches.uga.edu/~msopal29/ |date=2005-04-25 }}
* [http://www.christusrex.org/www1/sistine/0-Tour.html Capella Sistina]

{{Римски знаменитости}}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Систинска капела| ]]
[[Категорија:Места за избор на папи]]
[[Категорија:Соби]]</text>
      <sha1>5wx0dcv125whh2yrecphajxr8yn0edg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Список на проколнати места</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70515</id>
    <revision>
      <id>5601001</id>
      <parentid>5524749</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:14:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5601001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14704" sha1="fxgiymrwds0q30iir3k9rkkfqgmq01o" xml:space="preserve">{{Паранормално}}
Ова е '''список на проколнати места''' или места за кои е кажано дека се опседнати од [[духови]] или други [[натприродни]] суштества. Ваквите приказни спаѓаат делумно во [[историја]]та и делумно во [[легенда|легендите]] и [[фолклор]]от.

== Австралија ==
[[Податотека:Alkimos wreck 1.jpg|right|thumb|Остатоците на Алкимос крај брегот, сликани во ноември 2006 година.]]
* '''Алкимос''' е американски воен брод од [[Втора светска војна|Втората светска војна]], кој доживеал бродолом, што се случил кај брегот од [[Западна Австралија]] во 1964 година. Остатоците од бродот сè уште пловат по водите, и се мета на бројни мистериозни приказни.&lt;ref&gt;Jack Wong Sue and Barry Sue. ''Ghost of the Alkimos''. (Revised edition: Perth, 2005)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.loveperth.com.au/alkimos/|title=Alkimos|author=LovePerth|first=|date=15 September 2012|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=2012-09-15}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

* '''Душевна болница „Арадејл“''' е градба на рид во Арарат, [[Викторија]], каде во еден момент биле вработени повеќе од 500 луѓе. Изгледал како град во самиот град и во моментот кога бил затворен (1993 година) имал 63 згради.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://ghostresearchinternational.com/Aradale160808.htm |title=Ghost Research International&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-11-15 |archive-date=2008-10-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081025024631/http://ghostresearchinternational.com/Aradale160808.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''Бичвортска лудница''' во Бичворт, [[Викторија]] е место за кое е објавено дека неколку духови на умрени ги вознемирувале станарите.&lt;ref&gt;Beechworth Ghost Tours [http://www.beechworth.com.au/BeechworthGhostTours.htm Information] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081210085937/http://www.beechworth.com.au/BeechworthGhostTours.htm |date=2008-12-10 }} Accessed 6/9/08&lt;/ref&gt;

* '''Бордер Ин хотел (Фланаганс)''' во Бахус Марч, [[Викторија]] - За овој хотел од 1850-те години е објавено дека се чувствува присуство на духови, предметите сами се движат, пијаното свири само, а луѓето го чувствуваат допирот од невидливите духови.&lt;ref&gt;[http://ghostresearchinternational.com/BI311007.htm Ghost Research International&lt;!-- Bot generated title --&gt;]{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Англија ==
* '''50 Беркли сквер''' - е најопседнатата куќа со духови во [[Лондон]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.walksoflondon.co.uk/37/50-berkeley-square-the-mo.shtml|title=Walks of London - 50 Berkeley Square The Most Haunted House In London|accessdate=2007-12-19|archive-date=2014-01-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20140122120101/http://www.walksoflondon.co.uk/37/50-berkeley-square-the-mo.shtml|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BritishGhosts&quot;&gt;{{наведена книга |title=The A-Z of British Ghosts |last=Underwood |first= Peter|year=1992 |publisher=Chancellor Press |location=London |isbn=1-85152-194-1 }}&lt;/ref&gt;

* '''Блу Бел Хил''' во [[Кент]], поточно патот A229. Ова е местото каде што фантомска женска личност стопира. Колите застануваат да ја качат, а нејзе потоа ја снемува.[http://www.roadghosts.com/blue%20bell%20hill.htm] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070305133645/http://www.roadghosts.com/blue%20bell%20hill.htm |date=2007-03-05 }}.

* '''[[Чилингемски замок]]''', сместен во [[Нортамбрија]], [[Англија]]. Страда од духови повеќе од 800 години. Бројни духови се видени овде и се смета за најопседнато место во цела [[Англија]].

* Во '''[[Дорсет]]''' се појавува дух со секира, кој јава на коњ. Од очевидците е опишан како воин од [[камено време]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.unexplainable.net/artman/publish/article_3163.shtml |title=Well-Known Ghosts 2&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-11-15 |archive-date=2008-12-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081203122236/http://www.unexplainable.net/artman/publish/article_3163.shtml |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* '''Замокот [[Виндзорски замок|Виндзор]]''' — домот на [[Британско кралско семејство|британското кралско семејство]]. Бројни духови се видени овде, вклучувајќи го и духот на кралицата [[Елизабета I]], и нејзината мајка, [[Ана Болејн]], која е видена како трча низ ходниците врескајќи. Меѓу очевидците е и кралот [[Џорџ VI]], потоа [[Вилијам Гладстон]] и [[Ендрју, Војвода од Јорк|Ендрју, Војводата од Јорк&lt;noinclude&gt;&lt;/noinclude&gt;]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.castles-of-britain.com/castle94.htm |title=Castles with Ghosts&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-11-15 |archive-date=2008-10-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081023161439/http://www.castles-of-britain.com/castle94.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.guide-to-castles-of-europe.com/windsor-castle-ghosts.html Windsor Castle Ghosts&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== Јапонија ==
* '''[[Аокигахара]]''', шума во подножјето на планината [[Фуџи]], е позната локација каде се извршени многу самоубиства. Можеби затоа оваа шума се смета за полна со духови.&lt;ref&gt;Iwasaka, Michiko and Toelken, Barre. ''Ghosts and the Japanese: Cultural Experiences in Japanese Death Legends'', Utah State University Press, 1994.  ISBN 0-87421-179-4&lt;/ref&gt;

== Канада ==
* За '''владината куќа''' во [[Реџина, Саскачеван]] се зборува дека ја напаѓаат духови на деца, слуги, дури и еден бивш готвач. Се слуша смеење на деца и чекори, мебелот сам се поместува, а во огледалата се појавуваат страшни ликови.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thestar.com/Travel/article/296315|title=Old Government House is a little haunt on the Prairies|last=|first=|date=|work=|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=|access-date=24 September 2008}}
&lt;/ref&gt;

* '''Николас Стрит Гаол''' во [[Отава]], [[Онтарио]], се вели дека е опседнат од духот на човек кој погрешно е обвинет за убиство и погубен. Зградата денес е младински хотел, но најгорниот спрат е оставен каков што бил пред сто години.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dailyexcelsior.com/00june02/inter.htm#3|title=When jails can be fun to stay in|last=|first=|date=|work=|publisher=Daily Excelsior|archive-url=https://web.archive.org/web/20081210064140/http://www.dailyexcelsior.com/00june02/inter.htm#3|archive-date=2008-12-10|dead-url=|accessdate=|access-date=28 January 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Кина ==
* '''Автопат Туен Мун''', [[Хонгконг]] - Во текот на повеќе години, стотици луѓе изјавиле дека овој автопат е опседнат од духови Уште од 1978 година, многу животи згаснале овде поради сообраќајни незгоди. Високата смртност на овој автопат се обвинува за појавата на духови кои наеднаш излегуваат пред возачите на сред пат, со што предизвикуваат нагло вртење настрана со цел да бидат избегнати. Најчесто духовите се појавуваат ноќе.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nowpublic.com/do_you_believe_that_ghosts_are_real|title=Do You Believe that Ghosts are Real?|last=|first=|date=|work=|publisher=nowpublic news|archive-url=https://web.archive.org/web/20081104142407/http://www.nowpublic.com/do_you_believe_that_ghosts_are_real|archive-date=2008-11-04|dead-url=|accessdate=|access-date=28 January 2007|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Македонија ==

== САД ==
* '''Гробиштата во Истон''', [[Конектикат]], кои датираат од 1600-те години, се најпосетуваните гробишта во цела држава од страна на духови. Неколкумина очевидци успеале да фотографират некои од духовите, меѓу кои се појавува и една „Бела дама“, за која се вели дека е снимена и на видеокамера. „Белата дама“ често се појавува на патот кој е излез од гробиштата.&lt;ref&gt;Ed and Lorraine Warren with Robert David Chase ''Graveyard''. St. Martin's Press, 1992&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Joseph A. Citro ''Weird New England''. Sterling Publishing Co., 2005&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Cheri Revai ''Haunted Connecticut''. Stackpole Books, 2006&lt;/ref&gt;

* '''Слипи Холоу''', [[Њујорк]] и околните шуми во долината на реката [[Хадсон]] се дома на повеќе духови, вклучувајќи ја и легендарната „Дама во бело“ и „Јавачот без глава“. Жителите на тоа место со векови раскажуваат дека „Јавачот без глава“ се појавува во мрачна и облачна ноќ.&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Headless_Horseman&lt;/ref&gt;

== Хималаи ==
* [[Монт Еверест]] - Дух на алпинист се појавува пред очевидците, меѓу кои двајца во [[1975]] година изјавиле дека го делеле скривалиштето со духот за време на нивното искачување. Некои веруваат дека ова е духот на алпинистот Ендрју Ирвин, кој исчезнал заедно со Џорџ Малори во 1924 година.&lt;ref&gt;[http://www.haunted-places.com/International.htm International Haunted Places&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;

== Шкотска ==
* '''[[Единбуршки замок]]''' - има многу духови, меѓу кои и еден тапанџија кој се појавува само кога замокот е во опасност од напад, како и еден [[гајдаџија]] кој исчезнал во тунелите меѓу замокот и Хај Стрит.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.castlepictures.com/haunted-castles.html |title=Haunted Castles&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2008-11-15 |archive-date=2008-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210122601/http://www.castlepictures.com/haunted-castles.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Шпанија ==
* '''[[Леркаро палата]]''' - кој се наоѓа во градот [[Сан Кристобал де ла Лагуна]], тоа е духот се појавува [[Каталина Леркаро]], кој според легендата, изврши самоубиство со скокање во јама на неговата палата се принудени да се омажи за човек што не го сакал.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=69&amp;idcap=210&amp;idcon=1011 |title=El fantasma de Catalina Lercaro. Curiosidades y leyendas de la historia lagunera. |accessdate=2017-04-26 |archive-date=2020-11-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201108161010/http://www.gevic.net/info/contenidos/mostrar_contenidos.php?idcat=69&amp;idcap=210&amp;idcon=1011 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==
* [[Духови]]

== Наводи ==
{{Reflist|2}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.e-a-p-s.com Eastern America Paranormal Society (EAPS)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160307081930/http://e-a-p-s.com/ |date=2016-03-07 }}
* [http://www.hauntedhappenings.co.uk/britains_most_haunted_directory.php/ Haunted Locations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081217025954/http://www.hauntedhappenings.co.uk/britains_most_haunted_directory.php/ |date=2008-12-17 }}
* [http://theshadowlands.net/places/ Haunted Places]
* [http://www.xmotu.com/ UK Haunted Locations]
* [http://www.weirdus.com/ Weird U.S.]
* [http://www.mysteriousbritain.co.uk Mysterious Britain &amp; Ireland]

{{DEFAULTSORT:Haunted locations}}

[[Категорија:Список на места]]
[[Категорија:Паранормално]]
[[Категорија:Легенди]]</text>
      <sha1>fxgiymrwds0q30iir3k9rkkfqgmq01o</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Римски бројки</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73591</id>
    <revision>
      <id>5600860</id>
      <parentid>5060401</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:28:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3569" sha1="lgzyfnv8zviat62859z6ndl18jfjojm" xml:space="preserve">{{Бројни системи}}
[[Податотека:CuttySarkRomNum.jpg|мини|upright=1.2|Римски бројки на [[Крма (брод)|крмата]] на бродот „Кати Сарк“ што го покажуваат газот (длабината на делот под вода) во [[Стапка (мерка)|стапки]]. Броевите се движат од 13 до 22, од долу кон горе.]]
'''Римските бројки''' се броен систем кој потекнува од [[Стариот Рим]], а доста се користел и во [[средниот век]], со мали измени.
Броевите наведени во табелата се третирале како „основни“ и за нив постоеле основни знаци.

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Арапски
!Римски

|-
|valign=center| 1 
|valign=center| I

|-
|valign=center| 5 
|valign=center| V

|-
|valign=center| 10 
|valign=center| X

|-
|valign=center| 50 
|valign=center| L

|-
|valign=center| 100 
|valign=center| C

|-
|valign=center| 500 
|valign=center| D

|-
|valign=center| 1000 
|valign=center| M

|}

Останатите броеви се добиваат со додавање или одземање на знаци. На пример броевите после основниот број во горната табела се добиваат со додавање на знаци до „трето ниво“ а броевите непосредно до основниот број се добиваат со одземање на знак лево од претходниот основен број.

Пример 2 се добива со додавање на еден знак I до I, 3 со додавање на 2 знака II до I, 8 со додавање на 3 знака до V, 30 додавање на 2 знака XX до X. Додека пак броевите 4, 9, 40 итн. се добиваат на следниот начин. Пред бројот 5 (V) се става знак I (што значи 5-1 = 4) и IV e бројот 4. Пред X се става знакот I и се добива бројот IX (односно 10 - 1 = 9). Пред L се става X и се добива XL (т.е. 50-10=40). Пред М се става C и се добива CM (т.е. 1000-100=900), итн.

Еве некои римски броеви:

{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Арапски број
!Римски број

|-
|valign=center| 1 
|valign=center| I

|-
|valign=center| 2 
|valign=center| II

|-
|valign=center| 3 
|valign=center| III

|-
|valign=center| 4 
|valign=center| IV

|-
|valign=center| 5 
|valign=center| V

|-
|valign=center| 8 
|valign=center| VIII

|-
|valign=center| 9 
|valign=center| IX

|-
|valign=center| 10 
|valign=center| X

|-
|valign=center| 20 
|valign=center| XX

|-
|valign=center| 22 
|valign=center| XXII

|-
|valign=center| 40 
|valign=center| XL

|-
|valign=center| 50 
|valign=center| L

|-
|valign=center| 79 
|valign=center| LXXIX

|-
|valign=center| 90 
|valign=center| XC

|-
|valign=center| 100 
|valign=center| C

|-
|valign=center| 149 
|valign=center| CXLIX

|-
|valign=center| 399 
|valign=center| CCCXCIX

|-
|valign=center| 400 
|valign=center| CD

|-
|valign=center| 500 
|valign=center| D

|-
|valign=center| 900 
|valign=center| CM

|-
|valign=center| 1000 
|valign=center| M

|}

{{Број-никулец}}
{{Староримски теми}}

[[Категорија:Броеви]]</text>
      <sha1>lgzyfnv8zviat62859z6ndl18jfjojm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саун Пауло</title>
    <ns>0</ns>
    <id>73900</id>
    <revision>
      <id>5600786</id>
      <parentid>5491872</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:32:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28444" sha1="q8la1bjz6a3eez09z0qihqn6ry8wkk9" xml:space="preserve">{{Инфокутија Населено место
|name = Саун Пауло
|settlement_type = Општина
|official_name = Општина Саун Пауло
|image_skyline = São Paulo Poster.jpg
|imagesize = 260px
|image_caption = Слики, Од горе-лево кон десно: [[Октавио фријас де Оливеира (мост)]], Панорама на Саун Пауло, [[Парк Ибирапуера]], [[Музеј на уметноста (Саун Пауло)|Музеј на уметноста]]; [[Катедрала Саун Пауло]]; [[Октавио фријас де Оливеира (мост)]]; и деловни згради покрај реката [[Пињеирос (река)|Пињеирос]].
|nickname = ''Terra da Garoa''
|image_flag = São Paulo City flag.svg
|image_seal = Brasao SaoPaulo SaoPaulo Brasil.svg
|image_map = SaoPaulo Municip SaoPaulo.svg
|mapsize = 250px
|image_map1 = Brazil State SaoPaulo.svg
|map_caption = локација во [[Саун Пауло (сојузна држава)|државата Саун Пауло]]
|motto = &quot;[[Non ducor, duco]]&quot;{{spaces|2}}&lt;small&gt;([[Латински јазик|Латински]])&lt;br /&gt;&quot;Не сум воден, водам&quot;&lt;/small&gt;
|subdivision_type = [[Список на земјите во светот|Држава]]
|subdivision_type1 = [[Региони на Бразил|Регион]]
|subdivision_type2 = [[Бразилски држави|Држава]]
|subdivision_name = {{знаме|Brazil}}
|subdivision_name1 = [[Југоисточен Регион (Бразил)|Југоисточен]]
|subdivision_name2 = [[Податотека:Bandeira do Estado de São Paulo.svg|border|22px]] [[Саун Пауло (сојузна држава)|државата Саун Пауло]]
|leader_title = [[Градоначалник]]
|leader_name = [[Џилберто Касаб]] ([[Демократи (Бразил)|Демократи]])
|established_title = Основан
|established_date = [[25 јануари]], [[1554]]-та
|area_note =
|area_magnitude = 1 E9
|area_total_km2 = 1522.986
|population_as_of = 2008
|population_metro = 22,105,060
|area_metro_km2 = 7943.818
|population_total = 11,150,249
|population_note = ([[List of largest cities in Brazil|1st]])
|population_density_km2 = 7216
|population_density_metro_km2 = 2469
|timezone = [[UTC-3]]
|utc_offset = -3
|timezone_DST = [[UTC-2]]
|utc_offset_DST = -2
|latd=23 |latm=33 |lats= 01|latNS=S
|longd=46 |longm=38 |longs=02 |longEW=W
|elevation_m = 760
|elevation_ft = 2493.4
|blank_name = '''[[Индекс на Човеков Развој|ИЧР]]''' (2000)
|blank_info = 0.841 –&lt;span style=&quot;color:#090&quot;&gt;high&lt;/span&gt;
|Postal Code = 01000-000
|website = [http://www.prefeitura.sp.gov.br Град Саун Пауло]
|footnotes =
}}

'''Саун Пауло''' ({{langx|pt|São Paulo}} {{IPAudio|Br-SaoPaulo.ogg|[sɐ̃ʊ̯̃ ˈpaʊ̯lʊ]}}) — најголем град во [[Бразил]], заедно со [[Токио]], [[Сеул]], [[Мексико (град)|Мексико]] и [[Њујорк]] е меѓу петте најголеми метрорегиони во светот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.emplasa.sp.gov.br/portalemplasa/infometropolitana/rmsp/rmsp_dados.asp |title=архивски примерок |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2011-07-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110706160516/http://www.emplasa.sp.gov.br/portalemplasa/infometropolitana/rmsp/rmsp_dados.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; [[Град]]от е престолнина на [[Саун Пауло (сојузна држава)|државата Саун Пауло]], најнаселената бразилска држава. Исто така е и најбогатиот град во Бразил. Името на португалски значи [[Св. Павле]].

Градот има доста обележја. Имигрантскиот дом има пречекано милиони имигранти кои дошле во Бразил кон крајот на 19-от и почетокот на 20-от век. [[Авенија Паулиста]], во бизнис дистриктот на градот, е најважен финансиски центар на земјата и јужна Америка. Во градот се наоѓа [[Саунпаулска берза|Саунпаулската берза]] (BOVESPA). Во градот не наоѓаат некои од [[Список на највисоки згради во Бразил|највисоките згради во Бразил]], вклучувајќи и [[Миранти од Вали]].&lt;ref&gt;[http://www.emporis.com/en/wm/bu/?id=mirantedovale-saopaulo-brazil]&lt;/ref&gt;

Со проценето население од 11,105,249 &lt;ref name=&quot;IBGEMunPop2008&quot;&gt;[ftp://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_Projecoes_Populacao/Estimativas_2008/UF_Municipio.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Estimativas das Populações Residentes, em 1o. De Julho de 2008.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Zip-file from ftp-archive. Estimated population of municipalities in Brazil on 2008-07-01. Посетено на 2008-10-14.&lt;/ref&gt; на површина од 1523 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,&lt;ref name=&quot;IBGESaoPauloArea&quot;&gt;[ftp://geoftp.ibge.gov.br/documentos/cartografia/areaterritorial/pdf/areas_2001_35.pdf Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Resolução No. 05, de 10 de Outubro de 2002, Área Territorial: UF – São Paulo – SP - 35]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pdf-file from ftp-archive. Areas of municipalities in São Paulo state. Посетено на 2008-10-14.&lt;/ref&gt; Саун Пауло е [[Список на градови по големина|најнаселен]] град на јужната полутопка.&lt;ref&gt;[http://www.citymayors.com/features/largest_cities1.html Citimayors website - Largest cities]&lt;/ref&gt;

Градот исто така лежи во центарот на тешко урбанизираната Саун Пауло метро област, која, е со проценета населеност од 21,616,060 жители во 2008&lt;ref name=&quot;IBGEMAPop2008&quot;&gt;[ftp://ftp.ibge.gov.br/Estimativas_Projecoes_Populacao/Estimativas_2008/UF_Municipio.zip Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Estimativas das Populações Residentes, em 1o. De Julho de 2008.]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Zip-file from ftp-archive. Estimated population of municipalities in Brazil on 2008-07-01. 22,105,060 is the total population of the 39 municipalities within the official metropolitan area of São Paulo. Посетено на 2008-10-14.&lt;/ref&gt; на 7944&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,&lt;ref name=&quot;IBGESaoPauloMAArea&quot;&gt;[ftp://geoftp.ibge.gov.br/documentos/cartografia/areaterritorial/pdf/areas_2001_35.pdf Instituto Brasileiro de Geografia e Estatística; Resolução No. 05, de 10 de Outubro de 2002, Área Territorial: UF – São Paulo – SP - 35]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Pdf-file from ftp-archive. Areas of municipalities in São Paulo state. Total area of the 39 municipalities within the official metropolitan area of São Paulo. Посетено на 2008-10-14.&lt;/ref&gt; е најголема [[метро област]] во Бразил.

Луѓето од Саун Пауло се нарекувани паулистанци.

== Историја ==

Језуитските мисионери [[Мануел де Нобрега]] и [[Хосе де Анкиета]] го основале селото Саун Пауло дос Кампос де Пиратининга на 25 Јануари, [[1554]] г. Новата населба станала природен влез од југоисточниот брег кон широките и плодни земји на запад коишто денес се дел од државата Саун Пауло.
Саун Пауло официјално станал град во [[1711]]. Во 19 век уживал брз економски развој на основа на извоз на [[кафе]]. По аболирањето на ропството во [[1888]] многу имигранти од [[Италија]], [[Португалија]], [[Шпанија]], [[Германија]] и други европски земји имигрирале во Саун Пауло со цел да рапотат на полињата со кафе, но подоцна и привлечени од индустрискиот развој.
Но поради конкуренцијата со другите бразилски градови, развојот понекогаш опаѓал. Во градот има доста меѓународни Банки, Мултинационални компании.

== Демографија ==

Саун Пауло има најголем етнички диверзитет во Бразил. Како и во целата земја и луѓето во Саун Пауло се измешани, Луѓе од над 100 етникуми живета во градот. Поголеми комуни бројат:

* 6 милиони Италјанци (вклучувајќи и потекло).
* 3 милиони Портигалци (вклучувајќи и потекло).
* 3 милиони Африканци (вклучувајќи и потекло).
* 1 милион Араби (вклучувајќи и потекло).
* 400,000 Германци (вклучувајќи и потекло).
* 326,000 Јапонци (вклучувајќи и потекло).
* 120,000 Кинези (вклучувајќи и потекло).
* 70,000 Евреи (вклучувајќи и потекло).
* 60,000 Боливијцти (вклучувајќи и потекло).
* 50,000 Грци (вклучувајќи и потекло).
* 50,000 Корејци (вклучувајќи и потекло).

Етничка структура:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;; border=&quot;5&quot;
! Етнички групи !! Припадници&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.radiobras.gov.br/especiais/saopaulo450/sp450_mat15_2004.htm |title=Portal da Cidadania&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2008-06-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080629200751/http://www.radiobras.gov.br/especiais/saopaulo450/sp450_mat15_2004.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|-
| [[Бели Бразилци|Бели]]|| 7,000,000
|-
| [[Пардо]]|| 2,600,000
|-
| [[Афро Бразилци|Црнци]]|| 527,000
|-
| [[Азиијски Бразилци|Азијати]]|| 456,000
|-
| [[Домородни народи во Бразил|Домородци]]|| 18,000
|}

=== Религија ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! style=&quot;background:#87CEFA; color:black&quot; | Религија
! style=&quot;background:#87CEFA; color:white&quot; | Проценти
! style=&quot;background:#87CEFA; color:white&quot; | Следбеници
|- align=&quot;center&quot;
|[[Католицизам]]
|68.11%
|7,107,261
|- align=&quot;center&quot;
|[[Протестант]]и
|15.94%
|1,663,131
|- align=&quot;center&quot;
|[[Атеизам]]
|8.97%
|936,474
|- align=&quot;center&quot;
|[[Кардецизам]]
|2.75%
|286,600
|- align=&quot;center&quot;
|[[Будизам]]
|0.65%
|67,591
|- align=&quot;center&quot;
|[[Јудаизам]]
|0.36%
|37,500
|}
''Извор: [[БИГС]] 2000.&lt;ref&gt;[http://www.sidra.ibge.gov.br/bda/tabela/listabl.asp?z=cd&amp;o=7&amp;i=P&amp;c=2094 Sistema IBGE de Recuperação Automática - SIDRA&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt; ''

=== Прираст на населението ===
&lt;center&gt;
;Демографски промени на градот Саун Пауло
&lt;timeline&gt;

Colors=
 id:lightgrey value:gray(0.9)
 id:darkgrey value:gray(0.7)
 id:sfondo value:rgb(1,1,1)
 id:barra value:rgb(0.6,0.7,0.8)

ImageSize = width:640 height:300
PlotArea = left:50 bottom:50 top:30 right:30
DateFormat = x.y
Period = from:0 till:12000000
TimeAxis = orientation:vertical
AlignBars = justify
ScaleMajor = gridcolor:darkgrey increment:3000000 start:0
ScaleMinor = gridcolor:lightgrey increment:400000 start:0
BackgroundColors = canvas:sfondo

BarData=
 bar:1872 text:1872
 bar:1890 text:1890
 bar:1900 text:1900
 bar:1920 text:1920
 bar:1940 text:1940
 bar:1950 text:1950
 bar:1960 text:1960
 bar:1970 text:1970
 bar:1980 text:1980
 bar:1991 text:1991
 bar:2000 text:2000
 bar:2007 text:2007

PlotData=
 color:barra width:20 align:left

 bar:1872 from:0 till: 31385
 bar:1890 from:0 till: 64934
 bar:1900 from:0 till: 239820
 bar:1920 from:0 till: 579033
 bar:1940 from:0 till: 1326261
 bar:1950 from:0 till: 2198096
 bar:1960 from:0 till: 3781446
 bar:1970 from:0 till: 5924615
 bar:1980 from:0 till: 8493226
 bar:1991 from:0 till: 9646185
 bar:2000 from:0 till: 10434252
 bar:2007 from:0 till: 11105534

PlotData=
 bar:1872 at: 31385 fontsize:S text: 31.385 shift:(-8,5)
 bar:1890 at: 64934 fontsize:S text: 64.934 shift:(-10,5)
 bar:1900 at: 239820 fontsize:S text: 239.820 shift:(-10,5)
 bar:1920 at: 579033 fontsize:S text: 579.033 shift:(-10,5)
 bar:1940 at: 1326261 fontsize:S text: 1.326.261 shift:(-10,5)
 bar:1950 at: 2198096 fontsize:S text: 2.199.096 shift:(-10,5)
 bar:1960 at: 3781446 fontsize:S text: 3.781.446 shift:(-10,5)
 bar:1970 at: 5924615 fontsize:S text: 5.924.615 shift:(-10,5)
 bar:1980 at: 8493226 fontsize:S text: 8.493.226 shift:(-10,5)
 bar:1991 at: 9646185 fontsize:S text: 9.646.185 shift:(-10,5)
 bar:2000 at: 10434252 fontsize:S text: 10.434.252 shift:(-10,5)
 bar:2007 at: 10886534 fontsize:S text: 10.886.534 shift:(-10,5)

TextData=
 fontsize:S pos:(20,20)
 text:
&lt;/timeline&gt;

''Извор: Планет [[Барса (енциклопедија)|Барса]] Ltda.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://brasil.planetasaber.com/default.asp |title=Barsa Planeta Ltda |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2011-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110715091236/http://brasil.planetasaber.com/default.asp |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; ''
&lt;/center&gt;

[[Податотека:Street in Liberdade, São Paulo.jpg|thumb|[[Јапонски јазик|Јапонската]] заедница од Саун Пауло претежно е во предградието [[Либерџаџе]].]]

== Јазици ==
Како што е општо познато во цел Бразил се зборува португалски, но поради големиот број емиранти од апенинскиот полуостров, португалскиот на Саун Пауло има доста италијански зборови.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.revistafenix.pro.br/PDF6/5%20-%20ARTIGO%20-%20AILTONPEREIRA.pdf |format=PDF |title=PELOS CANTOS DA CIDADE: MÚSICA POPULAR EM SÃO PAULO NA PASSAGEM DO SÉCULO XIX AO XX |accessdate=2008-09-07 |language=pt |archive-date=2012-03-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120314021133/http://www.revistafenix.pro.br/PDF6/5%20-%20ARTIGO%20-%20AILTONPEREIRA.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Италијански дијалекти|Италијанските дијалекти]] се имаат измешано со локалниот акцент на Саун Пауло; некои јазичари тврдат дека дијалектот на Саун Пауло се има родено во [[Мока]], предградио основано во 20 век од луѓе претежно од [[Неапол]], [[Јужнна Италија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.jornalmercadopaulista.com.br/cultura_jan2006.htm |title=Jornal Mercado Paulista&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2009-07-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090715075908/http://www.jornalmercadopaulista.com.br/cultura_jan2006.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dcomercio.com.br/especiais/mooca450anos/18.htm |title=Diário do Comércio - Especiais - Locarno&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2008-03-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080323025443/http://www.dcomercio.com.br/especiais/mooca450anos/18.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Други јазици зборувани во градот се меѓу азиските заедници: Во предградието [[Либерџаџе]] живее наголемата Јапонска заедница надвор од Јапонија. Лиѓе со [[Бразилски Кинези|кинеско]] и [[Бразилски Корејци|корејско]] потекло сè уште го зборуваат јазикот на своите предци. Сепак поголемиот број од родените во Бразил генерации зборуваат само португалски.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.labeurb.unicamp.br/elb/asiaticas/asiaticas.htm |title=ELB&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2009-05-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090502125515/http://www.labeurb.unicamp.br/elb/asiaticas/asiaticas.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Статистики ==
* [[Возило|Возила]]: 7,856,000 (март 2008)&lt;ref&gt;[http://noticias.uol.com.br/ultnot/especial/2008/transito/2008/04/24/ult5848u12.jhtm Број возила во Саун Пауло]&lt;/ref&gt;
* [[Весник|Дневни весници]]: 34 (септември 2008)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.guiademidia.com.br/JORNAIS/SAOPAULO/capital.htm |title=Number of Daily Newspapers |accessdate=2009-02-06 |archive-date=2009-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090216170059/http://guiademidia.com.br/JORNAIS/SAOPAULO/capital.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Дата на основање: 01/25/1554&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ibge.gov.br/home/geociencias/cartografia/default_territ_area.shtm?c=5 |title=IBGE Área Territorial Oficial|work=Orcamento e Gestão |accessdate=2008-04-22|language=pt}}&lt;/ref&gt;

== Образование ==
[[Податотека:USP 2008051705.jpg|thumb|[[Универзитет Саун Пауло]].]]
[[Податотека:Conjunto residencial da Cidade Universitária - São Paulo - Brasil.JPG|thumb|[[Кампус]] на [[Универзитет Саун Пауло|УСП]].]]
[[Португалски јазик|Португалскиот]] е официјален. Но [[Англиски јазик|Англиски]] и [[Шпански јазик|Шпански]] се дел од официјалниот образовен систем.

=== Образовни институции ===
* [[Универзитет Саун Пауло]] (USP);
* [[Државен Универзитет на Саун Пауло Жулио де Масќуита Фиљо]] (Unesp);
* [[Федерален универзитет Саун Пауло]] (UNIFESP);
* [[Виша Училиште за Реклама и Маркетинг]] (ESPM-SP);
* [[Анхемби Морумби Универзитет]];
* и други.

== Човечки развој ==
[[Податотека:IDH distritosSP 2000.png|thumb|Карта на окрузите на Саун Пауло по [[Индекс за човечки развој]].]]
Во 2007-ма во градот била спроведена анкета од страна на владата за социјалната политика на градот. Индикаторот бил ИЧР - истиот користен од страна на [[ООН]] за определување на степенот на развојот во земјите од светот. Анкетата покажала дека централните окрузи се најразвиени, на ниво со скандинавските земји. Повеќето окрузи имаат индекс повисок од 0.800 и ниеден округ не паѓа подолу од 0.500.

'''Топ 5 окрузи'''
* Моема (0.961) - ''(Исто со {{знаме|Canada}} - 0.961)''
* Пињејрос (0.960) - ''(Повисок од {{знаме|Ireland}} - 0.959)''
* Жардим Паулиста (0.957) - ''(Повисок {{знаме|Sweden}} - 0.956)''
* Пердижеш (0.957) - ''(Повисок од {{знаме|Sweden}} - 0.956)''
* Итаим Баби (0.953) - ''(Исто со {{знаме|Japan}}, {{знаме|Netherlands}} - 0.953)''

'''Последни 5 окрузи:'''
* Марсилак (0.701) - ''(Исто со {{знаме|Mongolia}} - 0.700)''
* Пареељерош (0.747) - ''(во линија со {{знаме|Azerbaijan}} - 0.746)''
* Л'жеадо (0.748) - ''(во линија со {{знаме|Azerbaijan}} - 0.746)''
* Жардим Анжела (0.750) - ''(во линија со {{знаме|Guyana}} - 0.750)''
* Игуатеми (0.751) - ''(во линија со {{знаме|Guyana}} - 0.750)''

== Збратимени градови ==
Ова се збратимените градови на градот Саун Пауло:&lt;ref name=&quot;sister&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=/detalhesNoticia.jsp&amp;cod=41796 |title=''São Paulo - Sister Cities Program'' |publisher=[[авторски права|©]] 2005-2008 Fiscolegis - Todos os direitos reservados Editora de publicações periodicas - LTDA / [[авторски права|©]] 2008 City of São Paulo |accessdate=2008-12-09 |archive-date=2008-12-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081210171848/http://www.netlegis.com.br/indexRJ.jsp?arquivo=%2FdetalhesNoticia.jsp&amp;cod=41796 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

{| wikitable
| width=48% valign=&quot;top&quot; |
* {{знамеикона|Italy}} [[Милано]], [[Италија]] (1962) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Milan&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=/wps/wcm/connect/ContentLibrary/In%20Comune/In%20Comune/Citt%20Gemellate|title=''Milano - Città Gemellate''|publisher=[[авторски права|©]] 2008 Municipality of Milan (Comune di Milano)|accessdate=2008-12-05|archive-date=2014-04-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20140410020744/http://www.comune.milano.it/portale/wps/portal/CDM?WCM_GLOBAL_CONTEXT=%2Fwps%2Fwcm%2Fconnect%2FContentLibrary%2FIn%20Comune%2FIn%20Comune%2FCitt%20Gemellate|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* {{знамеикона|South Korea}} [[Сеул]], [[Јужна Кореја]] (1977) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Côte d'Ivoire}} [[Абиџан]], [[Брег на Слоновата Коска]] (1981) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Japan}} [[Осака]], [[Јапонија]] (1985) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Spain}} [[Барселона]], [[Шпанија]] (1985) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|USA}} [[Мајами]], [[САД]] (1988) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|China}} [[Шангај]], [[НР Кина]] (1988) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Argentina}} [[Ла Плата]], [[Аргентина]] (1989) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Spain}} [[Сан Кристобал де ла Лагуна]], [[Шпанија]] (1990) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Angola}} [[Луанда]], [[Ангола]] (1993) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Paraguay}} [[Президенте Франко]], [[Парагвај]] (1994) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|South Africa}} [[Јоханесбург]], [[Јужна Африка]] (1995) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;;
* {{знамеикона|Portugal}} [[Лисабон]], [[Португалија]] (1995) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Brazil}} [[Бело Хоризонте]], [[Бразил]] (1967) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Portugal}} [[Лѐириа]], [[Португалија]] (1996) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Portugal}} [[Коимбра]], [[Португалија]] (1996) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Cuba}} [[Хавана]], [[Куба]] (1997) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Jordan}} [[Аман]], [[Јордан]] (1997) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Australia}} [[Сиднеј]], [[Австралија]] (1997) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Argentina}} [[Мендоса, Аргентина|Мендоса]], [[Argentina]] (1998) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Portugal}} [[Фуншал]], [[Portugal]] (1998) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Paraguay}} [[Асунсион]], [[Португалија]] (1998) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
|width=48% valign=&quot;top&quot; |
* {{знамеикона|Chile}} [[Сантјаго|Чиле]], [[Chile]] (1998) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Japan}} [[Наха]], [[Јапонија]] (1998) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Bolivia}} [[La Paz (Боливија)|Ла Паз]], [[Боливија]] (1999) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|China}} [[Макао]], [[Кина]] (1999) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Argentina}} [[Буенос Аирес]], [[Аргентина]] (1999) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Syria}} [[Дамаск]], [[Сирија]] (1999) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Canada}} [[Торонто]], [[Канада]] (1999) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|China}} [[Пекинг]], [[НР Кина]] (1999) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Armenia}} [[Ереван]], [[Ерменија]] (1999) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Spain}} [[Сантјаго де Кампостела]], [[Шпанија]] (2000) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Mali}} [[Бамако]], [[Мали]] (2000) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Romania}} [[Букурешт]], [[Романија]] (2000) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Romania}} [[Клуј-Напока]], [[Романија]] (2000) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Portugal}} [[Гојш]], [[Португалија]] (2000) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Uruguay}} [[Монтевидео]], [[Уругвај]] (2001) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Spain}} [[Кордоба (Шпанија)|Кордоба]], [[Шпанија]] (2001) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Peru}} [[Лима]], [[Перу]] (2002) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|China}} [[Нингбо]], [[Кина]] (2002) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|France}} [[Париз]], [[Франција]] (2004) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Israel}} [[Тел Авив]], [[Израел]] (2004) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|Algeria}} [[Алжир (град)|Алжир]], [[Алжир]] (2005) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
* {{знамеикона|USA}} [[Чикаго]], [[САД]] (2005) &lt;ref name=&quot;sister&quot; /&gt;
|}
{{wide image|Panoramic view of Ibirapuera Park, São Paulo, Brazil.jpg|800px|[[Панорама]] на езерото во [[Ибирапуера парк]].}}

== Поврзано ==
* [[Список на општини во Саун Пауло по број население]]
* [[Conservatório Dramático Musical de São Paulo]]
* [[Збратимени градови со Саун Пауло]]

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Бразил}}
{{Демографија на Бразил}}
{{Бразилски Региони и Држави}}
{{Бразилски Престолнини}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Саун Пауло]]
[[Категорија:Градови во Бразил]]
[[Категорија:Населени места основани во 1554 година]]</text>
      <sha1>q8la1bjz6a3eez09z0qihqn6ry8wkk9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Соработна програмска опрема</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106787</id>
    <revision>
      <id>5600915</id>
      <parentid>5557958</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T04:37:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600915</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="318857" sha1="3uwbkgh3yslk62w8ev3su1bfmu0dqs7" xml:space="preserve">{{внимание}}
{{викифицирање}}

'''Соработната програмска опрема''' (други називи: '''колаборативен софтвер''' од [[англ.]] ''collaborative software'' или '''групна програмска опрема''' од англ. ''groupware'') е поим за [[програмска опрема]] предвидена за да им помага на луѓето вклучени во проект со заедничка задача да ги постигнат своите зацртани цели. Соработните програми се основата за сметачки поддржана кооперативна работа.

== Дефиниција ==

Соработката е рекурзивен [[процес]] при кој две или повеќе поединци (во денешно време може да стане збор и за информациски системи) работат заедно со цел за пресретнување на одредени заеднички цели, процес кој е креативен со многу трансфер на [[знаење]], [[учење]] и градење на одреден [[консензус]].

Соработката не бара водачи и најчесто доведува до подобри резултати преку [[децентрализација]] и [[еднаквост]]. Поточно екипите кои работат соработно можат да добијат поголем број на ресурси, афирмација и награда при натпреварување околу ограничена количина на ресурси. Во рамките на соработната средина, повратната информација и итерација им овозможуваат на членовите од екипата да:

* продолжат со серија од чекори (итерации) вклучувајќи постојано подобрување на меѓусебната работа,
* учејќи еден од друг наспроти работа во изолација,
* менувајќи го начинот на работа и резултатот од работата,
* несомнено произведувајќи производ кој е подобар и поголем од она што би го постигнале работејќи самостојно.

Треба да се направи јасна разлика помеѓу поимите 'соработка' и 'интеракција'. Интеракција претставува акција кон некого или нешто, додека соработка е работа 'со' или 'заедно со' некого или нешто. Треба да се обрне внимание на делот 'заедно со' бидејќи тој ја карактеризира соработката.

Одредени методи на соработка бараат одредена самокритика на однесувањето и [[комуникација]]та. Овие методи се трудат да го зголемат успехот на екипите бидејќи водат кон соработно решавање на [[проблем]]ите. Форми, [[граф]]ови, [[графикон]]и се корисни во овие ситуации за објективно да се документираат достигнувањата со цел за подобрување на перформансите на моментален и наредни [[проект]]и.

Во поширока смисла друштвената програмска опрема се однесува за системи кои се користат надвор од работното време како на пример сервиси за online dating services и [[социјални мрежи]] како [[Friendster]], [[Orkut]] и [[Facebook]]. Студиите на компјутерски поддржаната соработка вклучува и проучување на ваков [[софтвер]] и општествените појави поврзани со истиот.

Намерата на дизајнот е да се трансформира начинот на кој документите и богатите мултимедијални податоци се делат со цел да се овозможи поделотворна и поефикасна екипна соработка. Примери за ваква програмска опрема се [[AirSet]], [[Alfresco]], [[Collaber]], [[Documentum]], [[Google Docs]], [[IBM FileNet]], [[Microsoft Exchange Server]], [[Microsoft Office Communication Server]], [[Microsoft Office SharePoint Server]], [[Microsoft Groove]], [[NetResults Tracker]], [[Lotus Notes/Domino]], [[Vignette Collab]], [[Subversion]], [[CVS]] ([[Concurrent Versions System]]) и други.

Со развојот на семрежните технологии како што се [[Пајажина 2.0]] и [[Enterprise 2.0]], неизбежен е развојот на нови соработни технологии. Појавата на нови бесплатни и [[семрежен прилог|семрежни прилози]] кои овозможуваат размена, уредување, коментирање и следење на групни активности во голема мерка ја помагаат и потикнуваат соработката, како на пример [[блог]]овите, разни видови на [[вики]]пролози и [[социјална мрежа|социјални мрежи]].

== Двигатели на соработка ==

Важни двигатели кои влијаат на успешната соработка се:
* [[Комуникација]]
* Управување со содржини
* Контрола на [[работен тек|работниот тек]]

Секој од овие двигатели има свои алатки преку кои се поттикнува соработка.

[[Комуникација]] помеѓу учесниците во соработкатата е клучна бидејќи овозможува размена на информации, пренесување на искуства и способности. Притоа разликуваме ''синхрона'' и ''асинхрона'' комуникација. Кај синхроната комуникација учесниците мора да се среќаваат во исто време, но не и на исто место. Асинхроната комуникација подразбира различно место и различно време.

Алатките за ''електронска комуникација'' служат за размена на пораки, [[документ]]и, податоци или податотеки со што го олеснуваат процесот на делење на информации. 
Примери:

* Конференциски повици
* [[Електронско писмо]]
* [[Факс]]
* [[Вики]]
* [[Семрежен|Дискусиони форуми]]
* Алатки за разговарање (chat)
* Team surveys

''Управувањето со содржини'' во соработните системи овозможува избегнување на конфликти со останатите учесници, следење и запишување на промените и работата на сите, како и доделување на соодветни улоги и права за управување со содржините. Во зависност од степенот на контрола над содржините кои се делат се разликуваат алатки за управување со содржини ''без контрола'', за ''управување со верзии'' и ''за контрола на верзии''. 
Примери за алатки за управување со содржини:

* Деливи опслужувачки простори за податотеки
* GoogleDocs &amp; Spreadsheets&lt;ref name=&quot;Google Docs&quot;&gt;http://docs.google.com/&lt;/ref&gt;
* Microsoft Groove
* [[Microsoft SharePoint Portal Server|Microsoft SharePoint Portal]]
 
Алатките за [[работен тек|работни текови]] овозможуваат автоматизирање на процесите кои се од интерес за соработка со вклучување на учесниците во одредени точки на нивното извршување. За да се обезбеди успешно одвивање на овие полуавтоматизирани текови потребно е да се воспостави контрола на работниот тек.

== Класификација ==

Бидејќи соработните системи се комплексни и интероперабилни, а во нив спаѓаат повеќе навидум различни системи, на нив може да се гледа од повеќе аспекти, што ќе донесе и повеќе поделби. Сепак, најчесто се користи поделбата според учесниците и носителите на интеракциите во системот. Според оваа поделба, соработката може да биде:

* '''Помеѓу машини'''. Кај овој вид на соработка трансакциите се извршуваат помеѓу уреди или прилози без неопходно човечко присуство. Како примери можат да се наведат: ''[[Сервисно ориентирана архитектура|сервисно ориентирани архитектури]]'' ([[англиски јазик|англиски]]: [[SOA]], [[Service Oriented Architectures]]) и ''генерички интерфејси''.
* '''Човек-машина'''. Пример за ваква соработка е: вграденот компјутер на автомобилот го известува корисникот дека постои некаков дефект и каков сервис треба да се посети, автоматски зема податоци за слободни термини од овластениот сервис, а потоа му дава можност на корисникот да го одбере посакуваниот термин и најпосле самиот компјутер закажува термин. На корисникот му преостанува само да го однесе автомобилот на сервис во закажаниот термин.
* '''Помеѓу луѓе'''. Кај овој вид на соработка на двата краја од трансакциите во системот се јавуваат луѓе. Ваквите соработни системи овозможуваат директна комуникација и соработка помеѓу луѓето и во нив спаѓаат сите системи што се наведени во долната табела.

=== Соработка помеѓу луѓе ===

[[Податотека:Tabela_klasifikacija_kolaborativni.JPG|right]]

Една можна поделба е според типот на технологија:

* семрежни
* мобилни.

Друга можна поделба е според нивното место во организацијата:

* задолжителни, 
* неформални, 
* [[волонтер]]ски.

Според методот соработните алатки помеѓу луѓето се делат на:

* Веб засновани соработни алатки и 
* Програмски соработни алатки

Според областа која се опслужува се делат на:

* Алатки за управување на знаењето
* Алатки за создавање на знаење, 
* Алатки за делење на информации и 
* Алатки за соработно управување со проекти.

Сепак, највообичаена и најчеста поделба на соработните системи кои обезбедуваат соработка меѓу луѓето е според местото и времето на нивно користење.

Соработката помеѓу луѓето е множество од најмалку шест моќни идеи кои го менуваат начинот на кој луѓето комуницираат меѓу себе:

# поединечна продукција и содржина генерирана од корисникот,
# искористување на силата и интелигенцијата на народот,
# енормна количина на податоци,
# концепт на „архитектура на учеството“
# ефекти од [[омрежување]],
# отвореност.

Воедно истите овие идеи се и основа на [[Web 2.0]] - збирка на сервиси обезбедени со користење на современи семрежни технологии кои обезбедуват платформа за градење на заедници преку кои се обезбедува дополнителна вредност на самите корисници на сервисите.

[[Web 2.0]] (според Tim O'Reilly) е деловна револуција во компјутерската индустрија предизвикана од придвижувањето кон семрежјето како платформа, и претставува обид за разбирање на правилата за успех на оваа нова платформа. Глвно правило овде е: гради прилози кои ги користат ефектите од вмрежувањето со цел да станат подобри и користени од повеќе корисници.
 
[[Web 2.0]] мрежното место им овозможува на корисниците да комуницираат и да соработуваат едни со други како творци на кориснички генерирани содржини во [[виртуелна заедница|виртуелната заедница]], за разлика од обичните мрежни места каде корисниците се ограничени само на пасивно гледање на содржината која е поставена за нив. Примерите за веб 2.0 можат да бидат најразлични, од обични портали за поставување на текстуални или мултимедиски содржини (блогови или видео блогови) преку семрежен прилог|[[семрежни прилози]] кои обезбедуваат соработното градење на содржини со одредени онтолошки структури за опис на нивната содржина слични на википедија, сè до посложени сервиси. [[Web 2.0]] континуирано ги подобрува инфраструктурните технологии на содржинска синдикација, опслужувачка програмска опрема, постапки со пораки, проширувања и приклучоци за прегледувачи и многу други клиентски прилози. Web 2.0 страните имаат различни комплементарни методи за чување на информации, создавање на содржини и нивна дистрибуција што е многу полесно отколку во претходната [[Web 1.0]] платформа. Основни својства или техники што се вклучуваат во Web 2.0 се:

# [[CSS|Каскадна стилска страница]] (CSS) - за подобра презентација и одвојување на содржината
# [[Фолксономија|Фолксономии]] - за соработка во друштвена класификација, означување и индексирање
# [[Микроформат]]и - за експандирани страни со дополнителна семантика
# [[REST]] или [[XML]] - за [[JSON]]-заснованите API-ја
# Техники на [[збогатен семрежен прилог]] - како [[Ajax]], [[Flex]], или [[Flash]] засновани
# Семантички исправни [[XHTML]] и [[HTML]]
# Агрегација, Синдикација и објавување на податоци за [[RSS]]/[[Atom]]
# Спојување на содржина, mash-ups, client and server side
# Алатки за објавување на блогови
# Википрограми и форумски програми - за поддршка и поттикнување на корисниците да создаваат свои содржини
# Социјални мрежи и мобилни социјални мрежи - за меѓусебно поврзување на корисниците и на нивните создадени содржини

=== Соработка на организациско ниво ===

Обично организациите претпочитаат методи на работа кои може лесно да се измерат и управуваат, меѓутоа [[парадокс]]от на оработката, иако е неформална и немерлива, лежи во тоа што најчесто самите учесници во оработката знаат кој е најпогодниот начин за завршување на одредена задача, и со тоа воведуваат делотворно извршување на задачите кое е подоцна мерливо. Од менаџерска гледна точка многу често се поттикнува соработка врз основа на тоа што произведува поголема продуктивност од алтернативните формални начини на работа. Суштината на оработката е можноста придонесот на една група кон организацијата да биде поголем од сумата на сите поединечни делови.

Како пример на следната листа се прикажани активности кои зависат од соработка:

* менаџмент на промени,
* организационен дизајн, 
* иновации,
* учење и развој, 
* маркетинг, 
* проектен менаџмент, 
* програмска опрема и ИТ

Иако соработката не е витална компонента на една успешна организација во многу случаи токму ваквите активности одиграле многу важна ако не и круцијална улога во создавањето на голем број успешни проекти како на пример [[Firefox]], [[Linux]] и [[Wikipedia]].

== Виртуелни организации ==

Виртуелни организации се компании кои ја користат современата информатичко-комуникациска технологија за реализација на секојдневната работа. Виртуелните организации се дистрибуирани во време и простор, односно функционираат од различни оддалечени географски локации и во различно време. Ваквите организации имаат флексибилна организациона структура која овозможува луѓето од различни екипи да работат на исти или различни проекти. Менаџерската поставеност во виртуелните организации е децентрализирана и претставува мешавина од традиционални менаџерски вештини и нови вештини за [[управување со проекти]], технологија, луѓе и знаење со помош на придобивките на современите технологии. Сите овие одлики на виртуелните организации овозможуваат динамична, флексибилна и ефикасна работа на различни проекти.

== Workflow ==

{{Главна|Workflow}}

[[Workflow]] претставува шема на активности овозможени со систематска организација на ресурси, дефинирани улоги и проток на маса, енергија и информации во работен процес кој може да биде документиран и научен. Workflow-и се дизајнираат со цел да се постигне некоја намера, како на пример физичка трансформација, обезбедување на услуга или обработка на информации. Овој концепт е блиску поврзан со останатите концепти кои се користат за опис на организациони структури како силоси, функции, екипи, проекти, полиси и хиерархии. Терминот workflow во компјутерското програмирање се користи за да се опфати интеракцијата помеѓу луѓето и компјутерите. Ваквите програми имаат за цел да им овозможи на корисниците полесен начин на организирање или опис на комплексни процедури за обработка на податоци во визуелна форма, без некое големо знаење од областа на програмирањето. За да се разбере подобро разликата меѓу процесите во една организација и оној дел на процеси што влегуваат во workflow може да се искористи разликата меѓу [[BPM]] и [[WfM]].

=== Моделирање на бизнис процеси и Менаџмент на workflow ===

Моделирање на бизнис процеси (BPM) и менаџмент на workflow (WfM) се две значајни теми за истражување во областа на информациските системи. На прв поглед, тие изгледаат доста слично:

# BPM и WfM имаат генерално процес - ориентирана перспектива на организициите. Процес ориентираните анализи ги вклучуваат активностите и нивните меѓусебни релации во организациите.
# Релациите меѓу бизнис процесите можат да се специфицираат како контрола на тек (control flow) и тоа со последователно, паралелно или алтернативно извршување, потоа хиерархиска декомпозиција и/или генерички релации. Релациите од организационен контекст вклучуваат во себе доделување на организациони единици ( компанија, одделенија, улоги) и ресурси (алатки,машини).

Иако и BPM и WfM разработуваат слична проблематика сепак нивната концептуална разлика доаѓа од различните гледни точки кон истите проблеми. Кај нив како главна разлика е тоа што претставуваат различното ниво на апстракција на процес - ориентираните организации. Во литературата како суштински разлики се јавуваат следниве одлики:

Моделирање на бизнис процеси (BPM):

* вклучува мануелни активности/процеси
* „концептуално ниво“ на организација
* бизнис процесите може да се поврзат со било кој ресурс (не само IT)

Управување со работен тек (WfM):

* се задржува на обработка на дигитални документи
* не ги зема предвид мануелните процеси и процеси за донесување на одлука
* работен тек и бизнис процеси комбинирани (поддржани) од IT

== Примери на системи за управување со работни текови==

===  Windows Workflow Foundation ===

'''Windows Workflow Foundation''' &lt;ref name=&quot;Windows Workflow Foundation &quot;&gt;http://windowsworkflowfoundation.eu/&lt;/ref&gt; е систем кој спаѓа во групата на системи за управување со работни текови. Овој вид на системи служат за дефинирање, поставување и следење на извршувањето на дефинирана низа на задачи, означена како workflow.

Windows Workflow Foundation е framework кој им овозможува на корисниците да создаваат системи или workflow-а во нивните апликации напишани за Windows Vista, Windows XP, и Windows Server оперативните системи. Овој framework се состои од namespace-ови, вграден workflow engine и дизајнери за Visual Studio кои овозможуваат градење на workflow-а целосно преку код или преку маркап. Windows Workflow Foundation може да се користи за решавање на едноставни сценарија, како прикажување на UI контроли засновани на кориснички влез, или комплексни сценарија за потребите на големи компании, како подредена обработка и контрола на инвентар. Windows Workflow Foundation вклучува програмски модел, workflow engine кој може да биде повторно домаќиниран и прилагоден кон различни потреби, и алатки кои овозможуваат брзо градење на апликации кои во себе вклучуваат workflow-а.

Windows Workflow Foundation (WF) е технологија на Microsoft која обезбедува API, вграден workflow engine и дизајнер за имплементирање на процеси кои побаруваат подолг временски период за извршување (long-running processes), како работни текови во рамките на.NET апликации.

===  Workflow engine ===

Workflow engine-от ги овозможува следните функционалности:

* Планирање и извршување на работните процеси и активности. Workflow-ата може да бидат извршени со користење на еден од трите методи: 
** Со користење на ''WorkflowInvoker'', кој ги извршува работните процеси со повикување на нишка (не се создава нова нишка за работниот процес). Ова значи дека процесот кој е повикан ќе чека workflow-то да заврши.
** Со користење на ''WorkflowApplication'', кој ги извршува работните процеси на нова нишка (така што апликацијата што e повикана, нема да го паузира нејзиното извршување, додека workflow-то се извршува). 
** Со користење на ''WorkflowServiceHost'' , кој ќе го изврши workflow-то како WCF сервис. Како резултат на ова, workflow сервисот обично ги користи податоците од мрежата како влезови за ограничени активности.
* Управување со текот на извршување помеѓу активности. Извршувањето на одередено workflow може да биде моделирано визуелно во дизајнерот, користејќи активности како што се Flowchart, If, Sequence, Pick и Parallel.
* Workflow-а кои продолжуваат да постојат. Овие workflow-а ги чуваат податоците на постојан медиум (како што е SQL Server) и го бришат workflow-то од меморијата. Workflow-то може повторно да се вчита по одреден временски период или кога истото ќе добие порака. Со отстранување на неактивните workflow-а од меморијата, workflow engine-от во голема мера може да го зголеми бројот на активни работни текови кои системот може да ги управува, со што на овој начин се зголемува размерливоста.
* Управување со податоци за активности кои се извршуваат. Податоците се консумираат од страна на активности со користење на аргументи и променливи. За време на извршување, може да се поврзаат дојдовни пораки и податоци со специфична workflow инстанца, во случај кога неколку workflow –а се извршуваат истовремено.
* Вграден услужник за следење кој ги запишува вградените workflow настани (како почеток на активноста, нејзино завршување, или појавување на грешка), или сопствените (custom) настани (како што е custom апликација за следење на активности за специфични податоци). Стандардниот услужник за следење во.NET верзија 4.5, ги зачувува настаните за следење во Windows event log, но исто така може да се развие и сопствен услужник за следење кој ќе овозможи следење на настани за други складишта за настани.
* Обезбедување на екстензибилност во форма на Workflow Extensions. Екстензиите се сопствени односно custom објекти додадени за време на извршување, кои овозможуваат извршување на сопствени функционалности, како што е можноста за зголемена комуникација со процесот- домаќин или извршување на функционалноста за следење.
* Обезбедување на способност за визуелно дебагирање со користење на workflow дизајнер. Workflow-ата може да се извршуваат во развојна околина и да бидат дебагирани со користење на истите точки за правење на пауза и процеси поделени во чекори, кои се користат во кодот кој се дебагира.

===  Создавање на workflow-а===  
Workflow-ата можат да бидат создадени или со нивно дефинирање во XAML (Extensible Application Markup Language) апликации со користење на workflow дизајнер, или со нивно програмирање во некој.NET јазик како C# или VB.NET. Ако се користи дизајнерот, активностите се вклучуваат во workflow дизајнерот со влечење од лентата со алатки. Workflow аргументи и променливи, исто така можат да бидат создадени и доделени во рамките на дизајнерот. Ако одреден workflow се создава преку код, активностите се инстанцираат како и останатите CLR објекти, и се вклучуваат во множества од активности со еден родител, обично Sequence или Flowchart. Активноста со еден родител тогаш се извршува со користење на WorkflowApplication или WorkflowInvoker, а работи како workflow.

Терминот &quot;workflow&quot; обично се однесува на активноста која е корен (root) и која се извршува од страна на домаќинот (домаќинот). Workflow-ата можат да се користат и како out-of-box активности и како сопствени (custom) активности.
Out-of-box активностите вклучуваат активности за контрола на тек како што се DoWhile, активности кои се поврзани со Flowchart како што е FlowDecision, активности за размена на WCF пораки како Send и примитивни активности кои вршат едноставни задачи како Assign и WriteLine.

Сопствените (custom) активности се CLR објекти создадени од корисникот кои произлегуваат од класата System.Activities.Activity, и обезбедуваат декларативна функционалност која овозможува развивачот на системот да го дефинира преку код, начинот на однесување при извршување на одредена активност. Од овој вид на активности може да се има корист во тоа што истите овозможуваат користење на дизајнер за сопствени(custom) активности, што може да го подобри искуството во визуелното создавање односно пишување на вакви компоненти во Visual Studio развојната околина.

====  Постојат три главни придобивки при користењето на Windows Workflow Foundation ====

==== 1. При создавање на систем кој во себе треба да содржи процес кој се извршува подолг временски период (long-running process) ====

WF е многу погоден за имплементирање на long running бизнис логика. Најчесто развивачите на софтвер вршат транслирање на бизнис барањата во линии на процедурален код. Кога се врши транслирање на long running процес во код, потребно е да се напишат неколку различни медоди кои ќе се однесуваат како атомични блокови на процесот. На пример, при одговор на нарачка за купување, процесот мора да побара моментална количина на производот од доставувачот, што значи дополнително чекање на одговор од таму. Процедуралниот код не може да направи пауза за чекање на одговор, па треба да се води грижа за состојбите и размената на пораки,откако настанот за чекање ќе биде примен. WF овој проблем го решава со моделирање на процесот на повисоко ниво отколку негово испишување преку код. Градењето на системите сè уште главно се одвива преку кодирање, но управувањето со состојби, постојаноста и размената на дојдовни пораки е овозможено од страна на WF runtime која претставува околина за извршување на workflow инстанците.

==== 2. При градење на систем кој содржи процес кој често има потреба да ја менува бизнис логиката или бизнис правилата ====

WF решава уште еден тип на софтверски проблем кога софтверската апликација е веќе еднаш напишана и поставена кај повеќе крајни корисници. Секој клиент има свои барања за имплементација на бизнис логиката и потребен е долг временски период за прилагодување, пред софтверот да може да биде користен. WF овозможува модел каде група на активности можат да бидат напишани преку код, додека редоследот на извршување на овие активности може да биде прилагоден во WF дизајнерот во зависност од барањата за секој клиент посебно. Софтверот сè уште се гради примарно преку код, но прилагодувањето на моделот за секој клиент или промена на некое барање би можело да се одвива на визуелен начин, што би било полесно.

====  3. При градење на систем во кој има потреба од создавање на визуелен модел на процесот ====

Можноста за преглед на целиот workflow модел во workflow дизајнерот, претставува навистина голема придобивка, бидејќи целиот процес кој е опфатен во моделот, може да биде визуелно прикажан, испечатен, разбран и објаснет дури и на лица кои немаат техничка експертиза и може да претставува корисна документација за дизајнот на софтверот, кој можеби подоцна ќе има потреба да биде променет.

== Сервисно ориентирана архитектура ==

{{Главна|Услужно-ориентирана архитектура}}

Програмската архитектура каде функционалноста е групирана околу деловни процеси и спакувана како интероперабилни сервиси. SOA исто така опишува IT [[инфраструктура]] која овозможува на различни [[семрежен прилог|прилози]] меѓусебно да ги разменуваат податоците при нивното учество во бизнис процесите. Целта е loose coupling на сервисите со оперативните системи, програмските јазици и останатите технологии кои се основа на прилозите.

== Видеоконференција ==

{{Главна|Видеоконференција}}

Видеоконференција или уште се нарекува и видеотелеконференција е множество од интерактивни телекомуникациски технологии кои овозможуваат луѓето на две или повеќе различни локации да комуницираат преку симултана двонасочна аудио и видео трансмисија. Позната е и како визуелна соработка, и е наменета за соработка меѓу групи.

Како соработните системи, видеоконференциите се класифицираат во системите кои овозможуваат соработка меѓу луѓе, додека според [[парадигма]]та место-време се вбројуваат во системите со различно но предвидливо место за корисниците и исто време.

Симултана видеоконференција помеѓу три или повеќе учесници се овозможува преку посебен систем - [[:en:Multipoint Control Unit|Multipoint Control Unit]] (MCU), кој ги поврзува повиците од сите пристапни точки. Сите учесници го повикуваат MCU системот, или MCU системот ги повикува учесниците еден по еден. MCU системите можат да бидат чисто софтверски, но постојат такви кои се комбинација од хардвер и софтвер. Тие се разликуваат главно во нивниот капацитет, односно колку симултани повици може да опслужат во ист момент.

Модерните системи за видеоконференција освен преносот на аудио и видео сигнал овозможуваат и споделување на дополнителна мултимедиска содржина помеѓу учесниците (на пр. Excel документи, PowerPoint презентации, Web страни, видео клипови итн.).

== Микроблогирање ==

{{Главна|Микроблогирање}}

Микроблогирањето претставува поедноставен облик на блогирање на мултимедиски податоци што им овозможува на корисниците преку веб или мобилен телефон во реално време да објавуваат кратки текстуални пораки, со максимална должина од 140 карактери, кои може да содржат врски кон слики, аудио, видео записи или мрежни  места. Корисниците користат микроблогови за да изразат свое лично мислење или да објават вест за конкретни теми кои може да се однесуваат на моментални и секојдневни настани, активности или пак на посериозни деловни теми. Кратките пораки може да се праќаат до сите или до одредена група на корисници. Микроблоговите во споредба со традиционалниот блог имаат многу пократка содржина, но од нив може многу полесно да се извлечат важни информации и ново знаење. Токму поради тоа микроблогирањето постанува нов медиум за пренос на информации, особено за заедничка работа од далечина.

Голем број компании преку микроблогови објавуваат вести за производи или сервиси кои тие ги нудат, ги информираат клиентите, ги надгледуваат нивните разговори и ги анализираат оние пораки во кои се спомнува името на нивната компанија. Соработката меѓу луѓето и стимулацијата на нивната иновативност е клучен фактор за создавање на делотворна екипа, па затоа од голема важност е луѓето во рамки на компаниите освен професионалите интереси и активности да ги споделуваат и личните интереси, искуства и стручност. За таа цел микроблогирање се користи и во рамки на компаниите.

Постојат неколку веб сервиси кои нудат функции на микроблогирање како што се [[Twitter]], Jaiku, Tumblr, Yammer и својства на микроблогирање (објавување на статус) преку [[Facebook]], LinkedIn, [[Myspace]] и други.

== Enterprise 2.0 ==

{{Главна|Enterprise 2.0}}

[[Enterprise 2.0]] или '''Enterprise social software''', се дефинира како користење на друштвени програмски подлоги во рамки на компаниите или меѓу компаниите и нивните партнери или клиенти, го опфаќа користењето на друштвената програмска опрема во рамки на компаниите, односно во деловен и комерцијален контекст. Компаниите ги прилагодуваат класичните програми кои ги користат и интерните мрежи за да ја подобрат својата комуникација.

=== Системи за раководење на односи со корисници ===

{{Главна|Системи за управување на односи со корисници}}

'''Системите за управување на односи со корисници''' се дел од [[Enterprise 2.0]] бидејќи го прошируваат користењето на друштвената програмска опрема во рамки на компанијата при комуникација и соработка како со клиентите така и со партнерите. Овие системи имаат круцијално значење за оработката меѓу клиентот и компанијата.

CRM (Customer Relationship Management) е систем со кој клиентот се става во јадрото на деловниот процес, а имплементирање на најдобрите CRM практики е клуч за стекнување на лојалност од клиентот како интегрален дел од успешен бизнис. Станува збор за систем кој овозможува да се проучи однесувањето на клиентот а со тоа дава правилни насоки кон најдобро опслужување на клиентите и подобрување на односите и релациите со нив.

=== Системи за управување со знаењето ===

'''Менаџмент на знаење'''

Менаџментот на знаење (МЗ) претставува множество на практични и акциски ориентирани управувачки практики. МЗ вклучува стратегии и процеси на идентификација, создавање, организирање, пренесување и одлевање на знаење што помага да се завршат процесите и проектите. Менаџментот на знаење се заснова на реорганизирање на знаење на инвидуалци и цела организација или екипа. Ова оди во прилог на фактот дека и овие системи може да се третираат како соработни системи. Ваквиот систем овозможува:

* Систем за управување со знаењето на цела организација
* Технологија која го олеснува делењето и преносот на знаење, така што истото може повторно да се употребува
* Зајакнување на учењето, подобрување на перформансите како и долгорочни натпреварувачки предности кај поединците и организациите

Предности на системите за управување со знаење:

* Оперативни подобрувања
** Побрза и подобра дисеминација на знаењето
** Ефикасни процеси
** Процеси кај менаџментот на промени
** Повторно користење на знаењето
* Пазарни подобрувања
** Зголемена продажба
** Пониски цени на производи и услуги
** Задоволство на клиентот

Овие системи може уште да се поделат на системи со мал формален менаџмент и контрола и системи со екстензивен менаџмент и контрола. Малиот формален менаџмент и контрола е плодна почва за соработка и вклучува:
   
* Заедници на пракса (Communities of practice - COP) - Индивидуалци со слични интереси
* Им дава можност на членовите за размена на идеи, совети и други форми на знаење
* Членовите се одговорни за потврда и структуирање на знаењето

== Соработна карта на најдобри мрежни соработни алатки ==

Соработната карта е мрежно-уредувана карта со повеќе од 150 соработни алатки. Има за цел да ги прикаже заедно најкористените, бесплатни или евтини соработни алатки кој се достапни on-line. Типовите на алатките дадени од учесниците, се од real-time instant messaging, видео конференција па до social bookmarking resources и microblogging tools&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mindmeister.com/maps/show_public/12213323 |title=Соработна карта |accessdate=2009-06-09 |archive-date=2009-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20090728085316/http://www.mindmeister.com/maps/show_public/12213323 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

* [[VoIP]],
* [[Instant Messaging Tools]],
* [[Video Conferencing]],
* [[Screen-Sharing]], 
* [[Remote-Control]],
* [[Веб конференции]],
* [[Co-browsing]],
* [[Веб презентација]],
* [[Workgrouping]],
* [[Податотека Sharing]],
* [[Document Sharing and Wikis]],
* [[Collaborative Document Reviewing]],
* [[Collaborative Event Scheduling]],
* [[Mind-Mapping]],
* [[Project Management]],
* Google Hangout.

== Примери на соработни системи ==

=== DotNetNuke ===

'''DotNetNuke''' &lt;ref name=&quot;DotNetNuke&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.dotnetnuke.com/ |title=архивска копија |accessdate=2011-06-15 |archive-date=2013-07-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130708091626/http://www.dotnetnuke.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; е соработен софтвер кој овозможува создавање на мрежно место. DNN претставува веб заснована соработна алатка за создавање на мрежни  места. Соработката е помеѓу луѓе. Постои одредена група на луѓе кој заедно работат на изработка на мрежната страница, и истите луѓе не мора да бидат солидни познавачи на информатиката или некој програмски јазик, за да можат да создадат мрежно место.

DNN доделува посебни кориснички профили на сите корисници со исти или различни улоги и привилегии. Во зависност од тие улоги и привилегии, корисниците работат на различни делови од страната и при тоа, на излез, се добива целосно мрежно место кое изгледа како да е изработена од група која истовремено работат во иста просторија и време. Следува, со DNN, корисниците од групата не мора да се во иста просторија и не мора да работат во исто време. Комуникацијата помеѓу луѓето се врши преку електронска пошта овозможена при создавањето на профилот на корисникот.

=== ГПС систем за следење на возила ===

Гпс систем за следење на возила претставува соработен компјутески систем кој овозможува следење, мониторинг, сигурност и насочување на возилата. Системот се состои од ГПС/ГСМ уред и семрежен прилог поставена на http://gps.geoco.info {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120622053527/http://gps.geoco.info/ |date=2012-06-22 }}. До прилогот имаат пристап само авторизирани лица.

ГПС/ГСМ уредот континуирано ги прима сателитските податоци за местоположбата на возилото со сите останати податоци истовремено испраќајќи ги до опслужувачот и складирајќи ги во сопствена меморија. Податоците се испраќаат до опслужувачот само додека возилото е активно.

За користење на ова ГПС решение на корисникот му е потребен личен сметач со
семрежна врска за да може да пристапи до опслужувачот т.е.до Globsy клиентот.
Семрежниот прилог му овозможувана корисникот пристап во било кое време до саканите
податоци(увид на моментална позиција или следење возилото/ата на географска карта во
реално време со сите сателитски информации како: брзина и правец на движење, датум, час и
друго.) ГСМ мрежата во ова решение ја врши улогата на комуникација на уредот од возилото со
Globsy клиентскиот прилго.
Алармните дојавни информации – кои се генерираат од претходно дефинирани настани за
возилото, може да пристигаат на мобилен телефон на корисникот или на и-мејл.
Со посебен договор, истите алармни дојави може да пристигаат во Globsy Аларм апликацијата
која е посебна апликација поставена во алармен мониторинг центар на Агенција за
Обезбедување(опционо).
Овој систем се состои од следниве сегменти:
-Компанија за следење на возила преку ГПС/ГСМ систем е Геоко http://www.geoco.info {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120719063215/http://www.geoco.info/ |date=2012-07-19 }}

=== Банкарско нето порамнување ===

Системите за нето порамнување вршат прибирање на транскации во одреден временски циклус и нивно порамнување како целина. По завршувањето на приемот на трансакциите се создава матрица на порамнување според која се утврдува вкупниот прилив и вкупниот одлив на секоја банка. Врз основа на тие податоци се одредува нето позицијата на секоја банка и преку една централна сметка се преземаат средствата од банките со негативна позиција и се префрлаат кон банките со позитивна позиција. На тој начин банката учесник го плаќа или прима само износот кој претставува разлика помеѓу вкупниот прилив и одлив за сите нејзини депоненти. Со овој модел на порамнување се овозможува порамнувањето да се изврши со многу помал износ на средства од вкупниот износ на реализираните трансакции. Затоа овој систем претставува добар пример на соработен систем од интерес на сите негови учесници. Системите за нето порамнување најчесто се автоматизирани програмски системи со дневно порамнување.

=== Go2Meeting ===

Go2Meeting &lt;ref name=&quot;Go2Meeting&quot;&gt;http://www.gotomeeting.com/&lt;/ref&gt; е web заснован соработен систем кој им помага на компаниите при меѓусебна комуникација. Главната намена на овој систем се [[Веб конференции]] на далечни локации, како и [[споделување на екран]] на личните сметачи, со што му е овозможено на корисникот да создава состанок со друг компјутер преку семрежјето.

Go2Meeting е развиен во јули 2004 година од страна на Citrix Online &lt;ref name=&quot;Citrix Online&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.citrixonline.com/ |title=архивска копија |accessdate=2010-06-12 |archive-date=2010-08-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100811102645/http://www.citrixonline.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;, Калифорнија. Овој систем е дизајниран така што на група поврзани компјутери, максималнен број на 15 компјутери, корисникот има право да го дели својот дескторп со останатите. Преносите на податоци се високо обезбедени со помош на екнрипција и опционални лозинки.

Други функционалности кои ги нуди се: 
* Мобилни апликации за iPad, iPhone and Android devices
* Селектирање на одредени апликации кои корисникот сака да ги сподели со другите корисници
* Поддршка за повеќе монитори
* Снимање на состанокот

=== Subversion ===

{{Главна|Subversion}}

Open source систем за контрола на верзии.&lt;ref name=&quot;Subversion&quot;&gt;{{наведена книга|title=Version Control with Subversion For Subversion 1.5|last=Pilato C.|first=Michael|publisher=|year=2008|isbn=|location=Stanford, California, USA.|pages=}}&lt;/ref&gt; Со него може да се управуваат податотеки и директориуми, како и промените што се прават над нив. На него може да се гледа како на „временска машина“ со која може да се гледаат верзиите на документите во одредено време и да се следи текот на нивните промени. Тој претставува општ систем за контрола на верзии со кој може да се управуваат буквално секаков вид на податотеки.

=== TortoiseSVN ===

TortoiseSVN &lt;ref name=&quot;TortoiseSVN&quot;&gt;http://tortoisesvn.net/&lt;/ref&gt; e бесплатен open-source клиент за Subversion системот за контрола на верзии. TortoiseSVN управува податотеки и податотеки. Податотеките се снимаат во централно складиште (repository). Складиштето претставува податотека опслужувач, што ги снима или зачувува сите промени на податотеките и податотеките. Со ова всушност се овозможува да се поправаат постарите верзии на податотеките и чување на историја за тоа како и кога податоците се променети, и кој ја направил промената. Поради ова многу луѓе сметаат дека Subversion и другите контролни системи се некаков тип на “временски машини”. Некои контролни системи се системи за раководење со програмски поставки (SCM). Овие системи се специфицирани за управување со изворен код кој има архитектура на дрво и има многу особини кои се специфични за развој на програмска опрема – како природно разбирање на програмски јазици, или алатка за правење програми. Subversion не е ниту еден од овој вид на системи, тој е општ систем кој се користи за управување со било која колекција од податотеки, вклучувајќи и код.

TortoiseSVN е бесплатен. Не се наплаќа неговото користење и може да се користи на било кој начин. Развиен е во GNU General Public License (GPL).&lt;ref name=&quot;TortoiseSVNkod&quot;&gt;http://code.google.com/p/tortoisesvn/source/browse/&lt;/ref&gt;

=== Git ===
{{Главна|Git}}

'''Git''' претставува бесплатен, отворен, и дистрибуиран систем за контрола на ревизии кој е неверојатно брз, ефикасно може да се употребува во големи проекти и содржи иновативен систем на гранење кој поддржува нелинеарен развој &lt;ref&gt;http://git-scm.com/ Официјално мрежно место&lt;/ref&gt;. Една од главните карактерситики на Git е дистрибуираниот пристап кон контролата на верзии, при што клиентите не ги преземаат само најновите промени од централен опслужувач, туку тие локално прават целосна копија на скалдиштето (''анг. repository''). Тоа значи дека, доколку некој од опслужувачите е недостапен поради пад, било кој од клиентските складишта кои колаборираат на дадениот проект може да се искористи за опоравување на опслужувачот. Всушност, секое преземање (''анг. checkout'') на клиентот е целосен бекап на сите податоци од складиштето во локалниот систем. За разлика од дистрибуираниот пристап, во централизираните системи за контрола на верзии како што се [http://en.wikipedia.org/wiki/Concurrent_Versions_System CVS] и [[Subversion]], постои централен опслужувач кој ги содржи сите верзии на податотеките, а клиентите прават преземање од тоа централно место. Главен недостаток на овие системи е тоа што опслужувачот претставува критична точка и во случај на пад корисниците не можат да соработуваат или да зачувуваат промени на податотеките со кои работат. Од таа гледна точка ''Git'', преку дистрибуираниот пристап, едноставно ги надминува сите проблеми кои се јавуваат во централизираните системи, што го прави робустен систем за [[Колаборативни компјутерски системи|колаборација]].

TortoiseGit &lt;ref&gt;https://code.google.com/p/tortoisegit/&lt;/ref&gt; е Git клиент, имплементиран како [[Microsoft Windows]] екстензија. Поддржува едноставни задачи, како на пример создавање на потврди (''анг. commit''), прикажување на дневникот на работа (''анг. log''), прикажување на разликите помеѓу две верзии, создавање на гранки и тагови во програмската структура, создавање на закрпи (''ang. patch''), како и многу други функционалности.

===Mercurial===

'''Mercurial''' &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://mercurial.selenic.com/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-06-17 |archive-date=2010-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100924044811/http://mercurial.selenic.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; е едноставен систем за контрола на верзиите и е лесен за учење, размерлив и лесно се прилагодува. Mercurial претставува бесплатен, open source, дистрибуиран систем за верзионирање на податотеки и овозможува ефикасно управување со проекти од најразлична големина и колаборација помеѓу повеќе луѓе. Традиционалните системи за контрола на верзиите како што е [[Subversion]] се засновани на клиент-опслужувач архитектура каде што целокупната историја на од верзиите на проектот се наоѓа на еден централен опслужувач. Mercurial е дистрибуиран систем, каде што секој учесник во проектот има локална копија од целокупната развојна историја на проектот, со што се избегнува недостатокот од централизираните системи за верзионирање каде централниот опслужувач претставува критична точка во случај на откажување на опслужувачот.

Mercurial е напишан во Python програмскиот јазик и е независен од оперативните системи и со тоа може да се користи најразлични оперативни системи ([[Microsoft Windows]], [[GNU/Linux]], [[Mac OS X]], Solaris 11 Express и други). Покрај користењето на командната линија постојат поголем број на алатки со графички кориснички интерфејси. Овој систем за контрола на верзии има релативно помал број на команди во однос на Git, и нема никаква потреба од одржување на складиштата (''анг. repository'').

TurtoiseHg &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://tortoisehg.bitbucket.org/ |title=архивски примерок |accessdate=2013-06-17 |archive-date=2016-06-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160610201211/http://tortoisehg.bitbucket.org/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; е бесплатен open source графички сет на алатки кои претставуваат проширување на Mercurial дистрибуираниот систем за контрола на верзии.

=== SourceForge ===

SourceForge&lt;ref name=&quot;SourceForge&quot;&gt;http://sourceforge.net/&lt;/ref&gt; е една од многу апликации за соработка при изработување на софтверски проекти. Истата е безбедно и централизирано решение за оптимизација и менаџирање на дистрибуиран развој. Содржи соработна развојна околина која ги обединува разделените екипи и алатки и преку соработка придонесува за зголемување на ефикасноста на проектот. Во себе нуди широк спектар на елементи со кои се олеснува соработката при изработката, а особено при обработката на проектите. Во себе вклучува елементи за манипулација со задачи, документи, следачи на одредени активности, артифакти. Исто така во себе вклучува и различни начини на комуникација како што се водење на дискусии на форум или пак обработка текстови на Вики. Преку CVN се обезбедува тесна поврзаност на изворниот код со останатите елементи во SourceForge.

=== WebEx апликации ===

WebEx апликациите се програмски решенија на Cisco за соработка во реално време со помош на web конференција. WebEx апликациите овозможуваат на многу лесен начин да се споделат идеите со секого и секаде. Претставуваат комбинација од споделување на работната површина во реално време и телефонска конференција, така што секој ја гледа истата работа додека се зборува. Тоа е многу попродуктивно отколку да се праќаат документи по е-пошта или пак да се постигне договор со повеќе луѓе преку телефон. Со овие производи се избегнува потребата да мора да патуваат луѓето и да се среќаваат во живо за состаноци, бидејќи може да се прават презентации и да се споделуваат апликации, да се надополнуваат табели и извештаи, и сето тоа да се споделува со сите вклучени во конференцијата. Значи со еден збор со WebEx апликациите може да се сподели сè што се гледа на десктоп, со останатите од конференцијата.&lt;ref name=&quot;WebEx&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.webex.com/ |title=архивска копија |accessdate=2010-06-27 |archive-date=2010-06-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100624055705/http://www.webex.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;
WebEx апликациите на Cisco нудат визија, знаење, технологија и иновација, и овозможуваат множество на решенија, секое направено да биде специфично за дел од бизнисот, со што со целото множество на решенија се опфатени сите делови на еден бизнис. Еве кои WebEx апликации се опфатени во комплетот&lt;ref name=&quot;WebEx Application Suite&quot;&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/WebEx&lt;/ref&gt;:
* WebEx Meeting Center - Создаде состаноци со можности за споделување податоци, апликации, звук и видео во реално време
* WebEx Sales Center - Има автоматски нотификации за да ги предупреди профеционалците за продажба кога се губи заинтересираноста на некој кандидат
* WebEx Training Center - Дизајнирано за тренери, вклучува поддршка за сесии и испробување, следење и правење извештај за оние за кои се наменети тренинзите
* WebEx Support Center - Дозволува агенти за поддршка да ги идентификуваат, решат и следат проблемите на купувачот како дел од безбедна мрежна поддршка
* WebEx Event Center - Специјално дизајниран за web семинари и настани; Вклучува автоматско бодување на водачите, менаџмент за поканување преку е-пошта и табела со настаните
* WebEx LiveStream - Специјално дизајниран за големи настани (100 - 200.000 присутни) на кои им е потребно видео со квалитет на телевизија, звук и powerpoint презентација.
* WebEx Consulting Services - Стручни екипи кои обезбедуваат образование и испорака со цел да создадат мрежни екипи за продажба, универзитети, маркетиншки програми итн.
* WebEx WebOffice - Дизајниран за мали бизниси, WebEx WebOffice овозможува on-demand алатка за соработка, во која е вклучено управување на документи, групен календар, управување на базата, управување на таскови и уште неколку други соработни бизнис алатки
* MeetMeNow - Web аплиакација за среќавање на поединци. Им овозможува на корисниците да има до 15 луѓе вклучени во конференцијата. 
* PCNow - Им овозможува на корисниците сигурно да пристапат до оддалечени компјутери преку мобилен телефон или web пребарувач

=== SharePoint-порталски опслужувач на Microsoft ===

[[Размерливост|Размерлив]] портален опслужувач што поврзува луѓе, екипи, и знаење преку бизнис процесите. Microsoft SharePoint овозможува флексибилно поставување и алатки за управување со што е олесната соработката преку агрегација, организација и пребарување. Како повеќето портали, Microsoft SharePoint овозможува посетителите да создадеат свој конвенционален изглед на web страните. Приспособувањето на потребите може да биде многу едноставно или многу комплексно, во зависност на типот и верзијата на инсталираниот производ. Microsoft SharePoint е соработна платформа интегрирана со алатките од Microsoft Office фамилијата (Word, Excel, Outlook, InfoPath). SharePoint поддржува и верзионирање на документи и листи.

Досега Microsoft има лансирано 3 верзии на MOSS (2003, 2007, 2010). MOSS претставува најбрзо растечкиот производ во историјата на Microsoft (побрзо растечки е дури од најпознатиот производ на Microsoft - оперативниот систем Windows). Развивањето во MOSS може да е многу комплексно. Ова е случај со MOSS 2007. Microsoft го издаде MOSS 2010 на почетокот на јуни 2010. Оваа верзија е многу поддобра од претходната затоа што има одлична интеграција со Visual Studio 2010. За секоја функционалност што се развивава на MOSS постои тип на проект во VS (Visual Studio) така што сите нагодувања за deploy на проектот се веќе дефинирани (освен врската каде треба да се направи deploy).

Друга алатка која е од голема помош е бесплатниот SharePoint Designer. Оваа алатка е присутна и за 2007 и за 2010 верзијата. Нормално, подобра е најновата верзија. Интересен е фактот за создавањето на workflows во 2010 верзијата. Овде има можност да се создава некој едноставен workflow и потоа да се импортира во VS 2010 каде автоматски се исцртува целиот дизајн на workflow а потоа има можност да се менува односно да се додаваат нови функциналности нов код било каде во временската линија на workflow функциналноста.

=== WEB 3.0 ===

Концептот за WEB 3.0, околу кој секојдневно се водат полемики во информатичкиот свет и се додаваат нови значења и одлики, во својата основа претставува еден голем соработен систем, каде што објавувачите на семрежјето се придржуваат до одредени стандарди и онтологии при изложувањето на своите веб ресурси (страници, документи, податотеки, податоци и слично). На тој начин, информациите стануваат достапни не само на презентациско ниво, туку и погодни за прибирање и обработка од страна на програмски соработни агенти, кои соработувајќи помеѓу себе можат да доведат до кумулација на знаењето во целина. Стандардите и препораките за изградба на мулти-агентни системи ги дава групацијата FIPA (The Foundation for Intelligent Physical Agents) во рамки на здружението IEEE.

=== Биомедицински истражувачки систем ===

CLEF&lt;ref name=&quot;CLEF&quot;&gt;{{наведена книга |last=Taweel|first= Adel|last=Rector |first= Alan |last= Rogers |first= Jeremy |year=2006 |title=A Collaborative Biomedical Research System |location=University of Manchester, Manchester, UK}}&lt;/ref&gt; е соработен систем кој ги подобрува информациите за грижата врз пациентите и резултатите од лекувањата во растечко складиште со псевдомизирани податоци за пациентите, поврзани со генетските и геномските информации кои можат да бидат безбедно споделени за биомедицински истражувања. Тој овозможува соработка помеѓу луѓе т.е размена на генетски и геномски информации за одреден тип на болести и грижата врз тие пациенти. Според времето и местото овој систем спаѓа во групата на соработни системи со неопределено место и неопределено време. Преку својата платформа развиени се технологии и услуги, овозможувајќи кохерентна соработна истражувачка околина која им овозможува на истражувачите безбедно и сигурно да ги анализираат и испитуваат клиничките информации. Обезбедени се инфраструктура и алатки кои можат да бидат користени од далечински авторизирани корисници, и може да бидат употребувани како во болници така и од доктори кои одат во домашна посета.

=== Stack Overflow ===

Stack Overflow &lt;ref name=&quot;StackOverflow&quot;&gt;http://stackoverflow.com/&lt;/ref&gt; претставува мрежно место за поставување и одговарање на прашања од областа на програмирање. Развојот на ваков мрежно место има за цел да го намали времето потребно да се најде решение на одреден проблем на форум, блог или книга. На луѓето кои се занимаваат со програмирање на едноставен начин им е овозможено да придонесат за собирање на решенија на проблеми од областа на програмирање на едно место. Функционалностите кои ги нуди ова мрежно место се обединување на функционалностите кои ги нуди Википедија, форумите за дискусии, блоговите и мрежните места за поставување на прашања. За да се поттикнат крајните корисници да придонесат за мрежното место, во зависност од нивните придонеси добиваат репутација и значки.

Прашањата кои се поставуваат треба да бидат од областа на грешки при програмирање, софтверски алгоритми, техники за програмирање, програмски јазици и алатки за развој на софтвер. Најчесто поставувани прашања се за програмските јазици: [[C#]], [[Java]], [[PHP]], [[JavaScript]], [[Android]], [[jQuery]], [[C++]] и [[Python]].

Мрежното место ги нуди следниве опции:
* добивање на одговор на поставено прашање;
* гласање за точноста на одговорот, при што одговорите се сортираат според бројот на гласови;
* означување на добиениот одговор како прифатлив, доколку му помогнал на програмерот кој го поставил прашањето;
* додавање на клучни зборови кон поставените прашања, за поспецифично одредување на областа за која се однесуваат;
* промена на привилегии со промена на репутација, во зависност од гласовите за дадените одговори;
* уредување на поставени прашања и додавање на коментари на истите;

Ова мрежно место е дел од мрежата Stack Exchange &lt;ref name=&quot;StackExchange&quot;&gt;http://stackexchange.com/&lt;/ref&gt;, каде што постојат мрежни места за размена на информации помеѓу систем и мрежни администратори, корисници на семрежни прилози, фотографи, јазичари, луѓе кои се занимаваат со физика, компјутерски науки, математика, когнитивни науки, биологија, хемија и слично.

=== Tекнувало - соработна услуга ===

Текнувало претставува соработна услуга за поставување и одговарање прашања од области поврзани со програмирање. Овој сервис им помага на луѓето вклучени во оваа проблематика на брз и едноставен начин да дојдат до информации за проблемите во секојдневното работење. Преку поставување на прашања и добивање/давање на одговори се раменуваат искуства од различни области од програмирањето помеѓу огромен број на членови од ИТ заедницата во нашата земја. Повеќе информации за овој сервис како и за неговата функционалност може да се најдат на страната на Текнувало&lt;ref name=&quot;Teknuvalo&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://teknuvalo.mk/about/ |title=архивски примерок |accessdate=2010-04-29 |archive-date=2010-04-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100425054411/http://teknuvalo.mk/about/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Апликација за граѓанско, колаборативно изгласување на приоритети во општините во Р Македонија ===

Семрежниот прилог ,[[moja-opstina.mk|,Моја општина”]] овозможува крерирање и одговарање на прашалници со приоритети наменети за граѓаните од сите општини во Република Македонија. Истата е изработена од страна на Факултетот за информатички науки и компјутерско инженерство&quot; во соработка со Програмата за развој на Обединетите Нации (УНДП). Секоја општина си има свој прашалник и секој прашалник си има повеќе ставки. Граѓанинот ги бира оние ставки кои смета дека се најприоритетни, а воедно дава и демографски информации за самиот себе. Сите демографски одлики треба да ги бира од листа каде што се прикажани сите опции на посебна страна наречена,,Кажи нешто за себе”. Одликите според кои се гради профилот на граѓанинот се следните:

•	Пол (машко или женско)

•	Возраст

•	Националност

•	Брачен статус

•	Работен статус

•	Образование

Додатно се додаваат информации за корисникот за местото каде го пополнил прашалникот и јазикот на кој одговарал.Според овие одлики подоцна се вршат анализи за тоа кој приоритет која целна група најмногу го бира како најважен.
Секоја општина има свој анкетен систем и во тој анкетен систем има повеќе прашалници кои имаат различен временски интервал на активност. Секоја ставка за гласање е преведана на 6 јазици и целиот интерфејс е исто во 6 јазици. Локалниот администратор има можност за промена на содржината на ставките, нивниот опис како и бројот на можни ставки за избор од еден корисник.

=== Апликација за управување со кризи ===

Апликацијата за управување со кризи претставува систем за рано предупредување, менаџирање, олеснување и справување со кризни настани кои се случуваат на територијата на Република Македонија. Апликацијата е изработена од страна на Факултетот за информатички науки и компјутерско инженерство (ФИНКИ), во соработка со УНДП и Центарот за управување со кризи на Република Македонија &lt;ref name=&quot;ФИНКИ - Апликација за управување со кризи&quot;&gt;http://www.finki.ukim.mk/mk/news/aplikacija-upravuvanje-so-krizi-2012&lt;/ref&gt;. Апликацијата е составена од три модули: опслужувачки дел (каде одговорни лица од ЦУК внесуваат и прегледуваат настани, но и создадеат извештаи за други институции во државата), веб сервиси (кои овозможуваат отворен пристап до податоците) и мобилна апликација (за Android, iOS и Windows Phone). Сите модули се тројазични (англиски, македонски и албански).

Некои од функционалностите што ги нуди мобилната апликацијата се: приказ на настаните на мапа и во листа, детали за секој настан поединечно, негов приказ на мапа и негово споделување со пријатели (преку е-пошта, социјални мрежи, итн.). Дополнително, апликацијата нуди разни опции за нагодување на полупречникот за приказ и известување, избор на настани кои би можеле да бидат од интерес на корисникот, период и јазик на нивен приказ, поставување на локации од интерес, итн. Апликацијата, исто така, нуди и препораки за помош при кризни настани, како и поважни телефонски броеви и начин за нивно едноставно повикување.

Наместо да бидат само пасивни примачи на податоци, апликацијата им овозможува на корисниците и начин за информирање на останатите граѓани за настаните кои се склучуваат околу нив: преку испраќање на слики од одреден настан, како и негово опишување во текстуална форма. Со комбинирање на напорите на многу доброволци кои испраќаат податоци, односно „[[набавка од мноштво]]“ ([[анг.]] crowdsourcing), системот прибира релативно голем број на настани кои корисниците на апликацијата (граѓани или институции) можат да ги прегледуваат.

=== Систем за создавање на анимации ===

Основата на системот е правење на stop motion анимации кои обработуваат наставни содржини од разни наставни предмети во основното и средното образование. Покрај идејата да го направи учењето многу поинтересно, една од главните цели на системот е и да ги мотивира учениците да соработуваат еден со друг во создавањето на наставни содржини кои би се користеле од страна на сите останати ученици во државата. Анимациите се состојат од слики (кои се менуваат на одреден период) и звуци (за кои се нагодува времето на почеток, јачината и времетраењето).

Конкретно, системот се состои од WP8 апликација која ги предава фотографиите на семрежен прилог во која се создадеат анимациите. Секој корисник на системот може да ги гледа сликите кои се прикачени од останатите корисници, како и да ги користи истите за создавање на свои анимации. На тој начин, корисниците можат да соработуваат меѓусебно во создавањето на многу посложени анимации. Системот дозволува и додавање на разни дополнителни елементи како текст и звук. Овозможена е и промена на времето за кое се менуваат сликите во анимацијата. Од кога ќе биде објавена одредена анимација, секој посетител на мрежното место може истата да ја сподели со своите пријатели на социјалните мрежи, да остава коментари за анимацијата, да прегледува слични содржини, итн.

Во моментов, апликацијата содржи повеќе од 60 анимации, во чијашто изработка се вклучени повеќе од 500 ученици. Системот е дел од проектот &quot;Fun, Education, Stop motion animation&quot;, кој го освои второто место на светскиот натпревар за иновативни содржини организиран од страна на Microsoft Partners in Learning &lt;ref name=&quot;ФИНКИ докажаа дека се најдобри&quot;&gt;http://www.finki.ukim.mk/mk/news/finki-stop-motion-app-2012&lt;/ref&gt;.

=== MyDataNest ===

MyDataNest претставува веб заснована апликација којашто бесплатно е достапна до корисниците. Овозможува на луѓето да создадеат и уредуваат документи на семрежјето бесплатно, исто така им овозможува на корисниците да ги споделуваат своите документи, дури и да соработуваат со другите корисници во реално време. MyDataNest е многу едноставна апликација и лесна за користење за било кој корисник. Екипите можат да соработуваат на Word документи, Excell и други канцелариски документи во online канцелариски пакет. Исто така корисниците может да испраќаат музика и видео во живо и имаат можност да го пуштат од страна на мрежното место од каде што доаѓа или од негова страна каде што пристигнал.
MyDataNest има бесплатен accounts кој дозволуваr 2GB на слободен простор и големината на податотеките до 50MB. Може да се пристапи од било кој компјутер кој има семрежна врска. Повеќе информации за оваа апликација како и за неговата функционалност може да се најдат на страната на MyDataNest&lt;ref name=&quot;MyDataNest&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://mydatanest.com/ |title=архивски примерок |accessdate=2011-05-22 |archive-date=2015-02-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150209061929/http://mydatanest.com/ }}&lt;/ref&gt;

=== Alfresco Share - Соработно управување со содржини ===

Во денешни услови на напредни технологии корисниците имаат пред сè потреба од едноставни програмски алатки кои ги користат во секојдневната работа, како што се пребарување со Google, читање од Wikipedia и од сопствени Wiki страници, пишување на блог, наоѓање на лица преку Linkedin, читање на известувања преку rss, следење на активностите на пријателите на Facebook и на крај сите тие активности сместени во iGoogle. Токму Alfresco Share нуди активности слични на овие меѓутоа пресликани во секојдневната работа на вработените (проекти, екипи) во една организација. Alfresco Share е изграден врз основа на Alfresco документ менаџмент системот и претставува out-of-thebox соработен систем за управување на содржини. Накратко обезбедува: собирање, размена и пребарување на информации помеѓу виртуелни екипи. Екипите или учесниците во проектите можат интерактивно да пронајдат „барани“ информации, професионалци, минати или сегашни проекти или пак да бидат информирани за сите промени што ги прави нив далеку поефикасни. Како позначајни одлики на Alfresco Share се јавуваат:

* Библиотека на документи
* Пребарување
* Информирање за активности
* Виртуелни екипи
* Адаптација на кориснички интерфејс
* Можност за развој на сопствени модули(апликации)
* N - слојна архитектура
* Поддршка за CMIS (Content Management Interoperability Services)

=== NetResults Tracker ===

NetResults Tracker, е моќен и едноставен семрежен соработен систем кој им помага на компаниите во евиденцијата и решавањето на проблемите, како и автоматско управување на изнаоѓањето на соодветно решение по пат на резолуција. Системот го користат преку 1000 компании од различни профили, универзитети и групации во 35 земји од светот, меѓу кои и Adobe Systems, Google, AOL, BMW, MIT и многу други. Неговиот web заснован кориснички и администраторски посредник овозможува едноставно управување со проектите за менаџерите, на учесниците во проектот им овозможува поедноставено добивање на задачи, соработка и соработка со останатите учесници и размена на знаење без разлика на географската локација, водење евиденција за текот и состојбата на проектите и многу други можности.

=== Bugzilla ===

Bugzilla &lt;ref name=&quot;Bugzilla&quot;&gt;http://www.bugzilla.com/&lt;/ref&gt; е едноставен и бесплатен семрежен соработен систем кој им помага на компаниите во евиденцијата и решавањето на грешките или дефектите кои се произлезени при развивање на проект. Овој систем им овозможува на идивидуалци или групи на програмери да ги прегледуваат истакнатите грешки во нивниот производ делотворно. 
Bugzilla e создаден од страна на Terry Weissman и е пуштен во употреба во 2001 година. Ова е open source систем развиен е во Perl. Се што е потребно за да се инсталира Bugzilla e компатибилен податочен систем, минимална верзија на Perl 5, компатибилен web опслужувач и било како SMTP опслужувач.

Најчестиот принципот на работа на овој систем е внесување на некаква грешка пронајдена најчесто од испробувачот. Се праќа електронска нотификација кон сите или поединци од групата составена за проектот дека е поставена нова грешка. Програмерот ја корегира настанатата грешка, се најавува на Bugzilla системот и поставува дека грешката е решена и притоа електронска нотификација добиваат сите или поединци од групата составена за проектот. Испробувачот (или „испрашувач“) ја регистрира грешката како корегирана откако ќе изврши проверка. Грешката никогаш не исчезнува од системот, таа после извесно време може повтроно да биде вратена.

=== Microsoft Unified Communication ===

Microsoft Unified Communication&lt;ref name=&quot;Microsoft Unified Communication&quot;&gt;http://www.microsoft.com/uc/default.mspx&lt;/ref&gt; е збирка на технологии кои овозможуваат комуникација и соработка преку обединување на постоечките комуникациски системи и алатки (Desktop комуникациски системи, електронска пошта, факс, класични и IP телефонски системи, семрежјето, говорна пошта) со алатки кои се во секојдневна употреба (електронска пошта, Microsoft Office 2007, instant messaging, мобилни уреди засновани на Windows оперативен систем) со користење на интегрирани опслужувачи + сервиси и клиентски апликации (Microsoft Office COmmunications Server, Microsoft Exchange Server, Microsoft Office Communicator, Microsoft Office Outlook, Microsoft Office Live Meeting) за да овозможи комплетни комуникациски услуги (VoIP телефонија, видео и аудио конференција, контакт информации, информации за присутност, instant messaging, IVR (Interactive Voice Respond - говорни автомати), електронска пошта, говорна пошта, факс услуги, календар) достапни преку широк избор на апликации и уреди (комјутери, фиксни и мобилни телефони, семрежјето, мобилни уреди засновани на Windows оперативен систем)

=== Oracle Beehive ===

Oracle Beehive&lt;ref name=&quot;Oracle Beehive&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.oracle.com/us/products/middleware/beehive/index.html |title=архивски примерок |accessdate=2010-05-28 |archive-date=2010-05-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100510115142/http://www.oracle.com/us/products/middleware/beehive/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; е решение за соработка коешто се нуди на големите фирми. Овозможува широка палета од интегрирани услуги за соработка, вклучувајќи: конференции, брза размена на пораки, електронска пошта, календар, управување со работни задачи и работен простор за екипна соработка. Го поддржува Microsoft Outlook како клиент за електронска пошта и календар. Како Web клиент за електронска пошта и календар користи Zimbra Client, привлечна, интуитивна но и моќна алатка. Пристапот до работниот простор за екипна соработка лесно се интегрира со Microsoft Outllok и Windows Explorer, и на овој начин корисниците можат да ги користат документите како да се наоѓаат на нивниот локален компјутер.
За разлика од неговиот претходник Oracle Collaboration Suite, Oracle Beehive е многу поотворен за проширување, има поддршка за Wiki и нуди поголема палета на услуги приспособени за користење од мобилни уреди. Се одликува со размерливост, поддршка за глобални организации, централизирана точка на управување и голем степен на сигурност. Може да се постави на Linux, Solaris i Microsoft оперативни системи (64 битен хардвер не му е потребен).

=== Visual Studio Team Foundation ===

Team Foundation е дел од Visual Studio Team System &lt;ref name=&quot;Team Foundation&quot;&gt;http://msdn.microsoft.com/en-us/library/ms181232.aspx&lt;/ref&gt; и е множество од алатки и технологии кои овозможуваат екипата да соработува и да ги координира своите акции при работењето на проекти. Се вбројува во групата на соработни системи бидејќи овозможува членовите на екипата да комуницираат, да соработуваат делејќи заеднички ресурси, овозможува подобрено следење на ефикасноста на извршување на работните задачи, поддржува различни улоги во работа на еден проект и е прилагоден за секоја различна улога.

За соработка во рамки на екипата голема улога игра и порталот кој е Windows SharePoint Web портал и овозможува членовите да складираат документи до кои може сите да пристапуваат, извештаи, календари на активности и сл.

Директната интеграција со Visual Studio овозможува од исто место програмерите да може да ги гледаат своите задачи, да пристапуваат до проектот и сите документи, сите извештаи, да прават свои извештаи, да градат builds и проби за самиот проект. За подобрена соработка системот има и вградени предупредувања (alerts) кои може да се конфигурираат после определени промени да ги информираат членовите по електронска пошта за настанатите промени така што сите се во тек со случувањата во проектот.

Значи станува збор за соработна платформа која интегрира source control, создавање и следење на извршување на работни задачи, проектен менаџмент, портал за соработка, builds, верзионирање, испробување на проектот, како и интеграција со chat системи, сите овие одлики придонесуваат во зголемување на ефиксноста на екипата. VS Team Foundation нуди:

* Портал за проектот
* Team Explorer
* Различни типови на работни задачи (tasks, bugs, scenarios, risk)
* Следење на статуси на работни задачи
* Историја на работните задачи
* Нотификации
* Builds
* Извештаи
* Интеграција со Microsoft Project и Excel
* Алатки за испробување(load testing, unit testing, database test)
* Team Foundation Server Power Tools (Октомври 2008), можности за интеграција со chat системи

=== Visual Studio Online ===
Visual Studio Online&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Visual_Studio#Visual_Studio_Online&lt;/ref&gt; е онлајн верзија на веќе познатиот Микрософт производ Visual Studio&lt;ref&gt;http://www.visualstudio.com&lt;/ref&gt;. Visual Studio Online нуди група на алатки кои помагаат при тимска работа на проекти и затоа се класифицира како колаборативен систем.&lt;br /&gt;
 
Корисниците имаат сопствен профил, кој е поврзан со Windows Live ID веродостојност . Профилот нуди избори за поставки како корисничка слика (аватар), името кое се прикажува, местоположба и сл.

Корисниците се групираат во тимови и еден корисник може да биде во повеќе тимови.&lt;br /&gt;
 
Како основен начин на комуникација меѓу тимовите се таканаречените Team Rooms. Во Теam Rooms има приказ на активни корисници (In The Room) со кои може да се комуницира во сегашно време, додека корисниците кои се неактивни (Away) во моментот, може подоцна да ги прочитаат пораките и да одговорат на истите.

Тимовите и корисниците се додаваат во Проекти. При избирање на проект, се отвора Project Dashboard и од тука корисникот може да навигира низ проектот. Проектите се поврзани со Team Foundation Server (TFS)&lt;ref&gt;https://en.wikipedia.org/wiki/Team_Foundation_Server&lt;/ref&gt; и во нив може да се додаваат backlog items, tasks и сл. Почетната страна на Project Dashboard, прикажува кои членови се во тимот, информации за моменталниот sprint (доколку се користи agile), како и директен пристап до Team Room на тимот.

=== Ipswitch iMail Server ===

Ipswitch iMail Server претставува e-Mail опслужувач којшто може да ги задоволи барањата на малите и средни компании. Со помош на Ipswitch IMail Server, на компаниите им се овозможува пристап до сет од евтини, ефективни, моќни и лесни за користење соработни алатки направени во околина на email со Microsoft Outlook — вклучувајќи заеднички календари, групни распореди и глобална список на адреси. IMail исто така поддржава синхронизација со мобилни уреди и web заснован пристап до информациите како и поддршка за податочно складирање. Надополнет со secure instant messaging, овој производ претставува моќна алатка за соработка во рамките на една организација.

=== Windows Live SkyDrive ===

SkyDrive е бесплатна соработна услуга на Microsoft, и истиот е еден од модулите на генералниот сервис Windows Live на Microsoft &lt;ref name=&quot;SkyDrive&quot;&gt;http://explore.live.com/windows-live-skydrive/&lt;/ref&gt;. SkyDrive сервисот на корисниците (лица кои имаат создадено Live корисничка сметка) им овозможува да создадеат документи (Word, Excel, PowerPoint и OneNote) преку веб интерфејс и истите да ги складираат и организираат на бесплатниот простор за складирање кој го обезбедува сервисот. Освен документи, SkyDrive овозможува складирање и на фотографии и видео содржини. Сите содржини публикувани на SkyDrive може да се споделуваат со поединци (доделувајќи им пристап преку mail) или со групи на корисници кои може да се создадеат преку самиот сервис. Постои можност и за неограничено споделување, давајќи пристап на секого, а линкот до содржините може да се публикува и на социјалните мрежи. SkyDrive системот, освен пристап и работа со своите содржини од секаде овозможува и успешна соработка помеѓу корисниците преку споделување и заедничка работа на документи.

=== Windows Live Mesh 2011 ===

Windows Live Mesh 2011&lt;ref name=&quot;Mesh&quot;&gt;http://explore.live.com/windows-live-mesh/&lt;/ref&gt; претставува алатка од Windows Live Essential пакетот, развиена од Microsoft Corporation која овозможува on-line соработка помеѓу различни уреди, кои коррисникот ги додава на порталот за уреди, а кои се во негова сопственост, односно може да се најави на нив. 
Соработката се остварува преку синхронизација на податоците (документи, слики или други фајлови) помеѓу различните уреди, или помеѓу уредите и Sky Drive дисковиот простор. Оваа алатка овозможува корисникот да работи од повеќе географски дисперзирани уреди, без потреба од испраќање на електронски пораки или пренесување на податоците на надворешни медиуми и нивно копирање на уредот на кој во моментот е поврзан корисникот. 
Оваа алатка овозможува и верзионирање, on-line и off-лине работа при што на крај последната верзија се синхронизира на останатите уреди кои во моментот се on-line, или ќе бидат синхронизирани во моментот кога ќе бидат on-line. 
Дополнително, оваа алатка овозможува и пристап од далечина и контрола на сите уреди на корисникот кои во моментот се on-line, а се во кругот на уреди кои корисникот ги додал на порталот за уреди. Секако се очекува уредите да имаат инсталирана Windows Live Mesh алатка како предуслов за додавање на порталот за уреди и користење на погодностите на оваа алатка.

=== Google Docs ===

Google Docs&lt;ref name=&quot;Google Docs&quot;/&gt; претставува бесплатен веб-заснован систем создаден од страна на Google&lt;ref name=&quot;Google&quot;&gt;http://google.com/&lt;/ref&gt;. Google Docs е производ кој се заснова на создавање на word и excel документи, како и презетнации и форми. На секој корисник кој има Google account му е дозволено да создава и едитира документи online, додека има соработка во реално време со други корисници. Откако корисникот ќе го создава или постави документот на Google опслужувачот, преку електронска адреса ги известува корисници за поставениот документ. Google docs овозможува многу полесна распределна и соработка на документот кај корисниците, а со тоа и потполна сигурност. Сите корисници кои имаат пристап до документот имаат право да го променуваат. Сите верзии на документот се достапни во било кое време.

=== Google Wave ===

Google Wave&lt;ref name=&quot;Google Wave&quot;&gt;http://wave.google.com/&lt;/ref&gt; претставува нов модел на комуникација и соработка на семрежнето. Google Wave е производ, платформа и протокол, кој се заснова на домаќинирани разговори именувани како wave. Еден wave претставува подеднакво документ и разговор, каде корисниците можат во исто време да комуницираат и да работат заедно со текст, слики, видеа, мапи, и други содржини. Овој модел им овозможува на луѓето да комуницираат и да работат заедно на поефикасени начини. Google Wave е и платформа која нуди множевство на open source API-а, кои им овозможуваат на други инженери да вградуваат wave-ови во други семрежни прилози и сервиси и да градат проширувања и надоградувања во рамките на самите wave-ови.

Google Wave сѐ уште не е јавно достапен производ. Првпат е претставен пред јавноста на 28 мај 2009 година за време на конференцијата на Google, Google I/O&lt;ref name=&quot;Google I/O Developer Conference&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://code.google.com/events/io/ |title=архивски примерок |accessdate=2009-06-15 |archive-date=2010-01-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100103221007/http://code.google.com/events/io/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Неговото официјално претставување е најавено во текот на оваа година. Целта на јавното претставување е да се дозволи на програмските инженери надвор од Google да развиваат апликации и проширувања. Претставува веб заснован сервис и компјутерска платформа дизајнирана за да ги обедини постоечките начини на комуникција и соработка, како што се електронската пошта, моментална размена на пораки (Instant messaging), [[вики]]ја и дтушмрежи.

Google Wave е изработен со помош на Google Web Toolkit&lt;ref name=&quot;Google Web Toolkit&quot;&gt;http://code.google.com/webtoolkit/&lt;/ref&gt; и сѐ уште е во развој. Се очекува јавно да биде достапен до крајот на оваа година. Во овој момент Google Wave е достапен само како developer preview. Google најави дека планира да го отвори и јавно да го понуди најголемиот дел од кодот.

=== Google Translate ===

[[translate.google.com|Google Translate]] е слободен сервис за превод од еден јазик во друг, кој овозможува моментален превод на зборови, фрази и реченици од богатата палета на овозможени јазици. Целта на ваков тип на сервис е да овозможи информацијата да биде универзално достапна и корисна, без оглед на јазикот на кој е напишана.

Кога Google Translate генерира превод, пребарува слични шемаи низ стотици милиони документи за да одлучи кој е најдобар превод на соодветната фраза. Таквите типови на шемаи се преведени од луѓи и се веродостојни. Процесот за пребарување на шемаи низ документи се нарекува,,статистички машински превод&quot;. Колку повеќе постојат внесени преведени документи од луѓе, толку подобар превод Google Translate ќе нуди. Ова е причината поради која за некои јазици има подобри преводи за разлика од други. Колку повеќе луѓето колаборираат во внесувањето на преведени фрази во системот на Google Translate, толку подобро овој сервис ќе работи за соодветниот јазик.

=== Google Maps ===

Google Maps&lt;ref name=&quot;Google Maps&quot;&gt;http://maps.google.com/&lt;/ref&gt; претставува веб-заснован систем за мапирање развиен од страна на Google&lt;ref name=&quot;Google&quot;/&gt;. Google Maps&lt;ref name=&quot;Google Maps&quot;/&gt; нуди детални информации за географските реони ширум светот, со можност за преглед и навигација. 
Отворената платформа што ја нуди системот дозволува на луѓето да придонесуваат во градењето и точноста на внесените податоци за географските реони, локации, имиња и називи. 
Google Maps&lt;ref name=&quot;Google Maps&quot;/&gt; системот се состои од неколку сервиси, секој со различна функција:
* Directions service - сервис за гео-лоцирање и навигација од една локација до друга. Сервисот поддржува навигација низ пешачки патеки, велосипедски патеки, патување со автомобил, патување со јавен превоз, патување со авион, како и навигација за патување со брод.  
* Street view - сервис за панорамски 360 степени преглед на локации ширум светот
* Geocoding service - сервис за мапирање на локации со нивните називи во соодветни географски координати

=== Socialtext ===

Socialtext&lt;ref name=&quot;SocialText&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.socialtext.com/ |title=архивски примерок |accessdate=2009-06-15 |archive-date=2019-04-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190405013830/http://www.socialtext.com/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; претставува програмска подлога на Еnterprise 2.0 Wiki за соработка меѓу корпорации или организации. Socialtext нуди комплетно множество на wiki функционалности за деловно работење: за екипна соработка, соработка на ниво на проект и создавање на заедници. Основна цел на Socialtext системот за соработка е да ја зацврсти комуникацијата меѓу вработените, клиентите и деловните партнери, да ги подобри деловните процеси и да обезбеди брзо донесување на одлуки преку едноставни алатки за споделување на знаење, компетенции и идеи, а воедно и создавање на online заедници за нивните производи или сервиси.

Во рамки на Socialtext се обединети голем број на соработни услуги и алатки, како што се wiki работни околини, лични wiki страни (засновани на Google Gadgets стандардот), означување, пребарување, блогови, микроблогирање во рамки на корпорации, споделување на податотеки, управување со документи, социјална мрежна комуникација, дискусиони групи, синхрони комуникации, email, RSS, десктоп клиентска апликација заснована на Adobe AIR, први индустриски друштвени програми за табеларни пресметки, мобилен посредник кон Socialtext работната околина и wiki содржина и off-line пристап. Socialtext се интегрира со LDAP или Microsoft Active Directory системите што овозможува брзо создавање на профили и централизација на корисничката автентикација. Socialtext нуди конектори за поврзување со Microsoft SharePoint и Lotus Connections кои овозможуваат брзо да се интегрира соработка меѓу корисниците во овие околини. Socialtext платформата има модуларна и проширлива веб ориенирана архитектура и нуди API-a за проширување на функционалноста на сервисот. Socialtext го нуди својот производ како програмското решение SaaS, уред и решение со отворен код Open SocialText&lt;ref name=&quot;Open SocialText&quot;&gt;http://sourceforge.net/projects/socialtext&lt;/ref&gt;.

Овој соработен систем има преку 4000 глобални корисници кои припаѓаат на повеќе од дваесет индустрии вклучувајќи финансиски, здравствени, правни, технолошко производствени, медиумски, издавачки, пропагандни и образовни институции, што е реален показател за неговата применливост. Дел од нив се Symantec, Nokia, Ogilvy PR, Washington Post, Epitaph Records, BASF, SAP, Intel, MWW Group, USA Today, MicroStrategy, IKEA.

=== Microsoft Learning Gateway ===

''Microsoft Learning Gateway''&lt;ref name=&quot;Microsoft Learning Gateway&quot;&gt;http://www.microsoft.com/education/learninggateway.mspx/&lt;/ref&gt; платформата претставува еден од системите за управување со знаењето, и технологија која го олеснува делењето и преносот на знаење. Оваа платформа која во комбинација со MSN share порталот обезбедува развој на модули за образование на далечина. Learning Gateway помага во отстранувањето на бариерите кои го спречуваат делотворното користење на технологијата и ја прави комуникацијата и соработката помеѓу сите корисници (професори, студенти и администратори) полесна. Learning Gateway користи Windows SharePoint сервиси како основен слој на порталот. Над ова ниво, дадена е платформа од погодни образовни веб делови со кои може да го менуваме решението според нашите потреби како корисник.

''Поставување на ресурси за учење''-

Овој дел е дизајниран да го автоматизира процесот на поставување на какви било образовни објекти во Learning Object Repository (LOR) библиотека. Веб делот го ослободува професорот од внесување на описни податоци секогаш кога ќе се обиде да постави образовен објект.

''Пребарување на ресурси за учење''-

Професорите го користат овој веб дел за пребарување на образовен објект во LOR библиотеката каде тие го прикачиле. Истите кои ќе се појават како резултат на пребарувањето, професорите можат да ги доделат на одредени студенти или на цела паралелка.

=== Body Area Network (BAN) ===

Body Area Network (BAN)&lt;ref name=&quot;Body Area Network (BAN)&quot;&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Body_Area_Network&lt;/ref&gt; претставува комуникација на уреди со ниска моќност и оперирање на, во или
околу чевечкото тело (Но не ограничувајќи се само на луѓето) и служи како сервис за повеќе апликации вклучувајќи медицински, апликации за забава и други. Поинаку кажано BAN е систем од уреди во близина на човечкото тело кои соработуваат помеѓу себе во корист на човекот. Уредите комуникацијата помеѓу себе ја остваруваат преку безжични технологии, а нејзината работа се состои од мониторинг на човечкото тело и пренос на податоци од телото на човекот до некоја базна станица, од каде што истите можат да бидат проследени до болница, клиника или на било кое друго место, во реално време.

BAN технологијата е сѐ уште во примитивна фаза и нашироко се истражува. Оваа технологија откако еднаш биде донесена и прифатена, се очекува да биде значаен изум во здравството, што ќе доведе до тоа да телемедицината стане реалност.

=== Microsoft Office Project Server ===

Microsoft ги проширува можностите на Microsoft Project&lt;ref name=&quot;Microsoft Project&quot;&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/Microsoft_Project&lt;/ref&gt; со Project Server и Project Web Access пристап. Microsoft Project Server ги чува информациите за проектот во една централна база на податоци (MSSQL Server), заштитени од неовластен пристап и корумпирање на податоците.

Project Center поддржува извештаи за организацијата на проектно ниво. Со помош на оваа алатка менаџерите можат да пребаруваат детали за проектот. 
Проектниот Менаџер ги спроведува плановите за проектот и ги прераспределува задачите до членовите на екипата. Задавањето на задачите може да биде дистрибуирано до членовите на екипата преку нивните страници во Web Access. Тие треба да го разменуваат статусот и промените и да му овозможат на менаџерот да биде во тек со задачите во проектот. Project Server поддржува електронска комуникација преку семрежјето со помош на Web Access. Членовите на екипата може да го обноват статусот на нивните задачи преку листата “Мои Задачи“ или “Временската листа“ во Project Web Access.

Искористеноста на ресурсите може да се анализира преку Resource Center - от, дозволувајќи им на организациите да ги предвидат идните барања за ресурси и да имаат поефикасно искористување на ресурсите.
 
Прегледот е полесен да се разбере и е поробустен преку Web Access, отколку со Microsoft Project. Project Server има сопствен календар, погледи, табели, филтри, како и полиња.
 
За секој објавен проект во Microsoft Project може да се создава Project Workspace, кој претставува работен простор од Microsoft SharePoint Teamsite каде проектната екипа може меѓусебно да дели документи, прашања и ризици.

=== Google Buzz ===

''Google Buzz'' &lt;ref name = &quot;Google Buzz&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=171454 |title=архивски примерок |accessdate=2010-06-21 |archive-date=2010-06-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100619052326/http://mail.google.com/support/bin/answer.py?hl=en&amp;answer=171454 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; е алатка за пораки и друштевено вмрежување која е интегрирана во рамките на Gmail, мрежно ориентиран сервис за пораки или е-пошта.
Корисниците на оваа алатка може да споделуваат врски, фотографии, видеа, статус пораки и коментари организирани во форма на разговори, видливи во корисничкото сандаче.

Buzz им овозможува на корисниците да можат да одберат дали ќе ги делат со светот своите пораки или ќе ги споделуваат приватно со група на пријатели секогаш кога поставуваат нова порака.

Во моментов во рамките на Buzz се интегрирани следниве сервиси: Picasa, Flickr, Google Reader, YouTube, Blogger, FriendFeed, identi.ca и Twitter. 
На овој начин Google се обидува да стане конкурент на страните за социјални мрежи како Facebook и сервисите за микро блогови како што е Twitter. 
Од страна на Google оваа алатка треба да ја пополни празнината помеѓу алатките кои се користат за работа (е-поштата од Google која се користи во помали фирми) и задоволство, бидејќи пораките од пријателите се сега дел од маил сервисот.

Но сепак оваа алатка доби доста критики поради неводењето сметка за приватноста на корисниците. Овие забелешки беа посочени на фактот што Gmail списокот на контакти со оваа алатка е јавна, иако некои корисници на Gmail воопшто ја немаа вклучено алатката Buzz.
Buzz има добра интеграција со Android оперативниот систем и со Google Maps, со што остава простор за големи иновации на Buzz во доменот на мобилните апликации и сервиси.

=== MindMeister ===

MindMeister е водечко и повеќепати наградувано веб-засновано соработно решение, кое користи докажани концепти на умствено мапирање со цел да се олесни мулти-корисничкото планирање, brainstorming-от и сесиите за управување со проект, сето тоа сместено во рамките на стандарден пребарувач. 
MindMeister е софтвер кој им овозможува на корисниците во реално време да ги визуализираат своите размислувања. Со помош на MindMeister лесно може да се сподели било која творба преку поканување на корисници преку е-пошта или со едноставно испраќање уникатен и безбеден директен линк. По споделувањето, може да се започне сесија за соработка и споредување на мислења и да се соработува на различни мапи во реално време. Ефектите означени со боја ги нагласуваат промените кои ги направиле други корисници во рок од неколку секунди, а интегрираниот разговор во живо овозможува директна размена на мислења со останатите корисници. Историјата на промени во една мапа која е на мрежното место, се зачувуваат засекогаш. Со тоа се нуди можност бескрајно да се повторат и прегледаат сите промени, дури и да се репродуцира целата еволуција на самата мапа, притоа користејќи патентиран преглед на историјата. До самите мапи може лесно да се пристапи и од iPad, iPhone, iPod или андроид уреди, без разлика каде се наоѓаат, користејќи ги нивните матични мобилни апликации. Кога се користи интерфејсот за прелистување на MindMeister, не е потребна семрежна врска доколку е овозможен офлајн режим. Мапите се зачувани безбедно на семрежјето, и сè што треба е стандарден прелистувач. Сите корисници и учесници во создавање и работа на една мапа пристапуваат до истата верзија, со што се елиминира опасноста од спротивставени верзии.

=== Dot Project ===

DotProject&lt;ref name=&quot;http://en.wikipedia.org/wiki/DotProject&quot;&gt;Dot Project&lt;/ref&gt; е веб засновано програмско решение наменето за планирање и водење на проекти. Развиено е како бесплатна замена на Microsoft Project со што и вклучува голем дел од функционалностите кои ги обезбедува Microsoft Project за водење на проекти. DotProject како бесплатна замена на Microsoft Project има голема примена како во софтверската индустрија така и во компании од различна природа и големина, невладини организиации, школи, но и кај индивидуалци. Со својот едноставен кориснички посредник и големиот број на опфатени функционалности dotProject е помеѓу најупотребуваните производи за водење и организација на проекти. Како и другите софтверски решенија за водење на проекти главната функционалност на овој производ е организација и планирање на задачи, распределување на задачи, планирање на ризици, планирање на придобивки од проектот, соработка помеѓу членовите на екипата.

Најкористени функционалности кој ги овозможува овој производ се:

* Организација на проекти
* Организација и распределување на задачи
* Организација на ресурси
* Формирање на екипи
* Распределување на екипи по проекти
* Овозможува комуникација преку форум 
* Организација на податоците за клиентите
* Приказ за текот и успешноста на проектот преку Gantt Chart&lt;ref name=&quot;http://en.wikipedia.org/wiki/Gantt_charts&quot;&gt;Gantt Chart&lt;/ref&gt;
* Генерирање на различни репорти
* Календари
* Историја на активности

=== ProcessMaker ===

ProcessMaker &lt;ref name=&quot;ProcessMaker&quot;&gt;http://www.processmaker.com/&lt;/ref&gt; е уникатен Open Source корпоративен софтвер за менаџирање со бизнис процеси и работен тек (workflow), дизајниран за мали и средни бизниси и организации.

Тој е user-friendly апликација за менаџирање на работниот тек ефикасно и делотворно. Бизнис корисниците 
и експертите за процесите, без искуство во програмирањето, можат да дизајнираат и водат работни текови (workflows), 
да ја зголемат транспарентноста и радикално да ја намалат употребата на пишаната документација. 
Овозможува автоматизација на процесите помеѓу системите, вклучувајќи ги човечки ресурси, финансии, продажба и оператива. 
Приватни и јавни организации можат да го користат за автоматизација на процесите кај кои има интезивни побарувања 
од документи меѓу различните оддели.

ProcessMaker е напишан во [[PHP]] и [[Ajax]] и е целосно web заснован со сервисно ориентирана архитектура ([[SOA]]). 
Има интерфејс за создавање на работни текови, каде може да се отворат и променат сите бизнис процеси со едноставно 
повлекување и поместување на објектите кои го дефинираат процесот. Дополнително, тој располага со алатки 
за дизајнирање на форми, создавање на документи, назначување на улоги и корисници, создавање на правила за насочување, 
интерврска со надворешни системи за бизнис интелегенција (BI), системи за менаџирање со документи (DMS), 
системи за менаџирање со содржини (CMS) и систем за планирање на ресурси (ERP), преку сервисно ориентирана архитектура.

=== PhpGroupWare ===

PhpGroupWare, порано позната како webdistro, е мулти-корисничка група целосно напишана во PHP и дел од проектот DotGNU. Таа обезбедува околу 50 веб-засновани апликации, вклучувајќи календар, адресар, напреднат вид на проект менаџер, список на задачи, електронска пошта и менаџирање на податотеки. Календарот поддржува повторување на настаните и вклучува аларм. Системот ѕа електронска пошта поддржува вметната графика и закачување на податотеки.. Системот како целина поддржува кориснички нагодувања, теми, кориснички дозволи, мулти-јазична поддршка и кориснички групи. Исто така вклучува модули за да се постави и администрирање на работната средина. Корисничката група целосно се заснова на напреден програмски интерфејс (advanced Application Programming Interface - API).

=== PHProjekt ===

PHProjekt е бесплатна група и семрежен прилог за проектен менаџмент напишана во PHP. Таа е формирана кон крајот на 1990-тите години од Албрехт Гинтер, а од почетокот на 2006 година, Mayflower GmbH го развива и поддржува PHProjekt заедно со Гинтер.
PHProjekt е единствениот слободен софтверски проект за управување со софтверот вклучен во сценариото Simple Scripts инсталерот и еден од двата вклучени во сценариото Фантастико инсталер (заедно со dotProject). Функционалноста на софтверот може да се прошири преку разни додавања на пакети (вклучувајќи го и оној за синхронизација со MicrosoftOutlook).

=== Lotus Notes и Domino ===
Софтверот Lotus Notes и Domino им помага на корисниците да изведуваат акции, да создадеат и да споделуваат знаење и да соработуваат. Обезбедува една табла со функционалности, која е лесна за користење и им помага на корисниците поефикасно да ја завршат работата.
Софтверот Lotus Notes и Domino ги спојува на едно место сите ресурси на компанијата кои се потребни за успешно завршување на секојдневните задачи и барања. Функционалностите кои ги нуди овој софтвер се следниве:
* Кога корисникот ќе добие е-пошта и сака веднаш да исконтактира со испраќачот, доволно е само да кликне на неговото име за да започне разговор (chat).
* Корисникот добива барање за состанок. Може во посебен поглед да ги провери неговиот личен и професионален календар, било каде и да се наоѓа, за да биде сигурен дека тој термин не е зафатен.
* Контакт информации од некој нов корисник (колега) може да бидат испратени преку &quot;smartphone&quot; до Lotus Notes и ќе бидат интегрирани во целосниот список на контакти.
* Следење на најновите новости е овозможено со интегриран читач на новости.
* Блокирање на одреден корисник.

==== Соработка на попаметен начин ====
Софтверот Lotus Notes и Domino обезбедува моќни, интуитивни соработни алатки, за поефикасна работа на екипата во еден проект.
* Со користење на IBM Lotus Symphony софтверот, кој доаѓа заедно со Lotus Notes и Domino, може да се создадеат, отвораат, зачувуваат и делат документи во различни формати, вклучувајќи и Microsoft Office. 
* Управување со проекти, споделување на содржина со екипата и наоѓање на вистинските личности за завршување на дадена задача. Зачувување на идеи, споделување на знаење со екипата и следење на последните развојни проекти со помош на блог и предлошки за форуми.

=== Microsoft Lync ===

Microsoft Lync (претходно Microsoft Office Communicator) и Microsoft Communicator за Mac се клиенти за комуницирање преку инстант пораки и се користат со Microsoft LyncServer. На еден начин тие се замена за Windows Live Messenger, кој се користи со Exchange Messaging Server. За разлика од Windows Live Messenger, овој софтвер има пошироки функционалности во рамките на организацијата каде е имплементиран.
	&lt;br /&gt;
Microsoft Lync обезбедува комуникација на повеќе начини преку единствен и едноставен интерфејс. Корисниците можат да се поврзат и соработуваат од било која локација каде што има семрежна врска.
За разлика од претходната верзија Office Communications Server (OCS), Microsoft Lync поддржува разни облици на комуникација од еден кориснички интерфејс: размена на инстант пораки, говорни повици, видео повици, состаноци, интерактивни сесии (конференции). Освен подобрената комуникација во една организација, Microsoft Lync нуди можност за намалување на инфраструктурните трошоци.
Microsoft Lync поддржува и работа со три други Microsoft семејства: Office, SharePoint, и Exchange.
Развиени се две верзии на клиент комуникаторот за користење на Office Communications Server (OCS): клиент за Windows и клиент за Mackintosh.
Двете верзии овозможуваат на корисниците:
*	Размена на инстатнт пораки
*	Телефонски разговори (PC-to-PC)
*	Видео повици
*	Делење на фајлови
*	Делење на десктопот
*	Можност да се види дали се слободни другите корисници на комуникаторот и објавување информации за сопствената достапност.

==== Функционалности ====
Оснoвните функционалности вклучуваат размена на инстант пораки, пренесување на глас преку ИП и видео конференции во рамките на клиентскиот софтвер. Напредните функционалности се поврзани со интеграцијата со други софтверски алатки на Microsoft.
*	Достапноста на контактите е заснована на Microsoft Outlook календарот кој се наоѓа на Microsoft Excange Server-от.
*	Списокот на контакти може да се преземе од локалните сервиси од Microsoft Excange Server-от.
*	Преку Microsoft Office може да се види дали и други корисници работат на ист документ.
*	Целата комуникација меѓу клиентите се одвива во рамките на Microsoft Office Communications Server, локален опслужувач. Ова ја прави комуникацијата посигурна, пораките не мора да излезат од интеранетот, за разлика од други семрежни услуги за општење. опслужувачот може да се сетира да препраќа пораки на други мрежи за комуникација, одбегнувајќи инсталација на дополнителен опслужувач на клиентска страна.
*	Различни видови на клиенти се овозможени во Office Comunicator. Последната верзија поддржува и мобилни клиенти, односно овозможува мобилнен клиент да се приклучи на конференција, да прави и прима повици и потенцијално да се намалат трошоците за роаминг. 
*	Користи SIP комуникациски протокол за клиентот.
*	Можност за TLS и SRTP енкрипција и сигурна сигнализација и сообраќај.
*	Овозможува делење на фајлови (upload/download).
*	Една од побитните нови функционалности е повеќеклиентска соработка во реално време, што им овозможува на екипи луѓе да гледаат и истовремено да работат на истите документи и во рамките на една комуникациска сесија. Функционалностите се имплементирани на следниот начин:
**	Соработка преку множество на документи, каде учесниците имаат можност да споделуваат текст, цртежи и графички анотации.
**	Соработка преку Power Point документи, каде што учесниците можат да ги контролираат и гледаат презентациите, но можат и да дозволат другите учесници да додаваат текст, цртежи и графика.
**	Соработка преку избирачки списоци, каде презентерите можат да организираат избори. Сите учесници можат да гласаат и потоа да се генерираат резултати.
**	Споделување на десктоп, дозволувајќи им на учесниците да го гледаат вашиот екран и да соработуваат со вас.
**	Споделување на windows апликации, овозможувајќи им научесниците да гледаат и да соработуваат за одредена апликација.
	Сите соработни сесии се автоматски дефинирани како конференции каде клиентите можат да поканат и други клиенти-учесници на конференцијата. Иницијаторот на конференцијата (обично се нарекува организатор) може да им додели улога на учесниците како презентери или да им додели улога на посетители-слушатели. Организаторите исто така можат да дефинираат некои основни функции кои можат да ги прават или гледаат презентерите, односно слушателите. Подетална политика на пермисии се дефинира на ниво на опслужувачот.

==== Заклучок ====
	Microsoft Lync се обидува да ја исполни нашата визија и да ги обедини сите форми на модерна деловна комуникација, овозможувајќи им на луѓето поголема соработка во вид на &quot;лично&quot; искуство, обезбедувајќи функции како HD видео, снимање на конференција, социјални функции како ажурирање на статусот и ажурирање на достапноста.
	&lt;br /&gt;
Во прилог на трансформирање на начинот на кој луѓето комуницираат, ИТ одделите треба да го имплементираат Lync во нивната инфраструктура, со што би се подобрила комуникацијата, елиминирале традиционалните PBX системи и би се заштедиле пари и време.

=== BSCW (Basic Support for Cooperative Work ) ===
Развојот на организациите во денешно време сè повеќе зависи од виртуелните екипи во кои интеракцијата се одвива меѓу географски дистрибуирани единици.Често овие екипи се глобално распоредени, во мултинационални компании. Може да се дефинираат на различни начини, иако основните елементи на физичка дисперзија и интеракција со посредство на комуникациско - информациски системи се среќаваат во секоја дефиниција. Виртуелните екипи можеме да ги дефинираме како група на луѓе кои комуницираат преку независни задачи водени од заедничка цел и работат низ времето, просторот и организациските граници со врски зајакнети со комуникациски технологии. Често виртуелните екипи се привремени, членовите не работеле заедно претходно, не се познаваат, се културно различни и се потпираат на компјутерски заснована комуникација која не само што ја елиминира физичката оддалеченост туку и времето преку асинхрони интеракции. Фирмите може да добијат зголемена флексибилност преку екипи со соодветна експертиза кои може брзо да се формираа, без оглед на физичката локација на членовите, може многу брзо да реагираат на промените во нивната околина и да ги намалат трошоците предизвикани од потребата за движење на луѓето.
Mоже да се користи голем број на различни шеми за да се класифицира широкиот спектар на алатки кои поддржуваат виртуелна групна соработка. Системите за колоборација на групи мора првенствено да поддржат синхрони интеракции (видео конференции,real time разговори) или асинхрони интеракции (дискусиони групи,групни календари). Во поново време се забележува драматичен раст на веб заснованите колоборативни системи. Со користење на пребарувачите како интерфејс, ваквите системи нудат виртуелни екипи со заеднички задачи и фајлови, дискусии и евиденција на активностите на екипите за да се овозможи соработка на дисперзирани екипи кои работат на исти проекти. Еден популарен систем развиен во Германија е BSCW http://public.bscw.de (Basic Support for Cooperative Work ).
BSCW е целосно веб заснован колоборациски систем кој овозможува ефикасна екипна работа во рамките на една компанија и со надворешни партнери преку широк спектар на функции. Тој нуди пристап до документи, средби и контакти со заеднички работни околини, а исто така корисниците може да ја организираат нивната соработка преку задачите и координацијата на состаноци. Блогови, форуми и Wiki-а се достапни за споделување на информации и документирање на резултати од проектот.BSCW се заснова на концептот на self-administrated работни групи и флексибилно управување засновано на улога. Корисниците може да складираат документи, координираат состаноци со партнерите и да управуваат со проекти. Тој нуди различни механизми за трансфер на документи, структурирано чување на документи и повеќејазичен кориснички интерфејс. Тој го премостува јазолот меѓу географски дисперзираните работни групи, овозможувајќи ефикасна соработка надвор од границите на компанијата. Различните механизми за следење на активностите на корисниците ги прават сите процеси транспарентни, осигурувајќи дека корисниците работат секогаш на исто ниво на информации.
Основни функции на BSCW (Basic Support for Cooperative Work )
* Document management
* Task management
* Project management
* Shared calendars
* Contact management
* Work group 
* Awarness

=== TeamViewer ===

TeamViewer е наменет за поддршка на далечина, состаноци и презентации на далечина или едноставно пристап до било кој компјутер што ни е потребен на начин како да се наоѓаме точно пред тој компјутер. Има едноставен и разбирлив кориснички интерфејс преку кој може да се избере далечинска контрола на компјутерот на партнерот, да се сподели десктопот со некој партнер или колега, или само да се префрлаат податотеки без споделување на десктопот.

TeamViewer овозможува споделување на десктопот со други луѓе преку [[семрежје]]то, дури и низ [[огнен ѕид|огнени ѕидови]], што го прави идеално решение за online соработка. TeamViewer помага заедно да се работи на документи, да се презентираат документи или производи преку семрежјето, и да се држат презентации или online тренинзи со повеќе учесници. Има многу примери за тоа како споделувањето на работната површина со некој друг може многу да ја олесни целокупната работа. Погоден е и за работа со екипа кој е на различни места. Кај TeamViewer постои список на соработници (partner list) и таму во секој момент се гледа кој од колегите за работа е достапен, а од заедничката работа со него со помош на оваа софтверска алатка потребен е само еден клик со глушецот. Постои и целосно имплементиран систем за инстант пораки.

Друга погодност е кога се држат тренинзи или некои други презентации. Со помош на TeamViewer, гледачите на презентацијата не треба да отвораат или да стартуваат некоја извршна податотека – сè што им е потребно за да ја гледаат презентацијата на нечиј компјутер е прелистувач и семрежна врска, што е многу погодно бидејќи корисникот којшто ја гледа презентацијата на овој начин, не е потребно да го има инсталирано софтверскиот пакет во којшто е правена презентацијата. Како дел од TeamViewer-от има интегрирано трансфер на податотеки што овозможува копирање на податотеките и папките од еден на друг партнер – и повторно сето ова работи низ firewall-ите.

Најинтересно од се е што и за да се користи TeamViewer не е потребно да се инсталира истиот, туку доволно е само да се стартува апликацијата на двете страни и да се поврзат.

=== TopCoder ===

TopCoder е компанија која што администрира натпревари во програмирање. На секои две недели TopCoder организира мрежни натпревари во програмирање познати како SRM (Single Round Match), како и натпревари во дизајн и развој на софтвер. Работата при дизајн и развој на софтвер резултира со корисен софтвер кој се користи за комерцијални цели од TopCoder. Натпреварувачите вклучени во создавањето на овие компоненти се плаќаат врз основа на приходите од продажбата на софтверот. На мрежното место се регистрирани повеќе од 170,000 развивачи на софтвер и графички уметници. За секој натпреварувач се чуваат статистики за нејзиниот/неговиот напредок со текот на времето.

Исто така TopCoder овозможува вработување за оние кои бараат работа од компаниите што сакаат да најдат софтверски инженери и програмери. TopCoder им овозможува на бизнис корисниците програма која што одговара на нивните уникатни бизнис барања. Во почетната фаза специјалистите на TopCoder разговараат со клиентите за да ги разберат подобро нивните барања и за да ја создадеат нивната стратегија. Некои од можностите што ги нуди TopCoder преку својата заедница се создавање на дигитална стратегија, изработка на [[мрежно место]], мобилна апликација, интерна апликација или подобро разбирање на податоците. Најголем дел од работата на проектот се постигнува преку натпревари на кои учествуваат членовите. Врз основа на квалитетот на изработената работа дел од членовите добиваат парична награда. Натпреварите кои се организираат за да се исполнат барањата на клиентите се:

* Концептуализација - овој натпревар се прави за да се дефинира и документира целосно апликацијата на клиентот. Ова се прави со помош на Use-Case и Work Flow дијаграми
* Wireframes - овде натпреварувачите се натпреваруваат за да дефинираат добро каков ќе биде текот на податоците и воопшто на апликацијата
* Storyboards - задачата е да се дизајнира изгледот на апликацијата со помош на создавање на слики и икони
* UI прототип - овој натпревар создаде HTML прототип на апликацијата со помош на резултатот добиен од претходните натпревари
* Спецификација - барањата на апликацијата се документираат што е можно подетално за да се постигне саканата цел. Овде се цртаат Use-Case и Activity дијаграми
* Архитектура - врз основа на функционалните барања технички се дизајнира апликацијата или модулот. Дијајнот се прави со помош на класни дијаграми
* Дизајн и развој на компонента - овде се создаде најголемиот дел од кодот
* Assembly - во овој тип на натпревари се конструира модулот или апликацијата со спојување на досега направените компоненти
* Испробување - се валидираат сите барања и се разгледува дали се е опфатено во процесот на развој
* Bug race - во овој тип на натпревари се бараат грешки во софтверот

=== SMART Classroom Suite ===

SMART Classroom Suite софтверот за интерактивно учење е дизајниран за компјутерски опремени училници. Им овозможува на наставниците со помош на едноставни алатки да ја организираат наставата, да ги оценуваат учениците и да ја поттикнуваат соработката помеѓу сите учесници во наставниот процес. SMART Classroom Suite направен е да може лесно да се интегрира со постоечката технологија и безжична или кабелска мрежа.

Самиот софтвер овозможува создавање и менаџирање на групи од слушатели (класови), создавање на наставни планови, содржини и нивно трајно зачувување со цел понатамошно реискористување. Постои решение за испробување на слушателите, можност за создавање извештаи за самиот процес на учење и постигнатиот квалитет. Овој пакет е наменет и може да се користи и во рамки и на физичка и на виртуелна училница затоа што постои можност за поврзување со White Board, проектори итн. Односно овозможува да виртуелната училница фактички функционира како физичка.

SMART Classroom Suite се состои од неколку алатки групирани по тип на корисник односно предавач (Teacher tools) и слушатели (Student tools). Софтверскиот пакет е достапен на повеќето светски јазици меѓу кои и на Македонски.

=== Redmine ===

'''Redmine''' &lt;ref name=&quot;Redmine&quot;&gt;http://www.redmine.org/&lt;/ref&gt; е бесплатна, open source, веб заснована софтверска алатка која се користи за проектен менаџмент и следење на софтверски грешки. Оваа алатка вклучува календар и [http://en.wikipedia.org/wiki/Gantt_chart Гант графикони] со цел визуелно да се претстават проектите и нивните временски ограничувања. Redmine исто така нуди интегрирани решенија од областа на проектниот менаџмент, следење на задачи, како и поддршка за повеќекратно верзионирање. Иако најмногу одговара да се користи во проекти за развој на софтвер, сепак лесно може да се користи и во проекти од друг тип како организациска алатка која ќе ја подобри соработката помеѓу вработените со цел поефикасно завршување на работните задачи. Лесно може да се создадеат различни видови на корисници и кориснички групи и да им се доделат различни привилегии во проектите.

Дизајнот на Redmine е под значително влијание на [http://trac.edgewall.org Trac], кое што е софтверски пакет со слични својства.

Redmine е издаден под [http://www.gnu.org/licenses/gpl.html GNU GPL] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120603051348/http://www.gnu.org/licenses/gpl.html |date=2012-06-03 }} лиценца, а е создаден со користење на Ruby on Rails framework, што значи напишан е во програмскиот јазик Ruby и е независен од платформата.

'''''Одлики и функционалности:'''''
* Поддршка за проекти на повеќе нивоа
* Флексибилно управување, засновано на различни кориснички улоги
* Флексибилен систем за следење на задачи
* Гант графикони и календар
* Менаџирање на документи
* E-mail нотификации
* Вики страници по проект
* Форуми по проект
* Едноставно следење на работно време
* Интеграција со [http://en.wikipedia.org/wiki/Software_configuration_management SCM] алатки ([http://en.wikipedia.org/wiki/Subversion_(software) SVN], [http://en.wikipedia.org/wiki/Concurrent_Versions_System CVS], [http://en.wikipedia.org/wiki/Git_(software) Git] ,...)
* Поддршка за [http://en.wikipedia.org/wiki/LDAP LDAP] автентикација
* Поддршка за повеќе светски јазици
* Поддршка за повеќе видови на бази на податоци

=== ClockingIT ===

'''ClockingIT''' &lt;ref name=&quot;ClockingIT&quot;&gt;http://www.clockingit.com/&lt;/ref&gt; e бесплатна веб заснована апликација за проектно менаџирање. Ова решение е достапно како инсталација врз приватни опслужувачи но и мрежно, без потреба од додатни инсталации. За негова употреба потребно е само да се регистрирате на мрежното место. Главните негови одлики се: можност за дизајнирање на повеќе проекти, да правите распоред на завршените како и задачите кои допрва треба да се завршат,додавање на различни корисници во засебни проекти, следење на нивната работа и слично. За секој проект што го создадете под оваа платформа добивате засебен приватен форум, приватно wiki, групен разговор, како и соодветни е-пошта известувања за случувањата во соодветниот проект. Добра одлика се и автоматските графикони кои покажуваат на проектот или на засебните задачи на истиот во одреден временски интервал. Интерактивната ГАНТ табела ви овозможува да го прегледате распоредот на задачите по корисник која се подновува автоматски, со поднесувањето на роковите и задачите на проектот. Има и даточно складиште на кој може бесплатно да ги закачите документите поврзани со вашиот проект.

=== ZOHO CRM ===

'''ZOHO CRM''' &lt;ref name=&quot;ZOHO CRM&quot;&gt;http://www.zoho.com/&lt;/ref&gt; 
е On-demand алатка која се користи за Менаџирање со клиенти и контакти. ZOHO CRM бесплатна веб заснована алатка која помага при управување на односите со клиентите. ZOHO CRM помага за рационализирање на деталната организација, и има детално разработени модули за продажба, маркетинг, корисничка поддршка, и инвентар за управување со функциите во еден систем.
Функционалности:

* Модулот за продажба дозволува следење на лидови, потенциални лидови како и начини за тоа како да затворите повеќе договори за помалку време. Исто така дозволува зачувување на податоците за клиентот без разлика дали се работи за потенциална продажба или за продажно вкрстена соработка. 
* Делотворно создавање на Маркетинг Активности, испраќање на групни мејлови и подобрување на квалитетот на потенцијални лидови преку веб форми.
*Набавкаи и Продажба на стоки или услуги како и управување со пред-продажба и пост-продажни активности.
* Корисничката поддршка овозможува подобра интеграција помеѓу секторот за продажба и поддршка на корисници во системот.
* Генерира различни извештаи и визуелан табла со споредби (лично прилагоден преглед на активности за следење), модели и трендови во маркетинг и продажба.
* Дефинирање на Активности како и нивна организација, следење на сите задачи, настани и повици. Дополнително дозволува и поставување на потцетник како и создавање на периодични активности.
* Дозволува создавање на хиерархија на достапност на информации кои можат да се менуваат или гледаат во зависност од претходно дефинираната улога (главен раководител, екипен предводник, соработник итн.) како и евиденција и доделување на задачи.

=== SpiraTeam ===

'''SpiraTeam''' &lt;ref name=&quot;SpiraTeam&quot;&gt;https://www.inflectra.com/SpiraTeam/Default.aspx&lt;/ref&gt; е web заснована апликација која работи на Microsoft Windows оперативен систем и има потреба од инсталирана SQL база на податоци и web browser. Може да се користи 30 дена пробно а после се плаќа лиценца во зависност од тоа колку корисници ќе го користат. SpiraTeam е флексибилен систем за менаџирање при разввој на проекти и испробување на софтвер. Користи интегрирана околина за менаџирање на побарувања, задачи, испробувања и проблеми.

Овозможува приказ на статусот на проектот во форма на контролен панел со индикатори за прогрес – покриеност на побарувањата со проби, прогрес на задачи, брзина на развој на проектот, извршување на проби и ризици и проблеми. Менаџерите можат да ги распределуваат членовите на екипата на задачи во коишто внесуваат прогрес на работената задача во смисла на тоа колку е сработено и колку треба да се сработи. Ова им овозможува на менаџерите приказ за напредокот на работните задачи и рано откривање на пречекорување на распоредот.

Деловната екипа и техничката екипа работат заедно на развој на планот за изработка, разделувајки ги побарувањата во задачи доделени на членови на екипата. Во текот на работата, како што се завршуваат задачи, системот ги бележи промените и детектира дали планот за развој треба да биде ребалансиран со цел да овозможи навремена и во рамки на предвидениот буџет испорака.

Системот го користат стотици организации во здравство и биотехнологија, информатичка технологија, телекомуникации, финансиски и бизнис сервиси, медиуми. Дизајниран е да работи со разни методологии за развој на софтвер : Agile,Scrum,Extreme Programming(XP),Iterative / Spiral, Agile Unified Process (AUP), Dynamic Systems Development Method (DSDM), Lean, Rapid Application Development (RAD), Test-Driven Development, Feature-Driven Development.

=== Соработка помеѓу државни установи===

Секоjа државна институција во Р Македонија при аплицирање на граѓанинот за било што, побарува документација која лицето треба да ја обезбеди од некоја друга институција. Многу позгодно би било кога сите институции би соработувале меѓу себе и кога документација би се разменувала електронски и во реално време, без губење на време за изработка на потребниот документ, со цел да се заврши саканото побарување на корисникот. Еден таков вид на соработка е помеѓу СПИЛ и е-Катастар, така што агенцијата за катастар на недвижности на Р Македонија има развиено можност за преглед на имотната состојба на дадено лице преку веб сервис, а апликацијата за решавање на паричната помош за граѓаните на Р Македонија (СПИЛ) има потреба од информации за имотната состојба на дадено лице како еден од критериумите за лицето да го оствари правото на парична помош. Информациите добиени преку веб сервисот автоматски се евидентираат за даденото лице и комуникацијата се остварува преку безбедни канали.

=== Udacity ===

Udacity е основана од страна на тројца професионалци од областа на роботика кои верувале дека образовната вредност на нивните универзитетски часови може да биде понудена за многу ниска цена. Неколку недели подоцна, преку 160.000 студенти во повеќе од 190 држави се запишале на првиот курс '''“Introduction to Artificial Intelligence”'''. Курсот бил двапати промовиран од страна на New York Times и други медиуми. Денес, Udacity брои екипа од едукатори и инженери, со мисија да се смени иднината на образовање.

Овој курс е еден од трите кои се понудени експериментално од страна на одделот за компјутерски науки на Стенфорд универзитетот, со цел да се прошири технологијата на знаење и вештини надвор од овој елитен кампус.

Студентите кои слушаат мрежни предавања не добиваат оценки или кредити, но се рангираат според работата на другите присутни студенти и на крај добиваат сертификат за успешно завршен курс.

За да може активно да учествуваат во курсот за вештачка интелигенција, студентите мора да имаат добро познавање од математика, линеарна алгебра, како и теоријата на веројатност, меѓутоа не постојат рестрикции за мрежно учество.

Инструктори се Sebastian Thrun [http://en.wikipedia.org/wiki/Sebastian_Thrun] и Peter Norvig [http://en.wikipedia.org/wiki/Peter_Norvig], двајцата најпознати експерти од областа вештачка интелигенција. Визијата на Sebastian Thrun е “''Да се промени светот со тоа што образованието ќе се доведе на места на кои не може да се стигне денес''”. 
Брзото зголемување на семрежните услуги со висок пропусен опсег во комбинација со широк спектар на интерактивен софтвер, предизвика нов бран на експериментирање во образованието. 
Трите мрежни курсеви, кои имплементираат семрежни видеа и интерактивни технологии за квизови и оценување порано биле слушани од страна на помали групи студенти од Стенфорд универзитетот.

Секој курс што го нуди Udacity се одвива на следниот начин: Секоја недела се поставуваат нови содржини имплементирани во кратки видеа. После секое видео следи квиз прашање за студентот поврзано со целината која ја поминал. На секое квиз прашање има и одговор од страна на предавачот (доколку студентот не успее сам да го одговори, може да ислуша дополнително објаснување). Исто така, секоја недела се објавуваат домашни задачи за кои постои одреден рок до кој треба да се предадат, и истите се оценети од автоматизиран систем за прегледување. На крај од курсот, секој од студентите полага завршен испит, и во зависност од неговиот напредок во текот на целиот курс и резултатите од домашните задачи и завршниот испит добива сертификат за успешно завршен курс.

==== Список на курсеви ====

*       CS101: Building a Search Engine &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.udacity.com/overview/Course/cs101/CourseRev/apr2012 |title=архивски примерок |accessdate=2012-06-15 |archive-date=2012-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614051942/http://www.udacity.com/overview/Course/cs101/CourseRev/apr2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 	PH100: Intro to Physics: Landmarks in Physics
* 	ST101: Introduction to Statistics: Making Decisions based on Data
* 	CS215: Algorithms: Crunching Social Networks
* 	CS221: Logic &amp; Discrete Mathematics: Foundation of Computing
* 	CS212: Design of Computer Programs &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.udacity.com/overview/Course/cs212/CourseRev/apr2012 |title=архивски примерок |accessdate=2012-06-15 |archive-date=2012-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614034445/http://www.udacity.com/overview/Course/cs212/CourseRev/apr2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 	CS253: Web Application Engineering &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.udacity.com/overview/Course/cs253/CourseRev/apr2012 |title=архивски примерок |accessdate=2012-06-15 |archive-date=2012-04-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120423124309/http://www.udacity.com/overview/Course/cs253/CourseRev/apr2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 	CS258: Software Testing: How to Make Software Fail
* 	CS262: Programming Languages &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.udacity.com/overview/Course/cs262/CourseRev/apr2012 |title=архивски примерок |accessdate=2012-06-15 |archive-date=2012-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120616123136/http://www.udacity.com/overview/Course/cs262/CourseRev/apr2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 	CS373: Programming a Robotic Car &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.udacity.com/overview/Course/cs373/CourseRev/apr2012 |title=архивски примерок |accessdate=2012-06-15 |archive-date=2012-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614141500/http://www.udacity.com/overview/Course/cs373/CourseRev/apr2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 	CS387: Applied Cryptography &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.udacity.com/overview/Course/cs387/CourseRev/apr2012 |title=архивски примерок |accessdate=2012-06-15 |archive-date=2012-06-14 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120614040128/http://www.udacity.com/overview/Course/cs387/CourseRev/apr2012 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== ASANA ===
Asana е комерцијална веб алатка која овозможува менаџирање со работните задачи во работната околина и дома. За разликата од другите алатки за менаџирање со задачи и проекти, Asana се фокусира пред сè на тимови со не техничко потекло и едноставност за употреба. Целиот систем е организиран околу работни околини и задачи, едноставноста се добива со претпазливо одбрани детали за задачите и едноствно дизајнираниот кориснички интерфејс. Тоа што ја прави asana колаборативна алатка е можноста за следење на тимот или тимовите во рамките на една компанија или еден проект и во секое време да се знае кој член од тимот на што работи. Асана нуди и бесплатна варијанта на својот семрежен прилог за тимови до 26 лица, како и мобилни апликации за прегледување на задачите во движење.

=== Atlassian производи ===
Atlassian е австралиска софтветска компанија која развива производи главно наменети за програмери и проектни менаџери. Atlassian нуди инсталирани или домаќинирани софтверски алатки кои главно се насочени кон: следење на задачи и проекти, колаборација и споделување на содржина, дистрибуирана контрола на ревизии и квалитет на код. Најпозната апликација на Atlassian е Jira, како алатка за следење на задачи и Confluence, како алатка за тимска колаборација. Други производи од Atlassian кои се исто така се користат како колаборативни алатки при развојот на софтвер се: Crucible, FishEye, HipChat итн.

==== Jira ====

JIRA е комерцијален софтвер за следење на развој на верзии, развиен од страна на Atlassian, најчесто се користи за следење и решавање на проблеми, следење на развојот на софтверските верзии и управување со проекти. Името на софтверот, JIRA, не е акроним, туку скратена верзија на &quot;Gojira&quot;, јапонското име за Годзила. JIRA се развива од 2002 година. JIRA е напишан во јава и ги користи Pico контролерот за инверзија на управување, Apache OFBiz енџинот за ентитети и WebWork 1 стекот со технологии. За RPC, JIRA поддржува SOAP, XML-RPC и REST. JIRA се интегрира со програми за управување со код како што се Subversion, SVC, Git, Clearcase, Visual SourceSafe, Mercurial и Perforce. Доаѓа со преводи на повеќе јазици како Англиски, Јапонски, Германски, Француски и Шпански. JIRA има архитектура која е прилагодлива за додатоци со што се развинеи голем број интеграции од JIRA заедницата и трети страни, вклучувајќи ги развојните околини како Eclipse и IntelliJ IDEA кој го користат Atlassian IDE конекторот. API-то на JIRA дозволува девелоперите да интегрираат апликации од трети страни во JIRA. Според Atlassian, JIRA се користи за следење на верзии на софтвер и управување со проекти од преку 14 500 компании во 122 земји од светот.

==== JIRA Agile ====

GreenHopper(порано познат како GreenHooper) е add-in за Jira кој овозможува да се користи Agile функционалноста. Поддржува Scrum и Kanban тимови. Овој плагин овозможува:
* беклог на продукти
* естимирање и планирање на спринтови
* следење на задачи и време
* графици за завршена работа и создавање репорти

Не доаѓа со стандардната комерцијална лиценца за Jira. Развиен е од Atlassian.

==== FishEye ====

FishEye е прелистувач за контрола на ревизии и енџин за пребарување. Иако е комерцијален производ, постои бесплатна лиценца достапна за проекти со отворен код и непрофитни институции. Како алатка употребувана во развој на софтвер дозволува напредно пребарување и diff способности. Покрај тоа овозможува и некои други функционалности како: одредување на множество на промено(дури и ако основниот систем за контрола на ревизии не го дозволува тоа), URL-а засновани на ресурси, мониторирање, испраќање нотификации по е-пошта или RSS итн. Но, исто така има и негативни страни, односно недостигаат некои способности кои постојат кај други прелистувачи за контрола на ревизии како што е споредба на различни ревизии на одредена [[папка (информатика)|папка]] или споредба на два папки (како гранки или ознаки), што се смета за голем пропуст. Поради URL-ата засновани на ресурси, можна е интеграција со различни системи за следење на задачи и багови. Исто така FishEye овозможува REST и XML-RPC API.

==== Crucible ====

Crucible е колаборативна алатка за ревидирање на код. Слично како и другите производи од Atlassian, Crucible е веб-заснована апликација, наменета за претпријатија и поради некои функционалности кои им дозволуваат на поединци ревидирање на кодот се смета како компаниски социјален софтвер. Crucible е посебно изработен за дистрибуирани тимови, и овозможува асинхроно ревидирање и коментирање на кодот. Исто така овозможена е интеграција со веќепостоечи алатки за контрола на код како Git и Subversion.

==== Confluence ====

Confluence е софтвер за тимска колаборација. Напишан е во Јава и главно се користи во корпоративни средини. Главно се користи за комуникација во компанијата, како колаборативен работен простор за размена на знаење, социјално вмрежување, раководење со лични информации и проектен менаџмент. Вклучува CSS-предлошки за стилови и форматирање за сите страници, вклучувајќи ги и тие импортирани од Word документи, исто така вклучен е и енџин за пребарување низ страниците. Исто така овозможено е и флексибилно API кое дозволува експанзија на оваа алатка. Друга исто така многу корисна и често практикувана примена е користење како алатка за дефинирање на барањата, кои може да се линкуваат со задачи во JIRA.

==== BitBucket ====

Bitbucket&lt;ref&gt;https://bitbucket.org/&lt;/ref&gt; претставува веб заснован колаборативен систем за контрола на верзии кај проектите, развиен од страна на Atlassian, каде што може да се користи некој од најпознатите дистрибуирани системи за контрола на верзии како што се Git и Mercurial. Bitbucket овозможува отворање на бесплатни и комерцијални сметки, како и поставување на приватни и јавни складишта (анг. repository). Бесплатните сметки овозможуваат создавање на неограничен број на приватни складишта, но во едно складиште можат да колаборираат во даден момент најмногу 5 корисници. Bitbucket има огромен спектар на дополнителни сервиси како што се едитирање на код, ревизија на промените помеѓу корисниците на складиштето, вики, интеграција со twitter, facebook итн.

=== Sakai Project ===

Sakai&lt;ref name=&quot;SakaiProject&quot;&gt;http://www.sakaiproject.org/&lt;/ref&gt; е заедница на академски институции, комерцијални организации и поединци кои работат заедно да создадат заедничка околина за колаборација и учење. Sakai CLE (Collaboration and Learning Environment) е бесплатна образовна платформа дистрибуирана под ECL лиценцата. Sakai CLE се користи за учење, истражување и колаборација. Системите од овој тип се уште познати и како систем за менаџмент на предмети (англиски: Course Management Systems - CMS), систем за менаџмент на учење (англиски: Learning Management Systems - LMS) или околини за виртуелно учење (англиски: Virtual Learning Environments - VLE). 
Sakai софтверот е напишан во [[Java (програмски јазик)|јава]], со [[услужно-ориентирана архитектура]], дизајнирана да биде размерлива, сигурна, интероперабилна и проширлива платформа. Првата верзија 1.0 беше издадена во март 2005.

Според учесниците и носителите на интеракциите во системот, Sakai системот може да се класифицира како соработка помеѓу луѓе, но и помеѓу машини. Комуникацијата на одделните системи во Sakai проектот е соработка помеѓу машини, односно има сервисно ориентирана архитектура.
Соработката помеѓу луѓе според типот на технологија е семрежна соработка, каде што се користат веб засновани соработни алатки. Sakai проектот содржи голем број на алатки па така ги опфаќа сите области, односно вклучува алатки за создавање и управување на знаење, алатки за делење на информации и за соработно управување со проекти.

===== Развој =====

Развојот на Sakai околината за колаборација и учење првично бил финансиран со грант од приватната Andrew W. Mellon фондација. Првите неколку верзии на софтверот се засновани на веќе постоечките алатки кои институциите основачи ги користеле во своите интерни проекти. Најголем придонес имала алатката од универзитетот во Мичиган.

Првиот состанок на Sakai заедницата е одржан во февруари 2004 година. Секоја од институциите основачи имале веќе развиено свој систем за менаџмент на предмети, имено:

* Универзитетот во Индијана: Oncourse
* MIT универзитетот: Stellar
* Станфорд универзитетот: CourseWork
* Универзитетот во Мичиган: CourseTools, засновани на CHEF
* uPortal и иницијативата за отворено знаење исто така биле презентирани на состанокот.

Во 2005 универзитетот во Индијана ги префрли сите свои постари системи на неговата имплементација на Sakai проектот. По ова во 2007 и универзитетот во Вирџинија објави дека ќе го прифати Sakai проектот и ќе користи негова имплементација, наместо постојниот систем за менаџмент на предмети, ToolKit.

Откако првата верзија на Sakai стана достапна за јавноста, првите пет основачки институции ги поканија останатите институции да се приклучат преку Sakai партнер програмата. Партнер институциите придонесуваат кон програмата финансиски и преку додавање код кон проектот.

Денес развојот продолжува преку работата на Sakai фондацијата и членовите на заедницата и преку ресурсите снабдени од академските институции, комерцијалните соработници и од поединечни волонтери.

===== Одлики =====

Sakai софтверот поседува многу од одликите на системите за менаџмент на предмети, вклучувајќи дистрибуција на документи, листа со оценки, дискусии, разговор во реално време, прикачување на задачи и online испробување.

Покрај овие одлики заеднички за системите за менаџмент на предмети, Sakai поседува одлики за поддршка на колаборативно истражување и групни проекти. За да го постигне ова Sakai вклучува можност за промена на пермисиите за работа со алатките за различни типови на корисници, вклучува [[вики]] страници, е-пошта листа за дистрибуција и архива, како и [[RSS]] читач. Основните алатки исто така можат да бидат проширени со нови алатки, специјално дизајнирани за посебна намена на Sakai околината.

Основни колаборациски алатки кои Sakai софтверот ги поседува се:

* Огласна табла - се користи за информирање на сите учесници во проектот,
* Drop Box - простор за оставање документи за споделување помеѓу инструкторите и студентите,
* Е-пошта архива - сите пораки пратени до е-поштенската адреса на проектот,
* Ресурси - можност за споделување на податотеки со ограничена група или со сите учесници во проектот,
* Соба за разговор - можност за разговор во реално време со сите учесници во проектот кои се моментално најавени на страната на проектот,
* [[Форум (семрежје)|Форуми]] - стандарден форум за дискусија
* Центар за пораки - алатка за комуникација која им овозможува на учесниците да комуницираат меѓусебно користејќи интерен маил
* RSS - користи RSS за прикажување на новости на страната на проектот,
* Алатка за анкета - можност за спроведување онлајн анкети за учесниците во проектот,
* Презентација - можност за презентирање на [[Microsoft PowerPoint|PowerPoint]] слајдови 
* Профил - можност учесниците во проектот да постават профилна мрежна страница, каде што ќе го наведат своето име и слика,
* Пребарувач на ресурси - можност за пребарување на сите поставени ресурси за проектот,
* Распоред - им овозможува на инструкторите да објават настани во заеднички календар за проектот.

===== Заедница =====

Sakai заедницата е интернационална алијанса на универзитети, колеџи и комерцијални соработници, кои работат со организациите за стандарди и останатите иницијативи за отворен код, за да развијат и дистрибуираат софтверски апликации користејќи го Sakai приодот на заедница. Многу институции во Sakai заедницата се и членови на фондацијата, но приклучувањето кон фондацијата не е задолжително за да се користи софтверот или да се учествува во заедницата.

Sakai фондацијата е непрофитна корпорација. Таа го поттикнува градењето на заедница помеѓу поединци, академски институции, непрофитни и комерцијални организации и им пружа институцијална помош на своите членови за нивните проекти. Фондацијата работи и на промоција на прифаќањето на код, отворен за заедницата и останатите приоди кон отворен код за софтверските решенија кои се користат во образовните и истражувачките заедници.

Во 2009 Sakai фондацијата ја објави својата намера да се спои со Jasig - друга организација која го поддржува развојот на софтвер со отворен код во образованието. Процесот заврши со потпишување на меморандум на разбирање помеѓу двете организација во октомври 2012.

Sakai фондацијата и заедницата секоја година организираат интернационални и регионални конференции во Јапонија, Австралија, Европа и Јужна Африка.

=== Collide ===

Collide е интегрирана развојна околина за соработно кодирање &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.youtube.com/watch?v=8Gq12bLbm54|title=Видео демонстрација на Collide}}&lt;/ref&gt;. Алатката е со отворен код и е веб заснована. Овозможува работа на ист код, во исто време од страна на повеќе програмери. Развиена е од Google, првично како внатрешен проект, а потоа во јули 2012 е издадена како алатка со отворен код &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://code.google.com/p/collide/|title=Изворен код на Collide}}&lt;/ref&gt;.

=== LucidChart ===

LucidChart&lt;ref name=&quot;LucidChart&quot;&gt;https://www.lucidchart.com/&lt;/ref&gt; е веб заснован софтвер кои им овозможува на корисниците да соработуваат и заедно да работат во реално време на создавање на организациски дијаграми, [[Unified Modeling Language|UML]] дијаграми, дијаграми за умствено мапирање, прототипи на софтверски апликации и многу други. Развиен е следејќи ги [[HTML]]5 и [[JavaScript]] веб стандардите. Првпат е издаден во декември 2008 и активно се развива оттогаш. LucidChart е компатибилен со Microsoft Visio и овозможува интеграција со Google Drive, Google Apps, [[JIRA]], Confluence, Jive, и Box.

=== Информациски систем за автоматско управување со судски предмети ===
{{Главна|Информациски систем за автоматско управување со судски предмети}}
'''Информациски систем за автоматско управување со судски предмети''' (Automated Court Case Management Information System – ACCMIS, АКМИС) е името на информацискиот систем кој се користи во судската власт на [[Република Македонија]].
Во употреба е од 2009 година &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.edusoft.com.mk/MKD/shownews.asp?id=81|work=www.edusoft.com.mk|title=Презентација на апликацијата АКМИС пред Министерот за правда Михајло Маневски и Претседателот на Врховниот суд Јово Вангеловски|date=2008-12-15|accessdate=2012-12-25}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

=== Центар за размена на кратки пораки (СМС-центар) ===
СМС-центарот претставува соработен компјутерски систем кој е составен дел од инфраструктурата на мобилните мрежи и овозможува размена на кратки пораки меѓу мобилни корисници или апликации. Операциите со кратки пораки вклучуваат прибирање на пораките пратени од корисници или апликации и нивно проследување (испорака) до наведеното одредиште (друг мобилен корисник или апликација). Дополнително доколку наведеното одредиште не е достапно во моментот на испораката СМС-центарот е одговорен за привремено чување на пораките и испорака на истите штом одредиштето ќе стане повторно достапна или нивно бришење доколку СМС-центарот дојде до заклучок дека пораката не може да се испорача (истекол периодот на важење на кратката порака, одредиштето има забрана за дојдовни пораки итн.). Најголемиот процент на кратки пораки во мобилните мрежи отпаѓа на пораки кои меѓусебе ги разменуваат мобилните корисници, иако во последните години се зголемува застапеноста на пораки кои потекнуваат од или терминираат на апликации. Последниве се користат за организирање на наградни игри, информативни сервиси, сервиси со претплата, гласања, маркетинг кампањи итн.
При испораката на кратките пораките од/кон мобилните корисници СМС-центарот сорабува со останатите мрежни елементи поточно со центрите за управување со мобилниот сообраќај (Mobile Switching Center - MSC) и регистрите за претплатници (HLR - Home Location Register) на мобилните оператори. Во таа комуникација се користи точно определено множество на операции кои се дел од апликацискиот дел - MAP(Mobile Application Part) на SS7 протоколот. 
Вообичаени протоколи кои се користат во комуникацијата меѓу СМС-центар и апликации се SMPP (Short Message Point-to-Point) и UCP (Universal Computer Protocol). Покрај праќање и примање на пораки кон и од СМС-центарот, апликациите имаат можност и да ја следат состојбата на АО-&gt;МТ пораките како и да го менуваат текстот или да ги откажат пораките кои сè уште не се испорачани до крајниот корисник.

=== Dropbox ===

Dropbox&lt;ref name=&quot;Dropbox&quot;&gt;https://www.dropbox.com/&lt;/ref&gt; претставува бесплатна услуга која овозможува организирање на сите кориснички фотографии, документи и видео записи. Дополнително, услугата дефинира и концепт за едноставно и брзо споделување. Секоја податотека која ќе биде зачувана на корисничкиот Dropbox, автоматски се зачувуваа и на сите кориснички компјутери, телефони или iPad-и, како и на мрежното место на Dropbox. Во принцип, доколку заради некоја причина корисничкиот компјутер се оштети, односно престане нормално да функционира (оштетен хардверски елемент, напад од вирус, погрешна конфигурација која имплицира повторна инсталација на оперативниот систем без можност за backup на податоците), постои можност сите кориснички документи/датотеки да се преземат повторно од мрежното место на Dropbox.

==== Што претставува Dropbox? ====

Dropbox е софтвер кој ги поврзува сите кориснички компјутери заедно преку една папка. Тоа е најлесниот начин да се вратат и да се синхронизираат податотеките помеѓу компјутерските машини. Во контекст на ова, постојат три места во рамките на кои можат да се преземаат, односно споделуваат синхронизираните податоци/информации:

* Dropbox десктоп апликација - претставува софтвер кој создаде и мониторира директориум на корисничкиот декстоп компјутер и синхронизира какви било промени на семрежјето и во рамките на другите компјутери (кои имаат привилегии за мониторирање на споделениот директориум).
* Мрежното место на Dropbox - овозможува пристап до корисничките податотеки на било која компјутерска машина. Имено, пристапувањето е овозможено со едноставно најавување во рамките на одреден прелистувач. Исто така, мрежното место на Dropbox може да се користи за споделување на податотеките и директориумите на корисникот со останатите корисници кои се директно инволвирани во процесот на интеракција, односно колаборација.
* Dropbox мобилното мрежно место и апликациската верзија на Dropbox за мобилните уреди - овозможуваат поврзување со Dropbox буквално од џебот на корисникот, па согласно тоа постои и можност за подвижност (во секое време и на секое место) на сите потребни кориснички податоци.

Генерално, преносот на податоци/информации помеѓу компјутерите обично бара поставување преку веб форми, поврзување на мрежни дискови или испраќање на пораки со прикачувања кон себеси и другите. Dropbox, во суштина, ги прави сите овие методи застарени. Ако корисникот е во потрага по подобар начин за пренос на податоци преку семрежјето или само во потрага по начин за подобрување на продуктивноста во рамките на тимот, тогаш Dropbox е дефинитвно едно од најфлексибилните решенија за таа намена.

==== Особености ====

1) Корисничките фотографии, документи и видео записи се достапни насекаде - Секоја податотека која е поставена на Dropbox инстантно се зачувува, односно реплицира на секоја друга корисничка компјутерска машина, мобилен/и телефон/и, како и на официјалното мрежно место:

- Можност за offline работа. Корисникот секогаш има пристап до податотеките, без разлика на фактот дали во моментот има пристап до семрежјето или не.
- Корисничките податоци се секогаш достапни преку сигурното мрежно место на Dropbox.
- Dropbox е компатибилен со Windows, Mac, Linux, iPhone, iPad, Android и BlackBerry.

2) Едноставен модел на споделување - Споделените директориуми и врски овозможуваат поволна средина за успешна колаборација помеѓу луѓето, како и можност за ефикасно споделување на податотеки кои зафаќаат поголем мемориски простор:

- Можност за поканување на членови од семејството, пријатели и тимски соработници со цел колаборирање и зачувување на содржините на двете страни од комуникацијата.
- Инстантен преглед на промените кои ги прават останатите инволвирани соработници.
- Доколку пријателите и соработници не користат Dropbox постои можност за соодветно создавање и испраќање на линк (со пристап до споделените податоци/информации).

3) Dropbox за мобилните уреди - Компатибилен програмски пакет со iPhone, iPad, Android, и BlackBerry:

- Можност за обезбедување на инстантно пристапување до податоците од секоја локација
- Можност за соодветна промена (едитирање)
- Едноставен концепт за споделување со членовите од семејството и пријателите
- Автоматско прикачување на фотографиите и видео записите (овозможено за Android платформата)

4) Податоците се безбедни - Dropbox автоматски ги заштитува, односно се “грижи” за безбедностниот аспект на податоците:

- Dropbox зачувува историјат на работата во период од еден месец.
- Какви било промени можат да бидат повторно вратени во првичната состојба, а истото важи и за пребришувањата.
- Податотеките се преместуваат преку енкриптиран канал (SSL) во случаите кога тоа е овозможено, а дополнително сите податотеки како енкриптирани се зачувуваат на опслужувачите на Dropbox.

=== Pipe ===

Pipe &lt;ref name=&quot;Pipe&quot;&gt;http://www.pipe.com/&lt;/ref&gt; е Facebook апликација која овозможува корисниците да споделат документи со своите пријатели преку едноставно влечење и испуштање на документите во цевката. Испраќачот може да испрати документи со максимална големина од 1GB.

Pipe е производ на компанијата „Pipe Dream Technologies GmbH“ со седиште во Берлин, Германија. Самиот проект е започнат како стартап во 2011 година. Нејзини основачи се Simon Hossell (CEO), Marco Rydmann и Philip Eggersglüss.

Pipe не е замислен како алтернатива на популарните сервиси за споделување и складирање на податоци на Cloud просторот (Dropbox, Sugarsync, Google Drive итн.). Pipe е замислен како едноставна алтернатива за колаборација и споделување на документи помеѓу луѓето кои ја користат најпопуларната социјална мрежа. Идејата и дизајнот на апликацијата се засновани на концепт од популарната игра Супер Марио - Марио влегува во едниот крај на цевката а излегува од другиот.

==== Особености ====

* Испраќање на фајлови во реално време до било кој од вашите Facebook пријатели.
* Завлечи и пушти интерфејс.
* 128-bit AES енкрипција.
* Испраќањето е од компјутер на компјутер преку [http://www.adobe.com/products/adobe-media-server-extended/rtmfp-faq.html Real Time Media Flow Protocol] кој овозможува P2P врска помеѓу испраќачот и примачот.
* Податоците се праќаат од компјутер на компјутер и не се користи опслужувач посредник, што дополнително ја зголемува безбедноста на податоците како и сигурноста на осетливи информации.
* Не постојат ограничувања на брзината на пренос.
* Максимална големина на испратениот документ 1GB. Ова е теоретска граница наложена поради ограничувањето на кеш меморијата на пребарувачот.

==== Историја ====

Пред да го основа Pipe со Филип и Марко, Симон има работено повеќе години со млади стартапи во областа на мобилни и семрежни технологии во Лондон, Париз, Берлин и Њујорк пред да ја изгради компанијата „European business of Gracenote Inc.“, каде почна да работи на лиценцирање на извлекување на музички податотеки и технологии за метаподатоци за големи корпорациски сметки (Spotify, Sony, Nokia, BMW, Orange итн.).

Пред да го запознаат Симон, Филип и Марко ја имаат развиено Songbeat во Берлин во 2007, апликација за пребарувње и преземање на музика на семрежјето која достигна делумен успех пред да биде тужена од страна на Warner. Технологијата која ја равија беше потоа продадена на Simfy (германски соперник на Spotify) и сега е јадрото на софтверот за репродукција на музика на [http://www.simfy.de/ Simfy] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161012203246/http://simfy.de/ |date=2016-10-12 }}.

=== Skype ===

Skype&lt;ref name=&quot;Skype&quot;&gt;http://www.skype.com/en/&lt;/ref&gt; претставува софтверско решение наменето за успешно завршување на повеќе работи кои во принцип се разликуваат една од друга. Преку текстот, гласот и видеото, Skype овозможува едноставно споделување на искуства со луѓето од интерес, без разлика колку далеку се во моментот.

Со користењето на Skype, можете да споделите доживување, прославите роденден, научите странски јазик, одржите состанок/работна средба, работите со колегите - за нешто што треба заеднички да го реализирате. Во основа, Skype може да се користи на она што работи најдобро за вас, односно на вашиот мобилен телефон, компјутер или телевизор со соодветна инсталација која го поддржува програмскиот пакет. Вака дефинираната колаборативна алатка е слободна за приватно користење - за разговори, видео комуникација и споделување на инстант пораки со другите луѓе кои веќе го имаат инсталирано. Во најновата верзија е имплементиран и модул за поддршка на видео конференции кои во основа се една од најзначајните алатки кои го прават ова решение типичен пример за успешен и ефикасен колаборативен систем.

==== Особености ====

* Воспоставување на повици - Одлика која овозможува да останете во контакт со останатиот дел од заедницата. Постои можност за бесплатна телефонска комуникација со целиот свет. Единствениот критериум кој треба да биде исполет е постоењето на устојчива семрежна врска.
* Видео комуникација - Одлика која овозможува подобрено корисничко искуство и чувство за блискост со соговорникот.
* Размена на пораки - Одлика која овозможува размена на текстуални и гласовни пораки (instant messaging.
* Споделување - Одлика која овозможува споделување на фотографии, видео записи и податотеки со неопределена големина.

=== Perforce ===

Perforce е комерцијален софтвер за развој на верзии развиен од Perforce Software, Inc. На Perforce опслужувачот се менаџираат централна база на податоци и централно складиште, каде се чуваат сите верзии на документите со кои се работи. Perforce поддржува Git клиенти и покрај своите, кои користат сопствен протокол. Git клиентите можат да комуницираат со Perforce преку SSH или преку HTTPS, а Perforce клиентите комуницираат со опслужувачот преку TCP/IP користејќи сопствен PRC и стриминг протокол.

Perforce ги овозможува следните функционалности:
* Целосна историја на документите и метаподатоците.
* Целосна историја на ревизиите на сите документи кои биле променети во нови гранки, преместени, копирани или избришани
* Тројно спојување на текстуални документи, евиденција на спојување, како и спречување на повторно спојување, детекција на заеднички предок.
* Графички приказ на разликите, спојувањата и алатки за консолидирање на промените во online или offline варијанта
* Графички преглед на историјата на документите и разликите помеѓу гранките.
* Централизирано складиште со можност за дистрибуирана верзија на контрола.
* Променетите документи можат да бидат групирани заедно и да бидат проследени како логички промени.
* опслужувачите гарантираат дека логичките целини (changelists) ќе добијат целосна потврда.
* Поддршка за ASCII, Unicode, бинарни, Mac-специфички и UTF-16 документи.
* Поддршка за интернационализација и локализација
* Компресија на документите во складиштето и при трансфер
* Повеќе-платформно односно меѓу-платформско решение
* Програмабилен конзолен клиент и API
* SDK за интегрирање со надворешни системи
* Поддршка за известување преку RSS или email
* Репликација на документите и метаподатоците
* Архивирање на податоците
* Енкриптирање на SSL врските помеѓу клиент и опслужувач.

=== SugarSync ===

SugarSync&lt;ref name=&quot;SugarSync&quot;&gt;https://www.sugarsync.com/&lt;/ref&gt; претставува бесплатна услуга која овозможува буквално синхронизирање на корисничкиот дигитален живот. Со едноставен преземање на компјутерските машини и мобилни уреди, корисникот има пристап до сите Cloud ориентирани понуди. Во основа, SugarSync овозможува пристап до сите кориснички податотеки од било која компјутерска машина или мобилен уред, а дополнително овозможува и синхронизација на корисничките податоци на сите поврзани уреди. Оваа Cloud ориентирана алатка го поддржува и модулот за зачувување, прегледување и споделување на податотеки кои побаруваат големи количини на мемориски ресурси.Во принцип, ако ви се допаѓа Dropbox или iCloud, сигурно ќе ви се допадне и SugarSync.

Преку користењето на моќната технологија ориентирана на Cloud, постои можност за едноставно пристапување, синхронизирате и споделување на сите кориснички документи, фотографии, музика и филмови на сите поврзани компјутерски машини и мобилни уреди. SugarSync едноставно ги складира сите кориснички работи, односно овозможува брз пристап од било кој друг компјутер или мобилен уред, овозможувајќи модул за извршување на повеќе работи во движење. Ова решение ги поддржува повеќето мобилни уреди во индустријата, вклучувајќи ги iPhone, iPad, Андроид, Blackberry, Symbian и Windows Mobile.

==== Особености ====

* Синхронизација на податотеките на повеќе компјутерски машини и уреди - Автоматско синхронизирање на податотеките на пресметувачките машини.
* Постојано автоматско зачувување (backup) на податотеките - Сервисот за постојано зачувување на податотеките работи како позадински процес без притоа да влијае на продуктивноста на корисникот.
* Пребарување, пристапување, зачувување и синхронизирање - се преку мобилниот уред на корисникот.
* Корисничките податоци/информации се со највисок приоритет во однос на безбедноста при зачувувањето - SugarSync имплементира модули за гарантирање на безбедноста на складираните податоци. Во основа, се користат најдобрите индустриски практики за гарантирањето на безбедноста на податоците. Истите се складираат, односно пренесуваат безбедно со помош на TLS (Transport Layer Security) и се зачувуваат во Облакот (Cloud) во енкриптиран формат кој имплементира 128 - битно AES кодирање - идентично ниво на заштита како кај сите online трансаккции.
* Зачувување на корисниччките фотографии и музички податотеки - SugarSync претставува одлично решение за складирање и зачувување на целата корисничка музика, фотографии и видео записи. Cloud складиштето за музичките податотеки и колекциите на фотографии подразбира имплементација на модул за безбедно зачувување и можност за целосен пристап во било кое време, од било која компјутерска машина или уред.
* Можност за пристап до податотеките и директориумите од секаде - Одлика која овозможува пристап до сите кориснички податотеки, фотографии и медиа буквално од секаде. Потребно е само најавување на официјалното мрежно место од било која компјутерска машина и соодветно се добива можноста за пристап до податотеките кои се од значаен карактер. Со користењето на мобилната верзија на SugarSync, корисникот има можност за прегледување, споделување и пристапување до податоците во движење.
* Споделување на податотеки и директориуми во секое време, од секое место - SugarSync овозможува многу едноставна процедура за споделување на една податотека, но и на цел директориум кој во основа се состои од многу податотеки од разчичен тип.

=== Reddit ===

[[Реддит]] (reddit), претставува мрежно место кое се заснова на колабративниот принцип на соработка помеѓу луѓе заради споделување и оценување (рангирање) на забавни содржи, социјални вести и [[мем]]иња.

Мрежното место претставува збирка од записи создадени од страна на своите регистрирани корисници во суштина на систем на огласна табла. Главинот слоган на мрежната страница е дека таа (односно заедницата која споти позади неа) е првата страна на [[семрежје]]то (reddit. forntpage of the Internet). Рангирањата од страна на [[Alexa]].com како и бројните референцирања и влијание на ово мрежно место во поп и семрежната култура укажуваат на тоа дека основниот слоган е наполно оправдан. 
Записите се организирани по области на интерес, наречени [[субредити]] до кои може да се пристапи доколку се весат соодветите URL-а во пребарувачот:

- reddit.com/r/atheism

- reddit.com/r/worldnews

- reddit.com/r/fun

- reddit.com/r/science

- reddit.com/r/IAmA

Редит е основна во јуни 2005 година Стив Хафман и Алексис Оханиан во Medford MA, двајца 22 годишни дипломирани студенти од Универзитетот во Вирџинија. Мрежната страница е оригинално напишана во Common Lisp, но подоцна е целосно пренапишан во Пајтон (Python) во декември 2005 година. Причината поради која ова е направено е поголемиот пристап до програмски билиотеки и поголема развивачка флексибилност. Пајтон рамката која поранешниот вработен во Редит, Арон Шварц, ја искористил за изработка на мрежното место, web.py сега е достапна како отворен проект.

Веб странта е позната по својата отворена природа и разновидноста на содржината. Нејзината демографија овозможува широки предметни области, или главен субредит што добива многу внимание, како и можност за помали субредити да служат во останати цели.
Единствена можност на субредиторите да добијат на внимание е да одржуваат дискусија од многу широг опсег. На популарност се добива со постирање на уникатни содржни на дневно ниво, а со тоа Редит стана платформа на многумина кои сакаат да го кренат својот публицитет заради многу различни причини.

=== Стерео визија ===

Стерео визијата е заснована на човечките органи за вид, очите, кое се користат за да се добие подобра информација за длабочината на сликата која ја гледаат. Со помош на стерео визијата двојно се зголемува обработувачкото време за споредба, бидејќи треба две слики да бидат анализирани, по една за секое око. Препорачливо е стерео визијата да се имплементира со помош на паралелни алгоритми. На пример, паралелизмот може да се реализира со помош на нитки. Нитките се објекти кои може да се извршуваат паралелно. Поради ова, секоја камера може да биде претставена како софтверска програма од еден објект кој е стартуван како нитка. Ако ваква програма се користи на едно обработувачкка машина, тогаш се реализира квазипаралеризам, бидејќи нитките мора да го делат обработувачккото време и само една нитка истовремено може да го користи обработувачот. Ова значи дека нитките наизменично ќе го користат обработувачот. Вистински паралеризам постои само ако се користат повеќе обработувачкки машини, односно обработувач кои се состои од две или повеќе јадра. На пример, ако две нитки се извршуваат на двојадрен обработувач, каде секоја нитка претставува камера, можно е нитките да користат различно јадро за време на извршувањето.

Системите за вештачка визија се широко користени како надворешни сензори во мобилните роботски апликации поради тоа што можат да понудат голема количина на информации. Токму поради ова, овие системи се едни од најкористените сензори во различни области, како што се мапирање, спасувачки акции, пребарување, истражување итн. Од друга страна, ако системот користи две, или повеќе камери, тогаш се овозможува успешно извршување на задачите во целосно непознати околини. Дополнителни функционалности може да бидат постигнати ако се користат и повеќенасочни камери. Преку овие камери се зголемува хоризонталното визуелно поле за 360 степени, но добиената слика е со намалена резолуција. Добро познато е дека со заедничка работа на два или повеќе роботски системи задачите може да се извршуваат многу поделотворно. Пример за ваков систем е стерео визијата, каде што секоја камера поврзана на различен робот, со што се воведува нов степен на колаборација помеѓу роботите во групата. Според ова, роботите не вршат само кооперативна задача, туку и се дел од колаборативната околина која е потребна за извршување на задачата. Овој концепт ги намалува напорите кои се вршат при обработката за задачи поврзани со обработка на слика, исто така ваков систем може да се прилагоди на различни услови во околината.

==== Модели на системи за визија ====

Камерата за визија врши трансформација на 3D просторот во 2D проекција преку која се губи перцепцијата за длабочина. Ова значи дека секоја точка од сликата кореспондира со зрак од 3D просторот.

===== Perspective Projection Camera Модел =====

Постојат неколку модели за репрезентација на слика кои се предложени. Еден од најкористените модели е моделот за проекција на перспективата. Во овој модел, координатниот систем кој се наоѓа прикачен на камерата е дефиниран така што X и Y оските се базата на рамнината на сликата, додека Z оската е паралелна со оптичката оска. Основата на овој модел лежи во фокусот на леќите од камерата.

===== Универзален систем за визија =====

Овој систем овозможува видливост од 360 степени. Сликите преку овој систем може да бидат обработени со користење на една камера која се движи по Y оската, а со користење на повеќе камери, секоја е насочена кон различна насока и на тој начин се добива катадиоптричен систем. Овој систем за визија се формира на тој начин што камерата се прикачува на предниот дел од конвексно огледало и на овој начин камерата ја гледа рефлектираната слика добиена од огледалото.

===== Хибриден систем за стерео визија =====

Претходно опишаните системи можат да се комбинираат со системите за стерео визија за да се добие перцепција во длабочина. Со ова се овозможува добивање на 3D координати од објект за кој се нема никакво знаење.

Крајната цел е да се добие систем од равенки со кое се овозможува земање на 3D координатите на точката од интерес. Добивањето на овој систем на равенки нема да се опишува.

=== Group-Office ===

Group-Office е PHP заснован групен софтвер (groupware) со двојна лиценца за комерцијална употреба и употреба со отворен код. Group-Office исто така е и CRM (клиент за управување со односи) производ развиен од страна на холандската компанија Intermesh. Верзијата со отворен код е лиценцирана според лиценцата на AGPL, и е достапна преку SourceForge. GroupOffice Professional е комерцијален производ.
Семрежниот компле поставува независни канцелариски апликации на централен опслужувач, правејќи ги достапни преку прелистувач. Комплетот вклучува адресар, календар, електронска пошта, распоред по време, белешки и модули за управување со содржина на мрежно место. Клиентот за електронска пошта има IMAP и POP3 поддршка, календарот поддржува увоз од iCalendar и професионалната верзија може да се синхронизира со лични дигитални асистенти, мобилни телефони и Microsoft Outlook. Во професионалната верзија можно е да се создадат шаблони за експорт и на OpenOffice.org. Податотеките може да се управуваат со вграден менаџер за податотеки. Корисниците може да се водат во рамките на апликацијата или во LDAP-систем.
Препорачлив оперативен систем е Linux, но работи и на други UNIX системи. Овозможен е на повеќе јазици како англиски, германски, француски, кинески, хрватски, руски и други.
Најнова издадена устојчива верзија е 5.0.5. Од верзијата 4.0 PHP фрејмворкот на Group-Office беше целосно преработен во MVC моделот (Model-View-Controler). Инсталацијата на Group-Office е едноставна. Group-Office е препорачлив колаборациски систем за големи и мали бизниси.

=== Basecamp ===

Basecamp е веб-заснована алатка за менаџирање на проекти, развиена од компанијата [http://en.wikipedia.org/wiki/37signals 37signals]. Поттикнува колаборација, споделување на информации и олеснето донесување на заклучоци и бизнис одлуки. Обезбедува правење на to-do листи, вики засновани текст документи, менаџирање на пресвртници, споделување на податотеки, следење на време и систем за проследување на пораки. Првата верзија е пуштена во употреба во 2004 година, додека во 2012 година е пуштена нова верзија. Ruby on Rails framework-от е извлечен од правењето на Basecamp проектот, и подоцна во 2004 година е издаден како отворен софтвер.&lt;br /&gt;
Некои од ново додадените функционалности вклучуваат: полесно додавање на дополнителен дисковен простор во рамки на проектите, интеграција на Google Docs, можност за додавање на слики со целосна големина во дискусиите, подобрена верзија за уредувачот на текст документите, дополнителни мерки за сигурност, како и целосна мобилна апликација за iPhone уредите. &lt;br /&gt;
Basecamp исто така има бројни интеграции на софтверски додатоци, 3rd party алатки, мобилни и десктоп апликации, алатки за давање на извештаи, следење на време, синхронизација и така натаму.

===GitHub===

GitHub претставува веб-заснован сервис за вдомување на програми кои се во процес на развој и се користат со “Git” сервис, како изворна контрола. Сервисот GitHub е еден вид на социјална мрежа за програмери. &lt;br /&gt;
Git е дистрибуирана програма за менаџирање на софтвер, создадена од Linus Torvalds, која првично била наменета за Linux системите. Претставува софтвер со верзионирање, бидејќи ништо не се пребришува и во секој момент може да се види претходната состојба (верзија) на складилиштето или на одреден документ, кој е поставен во конкретно складилиште. GitHub претставува сервис за вдомување на складилишта преку Git. GitHub нуди бесплатена употреба на сервисот за јавно достапни складилишта (repositories) и неколку типови на планови кои се плаќаат за приватните складишта. Во Мај 2011 година, GitHub е прогласен за најпопуларно складиште на код за јавно достапните проекти. &lt;br /&gt;
Мрежното место нуди функционалности за социјално вмрежување како фидови (англ. feeds), следбеници, викија (англ. Wiki) (со користење на т.н. “Голум Вики” (англ “gollum Wiki”) софтвер) и достапност на графикони за социјалната мрежа на програмерите со цел да се прикаже како програмерите работат на нивните верзии во складилиштето.

===SDL Studio GroupShare===

SDL Studio GroupShare е колаборациска платформа за преведувачки тимови од каква било големина. Платформата е целосно интегрирана со SDL Trados Studio и SDL MultiTerm (софтвери кои нудат голем број на софистицирани алати за побрз превод), со што е целосно трансформиран начинот на кој работат проект менаџерите, преведувачите, терминолозите и рецензентите. &lt;br /&gt; 
Со SDL Studio GroupShare тимовите работат на единствена платформа која содржи централизирани преведувачки мемории, терминологија и преведувачки проекти. Делењето на овие ресурси помеѓу преведувачките тимови придонесува за подобар квалитет, доследност, и намалено време за завршување на проектот. SDL Studio GroupShare овозможува поголема контрола и видливост на проектите, со тоа што во последната верзија од платформата (2014) е додадено т.н. „secure task assignment“ (безбедно доделување на задачи). Сите веќе завршени преводи може да се чуваат за идна ре-употреба, управувањето со терминологии да се централизира за да се зголеми и обезбеди доследноста, како и да се делат проектите онлајн заради полесен пристап. &lt;br /&gt;
Соодветно, SDL Studio GroupShare ги содржи следните компоненти: &lt;br /&gt;
1) SDL Studio GroupShare Translation Memory - Овозможува делење на преведувачки мемории во реално време &lt;br /&gt;
2) SDL Studio GroupShare Terminology by MultiTerm - Осигурува доследно брендирање и прецизна содржина во сите јазици за кои е тоа потребно &lt;br /&gt;
3) SDL Studio GroupShare Project - Овозможува делење на проекти на централизирана локација &lt;br /&gt;
SDL Studio GroupShare е опслужувачко решение кое ги обединува горенаведените функции, со тоа што проширени се можностите и функционалностите од SDL Translation Memory (TM) Server и SDL MultiTerm Server, како и воведен е новиот Project Server за делење на проекти (со што се избегнува дистрибуирање на фајловите преку пакети).

===SITA - IT системи за воздухопловниот сообраќај===

[http://www.sita.aero/ SITA] е светски водач во создавањето решенија со информатичка технологија за воздухопловен сообраќај, како и комуникациски специјалисти. Авионски линии, аеродроми, влади, авио-карго транспорт, воздухопловство и интернационални организации сите користат ИТ комуникациски решенија на SITA. Речиси сите аеродроми и авио компании во светот соработуваат со SITA. &lt;br /&gt;
Тие обезбедуваат широко портфолио од услуги за воздухопловната индустрија вклучувајќи:
*	Менаџирање на глобални комуникации, инфраструктура, [[надворешно изведување]] (outsourcing) на ресурси.
*	Сервиси за комерцијален менаџмент на авио компанијата, операции со патници, операции со летови, операции со авионите, воздух-земја комуникации, менаџмент и операции на аеродромите, операции со багаж, обезбедување при транспорт и пограничен менаџмент, карго операции и друго.

====Систем за Менаџмент на Аеродроми од SITA====

SITA преку своето Airport Managmenet Solution (AMS) ја подобрува колаборацијата, алокацијата на мобилни ресурси и опрема, дозволувајќи зголемена контрола над операциите и обезбедувајќи ја потребната флексибилност за планирање и подобрување на бизнис резултатите.
Системот за менаџмент на аеродроми вклучува:
* Аудио и визуелна дистрибуција на информациите.
* Dashboarding и мониторинг во реално време на клучните индекси на перформанс ([https://en.wikipedia.org/wiki/Key_performance_indicator|KPI]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}).
* Менаџмент на средства и договори на сервисно ниво ([https://en.wikipedia.org/wiki/Service-level_agreement|SLA]{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}).
* Менаџмент на различни оперативни сценарија. 
* Поддршка во процесите на донесување одлуки. 
* Целосна размерливост и прилагодливост на аеродроми од секоја големина.

SITA нуди и интересен [http://www.sita-simulator.com/ симулатор] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141218105847/http://sita-simulator.com/ |date=2014-12-18 }} за менаџмент на ресурсите на аеродромите.

====Апликации за поддршка на работењето на авионите од SITA====

Надежна air-to-ground комуникација помеѓу авионите и соодветните авиокомпании обезбедува донесување на подобри одлуки во однос на операциите што пак дозволува одржување на поефикасни сервиси, на пример, намалување на времето за кое авионите седат паркирани на портите на аеродромите.&lt;br /&gt;
Апликациите за поддршка на работењето на авионите (Aircraft Operational Applications) ги подобруваат процесите за донесување одлуки со тоа што ја поедноставуваат интеграцијата на повеќе извори на податоци помеѓу авионската кабина и системите кои се наоѓаат на земјата.&lt;br /&gt;
Апликациите ги нудат следниве можности:
* AIRCOM Server - алатка која е водач во индустријата за менаџмент на комуникација во авионот како и интеграција за операциите за летање и одржувања.
* AIRCOM Server Online - моќно и флексибилно решение за менаџмент на комуникациите, домаќиниранот на SITA ATI Cloud.
* Datalink апликации - AIRCOM Datalink апликациите дистрибуираат информации потребни на пилотите во кабините на авионите преку податочен линк, на барање.
* SITA Global Services(SGS) - обезбедува глобален континуитет на бизнисот преку флексибилен сервисен модел. Мониторинг сервисот на SITA обезбедува IT системите да бидат надежни и достапни, постојано, насекаде во светот. Нивните експерти постојано вршат мониторинг, ги идентификуваат и острануваат проблемите често пред тие да можат да влијаат на услугите.

== Предизвик - Соработка помеѓу човек и робот ==

Еден од поголемите предизвици во развојот на вештачката интелигенција е соработката помеѓу робот и човек.

Соработката за разлика од интеракцијата подразбира процес на интелегентно предвидување на следните активности на соработникот, и дејствување во согласност со тие очекувања.
Притоа можно е да се поддржи соработникот или да му се укаже на поинакво мислење, со цел да се избегнат грешки и да се дојде до најдобро консензуално мислење во екипата.

Затоа соработката подразбира добро познавање на соработниците, градење на екипата, сочувствување, чувство за заеднички успех и сл., што е многу повеќе од проста интеракција преку човечките или роботските сетила.

Оттука интелигенцијата која треба да се манифестира за да се обезбеди успешна соработка при решавање на сложени проблеми честопати е тешко достижна и за луѓето, и затоа претставува голем предизвик во развојот на вештачката интелигенција.

Со оглед на фактот дека роботската индустрија се развива исклучително брзо,мошне значајно е да се дефинираат правила за соработност во основата за развој на роботските системи, со цел да се пресретнат голем број етички прашања за заедничкото живеење на луѓето и роботите во хармонија.

== Испробување на соработни системи ==

Испробувањето на соработен систем може да се разгледа од два аспекти: спроведување општи процедури на испробување за соработниот систем како целина и спроведување конкретни процедури на испробување во зависност од типот на соработниот систем. Испробувањето на соработни системи вклучува неколку типови испробување.

'''Функционалното испробување''' е потребно за да се провери дали однесувањето на соработната програмска опрема е во согласност со спецификацијата. Главните активности при овој тип испробување се: проверка на врски, испробување на форми, испробување на вградени објекти (Flash апликации, Java аплети, видео плеери, итн.) и испробување на трансакциите во база. Функционалното испробување главно се врши автоматски со помош на софтвер за таа намена. Евалуацијата по овој тип испробување ги споредува очекуваните резултати со добиените и истите се зачувуваат во лог.

'''Испробувањето на компатибилност''' на веб заснованиот клиент на соработната програмска опрема, се врши со цел да се проверат изгледот и однесувањето на различни оперативни системи и [[пребарувач]]и. Овој тип на испробување ги открива проблемите со HTML и CSS содржината, ActiveX контролите, Java аплетите, JavaScript и VBScript функциите и формите. Постојат повеќе од 100 комбинации на оперативни системи и семрежни прегледувачи и обично екипите за испробување се фокусираат на најчестите комбинации или на испробување само на препорачаните комбинации.

'''Испробувањето на содржина''' се фокусира на точноста и изгледот на текстот, сликите, формите, корисничните контроли, видеата, анимациите, звукот и контролите на корисничкиот интерфејс. Посебен акцент се става на испробување на содржината при пристап од мобилен уред, со оглед на различните оперативни системи (Windows Mobile, Symbian, iPhone OS, webOS, итн.) и различното однесување во зависност од типот на уредот.

'''Испробувањето на перформанси''' се користи за да се измери однесувањето на соработните системи во различни услови на мрежен сообраќај. Во зависност од бараниот проток за аудио, видео и податочен трансфер, се прават проби за да се утврди дали се постигнува тој проток.

'''Испробувањето на апликациски опслужувач''' се фокусира на испробување на неговите функционални и структурални одлики. Компонентите на апликацискиот опслужувач се испробуваат со помош на класични техники и техники на испробување коишто се фокусираат на трансакциите и на асинхроното комуницирање меѓу нив. Секој соработен систем користи најмалку една база, па затоа задолжително е и '''испробување на базите на податоци'''. Овој тип на испробување се изведува со цел да се проверат query – ата, дали сите трансакции се извршуваат точно и дали врската помеѓу апликацискиот опслужувач и базата на податоци е сигурна. Мора да се испроба и интегритетот на базите на податоци сместени на database опслужувачот. '''Испробувањето на опслужувачот''' се фокусира на интеракцијата помеѓу опслужувачот и апликацискиот опслужувач, интеракцијата помеѓу апликацискиот и database опслужувачот, на решавање на проблемите со безбедноста и со размерливоста и на испробување на точноста на извршувањето на скрипти на опслужувачка страна (PHP, ASP.NET, JSP, итн.).

'''Испробувањето на оптовареност''' е неопходно за да се одреди дали соработниот систем може да поддржи истовремено пристапување на голем број корисници во прифатливи граници, земајќи го предвид времето за добивање одговор. Ова испробување може да се изведе со помош на автоматизирани алатки коишто создадеат и симулираат поголем број клиенти и пристапуваат до системските ресурси, при што се мери времето на добивање одговор и степеност на доцнење на системот. 
   
'''Испробувањето на безбедноста''' се врши со специјални методи и техники со цел да се осигура доверливост, интегритет, автентикација, авторизација и достапност на системот. Не сите соработни системи бараат исто ниво на безбедност. Испробувањето на безбедноста на трансакциите е многу важно, особено за соработни банкарски системи со оглед на доверливоста на податоците. Добивањето пристап до тие податоци може да доведе до големи финансиски загуби. Безбедниот софтвер е квалитетен софтвер. Испробувањето на безбедност вклучува анализа на изворниот код, испробување на можностите за упад од надвор, проверка на лозинки, итн.

== Соработни препораки ==
Соработното филтрирање користи база на податоци во врска со преференците на корисникот за да предвиди ставки кои на новиот корисник би можеле да му се допаѓаат. Задачата на соработното филтрирање е да ја предвиди искористеноста на сервисите кај активните корисници врз основа на претходните „допаѓања (likings)“, или базата на податоци од корисничките гласови пополнети од другите корисници. Соработниот [[алгоритам]] за филтрирање може да се користи за една од двете цели:
* Предвидување: претставува бројчена вредност која го изразува предвиденото допаѓање за одредена ставка за активниот корисник.
* Препорачување: е список на N ставки, кои најмногу би му се допаднале на активниот корисник. Исто така познато како Top-N препорачување.
Соработните алгоритми за филтрирање може да се класифицираат во две главни категории, мемориско-засновани (корисничко-засновани) и модел-засновани (ставка-засновани).

=== Мемориско-засновано соработно филтрирање ===

Мемориски-заснованите алгоритми ја користат целата корисник-ставка база на податоци за да создадеат предвидување. Базата на податоци најчесто се состои од ред кој ги прикажува корисниците и колона која ги прикажува ставките кои треба да се рангираат. Мемориски-заснованиот алгоритам користи статистички анализи за да најде множество на корисници наречени соседи кои имаат сличности со рангирањето на активниот корисник. Кога еднаш множеството на соседи ќе се формира, системот користи различни алгоритми да ги комбинира преференците на соседите за да создаде предвидување од типот на top-n предвидување за активниот корисник. 
=== Модел-засновано соработно филтрирање ===
Модел-заснованото соработно филтрирање обезбедува препорачување на ставки со тоа што најпрво се создаде модел од рејтинзите на корисниците. Модел заснованиот алгоритам зема пристап на веројатност. Го третира соработниот филтрирачки процес како пресметка за вредноста на рејтингот на корисникот, со дадено претходно рангирање на корисникот на друга ставка. Првиот чекор во алгоритмот е да прегледа во множеството ставки кои активниот корисник ги има рангирано и да пресмета колку се тие слични со таргетираната ставка. Кога еднаш сличноста ќе биде пресметана, предвидувањето се пресметува со земање на средна вредност на таргетираните кориснички рангирања на слични ставки.
Еден важен чекор е да се пресмета сличноста помеѓу ставките и после тоа да се избере најсличната ставка. За да се пресмета сличноста помеѓу ставка i и j, потребна е изолација на корисникот кој го извршил рангирањето на двете ставки. Повторно мерките на корелациски-заснована сличност и вектор-заснована сличност се популарни методи за наоѓање на сличноста помеѓу ставките. Двете техники се исти со оние од мемориски-заснованиот алгоритам, кои беа опишани погоре.
Кога изолацијата на множеството на најслични ставки засновано на мерките за сличност ќе биде завршена, следниот чекор е да се прегледаат таргетираните рангирања на корисникот и да се искористи техника за предвидување. Еден пример на техника за предвидување се нарекува Weighted sum (Тежинска сума).

== OTRS - Open Ticket Request System ==

Open Ticket Request System (OTRS) е слободна веб заснована апликација која може да се користи со секој HTML компатибилен прелистувач. Веб интерфејсот на OTRS не користи активна веб содржина, како Флеш или Јава аплајанси од причина да се осигура дека системот е компатибилен и употребливи со мобилни телефони или други мобилни компјутери. За да се користи OTRS, без посебен клиент потребно оперативен систем да има само HTML пребарувач. OTRS е поделен на неколку компоненти. Основна компонента е OTRS рамка која ги содржи сите централни функции за примена и тикет системот. Преку веб интерфејсот на централната OTRS рамка, можно е да се инсталираат дополнителни апликации како веб електронска пошта, менаџер, податотеката, веб-календарот и алатка за следење на статусот на системот. Овој систем има многу функции како нај основни се веб-интерфејсот, интерфејсот за електронска пошта, тикетите и ситемскиот интерфејс. Секој овој интерфјс има богато мени со многу подопции.

== Freebase ==
[https://en.wikipedia.org/wiki/Freebase Freebase] претставува отворен колборативно создаден структуриран граф на знаење. Знаењето во оваа база е претставено како тројки( субјект - предикат - објект). Freebase сега е прoект на Google, првично тој бил развиен од MetaWeb Technologies INC. Freebase содржи 40 милиони топици (ентитети) за нештата, и преку 2 милијарди факти за нештата. Фактите за нештата се колаборативно извадени од повеќе извори како што се :

* [[Wikipedia]] - Wikipedia articles provide the core set of topics for Freebase
* [[Wikimedia Commons]] - images associated with Wikipedia articles
* [[EDGAR]] - [[Securities Exchange Commission]] (SEC) data
* [[Open Library Project]] - books, lots of books (and their authors)
* [[Stanford University Library]]
* [[TVRage]]
* [[ISFDB]]
* [[MusicBrainz]]
* [[National Register of Historic Places]]
* [[OurAirports]]
* [[NFDC FAA]]
* [[ITIS]] - Taxonomy of plants and animals
* [[World of Spectrum]]
* [[WordNet]]
Исто така во Freebase дозволено е менување и додавање на нови релации и од самите корисници. Како што растне бројот на корисници така растне и големината на Freebase. Над сите корисници постои тим од самата платформа кој има посебни привилегии за одобрување на измените и новите додадени факти. Тимот за контрола на точноста на податоците со помош на игра преку одговарање на одредени прашања ја проверува точноста на фактите во Freebase. Односно сите корисници заедно колаборираат и создаваат голема структурирана база на знаење.
Пристап до знаењето има секој преку соодветно API. Freebase нуди можност за користење на нивно API и соодветен нивен програмски јазик (MQL) за поставување на прашања. Одговорите се враќаат во [[JSON]] формат. Покрај API-то, Freebase дозволува да се симне и целата база во [[RDF]] формат за самостојно користење. Предност на Freebase е во лесното пронаоѓање на бараната шема за одредени податоци.

== TeamWox – софтвер за колаборација и транспарентност при управувањето со бизнисот ==

'''TeamWox''' &lt;ref name=&quot;TeamWox &quot;&gt;http://www.teamwox.com/&lt;/ref&gt; е деловен софтвер за соработка помеѓу различни оддели и тимови во една компанија развиен од страна MetaQuotes софтверската корпорација за внатрешна употреба на компанијата и комерцијално издаден во 2009 година. 
Тој претставува затворен колаборативен систем кој служи како портал на компанијата во кој се складирани сите релевантни информации за одреден бизнис проблем или негово решение информирајќи ги во секое време сите членови од тимот за сè што се случува во компанија во која работат. Софтверот содржи 12 модули и овозможува според потребите на компанијата да се автоматизираат клучните бизнис процеси на мали и средни претпријатија како што се:

====Управување со човечки ресурси====

Овој модул е дизајниран за управување со вработените и ги содржи сите информации за вработените во компанијата: лични податоци, адреса, контакти ( пораки, e-mail, телефонски броеви) и информации за тимскатa работа во компанијата.
 
====Управување со задачи ====
Овој модул се користи за навремено давање задачи на вработените и контрола на тимската работа. Поточно модулот се користи за поставување на задачи, доделување на одговорни лица и преглед до каде е завршена одредена задача. Task Manager-от може да содржи различни дискусии и во него да се објавуваат слики, аудио и видео податотеки. Ова помага да се решат проблемите кои се појавуваат побрзо и поефикасно.

====Управување со документи  ====
Овој модул е дизајниран за градење на ефикасно управување со документи. Овде може да се сместат какви било документи во електронска форма: договори, изјави, скенирани слики и сите други документи.

==== IP PBX телефонски систем, говорна комуникација ====
VoIP модулот за телефонија ги проширува можности за тимска работа во компанијата. Ова решение им овозможува на вработените да прават повици во рамките на компанијата преку IP протокол, без никакви дополнителни поставувања или модификации.

==== CRM (Управување со врските со клиентите)====
Овој модул содржи детална база на податоци за сите клиенти и добавувачи: адреси, лица за контакт итн. Овде спаѓаат сите документи, пораки и разговори поврзани со одреден клиент. Во TeamWox бизнис системот за управување целосната историја на соработката со клиентите е секогаш на располагање.

====Општествени алатки (форум, чет во живо)====
TeamWox интранет форумот е место за испорачување на сите вести на компанијата и нејзината политика до секој член од работниот тим.

==== Систем за корпоративно пребарување ====
Складирањето на податоци, брзото пребарување и пристапот до корпоративните информации се меѓу најважните задачи за управување со еден бизнис. На пример: пребарување на договор со некој клиент кој се случил пред три години.

====Анализатор (извештаи), сметководство ====
Невозможно е да се управува некоја компанија, без прецизни и веродостојни податоци за моменталната состојба на работите. Сите овие информации се претставуваат на управителите на компанијата во форма на бизнис извештаи.

==== Корисничка поддршка: HelpDesk, онлајн асистент ====

Ова е алатка за доделување, планирање и контролирање на задачите и барањата на клиентите (HelpDesk). Тимската работа тука е поделена во специјално создадени групи кои нудат услуги и вклучуваат вработени одговорни за одредени проекти (или производи).

==== Е-поштенски клиент ====
Е-пошта е веројатно најпопуларната алатка за комуникација со клиентите и добавувачите. TeamWox софтверот содржи e-mail модул но тој сега спаѓа во целиот колаборативен систем. Во тимската работа оваа функционалност е исклучително корисна.

== Колаборација со апликации кои не предвидуваат колаборација во нивното работење ==

Ова е интересен, но и малку поразличен пристап во колаборацијата помеѓу софтверските апликации. Може да се искористи за автоматизирање на некои процеси кои претежно се прават рачно, но може да се искористи и за малициозни цели. Како пример на апликации кои не предвидуваат колаборација со друг, надворешен софтвер се мрежните места. Тие работат самостојно или колаборираат со други апликации, но не се предвидени за отворена соработка или нудење на сервиси за искористување од некој надворешен софтвер. 
Конкретен пример за ваква колаборација е автоматско играње на некоја флеш или JavaScript/HTML5 игра поставена на неое [[мрежно место]], но исто така и автоматско пополнување на некои контроли за внесување на податоци со користење на некој надворешен софтвер. Првиот пример, или автоматското играње на одредена веб игра може да се имплементира со користење на JavaScript протоколот&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.webreference.com/js/column35/protocol.html |title=архивски примерок |accessdate=2013-05-30 |archive-date=2012-11-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121112221913/http://www.webreference.com/js/column35/protocol.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Тој овозможува извршување на скрипта во рамките на пребарувачот со пишување на командата javascript: и скриптата која сакаме да ја извршиме во адресното поле на пребарувачот. Колаборацијата би се состоела во испалување на настани со користење на JavaScript код кои би симулирале човек играч. Вакви настани би биле кликање на копче од тастатура, позиционирање на покажувачот од глувчето, симулирање на лев и десен клик итн. Редоследот на акции би бил вадење на информација за моменталната состојба во играта, нешто што ваквата скрипта може да го добие со одредени сликања на екранот, понатамошна обработка на ваквите слики, и врз основа на ваквата информација, пресметка на наредните потези. Вакви автоматски играчи веќе постојат и како пример може да го наведеме семрежниот портал badgehelp.com кој овозможува вакви софтвери за мамење на Flash игри. 
Ваквата колаборација помеѓу софтвер може да се користи и за малициозни цели како што е извлекување на доверливи информации од корисници на одредено мрежно место со користење на клиентска скрипта извршена со JavaScript протоколот.

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Соработна програмска опрема|Соработна програмска опрема]]
[[Категорија:Деловна програмска опрема]]
[[Категорија:Мрежна програмска опрема]]
[[Категорија:Системи за управување со содржини]]
[[Категорија:Соработка|Програмска опрема]]</text>
      <sha1>3uwbkgh3yslk62w8ev3su1bfmu0dqs7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Список на државни водачи во 744 година</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113402</id>
    <revision>
      <id>5600784</id>
      <parentid>4341009</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:19:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="lcf18z4po8r7knkir73eizj6eie8l22" xml:space="preserve">{{SLBY|year=744}}
Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

== Европа ==

== Азија ==

== Африка ==

== Јужна Америка ==

== Северна Америка ==

== Австралија со Океанија ==</text>
      <sha1>lcf18z4po8r7knkir73eizj6eie8l22</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Список на државни водачи во 746 година</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113410</id>
    <revision>
      <id>5600781</id>
      <parentid>4341011</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:17:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="tj2vhn0mo1pl6fkklulia2c8sdneay1" xml:space="preserve">{{SLBY|year=749}}
Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

== Европа ==

== Азија ==

== Африка ==

== Јужна Америка ==

== Северна Америка ==

== Австралија со Океанија ==</text>
      <sha1>tj2vhn0mo1pl6fkklulia2c8sdneay1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600782</id>
      <parentid>5600781</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:18:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1687" sha1="5fnohsvx9pl08p8shmje3s37hl7y5ci" xml:space="preserve">{{SLBY|year=746}
Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

== Европа ==

== Азија ==

== Африка ==

== Јужна Америка ==

== Северна Америка ==

== Австралија со Океанија ==</text>
      <sha1>5fnohsvx9pl08p8shmje3s37hl7y5ci</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600783</id>
      <parentid>5600782</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:18:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1688" sha1="chto8m2fh7u2h0z9sv9qua034iz86k1" xml:space="preserve">{{SLBY|year=746}}
Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

== Европа ==

== Азија ==

== Африка ==

== Јужна Америка ==

== Северна Америка ==

== Австралија со Океанија ==</text>
      <sha1>chto8m2fh7u2h0z9sv9qua034iz86k1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Список на државни водачи во 1253 година</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113412</id>
    <revision>
      <id>5600780</id>
      <parentid>4339677</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:17:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1690" sha1="hhk8ejpkrzx28tn7r8oiirlayy7elzu" xml:space="preserve">{{SLBY|year=1253}} 
Во него се наведени водачите на државите во светот, коишто постоеле во соодветната година. Се споменуваат имињата на оние водачи коишто ги заземале највисоките функции или оние со најголема моќ во државата, без оглед на обликот на државното уредување и видот на функцијата којашто ја извршувале. Како дополнителни информации се наведуваат и животниот век на водачот и временскиот период на извршување на соодветната функција.

Списокот е поделен на [[континент]]ите во светот, коишто се подредени по азбучен редослед, а во делот за секој континент, исто така, по азбучен редослед се подредени државите коишто во годината се наоѓале на тој континент. Во случај да се случиле промени на функциите, наведени се имињата на сите лица коишто ја извршување таа функција подредени по хронолошки редослед во текот на годината.

== Европа ==

== Азија ==

== Африка ==

== Јужна Америка ==

== Северна Америка ==

== Австралија со Океанија ==</text>
      <sha1>hhk8ejpkrzx28tn7r8oiirlayy7elzu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Празник на светлината (Лион)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114993</id>
    <revision>
      <id>5600999</id>
      <parentid>5427312</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:13:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1408" sha1="420wu0qb2el8ohzek5yco45ue2tmtcy" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Fête des Lumières (Lyon, 2024, place Bellecour).jpg|300px|мини|Уметничкото дело „Го сакам Лион“ било изложено на местото Белкур за време на изданието во 2024 година.]]
'''Празник на светлината '''({{langx|fr|Fête des lumières}}) во [[Лион]] [[Франција]], се одржува секоја година на [[8 декември]], во чест на благодарност кон мајка [[Богородица]]. За време на одржување на празникот секоја куќа во градот на прозорците става свеќи и со тоа градот блеснува во светло. Празникот трае 4 дена и за тоа време сите значајни градби и знаменитости во Лион блеснуваат во најразлични бои и ефекти.

== Надворешни врски ==

* [http://www.lumieres.lyon.fr/ Официјално мрежно место] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070108052421/http://www.lumieres.lyon.fr/ |date=2007-01-08 }}

{{никулец}}

[[Категорија:Празници]]
[[Категорија:Настани во декември]]</text>
      <sha1>420wu0qb2el8ohzek5yco45ue2tmtcy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Архитектура на Кратово</title>
    <ns>0</ns>
    <id>115465</id>
    <revision>
      <id>5600998</id>
      <parentid>5443219</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:12:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20723" sha1="onmao68mbtdsz4qxplker3wzyq6tmac" xml:space="preserve">{{викифицирање}}
[[Податотека:Чаршиски Мост Кратово.jpg|300px|мини|Поглед кон Чаршискиот Мост]]
'''Архитектурата на [[Кратово]]''' е карактеристична по типичната старогратска македонска архитектура. Речиси во сите градби се среќава [[камен]]от и дрвната конструкција, [[пересте]] и [[плитар]]. Ваквиот начин на градба им овозможува еластичнот и цврстина на градбите, во стилот на старомакедонската архитектура.Стреите и таваните биле украсувани со декоративни штички. Чардаците скоро на секоја куќа се посебно обележие на кратовската куќа. Од самиот чардак зависело и обликувањето на куќата. Вратите на куќите се еден од најубавите и најобработени детаљи. Тие се среќаваат како еднокрилни или пак двокрилни. Речиси во секоја кратовска куќа се градел амам, односно бања за капење. Како посебна просторија во куќата го среќавама огништето кое служело за загревање на просториите или за готвење храна.

== Мостови ==

Интезивната комуникација на луѓето во градот Кратово, неминовно придонела за градење [[мост]]ови на Кратовска и [[Манцева Река]], а со единствена цел да се подобри комуникацијата на градот од левата и десната страна на овие реки. Денес на Кратовска Река се сочувани 4 камени и еден дрвен мост, како и еден бетонски. Сите кратовски мостови се фундирани на карпеста почва. Како главен градежен материјал бил користен [[камен]]от од вулканско потекло. Челните ѕидови и речните крајбрежни столбови кои се директно изложени на ударот на водата, се ѕидани од тврд тешко распадлив камен, сводовите биле изведувани од делкан камен со ќошиња кои биле мошне прецизно изработени. Оградите на сите мостови се ѕидани од камен, а одозгора се покриени со плочи. Кратовските мостови претставуваат соодветен израз на градителството во турскиот период кај нас. Во нив се вткаени вековните неимарски искуства на турско – словенското градителство. Тоа се мостови со витка линија, со главен лак, со прецизно изработена архиволата и имаат нагласена декоративна линија. Со обнова на занаетчиството и трговијата во 19 век, во градот се појавила потреба за изградба на нови мостови. Неколку најпознати мостови се подигнати токму во овој перид: Радев мост, Радин мост, Гровчанскиот мост, Чаршиски мост, Јокшински мост, Свински мост, Сарајски мост.
==== Грофчански мост ====
Се наоѓа меѓу Сарајски мост и Чаршиски мост наизводно поврзувајки ја [[Ајдучка чаршија]] со десниот брег на Кратовска Река. Овој мост е еден од главните комуникациски правци. Мостот е изграден во почетокот на 18 век од кратовската фамилија Грофчански која се доселила од [[Мала Азија]] и била доста богата. Должината на мостот изнесува 30, ширината 4, а висината 8 метри

=== Радин мост ===
Овој мост се наоѓа на познатата Манцева Река и е подигнат во [[1833]] година. Мостот е подигнат на две високи кули, од кои едната е висока 28 а другата 29 метри. Сегашниот мост е изграден од познатиот скопски големец [[Хавзи-паша]]. За нај­про­чу­е­ни­от Ра­дин мост се рас­ка­жу­ва по­трес­на ле­ген­да спо­ред ко­ја во те­ме­ли­те жи­ва е за­ѕи­да­на Ра­да. По­трес­на­та при­каз­на за де­вет­те бра­ќа-ѕи­да­ри и за уба­ва­та не­ве­ста Ра­да сѐ уште прив­ле­ку­ва го­лем број стран­ски и до­маш­ни ту­ри­сти, кои до­а­ѓа­ат да го ви­дат ле­ген­дар­ни­от Ра­дин мост во Кра­то­во.

Мо­стот бил по­диг­нат и пу­штен во упо­тре­ба на 16 сеп­тем­ври 1833 го­ди­на, а упра­ву­ва­ње­то со град­ба­та му би­ло до­ве­ре­но на то­гаш­ни­от скоп­ски го­ле­мец Хав­зи-па­ша. За из­град­ба­та на мо­стот би­ла обез­бе­де­на фи­нан­си­ска по­мош од гра­дот Ду­бров­ник, бла­го­да­ре­ние на за­лож­би­те на жи­те­ли­те на ду­бров­нич­ка­та ко­ло­ни­ја во Кра­то­во, ко­ја има­ла 57 ку­ќи, и на гер­ман­ски­те ру­да­ри Са­си, кои ги об­но­ви­ле ста­ри­те кра­тов­ски руд­ни­ци. Мо­стот пре­ку Ман­це­ва Ре­ка бил по­тре­бен за ко­му­ни­ка­ци­ја со Зле­то­во, Лес­но­во, Штип, Ко­ча­ни и со окол­ни­те гра­до­ви.

- Уште кон кра­јот на 14 век, поз­на­ти­от мај­стор Ра­де из­гра­дил мост, кој бил поз­нат ка­ко Ра­дев мост. На две­те стра­ни има­ло стра­жар­ни­ци и се нап­ла­ќа­ла мо­ста­ри­на во на­ту­ра – со [[јајце|јај­ца]], [[мед]], [[си­ре­ње]], [[ур­да]]... Но, око­лу 1820 го­ди­на мо­стот бил уни­штен по удар од гром. Та­ка, пат­ни­ци­те оста­на­ле отсе­че­ни, а тр­гов­ски­те вр­ски со окол­ни­те гра­до­ви би­ле отеж­на­ти и мо­ра­ло да се кру­жи пре­ку Ар­гу­лич­ки мост. За­тоа, ду­бров­ча­ни­те и Са­си­те, кои жи­ве­е­ле во Кра­то­во, из­дејс­тву­ва­ле средс­тва од Ду­бров­ник и ја поч­на­ле из­град­ба­та на ле­ген­дар­ни­от Ра­дин мост, не­по­сред­но над раз­ур­на­ти­от Ра­дев мост, од кој сѐ уште сто­јат оста­то­ци – рас­ка­жу­ва­ат кра­тов­ци, кои дол­ги го­ди­ни ги чу­ва­ат и со­би­ра­ат ле­ген­ди­те и пре­да­ни­ја­та за зна­ме­ни­то­сти­те во Кра­то­во.

Спо­ред ле­ген­да­та, из­град­ба­та на Ра­дин мост би­ла ама­нет од мај­ка­та на де­вет­те бра­ќа-ѕи­да­ри.

- Мај­ка­та на де­вет­те бра­ќа, кои би­ле од кра­тов­ско­то се­ло Кри­ла­ти­ца, еден ден трг­на­ла на па­зар во Ку­ма­но­во, но не стиг­на­ла за­тоа што Kри­ва Ре­ка го од­не­ла Мар­ков мост. По тоа, таа на сво­и­те си­но­ви им оста­ви­ла ама­нет да гра­дат по еден мост се­ка­де ка­де што ќе одат за да се ши­ри шоп­ла­кот, би­деј­ќи тие по­тек­ну­ва­ле од по­драч­је­то на­се­ле­но со шо­пи и си­те де­вет­ми­на има­ле шоп­ски ими­ња – рас­ка­жу­ва­ат кра­тов­ци.

Спо­ред пре­да­ни­е­то, тие поч­на­ле да го гра­дат мо­стот на Ман­це­ва Ре­ка, но тој по­сто­ја­но се ури­вал. Сѐ што ќе из­гра­де­ле де­ње, но­ќе па­ѓа­ло. За да им „трае“ мо­стот, тие се до­го­во­ри­ле сна­а­та што утре­ден­та ќе им до­не­се ру­чек да ја за­ѕи­да­ат во те­ме­ли­те за да се зац­вр­сти град­ба­та. Си­те им ка­жа­ле на сво­и­те не­ве­сти за до­го­во­рот, са­мо нај­ма­ли­от брат не ка­жал. Утре­ден­та, најм­ла­да­та Ра­да им при­го­тви­ла ру­чек и им го од­не­ла на мај­сто­ри­те, а ко­га ја ви­де­ло неј­зи­но­то мом­че, сил­но зап­ла­ка­ло. Де­ве­ри­те, пак, ја фа­ти­ле и жи­ва ја за­ѕи­да­ле во те­ме­ли­те. Ра­да са­мо мил­но ги за­мо­ли­ла да ѝ ја оста­ват дес­на­та гра­да за да мо­же да си го на­дои ма­шко­то де­те.

Ова е нај­ра­ши­ре­на­та и нај­при­фа­те­на ле­ген­да за ко­ја Ва­ска Или­е­ва има ис­пе­а­но и пес­на, но по­стои и пре­да­ние де­ка во те­ме­ли­те на мо­стот е за­ѕи­да­на са­мо сен­ка­та на Ра­да, а таа би­ла по­ште­де­на да не оди кур­бан за­ра­ди до­ен­че­то што го има­ла, се рас­ка­жу­ва во Кра­то­во.

== Кули ==

=== Златкова кула ===
{{Главна|Златкова кула}}
Оваа кула е изградена во [[1365]] година. Името го добила според нејзиниот последен сопственик, ''Ѓорги Златков''. Тој ја купил ова кула од ''Асан Ефендија'', според чие име дотогаш се нарекувала. Основата на кулата е правоаголна, изградена е од дебели камени ѕидови, висока е 5,90 и 6,35 метри.Кулата има три ката,во неа се влегува со помош на подвижни скали. Под самиот [[праг (врата)|праг]] на вратите се гледаат остатоци од камени греди и проширен ѕид на којшто се поставувале подвижните скали. На југоисточниот ѕид се наоѓа длабнатина којашто била бања со санитарен јазол. Кон последниот најгорен кат водат дрвени скали,каде што се влегува преку дрвена врата, која се затвора хоризонтално. Се претпоставува дека оваа кула е една од најстарите кратовски кули.

=== Еминбегова кула ===
{{Главна|Еминбегова кула}}
Оваа кула е висока 12,74 метри, а основата и е правоаголна со ширина од 6,10 метри. Вратата се наоѓа на јужната страна и е изведена од делкан камен. На кулата се забележуваат остатоци од проширувањата на страничните ѕидови. (може да се даде претпоставка дека оваа кула можеби била споена со друг објект кој подоцна бил срушен. На истиот ѕид десно од влезот на кулата во вид на рог е издадена пирамида која претставува самостоен објект. Тоа било бања со тоалет. Кулата има три ката. Спратовите се преградени со дрвена конструкција и поплочена со шестаголни плочи. Дебелината на вратите изнесува 8 см, и се подебели од останатите кули. Тие се отвораат вртејќи се околу дебели оски потпрени во камен жлеб, а горниот крај на вратата е поставен во железни цевки. Скалите се доста стрмни и се дрвени, а само на третиот кат се камени. Третиот кат е висок 6,05 метри со крстест свод и покрив од плочи. Тука има камин, ниша, полици и долапи за покуќнина.

=== Симиќева кула ===
{{Главна|Симиќева кула}}
Симиќевата кула е највисоката кула во Кратово. Се смета дека потекнува од 1370 година, а нејзината изградба историчарите ја поврзуваат со владеењето на [[Феудализам|феудалецот]] [[Константин Дејанов]].&lt;ref&gt;Александар Матески, „Кратово и Куклици“, ''Економија и бизнис'', година 20, број 234/235, декември 2017/јануари 2018, стр. 108.&lt;/ref&gt; Обликот на кулата е правоаголен со надворешна ширина на ѕидовите од 7,9 м. Јужниот ѕид е висок 21,95 м, а ѕидовите на приземјето се дебели 2 м , додека кај прозорците се дебели 91 см. Внатрешно е поделена на сводови со четири ката. Вратите се поставени на источната страна и се високи 3,35 м. Внатре во кулата се влегувало преку подвижни скали кои по потреба се тргале. Тие врати не постојат и се заѕидани и како замена биле отворени врати од спротива. За во горните катови се стигнува преку камени скали направени на јужниот ѕид и оделе до третиот кат. Тие се широки 73 см. До четвртиот кат продолжуваат дрвени скали. Кулата вкупно има 69 скалила. Кулата е целосно покриена со плочи. Покривот содржи два оџаци градени од делкан камен. Едниот е на северната страна и е висок 2,5 м, додека другиот е на источниот дел и е висок 2,2 м.&lt;ref&gt;{{наведена книга|last=Митевски|first=Илија|title=Историјата и културата на Кратово и Кратовско од најстарите времиња до денес|publisher= |location=Кратово|date=2018|page=120|volume= |isbn=9786086626501}}&lt;/ref&gt;

=== Хаџи-Костова кула ===
{{Главна|Хаџи-Костова кула}}
Се наоѓа на десетина метри од Еминбеговата кула и до сарајот на Емин-бег. Изградена е во правоаголна основа и има ѕидови дебели 1,20 м. Според народното предание, кулата наводно напукнала за време на [[Големата турска војна]] и [[Карпошовото востание]], помеѓу силите на [[Хабсбуршка Монархија|Австријците]] и карпошовите востаници против [[Османлиско Царство|Османлиите]] во 1989/90 година. Во 1929 година, жандармерискиот водник Божовиќ наредил напукнатиот дел на кулата да се сруши, со што кулата сега е висока 10 метри.&lt;ref&gt;{{наведена книга|last=Митевски|first=Илија|title=Историјата и културата на Кратово и Кратовско од најстарите времиња до денес|publisher= |location=Кратово|date=2018|page=123|volume= |isbn=9786086626501}}&lt;/ref&gt;

===Саат-кула===
{{Главна|Саат-кула (Кратово)}}
Кулата е ѕидана од клесан камен, којшто се вадел од околината на градот, а покривот е од камени плочи. Внатрешноста на кулите е поделена на 3 ката, од кои горните се со по еден балкон и одделенија за живеење. Прозорците се заштитени со железни решеткии и се со различни димензии, во долниот дел тие се потесни и издолжени, додека на погорните катови се пошироки. Часовникот на кулата одамна не е во функција и не постои никаков механизам за часовник внатре во кулата. Сепак поради тоа што некогаш постоел механизам со часовник во самата кула, оттаму самата кула го добила и своето име.&lt;ref name=&quot;утрински&quot;&gt;{{наведена мрежна страница|url=http://utrinski.mk/default.asp?ItemID=55AC67B55D33224888F7917F8EEED72D|title=Кратово - Златниот град на вулканот|last=Павловска|first=Јасминка|date=13 јуни 2014|work=[[Утрински весник]]|publisher=МПМ Македонија|language=македонски|accessdate=6 септември 2015|location=Скопје|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304225522/http://utrinski.mk/default.asp?ItemID=55AC67B55D33224888F7917F8EEED72D|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Кулата е пренамената како музеј и е под јурисдикција на [[Музеј на град Кратово|Музејот на Кратово]].

=== Крстева кула ===
{{Главна|Крстева кула}}

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Архитектура]]
[[Категорија:Култура на Кратово]]</text>
      <sha1>onmao68mbtdsz4qxplker3wzyq6tmac</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Чјин Ши Хуанг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126921</id>
    <revision>
      <id>5600694</id>
      <parentid>5511184</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:42:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[Ќин Ши Хуанг]] на [[Чјин Ши Хуанг]] презапишувајќи врз пренасочување: Транскрипција од 2017 г.</comment>
      <origin>5511183</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2439" sha1="ob70ygn5fpn4jx184tdk0kjjqcy01br" xml:space="preserve">[[Податотека:QinShiHuang19century.jpg|200px|мини|Имагинарен приказ на Ќин Ши Хуанг, 19 век]]
'''Ќин Ши Хуанг''' ({{zh-cpw|c=秦始皇|p=Qín Shǐhuáng|w=Ch'in Shih-huang}}) (259 п.н.е. — 210 п.н.е.),&lt;ref&gt;{{наведени вести |url=http://www.travelchinaguide.com/attraction/shaanxi/xian/terra_cotta_army/qin_shihuang_1.htm |title=Emperor Qin Shi Huang -- First Emperor of China |publisher=TravelChinaGuide.com |accessdate=2007-09-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wood1&quot;&gt;Wood, Frances. (2008). China's First Emperor and His Terracotta Warriors. Macmillan publishing. ISBN 0-312-38112-3, 9780312381127. стр. 2.&lt;/ref&gt; лично име '''Јинг Џенг''' ({{zh-cp|c=嬴政|p=Yíng Zhèng}}) — [[крал]] на кинеската држава [[Ќин (држава)|Ќин]] од 246 п.н.е. до 221 п.н.е. и обединител на [[Кина]] и нејзин прв [[цар на Кина|цар]].

Тој е спорна личност во кинеската историја. По обединувањето на Кина, тој и неговиот главен советник Ли Сји извршиле серија економски и политички реформи. Тој основал џиновски проекти меѓу кои и првата верзија на [[Кинескиот Ѕид|Кинескиот ѕид]]. За да ја осигурал својата сигурна политичка моќ, запалил голем број на книги и бил познат по тиранскиот начин на владеење.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Поврзано ==
* [[Хе Ше Би]]

== Надворешни врски ==
* [http://www.qinshihuangling.com/ Мавзолеј на Чин Ше Хуанг] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100107121517/http://www.qinshihuangling.com/ |date=2010-01-07 }}
* [http://www.chinawikipedia.com/chinahistory.html Историја на Кина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170422063008/http://www.chinawikipedia.com/chinahistory.html |date=2017-04-22 }}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Цареви од династијата Ќин]]
[[Категорија:Родени во 259 година п.н.е.]]
[[Категорија:Починати во 210 година п.н.е.]]</text>
      <sha1>ob70ygn5fpn4jx184tdk0kjjqcy01br</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600698</id>
      <parentid>5600694</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:42:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2441" sha1="ek0rmt3rrh6wmcfxdjfscg8q3xozeqb" xml:space="preserve">[[Податотека:QinShiHuang19century.jpg|200px|мини|Имагинарен приказ на Ќин Ши Хуанг, 19 век]]
'''Чјин Ши Хуанг''' ({{zh-cpw|c=秦始皇|p=Qín Shǐhuáng|w=Ch'in Shih-huang}}) (259 п.н.е. — 210 п.н.е.),&lt;ref&gt;{{наведени вести |url=http://www.travelchinaguide.com/attraction/shaanxi/xian/terra_cotta_army/qin_shihuang_1.htm |title=Emperor Qin Shi Huang -- First Emperor of China |publisher=TravelChinaGuide.com |accessdate=2007-09-10 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Wood1&quot;&gt;Wood, Frances. (2008). China's First Emperor and His Terracotta Warriors. Macmillan publishing. ISBN 0-312-38112-3, 9780312381127. стр. 2.&lt;/ref&gt; лично име '''Јинг Џенг''' ({{zh-cp|c=嬴政|p=Yíng Zhèng}}) — [[крал]] на кинеската држава [[Ќин (држава)|Ќин]] од 246 п.н.е. до 221 п.н.е. и обединител на [[Кина]] и нејзин прв [[цар на Кина|цар]].

Тој е спорна личност во кинеската историја. По обединувањето на Кина, тој и неговиот главен советник Ли Сји извршиле серија економски и политички реформи. Тој основал џиновски проекти меѓу кои и првата верзија на [[Кинескиот Ѕид|Кинескиот ѕид]]. За да ја осигурал својата сигурна политичка моќ, запалил голем број на книги и бил познат по тиранскиот начин на владеење.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Поврзано ==
* [[Хе Ше Би]]

== Надворешни врски ==
* [http://www.qinshihuangling.com/ Мавзолеј на Чин Ше Хуанг] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100107121517/http://www.qinshihuangling.com/ |date=2010-01-07 }}
* [http://www.chinawikipedia.com/chinahistory.html Историја на Кина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170422063008/http://www.chinawikipedia.com/chinahistory.html |date=2017-04-22 }}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Цареви од династијата Ќин]]
[[Категорија:Родени во 259 година п.н.е.]]
[[Категорија:Починати во 210 година п.н.е.]]</text>
      <sha1>ek0rmt3rrh6wmcfxdjfscg8q3xozeqb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Чјин Ши Хуанг</title>
    <ns>1</ns>
    <id>135241</id>
    <revision>
      <id>5600696</id>
      <parentid>5511186</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Ќин Ши Хуанг]] на [[Разговор:Чјин Ши Хуанг]] презапишувајќи врз пренасочување: Транскрипција од 2017 г.</comment>
      <origin>3263857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1309" sha1="il9anfn80b3nmg4sw1w51g473nxyp4e" xml:space="preserve">{{Страница за разговор}}

==brest-bot проверка на правопис==
*'''цитирана книга''' наместо '''cite book''', назив на шаблон на македонски јазик.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 04:19, 25 јули 2009 (UTC), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;

==brest-bot проверка на правопис==
*'''Наводи''' наместо '''Референци''', англизам.
&lt;small&gt;''Ако имате забележано други синтаксни грешки кои многукратно се повторуваат низ страниците, можете да побарате истите со помош на ботот да се исправат.--[[User:Brest-bot|Brest-bot]] &lt;small&gt;([[User talk:Brest-bot|разговор]])&lt;/small&gt; 16:00, 1 јуни 2010 (CEST), управуван од [[Корисник:Brest|Brest]].''&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>il9anfn80b3nmg4sw1w51g473nxyp4e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Света Петка Римска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>155213</id>
    <revision>
      <id>5600793</id>
      <parentid>5404874</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:09:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12295" sha1="cnyis8dsf7qbxzzh4w4m92qc1zmivll" xml:space="preserve">{{Infobox Saint
|honorific_prefix= [[Светец|Света]]
|name= Петка Римска
|birth_date=
|death_date= ~140 
|feast_day=  [[8 август]] 
|venerated_in= [[православие]]
|image= Agia Paraskevi by Michael Damaskenos (16th c.).jpg
|imagesize= 280px
|caption= Погубување на Света Петка
|birth_place= Рим
|death_place= 
|titles= Маченик 
|beatified_date=  
|beatified_place=
|beatified_by=
|canonized_date=
|canonized_place=
|canonized_by=
|attributes= 
|patronage= исцелител на слепите лица&lt;ref name=&quot;orthodox&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;patron&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://saints.sqpn.com/saintp33.htm|title=Света Петка Римска|date=2010|publisher=Patron Saints Index|accessdate=March 31, 2010|archive-date=2010-05-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20100503114124/http://saints.sqpn.com/saintp33.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|major_shrine= 
|suppressed_date=
|issues= 
}}
:''Оваа статија се однесува на светицата '''Света Петка Римска'''. За други значења видете [[Света Петка]].''

'''Света Петка Римска''' во [[православие]]то е признаена како христијански маченик, која живеела во текот на [[2 век]].&lt;ref name=&quot;orthodox&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.orthodoxchristian.info/pages/Paraskevi.htm|title=St. Paraskevi of Rome|date=2010|publisher=Orthodox Christian Faith|accessdate=March 31, 2010|archive-date=2018-01-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20180106193107/http://www.orthodoxchristian.info/pages/Paraskevi.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Детство и младост ==
Таа е родена во [[Рим]], во времето на владеењето на императорот [[Адријан]], од христијански родители - татко ''Агатон'' и мајка ''Политеја''. Нејзините родители долго време немале деца и постојано му се молеле на Бога да им подари барем едно дете. Нејзиното име произлегува од тоа што таа е родена на денот [[петок]]. Бидејќи по потекло била од [[Грција|грчко]] христијанско семејство, таа го добила името Параскеви, односно &quot;''петок''&quot; на [[грчки]], што е вообичаено грчко женско име. Оттука, св. Петка е позната и под името: [[Света преподобна маченичка Параскева Римјанка]]. Бидејќи, таа е родена во петок, денот кога верниците се подготвувале за празнување на саботата ([[Пасха]]), името ''Параскева'' означува и &quot;подготовка.&quot;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;''СВЕТА ПЕТКА С. Сарчиево'', Штип, јули 2012.&lt;/ref&gt;

Родителите на Параскева биле во добра материјална состојба, што овозможило таа да се здобие со добро образование. Уште од млади години, таа била воспитувана во духот на [[христијанство]]то, така што кога научила да чита, [[Библија]]та била нејзиното омилено четиво. Исто така, како задолжителен дел од образованието на децата од добростоечките семејства во тоа време, таа ја изучувала темелно и [[филозофија]]та. Привлечени од нејзината извонредна убавина и интелигенција, многу синови на угледните семејства ѝ нуделе брак, но таа ги одбила сите.

== Проповедање на христијанството ==

Родителите на Параскева починале кога таа имала 20 години. Исполнета со христијанските идеали и христијанскиот дух, и како единствено дете и наследник на семејниот имот, таа продала сè што поседувале нејзините родители, заработените пари им ги поделила меѓу сиромасите и се замонашила, проповедајќи го христијанството.

Незаштитена и во многу опасни времиња, кога христијаните биле прогонувани, ѕверски мачени и погубени во [[Римско Царство|Римското Царство]], Параскева остатокот на својот живот го поминала подучувајќи ги луѓето на христијанската вера и успеала да преобрати многу луѓе во новата религија. Поради својата елоквентност, моќ на убедување и убавина, таа привлекла многу внимание и во неколку наврати била изнесена на суд пред властите, а еднаш, наклеветена од некои [[Евреи]], таа била изведена пред императорот [[Антонин Пиј]] ([[138]] - [[161]]). Тој се воодушевил од нејзината необична мудрост и убавина и ѝ рекол да им принесе жртва на боговите за да добие бројни дарови и богатства, а ако не прифати, ќе биде подложена на мачење. Но, Параскева му одговорила на царот: &quot;''Јас никогаш нема да се откажам од [[Христос]], мојот Бог''!&quot;.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

Тогаш, царот се разгневил и наредил на главата да ѝ стават вжештен железен шлем, но таа останала неповредена. Потоа, царот наредил еден голем казан да се наполни со врело масло и смола и тој ја фрлил Параскева во казанот. И покрај тоа, таа стоела среде казанот, неповрдена. Зачуден од глетката, царот ѝ рекол: &quot;Параскево, попрскај ме со маслото и смолата за да видам дали навистина жежат.&quot; Параскева зела во раката масло и смола и го попрскала в лице, а царот веднаш ослепел. Тогаш, тој започнал гласно да ја моли и да бара помош со зборовите: &quot;Смилувај се на мене, слугинко на вистинскиот Бог, па и јас ќе поверувам во Господ кого ти го проповедаш.&quot; Параскева му се помолила на Бога и царот веднаш прогледал. Од тој момент, царот и неговите телохранители поверувале во Христос и се преобратиле во христијани.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Измачувања  и смрт ==

Св. Петка го напуштила [[Рим]] на триесетгодишна возраст и проповедала во неколку градови. Во време кога суеверниот народ ги обвинувал христијаните за разноразни несреќи, вклучувајќи и природни непогоди, Параскева била честопати прогонувана, затворана и мачена, но останала непоколеблива и верна на својата мисија. Проповедајќи го христијанството, таа стигнала во еден град, управуван од кнезот Асклипиј пред кого изјавила дека Христос е Бог на небото и на земјата. Разгневен, Асклипиј ја испратил во една пештера, надвор од градот, во која живеела некоја страшна змија, но од присуството на Параскева, змијата се распукала на два дела и умрела. Така, кнезот и неговите придружници се преобратиле во христијани.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

Подоцна, св. Петка пристигнала во друг град во кој владеел страшниот кнез Тарасиј, пред кого, исто така, изјавила дека Христос е вистинскиот Бог. Поради тоа, кнезот ја фрлил во котел полн со врело масло, смола и [[олово]], но Господ испратил [[ангел]] од небото, кој го оладил котелот. Така, св. Петка останала неповредена. Тарасиј ја ставил на други тешки маки, но таа не се откажала од верата во Христос, така на Параскева ѝ била отсечена главата со меч околу [[140]] година. По смртта, нејзината душа како гулабица одлетала на небото.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

== Значење и слава ==

По нејзината смрт биле забележани бројни чуда, кои се случувале како резултат на најзината интервенција и православните верници продолжуваат да сведочат за најзините чуда до денес. За нејзините свети мошти сведочел аџијата Антониј, кој ги видел и им се поклонил во [[1200]] година во Цариград, каде што и ден-денес постои црква посветена на неа. Светицата е особено популарна во [[Грција]], каде во главниот град [[Атина]] едно предградие го носи нејзиното име, а во [[Солун]] се наоѓа црква со света изворска вода, посветена на св. Петка. Исто така, нејзиното име се слави и во останатите земји на [[Балкан]]от. Во Македонија, честички од моштите на св. Петка се изложени во манастирот [[Свети Јован Бигорски]].&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt;

Празникот ''Св. Петка'' се празнува на [[26 јули]] по стариот календар, т.е на [[8 август]] по нов стил.

== Наводи ==
{{наводи}}

{{DEFAULTSORT:Петка}}
[[Категорија:Починати во 170-тите]]
[[Категорија:Ранохристијански маченици]]
[[Категорија:Православни светци]]
[[Категорија:Православни маченици]]
[[Категорија:Родени во непозната година]]
[[Категорија:Чудотворци]]
[[Категорија:Светици]]
[[Категорија:Римјани од 2 век]]
[[Категорија:Христијански светци од 2 век]]</text>
      <sha1>cnyis8dsf7qbxzzh4w4m92qc1zmivll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Индиска култура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181771</id>
    <revision>
      <id>5601002</id>
      <parentid>5589106</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:15:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47272" sha1="cokg7mv44pdm1rtenqovrwtf5hn4wc4" xml:space="preserve">{{Викифицирање}}
[[Податотека:Bengali Hindu wedding DSCN1106 08.jpg|300px|мини|Бенгалска хинду свадба]]
'''Културата во Индија''' е обликувана според нејзината долга историја, единствената географија, најразличната демографија и апсорција на обичаи, традицијата и идеите на некој од своите соседи, но секако и зачувување на своето античко наследство, кои биле формирани за време на цивилизацијата во долината на реката Инд&lt;ref name=&quot;John Keay 2011&quot;&gt;John Keay (2011), ''India: A History'', 2nd Ed – Revised and Updated, Grove Press / Harper Collins, {{ISBN|978-0-8021-4558-1}}, see Introduction and Chapters 3 through 11&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Mohammada, Malika 2007&quot;&gt;Mohammada, Malika (2007), ''The foundations of the composite culture in India'', Aakar Books, {{ISBN|81-89833-18-9}}&lt;/ref&gt; и кои продолжиле да се развиваат во Ведскиот период, прифатени или отфрлени од Будизмот, Златната Доба, Муслиманското освојување и Европската колонизација.
Огромното шаренило на религијата, јазиците, обичаите и традицијата во Индија ја илустрираат оваа исклучителна мешавина, во последните пет милениуми. Различната Индиска традиција и религија кои произлегуваат од ова соединиување имале големо влијание во светот.

== Религија ==

Индија е родно место на древните религии како што се [[Будизмот]], [[Хиндуизмот]], [[Џаинизам|Џаинизмот]] и [[Сикизам|Сикизмот]]&lt;ref name=relind1&gt;Adams, C. J., [http://www.britannica.com/eb/article-38030/classification-of-religions Classification of religions: Geographical], [[Encyclopædia Britannica]], 2007. Accessed: 15 July 2010&lt;/ref&gt;. Древните религии попознати како Индиски религии претставуваат форми на светска религија веднаш до [[Аврамски религии|Аврамските]]. Денес во светот Хиндуизмот и Будизмот претставуваат трета и четврта најголема религија со околу 1.4 милијарди следбеници.

Индија е една од најголемите религиозно различни нации во светот, со длабоко религиозно општество и култура. Религијата сѐ уште игра централна и дефинитивна улога во животот на поголемиот дел од населението.

Процентуално 80.4% од населението во Индија се следбеници на Хиндуизмот, додека 13.4% од населението се Муслимани. Јанизмот и Сикхизмот, а особено Будизмот се влијателни не само во Индија туку и ширум светот. Исто така и [[Христијанството]] и [[Јудаизам|Јудизмот]] се застапени во Индија меѓутоа во многу мал број&lt;ref name=relind2&gt;{{наведено списание | doi=10.1080/15570274.2016.1184437|title = Faith and Foreign Policy in India: Legal Ambiguity, Selective Xenophobia, and Anti-minority Violence| journal=The Review of Faith &amp; International Affairs| volume=14| issue=2| pages=31–39|year = 2016|last1 = Bauman|first1 = Chad M.| url=https://digitalcommons.butler.edu/facsch_papers/969| doi-access=free}}&lt;/ref&gt;. И покрај силното влијание на религијата во животот на луѓето, присутен е и атеизмот заедно со толеранцијата кон другите вери.

== Општество ==

Според Макар традиционалната индиска култура е дефинирана според релативно строгата социјална хиерархија. Тој исто така укажува на тоа дека уште од најраното детство, децата ги учат и практикуваат својата улога и место во општеството. Ова е засилено и од фактот дека верувањата во различни богови и духови имаат составна и функционлна улога во одредувањето на нивните животи. Неколку разлики како што е религијата ја делат културата. Но значитечлно посилна поделба постои кај Хиндуизмот којшто се дели на незагадени и загадени окупирања. илјадници години овие групи се предводени од строги социјални табуа. Во последните неколку години, особено во градовите, некои од овие движења избледуваат, а некои од нив дури и исчезнуваат. Нуклерните семејства стануваат централни во Индиската култура. Важните семејни врски се зацврстуваат кога одреден род, потомство или клан се одредуваат за Хинду религијата уште пред нивното раѓање. Во руралните средини сосема е нормално три до четири генерации во семејството да живеат под ист кров. Семејните проблеми најчесто се решаваат со патријахатот.
Меѓу земјите во развој, Индија има релативно ниско ниво на професионална и географска подвижност. Луѓето најчесто ги бираат истите професии како и своите родители и многу ретко географски се движат во општеството. За време на националната преселба, претенциозното однесување е изоставено. Рамноправното однесување и социјалните служби се промовираат додека небитното трошење на пари се презира, а трошењето на пари за „покaжување” се смета за грев. Оваа слика е претставена дури и во политиката каде што и политичарите носат едноставна, рурална облека.

== Семејствто ==

Во Индија со векови преовладувала традицијата на семеен заеднички систем. Тоа претставува систем на заедничко живеење кој го опфаќа и поширокото семејство, како што се на пример родителите, децата, сопругите на децата, внуците и слично. Најстариот член на семејството, најчесто најстариот маж е глава во заедничкиот индиски семеен систем и тој ги донесува сите важни одлуки и правила, додека останатите членови на семејството мора да ги почитуваат. 
Аранжираните бракови имаат традиција во Индиското општество со векови. Дури и денес, поголемиот дел од младите Индијци дозволуваат нивните бракови да ги планираат нивните родители или угледни членови на семејството, секако со согласност на невестата и младоженоцот. Аранжираните бракови се прават врз основа на повеќе фактори како на пример возраста, висината, личните вредности и вкусови, потеклото на нивните семејства (богатство, социјална положба), сталежот на кој припаѓаат како и дали младоженците си одговараат според хороскопските знаци. 
Во Индија бракот се смета за доживотен и според ова, стапката на развод е особено ниска 1.1% во споредба со стапката на развод во САД која изнесува 50%. Генерално аранжираните бркови имаат релативно ниска стапка на разводи. Стапките на развод значително се зголемиле во последните неколку години:
„Мислењата во врска со оваа појава се поделени: за некои традиционалисти зголемениот број на разводи е последица на распадот на општеството, додека за некои модернисти ова е последица на зголемената моќ на жената.”
Иако бракот на деца беше забранет со закон во 1860 година сепак продолжил да се практикува во некои рурални делови на Индија. Според извештајот на УНИЦЕФ „членка на советот на децата-2009” жените на возраст од 20 до 24 години биле омажени пред законската возраст од 18 и тоа 56% во руралните средини. Извештајот исто така, покажува дека 40% од браковите на деца се случиле во Индија.
Индиските имиња се засновани на најразлични системи, кои се разликуваат од регион до регион. Имињата исто така можат да бидат и под влијание на сталежот, религијата или најразличните епови. Населението во Индија зборува најразлични јазици. 
Иако жените и мажите се рапноправни пред законот и тенденцијата кон половата еднаквост е забележителна, сепак мажите и жените имаат различни функции во општеството. Улогата на жената во општеството најчесто е вршење на домашните обврски или бесплатна работа во заедницата. Оваа мала стапка на учество е од идеолошки и историски причини. Жените и нивните проблеми се појавуваат само од 7 до 14% од времето во вестите. Во многу индиски семејства жените не поседуваат никаков имот ниту пак имаат дел од имотот на своите родители. Поради слабите спроведувања на законите за нивна заштита жените и понатаму имаат ограничен пристап до замјиштето и имотот. Во многу рурални семејства девојките и жените се подложени и на дискриминација во однос на храната, па затоа поголемиот дел се анемични или прегладнети. Тие сѐ уште се во позадина на мажите кога станува збор за приход или професија. Традиционалната хинду уметност е многу популарна меѓу жените во Индија. Исто така како популарни и влијателни се сметаат списанијата Фемина, Женска Ера и слични.

== Животни ==
Разновидната флора и фауна во Индија, имала големо влијание врз развојот на културата во регионот. Заедничкото име за шумите со див свет во Индија е џунгла коешто било прифатено од Англиките колонии. Овој збор е застапен и во делото на Рудард Киплинг Книга за џунглата. Живот свет во Индија претставува предмет на бројни други приказни и басни. 
Во хиндуизмот кравата се смета како симбол на ахисма(без насилство) мајка божица која носи богатство и среќа. Поради оваа причина кравите се сметаат за најценети животни во Хинду културата и хранењето на кравите се смета како чин на обожување.

== Начин на живот ==
=== Намасте ===
Намасте, Намаскар или Намаскарам е најчесто употребуван поздрав во Индиското општество. Поздравот Намаскар се смета за една поформална верзија отколку останатите, и со овој поздрав се искажува длабока почит. Најчесто се користи во Индија и Непал, но и во други земји. Во Индиската и културата во Непал, овој збор се употребува за отпочнување и на пишана и на вербална комуникација. Во јогата намасте значи „Светлината во мене ја почестува светлината во тебе”, оваа изрека ја користат инструкторите за јога како и нивните ученици.
Во буквален превод би значело „Ти се поклонувам”. Зборот има латинско потекло &quot;namas&quot; што значи поклонување, почитување и &quot;te&quot; што значи тебе.  
Кога се упатува овој поздрав најчесто е проследен со поклошување, со втиснати раце, втиснати дланки и прсти нагоре, во предниот дел на градите. Овој гест може да се направи и без зборови или пак за повикување на некој друг Бог, но сепак го има истото значење.

===Облека===http://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/7/79/Button_reflink.png

Традиционалната индиска облка за жени претствуваат носиите како и „Гадраха Цхолис”. За мажите традиционланите облеки се „Дхоти” или „Курта”. Делхи се смета за моден град во Индија и претствува домаќин на Модната недела. Во некои делови на Индија особено во селата сѐ уште се носат овие традиционални носии. Делхи, Мумбаи и Ахмедабад се места кај што луѓето најчесто одат на шопинг. Во јужна Индија и Тамил мажите носат долги бели платна во форма на панталони, а над нив носат маици, кошули или нешто друго. Жените најчесто носат долги ткаенини во шарени дезени, попратено од едноставна модерна блуза. Ова најчесто го носат помладите жени и девојките. Малите девојчиња најчесто носат „павада”, што претставува долго здолниште кое се носи под блузата и најчесто се во шарени бои. „Бинди” е дел од женскта шминка која жените ја носеле како точка на средина на челото. Традиционално црвената точка ја носеле омажените жени во Индија, но сега претставува дел од женската мода. Исто така „бинди” ја сметале како трето око, кое гледа она што другите очи не гледаат, а исто така го заштитува и мозокот од сонцето.

----

----

----

----

----

----
== Празници ==

Индија како мулти-културна и мулти-религиска земја, празнува фестивали и празници на најразлични религии. Трите национални празници во Индија, „Денот на Независноста”, „Денот на Републиката” и „Ганди Јауанти” се прославуаат со голема ревност и ентузијазам. Покрај тоа многу држави и региони имаат локални фестивали распространети во зависност од религијата и јазикот. Одредени фестивали во Индија се прославени од сите религии. Како на пример празникот „Дивали” кој го слават Хиндузите и Јаните, како и „Будх Пурнима” која што исто така го слават Хиндузите и Будистите. Муслиманските празници како што е „Рамазан” го слават во Индија. Постојат и многу други празници кои се дел од големото шаренило на Индија и нејзината култура.

== Индиска кујна ==

Најразличната Индиска кујна се одликува со својата софистицирана и суптилна употреба на многу зачини и билки. Секое семејство од оваа кујна се одликува со широк избор на јадења и техники за готвење. Иако поголемиот дел од индиската храна е вегетаријанска, многу традиционални јадења вклучуваат пилешко месо, јагнешно месо, риба или друг вид на месо.
Храната претставуваа многу важен дел во Индиската култура и игра значајна улога во секојдневниот живот и секојдневната исхрана. Индиската кујна се резликува од регион до регион што претставува резултат на различното етничко општество. Генерално може да се подели на пет категории: Северна, Јужна, Источна, Западна и Северно-источна кујна. 
И покрај сета оваа разновидност, сепак постои нешто заедничко за оваа кујна. Разновидната употреба на зачини се интегрален дел од подготвовката на храната и се користат за подобрување на вксусот на една нација за создавање единствени вкусови и мириси. Индиската кујна исто така била под влијание на различни културни групи кои биле дел од нејзината историја, како што се Персијците и многу други европски колонисти. Сепак многу традиционални индиски јадења уживаат и голема популарност во светот. 
Индиската кујна е една од најпопуларните во светот. Историски гледано индиските зачини и билки се едни од најбараните трговски артикли. Трговијата со зачини помеѓу Индија и Европа доведе до пораст и доминација на арапските трговци. Популарноста на „кари” и многу други зачини кои потекнуваат од Индија, низ цела Азија најчесто се етикирани како „пан-азиски”.

== Литература ==

Најраните индиски дела се пренесени усно. Санскрит литературата започнува со „Риг Веда” што претставува колекција на свети химни кои датираат од 1500-1200 година пред нашата ера. Санскрит еповите „Рамајана” и „Махабхарата” се појавуваат кон крајот на првиот милениум пред нашата ера. Класичната санскрит литература била во подем во првите неколку векови на првиот милениум. 
Во средновековниот период, книжевноста во Каннада и Телугу се појавува во деветтиот и единаесеттиот век, проследена со малезиските дела од 12 век. Во овој период, литературата на бенгалски, маратски и други хинду дијалекти започна да се појавува исто така. 
Едни од најпознатите индиски писатели се Тагоре, Рамдари, Барати и многу други. Во современта индиска литеаратура постојат и две книжевни награди кои се доделауваат секоја година на писатели низ целата територија на Индија.

=== Поезија ===

Илустрација на Битката кај „Куркшетра”. Со повеќе од 74.000 стихови, долги пасуси проза и околу 1.8 милиони зборови во целост, „Махабхарата” е една од најдолгите епски песни во светот.
Индија се одликува со силна поетска традиција, како и прозни композиции. Поезијата често е тесно поврзана со музичките традиции и многу од поезијата може да се препише на религиозните движења. Писателите и филозофите исто така се сметаат за кфалификувани поети. Во денешно време поезијата служи како едно многу битен, ненасилен инструмент на национализмот за време на индиските движења за слобода. Познати современи примери на оваа традиција може да се најдат во личности како што се Рабиндранат Тагоре во поново време и поети како Басава, Кабир и Парандарадаса во средниот век, како и епови од антички времиња. Два примери на поезијата на Тагоре служат како национални химни и во Индија и во Бангладеш.

=== Епови ===

„Рамајана” и „Махабхарата” се едни од најстарите зачувани и сѐ уште добро познати епови на Индија, некои од нивните верзии се усвоени како епови во Јуисточни азиски земји како Тајланд, Малезија и Индонезија. Покрај ова постојат и пет епови на класичниот тамилски јазик.

== Музика ==

Музиката во Индија се сотои од најразлични типови на музика како на пример: религиозна, фолк, поп и класична музика. Од најстарите сочувани примери на индиската музика се мелодиите на &quot;Самаведа&quot; која сѐ уште се изведува во одредени индиски ритуали. Во поглед на класичната музика, Индија е под силно влијание на Хинду текстовите. Постојат два разлини стила: Карнатска и Хинду музика. Познати се по употребата на мелодични режими и опфаќаат милениумска историја која се развивала во повеќе епохи. Музиката останува инструментална на религионата инспирација, додека културното изразување е само за забава.
Карнатскта музика се смета за религозна музика и Парандаранаса се смета како „татко на карнатската музика”, и неговите песни најчесто се состоеле со поздрави за Бога и се верува дека напишал околу 475.000 песни на индиски јазик, но само 1000 се познати денес.

=== Индиски танци ===

Индиските танци се поделени на класични и фолк танци. Индија се одликува со многу ора, народни танци како и осум балетски форми, со наративни форми и митолошки елементи, на кои им е доделен статус на класични танци од страна на „Националната Академија за Музика, Танц и Драма”. 
„Калари” се смета за една од најстарите боречки вештини во светот. Калари и како многу други подоцна формирани боречки вештини се претпоставува дека патувале сè до Кина како и Будизмот и се развиле во светски познатото Кунг-фу, а во Индија постојат и многу други општо познати боречки вештини.

== Драма и театар ==

Индиската драма и театар имаат имаат долга историја како и нивната музика и танцувањето. Една од најстарите преживеани драми со традиција од 2000 години е драмата „Керала” која потекнува од Индија. Драмите на Баса се исто така доста поуларни. 
Во народната традиција театарот е многу популарен во различни јазични региони во Индија. Покрај тоа Индија се одликува и со богата традиција на куклен театар од вториот век пред нашата ера, според тоа театарот има значајна улога во живото на луѓето во Индија.

== Ликовна уметност ==

Најраните ликовни индиски дела претсатвуваат камените слики кои датираат од пред-историски времиња, а некои од нив дури и од камена доба. Античките слики ги опишуваат најраните анегдоти кои биле заеднички за семејставата во тој период и ги отсликуваат претежно луѓето и нивниот начин на живот. 
Многу пештерски пронајдени слики сведочат за љубовта кон натурализмот. Раната и средновековната уметност во Индија е Хинду уметноста или будизмот. Раја Рави Варма е една од класичните уметници во средновековна Индија.
Денес постојат и многу модерни уметници во Индија кои ја претставуваат новата ера на индиската уметност, која што укажува на светска уметност за директно обединување во индски класичен стил. А голем дел од Индиските уметници имаат стекнато и меѓународни признавања.

== Вајарство ==

Првите скулптури во Индија датираат од цивилизацијата во Индиската долина, каде што се откриени камени и бронзени фигури. Подоцна со развојот на Хиндуизмот, Будизмот и Јанизмот, Индија започна со производство на одредени сложени бронзи, како и црковни резби. Некои големи храмови како на пример „Елора”, не биле изградени со блокови туку со помош на цврсти карпи.
Склуптурите произведени во северно-западна Индија од плочник или глина, покажуваат силна комбинација на класично индиско и хеленско влијание, а во некои делови дури и грчко-римско влијание. Песочните скулпури во „Махтуара” се развивале речиси истовремено. Во периодот од четвртиот до шестиот век, скулптурите постигнаа многу високи стандарди во деликатес моделирањето. Еволуирањето на овие и други стилови во Индија водат кон класичната индиска уметност, која придонела за развојот на будистичките и хинду скулптурите во Југоисточна, Централна и Источна Азија.

== Архитектура ==

Индиската архиктектура опфаќа мноштво изрази низ времето и просторот, како и постојано апсорбирање на нови идеи. Резултатот е низа архитектонски производствени развои, кои сепак го задржуваат определениот износ на континуитет низ историјата. Некои од најраните архитектонски прозиводи се забележуваат кај индиската цивилизација во долината на реката Инд 2600-1900 година п.н.е. , која е окарактеризирна со добро испаланирани градови и куќи. Религијата овде се чини дека не одиграла некоја значајна улога во планирањето и уредувањето на овие градови. 
За време на империјата на Мауриа и Гипта како и нивните наследници, неколку будистички архитектонски комплекси како што се пештерите „Ајанта” и „Елора” биле изградени. Подоцна во Индија доаѓа до изградба на голем број Хинду храмови кои постојат и ден денес. Будистичките храмови како и Хинду храмовите изградени во Индија покажуваат силно влијание врз југоисточната Азиска архитектура, бидејќи се изградени во стилови речиси идентични со традиционалните индиски верски објекти. Хинду храмот во Делхи е еден од најголемите во светот. 
Традиционалнито систем на „Ваасту Схастра” се користи како и индиската верзија на „фенг шуи” кои влијаат врз планирањето на градовите, архитектурата и ергономијата. Не е јасно кој од овие два системи е постар но тие содржат одредени сличности. Фенг шуи се почесто се користи низ целиот свет. Иако вториот систем е концептулано сличен на фенг шуи, кој исто така се обидува да го усогласи протокот на енергија низ домот (исто така наречен и животна сила), сепак тој се разликува во одредени детали, како на пример како одредени предмети или материјали треба да бидат насочени и поставени во собите во домот.
Со доаѓањето на исламското влијание од запад, индиската архитектура е адаптирана да им овозможи на традициите од новата религија нивни нови творби кои често се користат како стереотипни симболи на Индија. Колонијалното владеење на Британската Империја го предвидела развојот на Индо-сараценскиот стил, како и мешањето на некои други стилови како на пример Европските Готи. Меморијалната „Викторија” и „Викторија Терминус” се забележителни примери.
Идиската архитектура имала значително влијание врз источна и југоисточна Азија, како резултат на ширењето на Будизмот. Голем број на индиските архитектонски карактериситики како што се храмовите „Могила или Ступа” како и многу други, станаа познати симболи на азиската култура кои опширно се застапени во источна и југоисточна Азија. Централната кула исто така се нарекува и „винаман”. Додека јужните храмови се одликуваат со комплексност и величевственост. 
Современата индиска архитектура е повеќе космополит. Градовите се многу компактни и густо населени, кои се одликуваат со многу високи згради. Последните архитектонски дела како што се Лотосовиот храм, како и останатите современо урабни развои на Индија се доста значајни за самата земја.

== Рекреација и спорт ==

Во областа на спорт и рекреација Индија се одликува со широк спектар на игри. Модерните источни боречки вештини се смета дека потекнуваат од античките игри и боречки вештини од Индија, а се верува дека некои од овие игри биле пренесени во странски земји, каде што биле дополнително адаптирани и модернизирани. Традиционалните спортски игри ги вклучуваат и „кабадди” и  „гилли-даданда” кои се играат во повеќето делови на земјата.
Неколку игри кои беа воведени во Индија за време на Британскиот раџ станаа доста популарни во Индија како на пример хокеј на трева, фудбал, а особено крикет. Иако хокеј натрева претставува официјално национален спорт во Индија, крикет е далеку најпопуларниот спорт и тоа не само во Индија туку и на целиот потконтинет, каде што дел од популацијата се занимава професионално со овој спорт. Крикетот од неодамна се користи и како форум за дипломатки односи меѓу Индија и Пакистан. Двата тима од овие две земји се сретнуваат еднаш годишно и овие натпревари се доста страствени и за двете страни. Во одредени области или региони се игра и поло.
Внатрешните и надворешни игри како шах, трки, играње карти и други национални игри се доста полуларни. Но она што е од особена важност дека шахот бил измислен во Индија. 
Игрите со примена насила и брзина доживеале вистински бум во Индија. Во Античка Индија постоеле и голем број на игри со камења и прачки. Античките индијци се натпреварувале и во трки со кочии, стрелашво, уметност, воени тактики, кревање тежина, борење, лов, пливање и трчање.

== Популарни медиуми ==

Индиската телевизија започна со работа во 1959 година во Њу Делхи и тоа претежно со образовна програма. Програмирањето на малите екрани во Индија започна во средината седумдесеттите. Во тој период постоел само еден национален канал кој бил во сопственост на Владата. Во 1982 година започнала телевизиската револуција под влијание на азиските игри во Њу Делхи, истата година Индија го добила и првиот телевизор во боја. „Рамајана и Махамбарат” беа едни од најпопуларните произведени тв-серии. Кон крајот на осумдесеттите многу луѓе започнаа да купуваат телевизори. Иако постоел само еден канал, сепак телевизката програма била презаситена. Поради оваа причина Владата отвори уште еден канал кој претставувал дела од националните програми и дел од регионалните. Овој канал бил познат како „ДД2” а подоцна како „ДД Метро”, и овие два канали биле емитувани взаемно.
Во 1991 година Владата го ослободи својот пазар со негово отворање на кабелска телевизија. Оттогаш постои голем опсег во бројот на канали на располагање. Денес, Индискиот „Сребрен Екран” претставува огромна индустрија, која емитува илјадници програми ширум Индија. Малите екрани произведоа безброј славни личности, а некои од нив постигнале дури и светска слава. Тв- новелите се најзастапени и најпопуларни кај домаќинките и постарата популација. Некои мали и непознати глумци се здобиле со огромна слава во „Боливуд”. Индиската телевизија денес има многу канали кои се доста слични на западните, како на пример „картоон нетворк” и  „МТВ Индиа”.

== Филм ==

„Боливуд” е неформалното име дадено на популарната Мумбаи-заснована филмаска индустрија во Индија. „Боливуд” како и другите поголеми филмски индустрии претставуваат поширока индиска филмска индустрија, чиј резултат се смета за најголем во светот во однос на бројот на произведените филмови и бројот на распродадени билети за кино претстави. 
Во Индија не само што има славни глумци туку постојат и голем број на филмски критичари. Со отворањето на економијата во последните години и резултат на изложеноста на светските кина, вкусот на публиката се менува. Но и покрај тоа индиската филмска индустрија ја задржува својата популарност.
== Дополнителна литература ==
* {{Наведена книга |last= Nilakanta Sastri|first= K.A.|title=   A history of South India from prehistoric times to the fall of Vijayanagar|origyear=1955|year=2002|publisher= Indian Branch, Oxford University Press|location= New Delhi|isbn= 0-19-560686-8}}
* {{Наведена книга |last= Narasimhacharya|first= R|title=  History of Kannada Literature|origyear=1988|year=1988|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi, Madras|isbn= 81-206-0303-6}}
* {{Наведена книга |last= Rice|first= B.L.|title=  Mysore Gazatteer Compiled for Government-vol 1|origyear=1897|year=2001|publisher= Asian Educational Services|location= New Delhi, Madras|isbn= 81-206-0977-8}}
* {{Наведена книга |last= Kamath|first= Suryanath U.|title=   A concise history of Karnataka: from pre-historic times to the present|origyear=1980|year= 2001|publisher= Jupiter books|location= Bangalore|oclc= 7796041|id= {{LCCN|809|0|5179}}}}
* Varma, Pavan K. ''Being Indian: Inside the Real India''. (ISBN 0-434-01391-9)
* [[Mark Tully|Tully, Mark]]. ''No Full Stops in India''. (ISBN 0-14-010480-1)
* [[V.S. Naipaul|Naipaul, V.S]]. ''[[India: A Million Mutinies Now]]''. (ISBN 0-7493-9920-1)
* Grihault, Nicki. ''India - Culture Smart!: a quick guide to customs and etiquette''. (ISBN 1-85733-305-5)
* Manjari Uil, ''Foreign Influence on Indian Culture (c.600 BC to AD 320)'', (ISBN 81-88629-60-X)

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.culturopedia.com Индиска уметност]
* [http://www.indiancultureonline.com IndianCultureOnline.com - страница за индиска култура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191019105020/http://indiancultureonline.com/ |date=2019-10-19 }}
* [http://www.sscnet.ucla.edu/southasia/Culture/culture.html Култура во Индија]
* [http://www.kamat.com/indica/culture/ Вовед во индиската култура]

[[Категорија:Индиска култура| ]]</text>
      <sha1>cokg7mv44pdm1rtenqovrwtf5hn4wc4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Римска култура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181774</id>
    <revision>
      <id>5601004</id>
      <parentid>5218134</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:16:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47931" sha1="j6quye989pto0wm7o46n6miu2qcjvoh" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=август 2010}}
{{Внимание}}
{{Викифицирање}}
'''Римската култура''' еволуирала во текот на речиси 1200 годишната историја на таа цивилизација. Терминот се однесува на културата на Римската Република, а подоцна и на [[Римското Царство]] која ја опфаќала територијата на [[Мароко]] и долината на реката [[Еуфрат]].
Животот во Стариот Рим се развивал околку самиот град, неговите познати седум ридови, монументални градби како на пример ''Колосеумот'', ''Форумот на Трајан'' и ''Пантенон''. Градот исто така располага и со голем број театри, училишта, таверни, ресторани, бањи и слично. На целата територија која била под римска контрола, станбената архитектура се движела од скромни куќи до огромни вили, во самиот град постоеле и царски резиденции како на пример ''Домот Палатин'' од каде што потекнува и зборот ''палата''. Мнозинството население живее во центарот на градот, во одредени станбени блокови.

Градот Рим бил најголем во тоа време со население кое достигнувало и повеќе од еден милион, со проценки од 3,5 милиони до 450.000 жители. На улиците во Рим имало таква врева од коњски копита и железните тркала на кочиите што дури и Јулиј Цезар предложил забрана на сообраќајот во текот на ноќта. Историските проценки покажуваат дека околу 30% од населението под јурисдикција на Стариот Рим живеело во урабните градски центри, како и во некои воени населени места, што претставува висока стапка на урбанизација во тој период. Поглемиот дел од урбанизираната територија била Италија, со стапка на урбанизација од 32%, истатата стапка на урбанизација која ја имала Англија во 1800. година. Повеќето градови во Рим имале слична архиткетура исти храмови и згради од ист тип, со помала и пониска градба. Многубројното урбано население во Рим имало и висока побарувачка на храна, што претставувало и логична задача која вклучувала транспорт, чување и дистрибуција на храната како за Рим така и за другите урбани центри. Италијанските фарми ги снабдувале со зеленчук, овошје, риба, месо и слично. Посебни системи за водоснабдување биле изградени, додека вино и масло најчесто увезувале од Шпанија, Галија и Африка.

Трговијата во Римските провинции заедно со транспортот биле доста развиени во тој период. Просечните трошоци за транспорт и технологија може да се споредат со европските во 18. век.

80% од населението на Рим живееле на села и населени место со помалку од 10.000 жители. Земјопоседниците обично живееле во градовите, додека нивните фарми биле раководени од нивните работници. Меѓутоа состојбата на руралните робови била значително полоша за разлика од оние кои работеле за богатите аристократски семејства. Со цел да постигнат подобра работна продуктивност, земјопоседниците ги ослободувале своите робови и тие продолжувале да работат за плата. Таквата рурална средина продолжува да предизвикува миграција на луѓето во урбаните центри но сè до почетокот на 2. век п.н.е., кога високата стапка на урбаното население започнала да се намалува. Почнувајќи од средината на 2. век п.н.е. во секој аспект на културата на повисоките класи, грчката култура имала сè поголема моќ и без разлика на ефектите на културата на конзервативните моралисти. За време на владеењето на Октавијан Август, робовите во културните грчки домаќинства ги подучувале младите римјани, а некогаш и девојките, голем број на готвачи, фризери, секретари и лекари мигрирале од Источна Грција. Римската кујна која е зачувана во книгите се смета дека е грчка, додека римските писатели го прифатиле латинскиот за образовен грчки стил. Меѓутоа во законите и во владеењето, Рим не претрпел никакви измени.

Против човековата позадина и урбаните и руралните области заземале облик на највлијателни историски цивилизации, оставајќи зад себе култруно наследство кое живее и денес.

== '''Историски и културен контекст''' ==

Многу аспекти на Римската култура биле преземени од древните грци. Во архитектурата и скулптурата, разликите помеѓу грчите модели и римските слики се очигледни. Иако многу римски скулптури се изведени од грчките, сепак длабоко се разликуваат од грчките техники, римскиот карактер на скулптурите ја отсликува најоргиналната римска култура.

Рим исто така имал и огромно влијание и врз западната култура следејќи ја. Неговото значење можеби најдобро се одразува во неговата истрајност и влијание, како што се гледа во долговечноста и важноста на делата на Вергилиј и Овид. Покрај ова постојат и многу аспекти во класичната култура кои исто така биле под влијание на Рим.

== '''Социјална структура''' ==

Центарот на раната социјална култура, кој датира уште од времето на земјоделските градови, претставувало семејството во крвно сродство. Најстариот маж во семејството претставувал апсолутен владетел во семејството, владетел на својата жена, неговите деца, сопругите на неговите деца, внуците, робовите (како и ослободените робови кои работеле за плата) целосно располагал со нивната слобода и волја дури во некои случаи одлучувал и за нивната смрт. Законите во Рим ги признавале само патријахалните семејства и правните субјекти.
Ропството и робовите претставувале дел од општествениот поредок. Робовите најчесто биле затвореници од војните. Постоел пазар на робови каде што нивните стопани ги продавале и купувале. Римските закони не биле целосно усогласени во врска со статусот на робовите, освен тоа дека тие се сметале како и секој друг подвижен имот. Многу робови биле ослободувани од своите стопани заради добро завршената работа, а некои пак од нив ако заштеделе одредена сума на пари би можеле сами да ја откупат својата слобода. Генерално малтертирањето и убивањето на рабовите било забрането со закон, но сепак суровоста на газдите и натаму продолжувала.

Освен овие семејства и ваквиот тип на робови (легални предмети под раководство на своите господари) постоеле и ''Плебејци'' кои се сметале за непостоечки од правна гледна точка. Тие немале правна способност, и не биле во можност да склучуваат договори, ниту пак имале статус на робови. За решавање на овој проблем групата на ''Плебејци'' се приклучила кон таканаречените ''Патријци'' (во правна смисла) и биле во можност за скулучување договри но само со посредство на главниот член на нивното семејство. Па така сè што тие ќе заработеле или поседувале припаѓало на нивните семејства.

Во патријахалните семејства, правата на главата на семејството биле неограничени, како граѓанските така и кривичните права. Царската должност се однесувала на војската, се занимавала со надворешна политика како и решавање на споровите помеѓу домашните семејства. Додека ''Плебејците'' во тоа време биле поделени во три племиња.

За време на Римската република (основана во 509 п.н.е.) на римските граѓани им било дозволено да гласаат, овој закон ги вклучувал и ''Патријците'' и ''Плебејците'', додека на жените, децата и робовите не им било дозволено правото на глас.

Постоеле две собранија, ''Вековното Собрание'' (commitia centuriata) и ''Племенското Собрание'' (commitia tributa) кои биле создадени од страна на сите римски граѓани. Во ''Вековното Собрание'', Римјаните биле поделени според возраста, здравјето, богатството и местото на живеење. Граѓаните во секое племе биле поделени во пет класи во зависност од имотот со кој располагале, а потоа секоја група била поделена на две подгрупи во зависност од годините. Вкупно постоеле 373 групи кои како и ''Племенското Собрание'' секој имал право на глас. Но ''Вековното Собрание'' ги избирало членовите на ''Советот'' (судски магистри), конзули и други водачи.

''Племенското Собрание'' било составено од 35 племиња како од Рим така и од земјата. Секое племе имало право на глас. ''Племенското Собрание'' ги избирало ''Финансиските судии'' и ''Министрите за култура''.

Со текот на времето, Римските закони еволуирале во поглед на социјаните гледишта и еманципирањето на семејствата на повисоко ниво.

== '''Обичаи и секојдневен живот''' ==

Животот во античките римски градови пред сè сè одвивал во центарот на Рим, во централните бизнис области, каде што поголемиот дел Римјани оделе за продажба, купување, трговија, банкарство како и за учество и посетување на свечености и церемонии. Ова било место каде што говорниците најчесто јавно го искажувале своето мислење и давале поддршка за секое посебно прашање за нивни или нечиј друг интерес. Пред изгрејсонце децата оделе на училиште или пак туторите доаѓале во нивите домови. Постарите лица станувале рано се облекувале, поjадувале околу 11 часот и преспивале попладне, а приквечер оделе до центарот на прошетка. Одењето во јавна бања барем еднаш неделно било навика кај поголемиот дел на населението. Постоеле поделени бањи за мажи и жени. Главната разлика било тоа што машките бањи биле поголеми од женските и имале ладна соба како и место за вежбање.

Постоеле најразлични видови на отворени и затворени забави за Римјаните кои биле бесплатни низ целиот Рим. Во зависнот од природата на настаните тие биле одржувани преку ден, попладне или доцна навечер. Огромна толпа на луѓе се собирле во ''Колесеумот'' да ги гледаат борбите со гладијатори, борби помеѓу мажите или пак борби помеѓу луѓе и диви животни.

Животот во селата бил поразличен, но сепак доста интересен, со голем број на локални фестивали и друштвени настани. Фармите биле раководени од менаџерите, но сопствениците на фармите и на недвижниот имот одреден дел во годинита доаѓале на својот имот за одмор и рекреација, уживајќи во раскошот на природата и сонцето, ловот риболовот и јавањето. Од друга страна пак работата на робовите сè повеќе се зголемувала, со подолги работни часови, седум дена во неделата со цел остварување на комфорот и богатство на нивните господари. Состојбата на земјопоседниците сè повеќе се подобрувала со трошење на своите пари на економски и социјални интеракции на селските пазари. Додека денот на робовите завршувал со оброк или остатоци од храна од попладнето или претходниот ден.

== Облека ==
Во Стариот Рим облеката на луѓето се разликувала од една до друга класа. Плебејците или обичниот народ како овчари, риболовци и слично најчесто носеле туники кои биле изработени од груби и темни материјали, а со оглед на тоа дека вакви туники носеле и Патријците тие најчесто биле изработувани од волна и лен. Судиите носеле бели долги туники изработени од убави материјали, Сенаторите носеле широки блузи со широки ленти, а пак војниците носеле туники, но малку покуси од оние на обичните граѓани.

Постоеле и носии кој ги нарекувале „тоги”. Најчесто младите момци носеле тоги со црвена пурпурна боја, а исто така и судиите носеле слични во своите судници. „Тога вирилис” најчесто носеле момчињата на возраст од 16 години, што всушност го означувало нивното државјанство во Рим. „Тога пикта” најчесто носеле воените генерали и тие најчесто биле ишарани со везози од нивните успеси на бојното поле. „Тога пуле” носеле кога биле во жалост.

Дури и обувките го изразувале социјалниот статус на граѓаните. Патријците носеле сандали со црвена и портокалова боја, сенаторите носеле обувки со кафеава боја, конзулите со бела боја, а војниците носеле тешки и големи чизми. Жените носеле затворени сандали во бела, зелена или жолта боја.

Децата носеле амајлии за среќа, кои жените пред нивната венчавка ги оставале кај своите домашни богови, заедно со нивните играчки како знак на нивната зрелост и женственост.

Облеката на жените била значително различна од на мажите и најчесто била во посветли бои. Жените носеле накит како украс на своите тело и најразлични шалови како прекривка.

== '''Јадење''' ==
Уште од самиот почеток на Римската република во 200 година п.н.е. старите римјани имале многу едноставни навики во поглед на храната. Поjадокот најчесто се конзумира околу 11 часот наутро и се состоел од леб, салата, маслинки, сирење, овошје, ореви и преостанато ладно месо од претходниот ден. Поjадокот бил наречен „иентацулум”, ручекот бил наречен „прандиум”, а вечерата „цена”. Апетисаните ги нарекувале „густатио”, а десертот „сегунда менса” или второ јадење.

Семејствата ручале заедно седнати на столици на тркалезна маса. Подоцна имале и посебни соби во кои се служела вечерата, со посебни столови и кревети за јадење. Римјаните најчесто јаделе со прсти, за храна која била наменета за јадење со раце, а користеле лажици за супи и течни храни.

Виното се сметало како главен пијалак, и се конзумирало со сите оброци и на сите слави и било прилично евтино, но најчесто го пиеле помешано со вода. Исто така имале и „Судија за алкохол” кој бил избран од страна на повисоките класи и одлучувал за соодносот и за мешањето на виното и водата. Многу видови на пијалаци кои вклучувале грозје и мед биле конзумирани, како на пример медено вино, медена вода, сок од грозје и слично. Потрошувачката на вино за еден ден, за едно лице во Рим изнесувала од 0,8 до 1,1 литри за мажи и 0,5 литри за жени. Дури и најстариот старешина Като предложил да им се даде и на робовите кои работат на фармите вино за пиење, но со помал квалитет.

Пиењето на чисто вино на гладен стомак се смета како сигурен знак за алкохолизам, чии ослабувачки, физички и психолошки ефекти веќе биле добро познати во Стариот Рим. Обвинувањата за алкохолизам бил најлесниот и најоштетувачкиот начин за дискредитација на политичките соперници вработени од страна на Цицерон или Јулиј Цезар. Алкохолизмот бил сериозен проблем во тој период во Рим, дури и градот се одликувал и со познати алкохоличари како на пример Марк Антониј, Нерон како и Като Помладиод којшто многу често бил наоѓан во дезориентирана положба во раните утрински часови.

За време на Империјата главната храна на посиромашните римјани се состоела од овесна каша, зеленчук, леб, повремено риба, многу ретко месо, маслинки и плодови. Понекогаш во градовите делеле и бесплатна храна за сиромашните. Патријците иако скромни сепак биле познати по забавите во ноќта со вино и девојки кои ги забавувале. Жените и децата јаделе посебно, но подоцна во Империјата со посебни дозволи, на некои од жените им било дозволено да присуствуваат на ваквите вечери.

Римјаните сè уште не знаеле за некои производи кој во современиот живот се користат во изобилство како: пиперката, компирот, пченката и доматот.

== '''Образование''' ==
Образовнаието во поформална смисла започнало некаде околу 200 година п.н.е. Образованието за децата започнувало на шестгодишна возраст и во периодот од шест до седум години од децата се очекувало да ги научат основите на читањето, пишувањето и броењето. На возраст од 12 години тие учеле Латински и Грчки, граматика и литература како и подготовки за ораторство. Ораторството го сметале за практика која треба да се научи и добрите оратори заслужувале почит, а станување на еден делотворен оратор била една од главните цели на образованието и учењето. Сиромашните деца не можеле да одат на училиште. Во некои случаи услугите на талентираните робови биле користени за спроведување на образованието.

== '''Јазик''' ==
Древниот јазик во Стариот Рим бил латинскиот. Латинскиот јазик како синтетички јазик се потпира на зборовниот ред, што значи пренесување преку систем на прилози од кои произлегуваат зборовите. Латинското писмо е изведено од старото италијанско писмо, кое пак е изведено од грчкото писмо.

Преживеаната латинска книжевност се состои од класични латински елементи, високо стилизиран и полиран јазик од 1. век п.н.е., но јазикот кој всушност се користел како говорен јазик во Римското Царство бил „народниот латински” кој значително се разликувал од класичниот во граматиката, лексиката и евентуално во изговорот. Исто така иако латинскиот јазик се сметал како пишан јазик во Рим, грчкиот јазик се зборувал од високо образованата елита, бидејќи поголемиот дел на литературата која ја изучувале Римјаните била напишана на грчки јазик. Во источната половина на Римското Царство кое подоцна прераснало во Византија, грчкиот јазик бил главен јазик останат уште од времето на Александар Македонски, додека латинскиот го зборувале само римските адмнистратори и војниците. А подоцна грчкиот јазик во целост го заменил латинскиот во Источното Римско Царство.

Проширувањето на Римското Царство го ширела и латинскиот јазик низ Европа и со тек на времето вулгарниот јазик и неговите дијалекти прераснале на многу различни локации во почетокот на 9 век. Голем број на јазици како на пример Шпански, Португалски, Француски и Италијански започнале да се појавуваат, а разликите помеѓу нив биле огромни. Иако англискиот јазик е со германско потекло (Велика Британија била романска провинција, но романското влијание во англискиот јазик исчезнало со инвазијата на Англосаксонците) има голем број на латински елементи и латински зборови, а исто така и адаптација на зборови од класични латински автори.

Иако латинскиот јазик е изумрен јазик со многу малку говорници сепак тој се употребува на многу начини. Латинскиот јазик особено живее во црквите како традиционален јазик на Римско Католичката црква и како еден од службените јазици во Ватикан. Иако постоеле разлики помеѓу вулгарниот и класичниот латински јазик сепак тој останал стабилен задржувајѓи ги своите елементи. Поради ширењето на христијанството и долгорочното влијание на римската цивилизација, латинскиот јазик го среќаваме и во Западна Европа како јазик кој се користи за премин на меѓународните граници или пак за академска и дипломатска употреба. Иако бил заменет со францускиот во 19 век, потоа со англискиот во 20 век, латинскиот јазик ја задршува својата употреба во религиската, правната и научната терминологија и во академијата во целина.

== '''Литература''' ==
Римската литература била под силно влијание на грчките автори. Некој од најстарите дела во сопственост на Рим се историски епови кои раскажуваат за раната воена римска историја. Но со ширењето на републиката започнале да се создаваат и нови дела од типот на поезија, комедија, историја и трагедија.

За време на раната империја постоела златна доба за историската литература. Во овој период се појавуваат и делата „Историја” од [[Такит]], „Галските Војни” од [[Цезар]] и „Историјата на Рим&quot; од Ливиј. Но за несреќа поголемиот дел од делата на Ливи биле изгубени во текот на војните и останале само: „Раѓањето на градот”, „Војната со Ханибал” и слично.

Вергилиј го претставува врвот на римската епска поезија. Неговите дела ги раскажуваат борбите во Троја и неговото населување во градот кој ќе стане Рим. Лукретис во неговите дело „По природа на нештата” се обидел да ја прикаже науката во епските поеми. Некои негови сцени се неверојатно модерни, но некои од неговите идеи, а особено неговата теорија за светлина не се прифатени. Подоцна се појавува Овид кој пишувал стихови и со неговата поезија се обидувал целосно да ја опише митологијата од создавањето на земјата, па сè до неговото време. Тој ги обединува неговите цели со темите на метаморфозата. Во класиката пак се вели дека во делата на Овид недостигала гравитацијата на традиционалната епска поезија.

Катул и придружената група на модерни поети пишувале поезија по моделот на Александар, со експериментирање на поетски форми кои ја предизвикуваат традицијата. Исто така Катул бил првиот римски поет којшто пишувал љубовна поезија, навидум автобиогравски, која отсликува афера со жена наречена Лесбиа. Под владеењето на царот Октавијан Август, Хорас ја продолжил традицијата на пократки песни со неговите дела „Одес” и „Еподес”. Борбен, според пишувањето на царот Домицијан, познат автор на епиграми, песни кои често биле нагрдувани и цензурирани од јавни личности.

Жанрот на сатирата се смета за римска иновација која меѓу другото била напишана од Јувенал. Некои од најраните одиграни драми во раната империја биле комедиите најчесто од Терциј, за заробените римски робови заробени за време на Првата Пунска Војна.
Голем дел од книжевните дела, напишани од страна на римските автори во почетокот на Републиката биле со политчка или сатирична природа. Реторичките дела на Цицерон биле особено популарни. Покрај тоа личните писма на Цицерон се сметаат како најдобар на начин за пишана комуникација во тоа време.

== '''Визуелна уметност''' ==
Најраните романско сликарски стилови покажуваат етрурски влијанија, особено во практиката на политичкото сликарство. Во 3 век п.н.е. грчката уметност била многу популарна и многу римски домови биле украсени со пејзажи насликани од грчки уметници. Доказите пронајдени во остатоците во Помпеја укажуваат на влијанија од најразлични култури кои биле распространети во Рим.

Најраниот римски стил бил застапен во домовите, на внатрешните ѕидови на куќите, насликани на обоениот мермер. Овој стил се состоел од сликарски ентериери, како отворени пејзажи, со високо детални сцени на растенија, животни и објекти.

Во овој период се појавуваат и портрет скулптурите којшто користат младешки и класични размери, а подоцна прераснуваат во мешавина на реализмот и идеализмот. За време на „Антонине и Северан” биле направени значителни достигнувања во нивните скулптури чија тематика биле пред сè римските освојувања и победи.

== '''Музика''' ==
Музиката претставувала значаен дел во секојдневниот живот на луѓето во Рим. Многу приватни и јавни настани биле придружувани од музика почнувајќи од ноќните забави па сè до воените паради и маневри. Во расправите за старата античка музика, многу музичари, па дури и обичните граѓани мора да признаат дека денешната модерна музика се темели всушност врз развојот на музиката во последните 1000 години, па така нашите идеи за мелодија, хармонија па дури и употреба на инструменти потекнуваат од Рим и многу други земји кои правеле и слушале музика многу векови порано.

== '''Архитектура''' ==
[[Податотека:Colosseo 2020.jpg|300px|мини|Поглед кон [[колосеумот]] во [[Рим]]]]
Во почетните фази, античката римска архитектура одразува елементи на архитектонски стилови на Етрурците и на Грците. Со текот на времето, стилот станал се помидифициран и ускладен со урбаните барања, а градежното инженерство и градежништво сè повеќе се развивале и урабанизирале. Римските градби остануваат загатка за модерниот свет, дури и по повеќе од 2000 години некои од античките римски структури остануваат непроменети, како &quot;Пантенон&quot; која се наоѓа во деловната област на денешен Рим.

Архитектонскиот стил на главниот град во Стариот Рим бил емулиран од другите урбани центри кои биле под римска контрола и влијание, како на пример Верона, Италија, Атина, Грција, Турција, Франција како и многу други локации сместени во Либија. Римските градови биле добро испланирани, како и ефикасно и уредно одржувани. Палатите, приватните станови и куќи биле елаборирано дизајнирани, а додека градското планирање ги опфаќало различните активности на урбаното население, како и големиот број на миграции, трговци и посетители кои поминувале низ нивните градови.

Во првиот век п.н.е. Марко Витривуј Полио го напишал првиот класичен текст кој останал сè до ренесансата „Де Архитектура” со најразлични секции кои се занимаваат со урбанистичко планирање, градежни материјали, конструкција на храмови, јавни и приватни згради и хидраулика.

== '''Спорт и забава''' ==
Во Стариот Рим постоело место наречено „Кампус”, еден вид на место каде што римските војници вежбале и се подготвувале за воени походи, а било сместено во близина на реката Тибар. Но подоцна овој Кампус прераснал во атлетско игралиште кое било посетувано дури и од Цезединственнавијан Август. Како пример од кампусот во Рим, слични вакви игралишта биле отворени и во другите урбани центри и воени населби.
Во Кампусот младите се собирале за спорт и рекреација, за скокање, борење и трки. Јавањето и пливањето исто така биле во склоп на овие физички активности. Во селата најчесто ги практикувале ловот и риболовот. Жените не учестувале во овие активности. Игрите со топка биле најзастапени и античките римјани имале неколку такви игри, како на пример ракомет, хокеј на трева и некој вид на фудбал.

Римјаните исто така играле и многу друштвени игри, како на пример шах, табла, карти и многу други забавни игри.
Имало и многу други активности предодредени за забава на луѓето, како на пример трки со кочии, музички и театарски претстави, јавни погубувања и гладијаторски борби. Во Колосеумот во Рим собирало дури 50.000 луѓе кои доаѓале да ги гледаат натпреварите и да уживаат.

== '''Религија''' ==
Религиските римски верувања датираат уште од основањето на Рим во 800. година п.н.е., но римската религија тесно поврзана со римската република и империја не била развиена сè до 500. година п.н.е додека не дошла во контакт со грчката култура и прифатила голем дел од грчките верски убедувања вклучувајќи го и претставувањето на грчките богови во форма на луѓе.

Приватните и лични обожувања претставувале важен аспект на религиозните практики на Стариот Рим. Во секое домаќинство во Стариот Рим имало мал храм на нивните богови. Имале свој олтар каде што членовите на семејството ги кажавуле своите молитви, вршеле обреди или едноставно разговарале со совите богови.

Од наједноставна форма на приватно обожување и религиозни практики религијата во Стариот Рим прераснала во еден сложен систем на храмови, жртви, церемонии, ритуали, свештенство, верување во традиционалното паганство и култот на римските цареви. Но моќта на Стариот Рим заземала се пошироко географско подрачје па така започнала да се среќава и со други типови на религија.

Со ширењето на своето културно влијание над поголемиот дел од Медитеранот, Римјаните започнале да ги прифаќаат и странските божества како и голем број на други филозовски традиции. Постоеле дури и обиди од многу Римски и Грчки филозофи за прифаќање на други богови кои биле во спротивност со нивната религија како на пример еврејскиот Бог Јахве (како единстве врховен Бог на Израелците) со напомена дека евриите го обожувале Јупитер но само под различно име и требало да бидат прифатени во Римската религија.

Голем дел од римската религиска пракса започнала да се развива по 312 година кога царот Галериј го легализирал христијанството. Христијанството првично се појавува во римската провинција Јудеја, каде што растело зедно со јудизмот и подигнувањето на влијанијата од грчката филозофија која што се ширела во Римското Царство.

== Наводи ==
* [[Edward Gibbon]], ''[[The Decline and Fall of the Roman Empire]]'' 
* Tom Holland, ''The Last Years of the Roman Republic'' ISBN 0-385-50313-X
* [[Ramsay MacMullen]], 2000. ''Romanization in the Time of Augustus'' (Yale University Press)
* [[Paul Veyne]], editor, 1992. ''A History of Private Life: I From Pagan Rome to Byzantium'' (Belknap Press of Harvard University Press)
* Karl Wilhelm Weeber, 2004. ''Nachtleben im Alten Rom'' (Primusverlag)
* Karl Wilhelm Weeber, 2005. ''Die Weinkultur der Römer''
* J.H. D'Arms, 1995. ''Heavy drinking and drunkenness in the Roman world'', in O.Murray ''In Vino Veritas''

== Поврзано ==
* [[Римско Царство]]
{{Староримски теми}}

[[Категорија:Римска култура| ]]</text>
      <sha1>j6quye989pto0wm7o46n6miu2qcjvoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Албанска култура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>181846</id>
    <revision>
      <id>5601005</id>
      <parentid>5327692</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2473" sha1="t222xwrltl8n207o17dkhfs53llqyrb" xml:space="preserve">[[Податотека:Sofra Dardane - Bajram Curr.JPG|300px|мини|Албанки облечени во традиционални носии]]
'''Културата на Албанија''' е составена од повеќе елементи, како и од влијание од околните култури. [[Албанскиот јазик]] бил потврден како [[индоевропски јазик]] во [[1854]] година од германскиот филолог [[Франц Боп]]. Овој јазик прави своја посебна група во ова јазично семејство. Потеклото на албанскиот јазик и на [[Албанци]]те се поврзува со [[Илири]]те и со дако-тракијците.

== Образование ==

Образовниот систем во [[Албанија]] е секуларен. Стапката на писменост на населението е околу 94%. Основното образование е задолжително (курс 1-9), но повеќето ученици го продолжуваат средното образование (курс 10-12). Студентите мораат успешно да ги положат матурните испити на крајот на деветтиот клас и на крајот на 12 клас, со цел да го продолжат своето образование. Постојат околу 5000, претежно јавни, училишта низ целата земја и академската година е поделена на два семестри. Учебната година започнува во септември, а завршува на крајот од мај или почетокот на јуни.

== Музика ==

Албанската народна музика се дели на три групи: [[геги]], [[тоски]] и [[лаби]]. Cеверните звуци се зметаат за херојски и силни, додека јужните етно звуци се сметаат за посмирени и нежни.

== Литература ==
== Спорт ==

{{Европа по тема|Култура на}}

[[Категорија:Албанска култура| ]]
[[Категорија:Албанија]]

[[bn:আলবেনিয়া#সংস্কৃতি]]</text>
      <sha1>t222xwrltl8n207o17dkhfs53llqyrb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светски ден на телевизијата</title>
    <ns>0</ns>
    <id>731740</id>
    <revision>
      <id>5601006</id>
      <parentid>5434967</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:20:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1273" sha1="36hpfihd23wklgrfngciga078wnulu5" xml:space="preserve">[[Податотека:Tv operator.jpg|300px|мини|Телевизиски оператор]]
'''Светскиот ден на телевизијата''' ({{langx|en|World Television Day}}, {{langx|es|Día Mundial de la Televisión}}, {{langx|fr|Journée internationale de la télévision}}, {{langx|ru|Всемирный день телевидения}}) се одбележува на [[21 ноември]] секоја година во чест на [[телевизија]]та и денот на одржувањето на првиот Светски телевизиски форум (1996). Денот е прогласен со решение на [[Генерално собрание на ООН|Генералното собрание на ООН]] во март 1996 г.&lt;ref name=&quot;UN_ARES51205&quot;&gt;{{UN document |docid=A-RES-51-205 |type=Решение |body=Генерално собрание |session=51 |resolution_number=205 |accessdate=9 јули 2008|title=Прогласување на 21 за Светски ден на телевизијата|date=17 декември 1996}} {{en}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации|Телевизија]]</text>
      <sha1>36hpfihd23wklgrfngciga078wnulu5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кембрички универзитет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>736226</id>
    <revision>
      <id>5600639</id>
      <parentid>5518104</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:05:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600639</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73495" sha1="he5o1csp6gx5koeui43jfhih8b67pzt" xml:space="preserve">{{Вики}}
[[Податотека:Coat of Arms of the University of Cambridge.svg|мини|Грб на универзитетот Кембриџ]]
'''Кембрички универзитет''' (неформално ''Кембриџ'') е државен истражувачки универзитет сместен во [[Кембриџ]], [[Обединето Кралство]]. Тој е втор најстар универзитет како во Англија така и во англиското говорно подрачје во светот и седми најстар универзитет глобално. Во претходните именувања името на универзитетот бил скратен во ''Кантаб'', скратена форма од ''Кантабриџиенсис'' (придавка која потекнува од ''Кантабриџија'', латинска форма на ''Кембриџ'').

Според поранешни записи во 1209 година Универзитетот прерасна од една асоцијација на научници во град ''Кембриџ'' кои го напуштиле ''Оксфорд'' после еден спор со граѓаните. Двата стари универзитети имаат многу заеднички одлики и честопати се нарекуваат ''Оксбриџ''. Во дополнение на културните и практични асоцијации како историски дел од британското општество, двата универзитети имаат долга историја на соперништво меѓу себе. Академски, ''Кембриџ'' се рангира како еден од светските најдобри универзитети како и водечки универзитет во Европа и натпреварувајќи се со ''Оксфорд'' за првото место во Англиската лига. 
Студентите на Универзитетот имаат усвоено повеќе нобелови награди отколку оние од друга институција во светот-со 88 нобелови лауреати како и она од 4 октомври 2010 г. најнова за Роберт Г. Едвардс за награда во психологијата или медицината. Универзитетот е член на Групата Расел за истражување на водечките универзитети во Британија, Групата Коимбра, Лига на Европски Истражувачки Универзитети и Меѓународна Алијанса на Истражувачки Универзитети. Тој го формира делот од ''„Златниот Триаголник“'' на Британските универзитети.

== Историја==
[[Податотека:Peterhouse Chapel.jpg|мини|Питерхаус, првиот колеџ основан во 1284 година]]
Статусот на ''Кембриџ'' беше зголемен со повелбата во 1231 година на ''Кралот Хенри 3'' на Англија што беше награден со ''јус нон трахи екстра'' (право на дисциплина на своите членови) плус некои ослободувања од даноци, а со законот во 1233 од Папата Григор 9 што на студентите од Кембриџ им давал право да предаваат насекаде во Кристендом. Потоа, во писмо од Папата Николас 4 во 1290 година ''Кембриџ'' бил опишан како општествени студии и потврден како таков во законот на Папата Јован 22 во 1318 година и станал заеднички за истражувачите од другите европски средовековни универзитети за да дојдат и да го посетат ''Кембриџ'' за да учат или да предаваат курсеви.

===Основање на колеџите===
Колеџите во ''Кембриџ'' најпрво се случајни одлики на системот. Ниту еден колеџ не е толку стар како самиот универзитет. Колеџите биле одбирани како стипендии на научниците. Има и институции без осигурување наречени хостели. Со векови хостелите постепено се заземени од колеџите, но тие оставиле траги во нивното време, како името на Гарет Хостели Лејн, Хју Балшам, Бишопот од  Ели, Питерхаус е првиот колеџ на ''Кембриџ'' формиран во 1284.

Многу колеџи биле формирани за време на 14 и 15 век, но истите продолжиле да се формираат со векови па сè до модерните времиња, иако постои празнина од 204 години од формирањето на Сидни Сасекс во 1596 и Доунинг во 1800. ''Колеџот Робинсон'' е најново формиран, изграден во доцните 1970-ти. Како и да е,'' Хомертон Колеџот'' единствено стекна статус на целосен универзитетски колеџ во март 2010, станувајќи најнов целосен колеџ (претходно бил „Завод“ во склоп на универзитетот). Во средовековието, колеџите биле формирани така што студентите се молеле за душите на основачите. За таа причина тие често биле здружувани со црквите и опатиите. Промена во начинот на гледање на колеџите се појави во 1536 година со распуштањето на манастирите. Кралот Хенри 8 наредил универзитетот да се расформира од Факултетот за Канонско право и да се престане со предавање на ''“сколастичната филозофија“''
Како одговор, колеџите го промениле својот [[животопис]] подалеку од канонското право и од класиците, Библијата и математиката.
Откако ''Кембриџ'' се оддели од Канонското право се оттргна и од католицизмот. Во почетокот на 1520 во контитненталните случувања со лутеранството или попознат како Протестантска Реформација се обидуваа да издржат и покрај постоењето на интелектуален дискурс со универзитетот. Меѓу интелектуалците инволвирани овде беше теолошки влијателниот Томас Кранмер, познат како архепископ на Кантербури. Кога стана погоден за Хенри 8 во 1530 години кралот го довери на Кранмер и другите (во и надвор од ''Кембриџ'') за да создадат нов религиозен пат кој беше потполно различен од католицизмот но и различен од она што Мартин Лутер го имал во ум. Близу еден век подоцна, универзитетот беше центар на еден друг христијански раскол. Многу аристократи, интелектуалци и дури обични луѓе многупати увидоа дека Црквата на Англија е премногу слична на католичката црква, а посебно што била користена од круната за да ги узурпира праведните сили во околиите. Источна Англија беше центар на она што стана Пуританско движење и во Кемриџ беше посебно изразено во Емануел, Свети Катерина Хол, Сидни Сасекс и Христовиот Колеџ. Тие произведоа многу неконформисти дипломци кои имаа големо влијание, преку социјалната позиција или со проповедања, околу 20 000 Пуританци кои ја напуштија [[Нова Англија]] и особено колонијата Масачусетс за време на декадата на големата преселба во 1630 г. Парламентарниот командир за време на Граѓанската војна и на чело на Англискиот Комонвелт (1649-1660) Оливер Кромвел, го посетувал Сиди Сасекс.

===Математика===
Од времето на Исак Њутн во доцниот 17 век сè до средината на 19 век, универзитетот одржуваше силно истакнување на применета математика, особено на математичката физика. Студирањето на овој предмет беше обврзувачки за дипломирање и студентите беа обврзани да полагаат испит за дипломиран студент на филозофски факултет, основниот прв степен на Кембриџ за предметите за уметност и наука. Овој испит е познат како Трипос. Студентите што беа наградувани со прва – класа почести и по комплетирањето на математиката ''Трипос'' беа нарекувани вранглери (одлични студенти по математика)
''Математичкиот Трипос'' на ''Кембриџ'' беше натпреварувачки и овозможи да се продуцираат некои од познатите имиња во британската наука, како Џејмс Клерк Максвел, Лорд Келвин и Лорд Рајлеј. Како и да е, некои познати студенти како Г.Х. Харди, не го сакаа системот, чувствувајќи дека луѓето се премногу заинтересирани да се здобијат со оценки по испитите, а не се заинтересирани за самиот предмет. И покрај разновидноста во истражувањето и предавањата,  ''Кембриџ'' денес одржува сила во математиката. Дипломираните студенти на'' Кембриџ'' освоија 5 медали Филд во областа и една Абел награда за математика, додека пак индивидуалците кои го претставуваа ''Кембриџ'' освоија 4 медали Филдс.  
Универзитетот го има и специјалниот Сертификат за напредни студии по Математика. Чистата математика, нема толку силна страна на ''Кембриџ.'' 
Чистиот приод има многу мало влијание во Обединетото Кралство уште од 20 век (почнувајќи од пионерската работа на Г.Х.Харди и неговиот соработник Ј.Е. Литлвуд), наспроти суштинскиот развиток во континентална Европа (особено Франција, Германија и Русија) за време на 19 век. Навистина, дури до 1950 математиката во ''Кембриџ'' останува релативно индиферентна на'' пост-Бурбаки абстрактноста фаворизирана'' во континентална Европа и САД (класична аналитичка теорија за броевите, на пример, остана во примарниот фокус). ''Лукасовиот стол'' е типичен испит за физичари.

===Придонесот за напредување на науката===
Многу од најзначајните научни откритија и револуции беа направени од студентите на ''Кембриџ''. Тие ги вклучуваат:
•	Разбирањето на научниот метод од Францис Бекон

•	Законите на движењето од Сер Исак Њутн

•	Откривањето на електронот од Џ.Џ. Томсон

•	Делбата на атомот од Ернест Рудерфорд и на јадрото од Сер Џон Коккрофт и Ернест Волтон

•	Унификација на електромагнетизмот од Џејмс Клерк Максвел

•	Откривањето на водородот од Хенри Кевендиш

•	Теоријата на еволуцијата со природна селекција од Чарлс Дарвин

•	Математичка синтеза на Дарвиновата селекција со Менделова генетика од Роналд Фишер

•	Турингова машина, основен модел за компјутер од Алан Туринг

•	Структурата на ДНК од Франсис Крик и Џејмс Д. Ватсон

•	Пионерска квантна механика од Пол Дирак

===Образование на жените===
Најпрво, на универзитетот биле примени само мажи студенти. Првите колеџи за жени биле ''Гиртон Колеџ'' (основан од Емили Дејвис) во 1869 и'' Њувнхам Колеџ'' во 1872 (основан од Ана Клог и Хенри Сидгвик), потоа следуваат ''Хјуџис Хол'' во 1885 (основан од ''Елизабет Филипс Хјугис'' како ''Кембриџ Колеџ'' за Предавање за Жени), ''Њу Хол'' (подоцна преименуван ''Муреј Едвардс Колеџ'') во 1954 и'' Луси Кевендиш Колеџ''. Првите жени студенти биле тестирани во 1882 година но обидот да се направат жените полноправни членови на универзитетот не бил успешен сè до 1947. И покрај тоа што до 1921 ''Кембриџ'' не давал дипломи за жените, сепак од 1881на жените им било дозволено да учат на курсевите, да полагаат и да се регистрираат; за кратко по 20 век било дозволено на најупорните да добијат „почесни дипломи“ од Универзитетот во Даблин. Подоцна, на жените им било дозволено да добијат „титуларна диплома“ иако не им било одбиено да им се признаат квалификациите, без потполна диплома тие биле изземени од водењето на универзитетот. Бидејќи студентите морале да припаѓаат на колеџ, и бидејќи биле основани колеџи кои останале затворени за жени, жените нашле влез ограничен за колеџи формирани само за жени. Почнувајќи со'' Колеџот Черчил'', меѓу 1972 и 1988сите од машките колеџи почнале да примаат жени. Женскиот колеџ ''Гиртон'' од 1979 почнал да прима машки студенти но други женски колеџи не го следеле тој тренд. Како резултат на Свети Хилда Колеџ, ''Оксфорд'' завршил со забрана за машки студенти во 2008 г.,'' Кембриџ'' сега останува со колеџи кои одбиваат  да примат мажи  со три такви институции (''Њунхам, Муреј Едвардс'' и ''Луси Кевендиш''). Во академската 2004-5 универзитетската скала за односот машки – женски вклучително и постдипломците било 52% мажи и 48 % жени.

===Митови, легенди и традиции=== 
Како институција која има долга историја, Универзитетот разви голем број на митови и легенди. Многу од нив не се вистинити, но и покрај тоа тие се пропагирани од генерации студенти и туристички водичи. Прекинатата традиција за дрвената лажица, награда Што била давана на студентот  со најниска оценка на последниот испит за Математичкиот ''Трипос''. Последна ваква лажица била дадена во 1909 година на ''Кутберт Лемприер Холтхаус'', веслач во Клубот за веслање на Лејди Маргарет  на'' Колеџот Сент Џорџ''. Таа била еден метар долга и имала рачка во вид на весло. Може да се види надвор во Сениорската Комбинирана Соба на Сент Џорџ. Од 1909 година резултатите биле објавувани по азбучен ред по класови отколку по бодови. Тоа оневозможило  да се дознае кој е добитник на лажицата(освен ако има само еден човек во третиот клас) на тој начин и оваа пракса била напуштена. Секој Божиќ, радиото и телевизија ББС го прикажувал Фестивалот на Деветте Лекции и Хорот од ''Кралскиот Колеџ, Кембриџ''. Радио прикажувањето било национална Божиќна традиција откако  било првпат прикажано во 1928 (а фестивалот постоел од 1918 година). Радио прикажувањето се емитува насекаде во светот преку ББС Светскиот Сервис и исто така се прикажува на стотина радиостаници во САД. Првото телевизиско прикажување на фестивалот било во 1954 г.

==Организација==
===Колеџи===
''Кембриџ'' е факултетски универзитет, што значи е составен од самостојни и независни колеџи (факултети) секој со свој имот и приход. Повеќето колеџи имаат академци и студенти од различен ранг на дисциплини, и во секој факултет, школо или оддел во универзитетот, можат да се најдат академци од многу различни колеџи. Наставниците се одговорни за предавањата да бидат одржани, да организираат семинари, да вршат истражувања и одредат содржина за предавањето надгледувано од Генералниот Одбор. Заедно со централната администрација на чело со заменик-ректорот, го составуваат Кембриџ Универзитетот. Инвентарот како библиотеките се поставени на сите нивоа: од Универзитетот (Универзитетската библиотека на Кемриџ), по оддели (библиотеки по оддели како што е Племска Правна Библиотека) и по поединечните колеџи (сите тие имаат мулти-дисциплинарни библиотеки, генерлно потребни за студентисите студенти и многу академици се поврзани за колеџите каде и се социјализираат. Тоа е исто така место каде студентите добиваат предавања во мали групи, познати како супервизии. Секој колеџ назначува свој наставен персонал и соработници по секој предмет; одлучува кој студент ќе биде примен, се во согласност со правилата на универзитетот; овозможува смали групни предавања сесии, за додипломци (ангажирани се преку предавања и оценувани се од универзитетот) и се одговорни за домашните ангажмани и социјалната грижа за своите додипломци, дипломци, пост-докторски истражувачи и персоналот генерално.

Универзитетот на ''Кембриџ'' има 31 колеџ од кои три Муреј Едвардс, Њунхам и Луси Кевендиш се исклучиво за жени. Другите колеџи се мешани, иако повеќето биле формирани исклучиво за мажи. Дарвин бил прв колеџ кој бил посетуван и од мажи и од жени, додека Черчил, Клер и Кралскиот Колеџ биле први кои биле машки колеџи кои примиле и жени додипломци во 1972 година. Магдалене е последен исклучиво машки колеџ кој станал мешан во 1988 година. Клер Хол и Дарвин примаат последипломци, Хју Хол, Луси Кевендиш, Сент Едмунд и Волфсон примаат само возрасни студенти(21 година на денот на уписот), вклучително и дипломци. Сите други колеџи примаат додипломци постдипломци без ограничување по години. Колеџите не бараат да се посетуваат сите предмети од студентите, па некои колеџи се определиле да немаат понуда за предметите: архитектура, историја на уметноста или теологија,но повеќето се близу до комплетен сет. Некои колеџи имаат предрасуди за одделни предмети  како на пример Черчил е определен за науката и инженерството, додека другите како Сент Катерине е балансиран во однос на предметите.   Трошоците на студентите (за сместување и храна) варираат од колеџ до колеџ. Други одржуваат неформална репутација, како што е Кралскиот колеџ кој е лево ориентиран во однос на политиката или Робинсон Колеџот и Колеџот Черчил кои се обидуваат да го минимизираат своето влијание во околината. Има и теолошки колеџи на ''Кембриџ'' како ''Весткот Хаус, Вестминстер Колеџ'' и'' Ридли Холл Теолошкиот Колеџ'' кои припаѓаат на универзитетот и се членови на ''Кембриџ Теолошка Федерација.''
       
===Настава===
Основниот метод на наставата на колеџите на ''Кембриџ'' е надгледување. Тоа се типично неделни сесии по еден час каде во мали групи студентите –обично по еден до тројца- се сретнуваат со член од наставниот персонал или со студент на докторски студии. Од студентите се бара да комплетира есеј или задача за надзор и потоа заедно со надзорникот да се дискутира за време на сесијата за проблемите или потешкотиите што ги имал во врска со материјалот кој се презентирал на неделните часови. Предавањата на Кембриџ често се опишуваат како еден вид приврзок за надзорот. Студентите добиваат меѓу еден и три надзори на недела, во зависност од нивниот предмет. Овој педагошки систем често се цитира како единствен на Кембриџ и Оксфорд (каде надзорите се познати како туториали). Концептот на оценување на работата на студентите квантитативно се развивала од туторот по име Вилијам Фариш на ''Универзитетот во Кембриџ'' во 1792 година.

===Школи, факултети и оддели===
Во склоп на 31 колеџ, универзитетот е составен од 150 оддели, факултети, школи, синдикати и други институции. Членовите на овие се често исто така членови на еден или повеќе колеџи и одговорноста да се води цела академска програма на универзитетот е поделена меѓу нив. Школо на ''Кембриџ Универзитетот'' е широко административно групирање на сродни факултети и други единици. Секој има избрано надзорно тело-Совет на школото- составен од претставници на конститутивните тела. Има шест школи : Уметност и хуманистички науки, Биолошки науки, Клиничка медицина, хуманистички и социјални науки, Физички науки и Технологија.  Наставата и истражувањето во ''Кембриџ'' се организирани по факултети. Факултетите имаат различни организациски суб-структури кои делумно ја рефлектираат историјата делумно нивните оперативни потреби, што вклучуваат и еден број оддели и други институции. Во склоп на тоа има и мал број тела наречени синдикати кои имаат одговорност за наставата и истражувањето како на пример ''Кембриџ Асесмент, Јуниверсити Прес и Универзитетската Библиотека''.

===Академска година===
Академската година е поделена на три семестри, поделени согласно Статутот на Универзитетот. Семестар Свети Архангел Михаил трае од октомври до декември, Лент (пролетен)Семестар од јануари до март и Велигденски Семестар од април до јуни. Во склопот на овие термини додипломската настава се одржува во текот на осум недели наречен Фул Терм. Овие семестри се пократки од оние на голем број други универзитети во Британија. Од додипломците се очекува да се спремаат добро за три одмори (познати како Божиќ, Велигден и летен одмор)

==Централна администрација==

===Ректор и заменик ректор===
Сегашниот ректор или Кацелар на'' Универзитетот е Лордот Сенсбури''. Сегашниот Про-ректор е американската професорка Дебора Претенс. Канцеларијата на ректорот, која се задржува доживотно е во основа церемонијална, додека  про-ректор е де факто основниот академски и административен чиновник. Универзитетското внатрешно управување се врши од скоро сите членови со многу малку надворешни претставници во своите управувачки органи, Регент Хаус (иако има надворешен претставник во Ревизиски комитет и четири надворешни членови на Универзитетскиот Совет, коишто се само надворешните членови на Регент Хаус).
  
=== Сенат и Регент Хаус ===
Сенатот се состои од сите коишто поседуваат магистерски или повисоки дипломи. Тој ги избира Ректорот и Високиот Управник, и избираше два члена од Долниот дом сè додека не се укина изборната единица на Кембриџ Универзитетот во 1950 г. Пред 1926, тоа беше управувачко тело на универзитетот, извршувајќи ги функциите што Регент Хаус ги извршува денес. Регент Хаус е универзитетско управувачко тело, директен демократски сојуз на сите постари членови на Универзитетот и колеџите, заедно со Ректорот, Високиот Управник, Заменик на Високиот Управник и Комесарот. Народните претставници на Регент Хаус се два проктори(надгледувачи) избрани да служат за една година на номинација од колеџите.

===Совет и Генерален Одбор===
Иако Универзитетскиот Совет е основно извршно тело и творец на политиките на Универзитетот, затоа мора да дава извештај и да биде одговорен пред Регент Хаус преку т.н поделба на власта. Има право да дава извештај на Универзитетот и обврска да дава совети во Регент Хаус за општи работи на Универзитетот. Ги работи и двете работи со публикување на извештаите преку Кембриџ университи Репортер, официјален журнал на Универзитетот. Од јануари 2005 година, членството во Советот вклучува два надворешни, и Регент Хаус во март 2008гласаше за да се зголеми од два на четири во бројот на надворешни членови, за јули 2008 и тоа беше одобрено од Нејзиното Височество Кралицата. Генералниот Одбор на факултетите е одговорен за академската и образовната политика на Универзитетот, и е одговорен пред Советот за управувањето на овие работи. Факултетските Одбори се одговорни пред Генералниот Одбор; други Одбори и Синдикати се одговорни или на Генералниот Одбор (ако примарно се однесува за академските цели) или на Советот. Во тој случај, разните активности на Универзитетот се одвиваат под супервизија на централната администрација а со тоа и на Регент Хаус.

==Финасирање==
Кон крајот на 2006 година, вкупната финансиска добивка на универзитетот и колеџите беше пресметана на 4.1 милијарда фунти (8.2 милијарда американски долари): 1.2 милијарда фунти биле директно поврзани за универзитетот, 2.9 милијарди за колеџите. ''Оксфорд'' (вклучитено и колеџите) е рангиран како втор, прикажувајќи добивка од 3.9 милијарди фунти кон средината на 2006 година. Секој колеџ е независна хуманитарна институција со сопствена добивка, одделена од она на универзитетот. Доколку се рангира со добивките на универзитетите во САД користејќи ги фактите од 2006 година, ''Кембриџ'' би се рангирал шести или седми (во зависност од тоа дали еден вклучително и Универзитетот на Тексас системот-кој инкорпорира 9 универзитети и 6 здравствени институции), или четврти по ранг споредено со само осум институции на ''Ајви Лиг''. Споредбата меѓу добивката ''Кембриџ'' и оние топ универзитети во САД се  неточни бидејќи да се биде државен универзитет финансиран од државата, ''Кембриџ'' добива голем дел од добивката преку грантови за образование и истражување од Британската Влада. Во 2006 година беше прикажано дека околу една третина од добивката на ''Кембриџ'' доаѓа од финансиите на владата на Обединетото Кралство за настава и истражување, со друга третина од други истражувачки грантови. Добивката изнесува 6%.

===Добротвори и фондации===
Во 2000 година, Бил Гејтс од Микрософт донираше 210 милиони американски долари преку Фондацијата на Бил и Мелинда Гејтс за да се подарат  Гејтс Стипендии на студенти надвор од Обединетото Кралство кои ќе посетуваат последипломски студии на ''Кембриџ''. Универзитетската Компјутерска Лабораторија на'' Кембриџ'' што го воведе првиот компјутерски курс во светот  во 1953 година е сместен во зграда делумно финансирана од Гејтс и е наречена по неговиот  татко Вилјам Гејтс. Во 2005 година, 800 –та годишна кампања беше промовирана и се очекува да се собере 1 милијарда фунти до 2012 –прва донаторска кампања во американски стил  во Европа. Од фондовите до денес се обезбедени 490 милиони фунти.

==Академско истражување==
'' Кембриџ  Универзитетот'' има истражувачки оддели и наставни факултети во повеќе академски дисциплини. Целото истражување и предавања се одвиваат преку Универзитетските Оддели. Колеџите се одговорни за давање и средување на супервизиите-надзорите, студенското сместување и финансирање на повеќето нешколски активности. За време на 1990 година ''Кембриџ'' додаде дополнителен број нови специјалистички истражувачки лаборатории на неколку страни на Универзитетот околу градот и поголемата експанзија продолжи на бројни страни. ''Кембриџ'' е член на Групата Расел, мрежа на водечки британски истражувачки универзитети; Групата Коимбра, асоцијација на водечки европски универзитети, Лига на европски истржувачки универзитети и Меѓународна Алијанса на истражувачки универзитети. Исто опфаќа дел од Златниот триаголник, географска концентрација на универзитетско истражување во Обединето Кралство. Градејќи се со репутација за претприемништво, наука и технологија, Кембриџ има партнерство со МИТ во Обединетите Држави,'' Кембриџ – МИТ Институт''.
 
==Постапка за прием==
Приемниот систем на Кембриџ и Оксфорд, често вклучува дополнителни барања, но најчесто кандидатите се соочуваат со интервју таканареченo „лице в лице“. Како студентите ќе се покажат во текот на процесот на интервју е значаен фактор во определувањето кој студент ќе биде примен. Од повеќето апликанти се очекува да се здобијат со барем три оценки-Одличен и ниво-Одличен релевантни за додипломскиот курс што го избрале или еквивалентни квалификации од странство. Потврдено е дека новото ниво-Одличен * (што ќе биде воведен во 2010 година) ќе одигра значајна улога во прифаќањето на апликациите. Поради големиот број апликации со високи оценки од средно школо, процесот на интервју е пресудно за разграничување меѓу повеќето способни кандидати. Во 2006 година, 5,228 студенти кои беа одбиени имаа помеѓу 3 или повеќе оценки одличен претставувајќи околу 63% од сите кои беа одбиени. Интервјуто го водат асистентите на колеџот, кои ги оценуваат кандидатите преку неиспитни фактори како што се потенцијалот за оригинално размислување и креативност. За исклучителните кандидати, понекогаш им се нуди Уписна Понуда, која бара исклучиво одлични оценки-'' Хритовиот Колеџ'' е невообичаен во однос на тоа што истата им се понудува на една третина од успешните кандидати, со тоа што ги остава способните кандидати под притисок во нивната последна година. Апликантите кои не се успешни на интервјуто можат да бидат сместени во Зимскиот базен што претставува процес каде подобрите апликанти им се понудува места од други колеџи. Приемот на дипломската најпрво се одлучува од факултетот или одделот во согласност со предметот на апликантот. Тоа делотворно гарантира прием на колеџ – без притоа да биде претпочитаниот избор на апликантот.

==Пристап==
Јавната дебата во Обединетото Кралство продолжува понатаму сè додека процесите на прием во ''Оксфорд'' и ''Кембриџ'' се чесни и фер; сè додека доволен број студенти од државните школи се охрабрени да аплицираат на'' Кембриџ''; и сè додека овие студенти успеваат да влезат. Во 2007-08, од сите успешни апликанти 57% беа од државните школи (грубо 93% од сите студенти во Обединетото Кралство присуствувале во државните школи). Како и де е, квалификациониот просек  за успешните апликанти   од државните школи се нешто понамалени од просекот на успешните апликанти од приватните школи. Критичарите дискутираат околу тоа да недостигот од апликанти што аплицираат на Кембриџ и Оксфорд од државните школи со бараните оценки имаат негативен ефект на репутацијата на Окбриџ за понатаму, и универзитетот ги охраборува учениците од државните школи да аплицираат за Кембриџ за да ја поправат нерамнотежата.    Другите спротивно пак сметаат дека притисокот што владата го прави за да се зголеми влезот на апликанти од државните школи произведуваат несоодветна социјална техника. Пропорцијата на додипломци влечена од независните школи се намалува со текот на годините, па овие апликанти сега формираат само значително малцинство (43%)  од квотата.Во 2005 година, од 3599 апликанти 32% од независните школи беа примени во ''Кембриџ'', а  од 6674 апликанти 24% беа од државните школи. Во 2008 година Универзитетот на Кембриџ добиваше подарок од 4 милиони фунти за да се подобри неговата пристапноста на кандидатите од издржуваните школи. ''Кембриџ'', заедно со Оксфорд и Дурам, е меѓу оние универзитети што ја присвоиле форулата што дава одлика на ГЦСЕ успех на секоја школа во државата да ги зголеми бодовите на универзитетските апликанти.

==Репутација==
Во последните две Анкети за оценување на истражувањето на Британската влада во 2001 и 2008 година, ''Кембриџ'' беше рангиран на прво место во земјата. Во 2005 година беше објавено дека Кембриџ продуцира повеќе докторати за една година отколку било кој друг британски универзитет(над 30% повеќе отколку второпласираниот Оксфорд). Во 2006 година, студијата на Томсон Сајентифик покажа дека Кембриџ има највисок истражувачки труд од било кој друг британски универзитети и највисок истражувачки производител (како што е оценето согласно статистиката за пишани трудови) во 10 од 21 анализирани британски истражувачки полиња. Друга студија објавена истата година од Евиденс покажа дека Кембриџ добил поголем просек (6.6%) од вкупниот број британски истражувачки грантови и договори отколку било кој друг универзитет (доаѓајќи како прв од три од четири пошироки дисциплини). Универзитетот исто така е поврзан со развојот на бизнис кластерот за висока технологија во и околу Кембриџ, кој формира форми како областа позната како Силициумско Мочуриште или понекогаш Феноменот на Кембриџ. Во 2004 година беше објавено дека Силициумското Мочуриште била втор најголем пазар на капитални потфати во светот, по Силициумската Долина.  Извештаите за процена во февруари 2006 година сугерираа дека имало околу 250 активни почетнички компании директно поврзани со универзитетот, со вредност околу 6 милијарди американски долари. Во 2009 година Светската Бренд Лабораторија маркетинг консалтинг агенција го рангираше Кембриџ Универзитетот како 50 највлијателен бренд во светот и четврти највлијателен универзитетски бренд, после ''Харвард, МИТ и Станфорд Универзитетот''.     
Лига на британски универзитети.

Во 2010, ''Кембриџ'' е рангиран како шести во светот според рангирањата на Тајмс за високообразовни светски универзитети и прв во ЊС Светското рангирање на универзитети. Во 2009 година  Рангирањата на Тајмс за Високообразовни светски универзитети- ЊС Светското рангирање на универзитети(во 2010 година истите направија одделни рангирања) Кембриџ беше рангиран како втори меѓу светските универзитети после Харвард. Стана прв во меѓународната академска репутација по извештај, прв во  природните науки, втор во биомедицината, трет во уметностите и нуманистичите науки, четврт по социјалните науки и четврт во технологијата. Во 2008 година Академското рангирање на светски универзитети изготвено од Шангајскиот универзитет Јиао Тонг, Кембриџ беше сместен во четирите светски универзитети. Во 2006 година Њузвик рангираше преку комбинирање на елементи од ТЕС-ЊС и АРВУ рангирања со други фактори што значително го процени како глобална „отвореност и различност„ на институциите сугерираше дека Кембриџ е рангиран шести во светот. Во 2008 година Универзитетскиот Водичот на Сандеј тајмс, за 11 –тата година од првата публикација на водичот во 1998 година'' Кембриџ'' го рангираше на прво место. Во 2008 година Универзитетскиот водич Тајмс Гоод, ''Кембриџ'' го искачи на врвот на табелата на предмети на 37 од 61 место, вклучително Право, Медицина, Економија, Математика, Инженерство, Физика и Хемија и имаше најдобар скор  за истражување, влезните стандарди и места за дипломци меѓу универзитетите во Обединетото Кралство. ''Кембриџ'' исто така е награден со наградата Универзитет на годината.Во 2009 година во водичот за Рангирање на универзитетски предмети, ''Кембриџ'' бил рангиран највисоко (или се доближил до врвот) во 34 од 42 предмети што ги нуди. Целокупното рангирање го смести ''Кембриџ'' втор веднаш по Окфорд. Водичот за универзитетско рангирање на Гардијан, ''Кембриџ'' исто така беше рангиран ако втори после'' Оксфорд''.

==Издаваштво==
Универзитетското издавачко оружје ''Кембриџ Јуниверзити Прес'', е најстар пишан и публикуван во светот и најголем академски весник.

==Јавни проценки==
Универзитетот го има поставено Локалниот Синдикат за проценка во 1858 година. Денес синдикатот познат ако ''Кембриџ Асесмент'' е европската најдолга агенција за проценка и игра водечка улога во истражувањето, развивањето и вршењето на проценките во цел свет

==Спорт==
'' Кембриџ'' одржува долга традиција на учество на  студенти во спорт и рекреација. Веслањето е особено популарен спорт на Кембриџ и има натпревари меѓу колеџи, посебно трките против Оксфорд т.н трка на бродови. Исто и мечевите на сениорските тимови против Оксфорд во многу други спортови, почнувајќи од крикет и рагби, до шах и табла. Атлетичарите го претставуваат универзитетот во неколку спортови со право да аплицираат за'' Сините на Кембриџ'', со право на глас на Комитетот на Сините, што се состои од капитени на тринаесет најпрестижни спортови. Има и самонаречено „ненаоружена елита“ Клубот на Јастреби, којшто е само за мажи потполно сини и полусини чие членство е ограничено од Кембриџ. Студентската Унија на ''Кембриџ Универзитетот'' е целокупната организација на студентски унии. Унијата на ''Кембриџ'' служи како фокус за дебата. Драма дружините ги вклучуваат Аматерскиот драмски клуб (АДК) и клубот на комичари „Тератарски даски“ кои се познати како производители на личности кои се добро познати во шоу бизнисот. Студенскиот весник го вклучува долгогодишниот Сениорски клуб и неговиот помлад соперник, Кембриџски Студент. Во последната година, двата клуба се предизвикани од појавувањето на Таб, првиот студентски таблоид на Кембриџ. Студентското радио ЦУР1350 промовира емитување на новинарството. Камерниот оркестар на Кембриџ Универзитетот истражува голем број програми, од популарни симфонии до понепознати трудови. Членството во оркестарот е составено од студенти, вклучително Вејн Маршал, Џејн Гловер и Николас Клеобури.

==Познати дипломци и професори==
Историски,'' Кембриџ'' универзитетот изгради значајна бројка од дипломирани студенти кои се познати во своите полиња, како акадески така и пошироко во светот. Според критериумите, партнерите на'' Универзитетот Кембриџ'' имаат победено меѓу 85 и 88 Нобелови награди, повеќе отколку било кои други институции според некои статистики. Поранешните додипломци на универзитетот имаат победено вкупно 61 Нобелова награда, 13 повеќе отколу додипломци од другите универзитети. Професорите на ''Кембриџ'' имаат исто така освоено 8 Филдс Медали и 2 Абел Награди (откако во 2003 година беше првпат дистрибуирана). Но униварзитетот најмногу е познат поради долгата и истакната традиција во математиката и науката. Меѓу најпознатите научници на ''Кембриџ'' е Сер Исак Њутн, кој поминал повеќето од неговиот живот на универзитетот и изведел многу од неговите познати експерименти на тлото на Колеџот Тринити. Сер Франсис Бекон, одоговорен за развојот на Научниот метод, влегол на универзитетот кога имал само дванаесет години, и пионерите во математиката Џон Ди и Брук Тејлор кои го пратат. Други математичари кои студирале на универзитетот се Харди, Литлвуд и Де морган, тројца од најпознатите чисти математичари во модерната историја; Сер Мајкл Атијах, докажано најважен математичар на минатиот век; Вилијам Аутрет, инвентор на логаритамската скала; Џон Валис, инвентор на модерниот calculus, [[Шриниваса Рамануџан]], самоук гениј кој направил неспоредлив придонес за математичката анализа, теоријата на броевите, бесконечноста и продолжените преломи и можеби најважно од се, Џејмс Клерк Максвел кој се смета за втор значаен унификатор на Физиката (првото беше акредитирано за Њутн) со неговата класична електромагнетната теорија. Друг одоговорен научник на Кембриџ за големите достигнувања во науката за разумот  бил Чарлс Дарвин, биолог кој прв претпоставил за теоријата за природната селекција. Подоцна биолозите Францис Крик и Џејмс Д. Ватсон, кои ја развиле моделот на тридимензионалната структура на ДНК додека работеле во универзитетската лабораторија Кевендиш заедно со Морис Вилкинс и водечката жена за Икс зраците кристалографот Розалинд Франклин. Од поновите, Сер Јан Вилмут, човекот кој беше одговорен за првото клонирање на цицач Овцата Доли во 1996 година, беше студент на Дарвиновиот колеџ. Универзитетот исто така е значајно родно место за математичарот, Чарлс Бабаџ кој го дизајнирал првиот компјутерски систем во 1800 година. Алан Туринг продолжи со пронајдокот за онсновата на модерниот компјутер и Морис Њилкс подоцна го создаде првиот програмски сметач. 
Вебкамерата исто така беше пронајдена на Универзитетот во ''Кембриџ'', како стредство за научниците да избегнат да бидат спречени во нивните истражувања и да се шетаат од лабораторијата до трпезаријата само за да бидат разочарани поради празниот сад за кафе. Ернест Рудерфорд, човекот претежно се смета за татко на јадрената физика помина толку многу време на универзитетот, каде работел блиску до Нилс Бор, придонесувачот за разбирање на структурата и функцијата на атомот, Џ.Џ Томпсон, го откри електронот, Сер Џејмс Чадвик, го откри неутронот и Сер Џон Кокфор и Ернест Волтон партнерството одговорно за првата поделба на атомот. Џ. Роберт Опенхејмер водач на Проектот Менхетн и де факто пронаоѓачот на атомската бомба исто така студирал на ''Кембриџ'', под надзор на Рудерфорд и Томпсон. Големите астрономи Џон Хершел и Сер Артур Едингтон двајцата ги посветија кариерите на ''Кембриџ'', како и Пол Дирак, пронаоѓачот на антиматеријата и еден од пионерите на Квантната Механика; Стефан Хоукинг основоположник на студијата за единственоста и долгогодишен универзитетски лукасов професор по математика;  и Лорд Мартин Рис, сегашен астроном на Кралскиот астрономски и мастер ''Тринити Колеџ''. Голем број на други значајни научници биле на ''Кембриџ'' како Хенри Кевендиш, кој го открил водородот; Френк Витл ко-пронаоѓач на млазниот мототр, Лорд Келвин кој ги формулирал оригиналните Закони на термодинамиката; Вилјам Фокс кој ја пронашол камерата Алфред Норт Вајтхед, најголемиот противник на Ајнштајн; Сер Џагдиш Чандра Босе, човекот аречен татко на радио науката, Лорд Рајлех, еден од значајните научници на 20 век; ЏорЏ Леметре, кој прв ја понудил теоријата за големиот тресок; и Фредерик Сангер, последниот човек кој добил две Нобелови награди. Други академци вклучувајќи големи економисти како Џон Мајнард Кејнс, Алфред Маршал, Милтон Фридман, Пјеро Срафа и Амартиа Сен, друг бивш агистер на тринити Колеџот. Значајни филозофи Десидериус Ерасмус, Сер Францис Бекон, Бертран Расел, Лудвиг Витгенстен, Лео Штраус, Џорџ Сантајана, Сер Карл Попер, Алама Игбал и Џ.И. Мур сите биле научници на Кембриџ, како и реномираните историчари како Лорд Актон, Е.Х. Кар, Хју Тревор-Ропер, Е.П.Томпсон и Артур М. Шлесингер помладиот. Религиозни фигури на универзитетот биле Роуан Вилијамс,  поранешен [[Архиепископ Кантербериски]] и многу од неговите професори; Вилијам Тиндел; раниот библиски преведувач; Вилјам Пели, христијански филозоф познат познат по формулирање на теолошката расправа за постоењето на Господ; Вилијам Вилберфорс, човек одговорен за откажување на трговијата со робови; Џон Баинбриџ Вебстер, теолог со значајна репутација и шест победници на престижната награда Темплетон, највисоко признание за студиите по религија од формирањето во 1972 година. Композиторите Ралф Вон  Вилјамс, Сер Чарлс Вилерс Станфорд, Вилјам Стерндејл Бенет, Орландо Гибонс и сегашните Ерик Виткре, Александер Гоер, Томас Аде и Џон Насочувач исто така беа на Кембриџ. Универзитетот исто така продуцираше членови на модерни бендови како Радиохед, Хот Чип, Хенри Кау и пејачот-текстописец Ник Дрејк. Уметниците, Квентин Блејк, Роџер Фри и Џулијан Тревелијан исто така беа додипломци како и вајарите Антони Гормли, Марк Квин и Сер Антони Каро и фотографите Антони Армстронг-Џонс, Сер Сесил Битон и Мик Рок.

Познатите писатели како Е.М. Форстер, Чарлс Кингсли, К.С.Луис, Кристофер  Марлоу, Владимир Набоков, Кристофер Ишервуд, Самуел Батлер, В.М. Тракереј, Лоренс Стерн, Хју Волпол, Џин Јонг, Сер [[Кингсли Ејмис]], К.П. Пристли, Патрик Вајт, М.Р. Џејмс и А.А Милн исто така беа во Кембриџ. Поновите А.С. Бајат, Маргарет Драбл, Даглас Адамс, Сер [[Салман Рушди]], Ник Хорнби, Зади Смит, Хоуард Јакобсон, Роберт Харис, Мајкл Кричтон, Себастијан Фолкс, Стефен Полиакоф, Мајкл Фрајн, Алан Бенет и Сер Петер , Шафер сите беа на универзитетот. Поетите А.Е.Хаусман, Роберт Херик, Вилјам Вордсворд, Џон Дон, Алфред Тенисон, Лорд Бајрон, Руберт Брук, Џон Драјден, Сигфрид Сасон, Тед Хјус, Силвија Плат, Џон Милтон, Џорџ Херберт, Самуел Тејлор Колериџ, Томас Греј, Едмунд Спенсер, Сесил Деј-Луис и Сер Мухамад Икбал се обединети со Кембриџ како и познатите литературни критичари Ф.Р. Левис, Сер Вилјам Емпсон, Литон Страчи, И.А.Ричардс, Харолд Блум, Тери Еглтон, Стефен Гринблат и Питер Акројд. Понатаму, барем девет поети лауреати дипломирале на Кембриџ. Глумци и директори како Лорд Ричард Атенборо, Сер Јан МекКелен, Сер Дерек Јакоби, Сер Мајкл Редгрејв, Џејмс Масон, Ема Томпсон, Стефен Ррај, Хју Лори, Џон Клиз, Ерик Ајдл, Грахам Чапман, Симон Расел Бејл, Тилда Свинтон, Танди Њутон, Рејчел Вејз, Саша Барон Коен, Еди Редмејн и Дејвид Мичел, Сем Мендес, Стефен Фреарс, Пол Гринграс и Џон Маден. Универзитетот е познат и по неговите престижна спортска репутација и има многу добри атлети вклучително 50 олимписки медалисти (6 само во 2008 година), легендарното Кинеско шесто време во светот за столен тенис Денг Јапинг; спринтерот и атлетскиот херој Харолд Абрахамс; инвенторите на модерната игра фудбал, винтон и тринг: Џорџ Малори познатиот планинар и можеби првиот човек кој го достигна врвот на Монт Еверест.
Значајни едукатори присуствувале на универзитетот вклучително и основачите и професори на'' Харвард Универзитетот'', вклучително Џон Харвард лично; Емили Дајвис, основачот на ''Колеџот Гиртон'', првата институција за високо образование со сместување за жени кое и Џон Хејдн Бадли, основачот на првото мешано училиште во Англија. ''Кембриџ'' исто така има силна репутација во полето на политиката и владеењето, образувајќи ги:

*15 Британски премиери, вклучително и [[Роберт Волпол]] (првиот премиер на Велика Британија)
*Барем 25 странски шефови на влади, вклучително и сегашниот премиер на Индија, Сингапур и Јордан, како и сегашниот претседател на Замбија и Тринидад и Тобаго.
*Барем 9 монарси и голем број на други кралеви
*Тројца потписници на [[Декларацијата за независност на САД]]
*Лордот-заштитник [[Оливер Кромвел]].

{{wide image|Panorama depicting the Front Court of King's College Cambridge v2.jpg|1000px|align-cap=center|Поглед кон Кралскиот Колеџ}}

== Поврзано ==
* [[Издаваштво на Кембричкиот универзитет]]

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Кембрички универзитет| ]]
[[Категорија:Универзитети во Англија]]
[[Категорија:Универзитети во Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Кембриџ|Универзитет]]</text>
      <sha1>he5o1csp6gx5koeui43jfhih8b67pzt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Фудбалско хулиганство</title>
    <ns>0</ns>
    <id>738228</id>
    <revision>
      <id>5601008</id>
      <parentid>5484249</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:23:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61373" sha1="b9tchvy6uanc5rwwc5nj552alukscix" xml:space="preserve">{{внимание}}
{{викифицирање}}
'''Фудбалското хулиганство''' е бунтовно и девијантно однесување како што се вандализам,тепање и заплашување-од страна на фудбалските навивачи. Пресметките помеѓу приврзаниците на противнички тимови се случуваат пред или по фудбалските натправари на однапред договорени места надвор од стадионите ,со цел да се избегнат полициските апсења,но можат и спонтано да се случат на самите стадиони или на околните улици. Фудбалското хулиганство се движи од гласно навивање, тепачки(со тупаници)од помали размери и вознемирувања до големи немири каде навивачките групи се пресметуваат меѓусебно,користејќи смртоносни оружја како што се спортски палки,шишиња,камења и ножеви.Во некои случаи,пресметките  на стадионите предизвикаа навивачите панично да бегаат ;од кои некои се повредени при пад на огради или ѕидови,а во најекстремните случаи,загинуваат хулигани,полицајци или случајни минувачи ,при што припадниците на специјалната полиција интервенираат со солзавец,оклопни возила и водени топови.

Фудбалската фирма (хулиганска организација или навивачка група што поседува илегални средства-уште позната како хулиганска група) е формирана банда,исклучиво за да се спротивстави и физички да ги нападне приврзаниците на другите клубови.Некои хулигански организации постојат за да промовираат маргинални политички цели,крајно лево и десно ориентирани,искажувајки ги своите  политички идеали преку насилство,што од фудбалски поглед има минимално значење за клубот.Политичките ставови на” фудбалските фирми” не се исти со ставовите на другите  поддржувачи на тимовите.Во 1970-тите и раните 1980-ти години,секојдневната субкултура го промени британското фудбалско хулиганство.Наместо да носат облека типична за работничката класа и поврзана со “скинхедс”,преку која полицијата лесно ги идентификуваше,членовите на групите почнаа да носат дизајнирана,скапа и импровизирана спортска облека.

Фудбалското хулиганство е прикажано во филмовите:I.D.,The Firm,The Football Factory,Green Street,Rise of the Footsoldier и Awaydays,kako и во книгите The Football Factory и Among the Thugs.Некои критичари тврдат дека овие медиумски претставувања  искажуваат насилство и хулигански начин на живот.

===Рана историја===

Првото појавување на фудбалското  насилство е непознато,бидејќи со години многу фудбалски натпревари се одиграа низ целиот свет,но фудбалот и насилството отприлика датираат уште од 14-от век во [[Англија]].Во [[1314]] година Едвард 2 го забранил фудбалот (кој тогаш беше насилен и слободен за сите и вклучуваше сопернички села кои високо шутираат топка направена од мочен меур од свиња во склоп на локалната здравствена институција)затоа што мислел дека нередите на околните натпревари можат да доведат до социјален немир па дури и до предавство.Наводно,првите регистрирани случаи на хулиганство во модерниот фудбал биле во 1880-тите години во Англија,период кога приврзаничките банди ги заплашувале соседствата и ги напаѓале судиите како и противничките приврзаници и играчи.Во 1885 година, после победата на Престон Норт Енд над Астон Вила со 5-0 во пријателски натпревар ,двата тима се маваа со камења и стапови,се плукаа и удираа со тупаници и клоци,при што еден играч на Престон  беше толку силно претепан,што ја изгубил свеста.Новинарските извештаи од натпреварот ги опишале навивачите како “простаци што завиваат”.Наредната година,навивачите на Престон ги  претепаа навивачите на Квинс Парк на железничка станица;што е наводно прв пример на фудбалско хулиганство далеку од натпревар.Во 1905 година,неколку навивачи на Престон беа осудени за хулигантво,вклучувајќи и пијана и насилна 70-годишна жена,по нивниот натпревар против Блекбурн Роверс.Помеѓу двете светски војни,не е регистриран случај на фудбалско хулиганство(иако на пример, теренот на Милвол наводно беше  затворен во 1920,1934 и 1950 година по немири на толпа луѓе),но почна широко да го привлекува вниманието на медиумите во доцните 1950-ти,поради  неговото повторно појавување во Латинска Америка. Во фудбалската сезона 1955-56 година,навивачите на англиските тимови Ливерпул и Евертон биле вклучени во голем број на инциденти.Од 1960-тите,секоја година во Англија биле пријавувани во просек по 25 инциденти.

==Континентална Европа==

===Белгија===

Фудбалското хулиганство во [[Белгија]] е чест проблем. Секој од големите тимови како Антверпен, [[Клуб Брухе]], Андерлехт и Стандард од Лиеж имаат своја хулиганска група,што во минатото доведуваа до сериозни нереди меѓу овие клубови.

===Босна и Херцеговина===

Хулиганството во [[Босна и Херцеговина]] е голем проблем.Најголемите проблеми ги прават навивачите на Зрињски(Ultras Mostar) и ФК Сарајево(Horde Zla),но постојат и многу други тимови кои имаат хулигани како поддржувачи:ФК Борац од Бања Лука(Lešinari),ФК Челик од Зеница(Robijaši) и ФК Широки Бријег (Škripari) исто така имаат проблематични навивачи.Обично безредија настануваат по натпреварите,во ресторани,барови итн.
Лево ориентирани групи се навивачите на ФК Челик од Зеница(Robijaši),ФК Вележ од Мостар(Red Army),ФК Слобода од Тузла(Fukare) и ФК Жељезничар од Сараево(The Maniacs).Десно ориентирани се “муслиманските”навивачи на ФК Сарајево(Horde Zla) и српските навивачи на фудбалските клубови Борац од Бања Лука и Славија од источно Сараево.Навивачите на ФК Дрина од Зворник(Vukovi) се поврзани со четниците,додека навивачите на ФК Широки Бријег(Škripari) и ХСК Зрињски од Мостар (Ultras) се хрватски ориентирани и поврзани со усташите.

===Хрватска===

Фудбалското хулиганство во [[Хрватска]] се состоеше од нереди поради меѓу-етничката нетрпеливост и политиките кои влијаеа за распадот на СФРЈ во 1990-тите години.Двете најпознати хулигански групи се “Torcida”(Хајдук од Сплит) и “Bad Blue Boys”(Динамо од Загреб),кои не се само хулигански организации;тие сè повеќе наликуваат на јужноамериканските поддржувачки групи “Torcida” и “Ultras” групите,со организирани “Тифос” итн.
На 13 Мај 1990 година(пред распадот на Југославија) српскиот клуб Црвена Ѕвезда од Белград гостуваше во Загреб за да игра против Динамо на стадионот Максимир.Црвена Ѕвезда доведе повеќе од 3000 навивачи на натпреварот,заедно со сега покојниот Жељко Ражнатовиќ(познат како Аркан),нејзин истакнат член, водач на српската паравојска.Пред почетокот,избувнаа неколку мали тепачки.Полициските засилувања пристигнаа вооружени со оклопни возила и водени топови,тепајќи ги иклучиво навивачите на Динамо.Остана запаметена реакцијата на фудбалерот на Динамо,Звонимир Бобан кога го удри полицаецот,бранејќи навивач на Динамо,претепан од полицијата.Судирот,во кои беа повредени стотина луѓе  ,траеше повеќе од еден час.Хулиганството во Хрватска е понекогаш поврзано со расизмот и национализмот,иако расистичките навреди,доколку се појават,се насочени исклучиво кон играчите на противничкиот клуб,а никогаш кон своите.

Етничката тензија меѓу Србите и Хрватите,исто така доведе до нивна пресметка на фудбалски натпревар во [[Австралија]].На 13 Март 2005 година,Сиднеј Јунајтед(во кој играат Хрвати и кој е формиран од хрватски емигранти) и Бонајриг Вајт Иглс(во кој играат Срби и кој е формиран од српски емигрант)играа во Сиднеј,како дел од  Новата Јужно-Велшка Премиер Лига.Околу 50 навивачи се судрија,што резултира со двајца повредени полицајци и петмина уапсени навивачи.Фудбалската федерација на Нов Јужен Велс одржа истрага за настаните,во која што двата клуба негираа дека тепачката била мотивирана врз расна основа или дека имало какво и да било етничко соперништво.

Хрватските хулигани се познати и по изведување на пиротехнички спектакли на стадионите во кои светлечки ракети(факели) и димни бомби се исфрлаат на теренот,предизвикувајќи одложување или откажување на натпреварот.Голем инцидент се случи во 2003 година во Рим за време на натпреварот Рома-Хајдук кога 900 членови на “Torcida” фрлија факели врз симпатизерите на Рома,што резултираше со судири со полицијата и повеќе повредени.

Во [[2007]] година, во [[Џенова]] се случи друг инцидент кога маскирани членови на &quot;Torcida&quot; ја нападнаа  полицијата со тули,шишиња и камења.Безредијата продолжија на стадионот кога истите луѓе фрлаа столчиња на теренот и отпоздравуваа во нацистички стил.

Немири се случија и во [[2006]] г. во [[Осиек]] за време на мечот Осиек-Динамо.“Bad Blue Boys” и “Cohorta” се пресметаа пред натпреварот,при што еден навивач на Осиек се задоби со неколку рани од нож,по што следуваа напади на домашните навивачи врз полицијата и навивачите на Динамо со факели и камења.

Големи немири се случија во 2008г.во [[Прага]] пред мечот Спарта Прага-Динамо.Тие произлегоа поради поддршката на “ултранавивачите” на Спарта за Радован Караџиќ и Ратко Младиќ.Околу 500 “Bad Blue Boys” направија хаос во центарот на градот,кршејќи продавници и напаѓајќи ја полицијата со факели,столчиња и камења.Епилогот е:приближно 300 приведени навивачи на Динамо и 8 повредени полицајци.Пред немирите,истите навивачи го провоцираа локалното ромско население со нацистички поздрави.

Големо безредие се случи на 1 Мај 2010&amp;nbsp;г. на стадионот Максимир кога “Bad Blue Boys” се пресметаа со полицијата,што резултираше со повеќе апсења и еден полицаец во критична здравствена состојба.По натпреварот продолжија пресметките,во кои еден навивач на Динамо беше застрелан од страна на полициски службеници.

Повеќето хрватски фудбалски поддржувачи се патриоти и националисти и често се собираат заедно на политички или самостојно организирани настани,за да  ја поддржат националната идеја.Во 2008&amp;nbsp;г. локалните”Delije” нападнаа хрватски студентски дом во Вуковар.После 2 недели,хулиганските групи организираа голем собир.Во градот се собраа 2500 хрватски навивачи во потрага по српски навивачи,но големото полициско присуство спречи насилство од големи размери.Неколку недели по собирот,маскирани членови на “Cohorta” упаднаа на состанокот на навивачкиот клуб „Делије“ во Бобота ,напаѓајки ги нив и полицијата со факели и бејзбол палки,што резултираше со повеќе повреди.Огромен инцидент се случи во 2009 година,претходејќи му на натпреварот ФК Политехника од Темишвар против Динамо.Четиристотини членови на “Bad Blue Boys” предизвикаа нереди во центарот на градот и го нападнаа локалното српско и ромско население. Иако по инцидентот романската полиција притвори голем број навивачи на Динамо,ситуацијата повторно излезе од контрола,сега на стадионот на ФК Темишвар,кога 200 “Bad Blue Boys” ја урнаа заштитната ограда на теренот и ја нападнаа полицијата и противничките навивачи со столчиња,палки и факели,при што повредија неколку лица.Многу хрватски хулигански групи поставуваат нацистички знамиња на натпреварите и за членови имаат  нео-нацистички “skinheads”.Инциденти се случија и кога”Bad Blue Boys“и “Torcida” ги навредуваа противничките фудбалери на расна основа поради црната боја на кожа,фрлајќи банани на теренот.Во 2010 г.во Копривница беше нападнат камерунски фудбалер,кој се здоби со  сериозни  повреди.

Во [[декември]] [[2010]] година,10 до 15 хулигани,членови на навивачката група “Tornado”(Задар), го нападнаа автобусот на КК Партизан со камења и тули,при што едно лице беше повредено.

Во истиот месец ,30 до 40 “Bad Blue Boys” нападнаа и запалија автобус со навивачи на ПАОК со камења,тули и пиротехнички средства, нанесувајќи им повреди на неколку грчки навивачи.

===Франција===
[[Податотека:PSG Ultras in 2019.jpg|300px|мини|Ултраси на [[ФК Париз Сен Жермен|ПСЖ]] пред натпревар, користејќи ракети и тифо-напади за да ја создадат посакуваната атмосфера.]]
Фудбалското хулиганство во [[Франција]] е вкоренето во социјаните конфликти и расизмот.Во 1990-тите навивачите  на Париз Сен Жермен(ПСЖ) се тепаа со навивачи   од Белгија,Германија,Италија и Шкотска.Постои долгогодишно северно/јужно соперништво помеѓу ПСЖ(Париз-север) и Олимпик Марсеј(Марсеј-југ),што ги натера властите да бидат исклучиво мобилизирани за време на натпреварите на овие 2 клуба.Вообичаена слика на нивните натпревари се насилни тепачки и немири,вклучувајќи палење на автомобили и кршење на стаклата од продавниците.Во 2000 г.жестокото соперништво стана исклучително насилно.На 24 Мај 2001 г. 50 навивачи беа повредени кога настана тепачка на натпреварот меѓу ПСЖ и турскиот клуб Галатасарај на стадионот Паркот на Принцовите.Првично ПСЖ доби парична казна од рекордни 571 000 долари,но преку жалбена постапка му беше намалена на 114 000 долари,а Галатасарај доби казна од 114 000 долари,но после тоа намалена на 28 000 долари.Во Мај 2001 г.шест навивачи на ПСЖ од Клубот на приврзаници,беа обвинети за напад,носење оружје,фрлање предмети на теренот и за расизам. Наводно,шестемина влегле во делот од  стадионот Паркот на Принцовите  каде се наоѓале француските навивачи од турско потекло,со цел да ги нападнат.За времетраењето на нивниот судски процес,тие беа протерани  од сите фудбалски стадиони.

На 24 Ноември 2006 г.навивач на ПСЖ е убиен од полицијата,а друг сериозно повреден за време на судирите помеѓу навивачите и полицијата.До насилствата се дојде по поразот на  ПСЖ од 4-2 од изрелскиот клуб Хапоел Тел Авив на Паркот на Принцовите во рамките на Купот на УЕФА.Навивачите  на ПСЖ бркаа навивач на Хапоел,извикувајќи расистички и антисемитистички пароли.Нападнат беше полицаец во цивилна облека,кој се обидел да го заштити фанот на Хапоел, при што во хаосот, еден навивач е убиен и уште еден сериозно повреден.Како одговор на ова,францускиот министер за внатрешни работи Никола Саркози одржа состанок со претседателот на Француската Фудбалска Лига,Фредерик Тирие за да разговараат за расизмот и насилството во фудбалот.Генералниот директор на француската полиција,Мишел Годин напомена дека мерките против фудбалското хулиганство ги намалија расните инциденти на бројката од 6,за разлика од претходната сезона кога имаше 19 инциденти.Годин изјави и дека на  300 познати хулигани може да им биде забрането присуство на натпреварите.Навивачот кој беше застрелан,се поврзува со “Boulogne Boys”,група на навивачи која се поистоветува со британските хулигани од 1980-тите.Името на групата доаѓа од “Kop of Boulogne”(KOB),една од двете главни трибини на Паркот на Принцовите.”KOB” организираше тивок меморијален марш, на кој присуствуваа 300 луѓе,обвинувајќи ја полицијата за убиство на навивачот.Тие наведоа пристрасност во францускиот печат бидејќи го изнел ставот само на едната страна околу инцидентот.Францускиот претседател Жак Ширак го осуди настанот што доведе до пукањето,изјавувајќи дека бил згрозен од извештаите за расизам и антисемитизам,а францускиот премиер Доминик де Вилпен повика за нови,построги мерки во борбата против хулиганите.Обвинителството отвори истрага за инцидентот,за да утврди дали полицискиот службеник треба да добие кривична пријава.

На 4 Јануари 2006 година,пред натпреварот против Сошо, симпатизери со бела боја на кожа удираа со тупаници и клоци две млади лица од арапско потекло,пред влезот на “KOB” трибината.За време на натпреварот расистички навреди беа упатени кон црните фудбалери и кон играчот на ПСЖ од индиско потекло Викаш Дорасо,на кому му било речено:”оди продавај кикирики во метрото”.Два месеци подоцна,на 7 Март,тројца поддржувачи на ПСЖ беа осудени за довикување расиситички слогани на натпревар во февруари 2005 г.Тие добија парични казни од 90 до 120 американски долари и беа протерани од стадионот на период од 3 години.
Во последните неколку години,по примерот на Велика Британија,француското законодавство воведе промени,вклучувајќи многу повеќе забрани за пристап на    насилниците на стадионите.Заканата од распаѓање на навивачките групи исто така  го зацврсти веќе видливото соперништво и насилство меѓу навивачите.  Добро познатите хулигани на кои им е забранет влез,треба да се пријават во најблиската полициска станица вечерта пред натпреварот, за да докажат дека не се во близина на стадионот.Сепак,од 2009 година,хулиганството и неговите врски со екстремните десничарски,нео-нацистички и расистички/антисемитистички групи/симапатизери, се сè уште проблем во Франција.

===Германија===

Дел од фудбалското хулиганство во [[Германија]] се поврзуваше со нео-нацизмот и екстремно десничарските групи.Во Јуни 1998 г. во Франција по натпреварот од Светското Фудбалско Првенство(ФИФА),помеѓу Германија  и Југославија, германски навивачи претепаа еден полицаец,што доведе до оштетување на неговиот мозок.По настанот,германската полиција предупреди повеќе од 2000 познати германски хулигани дека ќе бидат уапсени доколку присуствуваат на престојните натпревари во Франција.Истата година еден германски навивач беше уапсен и обвинет за обид за убиство,а во 1999 г. уште четворица Германци беа уапсени за нападот.Во 2001 г.Маркус Варнеке,германскиот навивач обвинет за ораганизирање на нападот,беше прогласен за виновен и осуден на 5 години затвор.Тој беше протеран од Франција на период од 10 години и доби забрана за влез во  сите спортски објекти во времетраење од  5 години.

Во Март 2005 г. германски приврзаници се степаа со полицијата и со противничките приврзаници на пријателскиот натпревар помеѓу Германија и Словенија во [[Цеље]] (Словенија),оштетувајќи автомобили и продавници и извикувајќи расистички слогани.Иако Германската Фудбалска Асоцијација(ГФА) се извини за однесувањето,52 лица беа уапсени;од кои 40 Германци и 12 Словенци.После поразот од 2-0 од Словачка во Братислава,германските хулигани се судрија со локалната  полиција,при што 6 лица беа повредени,а 2 лица однесени во притвор.ГФА пак се извини за однесувањето на хулиганите,кои повторно извикуваа расистички слогани.

Во Јуни 2006 г. Германија ја победи Полска во Дортмунд,во натпревар од завршницата на Светското Фудбалско Првенство,што доведе до насилни судири.Германските навивачи фрлаа столчиња,шишиња и петарди врз полицијата,по што следеше апсење на 300 лица,од кои 120 беа познати хулигани.Во Октомври 2006 г. беше основана работна група за да се справи со насилството и расизмот на германските фудбалски стадиони.Најтешкиот инцидент се случи на натпревар од Третата Северна Дивизија(Лига) помеѓу Б тимот на БСК Херта од Берлин и Динамо од Дрезден,во кој 23 полицајци беа повредени.Во Февруари 2007 г. во Саксонија,сите натпревари од ниските германски лиги,од петтата дивизија па надолу,беа откажани откако 800 навивачи нападнаа 300 полициски службеници(повредувајќи 39 од нив) по натпреварот помеѓу Локомотив од Лајпциг и втората екипа на Ерзгебирге Ауе.Завреме на Светското Фудбалско Првенство во 2010 г. имаше помали нарушувања на мирот кога после натпреварот Германија-Англија,толпа на германски приврзаници запалија англиско знаме во градот Дисбург-Хамборн(Германија).

===Грција===

Во Април 2007 г. во [[Грција]],сите спортски центри беа затворени на 2 недели откако на 29 Март во Атина еден навивач загина во однапред договорена тепачка меѓу хулигани.Во пресметката беа вклучени 500 симпатизери на соперниците од Грчката Супер Лига,Панатинаикос, кој е со седиште во Атина и Олимпијакос, кој се наоѓа во непосредна близина на Пиреја.Грчката влада веднаш ги суспендира сите екипни спортови и ги прекина врските меѓу тимовите и нивните навивачки организации.

Мечот од Третата Дивизија меѓу Панетоликос и Лиуполи беше во прекин 30 минути поради судирот на играчите и навивачите,откако не им беше признат гол на Панетоликос.Како резултат на тоа,двајца фудбалери и тренер беа однесени  во болница.

На 18 Април во Јанина,спротивставени навивачки табори се судрија меѓу себе и со полицијата,за време на и по полуфиналето од Грчкиот Куп,ПАА Јанина-Лариса. По натпреварот,кој Лариса го доби со 2-0,навивачите запалија канти за ѓубре и искршија излози на  продавници,додека полицијата се обиде да ги растера со солзавец.

На 10 Октомври 2009 г. група од околу 30 хулигани прекина натпревар под 17 години меѓу кадетите на локалните ПАОК и Арис .Повредени беа неколку играчи на Арис и нивниот тренер,бивш играч на ПАОК и друго официјалено лице.

===Италија===

Во Февруари 2001 г. ,навивачите на Рома се пресметаа со полицијата и со навивачите на Ливерпул,при што пет Англичани беа прободени со нож.Во Декември истата година,полицицјата употреби солзавец за да го растера метежот на натпреварот од Лигата на Шампионите меѓу Рома и Ливерпул,при кој повторно  четворица навивачи на Ливерпул беа повредени.Во Март 2006 г.тројца симпатизери на англискиот клуб Мидлсброу беа прободени при напад на
“ултрасите” на Рома, пред натпреварот на нивниот тим од Купот на Уефа,одигран во Рим.

После еден викенд на насилство во јануари 2007 г. претседателот на Италијанската Фудбалска Федерација(ИФФ) се закани дека ќе ја прекине целата фудбалска лига.Еден официјален претставник на аматерскиот клуб Саммартинезе  е претепан до смрт,при тепачката меѓу играчи и навивачи во градот Луци,а на навивач на Ливорно му беа потребни 20 конци на главата,откако беше нападнат од навивачи на Фиорентина.Исто така, околу 100 навивачи на Аталанта се обидоа да го нападнат противничкиот тренер,пресметувајќи се со приврзаниците на Катанија и со полицијата, а на натпревар од Серија Д Лигата,помошниот судија беше удрен со метален тапан,фрлен од трибините.Во Февруари 2007 г. ИФФ ги прекина сите фудбалски натпревари, по убиството на полицаец на натпревар од Серија А Лигата, помеѓу Катанија и Палермо.Полицискиот службеник Филипо Ракити почина откако беше погоден во лицето со мала екплозивна направа,додека неговите колеги се справуваа со ситуацијата надвор од стадионот.На 4 април 2007 г. приврзаниците на Рома и Манчестер Јунајтед се пресметаа за време на натпреварот од Лигата на Шампионите,што резултираше со еден прободен навивач на Манчестер Јунајтед, други 11 однесени во болница како и двајца повредени навивачи на Рома,кои добија болничко лекување.Шефот на Римската Полиција,Ачиле Сера тврди дека полициската акција била оправдана и дека нема да има никаква истрага.

===Холандија===

Со нередите што ги направија симпатизерите на Феенорд и англискиот тим Тотенхем Хотспар на финалето од Купот на Уефа во 1974 година,започна хулиганството во [[Холандија]].Иако меѓу Ајакс и Феенорд има најнасилно соперништво,од тогаш уште неколку холандски клубови се поврзани со хулиганство,како што се ФК Утрехт и АДО Ден Хаг.На 16 Јуни 1990 г. во Амстердам беа уапсени англиски навивачи за предизвикување инциденти пред пријателски фудбалски натпревар.Најкрвавиот хулигански настан е Битката на Бевервијк на 23 Март 1997 г. меѓу навивачите на Ајакс и Феенорд,во која е убиен Карло Пикорние, а неколку лица беа сериозно повредени.На 26 Април 1999 г. беа уапсени 80 навивачи откако приврзаниците на Феенорд направија неред по завршувањето на куп натпреварот со НАЦ Бреда.Во сезоната 2002/2003 продолжија борбите помеѓу навивачите на Ајакс,Феенорд и Утрехт продолжија, доживувајќи  кулминација во 2006 г.кога избувнаа немири при судирот на навивачите на Феенорд со француската полиција во Нанси.

===Полска===

Во [[Полска]] однапред договорените хулигански пресметки,кои беа се почести во доцните1990-ти,се познати како устањка,.На 30 Март 2003 г.беше објавено дека полската полиција уапсила 120 лица поради тепачка на спротивставени  навивачки табори , за време на натпреварот Сласк од Вроцлав и Арка од Гданија.За време на тепачката,хулиганите ја гаѓаа полицијата со камења,борејќи се со нив со ножеви и секири.Едно лице беше пронајдено легнато на местото на настанот со сериозни повреди и однесено во болница,каде им подлегна на повредите.Во сезоната 1998/1999 ,за време на натпревар од Купот на Уефа, симпатизери на Висла Краков го прободија во главата италијанскиот фудбалер на Парма Дино Баџо,со нож фрлен од терасите на стадионот,исполнети со Полјаци.

===Португалија===

Хулиганството во [[Португалија]] не е многу сериозен проблем,иако некои тимови како што се ФК Порто,С.Л.Бенфика и Спортинг КП од Лисабон имаат свои 
хулигански групи кои можат да бидат доста насилни кога во прашање е нивниот углед.Официјална “фирма”на Порто е “Super Dragoes”.Бенфика има 2 навивачки групи,официјалната “Diabos Vermelhos” и уште една неофицијална наречена “No Named Boys&quot;,која претставува најопасна и најкриминална група,додека Спортинг КП го поддржуваат главно 3 групи:”Juve Leo“или “Juventitude Leonina”, “Directivo Ultras XXI” и “Torcida Verde”.”Juventitude Leonina” е и најстарата навивачка група во Португалија,формирана 1976 година.
  
===Русија===

Фудбалското хулиганство во [[Русија]] се распространи со почетокот на 1990-тите години.Руските хулигани често имаат огромно незадоволство кон ставовите на руските политички соперници.

===Србија===

Со двата најголеми белградски клубови ФК Партизан и Црвена Ѕвезда се поврзани најистакнатите хулигански групи во [[Србија]]&quot;Grobari&quot;(Gravediggers-Гробари) и &quot;Delije&quot;(Heroes-Херои).ФК Рад е помалку успешен белградски клуб,чиј хулигани,познати како “United Force”,беа посебно вклучени во бројни насилни инциденти.

На 2 Декември 2007 г. полицаец во цивилна облека беше сериозно повреден за време на натпревар од Српската Суперлига помеѓу белградска Црвена Ѕвезда и Хајдук од Кула,по што на 19 Септември 2008 г. еден хулиган доби затворска казна од 10 години за нападот.

На 14 Април 2008 г. близу Нови Сад загина навивач после судирот на  Партизановите Гробари со навивачите на ФК Војводина,додека истата недела,по куп-натпреварот Партизан-Црвена Ѕвезда,епилогот беше 3 повредени лица и еден уништен автобус.

На 12 октомври 2010 г. мечот Србија-Италиија од квалификациите за Европското првенство во 2012 година беше прекинат по само 6 минути,откако неколку српски навивачи  фрлија факели и петарди на теренот,предизвикувајќи сериозни проблеми во и надвор од стадионот.

===Шведска===

Хулиганството во [[Шведска]] започна кон крајот на 20 век кога навивачите на АИК и Ѓургарден ИФ се пријавени како се тепаат по натпреварите во Стокхолм.Модерното  хулиганство започна во 1970 г. кога навивачи на ИФК Гетеборг влегоа на теренот,уништувајќи ги рамките од головите(стативите) и пресметувајќи се со полицијата на крајот од натпреварот,по кој Гетеборг испадна од “Allsvenskan”(Шведската прва фудбалска лига).Иако шведското хулиганство стана сè поголем проблем во 1980-тите,влегувањето и насилството на терените се намалија во доцните 1990-ти откако хулиганските групи започнаа однапред да ги закажуваат  своите пресметки,далеку од стадионите и обичните симпатизери.Петте тимови кои имаат големи,организирани навивачко-хулигански групи се:АИК(Firman Boys),Гетеборг(Wisemen), Ѓургарден(DFG),Хамарби(KGB) и ГАИС(Gärningsmännen).Во Јули 2002 г. беше убиен член на навивачката група “Wisemen” во однапред договорена тепачка против “Firman Boys”, а во ноември истата година,на 12 членови на “Њисемен” им беше судено за нанесување  тешки телесни повреди на приврзаник на Хамарби во 2001 година.

===Шпанија===

Хулиганството во [[Шпанија]] произлегува од 3 главни извори.Првиот извор е расизмот бидејќи некои црни фудбалери беа жртви на етнички погрдни зборови,при што поранешниот играч на ФК Барселона Самуел Ето го осуди ваквиот проблем.Вториот е силното соперништво помеѓу Реал од Мадрид и Барселона. По трансферот од Барселона во Реал Мадрид,појавувањето на Луис Фиго на стадионот на БарселонаНоу Камп предизвика бурни реакции,при што публиката фрлаше по него шишиња,мобилни телефони и други работи(вклучувајќи и свинска глава).Иако никој не беше повреден, натпреварот е проследен со големи дискусии за насилството на навивачите во Шпанската Примера Дивизион(првата фудбалска лига).Хулиганството е вкоренето во длабоките политички поделби кои потекнуваат уште од времето на фашистичкиот режим на Генерал Франко(некои “ultrasi” на Реал Мадрид,Атлетико Мадрид,Еспањол,Реал Бетис Баломпие или на ФК Валенсија  се поврзани со “franquista” групите).Постојат “комунистички” клубови(како што се Депортиво Ла Коруња,ФК Севиља или Рајо Ваљекано ) и посебни движења за независност во Каталонија(ФК Барселона) и во регионот на Баскија.Во Шпанија, организираните хулигански групи популарно ги викаат “grupos ultra”.

Во [[1998]] г. хулиган на Атлетико Мадрид кој се поврзува со нео-нацистичката група(Бастион),го уби Аитор Забалета,приврзаник на Реал од Сосиедад,пред натпреварот меѓу овие 2 тима,додека во 2003 г. приврзаник на Депортиво загина во немирите на хулиганите од истиот тим,при обидот да заштити навивач на противничкиот тим СД Компостела.Од тогаш,властите вложија напори да го доведат хулиганството под контрола.Во 2007 г. пред натпреварот Атлетико Мадрид-Реал Мадрид имаше случаи на хулиганство, кога  неколку автомобили беа уништени,а еден полицаец  повреден откако беше погоден со факели и шишиња.Многу црни странски играчи се навредувани на расна основа,како што е случајот со неодмнешниот пријателски натпревар Шпанија-Англија,на кој  англиските фудбалери со црна боја на кожа Шон Рајт-Филипс и Емил Хески претрпеа мајмунски скандирања од шпанските поддржувачи.Во Шпанија, локални соперништва постојат и меѓу ФК Кадис и КД Ксерез и меѓу Реал Бетис Баломпие и ФК Севиља.Во 2008 г. по инцидент со Еспањол,ФК Барселона јавно зазедоа став за насилството,надевајќи дека ќе се искорени за доброто на сите.Во 2007 г. хулиганите на Атлетико Мадрид се судрија со хулиганите на ФК Абердин пред натпревар од Купот на Уефа.

===Швајцарија===

Проблемот фудбалско хулиганство е релативно нов во [[Швајцарија]].На 13 Мај 2006 година,на стадионот Сент Јакоб Парк,на последниот ден од сезоната 2005/2006, се случи Инцидентот на хулиганите на ФК Базел(попознат како”Срамот од Базел”) кога нивниот клуб загуби од ФК Цирих со гол во последната минута,така губејќи ја титулата во Швајцарското првенство (Швајцарска прва лига). По последниот свиреж,лутите базелови хулигани упаднаа на теренот и ги нападнаа играчите на Цирих,при што победничкиот тим беше принуден да слави во горниот дел на трибините.Слични пресметки имаше и низ улиците во текот на ноќта.

===Турција===

Според “Turkisn Daily News”(Турскиот Дејли Њуз),хулиганските групи се добро организирани,имаат свои “водачи”(водачи) и често се дел од организирани улични тепачки.Групите имааат “racon”(кодекс на однесување)во кој се наведува дека намерата е да се повреди наместо да се убие и дека бодежот со нож мора да биде под струкот.Други хулигани пукаат со огнено оружје во воздух за да ја прослават победата на нивниот тим,при што случајно убиваат невини луѓе кои ги гледаат прославите од своите балкони.

Проблеми се појавуваат за време на натпреварите меѓу истанбулските соперници Галатасарај и Фенербахче иако Турската Фудбалска Федерација ги заостри безбедносните мерки во обид да го запре хулиганството.Во 2005 година за време на финалето Галатасарај-Фенербахче од Турскиот Куп,8000 полицајци,стјуарди и официјални лица беа задолжени за безбедноста.Наредната година,Турската Фудбалска Федерација претстави нови мерки во борбата против заканата од хулиганство и направи нови прописи што му овозможија на Дисциплинскиот Одбор на Професионалниот Фудбал парично да ги казнува клубовите до 250000 турски лири за однесувањето на нивните навивачи,а повторните инциденти да се казнуваат и до 500000 турски лири.Наспроти извештаите на ТФФ,Турската Полиција верува дека хулиганството не претставува голема закана и дека тоа се “изолирани инциденти”.

Во 2000 г. пред полуфиналето Галатасарај-ФК Лидс Јунајтед од Купот на УЕФА,Кристофер Лофтус и Кевин Спеијт,двајцата навивачи на англискиот прволигаш, се избодени до смрт за време на уличните пресметки помеѓу турските и британските хулигани. Иако симпатизерите на Галатасарај се потсмеваа на прочитаната порака за сочувство до жртвите, УЕФА дозволи натпреварот да се одигра,завршувајќи со 2-0 за турскиот тим.Играчите на Галатасарај одбија да носат црни ленти на ракавите,што за Питер Ридсдејл,претседателот на Лидс во тоа време,тоа претставуваше “недостиг од покажување почит”.Тој откри и дека неговите фудбалери”добиле смртни закани пред натпреварот”.

Али Умит Озат беше уапсен и осуден на 15 години казна затвор за нанесување тешки телесни повреди со нож,што беше намалена на 5 години на основа дека била тешка провокација,а петмина  други добија помали казни од по 4 месеци.Семејствата на осудените лица ги бранеа и одобрија постапките на нивните членови,во казнувањето на “невоспитаниот британски народ”.На навивачите на Галатасарај им беше забрането да патуваат на возвратниот натпревар со цел да се избегнат понатамошни судири,иако имаше извештаи за напади врз турската телевизиска екипа и полицијата.Сепак,помошник началникот Констанбл,задолжен за безбедноста на натпреварот смета дека бројот на апсења”не е поголем од оној на натпреварите  со висок ризик”.Хакан Шуќур беше погоден со светлечки ракети,а тимскиот автобус на Турците каменуван при возење низ [[подвозник]],од страна на навивачите на Лидс.Фудбалерите Хари Кјуел и Емре Белозоглу беа исклучени на реванш-натпреварот,кој заврши со 2-2,со што Галатасарај се пласираше во Финалето.

Истата година имаше насилство и меѓу навивачите на Арсенал и Галатасарај пред финалето од Купот на УЕФА во Копенхаген,при што навивач на Галатасарај,навивач на Арсенал и еден Данец тврдеа дека се прободени со нож.Галатасарај подоцна го доби натпреварот по изведување на пенали.

Турските хулигани се проблем и во градовите Анкара,Измир,Ескишехир,Бурса,Самсун и Адана.Во текот на фудбалската сезоната 2003/2004,на натпревар од Втората Лига-Категорија А меѓу Каршијака и Гезтепе,одигран на 8 Февруари 2004 година,дојде до судир на симпатизерите,кои го прекинаа натпреварот по 33 минути игра.Ова се должи на водството на Каршијака од 5-2,откако прво губеа со 2-0.По натпреварот,навивачите на Гезтепе се судрија и со полицијата,што резултираше со 7 повредени полицајци и 15 уапсени навивачи.

На крајот од истата сезона,на натпревар против Самсунспор од “Turcell Super League”(Турската Прва Лига),навивачите на Бурсаспор нападнаа полицаец.Натпреварот,важен за Бурса за да избегне испаѓање од лигата,се одигра во Адазпазари на неутрален терен поради настаните што се случија на претходниот меч помеѓу  истоимениот тим и Чајкур Ризеспор.Иако Бурса победи со 1-0,сепак испадна во Втората Лига поради победата на нивниот главен конкурент.По последниот свиреж,навивачите на Бурса ги откорнале и фрлиле седиштата од стадионот Сакарија Ататурк.За време на нивниот патување кон Адапазари,тие се пресметале и со занаетчиите од Гелчук.Во Март 2010 г.натпреварот Бурсаспор-Дијарбакирспор беше прекинат во 17-та минута поради нередите на приврзаниците на Дијарбакир кои фрлаа предмети на теренот и така го нокаутираа помошниот судија.

[[Категорија:Фудбалско хулиганство| ]]</text>
      <sha1>b9tchvy6uanc5rwwc5nj552alukscix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Миниалбум</title>
    <ns>0</ns>
    <id>747829</id>
    <revision>
      <id>5600797</id>
      <parentid>5411378</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[EP]] на [[Миниалбум]]</comment>
      <origin>5411378</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="803" sha1="2v66nfp5323qb6695wbh4zj59tbnkxj" xml:space="preserve">'''EP''' (кратенка за '''extended play''') e име со кое се нарекуваат [[Грамофонска плоча|музичките плочи]] или [[Компактен диск|ЦД]]-ата кои се премногу долги за да бидат синглови, а премногу кратки за да бидат албуми. Албумите траат 25-80 минути, сингловите 5-15 минути, а EP трае 15-25 минути. За EP понекогаш се користи изразот макси-сингл или мини-албум.

[[Категорија:EP албуми]]
[[Категорија:Типови на албуми]]
[[Категорија:Носачи на звук]]
[[Категорија:Снимена музика]]</text>
      <sha1>2v66nfp5323qb6695wbh4zj59tbnkxj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600801</id>
      <parentid>5600797</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:46:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="ojrf66livpo1atn1vyhssv0y52oplfq" xml:space="preserve">'''Миниалбум''' ('''EP''', кратенка за '''extended play''') e име со кое се нарекуваат [[Грамофонска плоча|музичките плочи]] или [[Компактен диск|ЦД]]-ата кои се премногу долги за да бидат синглови, а премногу кратки за да бидат албуми. Албумите траат 25-80 минути, сингловите 5-15 минути, а EP трае 15-25 минути. За EP понекогаш се користи изразот макси-сингл или мини-албум.

[[Категорија:EP албуми]]
[[Категорија:Типови на албуми]]
[[Категорија:Носачи на звук]]
[[Категорија:Снимена музика]]</text>
      <sha1>ojrf66livpo1atn1vyhssv0y52oplfq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600813</id>
      <parentid>5600801</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:14:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="754" sha1="7qiglhvoirobl839xr8fnafkptg3g8w" xml:space="preserve">'''Миниалбум''' ('''EP''', кратенка за '''extended play''') e име со кое се нарекуваат [[Грамофонска плоча|музичките плочи]] или [[Компактен диск|ЦД]]-ата кои се премногу долги за да бидат синглови, а премногу кратки за да бидат албуми. Албумите траат 25-80 минути, сингловите 5-15 минути, а EP трае 15-25 минути.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:EP албуми]]
[[Категорија:Типови на албуми]]
[[Категорија:Носачи на звук]]
[[Категорија:Снимена музика]]</text>
      <sha1>7qiglhvoirobl839xr8fnafkptg3g8w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600815</id>
      <parentid>5600813</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2167" sha1="4jtkj6ochmubhy346v9tnkwj0wx4k5e" xml:space="preserve">'''Миниалбум''' ('''EP''', кратенка за '''extended play''') e име со кое се нарекуваат [[Грамофонска плоча|музичките плочи]] или [[Компактен диск|ЦД]]-ата кои се премногу долги за да бидат синглови, а премногу кратки за да бидат албуми. Албумите траат 25-80 минути, сингловите 5-15 минути, а EP трае 15-25 минути.

== Денешна состојба ==
Миниалбумите претставуваат интерес од аспект на присуството на уникатни композиции и верзии на нив што не се среќаваат на друго место. На пример, снимка од жив настап или посебна верзија за одредена земја итн. Исто така, миниалбумите остануваат доста актуелни меѓу [[Диск-џокеј|диџеите]], кои пуштаат музика од винилни плочи и ЦД-декови.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juno|url=https://www.juno.co.uk/dance-and-electronic-music/|website=Juno Records|accessdate=2020-08-09|language=en|archivedate=23 листопада 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123171322/https://www.juno.co.uk/dance-and-electronic-music/}}&lt;/ref&gt; Денес, пак, со помош на такви преносни услуги и интернет-продавници, како што се [[Juno Records]], [[Beatport]], [[Bandcamp]] и многу други, издавањето и продажбата на миниалбуми на практично каков било носител станало многу удобен и раширен формат и за авторите и за слушателите.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:EP албуми]]
[[Категорија:Типови на албуми]]
[[Категорија:Носачи на звук]]
[[Категорија:Снимена музика]]</text>
      <sha1>4jtkj6ochmubhy346v9tnkwj0wx4k5e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600817</id>
      <parentid>5600815</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:18:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2573" sha1="syh4npolytdhqv72byggn2csiev8max" xml:space="preserve">[[Податотека:3 vinyl singles.jpg|thumb|300px|Различни димензии на грамофонски плочи:&lt;br&gt;[[Долгометражно издание (музика)|Гигант]] — 12&quot; (30 см), 45 вртежи во минута,&lt;br&gt;Гранд — 10&quot; (25 см), 78 вртежи во минута,&lt;br&gt;Миниалбум — 7&quot; (17,5 см), 45 вртежи во минута]]
'''Миниалбум''' ('''EP''', кратенка за '''extended play''') e име со кое се нарекуваат [[Грамофонска плоча|музичките плочи]] или [[Компактен диск|ЦД]]-ата кои се премногу долги за да бидат синглови, а премногу кратки за да бидат албуми. Албумите траат 25-80 минути, сингловите 5-15 минути, а EP трае 15-25 минути.

== Денешна состојба ==
Миниалбумите претставуваат интерес од аспект на присуството на уникатни композиции и верзии на нив што не се среќаваат на друго место. На пример, снимка од жив настап или посебна верзија за одредена земја итн. Исто така, миниалбумите остануваат доста актуелни меѓу [[Диск-џокеј|диџеите]], кои пуштаат музика од винилни плочи и ЦД-декови.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juno|url=https://www.juno.co.uk/dance-and-electronic-music/|website=Juno Records|accessdate=2020-08-09|language=en|archivedate=23 листопада 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123171322/https://www.juno.co.uk/dance-and-electronic-music/}}&lt;/ref&gt; Денес, пак, со помош на такви преносни услуги и интернет-продавници, како што се [[Juno Records]], [[Beatport]], [[Bandcamp]] и многу други, издавањето и продажбата на миниалбуми на практично каков било носител станало многу удобен и раширен формат и за авторите и за слушателите.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:EP албуми]]
[[Категорија:Типови на албуми]]
[[Категорија:Носачи на звук]]
[[Категорија:Снимена музика]]</text>
      <sha1>syh4npolytdhqv72byggn2csiev8max</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600819</id>
      <parentid>5600817</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:19:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2595" sha1="a1vijsfh7akadd6c36binqj6bemissb" xml:space="preserve">[[Податотека:3 vinyl singles.jpg|thumb|300px|Различни димензии на грамофонски плочи:&lt;br&gt;[[Долгометражно издание (музика)|Гигант]] — 12&quot; (30 см), 45 вртежи во минута,&lt;br&gt;Гранд — 10&quot; (25 см), 78 вртежи во минута,&lt;br&gt;Миниалбум — 7&quot; (17,5 см), 45 вртежи во минута]]
'''Миниалбум''' ('''EP''', кратенка за '''extended play''') — име со кое се нарекуваат [[Грамофонска плоча|музичките плочи]] или [[Компактен диск|ЦД]]-ата кои се премногу долги за да бидат синглови, а премногу кратки за да бидат албуми. Албумите траат 25-80 минути, сингловите 5-15 минути, а EP трае 15-25 минути.

== Денешна состојба ==
Миниалбумите претставуваат интерес од аспект на присуството на уникатни композиции и верзии на нив што не се среќаваат на друго место. На пример, снимка од жив настап или посебна верзија за одредена земја итн. Исто така, миниалбумите остануваат доста актуелни меѓу [[Диск-џокеј|диџеите]], кои пуштаат музика од винилни плочи и ЦД-декови.&lt;ref&gt;{{Cite web|title=Juno|url=https://www.juno.co.uk/dance-and-electronic-music/|website=Juno Records|accessdate=2020-08-09|language=en|archivedate=23 листопада 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201123171322/https://www.juno.co.uk/dance-and-electronic-music/}}&lt;/ref&gt; Денес, пак, со помош на такви преносни услуги и интернет-продавници, како што се [[Juno Records]], [[Beatport]], [[Bandcamp]] и многу други, издавањето и продажбата на миниалбуми на практично каков било носител станало многу удобен и раширен формат и за авторите и за слушателите.

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Никулец}}

[[Категорија:EP албуми]]
[[Категорија:Типови на албуми]]
[[Категорија:Носачи на звук]]
[[Категорија:Снимена музика]]</text>
      <sha1>a1vijsfh7akadd6c36binqj6bemissb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Список на државни птици во САД</title>
    <ns>0</ns>
    <id>751081</id>
    <revision>
      <id>5600940</id>
      <parentid>5516605</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 17 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600940</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34006" sha1="tkme4kp5y4v2nu4is4aolcpddhvs86i" xml:space="preserve">Ова е '''список на државни птици во САД''' кои се определeни од државните законодавства посебно. Селектирањето на државните птици започнало во 1927 кога законодавствата на  [[Алабама]], [[Флорида]], [[Мејн]], [[Мисури]], [[Орегон]], [[Тексас]] и [[Вајоминг]] ги одбрале нивните државни птици. Последната држава која ја избрала својата птица била [[Аризона]] во 1973.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
! [[Сојузни држави во САД|Држава]] !! Државна птица !! [[Биномна номенклатура|Биномна &lt;br/&gt; номенклатура]] !! Слика !! Година
|-
! rowspan=2 | [[Алабама]]
|| „[[Северен трепкач (птица)|Yellowhammer]]“ &lt;br /&gt; (државна птица) || ''Colaptes auratus'' || [[File:Northern Flicker-27527.jpg|200px]] || 1927&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.archives.state.al.us/emblems/st_bird.html | title= Alabama State Bird | accessdate= 2007-03-18 | date= 2006-04-27 | work= Амблеми, симболи и почести на Алабама | publisher= Оддел за архиви и историја на Алабама | archive-date= 2019-01-02 | archive-url= https://web.archive.org/web/20190102071436/http://www.archives.state.al.us/emblems/st_bird.html | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
|| [[Дива мисирка]]&lt;br /&gt;(државна птица на игрите) || ''Meleagris gallopavo'' || [[File:Wild turkey eastern us.jpg|200px]] || 1980&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.archives.state.al.us/emblems/st_gbird.html | title= Official Alabama Game Bird | accessdate= 2007-03-18 | date= 2003-11-17 | work= Амблеми, симболи и почести на Алабама | publisher= Оддел за архиви и историја на Алабама | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225428/http://www.archives.state.al.us/emblems/st_gbird.html%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Алјаска]]
|| [[Врбов тетреб]] || ''Lagopus lagopus'' || [[File:WillowPtarmigan23.jpg]] || 1955&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.factmonster.com/ipka/A0108178.html | title= Alaska State Bird | work= Историја, Географија, Популација и државни факти на Алјаска | publisher= „Fact Monster“}}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Аризона]]
|| [[Кактусов цар]] || ''Campylorhynchus &lt;br/&gt; brunneicapillus'' || [[File:Campylorhynchus brunneicapillus 20061226.jpg|200px]] || 1973&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.50states.com/bird/cactus.htm | title= Arizona State Bird | work= Државна птица на Аризона - Кактусов цар | publisher= „50 States“}}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Арканзас]]
|| [[Северна подбивна птица]]  || ''Mimus polyglottos'' || [[File:Mimus polyglottos adult 01 cropped.jpg|200px]] || 1929&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susarbird.htm | title= Arkansas State Bird | work= Државна птица на Арканзас - „Mockingbird“ | publisher= „About“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225425/http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susarbird.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Калифорнија]]
|| [[Калифорниска потполошка]] || ''Callipepla californica'' || [[File:Callipepla californica1.jpg|200px]] || 1931&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.50states.com/bird/quail.htm | title= California State Bird | work= Државна птицан а Калифорнија - „California Quail“ | publisher= „50 States“}}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Колорадо]]
|| [[Чучулига овесарка]] || ''Calamospiza melanocorys'' || [[File:IMG 7043 lark bunting.jpg|200px]] || 1931&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/suscobird.htm | title= Colorado State Bird | work= Државна птица на Колорадо - „Lark Bunting“ | publisher= „About“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225436/http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/suscobird.htm%20 }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Конектикат]]
|| [[Американска црвеношијка]] || ''Turdus migratorius''|| [[File:American Robin at Beacon Hill Park.jpg|200px]] || 1943&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.ct.gov/ctportal/cwp/view.asp?a=885&amp;q=246480 | title= Connecticut State Bird | work= Државната птица | publisher= „State of Connecticut“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2024-11-27 | archive-url= https://web.archive.org/web/20241127072029/http://www.ct.gov/ctportal/cwp/view.asp?a=885&amp;q=246480 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Делавер]]
|| [[Син петел]] || ''Gallus gallus''|||| 1939&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.50states.com/bird/bluehen.htm | title= Delaware State Bird | work= Државна птица на Калифорнија - „Blue Hen Chicken“ | publisher= „50 States“}}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Вашингтон]]
|| [[Дрвен траш (птица)|Дрвен траш]] || ''Hylocichla mustelina'' || [[File:Hylocichla mustelina (cropped).jpg|200px]] || 1938&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.50states.com/dc.htm | title= District of Columbia State Bird | work= Државни симболи на Вашингтон | publisher= „50 States“}}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Флорида]]
|| [[Северна подбивна птица]] || ''Mimus polyglottos'' || [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|200px]] || 1927&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/fl/symbols/bird/ | title= Florida State Bird | work= Државна птица на: „Mockingbird“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mc2He3?url=http://www.shgresources.com/fl/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt; 
|-
! rowspan=2 | [[Џорџија]]
|| [[Кафен трашер (птица)|Кафен трашер]]&lt;br /&gt; (државна птица) || ''Toxostoma rufum'' || [[File:Brown Thrasher-27527-2.jpg|200px]] || 1928&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/ga_brown_thrasher.htm | title= Georgia State Bird | work= Државна птица на Џорџија - „Brown Thrasher“ ''Toxostoma rufum'' | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225435/http://www.netstate.com/states/symb/birds/ga_brown_thrasher.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
|| [[Бобвајт потполошка]]&lt;br /&gt; (државна птица на игрите) || ''Colinus virginianus'' || [[File:Virginiawachtel 2007-06-16 065.jpg|200px]] || 1970&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница| url= http://sos.georgia.gov/state_symbols/state_game_bird.html| title= Georgia Secretary of State - State Game Bird| work= Државен секретаријат на Џорџија| publisher= „State of Georgia“| accessdate= 2011-03-05| archive-date= 2012-07-29| archive-url= https://web.archive.org/web/20120729125902/http://sos.georgia.gov/archives/state_symbols/state_game_bird.html| url-status= dead}}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Хаваи]]
|| ''Nēnē'' &lt;br/&gt; [[Хавајска гуска]] || ''Branta sandvicensis'' || [[File:Branta_sandvicensis_-WWT_Slimbridge,_Gloucestershire,_England-8a.jpg|200px]] || 1957&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.aloha-hawaii.com/hawaii/nene/ | title= Hawaii State Bird | work= Државна птица на Хаваите | publisher= „Aloha-Hawaii“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225444/https://www.alohacondos.com/travel/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Ајдахо]]
|| [[Планинска синица]] || ''Sialia currucoides'' || [[File:Mountain Bluebird.jpg|200px]] || 1931&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/id_mountain_bluebird.htm | title= Idaho State Bird | work= Државна птица на Џорџија, планинска сина птица - „Sialia currucoides“ | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225406/http://www.netstate.com/states/symb/birds/id_mountain_bluebird.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Илиноис]]
|| [[Северен кардинал (птица)|Северен кардинал]] || ''Cardinalis cardinalis'' || [[File:Cardinal.jpg|200px]] || 1928&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.state.il.us/kids/learn/symbols/ | title= Illinois State Bird | work= Државни симболи | publisher= „Learn Illinois“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225419/http://www.state.il.us/kids/learn/symbols/%20 }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Индијана]]
|| [[Северен кардинал (птица)|Северен кардинал]] || ''Cardinalis cardinalis'' || [[File:Cardinal.jpg|200px]] ||   1933&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.state.il.us/kids/learn/symbols/ | title= Indiana State Bird | work= Државни амблеми на Индијана | publisher= „Indiana Historical Bureau“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225419/http://www.state.il.us/kids/learn/symbols/%20 }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Ајова]]
|| [[Источно трнарче]] || ''Carduelis tristis'' || [[File:Carduelis-tristis-002.jpg|200px]] || 1933&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/ia_eastern_goldfinch.htm | title= Iowa State Bird | work= Државна птица на Ајова - „Eastern Goldfinch“ ''Carduelis tristis'' | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225419/http://www.netstate.com/states/symb/birds/ia_eastern_goldfinch.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Канзас]]
|| [[Западна ливадарка]] || ''Sturnella neglecta'' || [[File:WesternMeadowlark23.jpg|200px]] || 1933&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/ks_western_meadowlark.htm | title= Kansas State Bird | work= Државна птица на Канзас - „Western Meadowlark“ ''Sturnella neglecta'' | publisher= Netstate | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225407/http://www.netstate.com/states/symb/birds/ks_western_meadowlark.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Кентаки]]
|| [[Северен кардинал]] || ''Cardinalis cardinalis'' || [[File:Cardinal.jpg|200px]] || 1942&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.kdla.ky.gov/resources/kystatebird.htm | title= Kentucky State Bird | work= Државната птица на Кентаки: „The Cardinal“ | publisher= Одделот за библиотеки и архиви на Кентаки | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mEVtCm?url=http://kdla.ky.gov/Pages/default.aspx }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Луизијана]]
|| [[Кафеав пеликан]] || ''Pelecanus occidentalis'' || [[File:Brown pelican - natures pics.jpg|200px]] || 1966&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/la/symbols/bird/ | title= Louisiana State Bird | work= Државна птица на Луизијана: „Brown Pelican“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mGXrVE?url=http://www.shgresources.com/la/symbols/bird/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Мејн]]
|| [[Црнокапа Чикади]] || ''Poecile atricapilla'' || [[File:Poecile-atricapilla-001.jpg|200px]] || 1927&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://wellsmaine.com/scenic/chickadee.html | title= Maine State Bird | work= Државна птица на Мејн, Чикадито | publisher= „Wells Maine“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225407/http://wellsmaine.com/scenic/chickadee.html%20 }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Мериленд]]
|| [[Балтиморск Ориол]] || ''Icterus galbula'' || [[File:BaltimoreOriole23.jpg|200px]] || 1947&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/md_baltimore_oriole.htm | title= Maryland State Bird | work= Државна птица на Луизијана - „Baltimore Oriole“  ''Icterus galbula'' | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225428/http://www.netstate.com/states/symb/birds/md_baltimore_oriole.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! rowspan=2 | [[Масачусетс]]
|| [[Црнокапа Чикади]] || ''Poecile atricapilla'' || [[File:black capped chickadee cp.jpg|200px]] || 1941&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/ma/symbols/bird/ | title= Massachusetts State Bird | work= Државна птица на Масачусетс: Чикади | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mGz2E5?url=http://www.shgresources.com/ma/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt; 
|-
|| [[Дива мисирка]] &lt;br/&gt; (државна птица на игрите) || ''Meleagris gallopavo'' || [[File:Wild turkey eastern us.jpg|200px]] || 1991&lt;ref&gt;[http://www.sec.state.ma.us/cis/cismaf/mf1a.htm ''CIS'': Државни симболи&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|-
! [[Мичиген]]
|| [[Американска црвеношијка]] || ''Turdus migratorius'' || [[File:American Robin KSC01pp1005.jpg|200px]] || 1931&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/mi_american_robin.htm | title= Michigan State Bird | work= Државна птица на Мичиген - „American Robin“ ''Turdus migratorius'' | publisher= Netstate | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225418/http://www.netstate.com/states/symb/birds/mi_american_robin.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Минесота]]
|| [[Северен нуркач]] || ''Gavia immer'' || [[File:Common Loon head sideways.jpg|200px]] || 1961&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/mn_common_loon.htm | title= Minnesota State Bird | work= Државна птица на Минесота - „Common Loon“ ''Gavia immer'' | publisher= Netstate | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225429/http://www.netstate.com/states/symb/birds/mn_common_loon.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=2 | [[Мисисипи]]
|| [[Северна подбивна птица]] || ''Mimus polyglottos'' || [[File:Mimus polyglottos adult 01 cropped.jpg|200px]] || 1944&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/ms/symbols/bird/ | title= Mississippi State Bird | work= Државна птица на Мисисипи: „Mockingbird“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mM7OVe?url=http://www.shgresources.com/ms/symbols/bird/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
|| [[Дрвена патка]] &lt;br/&gt; (државна водна птица) || ''Aix sponsa'' || [[File:Brautente Wood Duck Aix sponsa.jpg|200px]] || 1974&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/ms/symbols/ | title= Mississippi State Symbols, Emblems, and Mascots | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mMcryq?url=http://www.shgresources.com/ms/symbols/ }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Мисури]]
|| [[Источна синица]] || ''Sialia sialis''|| [[File:EasternbluebirdB9.jpg|200px]] || 1927&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/mo/symbols/bird/ | title= Missouri State Bird | work= Државна птица на Мисури: „Bluebird“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mN9sbd?url=http://www.shgresources.com/mo/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Монтана]]
|| [[Западна ливадарка]] || ''Sturnella neglecta'' || [[File:WesternMeadowlark23.jpg|200px]] || 1941&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/mt_western_meadowlark.htm | title= Montana State Bird | work= Државна птица на Мичиген - „Western Meadowlark“ ''Sturnella neglecta'' | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225406/http://www.netstate.com/states/symb/birds/mt_western_meadowlark.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Небраска]]
|| [[Западна ливадарка]] || ''Sturnella neglecta'' || [[File:WesternMeadowlark23.jpg|200px]] || 1929&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/ne/symbols/bird/ | title= Nebraska State Bird | work= Државна птица на Небраска: „Bluebird“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mTshvf?url=http://www.shgresources.com/ne/symbols/bird/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Невада]]
|| [[Планинска синица]] || ''Sialia currucoides'' || [[File:Mountain Bluebird.jpg|200px]] || 1967&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.val-u-corp.com/articles/nevada-state-bird.html | title= Nevada State Bird | work= Државна птица на Невада, планинска синица | publisher= „Val-U-Corp Services, Inc.“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225423/http://www.val-u-corp.com/articles/nevada-state-bird.html%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Ново Мексико]]
|| [[голема земна кукавица]] || ''Geococcyx californianus'' || [[File:Geococcyx californianus.jpg|200px]] || 1949&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/nm/symbols/bird/ | title= New Mexico State Bird | work= Државна птица на Ново Мексико: „Purple Finch“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mVx12a?url=http://www.shgresources.com/nm/symbols/bird/ | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Њу Хемпшир]]
|| [[Руменка]] || ''Carpodacus purpureus'' || [[File:Purple Finch.jpg|200px]] || 1957&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/nh/symbols/bird/ | title= New Hampshire State Bird | work= Државна птица на Њу Хемпшир: „Purple Finch“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mUtTAS?url=http://www.shgresources.com/nh/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Њу Џерси]]
|| [[Американско трнарче|Источно трнарче]] || ''Carduelis tristis'' || [[File:Goldfinch tgo.jpg|200px]] || 1935&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.state.nj.us/njfacts/bird1.htm | title= New Jersey State Bird | work= Сенат на Њу Џерси Бр. 241 | publisher= „NJ Home“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225441/https://www.state.nj.us/njfacts/bird1.htm%20 }}&lt;/ref&gt; 
|-
! [[Њујорк (сојузна држава)|Њујорк]]
|| [[Источна синица]] || ''Sialia sialis'' || [[File:EasternbluebirdB9.jpg|200px]] || 1970&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/ny_bluebird.htm | title= New York State Bird | work= Државна птица на Њујорк - „Bluebird“ ''Sialia sialis'' | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225449/http://www.netstate.com/states/symb/birds/ny_bluebird.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Северна Каролина]]
|| [[Северен кардинал]] || ''Cardinalis cardinalis'' || [[File:Cardinal.jpg|200px]] || 1943&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.secretary.state.nc.us/pubsweb/symbols/sy-cardi.htm | title= North Carolina State Bird | work= Кардинал - државна птица на Северна Каролина | publisher= „NC Department of State“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225413/https://www.sosnc.gov/pubsweb/symbols/sy-cardi.htm | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Северна Дакота]]
|| [[Западна ливадарка]] || ''Sturnella neglecta'' || [[File:WesternMeadowlark23.jpg|200px]] || 1970&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/nd_western_meadowlark.htm | title= North Dakota State Bird | work= Државна птица на Северна Дакота - „Western Meadowlark“ ''Sturnella neglecta'' | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225429/http://www.netstate.com/states/symb/birds/nd_western_meadowlark.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Охајо]]
|| [[Северен кардинал]] || ''Cardinalis cardinalis'' || [[File:Cardinal.jpg|200px]] || 1933&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.ohiohistorycentral.org/entry.php?rec=1870 | title= Ohio State Bird | work= Државна птица на Охајо - „The Cardinal“ | publisher= „Ohio History Central“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225426/http://www.ohiohistorycentral.org/w/Welcome_To_Ohio_History_Central | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Оклахома]]
|| [[Остроопашеста сива муволовка]] || ''Tyrannus forficatus'' || [[File:Scissortailedfly700.JPG|200px]] || 1951&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.birdsofoklahoma.net/State%20bird.htm | title= Oklahoma State Bird | work= Државна птица на Оклахома | publisher= „Birds of Oklahoma“}}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Орегон]]
|| [[Западна ливадарка]] || ''Sturnella neglecta'' || [[File:WesternMeadowlark23.jpg|200px]] || 1927&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/or_western_meadowlark.htm | title= Oregon State Bird | work= Државна птица на Орегон - „Western Meadowlark“ ''Sturnella neglecta'' | publisher= Netstate | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225420/http://www.netstate.com/states/symb/birds/or_western_meadowlark.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Пенсилванија]]
|| [[Гривест тетреб]] || ''Bonasa umbellus'' || [[File:Bonasa-umbellus-001edit1.jpg|200px]] || 1931&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/pa/symbols/bird/ | title= Pennsylvania State Bird | work= Државна птица на Пенсилванија - „Ruffed Grouse“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mYY4Ob?url=http://www.shgresources.com/pa/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Род Ајленд]]
|| [[Црвената кокошка на Род Ајленд]] || ''Gallus gallus'' || [[File:Rhode Island Red.jpg|200px]] || 1954&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/ri/symbols/bird/ | title= Rhode Island State Bird | work= Државна птица на Род Ајленд - „Rhode Island Red“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mYy7RX?url=http://www.shgresources.com/ri/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=3 | [[Јужна Каролина]]
|| [[Северна подбивна птица]] &lt;br/&gt; (поранешна државна птица) || ''Mimus polyglottos'' || [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|200px]] || 1939 -&lt;br/&gt;1948&lt;ref name=scbird&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.scstatehouse.net/studentpage/bird.htm | title= SC Statehouse Student's web page, ''State Symbols and Emblems, State Bird'' | 3=  | accessdate= 2007-07-19 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070702093638/http://www.scstatehouse.net/studentpage/bird.htm | archivedate= 2007-07-02 | url-status= live }}&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Цар на Каролина]] || ''Thryothorus ludovicianus'' || [[File:Carolina Wren 2.jpg|200px]] || 1948&lt;ref name=&quot;scbird&quot;/&gt;
|-
|| [[Дива мисирка]] &lt;br/&gt; (државна птица на игрите) || ''Meleagris gallopavo'' || [[File:Wild turkey eastern us.jpg|200px]] || 1976&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.scstatehouse.net/studentpage/turkey.htm | title= SC Statehouse Student's web page, ''State Symbols and Emblems, State Wild Game Bird'' | 3=  | accessdate= 2007-07-19 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070706061105/http://www.scstatehouse.net/studentpage/turkey.htm | archivedate= 2007-07-06 | url-status= live }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Јужна Дакота]]
|| [[Фазан]] || ''Phasianus colchicus'' || [[File:Phasianus colchicus 2 tom (Lukasz Lukasik).jpg|200px]] || 1943&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/sd_ring_necked_pheasant.htm | title= South Dakota State Bird | work= Државна птица на Јужна Дакота - „necked Pheasant“ ''Phasianus colchicus'' | publisher= „Netstate“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225437/http://www.netstate.com/states/symb/birds/sd_ring_necked_pheasant.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=2 | [[Тенеси]]
|| [[Северна подбивна птица]] || ''Mimus polyglottos'' || [[File:Mimus polyglottos adult 01 cropped.jpg|200px]] || 1933&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/tn/symbols/bird/ | title= Tennessee State Bird | work= Државна птица на Тенеси - „Mockingbird“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693maKYIg?url=http://www.shgresources.com/tn/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt;
|-
|| [[Бобвајт потполошка]] &lt;br/&gt; (државна птица на игрите) || ''Colinus virginianus'' || [[File:Virginiawachtel 2007-06-16 065.jpg|200px]] || 1987&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.tennesseeanytime.org/homework/symbols.html | title= Tennessee State Symbols | publisher= „Tennessee State General Assembly“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225417/https://tennesseeanytime.org/homework/symbols.html }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Texas]]
|| [[Северна подбивна птица]] || ''Mimus polyglottos'' || [[File:Mimus polyglottos adult 02 cropped.jpg|200px]] || 1927&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.lsjunction.com/bird.htm | title= Texas State Bird | work= Државната птица на Тексас - „Mockingbird“ | publisher= „Lone Star Junction“}}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Јута]]
|| [[Калифорниски галеб]] || ''Larus californicus'' || [[File:CaliforniaGull23.jpg|200px]] || 1955&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/ut_california_gull.htm | title= Utah State Bird | work= Државна птица на Јута - „California Gull“, ''Larus californicus'' | publisher= Netstate | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225427/http://www.netstate.com/states/symb/birds/ut_california_gull.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Вермонт]]
|| [[Отшелник (птица)|Отшелник]] || ''Catharus guttatus'' || [[File:Hermitthrush63.jpg|200px]] || 1941&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susvtbird.htm | title= Vermont State Bird | work= Државна птица на Вермонт - „Hermit Thrush“ | publisher= „About“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225431/http://homeschooling.about.com/cs/unitssubjgeog/p/susvtbird.htm%20 }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Вирџинија]]
|| [[Северен кардинал]] || ''Cardinalis cardinalis'' || [[File:Cardinal.jpg|200px]] || 1950&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/va_cardinal.htm | title= Virginia State Bird | work= [http://www.netstate.com/states/index.html „NetState“] | date= 2005-04-17 | accessdate= 2007-04-06 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225408/http://www.netstate.com/states/symb/birds/va_cardinal.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Вашингтон]]
|| [[Американско трнарче]] &lt;br /&gt;aka American Goldfinch || ''Carduelis tristis'' || [[File:Carduelis-tristis-001.jpg|200px]] || 1951&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | title= Symbols of Washington State | publisher= Washington State Legislature | url= http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/ | accessdate= 2007-03-11 | archiveurl= https://web.archive.org/web/20070305110012/http://www1.leg.wa.gov/Legislature/StateSymbols/ | archivedate= 2007-03-05 | url-status= live }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Западна Вирџинија]]
|| [[Северен кардинал]] || ''Cardinalis cardinalis'' || [[File:Cardinal.jpg|200px]] || 1949&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.netstate.com/states/symb/birds/wv_cardinal.htm | title= West Virginia State Bird | publisher= Netstate | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2018-12-24 | archive-url= https://web.archive.org/web/20181224225423/http://www.netstate.com/states/symb/birds/wv_cardinal.htm%20 | url-status= dead }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Висконсин]]
|| [[Американска црвеношијка]] || ''Turdus migratorius'' || [[File:American Robin 2006.jpg|200px]] || 1949&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://www.shgresources.com/wi/symbols/bird/ | title= Wisconsin State Bird | work= Државна птица на Висконсин - „Robin“ | publisher= „SHG Resources“ | accessdate= 2011-03-05 | archive-date= 2012-07-10 | archive-url= https://www.webcitation.org/693mAXAIn?url=http://www.shgresources.com/wi/symbols/bird/ }}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Вајоминг]]
|| [[Западна ливадарка]] || ''Sturnella neglecta'' || [[File:WesternMeadowlark23.jpg|200px]] || 1927&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url= http://wyoming.gov/general/general.asp | title= Wyoming State Bird | work= Државма птица на Вајоминг - „Robin“ | publisher= „State of Wyoming“}}&lt;/ref&gt;
|-
! [[Гуам]]
|| [[Гуамски железничар]] || ''Gallirallus owstoni'' || [[File:Guam rail.gif|200px]] || ?
|-
! [[Северни Маријански Острови]]
|| [[Маријански овошен гулаб]] || ''Ptilinopus roseicapilla'' || [[File:Stavenn Ptilinopus roseicapilla 01.jpg|200px]] || ?
|-
|-
! [[Порторико]]
|| [[Порторикански Спиндали]] || ''Spindalis portoricensis'' |||| ?
|-
|-
! [[Американски Девствени Острови]]
|| [[Бананаквит]] || ''Coereba flaveola'' || [[File:Bananaquits.jpg|200px]] || 1970
|-
|}

==Наводи==
{{наводи}}

[[Категорија:Државни птици на САД| ]]
[[Категорија:Списоци на птици|Државни, на САД]]</text>
      <sha1>tkme4kp5y4v2nu4is4aolcpddhvs86i</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сплајн</title>
    <ns>0</ns>
    <id>755877</id>
    <revision>
      <id>5601024</id>
      <parentid>4887909</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:44:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5601024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13941" sha1="miae9819as9by8uqfa4vufl0vurvzw3" xml:space="preserve">[[Податотека:Quadratic spline six segments.svg|мини|Квадратен сплајн составен од шест полиномни отсечки. Помеѓу точките 0 и 1 се протега права линија. Помеѓу точките 1 и 2 има парабола со [[диференцијално сметање|извод]] = 4. Помеѓу точките 2 и 3 има парабола со втор извод = -2. Помеѓу точките 3 и 4 се протега права линија. Помеѓу точките 4 и 5 има парабола со втор извод = 6. Помеѓу точките 5 и 6 се протега права линија.]]

'''Сплајн''' (од [[анг.]] ''spline'' = „лајсна“) — посебна [[функција (математика)|функција]] која се определува [[расцепкана функција|расцепкано]] со [[полином]]и. При проблемите со [[интерполација|интерполирање]], честопати се претпочита [[сплајнова интерполација]] наместо [[полиномна интерполација|полиномна]] бидејќи дава слични резултати (дури и кога користи полиноми од понизок степен), но ја одбегнува [[Рунгеова појава|Рунгеовата појава]] кај вишите степени.

Кај [[сметачка графика|сметачката графика]], сплајновите се мошне застапени криви бидејќи се едноставни за конструирање, просто и точно се вреднуваат, и поради нивната способност да прават приближности на сложени облици [[прилагодување на криви|прилагодување]] и интерактивна конструкција на криви.

Поимот „сплајн“ (''spline'') е преземен од еластичните свитливи лајсни што се користат во [[бродоградба]]та и проектирањето за исцртување на глатки криви облици.

== Дефиниција ==
Сплајнот е [[расцепкана функција|расцепкано]]-[[полином]]на [[реален број|реална]] [[функција (математика)|функција]]

:&lt;math&gt;S: [a,b]\to \mathbb{R}&lt;/math&gt;
на интервал [''a'',''b''] составен од ''k'' подредени разделени подинтервали &lt;math&gt;[t_{i-1}, t_i] &lt;/math&gt; со
:&lt;math&gt;a = t_0 &lt; t_1 &lt; \cdots &lt; t_{k-1} &lt; t_k = b&lt;/math&gt;.
На секој интервал ''i'', функцијата ''S'' е полином &lt;br&gt;
:&lt;math&gt;P_i: [t_{i-1}, t_i] \to \mathbb{R}&lt;/math&gt;,
така што &lt;br&gt;
:&lt;math&gt;S(t) = P_1 (t) \mbox{ , } t_0 \le t &lt; t_1,&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;S(t) = P_2 (t) \mbox{ , } t_1 \le t &lt; t_2,&lt;/math&gt;
:::&lt;math&gt;\vdots&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;S(t) = P_k (t) \mbox{ , } t_{k-1} \le t \le t_k.&lt;/math&gt;

Редот на сплајнот (n) е еднаков на највисокиот ред на присутните полиноми &lt;math&gt; P_i (t)  \quad i=1 \cdots k&lt;/math&gt;, а полиномите треба да бидат такви што &lt;math&gt;S(t)&lt;/math&gt; е непрекината и n-1 пати изведлива и во внатрешните '''јазолни''' точки &lt;math&gt;t_i \quad   i=1, \cdots k-1 &lt;/math&gt; . Ова значи дека во сите внатрешни '''јазолни''' точки &lt;math&gt;t_1 , t_2, \cdots , t_{k-1}&lt;/math&gt; 
&lt;math&gt;P_i^{(j)} (t_i) = P_{i+1}^{(j)} (t_i)&lt;/math&gt; за сите &lt;math&gt;j \quad 0 \le j \le n-1&lt;/math&gt;

Ако сите подинтервали се со иста должина, тогаш велиме дека сплајнот е '''рамномерен'''. Ако не се, тогаш сплајнот е '''нерамномерен'''.

Во голема мера најзастапени се кубните сплајнови, т.е. сплајновите од ред 3, бидејќи се користат за [[сплајнова интерполација]] која ја симулира функцијата на сплескани сплајнови.

== Изведување на кубен сплајн ==
[[Податотека:Parametic Cubic Spline.svg|мини|десно|250п|Кривата на кубен параметарски полиномен сплајн]]
Следниов извод прилагодува кубен сплајн на подредените парови со [[апциса|апциси]] &lt;math&gt;x_j&lt;/math&gt; и [[ордината|ординати]] &lt;math&gt;y_j&lt;/math&gt;, за &lt;math&gt; j = 0...N-1 &lt;/math&gt;. Ако земеме дека ни се познати вторите изводи во секоја точка &lt;math&gt;y_{j}^{''}&lt;/math&gt;, тогаш можеме да определиме параметризирана сплајнова функција со:&lt;ref&gt;Press, W.H., Teukolsky, S.A., Vetterling, W.T., and Flannery, B.P., ''Numerical Recipes. The Art of Scientific Computing.'' III изд. Cambridge University Press. Cambridge, UK, 2007.&lt;/ref&gt;

:&lt;math&gt;y = S^3(x) = A y_j + B y_{j+1} + C y_{j}^{''}+ D y_{j+1}^{''}&lt;/math&gt;
каде ''A'' и ''B'' се определуваат: &lt;br&gt;
:&lt;math&gt;A = \frac{x_{j+1}-x}{x_{j+1}-x_j}&lt;/math&gt; &amp;nbsp; &amp;nbsp; и &amp;nbsp; &amp;nbsp; &lt;math&gt;   B = 1 - A = \frac{x-x_j}{x_{j+1}-x_j} &lt;/math&gt;
и &lt;br&gt;
:&lt;math&gt;C = \frac{1}{6} (A^3-A)(x_{j+1}-x_j)^2 &lt;/math&gt; &amp;nbsp; &amp;nbsp; и &amp;nbsp; &amp;nbsp; &lt;math&gt; D = \frac{1}{6} (B^3-B)(x_{j+1}-x_j)^2 &lt;/math&gt;.

Можеме лесно да покажеме дека овој сплајн ги пресретнува сите подредени парови, а има втор извод &lt;br&gt;
:&lt;math&gt; \frac{d^2 y}{dx^2} = A y_{j}^{''} + B y_{j+1}^{''} &lt;/math&gt;
кој ги зачувува бараните изводи од втор ред во секоја позната точка.

За жал, изводите од втор ред ''не се познати'' и мора да ги пронајдеме. Ова можеме да го направиме со наложување на условот на [[Непрекинатост на функција|непрекинатоста]] на првиот извод помеѓу интервалите. Ова значи дека изводот од кубниот сплајн &lt;br&gt;
:&lt;math&gt; \frac{dy}{dx} = \frac{y_{j+1} - y_j}{x_{j+1} - x_j} - \frac{3A^2-1}{6} (x_{j+1} - x_j) y_j^{''} + \frac{3 B^2-1}{6} (x_{j+1}-x_j) y_{j+1}^{''} &lt;/math&gt;
вреднуван со интервалот ''(&amp;nbsp;''&lt;math&gt;x_{j-1}&lt;/math&gt; &amp;nbsp; , &amp;nbsp; &lt;math&gt;x_j&lt;/math&gt; ''&amp;nbsp;)'' мора да е еднаков на оној вреднуван со интервалот ''(&amp;nbsp;''&lt;math&gt;x_{j}&lt;/math&gt; &amp;nbsp; , &amp;nbsp; &lt;math&gt;x_{j+1}&lt;/math&gt; ''&amp;nbsp;)''. Вака го добиваме следниов збир ''N-2'' равенки со ''N'' непознати (вторите изводи): &lt;br&gt;
:&lt;math&gt; \frac{x_j-x_{j-1}}{6} y_{j-1}^{''} + \frac{x_{j+1}-x_{j-1}}{3} y_{j}^{''} + \frac{x_{j+1}-x_{j}}{6} y_{j+1}^{''} = \frac{y_{j+1}-y_j}{x_{j+1}-x_j} - \frac{y_{j}-y_{j-1}}{x_{j}-x_{j-1}} &lt;/math&gt;.

За да формулираме поблем што не е недоодреден, така што добиениот кубен сплајн ќе биде уникатен, ќе мора да назначиме уште два услова. „Природниот кубен сплајн“ користи услов на нулта закривеност во крајните точки на сплајнот, &lt;math&gt; y_{0}^{''} = y_{N-1}^{''} = 0&lt;/math&gt;. Друга можност е да избереме први изводи во крајните точки и да ги замениве во првоизводната равенка за да ги исполниме преостанатите две равенки.

На крајот, изводот од кубниот сплајн се добива од решението на гореопишаните ''N'' равенки, и замената на второизведените решенија во сплајновата равенка, &lt;math&gt;S^3(x)&lt;/math&gt;. Бидеќи секое решено закривување е поврзано (во однос) само со закривеноста на соседните делови, матрицата на решението на еден кубен сплајн секогаш ќе биде [[тридијагонална матрица]] и така може да се реши со ''O(N)'' операции со постоечки [[алгоритам на тридијагонална матрица|алгоритми на тридијагонална матрица]].

== Примери ==
[[Податотека:Kochanek bartels spline.svg|мини|десно|250п|Спалјнови со разни параметарски вредности]]
Еве прост пример за квадратен сплајн (од степен 2):

:&lt;math&gt;
S(t) = \begin{cases}
(t+1)^2-1   &amp; -2 \le t &lt; 0\\
1-(t-1)^2   &amp; 0 \le t \le 2
\end{cases}
&lt;/math&gt;

за кое &lt;math&gt;S'(0)=2&lt;/math&gt;.

Еве прост пример за кубен сплајн:

:&lt;math&gt;S(t) = \left|t\right|^3 &lt;/math&gt;

бидејќи
:&lt;math&gt;
S(t) = \begin{cases}
t^3   &amp; t \ge 0\\
-t^3   &amp; t &lt; 0
\end{cases}
&lt;/math&gt;
и
:&lt;math&gt;S(0)' =\ 0&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;S(0)'' =\ 0&lt;/math&gt;

Еден пример кајшто применуваме сплајнови за составување на ѕвоновидната крива на веројатносната распределба се Ирвин-Холовите полиноми:

:&lt;math&gt;
f_X(x)= \begin{cases}
\frac{1}{6}x^3    &amp; 0\le x \le 1\\
\frac{1}{6}\left(-3x^3 + 12x^2 - 12x+4 \right)&amp; 1\le x \le 2\\
\frac{1}{6}\left(3x^3 - 24x^2 +60x-44 \right)  &amp; 2\le x \le 3\\
\frac{1}{6}\left(-x^3 + 12x^2 -48x+64 \right)  &amp; 3\le x \le 4
\end{cases}
&lt;/math&gt;

== Историја ==
Пред ерата на [[сметач]]ите, пресметките се вршеле рачно и затоа се применува ле функции како скалестата функција. Со доаѓањето на сметачите, сплајновите ги замениле полиномите најпрвин во интерполацијата, а потоа почнале да се користат за конструирање на глатки и еластични облици кај сметачката графика.&lt;ref&gt;Epperson, History of Splines, ''NA Digest'', том 98, бр. 26, 1998.&lt;/ref&gt;

Сплајновите за прва пат се споменуваат во трудот на романскиот математичар [[Исак Јакоб Шенберг]] од 1946&lt;ref&gt;Schoenberg, Contributions to the problem of approximation of equidistant data by analytic functions, ''Quart. Appl. Math''., том 4, стр. 45–99 и 112–141, 1946.&lt;/ref&gt; што е веројатно првиот пример за употребата на „сплајн“ во смисла на глатка, расцепкана полиномна приближност. Меѓутоа овие идеи влечат корени во авиоконструкторството и бродоградбата.

Сплајнот како алатка (закривена лајсна) нашол примена во конструкцијата на авиони во [[Британија]] за време на [[Втората светска војна]]. Ваквото моделирање на крилата е позајмено од бродоградбата, кајшто овој облик се користел за исцртување на трупот на пловилото.

Во автоконструкторството, сплајнот се појавил независно на неколку места. Пионери во неговата употреба се [[Пол де Кастелжо]] од [[Citroën]], [[Пјер Безје]] од [[Renault]] и [[Гарет Биркхоф]], [[Пол Розел Гарабедијан|П.Р. Гарабедијан]] и [[Карл де Бор]] од [[General Motors]].&lt;ref&gt;Birkhoff, Fluid dynamics, reactor computations, and surface representation, in: Steve Nash (ed.), ''A History of Scientific Computation'', 1990&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==
* [[Безјеова крива]]
* [[NURBS]]
* [[B-сплајн]]

== Наводи ==
{{наводи}}
* Stoer &amp; Bulirsch, Introduction to Numerical Analysis. Springer-Verlag. стр.&amp;nbsp;93-106. ISBN 0387904204
* Chapra, Canale, &quot;Numerical Methods for Engineers&quot;, V изд.

== Надворешни врски ==
{{рв|Splines}}
* [http://ibiblio.org/e-notes/Splines/Intro.htm Интерактивен вовед во сплајновите] - ibiblio.org {{en}}
* [http://newtonexcelbach.wordpress.com/2009/07/02/cubic-splines/ Кориснички зададена функција на кубен сплајн за Excel] {{en}}
* [http://www.akiti.ca/CubicSpline.html Алатка за интерполација на кубни сплајнови] {{en}}
* [http://numericalmethods.eng.usf.edu/topics/spline_method.html Белешки, PPT, Mathcad, Maple, Mathematica, Matlab] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060901073117/http://numericalmethods.eng.usf.edu/topics/spline_method.html |date=2006-09-01 }}- Институт за холистички бројчени методи {{en}}

[[Категорија:Сплајнови| ]]
[[Категорија:Интерполација]]</text>
      <sha1>miae9819as9by8uqfa4vufl0vurvzw3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Катерина Тјудор (ќерка на Хенри VII)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>756652</id>
    <revision>
      <id>5600669</id>
      <parentid>5436216</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:48:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600669</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="8dupj9invird21dp88svpv3doa8xj3d" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name = Катерина Тјудор 
| father = [[Хенри VII]] 
| mother = [[Елизабета Јоршка]]
| date of birth = {{роден на|2|февруари|1503}}
| place of birth = [[Лондонска кула]]
| date of death = {{починал на|10|февруари|1503}}
}}
[[Податотека:British School, 16th century - Elizabeth of York (1465-1503) - RCIN 403447 - Royal Collection.jpg|алт=Британска школа, 16 век - Елизабета Јоркшка (1465-1503) - RCIN 403447 - Кралска колекција|мини|Портрет на Елизабета, припишан на Мејнарт Вевик]]
'''Катерина Тјудор''' ({{langx|en|Katherine Tudor}}; {{роден на|2|февруари|1503}} - {{починал на|10|февруари|1503}}) била ќерка на англискиот крал [[Хенри VII]] и [[Елизабета Јоршка]]. Таа е родена во [[Лондонска кула|Лондонската кула]] и починала набргу по нејзиното раѓање.

[[Категорија:Тјудори]]
[[Категорија:Жени од Тјудорскиот период]]
[[Категорија:Англичани од 16 век]]</text>
      <sha1>8dupj9invird21dp88svpv3doa8xj3d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хенри (војвода од Корнвол)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>757200</id>
    <revision>
      <id>5600652</id>
      <parentid>5419435</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:22:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600652</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2462" sha1="qepzbqtx3dtjkwp1ql0igzkqj20kr4c" xml:space="preserve">{{Infobox royalty
| name = Хенри 
| image =10. Westminster Roll selected scenes 260814 005 A5.jpg
| caption =
| title = војвода од Корнвол
| father = [[Хенри VIII]]
| mother = [[Катерина Арагонска]]
| date of birth = 1 јануари1511
| date of death = 23 февруари 1511
}}
'''Хенри ''' ({{роден на|1|јануари|1511}} -  {{починал на|23|февруари|1511}}) бил син на англискиот крал [[Хенри VIII]] и неговата прва сопруга [[Катерина Арагонска]]. Хенри и Катерина имале три деца, но единствено принцезата Марија (идната [[Марија I]]) успеала да доживее полнолетство.

Хенри по своето раѓање се здобил со титулата [[војвода од Корнвол]], како директен наследник на англискиот престол. Претходно, во [[1510]] година, Катерина доживеала спонтан абортус, исто така со машко дете.

По раѓањето на Хенри, по осумнаесет месеци од бракот помеѓу Хенри и Катерина, тој на 5 јануари бил крстен. Негови кумови биле [[Вилијам Вархем]] и [[Луј XII]]. Родителите планирале голема прослава за идниот [[крал на Англија]] и неговото прогласување за [[принц од Велс]]. Љубовта на Хенри кон Катерина се зголемила со породувањето на новиот крал.

Меѓутоа, на [[23 февруари]] [[1511]] година младиот принц починал ненадејно. Причината за неговата смрт не е позната.

[[Категорија:Деца на Хенри VIII]]
[[Категорија:Англиски престолонаследници]]
[[Категорија:Војводи од Корнвол]]
[[Категорија:Англичани од 16 век]]
[[Категорија:Луѓе од Тјудорскиот период]]
[[Категорија:Тјудори]]
[[Категорија:Погребани во Вестминстерската опатија]]</text>
      <sha1>qepzbqtx3dtjkwp1ql0igzkqj20kr4c</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Собрание на Македонија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>763766</id>
    <revision>
      <id>5601003</id>
      <parentid>5482448</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:16:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41570-70</username>
        <id>135347</id>
      </contributor>
      <comment>/* Претседател на Собранието */ Избришан дел кој се однесува на претходниот Претседател на Собраниет, не на актуелниот.</comment>
      <origin>5601003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52270" sha1="azkj5za5ozeclh7yuqcwl2d9en65u5x" xml:space="preserve">{{Инфокутија Парламент
 | background_color   = #CFB53B
 | text_color         = #FFFFFF
 | name               = Собрание на Македонија
 | native_name        = 
 | transcription_name = 
 | legislature        = 
 | coa_pic            = Sobranie logo.jpg
 | coa_res            = 250px
 | house_type         = еднодомен
 | preceded_by        = 
 | new_session        = [[11. собрание на Македонија|11. собрание]]
 | leader1_type       = [[Претседател на Собранието на Македонија|Претседател]]
 | leader1            = [[Африм Гаши]]
 | election1          = 28 мај 2024
 | leader2_type       = Генерален секретар
 | leader2            = [[Марина Димовска]]
 | election2          = 7 мај 2024
 | members            = 120
 | structure1         = [[File:11th Assembly of North Macedonia (May 2024).svg|300px]]
 | structure1_res     = 
 | structure1_alt     = 
| political_groups1  = '''[[Власт]] (75)'''
*{{Color box|{{party color|Your Macedonia}}|border=silver}} [[Твоја Македонија]] (58){{efn|
*{{Color box|{{party color|VMRO-DPMNE}}|border=silver}} [[ВМРО-ДПМНЕ]] (55)
*{{Color box|{{party color|Socialist Party of Macedonia}}|border=silver}} [[Социјалистичка партија на Македонија|СПМ]] (2)
*{{Color box|{{party color|Democratic Party of Serbs in Macedonia}}|border=silver}} [[Демократска партија на Србите во Македонија|ДПСМ]] (1)}}
*{{Color box|{{party color|VLEN Coalition}}|border=silver}} [[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]] (11){{efn|
*{{Color box|{{party color|Alliance for Albanians}}|border=silver}} [[Алијанса за Албанците|АА]] - [[Арбен Фетаи|Фетаи]] (2)
*{{Color box|{{party color|Besa Movement}}|border=silver}} [[Движење Беса]] (3)
*{{Color box|{{Party color|Alternativa (North Macedonian political party)}}|border=silver}} [[Алтернатива (политичка партија)|Алтернатива]] (3)
*{{Color box|#0DA8E5|border=silver}} [[Democratic Movement (North Macedonia)|LD]] (2)
*{{Color box|{{Party color|Vetëvendosje}}|border=silver}} [[Vetëvendosje|LVV]] (1)}}
*{{Color box|{{party color|For Our Macedonia}}|border=silver}} [[За наша Македонија|ЗНАМ]] (6)
'''[[Опозиција (политика)|Опозиција]] (45)'''
*{{nowrap|{{Color box|{{party color|For a European Future}}|border=silver}} [[За европска иднина]] (18){{efn|
*{{Color box|{{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}}|border=silver}} [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]] (15)
*{{Color box|{{party color|New Social Democratic Party}}|border=silver}} [[Нова социјалдемократска партија|НСДП]] (2)
*{{Color box|#FFFF00|border=silver}} [[Либерално-демократска партија|ЛДП]] (1)}}}}
*{{Color box|{{party color|European Front}}|border=silver}} [[Европски фронт]] (17){{efn|
*{{Color box|{{party color|Democratic Union for Integration}}|border=silver}} [[ДУИ]] (10)
*{{Color box|{{party color|Alliance for Albanians}}|border=silver}} [[Alliance for Albanians|ASH]] - [[Ziadin Sela|Sela]] (4)
*{{Color box|#A5CF3D|border=silver}} [[People's Movement (North Macedonia)|LP]] (1)
*{{Color box|{{Party color|Democratic Party of Turks}}|border=silver}} [[Democratic Party of Turks|TDP]] (1)
*{{Color box|#CD0303|border=silver}} [[Turks Movement for Rights and Democracy|THDH]] (1)}}
*{{Color box|{{party color|The Left (North Macedonia)}}|border=silver}} [[Левица (политичка партија)|Левица]] (6)
*{{Color box|{{party color|Democratic Party of Albanians}}|border=silver}} [[Демократска партија на Албанците|ДПА]] (1)
*{{Color box|{{party color|Alliance for Albanians}}|border=silver}} [[Алијанса за Албанците|АА]] - [[Арбен Таравари|Таравари]] (3)

 | voting_system1     = [[Избори во Македонија|пропорционален]] со [[затворена листа|затворени листи]]
 | last_election1     = [[Македонски парламентарни избори (2024)|8 мај 2024]]
 | next_election1     = ''2028''
 | session_room       = Parliament interior.jpg
 | session_res        = 250px
 | session_alt        = Собраниската сала.
 | meeting_place      = [[Палата на Собранието на Република Македонија|Собраниската сала во Палатата на Собранието]]
 | website            = [http://www.sobranie.mk/ sobranie.mk]
}}
{{Политика на Република Македонија}}

'''Собрание на Македонија''' (службено: '''Собрание на Република Северна Македонија''', често именувано како '''Македонско собрание''') — претставнички орган на граѓаните и носител на [[законодавна власт|законодавната власт]] во [[Македонија]]. Собранието е [[Еднодомен парламент|еднодомно]] и според [[Уставот на Република Македонија]] може да биде составено од 120 до 140 [[Пратеник (Македонија)|пратеници]], но во сите досегашни состави биле избирани по 120 пратеници. По парламентарните избори од 2011 година, бројот на пратеници се зголемил на 123 пратеници, поради изборот на тројца пратеници од дијаспората, но во најновиот пратенички состав од 2016 година повторно има само 120 пратеници.

[[Пратеник (Македонија)|Пратениците]] се избираат на општи и непосредни [[избори]] со тајно гласање. Право да биде избран за пратеник има секој државјанин на РМ кој наполнил 18 години, има деловна способност и не се наоѓа на издржување на казна затвор за сторено кривично дело. Пратениците во Собранието на РМ ги претставуваат граѓаните во Собранието, при што одлучуваат по сопствено убедување. [[Мандат]]от на пратениците трае четири години и тие не можат да бидат отповикани. Организацијата и функционирањето на Собранието се уредуваат со Уставот на Република Македонија и Деловникот на Собранието. Собранието заседава во [[Скопје]]. Актуелен претседател на Собранието е [[Африм Гаши]].&lt;ref&gt;{{cite news |last= |first= |date=26.1.2024 |title= Јован Митрески е нов претседател на македонското собрание |url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/32793109.html |work=Радио Слободна Европа |location=Скопје |access-date=26.1.2024}}&lt;/ref&gt;

== Палата ==
{{главна статија|Палата на Собранието на Македонија}}
Собранието работи во зградата на [[Палата на Собранието на Македонија|Собраниската палата]], сместена во близина на [[Плоштад Македонија]] во [[Скопје]], наспроти паркот Жена-борец. Палатата била изградена во 1938 година по проект на Виктор Худак, чешки архитект. Објектот е концепиран во модерен архитектонски јазик за тоа време, со специфичен масивен разигран волумен и присуство на чисти фасадни елементи, надвор во форма на петаголник со внатрешен двор со сала. Првично се употребувала од локалната управа во тогашното [[Кралство СХС]], сè до ослободувањето на градот Скопје во ноември 1944 година кога овде се сместува тогашната републичка власт—претседателот, Народното Собрание, Владата и Уставниот суд на [[ДФ Македонија]].

По [[Скопски земјотрес 1963|Скопскиот земјотрес од 1963 година]], зградата била оштетена и се презеле големи зафати за нејзино санирање и реконструкција. Како дел од [[Скопје 2014]] пред Палатата е поставен [[Споменик на Никола Карев (Скопје)|Споменик]] на [[Никола Карев]], водичот на [[Крушевската Република]]. Палатата на Собранието денес располага со повеќе сали за седници, кабинети на Претседателот на Републиката, Претседателот на Собранието, на потпретседателите, како и за раководителите на комисиите, пратеничките групи, стручните служби и секторите, и за генералниот секретар на Собранието и неговите заменици. {{cite web |url=https://www.sobranie.mk/palata-na-sobranieto.nspx |title=Палата на собранието |website=sobranie.mk |access-date=26 јануари 2021}}

== Надлежности на Собранието ==
Собранието на Република Македонија го донесува и изменува [[Устав на Македонија|Уставот на Македонија]], донесува [[закон]]и и дава автентично толкување на законите, ги утврдува јавните давачки, донесува [[Буџет на Македонија|републички буџет]] и завршна сметка на буџетот, донесува просторен план на Републиката, ратификува меѓународни договори, одлучува за [[војна]] и [[мир]], донесува одлуки за менување на границите на Републиката, донесува одлуки за стапување и истапување од сојуз или заедница со други држави, распишува [[Избори во Македонија#Референдуми|референдум]], одлучува за резервите на Републиката, основа совети, избира Влада на Република Македонија, избира судии на [[Уставен суд на Македонија|Уставниот суд на Република Македонија]], врши избори, именување и разрешувања и на други носители на јавни и други функции утврдени со Устав и со закон, врши политичка контрола и надзор над Владата и над други носители на јавни функции што се одговорни пред Собранието, дава [[амнестија]] и врши други работи утврдени со Уставот.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Надлежности на Собранието |url=https://www.sobranie.mk/nadleznosti-na-sobranieto.nspx |website=Собрание на Република Северна Македонија |access-date=11 март 2021}}&lt;/ref&gt;

== Законодавна постапка ==
=== Редовна постапка ===
Право да предлага донесување на [[закон]] имаат овластените предлагачи, а тоа се секој пратеник, [[Влада на Македонија|Владата]] или најмалку 10.000 избирачи. Иницијатива  за  донесување  закон до овластените предлагачи може да даде секој граѓанин, група граѓани, институции и здруженија. Постапката за донесување на законите е уредена со Деловникот на Собранието. Согласно,  Деловникот  предлог законот овластените предлагачи го поднесуваат до [[Претседател на Собранието на Македонија|претседателот на Собранието]] кој веднаш, а најдоцна  во рок од три работни дена од поднесувањето го доставува до пратениците, во писмена или електронска форма, со што започнува законодавната постапка.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sobranie.mk//zakonodavna-postapka.nspx|title=Собрание на Република Северна Македонија - Законодавна постапка|work=www.sobranie.mk|language=|accessdate=2024-05-03}}&lt;/ref&gt;

Согласно Деловникот законодавната постапка се одвива во три читања.

Прво читање започнува со разгледување на предлог на закон во работните тела, при што Собранието, матичното работно тело и Законодавно-правната комисија во првото читање одржуваат општ претрес по предлогот на законот. Пред предлогот на закон да се претресе на седницата на Собранието, го разгледува матичното работно тело и Законодавно-правната комисија. Комисиите оценуваат дали Предлогот е прифатлив и дали треба да се даде на натамошно читање. Во првото читање, по одржаната општа расправа Собранието одлучува дали Предлог законот е прифатлив и може да се даде на натамошно читање, во Второ читање на предлогот.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Второто читање започнува во матичното работно тело и Законодавно-правната комисија и се врши во рок од седум работни дена по одржаната седница на Собранието за Прво читање по предлогот. Во ова читање на Предлогот се поднесуваат [[амандман]]и. Амандман може да поднесе секој пратеник, пратеничка група и работно тело. Амандманите се поднесуваат до претседателот на Собранието, најдоцна два дена пред одржување на седниците на матичното работно тело или на Законодавно-правната комисија. Матичното работно тело и Законодавно-правната комисија за секој амандман водат претрес и гласаат одделно. Матичното работно тело и Законодавно-правната комисија по завршувањето на претресот најдоцна во рок од пет дена подготвуваат текст на предлогот на законот во кој се вградуваат усвоените амандмани (дополнет предлог) и образложение и го доставуваат до претседателот на Собранието. На Второто читање на седница на Собрание се води претрес само по оние членови што се изменети со амандмани и само на тие членови може да се поднесат амандмани. Амандман може да поднесе пратеничка група, секој пратеник и предлагачот, најдоцна во рок од три дена пред денот определен за одржување на седницата на Собранието. Ако на второто читање на седницата на Собранието се усвоени амандмани на помалку од една третина од членовите на изменетиот предлог на закон, Собранието може да одлучи третото читање на предлогот на законот да се одржи на истата седница. Ако Собранието во второто читање не усвои ниеден амандман на дополнетиот предлог на закон се преминува на гласање по предлогот на истата седица. Ако се усвоени амандмани на повеќе од една третина од членовите на дополнетиот предлог на закон, по завршеното второ читање се подготвува и правно-технички се уредува текстот на законот за трето читање.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Третото читање по правило се одржува на првата наредна седница по второто читање. Амандмани може да се поднесат само на членовите на кои биле усвоени амандмани во текот на Второто читање на седница на Собранието, а амандман може да поднесе предлагачот и пратеник најдоцна во рок од два дена пред денот определен за одржување на седницата на Собранието. Во оваа фаза работните тела не расправаат. Собранието расправа и одлучува само по оние членови за кои се поднесени амандамани на дополнетиот предлог на закон за трето читање и одлучува за предлог законот во целина.

=== Итна постапка ===
По исклучок законот може да биде донесен и по итна постапка. По итна постапка може да се донесе закон кога тоа е неопходно заради спречување и отстранување на поголеми нарушувања во стопанството или кога тоа го бараат интересите на безбедноста и одбраната на Републиката или во случаи на поголеми [[Природна катастрофа|природни непогоди]], [[епидемија|епидемии]] или други вонредни и неодложни потреби. Ако Собранието одлучи да расправа по предлогот, законот да се донесе по итна постапка, ги задолжува матичното работно тело и Законодавно-правната комисија да расправаат по предлогот на законот. За оправданоста на предлогот, законот да се донесе по итна постапка, одлучува Собранието без претрес. Второто и третото читање се одржуваат на иста седница. Во тој случај започнува  постапката утврдена за второ читање, а амандмани може да се поднесуваат до завршувањето на претресот.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Скратена постапка ===
Законот може да биде донесен и по скратена постапка. Предлагачот на предлогот на законот може да му предложи на Собранието да расправа по предлогот на законот по скратена постапка во случај кога: не е во прашање сложен и обемен закон, престанок на важноста на некој закон или одделни одредби од некој закон или не се во прашање сложени или обемни усогласувања на законот со [[Право на Европската Унија|правото на Европската унија]]. Собранието одлучува дали  предлогот на законот да се донесе по скратена постапка. Ако Собранието одлучи да расправа, предлогот на законот да се донесе по скратена постапка, претседателот на Собранието веднаш го задолжува матичното работно тело и Законодавно-правната комисија да расправаат по предлогот на законот. Кога предлогот на законот се разгледува по скратена постапка Собранието одржува општ претрес. Второто и третото читање се одржуваат на иста седница, при што веднаш започнува постапката утврдена за второ читање, а амандмани може да се поднесуваат до почетокот на седницата за второ читање.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Прогласување на законот ===
Законите се прогласуваат со указ, кој го потпишуваат претседателот на Републиката и претседателот на Собранието. Претседателот на Собранието, веднаш по донесувањето, законот го доставува до претседателот на Републиката заради потпишување на указот за прогласување на законот. Претседателот на Републиката може да одлучи да не го потпише указот за прогласување  на законот. Во тој случај, Собранието повторно го разгледува законот  во фаза на трето читање, во рок од 30 дена од денот на донесувањето на законот и доколку го усвои со мнозинство гласови од вкупниот број пратеници, претседателот на Републиката е должен да го потпише указот. Претседателот е должен да го потпише указот и за прогласување на законите кои се донесени со двотретинско мнозинство.
Пред да влезат во сила законите се објавуваат во [[Службен весник на Македонија|Службен весник]], и тоа во рок од седум дена од денот на нивното донесување.

== Организација на Собранието ==
=== Пратенички групи ===
Пратениците во Собранието можат да се организираат во пратенички групи. Пратеничката група ја сочинуваат најмалку петмина пратеници кои припаѓаат на една или повеќе политички партии, при што еден пратеник може да биде член само на една пратеничка група. Пратеничката група определува координатор и до двајца заменици. Пратеничката група има право на стручна помош од Стручната служба на Собранието и од посебни организациони единици за поддршка на пратениците.

===Работни тела ===
Работните тела разгледуваат предлози на закони, и на други акти што ги донесува Собранието, како и други прашања од надлежност на Собранието. Тие може да бидат постојани и повремени. Работните тела имаат претседател, заменик на претседателот, одреден број членови и нивни заменици. 

Постојани работни тела на Собранието се:

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:85%;&quot;
|+ Постојани работни тела на Собранието
! Работно тело
! colspan=&quot;2&quot;| Претседател
! Партија
|-
| Комисија за уставни прашања
| style=&quot;background:{{party color|Alternativa}}&quot;|
|[[Африм Гаши]]
|   [[Алтернатива (политичка партија)|ААА]]
|-
| Законодавно-правна комисија
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|Александар Велјановски
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
| Комисија за одбрана и безбедност
| style=&quot;background:{{party color|ZNAM}}&quot;|
|[[Павле Арсоски]]
|[[За наша Македонија|ЗНАМ]]
|-
| Комисија за политички систем и односи меѓу заедниците
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|[[Љупчо Пренџов]]
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
| Комисија за надворешна политика и надворешна трговија
| style=&quot;background:{{party color|DUI}}&quot;|
|[[Муса Џафери]]
|[[Демократска унија за интеграција|ДУИ]]
|-
| Комисија за европски прашања
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|[[Антонијо Милошоски]]
|[[ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
| Комисија за прашања на изборите и именувањата
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
| [[Ѓорѓија Сајкоски]]
|[[ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
|Постојана анкетна комисија&lt;br&gt; за заштита на слободите и правата на граѓанинот
| style=&quot;background:{{party color|Levica}}&quot;|
|[[Димитар Апасиев]]
|    [[Левица (политичка партија)|Левица]]
|-
|Комисија за надзор над работата на Управата за безбедност&lt;br&gt;и контраразузнавање и на Агенцијата за разузнавање
| style=&quot;background:{{party color|Alternativa}}&quot;|
|Скендер Реџепи
|[[Алтернатива (политичка партија)|ААА]]
|-
|Комисија за надзор над спроведувањето&lt;br&gt; на мерките за следење на комуникациите
| style=&quot;background:{{party color|Social Democratic Union of Macedonia}}&quot;|
|Миле Талевски
|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]
|-
|Комисија за финансирање и буџет
| style=&quot;background:{{party color|Social Democratic Union of Macedonia}}&quot;|
|Сања Лукаревска
|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]
|-
|Комисија за економски прашања, труд и енергетска политика
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|Бојан Стојаноски
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
|Комисија за земјоделство, шумарство и водостопанство
| style=&quot;background:{{party color|Social Democratic Union of Macedonia}}&quot;|
|[[Љупчо Николовски]]
|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]
|-
|Комисија за транспорт, дигитална трансформација,&lt;br&gt; животна средина и просторно планирање
| style=&quot;background:{{party color|DPA}}&quot;|
|Бекин Ќоку
|[[Демократска партија на Албанците|ДПА]]
|-
|Комисија за образование, наука и спорт
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|[[Иванка Василевска]]
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
|Комисија за култура и туризам
| style=&quot;background:{{party color|DD}}&quot;|
|Саранда Имери-Стафаи
|[[Демократско движење|ДД]]
|-
|Комисија за здравство
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|[[Рашела Мизрахи]]
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
|Комисија за социјална политика, демографија и млади
| style=&quot;background:{{party color|AA}}&quot;|
|Илир Демири
|[[Алијанса за Албанците|АА]]
|-
|Комисија за локална самоуправа
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|Драган Ковачки
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
|Комисија за еднакви можности на жените и мажите
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|[[Жаклина Пешевска]]
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|-
|Комисија за деловнички и мандатно-имунитетни прашања
| style=&quot;background:{{party color|VMRO-DPMNE}}&quot;|
|Миле Лефков
|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]
|}

== Претседател на Собранието ==
Собранието е предводено од претседател на која функција во моментов служи [[Африм Гаши]] од [[ВРЕДИ (коалиција)|ВРЕДИ]], избран на [[2024]] година. Првиот претседател на Собранието е [[Стојан Андов]].

Во водството е вклучен и генералниот секретар на која функција од [[15 јули]] [[2017]] година е [[Цветанка Иванова]] од [[СДСМ]].

;Список на претседатели
{{главна статија|Претседател на Собранието на Македонија}}

;Партии
{{легенда2|Yellow|[[Либерална партија на Македонија|ЛПМ]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{легенда2|Blue|[[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{легенда2|Turquoise|[[Демократска алтернатива|ДА]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{легенда2|Violet|[[Либерално-демократска партија (Македонија)|ЛДП]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{легенда2|#990000|[[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|ВМРО-ДПМНЕ]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{легенда2|#344b9b|[[Демократска унија за интеграција|ДУИ]]|border=1px solid #AAAAAA}}

;Статус
{{легенда|#E6E6AA|Вршител на должност|border=black}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! №
! width=180|Име&lt;br /&gt;{{small|(роден/а–починал/а)}}
! Слика
! colspan=2|Мандат
! Политичка партија
|-
! style=&quot;background:Yellow; color:black;&quot;| 1
| [[Стојан Андов]]&lt;br /&gt;{{small|(1935–2024)}}|| [[File:Стојан Андов (1996) (1).jpg|60px]] || 8 јануари 1991 || 6 март 1996 || [[Либерална партија на Македонија]]
|-
! style=&quot;background:Blue; color:white&quot;| 2
| [[Тито Петковски]]&lt;br /&gt;{{small|(1945–)}} || [[File:Portrait gray.png|60px]] || 6 март 1996 || 19 ноември 1998 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија]]
|-
! style=&quot;background:Turquoise; color:black;&quot;| 3
| [[Саво Климовски]]&lt;br /&gt;{{small|(1947–)}} || [[File:Savo Klimovski 1999.jpg|60px]] || 19 ноември 1998 || 30 ноември 2000 || [[Демократска алтернатива]]
|-
! style=&quot;background:Yellow; color:black;&quot;| 4
| [[Стојан Андов]]&lt;br /&gt;{{small|(1935–2024)}}|| [[File:Стојан Андов (1996) (1).jpg|60px]] || 30 ноември 2000 || 4 октомври 2002 || [[Либерална партија на Македонија]]
|-
! style=&quot;background:Blue; color:white&quot;| 5
| [[Никола Поповски]]&lt;br /&gt;{{small|(1962–)}} || [[File:Portrait gray.png|60px]] || 4 октомври 2002 || 8 ноември 2003 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија]]
|- bgcolor=#E6E6AA
! style=&quot;background:Violet; color:black;&quot;| —
| [[Лилјана Поповска]]&lt;br /&gt;{{small|(1956–)}} || [[File:PopovskaLiljana.jpg|60px]] || 8 ноември 2003 || 18 ноември 2003 || [[Либерално-демократска партија (Македонија)|Либерално-демократска партија на Македонија]]
|-
! style=&quot;background:Blue; color:white&quot;| 6
| [[Љупчо Јордановски]]&lt;br /&gt;{{small|(1953–2010)}} || [[File:Portrait gray.png|60px]] || 18 ноември 2003 || 2 август 2006 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија]]
|-
! style=&quot;background:#990000; color:white&quot;| 7
| [[Љубиша Георгиевски]]&lt;br /&gt;{{small|(1937–2018)}}||[[File:Ljubisa Georgievski.jpg|60px]] || 2 август 2006 || 21 јуни 2008 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|Внатрешна македонска револуционерна организација&lt;br&gt;–&lt;br&gt;Демократска партија за македонско национално единство]]
|-
! style=&quot;background:#990000; color:white&quot;| 8
| [[Трајко Вељаноски]]&lt;br /&gt;{{small|(1962–)}} || [[File:Trajko Veljanovski 2015.jpg|60px]] || 21 јуни 2008 || 27 април 2017 || [[Внатрешна македонска револуционерна организација - Демократска партија за македонско национално единство|Внатрешна македонска револуционерна организација&lt;br&gt;–&lt;br&gt;Демократска партија за македонско национално единство]]
|-
! style=&quot;background:#344b9b; color:white&quot;| 9
| [[Талат Џафери]]&lt;br /&gt;{{small|(1962–)}} || [[File:New VTNG adjutant general moves Macedonia partnership forward 130912-Z-DH905-009 (cropped).jpg|60px]] || 27 април 2017 || 26 јануари 2024 || [[Демократска унија за интеграција]]
|-
! style=&quot;background:Blue; color:white&quot;| 10
| [[Јован Митрески]]&lt;br /&gt;{{small|(1980–)}} || [[File:Jovan Mitreski 2024.jpg|60px]] || 26 јануари 2024 || 28 мај 2024 || [[Социјалдемократски сојуз на Македонија]]
|-
! style=&quot;background:#bf1e24; color:white&quot;| 10
| [[Африм Гаши]]&lt;br /&gt;{{small|(1977–)}} || [[Податотека:Afrim Gashi 2021.jpg|60px]]|| 28 мај 2024 || || [[ВРЕДИ]]
|}

== Собраниски состави ==
=== 20 век ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:solid #000000 1px; font-size:95%;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; | 
{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
| width=&quot;70&quot; |
|{{legend|{{party color|VMRO-DPMNE}}|[[ВМРО-ДПМНЕ]]}}
|{{legend|{{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}}|[[СДСМ]]}}
|{{legend|{{party color|Democratic Party of Albanians}}|[[ДПА]]}}
|{{legend|white|[[Партија за демократски просперитет|ПДП]]}}
|{{legend|yellow|[[Либерална партија (Македонија)|ЛП]]}}
|{{legend|blue|[[Народна демократска партија|НДП]]}}
|{{legend|{{party color|Liberal Democratic Party (North Macedonia)}}|[[ЛДП]]}}
|{{legend|{{party color|Democratic Alternative (North Macedonia)}}|[[Демократска алтернатива|ДА]]}}
|{{legend|{{party color|National Democratic Revival}}|[[НДП]]}}
|{{legend|{{party color|Independent}}|Независни}}
|{{legend|#808080|Други}}
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (1994)|1994]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 72.50%&quot;|  87
| style=&quot;background-color: white;                                                                     width:  8.33%&quot;|  10
| style=&quot;background-color: {{party color|Independent}};                                               width:  5.83%&quot;|  7
| style=&quot;background-color: yellow;                                                                    width:  4.17%&quot;|  5
| style=&quot;background-color: blue;                                                                      width:  3.33%&quot;|  4
| style=&quot;background-color: #808080;                                                                   width:  5.83%&quot;|  7
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (1998)|1998]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 40.83%&quot;|  49
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Alternative (North Macedonia)}};                  width: 10.83%&quot;|  13
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 22.50%&quot;|  27
| style=&quot;background-color: white;                                                                     width: 11.67%&quot;|  14
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  9.17%&quot;|  11
| style=&quot;background-color: {{party color|Liberal Democratic Party (North Macedonia)}};                width:  3.33%&quot;|  4
| style=&quot;background-color: {{party color|Socialist Party of Macedonia}};                              width:  0.83%&quot;|  1
| style=&quot;background-color: #808080;                                                                   width:  0.83%&quot;|  1
|}
|}

=== 21 век ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;100%&quot; style=&quot;border:solid #000000 1px; font-size:95%;&quot;
|-
| colspan=&quot;2&quot; | 
{| width=&quot;100%&quot; style=&quot;font-size:90%;&quot;
| width=&quot;70&quot; |
|{{legend|{{party color|VMRO-DPMNE}}|[[ВМРО-ДПМНЕ]]}}
|{{legend|{{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}}|[[СДСМ]]}}
|{{legend|{{party color|Democratic Union for Integration}}|[[ДУИ]]}}
|{{legend|{{party color|Alliance for Albanians}}|[[Алијанса за Албанците|АА]]}}
|{{legend|{{party color|VLEN Coalition}}|[[ВЛЕН]]}}
|{{legend|{{party color|The Left (North Macedonia)}}|[[Левица]]}}
|{{legend|{{party color|Democratic Party of Albanians}}|[[ДПА]]}}
|{{legend|{{party color|For Our Macedonia}}|[[ЗНАМ]]}}
|{{legend|white|[[Партија за демократски просперитет|ПДП]]}}
|{{legend|{{party color|Besa Movement}}|[[Движење Беса|Беса]]}}
|{{legend|{{party color|VMRO – People's Party}}|[[ВМРО-НП]]}}
|{{legend|{{party color|New Social Democratic Party}}|[[НСДП]]}}
|{{legend|{{party color|National Democratic Revival}}|[[НДП]]}}
|{{legend|#808080|Други}}
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2002)|2002]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 27.50%&quot;|  33
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 50.00%&quot;|  60
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width: 13.33%&quot;|  16
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  5.83%&quot;|  7
| style=&quot;background-color: white;                                                                     width:  1.67%&quot;|  2
| style=&quot;background-color: {{party color|Socialist Party of Macedonia}};                              width:  0.83%&quot;|  1
| style=&quot;background-color: #808080;                                                                   width:  0.83%&quot;|  1
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2006)|2006]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 37.50%&quot;|  45
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO – People's Party}};                                     width:  5.00%&quot;|  6
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 26.67%&quot;|  32
| style=&quot;background-color: {{party color|New Social Democratic Party}};                               width:  5.83%&quot;|  7
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width: 14.17%&quot;|  17
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  9.17%&quot;|  11
| style=&quot;background-color: #808080;                                                                   width:  1.66%&quot;|  2
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2008)|2008]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 52.50%&quot;|  63
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 22.50%&quot;|  27
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width: 15.00%&quot;|  18
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  9.17%&quot;|  11
| style=&quot;background-color: #808080;                                                                   width:  0.83%&quot;|  1
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2011)|2011]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 45.53%&quot;|  56
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 34.15%&quot;|  42
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width: 12.20%&quot;|  15
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  6.50%&quot;|  8
| style=&quot;background-color: {{party color|National Democratic Revival}};                               width:  1.63%&quot;|  2
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2014)|2014]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 49.59%&quot;|  61
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 27.64%&quot;|  34
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width: 15.45%&quot;|  19
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  5.69%&quot;|  7
| style=&quot;background-color: {{party color|National Democratic Revival}};                               width:  0.81%&quot;|  1
| style=&quot;background-color: #808080;                                                                   width:  0.81%&quot;|  1
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2016)|2016]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 42.50%&quot;|  51
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 31.56%&quot;|  49
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width:  6.27%&quot;|  10
| style=&quot;background-color: {{party color|Besa Movement}};                                             width:  4.18%&quot;|  5
| style=&quot;background-color: {{party color|Alliance for Albanians}};                                    width:  2.53%&quot;|  3
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  2.23%&quot;|  2
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2020)|2020]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 36.67%&quot;|  44
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 38.33%&quot;|  46
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width: 12.50%&quot;|  15
| style=&quot;background-color: {{party color|Alliance for Albanians}};                                    width: 10.00%&quot;|  12
| style=&quot;background-color: {{party color|The Left (North Macedonia)}};                                width:  1.67%&quot;|  2
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Party of Albanians}};                             width:  0.83%&quot;|  1
|}
|-
| width=&quot;40&quot; | [[Македонски парламентарни избори (2024)|2024]]
|
{| style=&quot;width:100%; text-align:center; font-weight:bold; color:white; text-shadow: 1px 1px 1px #000000;&quot;
| style=&quot;background-color: {{party color|VMRO-DPMNE}};                                                width: 48.33%&quot;|  58
| style=&quot;background-color: {{party color|VLEN Coalition}};                                            width: 11.67%&quot;|  14
| style=&quot;background-color: {{party color|For Our Macedonia}};                                         width:  5.00%&quot;|  6
| style=&quot;background-color: {{party color|Social Democratic Union of Macedonia (2020)}};               width: 15.00%&quot;|  18
| style=&quot;background-color: {{party color|Democratic Union for Integration}};                          width: 15.00%&quot;|  18
| style=&quot;background-color: {{party color|The Left (North Macedonia)}};                                width:  5.00%&quot;|  6
|}
|}

== Поврзано ==
* [[Еднодомен парламент]]
* [[Парламентарен систем]]
* [[Претседател на Собранието на Македонија]]

== Белешки ==
{{Notelist}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Parliament of North Macedonia}}
* [https://sobranie.mk/ Официјална страница на Собранието на РМ]
* [https://ener.gov.mk/Default.aspx Единствен национален електронски регистар на прописи] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241106151251/https://ener.gov.mk/Default.aspx |date=2024-11-06 }}
* [https://www.sobranie.mk/content/izvestai/GODISEN%20IZVESTAJ%202023.pdf Годишен извештај за работата на Собранието за 2023 година]

{{Europe topic|Парламент на|title=Парламенти во Европа}}

[[Категорија:Собрание на Македонија| ]]</text>
      <sha1>azkj5za5ozeclh7yuqcwl2d9en65u5x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Територија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>767762</id>
    <revision>
      <id>5601012</id>
      <parentid>5446195</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:27:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6548" sha1="4z88p3onppd7aa1eeyhv0n247415qzm" xml:space="preserve">[[Податотека:View from saana.JPG|300px|мини|Лапонија е ретко населена територија во Северна Европа. Поглед од Сана во финска Лапонија]]
Во [[Меѓународни односи|меѓународната политика]], a '''територија''' (од [[лат.]] ''territorium'' = простор, подрачје&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://rechnik.on.net.mk/#/recnik/mk-leksikon/територија|title=територија|date=2011|work=Лексикон на македонскиот јазик|publisher=Он.нет|accessdate=25 август 2011|archive-date=2013-12-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20131217061800/http://rechnik.on.net.mk/#/recnik/mk-leksikon/територија|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;) e [[суверенитет|несуверена]] географска област што е под власт на друга управа (влада) и/или нема право на самоуправа како редовните административни единици.

Видови на административни и/или политички територии:

* многу видови на правно управувани територии кои се несуверени географски подрачја под власта на некоја влада со различен степен на локална самоуправа.
* Тука можат да се вбројат сојузни држави со заедничка централна влада како што се [[Сојузни покраини во Германија|сојузните покраини]] (''Länder'') на [[Германија]] или [[округ (САД)|окрузите]] (''counties'') во рамките на некоја од [[Сојузни држави во САД|сојузните држави во САД]] (кои и самите се пример за целини здружени под раководство на [[федерација|федерална влада]]),
* или [[локална самоуправа|административно подрачје]] воспоставено од централната власт на една држава како [[Сојузни покраини во Австрија|сојузните покраини]] (''Bundesländer'') на [[Австрија]] (кои сега се во федерација),
*или пак [[административна поделба|административните единици]] од кои се состои една [[унитарна држава]] како [[Франција]].

На пример, [[Американска Самоа]], [[Гуам]] и [[Порторико]] се територии под управа на САД со различен степен на автономија. Similarly, with regard to the [[Покраини и територии на Канада|покраините и териториите]] на [[Канада]], главната разлика помеѓу покраините и териториите се состои во тоа што федералната влада има понепосредна контрола врз териториите, додека покраините имаат свои влади ополномоштени според уставот. Истата разлика може да се забележи и кај [[држави и територии на Австралија|државите и териториите на Австралија]]. Поранешната британска [[кралска колонија|крунска колонија]] [[Хонгконг]] која подоцна станала [[Прекуморски британски територии|зависна британска територија]] (денешен израз: „прекуморска територија“) поради Законот за британската националност од 1981 г. се нарекувала „територија“ сè до нејзиното преземање од страна на Кина, т.е. со престанок на британскиот суверенитет во Хонгконг.

* [[Окупирана територија]], во регион воено запоседнат од странска земја без притоа да го припои кон себе. Примери за окупирана територија се [[Македонија]] окупирана од [[Царство Бугарија|Царството Бугарија]] за време на Втората светска војна, [[Кувајт]] по краткотрајниот напад од Ирак во 1990, Ирак по американската инвазија во 2003, Авганистан од советска контрола (1979-1989) и [[Косово]] по 1999.
* [[Спорна територија]], што е географско подрачје на кое полагаат право две или повеќе спротивставени влади. На пример, нс територијата [[Кашмир]] полага право и [[Индија]] и [[Пакистан]].
* Локална управна единица. Подрачјето на Советот на [[Четемски Острови]] се нарекува „Територија на Четемските Острови“, иако правно гледано е составен дел од [[Нов Зеланд]].
*Дел од [[Антарктик]]от што припаѓа на некоја земја.
* 14 [[британски прекуморски територии|прекуморски територии]] и 3 [[крунски посед]]и на [[Обединето Кралство|Обединетото Кралство]]
*[[Хонгконг]] и [[Макао]] кои се специјални административни региони на [[НР Кина]].

== Поврзано ==
* [[Зависна територија]]

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Места]]
[[Категорија:Политичка географија]]
[[Категорија:Административна поделба на земјите]]</text>
      <sha1>4z88p3onppd7aa1eeyhv0n247415qzm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рувума (регион)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>770121</id>
    <revision>
      <id>5600711</id>
      <parentid>5066863</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:05:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600711</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2015" sha1="bmvpx8xk14jwebjcij068i9057yeaem" xml:space="preserve">[[Податотека:Tanzania Ruvuma location map.svg|мини|десно|Местоположба на регионот Рувума]]
'''Рувума''' ([[свахили]]: ''Ruvuma'') е [[региони во Танзанија|регион]] во [[Танзанија]]. Го носи името на реката [[Рувума (река)|Рувума]], која претставува природна граница со [[Мозамбик]]. Рувума се граничи со регионите [[Морогоро (регион)|Морогоро]] на север, [[Линди (регион)|Линди]] на североисток, [[Мтвара (регион)|Мтвара]] на исток и [[Иринга (регион)|Иринга]] на северозапад. Во регионот живеат разни племиња, меѓу кои позначајно е племето [[Мпото]]. Административен центар е градот [[Сонгеа]].

Според пописот од 2002, населението на Рувума брои 1.117.166 жители&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20040317103734/http://www.tanzania.go.tz/census/census/ruvuma.htm Попис на Танзанија - Регион Рувума] {{en}}&lt;/ref&gt;.

Регионалниот комесар на Рувума е Моника Мбега&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20061003123910/http://www.tanzania.go.tz/govdirf.html Управен именик на Танзанија] {{en}}&lt;/ref&gt;

==Вилаети==
Регионот се делин на 5 [[вилает|вилаети]]: [[Тундуру]], [[Мбинга]], [[Намтумбо]], [[Сонгеа Град]] и [[Рурална Сонгеа]].

== Наводи ==
{{наводи}}


{{Региони во Танзанија}}
{{Танзанија-гео-никулец}}
{{coord|11|00|S|36|00|E|region:TZ_type:adm1st_source:GNS-enwiki|display=title}}

[[Категорија:Региони во Танзанија]]</text>
      <sha1>bmvpx8xk14jwebjcij068i9057yeaem</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Плагијат</title>
    <ns>0</ns>
    <id>829815</id>
    <revision>
      <id>5601016</id>
      <parentid>5296774</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:32:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="33752" sha1="kqgbjahbbymp4yhdyl9t7lewk09g5i2" xml:space="preserve">[[Податотека:Detalle de ensayo sobre plagio generado por chatbot de IA.jpg|300px|мини|[[ChatGPT]] е поттикнат да напише есеј. Генеративната вештачка интелигенција често се користи за извршување плагијат.]]
'''Плагијат''' во речниците се дефинира како „погрешнo присвојување“, „блискa имитација“ или „публикација“ на друг [[автор]]ски „јазик, мисла, идеја или израз“ и нивната репрезентација како свое [[оригинално дело]].

Современиот концепт на плагијат како [[неморал]]ност и [[оригиналност]] се појавил во Европа во 18 век, особено за време на [[Романтизам|романтизмот]], додека во претходните векови авторите и уметниците биле охрабрени да &quot;копираат од делата што е можно поблиску&quot; за да се избегне &quot;непотребeн пронајдок&quot;.&lt;ref name=&quot;Lynch02&quot;/&gt;

Во 18. век се забележале нови морални вредности што биле видливо спроведени во секторите на [[академскиот живот]] и [[новинарство]]то, каде плагијатот сега се смета за [[академска нечесност]] и прекршување на [[етика|новинарската етика]] и е предмет на санкции кои се одразуваат на кариерата.&lt;ref name=&quot;Alfrey&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lands99&quot;/&gt; Ова не се одразило толку во [[уметност]]а, која што немала отпор во долго-востановената традиција на копирање како темелна практика на [[креативно мислење|креативен процес]], па со бумот на [[модернистичко движење|модернистичкото движење]] и [[постмодернизам|постмодернистичките]] движења во 20 век, оваа практика се зголемила уште повеќе.&lt;ref name=&quot;Alfrey&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Lands99&quot;/&gt;

Плагијатот не е [[криминал]]но дело ''сам по себе'', но не е одобрен врз основа на [[морал]]от, па затоа случаите на плагијат може да вклучат [[нарушување на авторски права|кршење на авторските права]].

== Етимологија и историја ==
Во 1. век, употребата на латинскиот збор ''plagiarius'' (буквален превод ''грабнувач''), што означува дека некој краде туѓи работи, била идеја на римскиот поет [[Мартиал]], кој се пожалил дека некој друг поет ги &quot;киднапирал неговите стихови.&quot; Оваа употреба на зборот била воведена во англискиот јазик во 1601&amp;nbsp;г.од страна на драматургот [[Бен Џонсон]]. Изведената форма ''плагијат'' била воведена во англискиот јазик околу 1620&amp;nbsp;г.&lt;ref name=&quot;Lynch02&quot;&gt;Lynch (2002)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Valpy05&quot;&gt;Valpy, Francis Edward Jackson (2005) ''Etymological Dictionary of the Latin Language'', p.345 [http://books.google.com/books?id=fsWzg7rTEa4C&amp;pg=PA345&amp;dq=etymology+plaga+net&amp;ei=JVxXSq2_GIiEywS8mPSyBw entry for ''plagium''], quotation: &quot;the crime of kidnapping.&quot;&lt;/ref&gt;

Современиот концепт за плагијат, се појавил во Европа во 18-иот век, особено за време на [[Романтизам|Романтичнарското движење]].
Со векови пред тоа, не само литературата се сметала за јавно достапен материјал, туку и заедничкиот имот од кој секој можел да позајмува по волја, но поттикот за авторите и уметниците бил всушност да се направи &quot;копија на мајсторите што е можно поблиску&quot;, и во тој случај што поблиската копија се сметала за пофина работа.

Ова било исто и во литературата, музиката, сликарството и скулптурата. Во некои случаи, доколку писателот измислел свои дела добивал укор за претенциозност.

Вакво размислување постоело и од времето на [[Вилијам Шекспир|Шекспир]], кога било вообичаено да се цени повеќе сличноста на некоја класична работа, а идејата да се дефинира како &quot;непотребен пронајдок.&quot;

Mодерните идеи за оригиналност и против плагијати се појавиле во 18. век, во контекст на економската и политичката историја на трговијата со книги, што ќе биде пример и влијание за поширокото воведување на [[капитализам|капитализмот]].&lt;ref&gt;Loewenstein, Joseph (2002) [http://books.google.es/books?id=A_0zSaYp7mQC ''Ben Jonson and possessive authorship''], p.3, Cambridge University Press&lt;/ref&gt;

Оригиналноста, која традиционално се сметала за невозможно нешто, станала обврска од страна на новите идеологии на [[индивидуализам|индивидуализмот]].&lt;ref name=&quot;Alfrey&quot;&gt;Alfrey (2000)&lt;/ref&gt;

Подоцна во текот на 18 век, со романтичарското движење завршила трансформацијата на претходните идеи во литература, развивајќи го митот за уметничка инспирација, што верува во индивидуализиран, неповторлив чин на литературни творби, во идеологијата на „создавање од ништо на текст што е автономен објект создаден од страна на поединец.„

И покрај новите морални вредности на 18. век и тековното спроведување на етички кодекси, уметностите, од друга страна, не само што имале отпор во нивнната долго-востановената традиција на копирање како темелна практика на креативниот процес, туку и со модернистичките и постмодернистичките движења, оваа практика се забрзува, се шири, се зголемува до невиден степен.

== Правни аспекти ==
Иако плагијаризмот во некои контексти се смета за кражба, не постои како таков во правна смисла. Зборот „плагијат“ не се споменува ниту во еден актуелен статут или закони на [[кривично право]] и [[граѓанско право]].&lt;ref name=&quot;Lands99&quot;&gt;Lands, Robert (1999) [http://www.theaoi.com/articles/texts/1999/decplagiarism.html ''Plagiarism is no Crime''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110101213001/http://www.theaoi.com/articles/texts/1999/decplagiarism.html |date=2011-01-01 }} published by The Association of Illustrators (AOI), December 1999. Quotation: &lt;blockquote&gt;Plagiarism may be a taboo in academia, but in art is almost essential.&lt;/blockquote&gt;&lt;/ref&gt;

Плагијаризмот не е исто како кршење на [[авторски права|авторските права]]. Иако двата термини може да се применат за одреден акт, тие се со различни концепти. Нарушување на авторските права е повреда на правата на носителот на авторските права т.е. кога материјалот ограничен со авторски права се користи без согласност. Од друга страна, моралниот концепт за плагијатот се занимава со незаработеното зголемување на авторската [[репутација]] што се остварува преку лажните тврдења на авторство.

== Во академските институции и новинарството ==
Во [[академски институции|академските институции]], плагијатите од студенти, професори и истражувачи се сметаат за академска нечесност или академска измама, а сторителите се предмет на академска цензура, вклучувајќи дури и отстранување од академијата. Во [[новинарство]]то, плагијатот се смета за прекршување на [[новинарска етика|новинарската етика]], а новинарите кои ќе сторат такво дело обично се соочуваат со дисциплински мерки кои се движат од суспензија до престанок на работниот однос. Некои поединци фатени со плагијати во академски или новинарски контекст тврдат дека плагијатот го сториле ненамерно со тоа што не го вклучиле потребниот [[навод]] или не навеле соодветен извор. Додека плагијатите во академските институции и новинарството имаат вековна историја, развојот на [[интернет]]от, каде што статиите се појавуваат како електронски текст, придонесува чинот на копирање на работата на другите да се изведе многу полесно.

За професорите и истражувачите, плагијатот се казнува со санкции кои се движат од суспензија до прекинување на работен однос, заедно со губење на кредибилитетот и интегритетот.&lt;ref&gt;{{Наведено списание | last1 = Kock | first1 = N | authorlink = Ned Kock | doi = 10.1145/306549.306594 | title = A case of academic plagiarism | journal = Communications of the ACM | volume = 42 | issue = 7 | pages = 96–104 | year = 1999  }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[Ned Kock|Kock, N.]], Davison, R. (December 2003). [http://misq.org/dealing-with-plagarism-in-the-information-systems-research-community-a-look-at-factors-that-drive-plagarism-and-ways-to-address-them.html &quot;Dealing with plagiarism in the information systems research community: a look at factors that drive plagiarism and ways to address them&quot;]. ''MIS Quarterly'', 27 (4): 511–32.&lt;/ref&gt; Обвиненијата за плагијат против студенти и професори обично се спроведуваат преку акти од страна на внатрешните дисциплински комисии на кои студентите и професорите се согласиле да бидат обврзани.&lt;ref&gt;{{Наведено списание | last = Clarke | first = Roger | year = 2006 | title = Plagiarism by academics: More complex than it seems | journal = Journal of the Association for Information Systems | volume = 7 | issue = 1 | pages = 91–121 | issn = 1536-9323 }}&lt;/ref&gt;

=== Новинарство ===
Главната цел на новинарството е да се стекне довербата од јавноста. Неуспехот на новинар е да не ги признава неговите извори што го намалува интегритетот на [[весник]]от или [[телевизија|телевизискиот медиум]]. Новинарите обвинети за плагијат често се суспендирани од нивните известувачки задачи, а обвиненијата се испитуваат од страна на новинската организација.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.famousplagiarists.com/journalism.htm |title=List of cases of plagiarism among journalists |accessdate=2012-01-21 |archive-date=2007-02-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20070226090147/http://famousplagiarists.com/journalism.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Леснотијата со која [[електронски текст]] можe да бидe репродуциран од други извори на интернет предизвикува голем број на новинари да создаваат плагијати. Новинарите се обвинуваат за [[копирање]] и вметнување статии и текст од голем број на мрежни места.

=== Санкции за студентски плагијат ===
Во академскиот свет, плагијатите од страна на студентите се многу сериозни прекршоци што може да резултираат со казни како што се недобивање оценка за одредена задача (обично на ниво на средно училиште) или за курс (обично на универзитетско ниво). За случаи на повторување на плагијат или за случаи во кои ученикот чини тежок плагијат (на пример, поставување на [[копија|копиран дел]] како [[оригинал|оригинална работа]]), студентот може да биде суспендиран или избркан од установата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://hamptonroads.com/2008/08/university-virginia-students-accused-plagiarism-expelled-program |title=Students expelled from U.Va. shipboard program for plagiarism |date=August 11, 2008 |author=Zinie Chen Sampson |publisher=HamptonRoads.com |accessdate=December 13, 2011 |archive-date=2012-05-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120512011232/http://hamptonroads.com/2008/08/university-virginia-students-accused-plagiarism-expelled-program |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Во многу универзитети, академските степени или награди можат да се укинат како казна за плагијат. Ова е смислено во високообразовните институции во Велика Британија, во обид да се воведе некаква стандардизација во овој сектор.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.plagiarismadvice.org/documents/AMBeR%20Tariffv2.pdf |title=архивски примерок |accessdate=2012-01-21 |archive-date=2012-04-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120402172905/http://www.plagiarismadvice.org/documents/AMBeR%20Tariffv2.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Студентите може некогаш да се најдат под притисок за да завршат некоја задача добро и брзо и со достапноста на новата технологија (на [[интернет]]) студентите создавааат плагијати со копирање и вметнување информации од други извори. Ова често е лесно да се открие од страна на наставниците заради неколку причини. Прво, изборот на извори на студентите често се неоригинални, инструкторите можат да ги најдат истите работи копирани од популарен извор кај неколку студенти. Второ, честопати е лесно да се види дали ученикот користи свои зборови. Трето, студентите можат да изберат извори кои се несоодветни, неточни или надвор од темата. Четврто, предавачите може да инсистираат на тоа дека работата прво треба да се достави до [[откривање на плагијати]] на интернет.&lt;ref&gt;{{наведени вести |url=http://www.nysun.com/article/56158 |title=Opinion: Why Do They Do It? |last=Klein |first=Alexander |date=June 8, 2007 |work=[[The New York Sun]] |accessdate=2007-12-11 |archive-date=2007-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071201214729/http://www.nysun.com/article/56158 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Некои плагијати се случуваат затоа што студентите не се свесни за прифатливите практики на пишување или дури може да имаат развиено пишувачки практики како дел од нивното претходно образование што се сметаат за неприфатливи во високото образование.

=== Само-плагијаризам ===
Само-плагијаризам е повторна употреба на значајни, идентични или речиси идентични делови од сопствената работа,&lt;ref&gt;{{Наведено списание | last = Dellavalle | first = Robert P. | last2 = Banks | first2 = Marcus A. | last3 = Ellis | first3 = Jeffrey I. | year = 2007  | title = Frequently asked questions regarding self-plagiarism: How to avoid recycling fraud | journal = Journal of the American Academy of Dermatology | volume = 57 | issue = 3 | page = 527 | doi = 10.1016/j.jaad.2007.05.018 | pmid = 17707155 | pmc = 2679117 }}&lt;/ref&gt; притоа не признавајќи дека се повикуваме на оригиналното дело. Статии од оваа природа често се нарекуваат дупликати. Што се однесува до етичкото прашање, ова може да биде нелегално доколку [[авторски права|авторските права]] на претходната работа се префрлени на друго лице.&lt;ref&gt;Rebecca Attwood. [http://www.timeshighereducation.co.uk/story.asp?sectioncode=26&amp;storycode=402598 &quot;Allow me to rephrase, and boost my tally of articles&quot;]. Times Higher Education. 3 July 2008.&lt;/ref&gt;

Типично, само-плагијатите се сметаат за сериозен [[етички проблем]] каде што објавувањето се состои од нови материјали, како што е во академските објавувања или образовни задачи. Тоа не се однесува (освен во правна смисла) на текстови од јавен интерес како што се социјални, професионални и културни мислења што обично се објавуваат во весници и [[списание|списанија]].

На академски полиња, само-плагијат е кога авторот реупотребува делови од неговите објавени [[авторски дела]] во следните изданија, но без да го спомене претходнато објавување. Идентификување на само-плагијати е често тешко, бидејќи ограничената повторна употреба на материјалот е и правно прифатлива (како [[праведна употреба]]) и исто така етички прифатена.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | author = Hexham, I. | year = 2005 | title = Academic Plagiarism Defined | url = http://www.ucalgary.ca/~hexham/study/plag.html | accessdate = 2012-01-21 | archive-date = 2009-11-30 | archive-url = https://web.archive.org/web/20091130200848/http://www.ucalgary.ca/~hexham/study/plag.html | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Samuelson, Pamela. (1994)&quot;&gt;{{Наведено списание | last1 = Samuelson | first1 = Pamela | authorlink = Pamela Samuelson | doi = 10.1145/179606.179731 | title = Self-plagiarism or fair use? | journal = Communications of the ACM | volume = 37 | issue = 8 | pages = 21–5 | year = 1994  | url = http://people.ischool.berkeley.edu/~pam/papers/SelfPlagiarism.pdf }}&lt;/ref&gt;

Вообичаено за универзитетските истражувачи е да ја парафразираат и објавуваат својата работа, прилагодувајќи го тоа за различни академски списанија и новинарски написи за ширење на нивната работа на најшироката можна заинтересирана јавност. Сепак, мора да се има на ум дека овие истражувачи, исто така, ги почитуваат границите: Ако половина статија е иста како и претходната, таа обично ќе биде одбиена. Една од активностите во процесот на [[рецензија]] во академското пишување е да се спречи овој вид на &quot;рециклирање&quot;.

==== Само-плагијати и кодекси на етика ====
Некои академски списанија имаат кодекси на етика што посебно се однесуваат на само-плагијатите.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |author=Lorraine Eden |url=http://palgrave-journals.com/jibs/jibs_ethics_code.html |title=JIBS Code of Ethics |publisher=Journal of International Business Studies |date= |accessdate=2010-08-02 |archive-date=2010-07-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20100723212122/http://www.palgrave-journals.com/jibs/jibs_ethics_code.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Некои професионални организации како [[Асоцијација за Компјутерска Машинерија]] (ACM) има своја политика која конкретно се справува со само-плагијатите.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница  | year = 2010 | title = ACM Policy and Procedures on Plagiarism | url=http://www.acm.org/publications/policies/plagiarism_policy}}&lt;/ref&gt;

Други организации не даваат посебен осврт на само-плагијатите:

Американскато здружение за политички науки (APSA) објави код за [[етика]], што го опишува плагијатот како &quot;намерно присвојување на делата на другите и претставување како свои.&quot; Тоа не прави никаква врска со само-плагијатите. Се вели дека кога теза или дисертација е објавена &quot;во целост или во дел&quot;, авторот нема вообичаено етичка обврска да го признае своето потекло.&lt;ref&gt;American Political Science Association (2008). [http://www.apsanet.org/imgtest/ethicsguideweb.pdf &quot;A Guide to Professional Ethics in Political Science&quot;]. Second Edition. Section 21.1. ISBN 1-878147-05-6.&lt;/ref&gt;

==== Фактори кои оправдуваат реупотребливост ====
[[Памела Семјуелсон]] во 1994 година идентификува неколку фактори кои оправдуваат повторна употреба на една претходно објавена работа без вина за само-плагијаризам.&lt;ref name=&quot;Samuelson, Pamela. (1994)&quot;/&gt; Таа ги оправда овие фактори конкретно преку етичкото прашање на само-плагијат, за разлика од правното прашање на праведна употреба на авторските права со кое таа се занимава одделно. Меѓу другите фактори кои може да бидат изговор за повторна употреба на претходно објавен материјал Семјуелсон ги наведува следните:

# Претходното дело треба да се реупотреби со цел да се постават темелите за нов придонес во втората работа.
# Делови од претходната работа мора да се повторат, со цел да се справиме со нови докази или аргументи.
# Публиката за секоја работа е толку различна и дека објавувањето на истата работа на различни места е потребна за да се добие потребната пораката.
# Авторот смета дека ако за нешто што го напишал првиот пат и ако е добро нема никаква смисла истото да се каже поинаку по вторпат.

=== Организирани публикации ===
Плагијатите не се проблем кога се во прашање колективни непотпишани работи, бидејќи за тоа не им се доделува признание за оригиналноста на одредени луѓе. На пример, &quot;Изјавата за Стандардите на професионално однесување&quot; на [[Американска Историска Организација|Американската Историска Организација]] во (2005) во врска со учебниците и прирачниците наведува дека со оглед на тоа дека учебниците и енциклопедии се резимеа на работата на други научници, тие не се обврзани со истите строги стандарди да наведат извор и може да се дозволат поголем &quot;степен на зависност&quot; од другите работи.&lt;ref name=AHA&gt;{{Наведена мрежна страница | url = http://www.historians.org/PUBS/Free/ProfessionalStandards.cfm | title = Statement on Standards of Professional Conduct | date = 2005-01-06 | accessdate = 2009-04-16 | publisher = American Historical Association | archive-date = 2011-03-05 | archive-url = https://web.archive.org/web/20110305205842/http://www.historians.org/pubs/Free/ProfessionalStandards.cfm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Во рамките на една организација, кога станува збор за своите работни документи, стандардите се полабави, но не и непостоечки. Ако некој помогне со извештај, очекува да биде кредитиран. Ако станува збор за законски извештај, се очекува наводот да биде запишан. Техничките упатства рутински ги копираат фактите од другите прирачници без да наведат извори, бидејќи се претпоставува дека имаат заеднички дух (како што е, на пример, идејата со [[слободен софтвер|слободниот софтвер]] и [[софтвер со отворен код]]) каде што научниците слободно ја споделуваат својата работа.

== Поврзано ==
* [[Откривање на плагијати]]
* [[Пиратерија на програмска опрема]]
* [[Авторски права]]

== Белешки ==
{{Reflist|30em}}

== Наводи ==
* Alfrey, Penelope (February 2000) [http://web.mit.edu/comm-forum/papers/alfrey.html &quot;Petrarch's Apes: Originality, Plagiarism and Copyright Principles within Visual Culture&quot;]. MIT Communications Forum.
* [[Frank Arnau|Arnau, Frank]] [1959] ''[[The art of the faker]]''
* [[Жак Дерида|Derrida, Jacques]], [[Élisabeth Roudinesco|Roudinesco, Élisabeth]] [2001] (2004) ''De Quoi Demain'', English translation 2004 by Jeff Fort as [http://books.google.com/books?id=u-omLrUpQP8C ''For what tomorrow--: a dialogue''], ch.4 ''Unforeseeable Freedom''
* [[Умберто Еко|Eco, Umberto]] (1987) ''Fakes and Forgeries'' in [http://books.google.com/books?id=wElZAAAAMAAJ ''Versus, Issues 46-48''], republished in 1990 in [http://books.google.com/books?id=H4q8ZosSvB8C ''The limits of interpretation''] pp.&amp;nbsp;174–202
* [[Умберто Еко|Eco, Umberto]] (1990) ''Interpreting Serials'' in [http://books.google.com/books?id=H4q8ZosSvB8C ''The limits of interpretation''], pp.&amp;nbsp;83–100, [http://www.thefreelibrary.com/Innovation+%26+repetition%3A+between+modern+%26+postmodern+aesthetics.-a0138814075 excerpt] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110721201226/http://www.thefreelibrary.com/Innovation+%26+repetition%3A+between+modern+%26+postmodern+aesthetics.-a0138814075 |date=2011-07-21 }}
* Haywood, Ian (1987) [http://books.google.com/books?id=nb0uAQAAIAAJ ''Faking it'']
* Joachimides, Christos M. and Rosenthal, Norman and Anfam, David and Adams, Brooks (1993) [http://books.google.com/books?id=vc_pAAAAMAAJ ''American art in the 20th century: painting and sculpture 1913–1993'']
* Lynch, Jack (2002) [http://www.writing-world.com/rights/lynch.shtml ''The Perfectly Acceptable Practice of Literary Theft: Plagiarism, Copyright, and the Eighteenth Century''], in ''[http://www.history.org/foundation/journal/index.cfm Colonial Williamsburg: The Journal of the Colonial Williamsburg Foundation]'' 24, no. 4 (Winter 2002–3), pp.&amp;nbsp;51–54. Also available online since 2006 at ''Writing World''.
* [[Royal Shakespeare Company]] (2007) ''The RSC Shakespeare – William Shakespeare Complete Works'', Introduction to the Comedy of Errors,
* Ruthven, K. K. (2001) ''Faking Literature''
* [[A. C. Spearing|Spearing, A. C.]] (1987) ''Introduction'' section to Chaucer's ''[[The Franklin's Prologue and Tale]]''
* [[A. C. Spearing|Spearing, A. C.]] (1989) [http://books.google.com/books?id=c5Y4AAAAIAAJ ''Readings in medieval poetry'']
* [[George Steiner|Steiner, George]] (1998) ''[[After Babel]]'', ch.6 ''Topologies of culture'', 3rd revised edition

== Надворешни врски ==
* [http://www.historians.org/pubs/free/professionalstandards.cfm Американска Историска Асоцијација, &quot;Изјава за стандарди за професионално однесување&quot; (2005)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110305205842/http://www.historians.org/pubs/Free/ProfessionalStandards.cfm |date=2011-03-05 }}
* [http://ahe.cqu.edu.au Проценка во високото образование] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060206080142/http://ahe.cqu.edu.au/ |date=2006-02-06 }} мрежно место плагијати што содржи врски до различни ресурси (статии, книги, измамник сајтови, итн.)

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Плагијат| ]]
[[Категорија:Умотворби]]
[[Категорија:Интелектуална сопственост]]
[[Категорија:Авторски права]]
[[Категорија:Вреднување]]</text>
      <sha1>kqgbjahbbymp4yhdyl9t7lewk09g5i2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гоце Тодоровски</title>
    <ns>0</ns>
    <id>967293</id>
    <revision>
      <id>5600891</id>
      <parentid>5550463</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T23:51:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Davorstefanoski</username>
        <id>132615</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Почина :(</comment>
      <origin>5600891</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27451" sha1="0op7fr5wgj5rfvq97ax305iryhgh5pt" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Гоце Тодоровски
| image         =  Гоце Тодоровски.jpg 
| birth_date    = {{роден на и возраст|df=yes|1951|4|30}}
| birth_place   = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]
| death_date    =26 јули 2026     
| death_place   = 
| nationality   = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity     = [[Македонци|Македонец]]
| known         = улогата во: &lt;br&gt;[[Македонски народни приказни]]  &lt;br&gt; [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]&lt;br&gt;[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]&lt;br&gt;[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]&lt;br&gt;[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]&lt;br&gt;[[Хихирику]]&lt;br&gt;[[Викенд на мртовци]]&lt;br&gt;[[Среќна нова '49]]&lt;br&gt;[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]&lt;br&gt;[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]&lt;br&gt;[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]&lt;br&gt;[[Ручек (филм) |Ручек]]
| occupation   = [[глумец]]
| years_active = 1975 - 2026
| spouse       =  
}}
'''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}- 26 јули 2026) беше [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист.

== Животопис ==

По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}&lt;/ref&gt;

== Награди==
* 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп
* 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“
* 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]&quot;&lt;ref&gt;{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата &quot;Свети Јоаким Осоговски&quot; |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]&lt;ref&gt;{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher =  | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“&lt;ref&gt;{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело &quot;Војдан Чернодрински&quot; | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]]

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''Година'''
|'''Филм'''
|'''Улога'''
|'''Канал'''
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1970-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1970&quot;/&gt;
|-
|1976
|[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм
| /
|
|-
|1977
|[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1978
|[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || ||
|-
|1979
|[[Наши години]] ТВ-серија
|Цуне
|[[ТВ Скопје]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1980-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1980&quot;/&gt;
|-
|1980
|[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || ||
|-
|1981
|[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1981
|Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || ||
|-
|1981
|[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1983
|[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1983
|[[Ликвидатор]] ТВ-филм
|
|
|-
|1984
|[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]]
|-
|1984
|[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1984
|[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија
|Кирче || [[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм
|Ангеле
|[[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Другарувања]] ТВ-серија || ||
|-
|1984-1985
|[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1984-1985
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[На наш начин]] ТВ-филм
|Бимбо
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Тетовирани души]] ТВ-филм || ||
|-
|1985-1986
|[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко ||
|-
|1986
|[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија 
|Цанде
|[[МРТ 1]]
|-
|1986
|[[Трето доба]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1986 - 1992
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|-
|1986
|[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм
|Тодор
|
|-
|1987
|[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија
|Лаки 
|[[МРТ 1]]
|-
|1987
|[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм
|
|
|-
|1987
|[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]]
|-
|1988
|[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија 
|
|[[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1990-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1990&quot;/&gt;
|-
|1990
|[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм
|Ацко
|[[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм
|
|
|-
|1991
|[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор ||
|-
|1991
|[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм
| Ловец 2 || [[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Женски оркестар]] ТВ-филм
|Сузе
|
|-
|1992
|[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор ||
|-
|1992
|[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија
|Борила
|[[МРТ 5]]
|-
|1993
|[[Црно бело во боја]] ТВ-филм  || / ||
|-
|1993 - 2000
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1993
|[[Грев или шприцер]] ТВ-филм
|Перо ||
|-
| 1994
| [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1995
|[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм
|
|
|-
|1995
|[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1998
|[[Салон Хармони]] ТВ-серија
|Фидан || [[МРТ 1]]
|-
|1999
|[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон ||
|-
|1999
|[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || 
|-
|1999
|[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм
|Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2000-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2000&quot;/&gt;
|-
|2000
|[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија
| Петко
|[[МРТ 1]]
|-
| 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2000-2003
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани ||
|-
|2002
|[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]]
|-
|2003
|[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2004 
|[[Хихирику]] ТВ-серија
|
|[[Македонско радио 1|МР 1]]
|-
|2006-2009
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]]
|-
|2007
|[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.||
|-
|2007-2010
|[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]]
|-
|2008
|[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]]
|-
|2009
|[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2010-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2010&quot;/&gt;
|-
|2010
|[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
| 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]]
|-
|2010 - 2012
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2012-2014
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија
| Мише 
|[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]]
|-
|2013-2015
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија 
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2014
|[[До балчак]] ТВ-филм
|
|
|-
|2015
|[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец||
|-
|2016-2017
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2019
|[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2020-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2020&quot;/&gt;
|-
| 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2022
|[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин ||
|-
|2023-2025
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2024 
|[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]]
|-
|2026
|[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || ||
|}

==Театарски улоги==

* И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977;
* Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984;
* Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986:
* Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988;
* Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989;
* Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990;
* Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992;
* Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994;
* Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995;
* Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996;
* Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998;
* Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001;
* Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002;
* Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004;
* Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]]  2005;
* Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006;
* Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007;
* Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008;
* Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011;
* Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012;
* Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012;
* Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013;
* Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014;
* Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016;
* Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017;
* Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018;
* Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025.


*Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје
*Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]]
* Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]]
* Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес
* Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Goce Todorovski}}
* [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&amp;menu=akter&amp;podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk]
* {{IMDb name|1229797}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Глумци од Кичево]]
[[Категорија:Македонски телевизиски глумци]]
[[Категорија:Македонски театарски глумци]]
[[Категорија:Македонски филмски глумци]]
[[Категорија:Македонски гласовни глумци]]
[[Категорија:Југословенски глумци]]
[[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]]
[[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]]</text>
      <sha1>0op7fr5wgj5rfvq97ax305iryhgh5pt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600892</id>
      <parentid>5600891</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T23:56:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Davorstefanoski</username>
        <id>132615</id>
      </contributor>
      <comment>/* Животопис */</comment>
      <origin>5600892</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27540" sha1="khd7jtzdp78tsmaqv5q64xblqc235yb" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Гоце Тодоровски
| image         =  Гоце Тодоровски.jpg 
| birth_date    = {{роден на и возраст|df=yes|1951|4|30}}
| birth_place   = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]
| death_date    =26 јули 2026     
| death_place   = 
| nationality   = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity     = [[Македонци|Македонец]]
| known         = улогата во: &lt;br&gt;[[Македонски народни приказни]]  &lt;br&gt; [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]&lt;br&gt;[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]&lt;br&gt;[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]&lt;br&gt;[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]&lt;br&gt;[[Хихирику]]&lt;br&gt;[[Викенд на мртовци]]&lt;br&gt;[[Среќна нова '49]]&lt;br&gt;[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]&lt;br&gt;[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]&lt;br&gt;[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]&lt;br&gt;[[Ручек (филм) |Ручек]]
| occupation   = [[глумец]]
| years_active = 1975 - 2026
| spouse       =  
}}
'''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}- 26 јули 2026) беше [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист.

== Животопис ==

По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}&lt;/ref&gt; По долготрајно боледување, почина на 26 јули 2026 г.

== Награди==
* 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп
* 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“
* 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]&quot;&lt;ref&gt;{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата &quot;Свети Јоаким Осоговски&quot; |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]&lt;ref&gt;{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher =  | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“&lt;ref&gt;{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело &quot;Војдан Чернодрински&quot; | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]]

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''Година'''
|'''Филм'''
|'''Улога'''
|'''Канал'''
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1970-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1970&quot;/&gt;
|-
|1976
|[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм
| /
|
|-
|1977
|[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1978
|[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || ||
|-
|1979
|[[Наши години]] ТВ-серија
|Цуне
|[[ТВ Скопје]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1980-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1980&quot;/&gt;
|-
|1980
|[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || ||
|-
|1981
|[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1981
|Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || ||
|-
|1981
|[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1983
|[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1983
|[[Ликвидатор]] ТВ-филм
|
|
|-
|1984
|[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]]
|-
|1984
|[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1984
|[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија
|Кирче || [[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм
|Ангеле
|[[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Другарувања]] ТВ-серија || ||
|-
|1984-1985
|[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1984-1985
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[На наш начин]] ТВ-филм
|Бимбо
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Тетовирани души]] ТВ-филм || ||
|-
|1985-1986
|[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко ||
|-
|1986
|[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија 
|Цанде
|[[МРТ 1]]
|-
|1986
|[[Трето доба]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1986 - 1992
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|-
|1986
|[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм
|Тодор
|
|-
|1987
|[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија
|Лаки 
|[[МРТ 1]]
|-
|1987
|[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм
|
|
|-
|1987
|[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]]
|-
|1988
|[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија 
|
|[[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1990-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1990&quot;/&gt;
|-
|1990
|[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм
|Ацко
|[[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм
|
|
|-
|1991
|[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор ||
|-
|1991
|[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм
| Ловец 2 || [[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Женски оркестар]] ТВ-филм
|Сузе
|
|-
|1992
|[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор ||
|-
|1992
|[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија
|Борила
|[[МРТ 5]]
|-
|1993
|[[Црно бело во боја]] ТВ-филм  || / ||
|-
|1993 - 2000
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1993
|[[Грев или шприцер]] ТВ-филм
|Перо ||
|-
| 1994
| [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1995
|[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм
|
|
|-
|1995
|[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1998
|[[Салон Хармони]] ТВ-серија
|Фидан || [[МРТ 1]]
|-
|1999
|[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон ||
|-
|1999
|[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || 
|-
|1999
|[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм
|Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2000-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2000&quot;/&gt;
|-
|2000
|[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија
| Петко
|[[МРТ 1]]
|-
| 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2000-2003
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани ||
|-
|2002
|[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]]
|-
|2003
|[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2004 
|[[Хихирику]] ТВ-серија
|
|[[Македонско радио 1|МР 1]]
|-
|2006-2009
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]]
|-
|2007
|[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.||
|-
|2007-2010
|[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]]
|-
|2008
|[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]]
|-
|2009
|[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2010-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2010&quot;/&gt;
|-
|2010
|[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
| 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]]
|-
|2010 - 2012
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2012-2014
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија
| Мише 
|[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]]
|-
|2013-2015
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија 
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2014
|[[До балчак]] ТВ-филм
|
|
|-
|2015
|[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец||
|-
|2016-2017
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2019
|[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2020-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2020&quot;/&gt;
|-
| 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2022
|[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин ||
|-
|2023-2025
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2024 
|[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]]
|-
|2026
|[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || ||
|}

==Театарски улоги==

* И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977;
* Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984;
* Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986:
* Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988;
* Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989;
* Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990;
* Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992;
* Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994;
* Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995;
* Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996;
* Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998;
* Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001;
* Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002;
* Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004;
* Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]]  2005;
* Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006;
* Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007;
* Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008;
* Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011;
* Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012;
* Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012;
* Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013;
* Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014;
* Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016;
* Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017;
* Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018;
* Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025.


*Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје
*Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]]
* Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]]
* Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес
* Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Goce Todorovski}}
* [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&amp;menu=akter&amp;podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk]
* {{IMDb name|1229797}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Глумци од Кичево]]
[[Категорија:Македонски телевизиски глумци]]
[[Категорија:Македонски театарски глумци]]
[[Категорија:Македонски филмски глумци]]
[[Категорија:Македонски гласовни глумци]]
[[Категорија:Југословенски глумци]]
[[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]]
[[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]]</text>
      <sha1>khd7jtzdp78tsmaqv5q64xblqc235yb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601009</id>
      <parentid>5600892</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5601009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27539" sha1="hwg9r70zt4eqpt6huhc93bfyc65069q" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Гоце Тодоровски
| image         =  Гоце Тодоровски.jpg 
| birth_date    = {{роден на и возраст|df=yes|1951|4|30}}
| birth_place   = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]
| death_date    =26 јули 2026     
| death_place   = 
| nationality   = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity     = [[Македонци|Македонец]]
| known         = улогата во: &lt;br&gt;[[Македонски народни приказни]]  &lt;br&gt; [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]&lt;br&gt;[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]&lt;br&gt;[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]&lt;br&gt;[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]&lt;br&gt;[[Хихирику]]&lt;br&gt;[[Викенд на мртовци]]&lt;br&gt;[[Среќна нова '49]]&lt;br&gt;[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]&lt;br&gt;[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]&lt;br&gt;[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]&lt;br&gt;[[Ручек (филм) |Ручек]]
| occupation   = [[глумец]]
| years_active = 1975 — 2026
| spouse       =  
}}
'''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}— 26 јули 2026) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист.

== Животопис ==

По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}&lt;/ref&gt; По долготрајно боледување, почина на 26 јули 2026 г.

== Награди==
* 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп
* 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“
* 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]&quot;&lt;ref&gt;{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата &quot;Свети Јоаким Осоговски&quot; |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]&lt;ref&gt;{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher =  | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“&lt;ref&gt;{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело &quot;Војдан Чернодрински&quot; | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]]

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''Година'''
|'''Филм'''
|'''Улога'''
|'''Канал'''
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1970-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1970&quot;/&gt;
|-
|1976
|[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм
| /
|
|-
|1977
|[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1978
|[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || ||
|-
|1979
|[[Наши години]] ТВ-серија
|Цуне
|[[ТВ Скопје]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1980-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1980&quot;/&gt;
|-
|1980
|[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || ||
|-
|1981
|[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1981
|Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || ||
|-
|1981
|[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1983
|[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1983
|[[Ликвидатор]] ТВ-филм
|
|
|-
|1984
|[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]]
|-
|1984
|[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1984
|[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија
|Кирче || [[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм
|Ангеле
|[[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Другарувања]] ТВ-серија || ||
|-
|1984-1985
|[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1984-1985
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[На наш начин]] ТВ-филм
|Бимбо
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Тетовирани души]] ТВ-филм || ||
|-
|1985-1986
|[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко ||
|-
|1986
|[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија 
|Цанде
|[[МРТ 1]]
|-
|1986
|[[Трето доба]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1986 - 1992
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|-
|1986
|[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм
|Тодор
|
|-
|1987
|[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија
|Лаки 
|[[МРТ 1]]
|-
|1987
|[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм
|
|
|-
|1987
|[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]]
|-
|1988
|[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија 
|
|[[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1990-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1990&quot;/&gt;
|-
|1990
|[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм
|Ацко
|[[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм
|
|
|-
|1991
|[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор ||
|-
|1991
|[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм
| Ловец 2 || [[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Женски оркестар]] ТВ-филм
|Сузе
|
|-
|1992
|[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор ||
|-
|1992
|[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија
|Борила
|[[МРТ 5]]
|-
|1993
|[[Црно бело во боја]] ТВ-филм  || / ||
|-
|1993 - 2000
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1993
|[[Грев или шприцер]] ТВ-филм
|Перо ||
|-
| 1994
| [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1995
|[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм
|
|
|-
|1995
|[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1998
|[[Салон Хармони]] ТВ-серија
|Фидан || [[МРТ 1]]
|-
|1999
|[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон ||
|-
|1999
|[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || 
|-
|1999
|[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм
|Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2000-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2000&quot;/&gt;
|-
|2000
|[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија
| Петко
|[[МРТ 1]]
|-
| 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2000-2003
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани ||
|-
|2002
|[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]]
|-
|2003
|[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2004 
|[[Хихирику]] ТВ-серија
|
|[[Македонско радио 1|МР 1]]
|-
|2006-2009
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]]
|-
|2007
|[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.||
|-
|2007-2010
|[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]]
|-
|2008
|[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]]
|-
|2009
|[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2010-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2010&quot;/&gt;
|-
|2010
|[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
| 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]]
|-
|2010 - 2012
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2012-2014
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија
| Мише 
|[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]]
|-
|2013-2015
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија 
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2014
|[[До балчак]] ТВ-филм
|
|
|-
|2015
|[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец||
|-
|2016-2017
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2019
|[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2020-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2020&quot;/&gt;
|-
| 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2022
|[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин ||
|-
|2023-2025
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2024 
|[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]]
|-
|2026
|[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || ||
|}

==Театарски улоги==

* И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977;
* Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984;
* Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986:
* Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988;
* Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989;
* Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990;
* Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992;
* Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994;
* Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995;
* Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996;
* Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998;
* Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001;
* Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002;
* Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004;
* Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]]  2005;
* Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006;
* Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007;
* Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008;
* Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011;
* Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012;
* Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012;
* Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013;
* Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014;
* Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016;
* Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017;
* Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018;
* Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025.


*Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје
*Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]]
* Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]]
* Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес
* Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Goce Todorovski}}
* [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&amp;menu=akter&amp;podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk]
* {{IMDb name|1229797}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Глумци од Кичево]]
[[Категорија:Македонски телевизиски глумци]]
[[Категорија:Македонски театарски глумци]]
[[Категорија:Македонски филмски глумци]]
[[Категорија:Македонски гласовни глумци]]
[[Категорија:Југословенски глумци]]
[[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]]
[[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]]</text>
      <sha1>hwg9r70zt4eqpt6huhc93bfyc65069q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601010</id>
      <parentid>5601009</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:25:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5601010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27547" sha1="rj1or0h8ngp75hcnh2tujedcr2e2ydh" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Гоце Тодоровски
| image         =  Гоце Тодоровски.jpg 
| birth_date    = {{роден на и возраст|df=yes|1951|4|30}}
| birth_place   = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]
| death_date    =26 јули 2026     
| death_place   = 
| nationality   = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity     = [[Македонци|Македонец]]
| known         = улогата во: &lt;br&gt;[[Македонски народни приказни]]  &lt;br&gt; [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]&lt;br&gt;[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]&lt;br&gt;[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]&lt;br&gt;[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]&lt;br&gt;[[Хихирику]]&lt;br&gt;[[Викенд на мртовци]]&lt;br&gt;[[Среќна нова '49]]&lt;br&gt;[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]&lt;br&gt;[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]&lt;br&gt;[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]&lt;br&gt;[[Ручек (филм) |Ручек]]
| occupation   = [[глумец]]
| years_active = 1975 — 2026
| spouse       =  
}}
'''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}— [[26 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист.

== Животопис ==

По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}&lt;/ref&gt; По долготрајно боледување, почина на 26 јули 2026 г.

== Награди==
* 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп
* 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“
* 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]&quot;&lt;ref&gt;{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата &quot;Свети Јоаким Осоговски&quot; |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]&lt;ref&gt;{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher =  | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“&lt;ref&gt;{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело &quot;Војдан Чернодрински&quot; | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]]

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''Година'''
|'''Филм'''
|'''Улога'''
|'''Канал'''
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1970-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1970&quot;/&gt;
|-
|1976
|[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм
| /
|
|-
|1977
|[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1978
|[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || ||
|-
|1979
|[[Наши години]] ТВ-серија
|Цуне
|[[ТВ Скопје]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1980-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1980&quot;/&gt;
|-
|1980
|[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || ||
|-
|1981
|[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1981
|Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || ||
|-
|1981
|[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1983
|[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1983
|[[Ликвидатор]] ТВ-филм
|
|
|-
|1984
|[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]]
|-
|1984
|[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1984
|[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија
|Кирче || [[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм
|Ангеле
|[[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Другарувања]] ТВ-серија || ||
|-
|1984-1985
|[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1984-1985
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[На наш начин]] ТВ-филм
|Бимбо
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Тетовирани души]] ТВ-филм || ||
|-
|1985-1986
|[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко ||
|-
|1986
|[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија 
|Цанде
|[[МРТ 1]]
|-
|1986
|[[Трето доба]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1986 - 1992
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|-
|1986
|[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм
|Тодор
|
|-
|1987
|[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија
|Лаки 
|[[МРТ 1]]
|-
|1987
|[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм
|
|
|-
|1987
|[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]]
|-
|1988
|[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија 
|
|[[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1990-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1990&quot;/&gt;
|-
|1990
|[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм
|Ацко
|[[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм
|
|
|-
|1991
|[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор ||
|-
|1991
|[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм
| Ловец 2 || [[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Женски оркестар]] ТВ-филм
|Сузе
|
|-
|1992
|[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор ||
|-
|1992
|[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија
|Борила
|[[МРТ 5]]
|-
|1993
|[[Црно бело во боја]] ТВ-филм  || / ||
|-
|1993 - 2000
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1993
|[[Грев или шприцер]] ТВ-филм
|Перо ||
|-
| 1994
| [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1995
|[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм
|
|
|-
|1995
|[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1998
|[[Салон Хармони]] ТВ-серија
|Фидан || [[МРТ 1]]
|-
|1999
|[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон ||
|-
|1999
|[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || 
|-
|1999
|[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм
|Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2000-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2000&quot;/&gt;
|-
|2000
|[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија
| Петко
|[[МРТ 1]]
|-
| 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2000-2003
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани ||
|-
|2002
|[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]]
|-
|2003
|[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2004 
|[[Хихирику]] ТВ-серија
|
|[[Македонско радио 1|МР 1]]
|-
|2006-2009
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]]
|-
|2007
|[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.||
|-
|2007-2010
|[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]]
|-
|2008
|[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]]
|-
|2009
|[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2010-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2010&quot;/&gt;
|-
|2010
|[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
| 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]]
|-
|2010 - 2012
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2012-2014
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија
| Мише 
|[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]]
|-
|2013-2015
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија 
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2014
|[[До балчак]] ТВ-филм
|
|
|-
|2015
|[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец||
|-
|2016-2017
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2019
|[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2020-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2020&quot;/&gt;
|-
| 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2022
|[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин ||
|-
|2023-2025
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2024 
|[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]]
|-
|2026
|[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || ||
|}

==Театарски улоги==

* И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977;
* Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984;
* Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986:
* Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988;
* Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989;
* Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990;
* Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992;
* Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994;
* Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995;
* Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996;
* Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998;
* Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001;
* Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002;
* Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004;
* Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]]  2005;
* Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006;
* Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007;
* Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008;
* Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011;
* Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012;
* Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012;
* Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013;
* Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014;
* Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016;
* Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017;
* Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018;
* Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025.


*Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје
*Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]]
* Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]]
* Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес
* Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Goce Todorovski}}
* [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&amp;menu=akter&amp;podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk]
* {{IMDb name|1229797}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Глумци од Кичево]]
[[Категорија:Македонски телевизиски глумци]]
[[Категорија:Македонски театарски глумци]]
[[Категорија:Македонски филмски глумци]]
[[Категорија:Македонски гласовни глумци]]
[[Категорија:Југословенски глумци]]
[[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]]
[[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]]</text>
      <sha1>rj1or0h8ngp75hcnh2tujedcr2e2ydh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601011</id>
      <parentid>5601010</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:25:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Животопис */ Глаголска л-форма</comment>
      <origin>5601011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27549" sha1="pinl7mxj2phxjrib6s0q13cdx2h8xw9" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Гоце Тодоровски
| image         =  Гоце Тодоровски.jpg 
| birth_date    = {{роден на и возраст|df=yes|1951|4|30}}
| birth_place   = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]
| death_date    =26 јули 2026     
| death_place   = 
| nationality   = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity     = [[Македонци|Македонец]]
| known         = улогата во: &lt;br&gt;[[Македонски народни приказни]]  &lt;br&gt; [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]&lt;br&gt;[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]&lt;br&gt;[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]&lt;br&gt;[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]&lt;br&gt;[[Хихирику]]&lt;br&gt;[[Викенд на мртовци]]&lt;br&gt;[[Среќна нова '49]]&lt;br&gt;[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]&lt;br&gt;[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]&lt;br&gt;[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]&lt;br&gt;[[Ручек (филм) |Ручек]]
| occupation   = [[глумец]]
| years_active = 1975 — 2026
| spouse       =  
}}
'''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}— [[26 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист.

== Животопис ==

По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}&lt;/ref&gt; По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г.

== Награди==
* 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп
* 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“
* 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]&quot;&lt;ref&gt;{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата &quot;Свети Јоаким Осоговски&quot; |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]&lt;ref&gt;{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher =  | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“&lt;ref&gt;{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело &quot;Војдан Чернодрински&quot; | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]]

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''Година'''
|'''Филм'''
|'''Улога'''
|'''Канал'''
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1970-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1970&quot;/&gt;
|-
|1976
|[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм
| /
|
|-
|1977
|[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1978
|[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || ||
|-
|1979
|[[Наши години]] ТВ-серија
|Цуне
|[[ТВ Скопје]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1980-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1980&quot;/&gt;
|-
|1980
|[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || ||
|-
|1981
|[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1981
|Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || ||
|-
|1981
|[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1983
|[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1983
|[[Ликвидатор]] ТВ-филм
|
|
|-
|1984
|[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]]
|-
|1984
|[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1984
|[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија
|Кирче || [[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм
|Ангеле
|[[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Другарувања]] ТВ-серија || ||
|-
|1984-1985
|[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1984-1985
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[На наш начин]] ТВ-филм
|Бимбо
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Тетовирани души]] ТВ-филм || ||
|-
|1985-1986
|[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко ||
|-
|1986
|[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија 
|Цанде
|[[МРТ 1]]
|-
|1986
|[[Трето доба]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1986 - 1992
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|-
|1986
|[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм
|Тодор
|
|-
|1987
|[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија
|Лаки 
|[[МРТ 1]]
|-
|1987
|[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм
|
|
|-
|1987
|[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]]
|-
|1988
|[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија 
|
|[[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1990-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1990&quot;/&gt;
|-
|1990
|[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм
|Ацко
|[[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм
|
|
|-
|1991
|[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор ||
|-
|1991
|[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм
| Ловец 2 || [[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Женски оркестар]] ТВ-филм
|Сузе
|
|-
|1992
|[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор ||
|-
|1992
|[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија
|Борила
|[[МРТ 5]]
|-
|1993
|[[Црно бело во боја]] ТВ-филм  || / ||
|-
|1993 - 2000
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1993
|[[Грев или шприцер]] ТВ-филм
|Перо ||
|-
| 1994
| [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1995
|[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм
|
|
|-
|1995
|[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1998
|[[Салон Хармони]] ТВ-серија
|Фидан || [[МРТ 1]]
|-
|1999
|[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон ||
|-
|1999
|[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || 
|-
|1999
|[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм
|Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2000-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2000&quot;/&gt;
|-
|2000
|[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија
| Петко
|[[МРТ 1]]
|-
| 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2000-2003
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани ||
|-
|2002
|[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]]
|-
|2003
|[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2004 
|[[Хихирику]] ТВ-серија
|
|[[Македонско радио 1|МР 1]]
|-
|2006-2009
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]]
|-
|2007
|[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.||
|-
|2007-2010
|[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]]
|-
|2008
|[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]]
|-
|2009
|[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2010-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2010&quot;/&gt;
|-
|2010
|[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
| 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]]
|-
|2010 - 2012
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2012-2014
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија
| Мише 
|[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]]
|-
|2013-2015
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија 
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2014
|[[До балчак]] ТВ-филм
|
|
|-
|2015
|[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец||
|-
|2016-2017
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2019
|[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2020-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2020&quot;/&gt;
|-
| 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2022
|[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин ||
|-
|2023-2025
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2024 
|[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]]
|-
|2026
|[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || ||
|}

==Театарски улоги==

* И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977;
* Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984;
* Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986:
* Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988;
* Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989;
* Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990;
* Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992;
* Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994;
* Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995;
* Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996;
* Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998;
* Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001;
* Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002;
* Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004;
* Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]]  2005;
* Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006;
* Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007;
* Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008;
* Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011;
* Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012;
* Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012;
* Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013;
* Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014;
* Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016;
* Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017;
* Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018;
* Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025.


*Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје
*Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]]
* Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]]
* Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес
* Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Goce Todorovski}}
* [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&amp;menu=akter&amp;podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk]
* {{IMDb name|1229797}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Глумци од Кичево]]
[[Категорија:Македонски телевизиски глумци]]
[[Категорија:Македонски театарски глумци]]
[[Категорија:Македонски филмски глумци]]
[[Категорија:Македонски гласовни глумци]]
[[Категорија:Југословенски глумци]]
[[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]]
[[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]]</text>
      <sha1>pinl7mxj2phxjrib6s0q13cdx2h8xw9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601021</id>
      <parentid>5601011</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:38:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aprilija50.A.D</username>
        <id>119801</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5601021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27581" sha1="l8xrhqqqi8qmjukefdngn044zr86dn1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Гоце Тодоровски
| image         =  Гоце Тодоровски.jpg 
| birth_date    = {{роден на|30|април|1951}}
| birth_place   = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]
| death_date    = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}}  
| death_place   = 
| nationality   = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity     = [[Македонци|Македонец]]
| known         = улогата во: &lt;br&gt;[[Македонски народни приказни]]  &lt;br&gt; [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]&lt;br&gt;[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]&lt;br&gt;[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]&lt;br&gt;[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]&lt;br&gt;[[Хихирику]]&lt;br&gt;[[Викенд на мртовци]]&lt;br&gt;[[Среќна нова '49]]&lt;br&gt;[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]&lt;br&gt;[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]&lt;br&gt;[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]&lt;br&gt;[[Ручек (филм) |Ручек]]
| occupation   = [[глумец]]
| years_active = 1975 - 2026
| spouse       =  
}}
'''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}— [[27 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист.

== Животопис ==

По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}&lt;/ref&gt; По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г.

== Награди==
* 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп
* 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“
* 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]&quot;&lt;ref&gt;{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата &quot;Свети Јоаким Осоговски&quot; |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]&lt;ref&gt;{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher =  | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“&lt;ref&gt;{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело &quot;Војдан Чернодрински&quot; | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]]

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''Година'''
|'''Филм'''
|'''Улога'''
|'''Канал'''
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1970-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1970&quot;/&gt;
|-
|1976
|[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм
| /
|
|-
|1977
|[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1978
|[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || ||
|-
|1979
|[[Наши години]] ТВ-серија
|Цуне
|[[ТВ Скопје]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1980-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1980&quot;/&gt;
|-
|1980
|[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || ||
|-
|1981
|[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1981
|Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || ||
|-
|1981
|[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1983
|[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1983
|[[Ликвидатор]] ТВ-филм
|
|
|-
|1984
|[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]]
|-
|1984
|[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1984
|[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија
|Кирче || [[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм
|Ангеле
|[[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Другарувања]] ТВ-серија || ||
|-
|1984-1985
|[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1984-1985
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[На наш начин]] ТВ-филм
|Бимбо
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Тетовирани души]] ТВ-филм || ||
|-
|1985-1986
|[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко ||
|-
|1986
|[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија 
|Цанде
|[[МРТ 1]]
|-
|1986
|[[Трето доба]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1986 - 1992
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|-
|1986
|[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм
|Тодор
|
|-
|1987
|[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија
|Лаки 
|[[МРТ 1]]
|-
|1987
|[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм
|
|
|-
|1987
|[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]]
|-
|1988
|[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија 
|
|[[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1990-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1990&quot;/&gt;
|-
|1990
|[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм
|Ацко
|[[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм
|
|
|-
|1991
|[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор ||
|-
|1991
|[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм
| Ловец 2 || [[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Женски оркестар]] ТВ-филм
|Сузе
|
|-
|1992
|[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор ||
|-
|1992
|[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија
|Борила
|[[МРТ 5]]
|-
|1993
|[[Црно бело во боја]] ТВ-филм  || / ||
|-
|1993 - 2000
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1993
|[[Грев или шприцер]] ТВ-филм
|Перо ||
|-
| 1994
| [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1995
|[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм
|
|
|-
|1995
|[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1998
|[[Салон Хармони]] ТВ-серија
|Фидан || [[МРТ 1]]
|-
|1999
|[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон ||
|-
|1999
|[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || 
|-
|1999
|[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм
|Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2000-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2000&quot;/&gt;
|-
|2000
|[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија
| Петко
|[[МРТ 1]]
|-
| 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2000-2003
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани ||
|-
|2002
|[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]]
|-
|2003
|[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2004 
|[[Хихирику]] ТВ-серија
|
|[[Македонско радио 1|МР 1]]
|-
|2006-2009
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]]
|-
|2007
|[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.||
|-
|2007-2010
|[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]]
|-
|2008
|[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]]
|-
|2009
|[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2010-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2010&quot;/&gt;
|-
|2010
|[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
| 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]]
|-
|2010 - 2012
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2012-2014
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија
| Мише 
|[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]]
|-
|2013-2015
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија 
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2014
|[[До балчак]] ТВ-филм
|
|
|-
|2015
|[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец||
|-
|2016-2017
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2019
|[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2020-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2020&quot;/&gt;
|-
| 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2022
|[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин ||
|-
|2023-2025
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2024 
|[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]]
|-
|2026
|[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || ||
|}

==Театарски улоги==

* И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977;
* Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984;
* Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986:
* Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988;
* Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989;
* Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990;
* Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992;
* Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994;
* Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995;
* Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996;
* Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998;
* Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001;
* Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002;
* Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004;
* Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]]  2005;
* Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006;
* Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007;
* Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008;
* Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011;
* Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012;
* Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012;
* Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013;
* Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014;
* Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016;
* Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017;
* Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018;
* Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025.


*Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје
*Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]]
* Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]]
* Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес
* Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Goce Todorovski}}
* [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&amp;menu=akter&amp;podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk]
* {{IMDb name|1229797}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Глумци од Кичево]]
[[Категорија:Македонски телевизиски глумци]]
[[Категорија:Македонски театарски глумци]]
[[Категорија:Македонски филмски глумци]]
[[Категорија:Македонски гласовни глумци]]
[[Категорија:Југословенски глумци]]
[[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]]
[[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]]</text>
      <sha1>l8xrhqqqi8qmjukefdngn044zr86dn1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5601022</id>
      <parentid>5601021</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:39:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aprilija50.A.D</username>
        <id>119801</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5601022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27623" sha1="dle7vyibwttgkyfven5ibna43x7u383" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Гоце Тодоровски
| image         =  Гоце Тодоровски.jpg 
| birth_date    = {{роден на|30|април|1951}}
| birth_place   = [[Кичево]], [[НР Македонија]], [[ФНРЈ]]
| death_date    = {{починал на и возраст|df=yes|2026|7|27|1951|4|30}}  
| death_place   = [[Скопје]], [[Македонија]]
| nationality   = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity     = [[Македонци|Македонец]]
| known         = улогата во: &lt;br&gt;[[Македонски народни приказни]]  &lt;br&gt; [[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]]&lt;br&gt;[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]]&lt;br&gt;[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]]&lt;br&gt;[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]]&lt;br&gt;[[Хихирику]]&lt;br&gt;[[Викенд на мртовци]]&lt;br&gt;[[Среќна нова '49]]&lt;br&gt;[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]]&lt;br&gt;[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]]&lt;br&gt;[[Училиште за кловнови (телевизиска серија) |Училиште за кловнови]]&lt;br&gt;[[Ручек (филм) |Ручек]]
| occupation   = [[глумец]]
| years_active = 1975 - 2026
| spouse       =  
}}
'''Гоце Тодоровски''' ({{роден на|30|април|1951}}— [[27 јули]] [[2026]]) — [[Македонија|македонски]] театарски, филмски и телевизиски [[глумец]] и [[хумор]]ист.

== Животопис ==

По завршувањето на [[Факултет за драмски уметности - Скопје|Факултетот за драмски уметности]] при Универзитет [[Универзитет „Св. Кирил и Методиј“|„Св. Кирил и Методиј“]], во класата на [[професор]]от [[Илија Џувалековски]], тој се вработил во [[Драмски театар - Скопје|Драмскиот театар]] во [[Скопје]] и веднаш се истакнал како мошне надарен и суптилен комичар. Тој имал одлична соработка со голем број на познати наши режисери: [[Слободан Унковски]], [[Коле Ангеловски]], [[Димитар Станковски]], [[Владимир Милчин]] и [[Димитрие Османли]]. Покрај ангажманите во матичниот театар, тој е често присутен на програмите на радиото и телевизијата учествувајќи во скоро сите хумористично – сатирични емисии, драми, серии и друго. Чест гостин е и во другите театарски куќи во [[Македонија]]. Тој е препознатлив и по телевизиски екранизација, веќе долги години сихронизари турски серии за [[Сител|Сител Телевизија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Биографија за глумецот Гоце Тодоровски | url=https://www.facebook.com/share/p/14eBoqQvXU/?mibextid=oFDknk | publisher = | work= Платформа.мк | date = 14.12.2024 | accessdate = 29 јануари 2025}}&lt;/ref&gt; По долготрајно боледување, починал на 26 јули 2026 г.

== Награди==
* 1980 — Награда за најдобра улога за ликот Цанде во претставата „Солунски патрдии“ на фестивалот за Театарски игри „Војдан Чернодрински“ – Прилеп
* 1986 — најпопуларно ТВ лице според ревијата анкета на весникот „[[Вечер (дневен весник)|Вечер]]“
* 2020 — Награда „св. [[Јоаким Осоговски]]&quot;&lt;ref&gt;{{нмс |title=Актерот Гоце Тодоровски е добитник на наградата &quot;Свети Јоаким Осоговски&quot; |url=https://vistina.com.mk/181033 |work= |publisher= |date=15.12.2020 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231227205545/https://vistina.com.mk/181033/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* 2023 — [[Орден за заслуги за Македонија]]&lt;ref&gt;{{нмс |title=Орден за заслуги на актерот Гоце Тодоровски |url=https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |work=press24.mk |publisher= |date=27.12.2023 |accessdate=27 декември 2023 |archive-date=2023-12-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20231228025939/https://press24.mk/video-pendarovski-mu-dodeli-orden-za-zaslugi-na-akterot-goce-todorovski |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс|title=Актерот Гоце Тодоровски со Орден за заслуги за Македонија | url=https://telma.com.mk/2023/12/27/video-pendarovski-go-odlikuva-akterot-goce-todorovski-so-orden-za-zaslugi-za-makedonija | work = [[ТВ Телма|Телма]] | publisher= | date= 27.12.2023 | accessdate= 27 декември 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{нмс | title = Гоце Тодоровски за Орденот за заслуги:Се чувствувам како народен херој! | url = https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj | work = [[Фокус (списание) |Фокус]] | publisher =  | date = 28.12.2023 | accessdate = 28 декември 2023 | archive-date = 2023-12-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20231228150449/https://fokus.mk/gotse-todorovski-za-ordenot-za-zaslugi-se-chuvstvuvam-kako-naroden-heroj/ | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;
* 2025 — Награда за животно дело „[[Војдан Чернодрински (награда)|Војдан Чернодрински]]“&lt;ref&gt;{{нмс|title=Гоце Тодоровски добитник на наградата за животно дело &quot;Војдан Чернодрински&quot; | url=https://www.slobodenpecat.mk/goce-todorovski-megju-laureatite-na-nagradata-za-zhivotno-delo-na-festivalot-vojdan-chernodrinski/ | work = [[Слободен печат]] | publisher = | date = 05.05.2025 | accessdate = 6 мај 2025}}&lt;/ref&gt;
* 2025 — [[23 Октомври (награда)|Награда 23 октомври]]

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
|'''Година'''
|'''Филм'''
|'''Улога'''
|'''Канал'''
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1970-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1970&quot;/&gt;
|-
|1976
|[[Цимерите од соба 306]] ТВ-филм
| /
|
|-
|1977
|[[Итар Пејо (телевизиска серија)|Итар Пејо]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1978
|[[Сеќерна приказна|Шеќерна приказна]] ТВ-филм || ||
|-
|1979
|[[Наши години]] ТВ-серија
|Цуне
|[[ТВ Скопје]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1980-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1980&quot;/&gt;
|-
|1980
|[[Учителот (филм)|Учителот]] ТВ-филм || ||
|-
|1981
|[[Црвениот коњ (филм)|Црвениот коњ]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1981
|Седум секретари на [[Сојуз на комунистичката младина на Југославија|СКОЈ]] ТВ-серија || ||
|-
|1981
|[[Булки крај шините]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1983
|[[Записник (филм)|Записник]] ТВ-филм 
|
|
|-
|1983
|[[Ликвидатор]] ТВ-филм
|
|
|-
|1984
|[[Хихирику - 5 години (филм)|Хихирику - 5 години]] ТВ-серија || || [[Радио Скопје]]
|-
|1984
|[[Камчевци]] ТВ-серија || || [[ТВ Скопје]]
|-
|1984
|[[Јуначко колено (телевизиска серија)|Јуначко колено]] ТВ-серија
|Кирче || [[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Лет во место (филм)|Лет во место]] ТВ-филм
|Ангеле
|[[МРТ 1]]
|-
|1984
|[[Другарувања]] ТВ-серија || ||
|-
|1984-1985
|[[Легенди и преданија (телевизиска серија)|Легенди и преданија]] ТВ-филм
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1984-1985
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[Ајде да се дружиме]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1985
|[[На наш начин]] ТВ-филм
|Бимбо
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Бушава азбука (телевизиска серија)|Бушава азбука]] ТВ-серија
|
|[[ТВ Скопје]]
|-
|1985
|[[Тетовирани души]] ТВ-филм || ||
|-
|1985-1986
|[[Крале Марко јунак стана]] ТВ-серија || Крали Марко ||
|-
|1986
|[[Солунски патрдии (ТВ-серија)|Солунски патрдии]] ТВ-серија 
|Цанде
|[[МРТ 1]]
|-
|1986
|[[Трето доба]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1986 - 1992
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|-
|1986
|[[Среќна Нова ’49|Среќна Нова '49]] ТВ-филм
|Тодор
|
|-
|1987
|[[Трст виа Скопје (телевизиска серија)|Трст виа Скопје]] ТВ-серија
|Лаки 
|[[МРТ 1]]
|-
|1987
|[[Театарче лево ќоше]] ТВ-филм
|
|
|-
|1987
|[[Училиште за кловнови (телевизиска серија)|Училиште за кловнови]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Викенд на мртовци]] ТВ-серија ||Ацко || [[МРТ 1]]
|-
|1988
|[[Чук, чук Стојанче]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 5]]
|-
|1988
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија 
|
|[[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |1990-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;1990&quot;/&gt;
|-
|1990
|[[Викенд на мртовци (филм)|Викенд на мртовци]] ТВ-филм
|Ацко
|[[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Елелига Пепелига]] ТВ-филм
|
|
|-
|1991
|[[Болва в' уво]] ТВ-филм ||Доктор ||
|-
|1991
|[[Поштар (филм)|Поштар]] ТВ-филм
| Ловец 2 || [[МРТ 1]]
|-
|1991
|[[Женски оркестар]] ТВ-филм
|Сузе
|
|-
|1992
|[[Време, живот (филм) |Време, живот]] ТВ-филм || Мајстор ||
|-
|1992
|[[Чудовиштата во нашиот град]] ТВ-серија
|Борила
|[[МРТ 5]]
|-
|1993
|[[Црно бело во боја]] ТВ-филм  || / ||
|-
|1993 - 2000
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|1993
|[[Грев или шприцер]] ТВ-филм
|Перо ||
|-
| 1994
| [[Прекалени]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1995
|[[Ангели на отпад (филм)|Ангели на отпад]] ТВ-филм
|
|
|-
|1995
|[[Во светот на бајките (телевизиска серија)|Во светот на бајките]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|1998
|[[Салон Хармони]] ТВ-серија
|Фидан || [[МРТ 1]]
|-
|1999
|[[Време, живот (филм)|Време, живот]] ТВ-филм || Тон ||
|-
|1999
|[[Хихирику - 20 години]] ТВ-серија || || 
|-
|1999
|[[Каца (филм)|Каца]] ТВ-филм
|Митре || [[КТВ Телевизија|КТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2000-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2000&quot;/&gt;
|-
|2000
|[[Погрешно време (телевизиска серија)|Погрешно време]] ТВ-серија
| Петко
|[[МРТ 1]]
|-
| 2000-2001 || [[Светот има осум страни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2000-2003
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Ноќ спроти Свети Василиј]] ТВ-филм || Доктор || [[МРТ 1]]
|-
|2001
|[[Агенција осамени срца]] ТВ-серија || Џовани ||
|-
|2002
|[[Наше маало]] ТВ-серија || Ефтим || [[Наша ТВ]]
|-
|2003
|[[Битолски лакрдии]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2004 
|[[Хихирику]] ТВ-серија
|
|[[Македонско радио 1|МР 1]]
|-
|2006-2009
|[[Македонски народни приказни (телевизиска серија)|Македонски народни приказни]] ТВ-серија || || [[ТВ Морис]]
|-
|2007
|[[Превртено (филм)|Превртено]] ТВ-филм || Служ.||
|-
|2007-2010
|[[Народни приказни]] ТВ-серија || || [[А1 Телевизија|А1 ТВ]]
|-
|2008
|[[Куќен совет]] ТВ-серија || || [[Сител]]
|-
|2009
|[[Балкан бенд (телевизиска серија)|Балкан бенд]] ТВ-серија || Гоца || [[Сител|Сител ТВ]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2010-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2010&quot;/&gt;
|-
|2010
|[[Азиланти (ТВ-серија)|Азиланти]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
| 2010 || [[Царската е последна]] ТВ-филм || Советник || [[МРТ 1]]
|-
|2010 - 2012
|[[Македонски народни приказни]] ТВ-серија
|
|[[МРТ 1]]
|-
|2012-2014
|[[Тврдокорни (телевизиска серија)|Тврдокорни]] ТВ-серија
| Мише 
|[[Телевизија Сонце|ТВ Сонце]]
|-
|2013-2015
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија 
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2014
|[[До балчак]] ТВ-филм
|
|
|-
|2015
|[[Збор (филм)|Збор]] ТВ-филм || Трговец||
|-
|2016-2017
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија
|
|[[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2019
|[[Преспав (телевизиска серија)|Преспав]] ТВ-серија || Гостин || [[МРТ 1]]
|- style=&quot;background: Lavender; text-align:center; &quot;
| colspan=&quot;4&quot; |2020-ти[[#1|&amp;#9650;]]&lt;div id=&quot;2020&quot;/&gt;
|-
| 2020 || [[Драмски театар - Скопје|Мојот Драмски]] ТВ-серија || || [[МРТ 1]]
|-
|2022
|[[Ручек (филм)|Ручек]] ТВ-филм || Гостин ||
|-
|2023-2025
|[[Македонски стари приказни]] ТВ-серија || || [[Сител|Сител ТВ]]
|-
|2024 
|[[Послушајте патриоти (филм)|Послушајте патриоти]] ТВ-филм || Чорбаџија || [[Канал 5]]
|-
|2026
|[[Враќање во иднината (ТВ-серија)|Враќање во иднината]] ТВ-серија || ||
|}

==Театарски улоги==

* И бол и бес од [[Славко Јаневски]], р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Новинар — Досада на самиот врв на највисоката власт од [[Коле Чашуле]], р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1975;
* Жител на Тива — Цар Едип од [[Софокле]], р. Миле Корун, [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Мажот — Џинот од Ѓорѓи Сталев, р. [[Васил Ќортошев]], [[Драмски театар - Скопје]] 1976;
* Џин 2 — Баш челик од Горан Бабиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1977;
* Лука Лукиќ – Ревозор од Гогољ, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Ѓаволчето — Шекспир во приказни од [[Богомил Ѓузел]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1978;
* Докторот – Веселата смрт од Евреинов, р. [[Наум Пановски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Цанде – Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1979;
* Питачот — Дон Жаун од Жан Батист Молиер, р. [[Љубиша Георгиевски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Давидов — Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Владимир Милчин]], [[Драмски театар - Скопје]] 1980;
* Помалиот — Чудото на свети Ѓорѓија од [[Русомир Богдановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Мирослав Беловиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1981;
* Артур — Ајкула од Виктор Хаим, р. Ѓорѓи Стојаноски, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Уредникот — Полнета птица од Фадил Хаџиќ, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Џингискан — Мачорот Џингискан и Мики траси од Весна Парун, р. Ѕвездана Ладика, [[Драмски театар - Скопје]] 1982;
* Леле Малр — Јадигар од Васе Манчев, р. Борко Зафировски, [[Драмски театар - Скопје]] 1983;
* Големиот пират — Џон Пиплфокс од Душан Радовиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1984;
* Пикас — Ловечка сказна од Стефан Пешиќ, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Тетовирани души од [[Горан Стефановски]], р. Паоло Маџели, [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Кирца — Викенд на мртовци од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1985;
* Коприварник од [[Иван Карадак]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986:
* Питу — Сара Бернар од Џон Марел, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Сер Тоби — Ноќ спроти водици од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1986;
* Вуле — Клаустрофобичка комедија од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1988;
* Петар — Собирен центар од [[Душан Ковачевиќ]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1989;
* Борила — Чудовиштата во нашиот град од [[Русомир Богдановски]], р. [[Коле Ангеловски]], Театар за деца и младинци 1990;
* Ринго — Чија си од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Генералот — Балканот од Жан Жене, р. Ивица Кунчевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Сузана — Женски оркестар од Жан Ануј, р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1991;
* Доктор — Болва во уво од Жорж Фејдо, р. [[Димитрие Османли]], [[Драмски театар - Скопје]] 1992;
* Дурмиш — Харем од [[Сашко Насев]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1994;
* Ќорле — Кумови од [[Коле Ангеловски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1995;
* Хихирику од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 1996;
* Антонио - Свадбата на Фигаро од Пјер Бомарше, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1998;
* Панталоне - Арлекин или Слуга на двајца господари од Крло Голдони; р. Коле Ангеловски, [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Платонов од [[Антон Павлович Чехов]], р. [[Димитар Станковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 1999;
* Кнур - Мефисто од Клаус Ман, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Ферхат и Ширин од Назим Хикмет, р. Ертен Јуџел, [[Драмски театар - Скопје]] 2000;
* Санде - Сон на летната ноќ од Шекспир; режисер: Димитар Станковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2001;
* Филипо - Мала тезга за стари кловнови од Матеј Висниак; р. Коле Ангеловски,[[Драмски театар - Скопје]] 2002;
* Хихирику - 25 години од [[Иван Карадак]], р. [[Миле Грозданоски]], [[Универзална сала – Скопје]] 2004;
* Вториот полицаец - Купидона од Срѓан Јанаќиевиќ, р. Срѓан Јанаќиевиќ, [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Ангеле — Лет во место од [[Горан Стефановски]], р. [[Слободан Унковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2005;
* Кристи - Поручникот од Инишмор од Мартин Медона; р. Зоја Бузалковска, [[Драмски театар - Скопје]]  2005;
* Осман-бег - Ладало од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2006;
* Тоза — Македонски рулет од [[Љубиша Георгиевски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2007;
* Гоце Гладнич - Сон на летната ноќ од [[Вилијам Шекспир]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2008;
* Бојан — Женско царство од [[Шенка Колозова]], р. [[Душко Ѓорѓиоски]], Театар Колозов 2011;
* Богдан — Македонска крвава свадба од [[Војдан Чернодрински]], р. Сташа Зуровац, [[Драмски театар - Скопје]] 2012;
* Али Баба — Али Баба и 40-те разбојници од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2012;
* Цанде — Солунски патрдии од [[Миле Попоски]], р. [[Коле Ангеловски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2013;
* Рибарот — Сказна за рибарот и златната рипка од [[Шенка Колозова]], р. [[Владо Дојчиновски]], Театар Колозов 2014;
* Свето — Буре барут од [[Дејан Дуковски]], р. [[Сашо Миленковски]], [[Драмски театар - Скопје]] 2016;
* Синот - Атена со пенис од Александар Русјаков, р. Синиша Евтимов, [[Драмски театар - Скопје]] 2017;
* Ставре — Како да се ограби банка од [[Коле Ангеловски]], р. Иван Манасковски, [[Драмски театар - Скопје]] 2018;
* Гроздан – Животот е краток и нејасен од Марјан Анѓеловиќ, р. Гжегож Кемпински, Театар Отпишани 2025.


*Пантагруел – Пангуриј од [[Русомир Богдановски]], Драмски театар - Скопје
*Ерне – Децата од Павловата улица од Ференц Молнар, р: [[Душан Наумовски]], [[Универзална сала – Скопје]]
* Бркотница од Лав Биринскиј, р. [[Душко Ѓорѓиоски]], [[Театар Куманово]]
* Арлекин – Слуга на двајца господари од Карло Голдони, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Велес
* Ревизор од Гогољ, р. [[Коле Ангеловски]], Народен театар - Штип

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Goce Todorovski}}
* [http://www.dramskiteatar.com.mk/?lang=mak&amp;menu=akter&amp;podmenu=52 Гоце Тодоровски на dramskiteatar.com.mk]
* {{IMDb name|1229797}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тодоровски, Гоце}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Глумци од Кичево]]
[[Категорија:Македонски телевизиски глумци]]
[[Категорија:Македонски театарски глумци]]
[[Категорија:Македонски филмски глумци]]
[[Категорија:Македонски гласовни глумци]]
[[Категорија:Југословенски глумци]]
[[Категорија:Носители на Орденот за заслуги за Македонија]]
[[Категорија:Апсолвенти на Факултетот за драмски уметности - Скопје]]</text>
      <sha1>dle7vyibwttgkyfven5ibna43x7u383</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Политика на Канада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998963</id>
    <revision>
      <id>5601014</id>
      <parentid>5365781</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:30:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="66372" sha1="rymmg1fbe40wgklhetv24m6l9g9lzq9" xml:space="preserve">{{внимание}}
{{викификација}}
[[Податотека:Ottawa - ON - Stadtansicht.jpg|300px|мини|Поглед кон парламентот во Отава]]
'''Политичката организација во Канада''' функционира во рамките на парламентарна демократија и федерален систем од парламентарна влада со цврста демократска традиција. Канада е уставна монархија во којашто Монарх стои на чело на државата. Земјата има повеќе-партиски систем во кој голем дел од работата на законодавството произлегува од непишани конвенции и преседани поставени од Парламентот на Велика Британија во Вестминстер. Сепак, Канада има развиено некои свои варијанти: партиската дисциплина во Канада е посилна од онаа во Обединетото Кралство и многу од парламентарните гласови се сметаат за гласови за не-доверба чија тенденција е да се намали улогата на гласовите на не-членовите на Кабинетот на Парламентот (пратеници). Таквите членови во владината групација и помладите или членовите на опозициската групација со помал профил се познати како бекбенчери (членови кои немаат официјално место во владата). Сепак бекбенчерите можат да влијаат седејќи во парламентарните комисии како и во Комисијата за јавни сметки или во Националната комисија за одбрана. Историски двете доминантни партии во Канада се Либералната партија на Канада и Конзервативната партија на Канада (или нејзините претходници), а по изборите во 2011 година социјал-демократската партија Нова демократија (НДП) се истакна на највисоко. Помалите партии како Националистичкиот Блок на квебекчани и Партијата на зелените на Канада можат да влијаат врз политичкиот процес. 
Содржина

1 Содржина

2 Резиме на владината организација

   2.1 Монархија

   2.2 Извршна власт

   2.3 Законодавна власт

   2.4 Мнозински и малцински власти

3 Федерално – провинциски однос

   3.1 Политика на Квебек и Канада

4 Национално единство

5 Политички услови

   5.1 Реорганизација: Конзервативците на власт

   5.2 Партиски финансиски реформи

6 Избори

   6.1 Политички партии, водачи и статус

   6.2 Дебати на водачите

7 Судство

8 Владини институции и структура

   8.1 Крунска корпорација и други владини агенции

9 Поврзано и

10 Наводи

11 Дополнителна литература

12 Надворешни врски

Содржина 
Владината структура на Канада е основана од Британскиот Парламент преку Британскиот Северно Американски Акт (познат како Уставен Акт од 1867 година), но федералниот модел и поделбата на власта е измислена од Канадските политичари. Особено по Првата светска војна граѓаните на самоуправувачките господства, како што е Канада, почнале да развиваат чувство на идентитет и во Декларацијата Балфур од 1926 година Британската влада ја изразила својата намера на овие региони да им даде целосна автономија. 
Така во 1931 година, Британскиот Парламент го донесе Статутот на Вестминстер законски признавајќи ја автономијата на Канада и на другите територии. По ова канадските политичари не биле во можност да добијат консензус за процесот за измена на Уставот до 1982 година, што значи дека до тој датум Канада продолжила да бара одобрување од страна на британскиот парламент за измените во Уставот. Слично на тоа, Судскиот Комитет на Кралскиот Совет во Британија до 1933 година продолжува да донесува конечни одлуки за кривичните жалби, а до 1949 година за граѓанските жалби.

Резиме на владината организација 
Име
Канада (за конвенцијална и законска употреба името ,, Доминион на Канада“ останува законско, но ретко се користи).

Тип на влада
Вестминстерски стил на федерална парламентарна демократија во рамките на уставна монархија.

Главен град
Отава, Онтарио.
Административни поделби
Десет провинции и три територии: Алберта, Британска Колумбија, Манитоба, Њу Брунсвик, Њуфаундленд и Лабрадор, Северозападни Територии, Нова Шкотска, Нунавут, Онтарио, Островот на Принц Едвард, Квебек, Саскачеван, Јукон.

Државен празник
Денот на Канада, 1 јули (до 1982 година познат како Доминион Ден).

Устав
Вестминстерски систем, кој се заснова на непишани конвенции и пишано законодавство.

Правен систем
Англиското обичајно право коешто задолжително ја прифаќа надлежноста на Меѓународниот суд на правдата се користи за сите прашања во рамките на федералната надлежност во сите провинции и територии освен во Квебек кој се заснова на граѓанското право кое потекнува од Париз во пред-револуционерната Франција и е поставено како Граѓански законик на Квебек.

Право на глас
Граѓани на возраст од 18 години или постари. Само двајца возрасни граѓани во Канада не можат да гласаат: Главниот изборен директор и заменик шефот на изборниот директор. Генералниот гувернер има право да гласа, но не го прави тоа како резултат на уставната конвенција.

Учество во меѓународни организации
ABEDA (Арапска банка за економски развој во Африка), ACCT (Канадска академија за кино и телевизија), ACS набљудувачи (здружение на карибските држави), AfDB (Африканска банка за развој), APEC (Африканско-Тихоокеанска економска соработка), AsDB, Австралиска групација, BIS, C, CCC, CDB не регионална (Карибиска банка за развој),Совет на Европа (набљудувач), Заедница на нациите, EAPC, EBRD, ECE, ECLAC, ESA држава соработник (Европска вселенска агенција), FAO (Организација за храна и земјоделство), Франкофонија, G8 (Група на 8 држави), G10 (Група од 10 држави), IADB, IAEA, IBRD, ICAO, ICC (меѓународна комора за трговија), ICCt(меѓународен кривичен суд), ICJ (меѓународен суд за правда), ICFTU, ICRM, IDA (меѓународно здружение за развој), IEA, IFAD, IFC, IFRCS, IHO, ILO (меѓународна организација за труд), IMF (меѓународен монетарен фонд), IMO, Inmarsat (британска компанија за сателитски телекомуникации), Intelsat (меѓународна телекомуникациска сателитска организација), Интерпол, IOC (меѓународен олимписки комитет), IOM, ISO, ITU, Кјото протокол, LRTAP (Конвенција за долгорочно прекугранично загадување на воздухот), MINURCA, MINURSO, MIPONUH, MONUC, NAM (гости), NAFTA (Североамерикански договор за слободна трговија), НАТО, NEA, NORAD Североамериканска команда за воздушна одбрана, NORTHCOM, NSG, OAS (Организација на Американските држави), OECD (Организација за економска соработка и развој), OPCW, OSCE (Организација за безбедност и соработка во Европа), PCA, UN,  Безбедносен совет на Обединетите Нации, UNCTAD, UNDOF, UNECE, Унеско, UNFICYP, UNHCR, UNIDO, UNIKOM, UNMIBH, UNMIK, UNMOP, UNTAET, UNTSO, UNU, UPU, WCL, WFTU, WHO (Светска здравствена организација), WIPO, WMO, WTO (Светска трговска организација), Комитетот Зангер.

Опис на националното знаме
Црвен јаворов лист центриран на Канадското бело: три вертикални црвени ленти (странично издигнати), бела (дупло поширок квадрат) и црвена со должина двапати поголема од нејзината ширина.

Монархија
Шеф на државата
Елизабета II, кралица на Канада (од 6 февруари 1952 година)
Поткрал
Дејвид Лојд Џонсон, генерален гувернер на Канада (од 1 октомври 2010 година)

Извршна власт
Шеф на владата
Премиерот Стефан Харпер (од 6 февруари 2006 година)

Кабинет
Министри (обично околу 30) избрани од премиерот, а назначени од генералниот гувернер за да раководат со различни министерства или агенции, најчесто застапувајќи некои региони. Традиционално, повеќето, ако не и сите министри ќе бидат членови на партијата на водачот во Долниот Дом. Сепак, ова не е правно или уставно задолжително, па така понекогаш премиерот може и да назначи министри од друга партија. 
Избори
Монархијата е наследна. Генералниот гувернер е назначен од монархот по совет на премиерот на неопределен рок иако традиционално тој рок е приближно пет години. По парламентарните избори, водачот на мнозинската партија во Долниот Дом е назначен од страна на Генералниот гувернер и станува Премиер.
Законодавна власт
Дводомниот парламент во Канада се состои од три дела: Монарх, Сенат и Долниот дом.
Во моментов Сенатот, којшто често го опишуваат како оној кој обезбедува регионално претставување, има 105 членови кои ќе служат до 75 годишна возраст а се именувани од Генералниот Гувернер по совет на Премиерот. Тој е формиран со еднаква застапеност на членови од Онтарио, Квебек, Поморскиот регион и Западните провинции. Сепак, во моментов постојат разновидни специфични исклучоци, дополнувања и компромиси што значи дека регионалната еднаквост не се почитува, ниту пак нејзината претставеност од населението. Нормалниот број на сенатори може да биде надминат од монархот по совет на премиерот, сè додека соодветните сенатори подеднакво се распределени по регионите (вкупно до 8 соодветни сенатори). Моќта на дополнителните назначувања се искористи само еднаш, кога премиерот Брајан Мулони прати петиција до кралицата Елизабета Втора да додаде осум места во Сенатот за да се осигура движењето на добра и услуги во законодавното оданочување. 
Во моментов Долниот дом има 308 членови, избрани преку систем на мнозинско гласање, по еден член од секоја единица, што значи членовите мораат да го добијат поголемиот дел од гласовите (најмногу гласови од сите кандидати), а не мнозинство (50 % плус еден). Изборните единици се познати и како државни единици.
Мандатите не смеат да надминат 5 години. Мора да се одржи избор на крајот од овој период. Само еднаш до сега овој фиксен мандат беше надминат, кога премиерот Роберт Борден ја согледал потребата од ова надминување, за време на Првата светска војна. Во секоја провинција, големината на домот и распределбата на местата за седење се ревидира по секој попис на населението, кој се спроведува на секои пет години, и се заснова на промената на бројот на населението и приближната застапеност на истите.
Мнозински и малцински влади
Канаѓаните гласаат само за нивните локални членови на Парламентот. Партиските водачи се избираат пред општите избори од страна на членовите на партијата. Партиите ги избираат своите водачи во вториот круг од изборите за да се осигураат дека победникот ќе добие повеќе од 50 % од гласовите. Нормално, водачот на партијата е кандидатот за пратеник за време на изборите. 
Изборот на локален пратеник му дава место на еден од неколкуте политички партии. Нормално дека партијата што ќе добие најмногу пратенички места, формира влада, а водачот на таа партија станува премиер. Премиерот не е директно избран од населението, иако премиерот е директно избран за пратеник во рамките на неговата/нејзината изборна единица.
Парламентарниот систем на Канада им дава овластувања на политичките партии и нивните водачи каде што партијата која го добива мнозинството од местата во Долниот дом, за неа се вели дека има ,, мнозинска влада“. Преку партиската дисциплина, водачот на партијата кој е избран само во првиот круг врши голема контрола врз владата и парламентот.
Ситуацијата на малцинска влада се случува кога партијата која има најмногу пратенички места во Долниот дом има помалку места во споредба со опозициските партии заедно. Во оваа ситуација, водачот на партијата е избран од Генералниот гувернер да ја води владата, меѓутоа во обидот да создаде стабилност избраното лице мора да добие поддршка и од најмалку една друга партија.

Федерално-провинциски однос
Во Канада провинциите се сметаат за независни. Независноста на провинциите им е предадена и тоа не од Генералниот гувернер или од Канадскиот парламент  туку од самата кралица. Тоа значи дека круната е поделена на 11 правни надлежности, 11 ,, Круни” – една федерална и десет провинциски. 
Федерално-провинциските (меѓувладините, поранешните Доминион-провинцијални) односи се главно прашање во Канадската политика: Квебек сака да ја зачува и да ја зацврсти својата различна природа, западните провинции посакуваат поголема контрола врз нивните природни ресурси во изобилие, особено резервите со енергија, индустријализираната Централна Канада се занимава со производствената база, а Атлантските провинции се стремат да избегаат од тоа да бидат помалку влијателни од останатите земји.
Со цел да се осигураат дека социјалните програми како што се здравствената нега и образование постепено се основани низ цела Канада, провинциите ,,кои немаат” (сиромашните) пропорционално добиваат поголем дел од федералните ,,преносни плаќања” во споредба со богатите, или провинциите ,,што имаат”. На некој начин ова е контраверзно. Побогатите провинции често претпочитаат замрзнување на преносните плаќања, или ребаланс на системот во нивна корист кои се заснова на тврдењата дека тие веќе плаќаат повеќе даноци отколку што добиваат преку услугите од федералната влада, а посиромашните провинции честопати претпочитаат пораст врз основа на тоа што сумата на пари што ја добиваат не е доволна за нивните потреби за опстанок.
Особено во последната декада, некои интелектуалци велеа дека практиката на федералната влада за нејзината неограничена уставна моќ на трошење придонесе за да се затегнат федерално-провинциските односи. Оваа моќ која и дозволува на федералната влада да го троши собраниот приход за се она што ја задоволува, и дозволува да ја прегази уставната поделба на моќта создавајќи програми кои ги ограничуваат областите кои се под провинциска надлежност. Федералната моќ за трошење не е претставена во Уставниот Акт од 1867 година, сепак според зборовите на Апелациониот суд од Онтарио, моќта може да се заклучи, од с.91 (1А) ,,долгот и имотот на народот”.
Прв пример за практикувањето на трошечката моќ е Канадскиот здравствен акт кој е уставно одобрение на пари за провинциите. Регулирањето на здравствените услуги, според Уставот, е одговорност на провинциите. Сепак правејќи ги фондовите достапни за провинциите според Канадскиот здравствен акт контигентот за достава на услугите според федералните стандарди, федералната влада има право да влијае врз доставата на здравствените услуги. Моќта на трошење поврзана со владеењата на Врховниот суд, како што е Референца на Канада за план за повторна помош кои ги одржувале таквите финансирања, а кои произлегле од моќта на трошење и кои можат еднострано и во кое било време да се намалат, придонеле за да се зајакнат односите меѓу федерацијата и провинциите.
Политиката на Квебек и Канада
Освен три краткотрајни транснационални или мали влади, премиери од Квебек раководеле со Канада постојано од 1968 до почетокот на 2006 година.  Квебекчаните биле на чело на Либералните и Прогресивно Конзервативните влади во тој период. 
Од Монархот, Генералните гувернери и од премиерите не се очекува да бидат малку функционални, ако не се влијателни, помеѓу англичаните и Французите. Во одбирањето на водачите, политичките партии предност им даваат на кандидатите кои флуентно ги разбираат и двата јазици.
Исто така, со закон, три од деветте места во Врховниот Суд мора да им бидат доделени на судии од Квебек. Оваа застапеност обезбедува сигурност дека барем најмалку тројца судии ќе имаат доволно искуство во граѓанското право за да работат со случаи кои ги засегаат законите на Квебек.

Национално единство
Канада има долга историја на сецесионистички движења. Националното единство е најголем проблем за Канада уште од присилното соединување на Горна и Долна Канада во 1849 година.
Предоминантното и долготрајното прашање што го загрижувало националното единство на Канада е постојан конфликт помеѓу населението кое што зборува француски, најмногу населено во Квебек, и населението што зборува англиски и се наоѓа во останатиот дел на Канада. Населението во Квебек продолжило да бара признавање на нивното ,,различно општество” преку специјални политички статуси кои доведувале до обиди за реформи на уставот, кои најмногу се забележуваат при пропаднатите обиди за измени на уставот преку Договорот Мич Лејк и Шарлоттаон Договорот.
Уште од Тивката револуција чувствата на соверенитет во Квебек повремено биле поттикнувани одКанадскиот Устав од 1982 година и од пропаднатите обиди за реформи на уставот. Два провинциски референдуми, во 1980 и во 1995 година ги одбиле предлозите за суверенитет со мнозинство од 60% и од 50.6%. Со тесната федерална победа во 1995 година, во 1998 година била дадена препорака од владата Шретиен до Врховниот Суд на Канада која се однесувала на легалитетот на едностраното провинциско отцепување. Судот одлучик дека еднострана декларација за отцепување не би била според Уставот. Ова резултирало со донесувањето на Кларити Актот во 2000 година.
Блокот на Квебекчаните, суверенитетна партија која кандидира свои кандидати исклучиво во Квебек, била основана од група на членови на парламентот кои ја напуштиле прогресивно-конзервативната партија (заедно со неколку членови на парламентот од Либералната партија) и за првпат предложиле свои кандидати за федерални избори во 1993 година. Со колапсот на прогресивно-конзервативната партија на тие избори, Блокот и Либералите се сметале за едни од двете можни партии во Квебек. Затоа пред изборите во 2006 година, победата на една партија би била трошок за другата, потпирајќи се на тоа дали националното единство е навистина проблем. Потоа Блокот бенифицирал ( со значителен порас на вкупниот број на освоени места) од шпекулациите за корупција во водството во Либералната партија на изборите од 2004 година. сепак, новообединетата Конзервативна партија повторно се појавила како проблем како возможна партија во Квебек со нејзиното освојување на 10 седишта на изборите од 2006 година. На изборите во 2011 година, партијата Нова демократија успеала да добие 59 од 75 седишта во Квебек, успешно намалувајќи го бројот на седишта на сите други партии поединечно. Партијата Нова демократија речиси и го уништила Блокот, намалувајќи им го бројот на 4 седишта, што е многу под минимумот од потребните 12 седишта за статусот на официјална партија.
Западното [[отуѓување]] е друг концепт кој се однесува на националното единство што влегува во Канадската политика. Жители на четирите запарни провинции, особено на Алберта, честопати биле несреќни со недостиг на влијание и значителен недостиг на разбирање кога жителите на Централна Канада се занимавале со државни проблеми. Иако сето ова се одиграло надвор од многуте патишта (медиуми, трговија итн.), во политиката тоа довело до пораст на бројот на политичките партии чија основна изборна единица била во западниот дел на Канада. Ова ги вклучува: Обединетите фармери од Алберта, кои во 1917 година за првпат добиле федерални места, прогресивците (1921 година), социјал-кредитната партија (1935 година), ко-оперативната комонвелт федерација (1935 година), партијата на реконструкцијата (1935 година), Нова демократија (1940 година) и во последно време Реформската партија (1989година).
Слоганот за реформите на партијата ,, Запад сака во” се слушаше од коментаторите кога по успешното спојување со пратениците како наследна партија на двете партии била Конзервативната партија која победила во изборите од 2006 година. Предводени од Стефан Харпер, кој е пратеник од Алберта, за победата на изборите се вели дека произлегла од слоганот Западот е во. Сепак без оглед на поединечни успеси или неуспеси на изборите, концептот на западното оттуѓување продолжил да биде важен за политиката на Канада, особено на провинцијално ниво, каде што спротивставувањето на федералната влада е честа тактика за провинциските политичари. На пример, во 2001 година, група од проминентни жители на Алберта ја произвеле агендата Алберта, настојувајќи Алберта да преземе мерки за целосна употреба на уставните овластувања, како што имаше направено Квебек.

Политички услови
Многу извори ја сметаат Канада како многу стабилна демократија. Во 2006 година, Економист ја рангирал Канада како трета најдемократска нација во неговиот Демократски индекс, пред сите други нации во Америка и пред секоја нација која е многу попопуларна од неа. Во 2008 година Канада беше рангирана како светски број 11 и повторно пред сите други земји кои во Америка се на прво место по популарност. 
Либералната партија на Канада, под раководство на Пол Мартин, на генералните избори во јуни 2004 година добила минимална победа. Во декември 2003 година, Мартин имал успешен пријател, Либералот Жон Шретиен кој во 2000 година стана првиот премиер кој има предводено три последователни влади уште од 1945 година. Сепак, во 2004 година, либералците ги изгубиле нивните места во парламентот, од 172 од вкупни 301 место, паднале на 135 од вкупни 308 места, или од 40.9% на 36.7%. Канадската алијанска која на изборите во западна Канада во 2000 година помина многу добро, но не беше способна да оствари значаен прилив на Исток, се спои со Прогресивно-Конзервативната партија за подозна во 2003 година да ја формира Конзервативната партија на Канада.
Тие докажале дека во кампањата од 2004 година умерено станале поуспешни, добивајќи места од комбинираните пратеници на Алијанската, во 2000 година вкупно 78 до 99 во 2004 година. Сепак, новите конзервативци загубиле на народното гласање, од 37.7% во 2000 година на 29.6%. Во 2006 година конзервативците, раководени од Стефан Харпер го добиле малцинството од владата т.е 124 седишта. Тие го подобриле нивниот процент од 2004 година, добивајќи 36.3% од гласовите. За време на изборите, конзервативците исто така направиле пробив во Квебек. Тие добиле 10 седишта таму каде што во 2004 година немале ниту едно седиште. 
Во изборите од 2011 година, конзервативците го добиле мнозинството од владата со 176 седишта. За првпат партијата Нова демократија стана официјална опозиција со 102 седишта, а либералите станале трети со 34 седишта. Ова се првите избори на кои Зелената партија доби едно седиште, она на водачот Елизабет Меј, Блокот доби 4 седишта со тоа што го загуби статусот на официјална партија.

Реорганизација: Конзервативците на власт
Либералната партија, по доминирањето во Канадската политика од 1920 година, во 21 век е во опаѓање. Како што заклучува Ланд, тие го изгубија нивното мнозинство во парламентот по изборите од 2004 година, беа поразени во 2006 година а во 2008 година станаа нешто малку повеќе од ,,задница”, така што паднаа до нивната најмала бројка на седишта со околу 26% од гласовите. Понатаму како што вели Ланг, нејзиниот изглед е ,,најмрачен, како што никогаш до сега не бил”. На изборите што се случија на 2 мај во 2011 година, либералците страдаа од ужасен пораз, успевајќи да обезбедат само 18.9% од гласовите и само 34 седишта. Како резултат на тоа, либералците го загубија нивниот статус на официјална партија.
Во објаснувањето на овие трендови, Бехилс синтетизира неодамнешни поголеми студии и извештаи според кои ,,голем број на новинари, политички советници и политичари тврдат дека нова парадигма на политичка партија ќе постои”, односно дека Канада одамна претпре голема пресвртница во политичкото групирање, вид на политички пресврт што ретко се случува и често трае многу години. Во однос на резултатите од националите избори во 2004, 2006 и 2008 година, како и политичкото опстојување на Стефан Харпер, многу канадски експерти, како што вели Бехилс се усогласија. Тие гледаат нова конфигурациска сила врз основа на десничарската политичка партија која е способна за нагло менување на традиционалната улога на државата (федералната и провинциската) во дваесет и први век. Бехилс вели дека за разлика од Брајан Мулрони кој се обиде, но не успеа да ја предизвика долго доминантната партија на Либералите, обидот на Харпер досега се покажа поенергичен, систематски и успешен.
Блумфилд и Носал укажуваат на тоа дека новата политичка усогласеност ја преобликува надворешната политика на Канада, особено во подобрувањето на односите со Обединетите Нации, заземањето на потешка улога во конфликтите на Блискиот Исток и поддржувањето на Протоколот од Кјото за глобалното затоплување. Во однос на внатрешната политика, Доерн и Стони истражија како прегрупирањето ја преобликува политиката на трошење, особено стимулираното трошење за инфраструктура, што ја држи Канада имуна на економската рецесија со која се соочуваат САД и Европската Унија.
По изборите во 2011 година многу коментатори главно ја истакнаа темата за прегрупирање. Економист вели ,,изборите го претставуваат најголемото прегрупирање на политиката на Канада уште од 1993 година”. Лоренс Мартин, коментатор за Глоуб и Меил рече:,,Харпер изврши значителна реконструкција на Канадскиот политички пејзаж која трае повеќе од еден век. Прегрупирањето од две стари партии ја гледа модерната средина, Прогресивно-Конзервативците и Либералите, било да се елиминирани или маргинализирани”. 
Маклин изјави дека изборот означен како ,,невидено прегрупирање на канадската политика” како ,,Конзервативците сега се во позиција да ги заменат Либералите како природна владеачка партија во Канада”.

Партиски финансиски реформи
Финансиските промени беа направени за да се обезбеди поголема потпора врз личните придонеси. Личните донации на федерални партии и кампањи имаа даночни олеснувања, иако износот на даночното олеснување зависи од дадената сума. Исто така, само луѓето кои плаќаат данок на доход добиваат некаква корист од ова.
Еден добар дел од причината за промена на финансирањето е дека сојузното или бизнис финансирањето не треба да се дозволи да има големо влијание врз финансирањето на федералните избори, бидејќи ова не се придонеси од граѓаните и не се шират рамномерно меѓу партиите. Сè уште им е дозволено да даваат придонеси за изборите но само во мал износ. Според новите правила една партија мора да добие 2% од гласовите на национално ниво со цел да си обезбеди партиско федерално финансирање. Секој глас носи по околу долар за партијата (приближо 1.75) во нејзиното идно финансирање. За првичната исплата, се прават приближни вредности врз основа на претходните избори. Партијата Нова демократија доби повеќе гласови отколку што очекуваше (нејзиниот национален дел од гласовите се покачи) додека пак новата Конзервативна партија на Канада доби помалку гласови отколку што се проценуваше и од нив беше побарано да ја вратат паричната разлика. Провинцијата Квебек беше првата провинција која воведе сличен систем на финансирање и тоа многу години пред да се направаат промените за финансирање кај федералните партии. 
Федералните фондови на партиите им се исплаќаат квартално, почнувајчи од почетокот на 2005 година. За момент, ова задоцнето плаќање ги остава НДП и Партијата на зелените да се борат за подобри услови на изборите, бидејќи тие повеќе се потпираат на поединечни соработници отколку на федералните фондови. Партијата на зелените сега добива федерални фондови, откако за првпат доби доволен број од гласовите во изборите во 2004 година.
Во 2007 година вестите говореа за дупка во финансирањето која ,,кумулативно може да ги надмине правните граници за повеќе од 60 000 долари” преку анонимно собирање на донации од 200 долари за секоја партија од корпорации или унии.

Избори
•	Избори
•	Долниот Дом – директна мнозинска застапеност (последните избори одржани на 2 мај 2011 година)
•	Сенатот – назначени од страна на Генералниот гувернер по совет на премиерот
•	Резултати од изборите

Резиме на Долниот Дом на изборните резултати од 2 мај 2011 година
Партија

	Водач на партијата	Кандидати	Број на седишта

2008	40	2011	% промена	% седишта
	Гласови од народот

≠	% промена	%	%

Конзервативна	Стефан
Харпер
	307	143	143	166	+16.08%	53.90%	5.832.401	+623	39.62 %	+1.97
Нова демократија	Џек Лејтон
	308	37	36	103	+178.38%	33.44%	4.508.474	+1.993.186	30.63%	+12.45
Либерална	Мајкал Игнатиев	308	77	77	34	-42.86%	11.04%	2.783.175	-850.010	18.91%	-7.36
Блок Квебекчани	Жил Дукепе
	75	49	47	4	-91.84%	1.30%	889.788	-490.203	6.04%	-3.93
Зелена	Елизабет Меј
	304	/	/	1	н/а	0.32%	576.221	-361.392	3.91%	-2.86
Независна
		61	2	2	/	-100%	/	72.731	-22.113	0.49%	-0.19
Христијанско наследство
	Џејмс Хатиук	46	/	/	/	/	/	19.218	-7.257	0.13%	-0.06
Марксисти-Ленсисти
	Ана Ди Карло	70	/	/	/	/	/	10.160	+1,595	0.07%	+0.01
Либертаријанска	Денис Јанг
	23	/	/	/	/	/	6.017	-1.283	0.04%	-0.01
Прогресивна канадска
	Синклер Стивенс	9	/	/	/	/	/	5.838	-22	0.04%	-0.00
Риноцерос	Франсоа Горд
	14	/	/	/	/	/	3.819	+1.697	0.03%	+0.01
Пиратска	Микел Полсон
	10	*	/	/	*	/	3.198	*	0.02%	*
Комунистичка	Мигел Фигуеро
	20	/	/	/	/	/	2.925	-647	0.02%	-0.01
Канадска акција	Кристофер Портер
	12	/	/	/	/	/	2.030	-1.425	0.01%	-0.01
Маријуана	Блер Лонгли
	5	/	/	/	/	/	1.864	-434	0.01%	-0.00
Животинска Алијанска и гласачи на животната средина	Лиз Вајт	7	/	/	/	/	/	1.451	-924	0.01%	+0.00
Западен блок	Док Кристин
	4	/	/	/	/	/	748	+553	0.01%	+0.00
Обединети	Брајан Џедан
	3	*	/	/	*	/	294	*	0.00%	*
Прво национално население	Вил Морин	1	/	/	/	/	/	228	-1.383	0.00%	-0.01
Слободни
	3
Вкупно	1.587	308	308	308	±0.0%	100.0%	14.720.580	+886. 286	100%

1.	Андре Форбс од Маникуган беше номиниран како либералец, но ја изгуби поддршката од партијата откако беше номиниран и продолжи да се бори како независен кандидат. Тој е наведе како либералец а не како самостоен кандидат бидејќи на првото гласачко ливче тој беше со либералците.
2.	Партијата Риноцерос на претходните избори постоела под името Нерино
3.	Партијата Политичка моќ на луѓето од Канада не успеа да кандидира кандидати на изборте во 2011 година и беше пререгистрирана на изборите на 13 април 2011 година во Канада.

Политички партии, водачи и статус
•	Конзервативна партија на Канада – Стефан Харпер (мнозинска влада)
•	Партија Нова демократија – Томас Мулкаир (опозиција)
•	Блок Квебекчани – Даниел Паиле
•	Зелена партија – Елизабет Меј

Дебати на водачите
Најчесто, две национални дебати добиваат национално покривање за време на изборите, по една на секој од службените јазици. Двете дебати се емитуваат со превод, па затоа може да се гледаат двете дебати и без работно познавање на јазикот на кој се води дебатата иако дел од нејзиното значење може и да се изгуби. Луѓето кои ги зоруваат и двата јазици можат добро да ја разберат дебатата и ќе немаат потреба од превод, и ќе добијат подобра претстава за што всушност се зборува во дебатата и ќе видат кои се разликите ако одлучат да ги гледаат и двете дебати.
Во моментов, само партиите кои се застапени во Собранието учествуваат во дебатите. Сепак, Партијата на зелените сака и ним да им биде дозволено да учествуваат. Нивниот дел од гласовите значително е зголемен како резултат на новата финансиска формула и делумно поради тоа што учествуваа во многу области за разлика од претходните избори (имаа номинирани кандидати во сите области во изборите од 2004 и 2006 година), а во еден дел се должи и на зголемувањето на популацијата. Така аргументот се однесува на тоа ако има доволна национална поддршка за да се заработи официјално признавање како партија (т.е онаа на која и е обезбедено финансирање ако добие 2% или повеќе од националните гласови) исто така треба да им биде дозволено да дебатираат и да бидат на исто ниво како и другите официјално признати партии.
Исто така, добивајќи 6% од гласовите во Британска Колумбија и врз основа на претходниот преседан, Зелените ќе имаат поголеми причини на идните избори  да се вклучат во дебатите. На Блокот Квебекврз основа на поддршката што ја имаат во Квебек им е дозволено да учествуваат во дебатите, дури и пред да имаат избрани пратеници на општите избори (само пратениците на блокот во тоа време имаа вклучено и други партии или победуваа во дополнителни избори). Понатаму врз основа на очекуваната поддршка, Реформската партија на Канада беше вклучена во дебатите и покрај фактот дека има само еден пратеник. Затоа, минатите партиски перформанси или бројот на пратенички места не е начинот на кој се избираат учесниците во дебатите.

Судство
Највисок суд во Канада е Врховниот Суд на Канада и е краен жалбен суд во канадскиот правен систем. Судот е составен од девет судии: осум помлади (регуларни) судии и еден шеф на судот во Канада. Судиите во Врховниот суд на Канада се назачени од гувернерот во советот. Законот на Врховниот суд ги огранучува квалификациите за луѓето кои биле судии во повисок суд, или членови на бар за десет или повеќе години. Членовите на бар, или супериорен судија во Квебек, според законот мора да имаат три од деветте места во Врховниот суд на Канада.

Владини институции и структура
Канадската влада работи со јавниот сервис користејќи оддели, помали агенции ( на пример, комисии, судови и одбори) и корпорации на круната. Постојат два вида на одделенија: централни агенции како што се финансии, Канцеларијата на Кралскиот Совет, а Секретаријатот на Министерството за финансии има организирачка и надзорна улога за целиот јавен сервис, линиските сектори се оддели кои ги вршат задачите од одредена област или поле, како што се одделот за земјоделство, животна средина или одбрана.
•	Значајните оддели ги вклучуваат и: финансии, приход, човечки ресурси и развој на вештини, државна одбрана, јавна безбедност и подготвеност за итни случаи и надворешни работи/надворешна трговија.

Крунска корпорација и други владини агенции
Значајни крунски корпорации и агенции на федералната влада се:
•	Канадската радиодифузна корпорација
•	Преку железница
•	Избори во Канада
•	Совет на Канада
•	Канадски пост
•	Развој на извозот во Канада

Поврзано
•	Односи Австралија-Канада
•	Политичка култура на Канада
•	Список на политички партии во Канада
•	Список на федерални генерални избори во Канада
•	Список на канадски политички скандали
•	Федерално политичко финансирање во Канада
•	Либерализмот во Канада
•	Конзервативизмот во Канада
•	Социјализмот и социјалата демократија во Канада
•	Канадска националност
•	Совет на федерацијата
•	Прогресивизам
•	Десет проценти

Наводи
1.	Уставен акт, 1867 година
2.	Создавањето и почетоците на Врховниот суд на Канада
3.	Канадски хипотеки и вдомување. 2044 година 15104 во став 25
4.	Јуџин Ланг, ,,Каде либерали? Тековна состојба и перспективите на Либералната партија на Канада,” весникот за меѓународни односи и глобални трендови (2010 година) стр 195 на интернет.
5.	Том Фланаган, тимот Харпер: Зад сцената во конзервативното издигање до моќ (2 дел Мекгил-Квинс 2009 година), Шантал Хепберт, Француски бакнеж: состанокот на слепо на Стефан Харпер со Квебек ( Канада 2007 годинс), Вилијам Џосон, Стефан Харпер и Иднината на Канада (2 дел Меклеланд и Стјуард, 2006 година), Лојд Мекеј, Стивен Харпер: Случај за колаборативно управување (прес 2006 година), Боб Пламондон, Полн круг: Смртта и Воскресението во канадската Конзервативна политика (клучните книги на Портер, 2006 година), Пол Велс, Издигнување: Падот на Пол Мартин и растот на новиот конзервативизам на Стефан Харпер (книги на Даглас Гибсон, 2007 година).
6.	Мајкал Д. Бејлс, ,,Подемот на Стефан Харпер до власта: Дали неговата нова Конзервативна партија ќе стане владејачка партија во Канада во дваесет и првиот век?” Американски преглед на канадските студии, март 2010 година, стр 118-145.
7.	Алан Блумфилд и Ким Ричард Носал, ,,Кон експлицитното разбирање на стратегиската култура: Случаи во Австралија и Канада”, Современа безбедносна политика (2007 година).
8.	Г. Брус Доерн и Кристофер Стони, Како троши Отава, 2010-2011 година: Рецесија, прегрупирање и ерата на новиот дефицит (2011 година) стр. 5-7
9.	Економист, 3 мај 2011 година
10.	Лоренс Мартин, триумфот на Харпер: прегрупирањето од историска гледна точка, Глоуб и Меил, 4 мај 2011 година.
11.	Ендрју Којн, ,, Западот е во и Онтарио се приклучи: Како изборите доведоа до невидено прегрупирање на канадската политика,” Маклеан, 6 мај 2011 година.
12.	Зелените добија место во телевизиската изборна дебата, Ројтерс Канада, 10 септември 2008 година (пристапија на 10 септември 2008 година).
13.	Конагер, Даф (13 август 2007 година). ,, Нашата демократија е сè уште за продажба.” Тује. Преземено 16 август 2007 година.
14.	Лебланк, Даниел, Џејн Табер (2 август 2007 година). ,,Отава одбива да ги затвори донациските дупки.” Свет и пошта. Архивирано од оригиналот на 2 август 2007 година. преземено 16 август 2007 година.
15.	Лебланк, Даниел (1 август 2007 година). ,, Солзи врз политичките донации”. Свет и пошта. Преземено 16 август 2007 година. 
16.	,, Почетниот либерален кандидат сè уште е во трката”. 11 април 2011 година. преземено 13 април 2011 година.
17.	,, Контраверзниот квебекски либералец останува во трката”. ПС вести. 11 април 2011 година. преземено 12 април 2011 година.
18.	Дерегистрација на народната политичка сила на партијата во Канада. Избори во Канада. 13 април 2011 година. преземено 13 април 2011 година.
19.	Законот на Врховниот суд.

Дополнителна литература
•	Бриктон, Џејмс (2009година), Политиката на Канада, Торонто универзитет.
•	Кортни, Џон Ц. Дејвид Е. Смит (2010 година), Книгата на Оксфорд за канадската политика, прес на универзитетот Оксфорд.
•	Клемент, Доменик (2009 година), Канадското право на револуција: социјално движење и социјални промени.
•	Дик, Ренд (2011 година), Канадска политика, концизионо петто издание.
•	Хејл, Џефри (2002 година), Канадска политика на оданочување.
•	Хил, Тони (2002 година), Канадската политика, област по област.
•	Лајтбој, Џејмс (2006 година), Градската политика на Канада.
•	Мекдоналд, Даглас (2007 година), Политиката на бизнис и животна средина во Канада.
•	Мортон, Фредрих Ли (2002 година), Право, политика и судските процеси во Канада.
•	Њуман, Стефан (2004 година), Уставната политика во Канада и САД, државен универзитет од Њујорк.
•	Патен, Стив (2006 година), Правото на шретиен: политика и јавна полиса во Канада.
•	Тримбл, Линда; Џејн Арскот (2008 година), Сè уште ги броиме: Жените во политиката во Канада.
•	Висман, Нелсон (2007 година), Во потрага по Канадската политичка култура.
•	Кетрин Фирлбек, Политиката низ Канада: Интелектуална историја. Прес 2006 година.
•	Ијан Меккеј, Бунтовници, црвени, радикалисти: Преглед на историјата на Канада.

Надворешни врски
•	Канадска политика, преглед на политиката во Канада
•	ЦБЦ Дигитална архива – скандали и бели слонови
•	ЦБЦ Дигитална архива – кампањи за Канада
•	Споредба на канадската влада
•	Дигитален речник за политиката на Канада

[[Категорија:Политика на Канада| ]]</text>
      <sha1>rymmg1fbe40wgklhetv24m6l9g9lzq9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Политика на САД</title>
    <ns>0</ns>
    <id>998965</id>
    <revision>
      <id>5601015</id>
      <parentid>4997784</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:30:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62898" sha1="1zyniyexnzih0mygz9wq3w398wntnyr" xml:space="preserve">{{внимание}}
{{викификација}}
Соединетите Американски Држави се федерална уставна република, во која претседателот на САД (главен во државата и на чело на владата), Конгресот и судството ја делат власта која е резервирана за националната влада и федералната влада која го дели суверенитетот со државните влади.
Со извршната власт раководи претседателот, но таа е независна од законодавната власт. Носители на законодавната власт се двете комори на Конгресот, Сенатот и Претставничкиот дом. Судството е составено од Врховниот суд и пониски федерални судови кои ја извршуваат судската моќ. Функција на судството е да го спроведува Уставот на Соеднинетите Американски Држави, федералните закони и регулации. Ова вклучува и решавање на спорови помеѓу извршната и законодавната власт. Изгледот на федералната власт е објаснет во Уставот. Две политички партии, Демократската партија и Републиканската партија, доминираа во Американската политика уште од Американската Граѓанска Војна, иако постојат и други партии.
Има големи разлики помеѓу политичкиот систем на САД и оној на другите развиени демократии. Ова вклучува поголема моќ на горниот дом од законодавството, поголем спектар на моќта на Врховиот суд, поделба на моќта помеќу законодавната и извршната власт и доминација на само две партии. Третите партии имаат помало политичко влијание во САД за разлика од другите развиени демократски земји.
Федералното лице создадео од Уставот на САД е доминантен облик во Американскиот владин систем. Сепак, многу лица исто така се дел од државната власт и сите тие се предмет на различни единици од локалната влада. Последниве вклучуваат земји, општини и специјални единици.
Ова мноштво на надлежности ја одразува историјата на земјата. Федералната влада е создадена од државите кои како колонии посебно се создадени и управувани самите по себе, независно од другите. Единиците на локалната самоуправа се создадени од колонии за ефикасно извршување на различни државни функции. Како што се ширела земјата, така таа признавала нови држави создадени по моделот на веќе постоечките.

==Политичка култура==
===Потекло на колониите===
[[Податотека:New York State Senate chamber.jpg|300px|мини|Сенатска комора на државата Њујорк]]
Американската политичка култура е длабоко вкоренета во колонијалното исклуство и Американската револуција. Колониите биле исклучителни во европскиот свет, за својата живописна политичка култура, која привлече многу талентирани и абициозни луѓе во политиката. Прво, правото на глас било најпопуларно во светот, бидејќи секој човек што поседувал одредено парче земја имал дозвола да гласа. Додека помалку од 1% од британските мажи можеле да гласаат, поголемиот дел од Американските мажи биле квалификувани за гласање. Иако корените на демократијата биле очигледни, сепак одбраната типично покажала дека социјални елити има и во колонијалните избори. Таа одбрана нагло се намали со Американската револуција. Второ, во секоја колонија широкиот спектар на јавниот и приватен бизнис бил одлучен од страна на избраните тела, особено од собранијата и окружните влади. Тема на главната загриженост и дебатата вклучуваа додатоци за земјиштето, комерцијални субвенции и оданочување, како и надзор на патиштата, сиромашниот релјеф, таверните и училиштата.Поголем дел од времето американците го поминувале во суд, бидејќи многу чести биле приватните тужби. Правните дела се разгледувале од локалните судии и пороти со централна улога за обучување на правниците. Ова ја промовираше брзата експанзија на правната професија, а доминантната улога на адвокатите во политиката била очигледна во 1770-тите, за што потврдуваат кариерите на Џон Адамс, Томас Џеферсон и многу други. Како трето, американските колонии беа исклучителни во контекстот на светот, поради растот на застапеноста на различните интересни групи. За разлика од Европа, каде што кралскиот суд, аристократските фамилии и осованите цркви беа под контрола, американската политичка култура беше отворена за трговци, сопственици на земја, ситни земјоделци, занаетчии, англиканци, презвитеријанци, квакери, Германци, ирци од Шкотска, Јенки, Јоркчири и многу други препознатливи групи. Над 90% од избраните репрезентативци на законодавството, живееа во нивните области, за разлика од Англија каде што често имаше членови на парламентот и отсутни членови на парламентот. Конечно, и најдраматично, Американците беа фасцинирани од републиканизмот и сè повеќе ги усвојуваа неговите политички вредности, кои ги истакнуваа еднаквите права, потребата за доблесни граѓани и злото на корупцијата, луксузот и аристократијата. Ниту една од колониите имаше политички партии од типот на партиите кои беа основани во 1790-тите, но секоа од нив имаше променливи фракции што се натпревадуваа за моќ.

==Американска идеологија==
Републиканизмот, заедно со еден вид класичен либерализам останаа доминантна идеологија. Во главните документи се вклучени Декларацијата за независност (1776 година), Уставот (1787 година), Федералните документи (1788 година), Законот за правото (1791 година) и меѓу другите ,, Гетсбург Адрес” на Линколн (1863 година). Меѓу клучните постулати на оваа идеологија се следниве:
•	Граѓанска должност:граѓаните имаат одговорност да ја разбираат и поддржуваат владата, да учествуваат на изборите, да плаќаат даноци и да служат војска.
•	Да се спротивставуваат на политичка корупција.
•	Демократија: власта е одговорна пред граѓаните, кои можат да ги менуваат претставниците на избори.
•	Еднаквост пред законот: законот не треба да им дава посебна привилегија на некои граѓани. Владините претставници се одговорни пред законот исто како и останатите.
•	Слобода на религијата: власта не смее да поддржува или да и се спротивставува на некоја религија.
•	Слобода на говор: власта не смее преку закон или акции да ги ограничува луѓето, треба да има ненасилни говори со граѓаните и да има пазар на идеи.

За време на основањето на САД, економијата претежно се засновала на земјоделството или мали приватни бизниси, а државните власти ги оставале социјалните прашања на приватната или локална иницијатива. Оваа идеологија на напуштање во голема мера беше дискредитирана за време на Големата депресија. Помеѓу 1930 и 1970-тите, фискалната политика се одликуваше со консензусот Кејнс, време во кое модерниот американски либерализам доминираше без конкуренција во економската политика. Сепак, кон крајот на 1970-тите и почетокот на 1980-тите идеологијата на напуштање, како што е објаснето особено од страна на Милтон Фридман, станала уште помоќна сила во американската политика. И додека американската социјална држава се прошити за трипати по Втората светска војна, таа кон крајот на 1970-тите се здоби со БДП од 20%. Денес, модерниот американски либерализам и модерниот американски конзервативизам се ангажирани во една континуирана политичка битка која како што опишува Економист се одликува со поголема делба и блискост, но и горка борба на изборите.

==Право на глас==
Правото на глас е универзално кај сите граѓани на возраст од 18 години или постари. Сите држави и областа Колумбија придонесуваат на изборите каде што се гласа за претседател. Сепак, округот, а и другите американски територии како што се Порторико и Гвам, имаат недостаток во застапеноста во Конгресот. Овие изборни единици немаат право да избираат некоја друга политичка фигура надвор од нивните области. Секоја заедница, територија или област можат само да изберат делегат без гласање кој ќе работи во Претставничкиот дом.
Правото на глас кај жените стана важно прашање по Граѓанската војна во Америка. По петнаесеттиот амандман од Уставот на САД кој беше ратификуван во 1870 година, со кој им се даде право на афроамериканските мажи да гласаат, неколку женски групи исто така сакаа да гласаат. Се формираа две поголеми групи на интерес. Првата група беше Националното здружение за право на глас кај жените, формирано од страна на Сузан Б. Антониј и Елизабет Кеди Стентот, кои сакаа да добијат право да гласаат на федерално нибо и да извршат притисок за да се направат поголеми владини промени кои ќе им гарантираат на мажените жени да добијат право да имаат и сопствен имот. Втората група беше Американското здружение за право на глас кај жените, формирано од Луси Стоун чија цел беше жените да добијат право да гласаат. Во 1890 година двете групи се споија во Американското национално здружение за право на глас кај жените. Тогаш здружението се мобилизира за да добие поддршка од држава, по држава и до 1920 година деветнаесеттиот амандман од Уставот на Обединетите Нации беше ратификуван и жените добија право да гласаат.

==Државна власт==
Државната власт има моќ да донесува закони кои не се дадени на федералната влада или одбиени од државите според уставот и тоа за сите граѓани. Ова ги вклучува образованието, законот за семејство, законот за облигациони односи и повеќето видови злосторства. За разлика од федералната власт, која има моќ само за оние работи што и се доделени со Уставот, државната власт има наследено моќ која и дозволува да дејствува освен ако нема ограничување од одредбите на една држава или од националниот Устав. 
Како и федералната власт, така и државната власт е поделена на три дела и тоа: извршна, законодавна и судска. Извршното лице на една држава е гувернерот избран со гласање, кој најчесто има мандат од четири години (иако во некои држави тој има мандат од само две години). Со исклучок на Небраска, која има еднодомна законодавна власт, сите други држави имаат дводомна законодавна власт со горниот дом кој најчесто се нарекува Сенат и долниот дом наречен Претставнички дом, Домот на делегати, Собрание или нешто слично. Во повеќето држави, сенаторите имаат мандат од четири години, а членовите од Долниот дом имаат мандат од две години.
Уставите кај државите се разликуваат со некои мали детали, но генерално го следат моделот кој е сличен на оној од федералниот Устав, вклучувајќи ја и изјавата за правата на луѓето и плановите за организирањето на власта. Сепак, државните Устави генерално се многу подетални.

==Локална власт==
Има 89 500 локални власти, кои вклучуваат 3 033 земји, 19 492 општини, 16 500 месни заедници, 13 000 училишни окрузи и 37 000 други посебни области кои се занимаваат со проблеми како што е заштитата од пожар. Локалните власти директно им служат на потребите на луѓето, обезбедувајќи им се од полиција и противпожарна заштита до санитарни кодови, здравствени прописи, образование, јавен транспорт и домување. Локалните избори обично се непартиски, за време на кампањите и владеењето локалните активисти не работат во корист на својата партија. 
Околу 28%од луѓето живеат во градовите или околу 100 000 или повеќе. Градските власти се најмени од страна на државите, а нивните задолженија ги детализираат целите и овластувањата на општинските власти. За повеќето од големите градови, соработката со државните и федералните организации е од суштинско значење за задоволување на потребите на нивните жители. Различни видови на градските власти варираат во голема мера во целиот народ. Сепак, речиси сите имаат централен совет, избран од страна на гласачите, како и извршно тело кое со помош на разни шефови на оддели управува со градот. Градовите на запад и на југ обично имаат непартиска локална политика.
Постојат три општи типови на градските власти и тоа: градоначалник-совет, комисијата и совет-менаџер. Ова се чисти форми , а во многу градови се развиени комбинации од две или три вакви форми.

==Градоначалник-Совет==
Ова е најстарата форма на градската власт во САД, а до почетокот на 20 век, оваа форма беше искористена од речиси сите градови во САД. Нејзината структура е иста како онаа на државните и националните власти, со избран градоначалник како шеф на извршната власт и избран совет кој ги претставува различните населби и ја формира законодавната власт. Градоначалникот со одобрување од советот ги назначува раководителите на одделни сектори од градот и другите официјални претставници. Тој или таа има право на вето над некои прописи (закони на градот) и често е одговорен за подготвувањето на буџетот на градот. Советот ги донесува одредбите на градот, ја поставува даночната стапка за имот и ги распределува парите низ различните сектори на градот. Како што градовите се зголемуваат, местата во советот се исполнуваат со претставници од повеќе населби.

===Комисијата===
Ова ги комбинира законодавните и извршните функции во една група на функционери, најчесто по тројца или повеќе, избрани од сите делови во градот. Секој комесар ја надгледува равотата на еден или повеќе градски оддели. Исто така комесарите ги одредуваат политиките и правилата според кои ќе работи градот. Еден од нив е именуван за претседател на органот и најчесто се нарекува градоначалник, иако неговата или нејзината моќ е еднаква како и онаа на другите членови на комисијата.

===Совет-Менаџер===
Градскиот менаџер е одговорно лице за зголемувањето на комплексноста на урбанистичките проблеми на кои им треба способно управување кое честопати не е во сопственост на избраните јавни функционери. Одговорот на ова е да се довери поголемиот дел од извршната власт, вклучувајќи го и спроведувањето на законите и обезбедувањето на услуги, на градски менаџер кој е обучен и искусен професионалец.
Планот за градски менаџер е усвоен од поголемиот дел од граѓаните. Според овој план, избраниот совет ги составува законите на градот и ја спроведува политиката, но ангажира и платен администратот кој е наречен градски менаџер за да ги спроведува одлуките. Менаџерот изготвува градски буџет и ги надгледува поголемиот дел од секторите. Најчесто, нема определен мандат за него, менаџерот служи сè додека советот е задоволен од неговата/нејзината работа.

===Власта во окрузите===
Државата е поделена на окрузи, и понекогаш (но не и секогаш) тие се составени од две или повеќе месни заедници како и неколку села. Њујорк е толку голем град, што е поделен во пет одделни реони и секој има свои посебни окрузи. Од друга страна, Арлингтон Каунти и Вирџинија се најмалите окрузи во САД кои се сместени покрај реката Потомак од Вашингтон Д.Ц. и се урбанизирани и во приградска околина, управувана од унитарна администрација на округот. Во другите градови властите на градовите и окрузите се споени и создаваат консолидирана влада на градот и округот.
Во повеќето од окрузите во САД, еден град има посебно означени окрузи и тоа се места каде што владините канцеларии се сместени и каде што се среќаваат одборите на комесарите или супервизорите. Во малите окрузи, одборите се избрани токму од нив, а додека пак во големите окрузи супервизорите се претставници на одделни области или градови. Одборот собира даноци за државата и локалната власт, позајмува и призвојува пари, ги утврдува платите на вработените во округот, ги надгледува изборите, гради и одржува автопати и мостови, раководи со националните, државните и окрузните социјални програми. Во сите мали окрузи, извршната и законодавната власт можат во целост да му бидат доделени на комесарот кој е поддржан од одборот за да ги надгледува даноците и изборите. Во некои ново англиски држави, окрузите немаат никаква владина функција и едноставно претставуваат поделба на земјата.

===Власта во градовите и селата===
Илјадници од надлежностите на општините се премногу мали за да се квалификуваат како градска власт. Овие се основани како градови и села и се справуваат со локалните потреби како што се поплочување и осветлување на улиците, снабдување со вода, обезбедување полициска и противпожарна заштита како и управување со отпадот. Во многу од државите во САД, терминот град нема никакво посебно значење. Тоа само е едноставен и неформален термин кој се применува за населените места (за инкорпорирани и неинкорпорирани општини). И покрај тоа, во некои држави, терминот град е еквивалент на терминот градски месни заедници што се користи во други држави.
Власта обично му е доверена на еден избран одбор или совет, кој може да биде познат под различни имиња, градски или селски совет, селектиран одбор, одбор на супервизори, одбор на комесари. Одборот може да има шеф или претседател кој ќе ја има функцијата на извршно лице, или може да има избран градоначалник. Вработените во владата можат да вклучуваат еден службеник, благајник, полициски и противпожарни офицери, и здравствени и социјали работници.
Еден единствен аспект на локалната самоуправа кој претежно се наоѓа во ново англискиот регион во САД е градскиот состанок. Еднаш годишно, понекогаш и повеќепати ако е потребно, регистрираните гласачи се среќаваат на отворена седница за избор на офицери, дебатираат за локалните прашања и усвојуваат закони за работата на владата. Како тело, тие одлучуваат за изградбата и поправката на патиштата, за изградбата на јавни згради и објекти, даночните стапки, како и градскиот буџет. Состаноците на градот, кои во некои места постојат повеќе од три века, често се наведува како најчиста форма на директна демократија во која државната власт не е делегирана, но се остварува директно и редовно од страна на сите луѓе.

==Финансирање на кампањите==
Успешното учество, особено во федералните избори, бара голема количина на пари особено за телевизиско рекламирање. Многу е тешко овие пари да те соберат преку апели до масовната база, иако на изборите од 2008 година, кандидатите и од двете партии имаа успех при собирањето на пари од граѓаните преку интернет, како што Хауард Дин успеа со своите апели по интернет. Двете страни генерално зависат од богатите дарители и организации, традиционално Демократите зависеа од донации од организираната работна силе, додека пак републиканците се потпираа на бизнис донациите. Оваа зависонст од дарителите е контраверзна и тоа доведе до ограничување на трошење на политичките кампањи преку донесените закони. Противниците на фифансирањето на кампањите го цитираат првиот амандман за слободата на говорот, и го предизвикуваат законите за финансирањето на кампањите, бидејќи тие се обидуваат да ги заобиколат уставно загарантираните права на народот. Дури и со донесувањето на законот, компликациите при усогласувањето со првиот амандман имаат потреба од внимателно и претпазливо подготвување на законската легислатива, што доведува до законите кои сè уште се прилично ограничени, особено кога ќе се споредат со оие закони во другите земји како Велика Британија, Франција или Канада.
Собирањето на финансиски средства игра голема улога во избирањето на кандидати за јавните функции. Без поголема сума на пари, еден кандидат има многу мали шанси за да ја оствари својата цел. На генералните избори во 2004 година, 95% од Домашните трки и 91% од трките во Сенатот беа освоени од страна на кандидат кои потрошија најмногу за нивните кампањи. Обидите да се ограничи влијанието на парите врз американските политички кампањи потекнува уште од 1860-тите. Неодамна, Конгресот усвои легислатива која бара од кандидатите да ги откријат изворите на своите донации, начинот на кој се потрошени парите од кампањата и како се регулира употребата на ситните придонеси.
Во 2012 година, претседателската кампања бавно се развиваше и кај двајцата кандидати, а и во собирањето на пари. На пример, на крајот од септември, финансиската позиција на Републиканските кандидати се влоши во тој циклус многу повеќе од ситуацијата на демократите во кампањата во 2004 година.

==Политички партии и избори==
Уставот на Соединетите Американски Држави никогаш не го посвети своето внимание на прашањето во врска со политичките партии, главно затоа што основоположниците не планираа американската политика да биде партиска. Во Федералистичките документи број 9 и број 10, Александар Хамилтон и Џејмс Медисон, пишуваа само за опасностите од домашните политички фракции. Покрај тоа, првиот претседател на САД, Џорџ Вашингтон, не бил член на ниту една политичка партија за време на изботите и за време на неговиот мандат како претседател. Исто така, тој се надевал дека нема да се формира политичка партија, бидејќи стравувал од конфликт и стагнација. Сепак, почетоците на американскиот дво партиски систем, произлегоа од неговиот потесен круг на советници, вклучувајќи ги Хамилтон и Медисон.
Во партиските избори, кандидатите се номинирани од страна на политичката партија, или пак се бараат на јавната функција како независни. Секоја држава има значајна дискреција во одлучувањето како ќе бидат номинирани кандидатите и кои од нив ќе се појават на гласачкото ливче. Вообичаено, голем број на партиските кандидати првично се избрани од партијата или од конвенција, додека пак малите партии и независните кандидати мора да го поминат процесот со петиција.

===Политички партии===
Модерниот политички партиски систем во САД е дво-партискиот политички систем, во кој доминираат Демократската партија и Републиканската партија. Овие две партии ги имаат добиено сите претседателски избори во САД уште од 1852 година и имаат контрола над Конгресот во САД уште од 1856 година. неколку други трети партии одвреме навреме имаат мала претставеност на национално и државно ниво.
Помеѓу овие две партии, Демократската партија има место како лева или централна партија во Американската политика и го поддржува американскиот либерализам, додека пак Републиканската партија е познат како десница и го поддржува американскиот конзервативизам.

===Избори===
За разлика од некои други парламентарни системи, Американците гласаат директно за некој одреден кандидат наместо да избираат цела политичка партија. Преку федералната власт, претставниците се избрани на федерално, државно и локално ниво. На федерално ниво, претседателот индиректно е избран од народот, преку изборен колеџ. Во поморедно време, изборите практично секогаш гласаат со мнозинско гласање во нивната држава. Сите членови на Конгресот, и претставниците на државно и локално ниво директно се избираат. 
Федералните и државните закони ги регулираат изборите. Уставот на Обединетите нации одредува како ќе бидат одржани федералните избори, според Член 1 и Член 2, како и некои амандмани. Државниот закон одредува каков ќе биде изборниот закон, вклучувајќи ја примарната подробност на гласачите, работата на секој државен изборен колеџ и текот на државните и локалите избори.

===Организација на Американските политички партии===
Американските политички партии многу полабаво се организирани во споредба со партиите во другите земји. Двете најголеми партии немаат формална организација на национално ниво кое го контролира членството, активностите или политичките позиции како што прават некои филијали во некои држави. Така, ако за еден американец се каже дека тој или таа е член на Демократската или Републиканската партија тоа е нешто сосема различно од тоа кога за еден Британец се наведува дека е член на Конзервативната или Лабуристичката партија. Во САД секој често може да стане член на една партија. Во некои држави во САД, еден гласач може да се регистрира како член на една партија а на гласањето тој да гласа за спротивната партија. Таквото учество на никаков начин не ги ограничува изборите. Исто така, на ниту едно лице не му дава некакво особено право или обврски во рамки на партијата, освен тоа што им дозволува да гласаат на прелиминарните избори во партијата. 
Едно лице може да избере да присуствува на состаноците на еден локален партиски комитет еден ден, а следниот ден да учествува на друга партиска комисија. Единствен фактор што ги носи за една ,,акција поблиску” е квантитетот и квалитетот на учеството во партиските активности и способноста да ги убедат другите да доделуваат одговорности.
Идентификацијата на партијата на некој начин станува формализирана кога едно лице се бори за партиска функција. Во повеќето држави, тоа значи дека себеси се прогласува за кандидат при номинациите од одредена партија и се обидува да влезе во првичните избори за претставник на таа партија. Партискиот комитет може да избере да го подржи еден или друг кандидат од оние кои бараат номинација, но на крајот сепак сè се сведува на оние кои гласаат, и често е тешко  да им се каже што да прават при гласањето.
Резултатот е тоа што американските политички партии имаат слаба централна организација и малку централна идеологија, освен по пат на консензус. Партијата не може да го спречи некое лице кое не се согласува со поголемиот дел од позициите во партијата, или кое активно работи против целите на партијата, да се кандидира за членство, сè додека гласачите кои се одбрани да гласаат на прелиминарните избори го избираат тоа лице. Ако еднаш влезе во канцеларија, избраното лице може да ја промени партијата едноставно ако изјави дека таква му е намерата. 
На федерално ниво, секоја од двете големи партии има национален комитет кој работи како центар за собирање на финансиски средства, особено во претседателските кампањи. Точниот состав на овие комисии е различен за секоа партија, но тие претежно се составени од претставници од државните партии и придружните организации и од други важни партии. Сепак, националните комитети немаат моќ за директно насочување на активностите на членовите на партијата. 
Двете партии исто така имаат и посебни комитети за кампањи, кои работат на одбирање на кандидати на одредено ниво. Најзначајни од нив се Хил комисиите, кои работат на избирање на кандидати за секоја од домовите на Конгресот.
Државните партии постојат во сите педесет земји иако нивните структури се разликуваат во согласност со државниот закон, како и според правилата на партиите на национално и државно ниво.
И покрај оваа слаба организација, изборите сè уште се претставуваат како национални трки помеѓу политичките партии. Во она што е познато како претседателски коалиции, кандидатите на претседателските избори станаа де факто водачи на нивните партии, а со тоа ги наведуваат поддржувачите на другите партии да гласаат за нивните кандидати. Од друга страна, федералните среднорочни избори ( каде што се избира само Кногресот, не и претседател) обично се сметаат како референдуми за работата на седницата на претседателот, со гласачи во или надвор од партијата на кандидатот за претседател кој помага на следната сесија на Конгресот да се помине или да се блокира претседателската агенда.

==Генерален развој==
Повеќето од основоположниците ги отфрлија политичките партии како раздорни и непоштени. Сепак, до 1790-тите, повеќето граѓани се приклучија на една од двете партии, а до 1830-тите партиите беа прифатени како центри на демократијата. До 1790-тите, првиот партиски систем се роди. Луѓето кои имаа спротивни ставови ја зајакнаа нивната кауза со идентификување и организирање на мажи кои размслуваа како нив. Следбениците на Александар Хамилтон беа наречени ,,федералисти”, и тие се залафаа за силна централна влада која ќе ги подржи интересите на националната одбрана, трговија и индустрија. Следбениците на Томас Џеферсон, Џеферсионистите го зедоа името републиканци и претпочитаа една децентрализирана аграрна република во која федералната власт би имала огранилена моќ.
Во 1828 година, првиот партиски систем пропадна. Се појавиа две нови партии од остатоците на Џеферсоновата демократија, формирајќи втор партиски систем со Вигс, оживеан во опозицијата на претседателот Ендрју Џексон и неговата Демократска партија. Силата на Џексоновата демократија, врз основа на урбаните работници, јужните сиромашни белци и западните земјоделци доминираа во ерата. 
Во 1850-тите прашањето на ропството беше во центар на вниманието, со несогласување особено во текот на прашањето дали ропството треба да се дозволи во новите територии на Запад. Партијата Виг се борела за овој проблем и потонала кон својата смрт по големиот изборен пораз од Френклин Пирс на претседателските избори во 1852 година. поранешните Вингс се приклучија на новоформираната Републиканска партија. Иако партијата Нот Ноу беше со краток век, републиканците ќе ја преживеат напнатата политика што ќе ги доведе до Граѓанската војна. Примарната политика на републиканците е ропството да биде исклучено од сите територии. Само шест години подоцна, оваа партија го зароби претседателското место кога Абрахам Линколн победи на изборите во 1860 година. дотогаш, партиите беа основани како доминантна политичка организација во земјата, а партиската верност станала важен дел од свеста на повеќето граѓани. Лојалноста на партиите се пренесуваше од татко на син, а партиските активности, вклучувајќи ги и спектакуларните кампањи, исполнети со групи кои маршираат и паради со факели, беа дел од социјалниот живот на многу заедници.
До 1920-тите години, овој весел фолклор се намали. Општинските реформи, реформите во државните служби, корумпираните правни акти и претседателските прелиминарни избори, ја заменија моќта на политичарите на националните конвенции и помогнаа да се исчисти политиката.

==Развој на двопартискиот систем во САД==
Уште од 1790-тите, земјата беше водена од двете најголеми партии. Во тоа време се појавија и многу мали или трети партии. Тие имаа тенденција да служат како средство што ќе ги застапува политиките кои на крајот се усвоени од страна на двете големи политички партии. Во различни времиња, Социјалистичката партија, партијата на фармерите и лабоуристите и Популаристичката партија имаа значителна локална сила во период од неколку години, а потоа таа избледи иако во Минесота, партијата на фармерите и лабоуристите се спои со Демократската партија која сега е официјално позната како Демократска, фармерска и лабоуристичка партија. Во моментов, Либертанската партија е една од најуспешните трети партии. Државата Њујорк има голем број на дополнителни трети страни, кои понекогаш успеваат да ги доведат своите кандидати до избори за некоја функција, но понекогаш ги номинираат кандидатите на некоја од двете големи партии. Во Дистриктот Колумбија, партијата Стејтхолд служеше како силна трета партија веднаш зад Демократската и Републиканската партија. 
Повеќето официјални лица во Америка избираат по еден член од единиците и добиваат канцеларии со победа над своите противници во систем за утврдување на победниците кој се нарекува прв-последователен-последен, а оној кој ќе го добие мнозинството ќе победи. Ова го охрабри двопартискиот систем. Во отсуство на повеќето членови во конгресните окрузи, можна е пропорционалсна застапеност и третите партии не можат да напредуваат. Иако на изборите во Сенатот се избираат по двајца сенатори по изборна единица (држава), а скалестите мандати делотворно резултираат со по една изборна единица на изборите за Сенатот.

Друг критичен фактор е пристапот кон гласачкото ливче со закон. На почетокот, гласачите кои излегуваа на избори јавно кажуваа кој кандидат го поддржуваат. Подоцна ова се разви во процес каде што политичката партија создава свое гласање и на тој начин глсачот своето гласачко ливче на партијата го става во гласачка кутија. Во доцниот XIX век, државите започнаа да го усвојуваат Австралискиот метод на тајно гласање, а тоа на крајот стана и стандардно во САД. Методот на тајно гласање гарантира дека приватноста на граѓаните ќе биде загарантирана и секоја држава посебно ќе биде одговорна за создавање на официјално гласање. Фактот дека државните законодавни тела беа доминирани од страна на демократите и републиканците им даде шанса на овие партии да ги усвојат дискриминирачките закони против малите политички партии, но таквите закони не се појавиа сè до првото Ред Скеар што ја погоди Америка по Првата светска војна. Законодавството почна да донесува тешки закони кои им ја отежнаа шанската на помалите политички партии да кандидираат кандидати за функции со барање на потписи за петиција од граѓаните и намалување на времето за кое таа петиција може да се прошири. 
Исто така треба да се напомене дека и покрај тоа што често не го прават, сепак партиските членови се редат во линија и ги поддржуваат политиките на нивната партија, тие се слободни да гласаат и против нивната партија и да гласаат за опозицијата ако тоа го сакаат. 
Во Америка, истите политички етикети (Демократите и Републиканците), ги покриваат речиси сите области, и затоа повеќето од гласачите се мобилизирани ви име на овие две партии, вели Нелсон Б. Полсби, професор по политички науки, во книгата Нови Федералистички Трудови: Есеи во одбрана на Уставот. Сепак, демократите и републиканците не се исти насекаде. Варијации во 50 политички култури на државите даваат значителни разлики во севкупното она што значи да се биде, или да се гласа за демократите или републиканците. Овие разлики покажуваат дека се може да биде оправдано осврнувајќи се на американскиот дво-партиски систем како маска за нешто повеќе од сто-партискиот систем.

==Групи под политички притисок==
Специјални групи на интерес се залагаат за потребите на нивните специфични изборни единици. Бизнис организациите ќе ги форсираат ниските корпоративни даноци и ограничувања на павото на штрајкови, а синдикатите ќе го поддржат законодавството за минималните плати и заштитата на колективно договарање. Другите приватни групи на интерес како што се црквите и етничките групи, повеќе се загрижени за пошироките прашања во врска со политиката која може да влијае на нивните организации и нивните верувања.
Еден тип на група со приватен интерес која прерасна во голема влијателна група во последните години е политичката комисија за акции или ПОК. Ова се независни групи, организирани околу едно прашање или збир на прашања кои придонесуваат пари на политичките кампање за американскиот Конгрес или за претседателската функција. ПОК се ограничени во износите и тие директно можат да придонесат за кандидатите на федералните избори. Сепак, не постојат ограничувања во однос на сумите кои може да се потрошат независно и да се залагаат за еден став или за еден кандидат да добие некаква функција. ПОК денес има неколку илјади членови.
Бројот на групи на интерес има многу голем пораст и повеќето од нив работат во Вашингтон и се претставуваат себеси директно пред Конгресот и федералните агенции, вели Мајкал Шудсон во книгата Добар домаќин од 1998 година, Историја на американскиот граѓански живот. Многу организации што внимаваат на Вашингтон бараат финансиска и морална поддршка од обичните граѓани. Бидејќи многу од нив се фокусираат на тесен сет на загриженост, па дури и на емотивни проблеми и честопати едно прашање со огромна емотивна тежина, па така тие се натпреваруваат со партиите за пари, време и страст.
Износот на потрошените пари од страна на овие посебни интереси продолжува да расте, како што кампањите стануваат се поскапи и поскапи. Многу американци имаат чувство дека овие богати интереси, било да се корпорации, здруженија или слично, се многу по моќни од обичните граѓани и само малку можат да сторат за да би ги отстраниле нивните влијанија.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Политика на САД]]</text>
      <sha1>1zyniyexnzih0mygz9wq3w398wntnyr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 10 метри синхронизирано за жени</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1034678</id>
    <revision>
      <id>5600900</id>
      <parentid>5587086</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T01:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600900</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6342" sha1="o5b4idgkqtmtn7uzbjastc6y6oxceah" xml:space="preserve">[[Слика:olympic flag.svg|десно|150п]]
{| style=&quot;float:right; clear:right; padding:0.3em; margin-left:15px; margin-bottom:15px; border:1px solid #B8C7D9; background:#f5faff; text-align:left; font-size:90%; line-height:1.5em&quot;
|- style=&quot;background:#cedff2; text-align:center;&quot;
!colspan=5|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012|Скокови во вода]] на&lt;br/&gt;[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]&lt;br/&gt;[[Image:Diving pictogram.svg|50px]]
|-
|3 метри
|&amp;nbsp;
|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри за мажи|мажи]]
|&amp;nbsp;
|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри за жени|жени]]
|-
|10 метри
|&amp;nbsp;
|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 - 10 метри за мажи|мажи]]
|&amp;nbsp;
|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 - 10 метри за жени|жени]]
|-
|Синхронизирано&lt;br&gt;3 метри
|&amp;nbsp;
|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри синхронизирано за мажи|мажи]]
|&amp;nbsp;
|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 3 метри синхронизирано за жени|жени]]
|-
|Синхронизирано&lt;br&gt;10 метри
|&amp;nbsp;
|[[Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012 – 10 метри синхронизирано за мажи|мажи]]
|&amp;nbsp;
|'''жени'''
|}

'''Синхронизираните скокови во вода за мажи од 10 метри''' на '''[[Летни олимписки игри 2012|Летните олимписки игри 2012]]''' се одржаа на [[31 јули]], во [[Центар за водени спортови (Лондон)|Центарот за водени спортови]] во [[Лондон]].

==Формат на натпреварување==
Според редоследот направен пред финалето, секој пар изведува пет скока. Во финалето учествуваат осум пара од осум држави. Состав од 11 судии го оценуваат секој скок, давајќи бодови до 10, при што највисоката и најниската оценка се елиминираат. Освојувачите на медали се утврдуваат откако ќе завршат сите серии на скокови. Парот што по петтата серија ќе има највисок вкупен број на бодови го освојува златниот медал.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/diving/event/men-synchronised-10m/competition-format/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-09-11 |archive-date=2012-07-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120728211803/http://www.london2012.com/diving/event/men-synchronised-10m/competition-format/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==Резултати==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;75%&quot;
|-
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;7%&quot;|Место
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;30%&quot;|Држава
!colspan=&quot;5&quot;|Скокови&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.london2012.com/diving/event/women-synchronised-10m/phase=dvw202100/index.html |title=архивска копија |accessdate=2012-12-08 |archive-date=2012-08-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120801030612/http://www.london2012.com/diving/event/women-synchronised-10m/phase=dvw202100/index.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
!rowspan=&quot;2&quot; width=&quot;9%&quot;|Вкупно
|-
!width=&quot;9%&quot;|1
!width=&quot;9%&quot;|2
!width=&quot;9%&quot;|3
!width=&quot;9%&quot;|4
!width=&quot;9%&quot;|5
|-bgcolor=&quot;gold&quot; align=left
|align=&quot;center&quot;|{{gold1}}
|{{flagIOC|CHN|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Чен Руолин]]&lt;br&gt;[[Ванг Хао]]
|align=&quot;center&quot;|53.40
|align=&quot;center&quot;|56.40
|align=&quot;center&quot;|81.00
|align=&quot;center&quot;|89.28
|align=&quot;center&quot;|88.32
|align=&quot;center&quot;|'''368.40'''
|-bgcolor=&quot;silver&quot; align=left
|align=&quot;center&quot;|{{silver2}}
|{{flagIOC|MEX|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Паола Еспиноза]]&lt;br&gt;[[Алехандра Ороско]]
|align=&quot;center&quot;|51.60
|align=&quot;center&quot;|50.40
|align=&quot;center&quot;|84.40
|align=&quot;center&quot;|75.24
|align=&quot;center&quot;|81.60
|align=&quot;center&quot;|'''343.32'''
|-bgcolor=&quot;cc9966&quot; align=left
|align=&quot;center&quot;|{{bronze3}}
|{{flagIOC|CAN|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Меган Бенфеито]]&lt;br&gt;[[Розелин Филион]]
|align=&quot;center&quot;|53.40
|align=&quot;center&quot;|52.80
|align=&quot;center&quot;|75.60
|align=&quot;center&quot;|73.26
|align=&quot;center&quot;|82.56
|align=&quot;center&quot;|'''337.62'''
|-
|align=&quot;center&quot;|4
|{{flagIOC|AUS|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Лоуди Вигинс]]&lt;br&gt;[[Рејчел Баг]]
|align=&quot;center&quot;|52.20
|align=&quot;center&quot;|50.40
|align=&quot;center&quot;|72.90
|align=&quot;center&quot;|70.29
|align=&quot;center&quot;|77.76
|align=&quot;center&quot;|'''323.55'''
|-
|align=&quot;center&quot;|5
|{{flagIOC|GBR|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Сара Бароу]]&lt;br&gt;[[Тонија Куч]]
|align=&quot;center&quot;|54.00
|align=&quot;center&quot;|53.40
|align=&quot;center&quot;|68.16
|align=&quot;center&quot;|68.40
|align=&quot;center&quot;|77.76
|align=&quot;center&quot;|'''321.72'''
|-
|align=&quot;center&quot;|6
|{{flagIOC|GER|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Нора Субшински]]&lt;br&gt;[[Кристин Штојер]]
|align=&quot;center&quot;|53.40
|align=&quot;center&quot;|49.80
|align=&quot;center&quot;|76.80
|align=&quot;center&quot;|64.38
|align=&quot;center&quot;|68.40
|align=&quot;center&quot;|'''312.78'''
|-
|align=&quot;center&quot;|7
|{{flagIOC|MAS|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Леонг Мун Јее]]&lt;br&gt;[[Панделела Ринонг]]
|align=&quot;center&quot;|52.80
|align=&quot;center&quot;|54.00
|align=&quot;center&quot;|70.20
|align=&quot;center&quot;|60.48
|align=&quot;center&quot;|71.04
|align=&quot;center&quot;|'''308.52'''
|-
|align=&quot;center&quot;|8
|{{flagIOC|UKR|2012 Summer}}&lt;br /&gt;[[Јулија Прокопчук]]&lt;br&gt;[[Викторија Потјекина]]
|align=&quot;center&quot;|51.60
|align=&quot;center&quot;|49.80
|align=&quot;center&quot;|68.16
|align=&quot;center&quot;|64.80
|align=&quot;center&quot;|65.28
|align=&quot;center&quot;|'''299.64'''
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Скокови во вода на Летните олимписки игри 2012]]</text>
      <sha1>o5b4idgkqtmtn7uzbjastc6y6oxceah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Преврска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1038929</id>
    <revision>
      <id>5601017</id>
      <parentid>5292459</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:33:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8633" sha1="e0z81n0dangaezsy3kx9xr23io7mpkn" xml:space="preserve">[[Податотека:PackagesOfGauze.JPG|300px|мини|Две пакувања газа; левото пакување содржи облоги од газа со димензии 5 см × 5 см (25 см²), а другото, десно пакување содржи двослоен завој од памучна газа со димензии 10 см × 4,1 м (растегнат).]]

'''Преврската''' е додаток кој се става на рана за да се потпомогне [[Заздравување на рана|заздравувањето]] и/или за да се спречи повторна повреда. Таа е создадена за да биде во директен контакт со раната по што се разликува од [[Завој (медицина)|завојот]] кој првенствено се користи за да ја држи преврската на место. Некои организации сметаат дека се исти (на пример, британската фармакопеја), а дел од луѓето термините меѓусебно ги заменуваат. Преврските најчесто се користат при [[прва помош]] и медицинска нега.

==Основни примени на преврската==

Преврската може да има повеќе намени во зависност од видот, сериозноста и местото на кое се наоѓа раната. Сепак, сите намени се насочени кон поттикнување на заздравувањето и заштита на раната од понатамошни повреди. Главни намени на преврската се:

* Го сопира [[крварење]]то – помага да се затвори раната за да се забрза процесот на коагулација
* Го апсорбира ексудатот – ја впива крвта, плазмата и други течности кои ги лачи раната и ги собира на едно место
* Ја олеснува болката – можно е некои преврски да ја намалат болката, а други да имаат плацебо ефект
* Ја чисти раната – го отстранува некрозното ткиво и туѓите тела од раната
* Ја заштитува раната од [[Инфекција|инфекции]] и механичко оштетување, и 
* Го поттикнува [[Заздравување на рана|заздравувањето]] – преку гранулација и епителизација

==Видови преврски==

Во минатото, преврската била обично парче материјал, понекогаш ткаенина, но била користена и пајажина, животински измет, листови и мед. Сепак, модерните преврски&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |title=www.dressings.org | url=http://www.dressings.org/ | format=|publisher = SMTL |accessdate=2007-02-24}}&lt;/ref&gt; подразбираат газа (која може да е импрегнирана со агенс кој ја помага стерилноста или го забрзува заздравувањето), фолии, гелови, пени, хидроколоиди, алгинати, хидрогелови и полизахаридни пасти, гранули и зрна. Голем број на преврски со гази имаат слој на нелеплива фолија над газата која впива за да се спречи преврската да се залепи на раната. Преврските можат да бидат импрегнирани со антисептички хемикалии, како кај тупферот со борна киселина, или како при првите хируршки преврски со медицинско рицинусово масло.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | title=Report upon the Use of a Mixture of Castor oil and Balsam of Peru as a Surgical Dressing | url=http://www.pubmedcentral.nih.gov/pagerender.fcgi?tool=pmcentrez&amp;pageindex=1&amp;artid=1425429 | format= | publisher=pubmedcentral | accessdate=2007-01-26 }}{{Мртва_врска|date=November 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Во 60-ите години од 20-иот век, [[Џорџ Винтер]] го објавил своето контроверзно истражување за заздравувањето преку влажноста. Пред тоа, општо правило било дека за да се спречи инфекција на рана, таа треба да биде што е можно најсува. Винтер покажал дека раните кај кои се одржува влажноста заздравуваат побргу од оние кои биле изложени на воздух или прекриени со традиционални преврски.

Можат да се користат различни видови на преврски за да се постигнат различни цели:

* Контролирање на влажноста, така што раната е влажна или сува. Пример за преврска за задржување на влажноста е Аквасел (Aquacel) која претставува хидрофибер наменет за делумно тешки изгореници.
* Заштита на раната од [[инфекција]]
* Отстранување на некрозното ткиво, и
* Одржување на оптималната [[pH вредност]] и на температурата за да се поттикне заздравувањето

Затворените преврски кои се направени од супстанци отпорни на влага, како што се [[пластика]] или латекс, можат да се користат за да се зголеми стапката на апсорпција на одредени топични лекови во кожата.

==Употреба на преврски==

Ставањето на преврска е вештина од [[прва помош]] иако голем број луѓе ја отпочнуваат праксата без вежбање, особено за помали повреди. Скоро сите модерни преврски се спакувани во стерилна обвивка со датум на производство за да се обезбеди нивната стерилност. Ова е важно бидејќи преврската ќе дојде во директен контакт со раната, а стерилноста е потребна за да се исполни целта „заштита од инфекција“.

Порано се правеле импровизации кога биле потребни преврски. Ова сè уште може да се забележи и денес во понеразвиените области и во итни случаи. Преврската може да се состои од што било вклучувајќи и ткаенина или вишок материјал кои ќе исполнат некои од основните принципи на преврската, на пример запирање на крварењето и впивање на ексудатот.

Ставањето и менувањето на преврската е вообичаена задача при медицинска нега.

„Идеална“ преврска за рана би била преврска која е стерилна, погодна за заздравување преку влажнење и која ќе и овозможи на кожата да дише. Со ова ќе се намали ризикот од инфекција, ќе и помогне на раната побргу да заздрави и ќе ги намали лузните.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Прва помош]]</text>
      <sha1>e0z81n0dangaezsy3kx9xr23io7mpkn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саксонска Швајцарија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1042814</id>
    <revision>
      <id>5600745</id>
      <parentid>5420479</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:54:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17694" sha1="qwubw7x04zx8oe05wktbnbkhkl8bt91" xml:space="preserve">{{другизначења4|пејзажот и областа|истоимениот округ во Саксонија|Саксонска Швајцарија (округ)}}

[[Податотека:Sunset in Saxon Switzerland.jpg|thumb|right|Зајдисонце во Саксонска Швајцарија од врвот на [[Папстштајн]]. Трите големи ридови се Гориш (л), [[Тврдина Кенигштајн|Тврдината Кенигштајн]] (с) и Лилинштајн (д).]]
[[Податотека:Rathen und Elbsandsteingebirge asv2022-08 img04.jpg|thumb|Мост Бастај]]
[[Податотека:Barbarine001.jpg|thumb|upright|Карпата „Варварин“ на Пфафенштајн]]
[[Податотека:Saechsische Schweiz map de.png|thumb|Физичка карта на Саксонска Швајцарија]]
[[Податотека:Lilienstein herbstabend.jpeg|thumb|Лилинштајн на самрак]]

'''Саксонска Швајцарија''' ({{langx|de|Sächsische Schweiz}}) — ридско-планинска област и [[национален парк]] околу долината на реката [[Елба]], југоисточно од [[Дрезден]] во [[Саксонија]], [[Германија]]. Заедно со [[Чешка Швајцарија]] во [[Чешка]] ги создаваат [[Елпски Песочнички Планини|Елпските Песочнички Планини]].

Самата Саксонска Швајцарија има околу 1.000 врвови за искачувања, како и неколку долини. Областа е позната помеѓу населението на Дрезден и искачувачите низ светот.

Административен округ во областа е [[Зексише Швајц-Остерцгебирге]]. Тврдината [[Тврдина Кенигштајн|Кенигштајн]] е позната знаменитост.

== Изведување на името ==

Германското име за Саксонска Швајцарија, ''Sächsische Schweiz'', се појавило во 18. век. Двајца [[Швајцарија|швајцарски]] уметници, [[Адријан Цинг]] и [[Антон Граф]], биле назначени во 1766 од [[Дрезденска академија за современа уметност|Академијата за уметност Дрезден]].

Пејзажот и областа ги потсетувала на нивната татковина, особено на планините Јура и известиле за него во писмата што ги испраќале дома за разликите помеѓу нивната татковина и „Саксонска Швајцарија“. Претходно, саксонскиот дел на Елпските Песочнички Планини повеќепати бил нарекуван како Мајсенски Гори (''Meißner Hochland'').

Описот станал популарен по издавањето на публикацијата од Вилхелм Лебрехт Гецингер. Во неговите книги областа ја опишал како Саксонска Швајцарија и го претставил терминот на пошироката публика.

== Географија ==

На исток, Саксонска Швајцарија се сретнува со Лужичките Гори, а на запад со Рудните Планини. Блискиот [[Чешка|чешки]] дел на Елпските Песочнички Планини е познат како [[Чешка Швајцарија]]. Највисоката точка во Саксонска Швајцарија е Гросер Чирнштајн (''Großer Zschirnstein'') на 562 метри надморска височина.

=== Ридови ===

Како правило може да се разликуваат два вида на ридови. Првите се карпести формации низ [[Елпски Песочнички Планини|Елпските Песочнички Планини]], во обата делови Саксонска и Чешка Швајцарија, локално познати како ''Steine'' („карпи“). Познати примери се Кенигштајн, Лилинштајн, Гориш и Папстштајн. Меѓутоа, овој опис не ги вклучува карпите куполи ''Kuppen'', како што се Вајцдорфер Хее или Гросер Винтерберг, чиј состав е од [[вулкан]]ски [[базалт]]ен или [[гранит]]ен материјал. Вторите се песочните формации, кои се издигнуваат на т.н. „нивоа“ во блиската област, низ поранешното течение на реката Елба.

== Историја ==

[[Податотека:Bastei around 1900.jpg|left|thumb|Карпата Бастај околу 1900]]
[[Податотека:Ansicht Saechsische Schweiz um 1850.jpg|thumb|Поглед од Винтерберг околу 1850]]

Најпрвин, регионот бил населен од [[Словени]]те и бил дел од Кралството [[Чешка (историска област)|Чешка]] во текот на [[Среден век|средниот век]]. Пред 1000 години Чешко-саксонска Швајцарија била гранична областа на три словенски племиња. Племето Ниса (источно од Елба и Дрезден до Пирна), племето Милцан (од денешната Горна Лужица) и на југ племето Дацин ја обликувале политичката и економската политика во тоа време.

Сè до 15. век сега нарекуваната област Саксонска Швајцарија не била под власта на Кралството Саксонија, кога станала дел од Грофовијата Мајсен со приближни граници на денешните.

Развојот на областа во туристички цели започнал во 19. век. Во врска со тоа, една од првите тролејбуски линии во светот била отворена во Саксонска Швајцарија, тролејбус низ долината на Била, кој бил во употреба од 1901 до 1904.

[[Романтизам|Романтичните]] уметници биле инспирирани од убавината на дивината, како [[Сликање|сликарот]] [[Лудвиг Рихтер]] или [[композитор]]от [[Карл Марија фон Вебер]], кој ја поставил неговата позната [[опера]] ''Der Freischütz'' со нејзината сцена Wolfsschlucht („Волчја клисура“) во близина на градот [[Ратен]].

Во време на [[Нацизам|Третиот Рајх]] описот на германските територии како ''Schweiz'' („Швајцарија“) бил официјално забранет. Поради тоа, од 19 октомври 1938, официјалниот термин „Sächsische Schweiz“ бил заменет со „Amtshauptmannschaft Pirna“ и од јануари 1939 од „Kreis Pirna“ во имињата на локалните места.&lt;ref&gt;Statistik des Deutschen Reichs, Band 450: Amtliches Gemeindeverzeichnis für das Deutsche Reich, Teil I, Berlin 1939; page 272&lt;/ref&gt;

== Национален парк ==
{{Главна|Саксонска Швајцарија (национален парк)}}

[[Податотека:Rathen LC0154.jpg|thumb|Поглед на Елба близу Ратен]]

Во септември 1990, дури и пред [[Повторно обединување на Германија|повторното обединување на Германија]], [[Национален парк|националниот парк]] бил создаден во Саксонска Швајцарија со цел да се зачуваат природните одлики на овој уникатен ридски масив. Површината од 93 км² покрива два физички одвоени региони: едниот близу [[Ратен]] - регионот на Бастај, долината на Поленц, Бранд и Утевалдер Грунд - и другиот кој ја покрива целата Задна Саксонска Швајцарија (''Hintere Sächsische Schweiz'') помеѓу Елба и државната граница со [[Чешка]], вклучувајќи ги Шрамштајнен, Гросер Винтерберг, Гросер Чанд и долината на [[Кирнич]].

== Искачување на карпи ==

Саксонска Швајцарија се одликува со нејзините песочни карпи, кои привлекуваат многу искачувачи на карпи. Има околу 14.000 рути за искачување на 1.100 карпи. На почетокот на 20. век биле донесени Саксонски правила за искачување на карпи. Тие се сметаат за едни од првите правила за слободно искачување. Јажињата и куките можеле да бидат употребени само за безбедност, а не како помош при качувањето.

== ''Boofen'' ==

''Boofe'' (множина: ''Boofen'') — локален сленг за спиење на отворено под карпа и има долга традиција во Саксонска Швајцарија. Многу млади луѓе патуваат во Саксонска Швајцарија за викендите со цел да ''boofen''. Денес, тоа е дозволено од властите на националниот парк само на одредени места. Меѓутоа, растечкиот број на ''Boofers'' и лошото однесување на поединци (н.п. кои палат нелегални огнови во камповите, кинат млади фиданки или предизвикуваат ерозија на почвата) може да доведат до поголеми забрани.

== Точки на интерес ==

[[Податотека:Festung Königstein - Georgenburg (1) 2006-03-25.jpg|thumb|[[Тврдина Кенигштајн]]]]
[[Податотека:Mh kirnitzschtalbahn.jpg|thumb|Трамвај Кирнич]]
[[Податотека:Rapsfeld1.jpg|thumb|Земјоделски полиња типични за Саксонска Швајцарија]]

* Карпата Бастај и замокот Нојратен
* Беренштајне и ридот Рауенштајн близу Вајсиг
* [[Била (река)|Долина на Била]]
* Замок Штолпен
* Руини на замокот Велен
* Карпи близу [[Штат Велен]]
* Фринштајн и Ида Грото
* Ридот Гориш со неговите колиби
* Ридот Кајзеркроне и Циркелштајн
* Трамвај Кирничтал, историскиот трамвај во долината на Кирнич
* Мала Саксонска Швајцарија, минијатурен парк во селото Велен
* [[Тврдина Кенигштајн]], најголемата ридска тврдина во Европа
* Куштал на Вилденштајн
* Лилинштајн, Шрамштајне
* Отворениот театар во Ратен
* Папстштајн со набљудувалница и ресторан
* Пфафенштајн и „Варваринот“
* Волфсберг
* Ботаничките градини во [[Бад Шандау]]

== Панорама ==

{{wide image|Hohburkersdorfer-rundblick.jpg|2000px|Поглед од набљудувалницата Хобуркерсдорф со панорама на Саксонската и [[Чешка Швајцарија|Чешката Швајцарија]], покажувајќи ги од лево врвовите на [[Лужички Планини|Лужичките Планини]], вклучувајќи го Студенец (Калтенберг); неколку помали планини близу Хонштајн како и замокот Хонштајн, долината на Поленц, Гросер Винтерберг (највисокиот рид во Саксонска Швајцарија, источно од [[Елба]]), Розенберг, Афенштајне и Шрамштајне, Кајзеркроне и Циркелштајн, Чирнштајн (највисок рид во Саксонска Швајцарија), потоа Папстштајн и ридот Гориш и помеѓу нив во далечина близу [[Усти на Лаба]] е Букова гора со нејзината телевизиска кула. Напред може да се види карпата за искачување Локомотиве близу [[Ратен]]. На хоризонтот следниот врв е Хоер Шнеберг (највисок врв на Елпските Песочнички Планини), пред него е Лилинштајн, понатаму десно е карпата Бастај и над него и позади е Тврдината Кенигштрајн. На десно е ридот Рауенштајн, Беренштајне и селото Лојполдисхајн. На хоризонтот се наоѓаат и [[Рудни Планини|Рудните Планини]] и почетокот на [[Пирна]]-Зоненштајн.}}

{{wide image|Sächsische Schweiz Blick von der Brandaussicht.jpg|2000px|Поглед од набљудувалница во Бранд}}

== Поврзано ==

* [[Саксонска Швајцарија (национален парк)]]
* [[Елпски Песочнички Планини]]

== Галерија ==

&lt;gallery&gt;
Податотека:SaxonBastei6.JPG|Поглед од Бастај
Податотека:SaxonBastei1.JPG|Поглед на реката Елба од Бастај
Податотека:Fortress Koenigstein (js).jpg|Поглед од тврдината Кенигштајн до Лилинштајн и Елба
Податотека:Falkenstein.jpg|Фалкенштајн
Податотека:Fotothek_df_ps_0001726_Landschaften_^_Hügellandschaften_-_Gebirgslandschaften_^.jpg|Искачување во долината на реката [[Била (река)|Била]]
Податотека:Schild der Nationalparkregion Sächsische Schweiz 060704 1.jpg|Знак за [[Саксонска Швајцарија (национален парк)|Национален парк Саксонска Швајцарија]]
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Извори ==

* Autorenkollektiv: ''Brockhaus Reisehandbuch Sächsische Schweiz – Osterzgebirge.'' Leipzig 1970.
* Wilhelm Lebrecht Götzinger: ''Schandau und seine Umgebungen, oder Beschreibung der Sächsischen Schweiz.'' Begersche Buch- und Kunsthandlung, Dresden 1812.
* Heinz Klemm: ''Die Entdeckung der Sächsischen Schweiz.'' Sachsenverlag, Dresden 1953.
* Alfred Meiche: ''Die Burgen und vorgeschichtlichen Wohnstätten der Sächsischen Schweiz.'' Wilhelm Baensch Verlagsbuchhandlung, Dresden 1907. (Reprint Leipzig 1979)
* Alfred Meiche: ''Historisch-topographische Beschreibung der Amtshauptmannschaft Pirna.'' Dresden 1927.

== Надворешни врски ==
{{Ризница-врска|Saxon Switzerland}}

* [http://www.saxony-switzerland.de Саксонска Швајцарија] {{en}}
* [http://www.saechsische-schweiz.de Саксонска Швајцарија] {{de}} {{en}}
* [http://www.ceskosaske-svycarsko.cz/saxon-switzerland.html Саксонска Швајцарија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110616202839/http://www.ceskosaske-svycarsko.cz/saxon-switzerland.html |date=2011-06-16 }}
* [http://www.tourismusverein-elbsandsteingebirge.de Туристички портал за Саксонска Швајцарија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210308192525/http://www.tourismusverein-elbsandsteingebirge.de/ |date=2021-03-08 }}

{{coord|50|56|N|14|12|E|type:mountain_source:kolossus-ruwiki|display=title}}

[[Категорија:Саксонска Швајцарија| ]]
[[Категорија:Национални паркови во Германија]]
[[Категорија:Региони во Саксонија]]
[[Категорија:Елпски Песочнички Планини]]
[[Категорија:Заштитени подрачја во Германија]]</text>
      <sha1>qwubw7x04zx8oe05wktbnbkhkl8bt91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Знак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1050869</id>
    <revision>
      <id>5601018</id>
      <parentid>4904232</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:35:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="687" sha1="hnael1w94qu046tg6xrn9nqppwimaaq" xml:space="preserve">[[Податотека:LGA recheck compass jeh.jpg|300px|мини|Знак на аеродромот Ла Гвардија]]
'''Знак''' е претставување на нешто со нешто друго. Разликуваме два вида на знаци и тоа:
* [[сигнали]] - спонтани знаци во природата и 
* [[симболи]] - знаци измислени од човекот за полесна ориентација на човекот во општеството.

{{никулец}}

{{Нормативна контрола}}
[[Категорија:Општење]]
[[Категорија:Семиологија]]

[[nl:Sein]]</text>
      <sha1>hnael1w94qu046tg6xrn9nqppwimaaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Минојска уметност</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1054514</id>
    <revision>
      <id>5601020</id>
      <parentid>5407347</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:36:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8670" sha1="h7owbv40bjhyqehcnd54qvgkvh6agsf" xml:space="preserve">{{внимание}}
[[Податотека:AMI - Kamaresvase 1.jpg|300px|мини|Керамика во стилот на Камарес. Стар период (2100-1700 п.н.е.)]]
'''Минојска Уметност''' 
 
Минојската уметност почнала да се развива околу 3000г. п.н.е. , а својот врв го достигнала околу 1500г. п..н.е. на грчкиот остров [[Крит]]. Најпознати наоѓалишта се: [[Кносос]], Фестос и Агиа Триада.

Минојската цивилизација е една од најбогатите и најнеобичните во Егејскиот свет. Главното божество на минојците било од женски род, а тоа е култот на големата мајка или богинка на плодноста. Минојците не граделе храмови ниту големи култни статуи дури и делата со мали димензии се многу ретки. Ликовите најчесто се полни со живот, фигурите се обоени, со големи очи и карактеристични конусни фустани.&lt;br /&gt;
Во третиот милениум п.н.е. минојците биле во контакт со Еѓипjаните и под нивно влијание после 2000 години развиле писмо и градска култура.  Името го добиле по легендарниот крал [[Минос]]. Минојската уметност е декоративна уметност, со силно чувство  за живот, и љубов кон природата што претставува контраст на египетската уметност која се стреми кон озбилност и постојаност. 
                                 
     
==Архитектура:==
Минојските градови секогаш се развивале околу големиот комплекс на палати. Археолошките податоци кажуваат дека скоро одеднаш сите палати во 1700г. п.н.е. биле уништени. Еден век подоцна повторно се подигнати, но сепак во 1500г. п.н.е. одново се срушени и од тогаш минојската цивилизација повеќе не се опоравила. Се што е сочувано денес потекнува од последниот период кога се развило натуралистичко сликарство. За разлика од Египетските Минојските палати не биле импозантни и не се одликувале со масивна големина. Тие биле градени ниско со многу мали отвори, дворовите меѓусебно биле поврзани со скали. Сите овие простории биле покриени со ниски и рамни тавани кој ги носеле дрвени столбови од греди. Најголема од сите овие палати била Миносовата палата во Кносос. Поради големиот број на простории оваа палата се поврзува со легендарниот лавиринт во кој бил затворен [[Минотаур]]. Владетелите на Минојците не биле боини и не ги интересирало за војна, затоа палатите биле градени без одбранбени ѕидови. На Крит нема утврдувања ниту во бројните теми во уметничките дела.Некој простории во палатите може да се дешифрираат како скалдишта или писарници. Дешифрираните текстови со линеарно Б писмо претежно се списоци од извештаи. Минојците првенствено биле трговци и морепловци, а некој нивни владетели не биле неприкосновени претставници на богот, туку обични богати луѓе од трговската аристократија. Не се знае точно причината за пропаѓањето на Минојската цивилизација, но се верува дека главна причина е вулканската ерупција на островот [[Санторини]] околу 1500г. п.н.е.
    
===Наслов===
Сликарство:
Од сите видови уметност за минојците најзначајно е ѕидното сликарство. Големиот број вакви дела се со сцени од природата на кој се прикажани птици или животни. Исто така се прикажува и присуство на божествените сили и морски животни. Се боело континуирано, цртежот е мек без сенки. Во периодот од 2000 до 1700г. п.н.е. на Крит се јавува познатата грнчарија препознатлива по својата техничка совршеност, спирална орнаментика со апстрактни шари. Подоцна почнале да сликаат теми од растителниот и животинскиот свет: риби школку итн.
Попознати дела се :
*Тореадор околу 1500г. п.н.е.
На една од фреските во палатата во Кносос е претставен акробат кој прескокнува преку бикот и тоа претставува обредна игра. Бикот е голем со импресивна снага и сила, а додека акробатот е со витко тело.
*Кралскиот мегарон
На оваа фреска има претстава на риба и делфин. Оваа слика уште се нарекува  и “живот во морето” . Се наоѓа во палатата во Минос на Крит.
*Ваза со октопод 1500г. п.н.е.
====Релјеф:====
Релјефот во Минојската уметност е работен во штуко декорација. Плиток е и е близок со фреските. Боен е со јаки бои, а сенките се ретки. Најпознат релјеф е “вазата со жетварите”. Долниот дел на вазата е изгубен. На овој релјеф се прикажани витки мускулести мажи како одат еден зад друг и со себе носат некое оружје со долга дршка најверојатно коса. Прикажани се и тројца пејачи како гласно пеат. На овој релјеф посебно е нагласена радоста и физичката напнатост на жетварите.
=====Вајарство:=====
Скулптурата е со мали размери и е тридимензионална. Минојците работеле и експериментирале со повеќе материјали меќу кои: мермер, печена земја, злато, бронза, еленски рогови итн. Најпознато дело е “Змиската богинка” изработена од [[фајанс]] во 1600г. п.н.е. Ова е претстава на женска фигура со тесен струк, фронтален став, бујни гради и широки колкови, сите овие особини се симбол за женственост. Богинката во рацете држи змии и изведува некој ритуал. Змиите кој ги држи се симбол на машката плодност. Исто така многу често оваа скулптура се нарекува и [[Горгона]].

[[Категорија:Минојска цивилизација]]</text>
      <sha1>h7owbv40bjhyqehcnd54qvgkvh6agsf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Предлошка:ПолКарта Сиера Леоне</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1092873</id>
    <revision>
      <id>5601000</id>
      <parentid>3922262</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:14:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Milenioscuro</username>
        <id>37162</id>
      </contributor>
      <comment>svg</comment>
      <origin>5601000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="419" sha1="muofkx2oy1mo42fvlojavjq7sif68bt" xml:space="preserve">{{#switch:{{{1}}}
| name   = Сиера Леоне
|top    = 10.2
|bottom = 6.8
|left   = -13.5
|right  = -10.1
|image  = Sierra Leone adm location map.svg
|image1 = Sierra Leone physical map.svg
}}&lt;noinclude&gt;{{ПозКарта/Инфо}}

[[Категорија:Положбени карти по земја|Сиера Леоне]]
[[Категорија:Предлошки за Сиера Леоне|×]]
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>muofkx2oy1mo42fvlojavjq7sif68bt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Салуен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1097563</id>
    <revision>
      <id>5600752</id>
      <parentid>5457481</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:07:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11518" sha1="0o9idejbtpe2rqweox4wyhw1wuzzhx8" xml:space="preserve">{{Geobox|Река
&lt;!-- *** Heading *** --&gt;
| name = Салуен
| native_name = 
| other_name = Нуџанг, Салвин
| other_name_1 = Танлвин
| category = 
&lt;!-- *** Names **** --&gt; 
| etymology = 
| nickname = 
&lt;!-- *** Image *** --&gt;
| image = Salawin river at Mae Sam Laep.jpg
| image_caption = Салуен во улога на граница помеѓу Мјанмар и Тајланд
| image_size = 250
&lt;!-- *** Country *** --&gt;
| country = Кина
| country1 = Мјанмар
| country2 = Тајланд
| country3 = 
| state = Јунан
| region = Тибет
| district = 
| municipality = 
&lt;!-- *** Family *** --&gt;
| parent =
| tributary_left = Меј
| tributary_right = 
| city = Моламјајн
| landmark = 
&lt;!-- *** River locations *** --&gt;
| source = Чингхајски Планини
| source_location = непознат ледник | source_region = Тибет | source_country = Кина
| source_elevation = 5400
| source_lat_d = | source_lat_m = | source_lat_s = | source_lat_NS =
| source_long_d = | source_long_m = | source_long_s = | source_long_EW =
| source1 = 
| source1_location = | source1_region = | source1_country =
| source1_elevation = 
| source1_lat_d = | source1_lat_m = | source1_lat_s = | source1_lat_NS =
| source1_long_d = | source1_long_m = | source1_long_s = | source1_long_EW =
| source_confluence = 
| source_confluence_location = | source_confluence_region = | source_confluence_country =
| source_confluence_elevation = 
| source_confluence_lat_d = | source_confluence_lat_m = | source_confluence_lat_s = | source_confluence_lat_NS =
| source_confluence_long_d = | source_confluence_long_m = | source_confluence_long_s = | source_confluence_long_EW =
| mouth = Andaman Sea
| mouth_location = Моламјајн | mouth_region = | mouth_country = Мјанмар
| mouth_elevation = 0
| mouth_lat_d = | mouth_lat_m = | mouth_lat_s = | mouth_lat_NS =
| mouth_long_d = | mouth_long_m = | mouth_long_s = | mouth_long_EW =
&lt;!-- *** Dimensions *** --&gt;
| length = 2815
| width = 
| depth = 
| volume =
| watershed = 324000
| watershed_round = -2
| discharge = 4876
| discharge_note =&lt;ref&gt;{{нмс|url=http://www.fao.org/nr/water/aquastat/countries/myanmar/index.stm|title=Водни ресурси на Мјанмар|publisher=AQUASTAT|accessdate=2010-09-21|quote=Наведени 157 км&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/год, што значи околу 4.876 м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/с}}&lt;/ref&gt;
| discharge_round = 0
| discharge_max =
| discharge_min =
&lt;!-- *** Free fields *** --&gt;
| free = | free_type = 
&lt;!-- *** Maps *** --&gt;
| map = Salween watershed.png
| map_caption = Сливот на Салуен
| map_size = 220 
| map_background = 
| map_locator =
| map_locator_x =
| map_locator_y = 
&lt;!-- *** Website *** --&gt; 
| website =
| commons =
&lt;!-- *** Footnotes *** --&gt;
| footnotes =
}}

'''Салуен''' ({{langx|my|သံလွင်မြစ်}}, ''Танлвин''; {{langx|mnw|သာန်လာန်}}, ''Сан лон''; {{bo|t=རྒྱལ་མོ་རྔུལ་ཆུ།|w=rGyl mo rNGul chu}}; {{langx|zh|怒江}}, ''Нуџанг''; [[шански јазик|шански]]: ''Нам Конг''; {{langx|th|แม่น้ำสาละวิน}}, ''Ме нам Салвин''; — [[река]] во [[Југоисточна Азија]] што извира од [[Тибетска Висорамнина|Тибетската Висорамнина]] и завршува во [[Андаманско Море|Андаманското Море]]. Долга е 2.815&amp;nbsp;км и има тесна [[вододелница]] of 324.000&amp;nbsp;км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; што се протега во [[Кина]], [[Мјанмар]] (Бурма) и [[Тајланд]]. Има брз и силен тек, претежно во клисури, и и нема [[брана|брани]]. Како таква, една од најдолгите незаградени реки во светот.&lt;ref&gt;{{нмс|url=http://assets.panda.org/downloads/freeflowingriversreport.pdf|title=Free-flowing rivers: Economic luxury or ecological necessity?|publisher=World Wildlife Fund|date=2006-02|accessdate=2010-03-14}}&lt;/ref&gt; Големиот [[слив]] на Салуен се одликува со [[биоразновидност]] слична на онаа на [[Меконг]] и население од 7 милиони жители. Во 2003 г., поважните делови од средиштето на вододелницата се ставени во состав на заштитеното подрачје [[Три Напоредни Реки]], прогласено за [[светско наследство]] на [[УНЕСКО]].&lt;ref name=OBrien&gt;Yanfei Sun and Dingxin Zhao, &quot;Environmental Campaigns,&quot; in Kevin O'Brien ed. ''Popular Protest in China'', Harvard University Press, 2008.&lt;/ref&gt;

Населението во поречието е релативно изолирано од остатокот од светот. Реката е пловна само во должина во последните 90&amp;nbsp;км, и тоа во врнежливата сезона.

==Географија==
Реката извира на [[надморска височина]] од 5.450&amp;nbsp;м&lt;ref name=&quot;Attachment&quot;&gt;{{нмс
|url=http://www.dr-ortlam.de/Quelle%20%20Saluen%20Tibet.htm
|title=Die Quelle des Saluen (= Nag Chu, Tibet)
|publisher=
|work=
|date=
|accessdate=2012-10-21}}&lt;/ref&gt; во Чингхајските Планини на [[Тибетска Висорамнина|Тибетската Висорамнина]], недалеку од врутоците на [[Меконг]] и [[Јангцекјанг]].&lt;ref name=&quot;WWF&quot;&gt;{{нмс
|url=http://www.panda.org/about_our_earth/ecoregions/salween_river.cfm
|title=Salween River
|publisher=World Wildlife Foundation
|work=Ecoregions: Earth's most special places
|date=
|accessdate=2009-12-03
|archive-date=2009-08-29
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090829220630/http://www.panda.org/about_our_earth/ecoregions/salween_river.cfm
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt; Најпрвин тече на запад, но набргу прави голем лак на исток, навлегувајќи во кинеската покраина [[Јунан]] и подрачјето [[Три Напоредни Реки]], прогласено за [[светско наследство]]. Тука Салвин го носи името Ну (Нуџанг)&lt;ref name=&quot;WWF&quot;/&gt; и важи за река со голем потенцијал — поголем од оној на системот „[[Три Клисури (брана)|Три Клисури]]“, кој е најголем во светот. Потоа реката прави широк лак на југ, помеѓу Тибетската и [[Јунанско-гуејџоуанска Висорамнина|Јунанско-гуејџоуанската Висорамнина]], спуштајќи се во голем [[кањон]] со длабочина од 4.000&amp;nbsp;м. Продолжува во североисточен [[Мјанмар]], низ сојузните држави [[Шан (држава)|Шан]] и [[Каја (држава)|Каја]].&lt;ref name=&quot;SalweenWatch&quot;&gt;{{нмс
|url=http://www.salweenwatch.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=59
|title=The Salween River
|publisher=Salween Watch
|date=
|accessdate=2009-12-03
|archive-date=2009-09-10
|archive-url=https://web.archive.org/web/20090910170326/http://www.salweenwatch.org/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=50&amp;Itemid=59
|url-status=dead
}}&lt;/ref&gt;

По ова, реката нагло врти на запад и прави уште еден свијок на југ, па тече низ големите ридски венци во источен Мјанмар, Ден Лао и Дауна на исток и Каренските Ридови на запад.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.rothwell.force9.co.uk/burmaweb/geography.htm |title=Burma -Geography |accessdate=2013-11-22 |archive-date=2012-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120207053642/http://www.rothwell.force9.co.uk/burmaweb/geography.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Во следниот потег ѝ се придружува на реката Меј од источната страна и оди кон [[Тајланд]], каде го носи името Салавин. Тука ја исцртува мјанмарско-тајландската граница во должина од 120&amp;nbsp;км, каде ѝ се придружува [[притока]]та Пај и тече низ [[Национален парк Салуен|Националниот парк Салуен]]. Потоа повторно влегува во Мјанмар, минувајќи низ сојузните држави [[Карен (држава)|Карен]] и [[Мон (држава)|Мон]].&lt;ref name=&quot;SalweenWatch&quot;/&gt; На крајот, реката излегува од клисурата некаде 250&amp;nbsp;км од устието и во голема мера се забавува низ [[земјоделство|земјоделските]] долини. Околу 89&amp;nbsp;км од устието, реката конечно се проширува и станува достатно длабока за поголеми пловила. Овде се влеваат притоките Донтам од десно и Ѓајин од лево, па реката свртува на запад, и се проширува во мала [[речна делта]] кај градот [[Моламјајн]]. Во овој дел живее најголемиот дел од населението на поречјето на Салуен.

Кај устието, реката има просечен годишен [[истек]] од 1.659&amp;nbsp;м&lt;sup&gt;3&lt;/sup&gt;/с, со големи колебања на [[водостој]]от од месец до месец.

== Поврзано ==
*[[Список на реки во Мјанмар]]
*[[Список на реки во Тајланд]]

== Наводи ==
{{наводи|2}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Salween River}}
* [http://whc.unesco.org/en/list/1083 Заштитени подрачја „Три Напоредни Реки“] — [[УНЕСКО]] {{en}}
* [http://www.salweenwatch.org/index.php?view=article&amp;id=51%3Arecent-dam-and-water-diversion-plans&amp;tmpl=component&amp;print=1&amp;page=&amp;option=com_content&amp;Itemid=60 Пренасочуање на водата од Салуен во Чао Праја] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211208154422/http://www.salweenwatch.org/index.php?view=article&amp;id=51%3Arecent-dam-and-water-diversion-plans&amp;tmpl=component&amp;print=1&amp;page=&amp;option=com_content&amp;Itemid=60 |date=2021-12-08 }} {{en}}

{{coord|17|09|N|97|38|E|type:river|display=title}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Реки во Тибет]]
[[Категорија:Реки во Кина]]
[[Категорија:Реки во Мјанмар]]
[[Категорија:Реки во Тајланд]]
[[Категорија:Реки во Азија]]
[[Категорија:Јунан]]
[[Категорија:Андамански слив]]
[[Категорија:Погранични реки]]
[[Категорија:Меѓународни реки во Азија]]</text>
      <sha1>0o9idejbtpe2rqweox4wyhw1wuzzhx8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кардиналност</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1103833</id>
    <revision>
      <id>5600751</id>
      <parentid>5529036</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:05:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>илустрирање</comment>
      <origin>5600751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18448" sha1="tvfnf25ys5lod37eavb18yqkfb6k2ze" xml:space="preserve">[[Податотека:Apples and Oranges v2.png|мини|318x318px|Соодветсвување еден на еден меѓу множество јаболка и множество портокали покажува дека тие имаат иста кардиналност.]]
'''Кардиналност''' ('''моќност''') —  поим за бројноста на [[елемент (математика)|членовите]] во едно [[множество]]. На пример, множеството A = {2, 4, 6} содржи 3 члена, па затоа велиме дека A има кардиналност 3. Постојат два приода кон кардиналноста &amp;mdash; едниот множествата ги споредува непосредно со [[биекција|биекции]] и [[инјективна функција|инјекции]] и друг со примена на [[кардинален број|кардинални броеви]].&lt;ref&gt;{{MathWorld |title=Кардинален број |id=CardinalNumber }}&lt;/ref&gt;

Кардиналноста на едно множество ''A'' обично се означува со |&amp;thinsp;''A''&amp;thinsp;|, т.е. исправена црта од обете страни. Ова е истата нотација што се користи за [[апсолутна вредност]], па затоа значењето зависи од контекстот. Друг начин е да се означи со n(''A''), &lt;span style=&quot;border-top: 3px double black;&quot;&gt;''A''&lt;/span&gt;, card(''A'') или #&amp;thinsp;''A''.

==Споредба на множества==

=== Прв случај: |&amp;thinsp;''A''&amp;thinsp;| = |&amp;thinsp;''B''&amp;thinsp;| ===
:Две множества ''A'' и ''B'' имаат иста кардиналност ако постои [[биекција]], т.е. [[инјективна функција|инјективна]] и [[сурјективна функција|сурјективна]] [[функција (математика)|функција]] од ''A'' во ''B''. Ваквите множества се нарекуваат [[рамнобројност|рамнобројни]] или рамносилни (еквипотентни).

:На пример, множеството ''E'' = {0, 2, 4, 6, ...} на ненегативни [[парен број|парни броеви]] има иста кардиналност како множеството '''N''' = {0, 1, 2, 3, ...} на [[природен број|природни броеви]], бидејќи функцијата ''f''(''n'') = 2''n'' е биекција од '''N''' во ''E''.

=== Втор случај: |&amp;thinsp;''A''&amp;thinsp;| ≥ |&amp;thinsp;''B''&amp;thinsp;| ===
:''A'' има кардиналност поголема од или еднаква на кардиналноста на ''B'' ако постои инјективна функција од ''B'' во ''A''.

=== Трет случај: |&amp;thinsp;''A''&amp;thinsp;| &gt; |&amp;thinsp;''B''&amp;thinsp;| ===
:''A'' има кардиналност строго поголема од кардиналноста на ''B'' ако постои инјективна функција, но не и биективна, од ''B'' во ''A''.

:На пример, множеството '''R''' на сите [[реален број|реални броеви]] има кардиналност строго поголема од кардиналноста на множеството '''N''' на сите [[природен број|природни броеви]], бидејќи вклучувачкото пресликување ''i'' : '''N''' → '''R''' е инјективно, но може да се покаже дека не постои биективна функција од '''N''' во '''R'''.

==Кардинални броеви==
[[Податотека:Countable.vs.Continuum-Decimal commas.svg|мини|десно|250п|Споредба на преброива наспроти континуумска кардиналност]]
{{Главна|Кардинален број}}

Релацијата на еднаква кардиналност се нарекува [[рамнобројност]], па така претставува [[релација на еквиваленција]] на [[класа (математика)|класата]] на сите множества. Така, класата на еквивалентност на множеството ''A'' со ваква релација се состои од сите тие множества што имаат иста кардиналност како ''A''. Постојат два начина да се дефинира „кардиналност на множеството“:

#кардиналноста на едно множество ''A'' сењ дефинира како неговата класа на еквивалентност при  рамнобројност.
#за секоја класа на еквивалентност се задава претставително множество. Најчест избор е првиот реден број од таа класа. Ова обично се зема како дефиниција за [[кардинален број]] во [[теорија на множествата|аксиоматската теорија на множествата]].

Кардиналностите на [[бесконечно множество|бесконечни множества]] се претставуваат со
:&lt;math&gt;\aleph_0 &lt; \aleph_1 &lt; \aleph_2 &lt; \ldots . &lt;/math&gt;
For each &lt;math&gt;\alpha&lt;/math&gt;, &lt;math&gt;\aleph_{\alpha + 1}&lt;/math&gt; е најмалиот кардинален број поголем од &lt;math&gt;\aleph_\alpha&lt;/math&gt;.

Кардиналноста на [[природен број|природните броеви]] се бележи со [[алеф-број|алеф-нула]] (&lt;math&gt;\aleph_0&lt;/math&gt;), додека пак кардиналноста на [[реален број|реалните броеви]] се означува со „&lt;math&gt;\mathfrak c&lt;/math&gt;“ и се нарекува [[кардиналност на континуумот]]. Користејќи го [[Канторов дијагонален аргумент|дијагоналниот аргумент]], Кантор покажал дека &lt;math&gt;{\mathfrak c} &gt;\aleph_0&lt;/math&gt;. Можеме да покажеме дека &lt;math&gt;\mathfrak c = 2^{\aleph_0}&lt;/math&gt;, што е и кардиналноста на множество од сите подмножества на природните броеви. [[Хипотеза за континуумот|Хипотезата за континуумот]] дели дека &lt;math&gt;\aleph_1 = 2^{\aleph_0}&lt;/math&gt;, т.е. &lt;math&gt;2^{\aleph_0}&lt;/math&gt; е најмал кардинален број поголем од &lt;math&gt;\aleph_0&lt;/math&gt;, што значи дека не постои множество чија кардиналност е строго помеѓу таа на целите и онаа на реалните броеви. Хипотезата за континуумот останува неразрешена во „апсолутна“ смисла.&lt;ref&gt;{{наведување|first=R|last=[[Роџер Пенроуз|Penrose]]|title=The Road to Reality: A Complete guide to the Laws of the Universe|publisher=Vintage Books|year=2005|ISBN=0-09-944068-7}}&lt;/ref&gt;

== Конечни, преброиви и непреброиви множества ==
Ако важи [[аксиома за изборот|аксиомата за изборот]], тогаш за кардиналноста ќе важи законот за трихотомија . Така, можеме да ги дадеме следниве дефиниции:

*секое множество ''X'' со кардиналност помала од онаа на [[природен број|природните броеви]] (или |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| &lt; |&amp;thinsp;'''N'''&amp;thinsp;|) се нарекува [[конечно множество]].
*секое множество с ''X'' со иста кардиналност како множеството природни броеви (или |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| = |&amp;thinsp;'''N'''&amp;thinsp;| = &lt;math&gt;\aleph_0&lt;/math&gt;) се нарекува [[преброиво множество|преброиво бесконечно]] множество.
*секое множество ''X'' со кардиналност поголема од онаа на природните броеви (или |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| &gt; |&amp;thinsp;'''N'''&amp;thinsp;|, for example |&amp;thinsp;'''R'''&amp;thinsp;| = &lt;math&gt;\mathfrak c &lt;/math&gt; &gt; |&amp;thinsp;'''N'''&amp;thinsp;|) се нарекува [[непреброиво множество]].

== Бесконечни множества ==
Логичкото чувство стекнато работејќи со [[конечно множество|конечни множества]] нè напушта кога работиме со [[бесконечно множество|бесконечни множества]]. Кон крајот на XIX век, математичарите како [[Георг Кантор]], [[Готлоб Фреге]], [[Рихард Дедекинд]] и други го отфрлиле вкоренетото становиште на [[Галилео Галилеј|Галилео]] (изведено од она на [[Евклид]]) дека целото не може да има иста величина како негов дел. Еден ваков пример е [[Хилбертов парадокс|Хилбертовиот парадокс]]. 
Дедекинд го дефинира бесконечното множество како она што може да се стави во совпаѓање еден на еден со строго подмножество (т.е. има иста величина во Канторова смисла). Ова поимање за бесконечноста се нарекува „Дедекиндова бесконечност“. Кантор ги вовел кардиналните броеви и покажал дека (согласно неговата биекциска дефиниција за величина) некои бесконечни множества се поголеми од други. Најмалата бесконечна кардиналност е онаа на природните броеви (&lt;math&gt;\aleph_0&lt;/math&gt;).

=== Кардиналност на континуумот ===
{{Главна|Кардиналност на континуумот}}
[[Податотека:Diagonal argument 2.svg|мини|десно|250п|Канторовиот дијагонален аргумент]]
Еден од најважните исходи од Канторовата работа е утврдувањето дека [[кардиналност на континуумот|кардиналноста на континуумот]] (&lt;math&gt;\mathfrak{c}&lt;/math&gt;) е поголема од онаа на природните броеви (&lt;math&gt;\aleph_0&lt;/math&gt;) — дека постојат повеќе реални броеви '''R''' од цели броеви '''N'''. Имено, Кантор покажал дека
:&lt;math&gt;\mathfrak{c} = 2^{\aleph_0} &gt; {\aleph_0}&lt;/math&gt;
:(вид. [[Канторов дијагонален аргумент]]).

[[Хипотеза за континуумот|Хипотезата за континуумот]] вели дека не постои [[кардинален број]] помеѓу кардиналноста реалните и кардиналноста на природните броеви:
:&lt;math&gt;\mathfrak{c} = \aleph_1 = \beth_1&lt;/math&gt;
:(вид. [[Бет-број#Бет-еден|бет-еден]]).
Меѓутоа, оваа хипотеза не може да се докаже, ниту да се побие во рамките на општоприфатената [[Цермело-Френкелова теорија на множествата|Цермело-Френкелова]] [[аксиоматска теорија на множествата]], доколку истата е доследна.

Со кардиналната аритметика покажуваме не само дека бројот на точки на [[реален број|реалната]] [[бројна оска]] е еднаков на бројот на точки на [[отсечка]] од таа оска, туку дека ова е еднакво на бројот на точки на една рамнина и впрочем секој простор со конечен број димензии. Ваквите наоди изгледат многу бидејќи подразбираат дека постојат [[подмножество|строги подмножества]] и [[надмножество|строги надмножества]] на бесконечно множество ''S'' кои имаат иста величина како ''S'', иако ''S'' содржи членови што не им припаѓаат на неговите подмножества, а надмножествата на ''S'' содржат членови што не се вклучени во него.

Прваиот од овие наоди е воочлив разгледувајќи, на пример, [[тангенс|тангентна функција]], што дава [[биекција|совпаѓање еден на еден]] помеѓу [[интервал (математика)|интервалот]] (&amp;minus;½π, ½π) и '''R'''.

Вториот наод Кантор ја покажал во 1878 г, но станала поочигледна во 1890 г, откако италијанскиот математичар [[Џузепе Пеано]] ги вовел бесконечно густите криви — криви што се извиваат и свртуваат достатно многу за да исполнат цел еден квадрат, коцка, [[хиперкоцка]] или конечнодимензионален простор. Ваквите криви не претставуваат непосреден доказ дека линијата има ист број на точки како конечнодимензионален простор, но можат да се употребат за да се дојде до таков доказ.

Кантор исто така покажал дека постојат множества со кардиналност строго поголема од &lt;math&gt;\mathfrak c&lt;/math&gt;. На пример, тука спаѓа:

:* множеството од сите подмножества на '''R''', т.е., [[партитивно множество|партитивното множество]] на '''R''', што се запишува како ''P''('''R''') или 2&lt;sup&gt;'''R'''&lt;/sup&gt;
:* множеството '''R'''&lt;sup&gt;'''R'''&lt;/sup&gt; на сите функции од '''R''' до '''R'''

Обете имаат кардиналност
:&lt;math&gt;2^\mathfrak {c} = \beth_2 &gt; \mathfrak c &lt;/math&gt;
:(вид. [[Бет-број#Бет-два|бет-два]]).

Кардиналните еднаквости &lt;math&gt;\mathfrak{c}^2 = \mathfrak{c},&lt;/math&gt; &lt;math&gt;\mathfrak c^{\aleph_0} = \mathfrak c,&lt;/math&gt; and &lt;math&gt;\mathfrak c ^{\mathfrak c} = 2^{\mathfrak c}&lt;/math&gt; can be demonstrated using кардинална аритметика:
:&lt;math&gt;\mathfrak{c}^2 = \left(2^{\aleph_0}\right)^2 = 2^{2\times{\aleph_0}} = 2^{\aleph_0} = \mathfrak{c},&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt;\mathfrak c^{\aleph_0} = \left(2^{\aleph_0}\right)^{\aleph_0} = 2^{{\aleph_0}\times{\aleph_0}} = 2^{\aleph_0} = \mathfrak{c},&lt;/math&gt;
:&lt;math&gt; \mathfrak c ^{\mathfrak c} = \left(2^{\aleph_0}\right)^{\mathfrak c} = 2^{\mathfrak c\times\aleph_0} = 2^{\mathfrak c}.&lt;/math&gt;

==Примери и својства==
* Ако ''X'' = {''a'', ''b'', ''c''} и ''Y'' = {јаболка, круши, сливи}, тогаш |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| = |&amp;thinsp;''Y''&amp;thinsp;| бидејќи {(''a'', јаболка), (''b'', круши), (''c'', сливи)} е биекција помеѓу множествата ''X'' и ''Y''. Кардиналноста на ''X'' и ''Y'' е 3.
* Ако |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| &amp;lt; |&amp;thinsp;''Y''&amp;thinsp;|, каде постои ''Z'' при што |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| = |&amp;thinsp;''Z''&amp;thinsp;| и ''Z'' ⊆ ''Y''.
*Ако |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| &amp;le; |&amp;thinsp;''Y''&amp;thinsp;| и |&amp;thinsp;''Y''&amp;thinsp;| &amp;le; |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;|, тогаш |&amp;thinsp;''X''&amp;thinsp;| = |&amp;thinsp;''Y''&amp;thinsp;|. Ова важи дури и за бесконечни кардинали и се нарекува [[Кантор-Бернштајнова теорема|Кантор-Бернштајн-Шредерова теорема]].
* [[Кардиналност на континуумот|Множества со кардиналност на континуумот]]

==Унија и пресек==

Ако ''A'' и ''B'' се ''дисјунктни'' множества, тогаш
:&lt;math&gt;\left\vert A \cup B \right\vert = \left\vert A \right\vert + \left\vert B \right\vert \,.&lt;/math&gt;

Оттука начелно можеме да покажеме дека кардиналностите на [[унија (множество)|униите]] и [[пресек (множество)|пресеците]] се во релацијата&lt;ref&gt;Applied Abstract Algebra, K.H. Kim, F.W. Roush, Ellis Horwood Series, 1983, ISBN 0-85312-612-7 (student edition), ISBN 0-85312-563-5 (library edition)&lt;/ref&gt;
:&lt;math&gt; \left\vert C \cup D \right\vert + \left\vert C \cap D \right\vert = \left\vert C \right\vert + \left\vert D \right\vert \,.&lt;/math&gt;

== Поврзано ==
{{рв|Cardinality}}

* [[Алеф-број]]
* [[Бет-број]]
* [[Преброиво множество]]
* [[Кардинален број]]
* [[Реден број]]

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Кардинални броеви| ]]
[[Категорија:Теорија на множествата]]
[[Категорија:Бесконечност]]</text>
      <sha1>tvfnf25ys5lod37eavb18yqkfb6k2ze</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сами Хедира</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1110158</id>
    <revision>
      <id>5600753</id>
      <parentid>5531953</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:11:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39090" sha1="nh10v37qliz6708j5y0imbfr93m5sg4" xml:space="preserve">{{Infobox football biography 3
 | playername           = Сами Хедира
 | image                = [[Податотека:20180602 FIFA Friendly Match Austria vs. Germany Sami Khedira 850 0707.jpg|230px]]
 | fullname             = Сами Хедира&lt;ref name=&quot;FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players&quot; /&gt;
 | height               = {{height|m=1.89}}&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/it/squadre/prima-squadra/centrocampisti/sami-khedira/index.php|title=Sami Khedira|publisher=juventus.com}}&lt;/ref&gt;
 | dateofbirth          = {{birth date and age|df=yes|1987|4|4}}&lt;ref name=&quot;FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players&quot;&gt;{{наведени вести| title = FIFA World Cup South Africa 2010: List of Players| url = http://www.fifadata.com/document/fwc/2010/PDF_BackUp_2010_06_13/FWC_2010_SquadLists.pdf| publisher = FIFA| format = PDF| page = 11| date = 12 June 2010| accessdate = 8 December 2013| archive-date = 2018-12-11| archive-url = https://web.archive.org/web/20181211193017/https://www.fifa.com/mm/document/tournament/competition/01/22/85/78/fwc_2010_squadlists.pdf| url-status = dead}}&lt;/ref&gt;
 | cityofbirth          = {{роден во|Штутгарт|}} 
 | countryofbirth       = [[Германија]]
 | currentclub          = {{Fb team Hertha Berlin}}
 | nationality          = {{GER}}
 | clubnumber           = 28
 | agent                = {{знамеикона|Германија}} [[Јерг Нојбауер]]&lt;ref&gt;[http://www.transfermarkt.com/jorg-neubauer/beraterfirma/berater/3  Jörg Neubauer - Managed players]&lt;/ref&gt;
 | position             = [[Среден ред (фудбал)|среден ред]]
 | youthyears1   =  | youthclubs1   = Ефинген
 | youthyears2   =  | youthclubs2   = {{Fb team Stuttgart}}
 | years1   = 2004-2006  | caps1   =  21  | goals1   =  1   | clubs1   = {{Fb team Stuttgart II}} 
 | years2   = 2006-2010  | caps2   =  98  | goals2   = 14   | clubs2   = {{Fb team Stuttgart}}
 | years3   = 2010-2015  | caps3   = 102  | goals3   =  6   | clubs3   = {{Fb team Real Madrid}}
 | years4   = 2015-2021  | caps4   =  99  | goals4   = 21   | clubs4   = {{Fb team Juventus}}
 | years5   = 2021-      | caps5   =   1  | goals5   =  0   | clubs5   = {{Fb team Hertha Berlin}}
 | nationalyears1   = 2003-2004  | nationalcaps1   = 10  | nationalgoals1   =  2 | nationalteam1   = {{знамеикона|Германија}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 17 години|Германија 17]]
 | nationalyears2   = 2007-2009  | nationalcaps2   = 15  | nationalgoals2   =  2 | nationalteam2   = {{знамеикона|Германија}} [[Фудбалска репрезентација на Германија до 21 година|Германија 21]]
 | nationalyears3   = 2009-      | nationalcaps3   = 77  | nationalgoals3   =  7 | nationalteam3   = {{знамеикона|Германија}} [[Фудбалска репрезентација на Германија|Германија]]
}}

'''Сами Хедира''' ([[арапски]]: سسامي خضيرة, роден во [[Штутгарт]] на [[4 април]] [[1987]]) — [[Германија|германски]] [[фудбал]]ер, [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] на [[ФК Јувентус|Јувентус]] и на [[Фудбалска репрезентација на Германија|германската репрезентација]].

== Животопис ==
Хедира е роден во [[Штутгарт]] од татко [[Тунис|тунижанин]] и мајка [[Германци|германка]]. Неговиот помал брат [[Рани Хедира|Рани]] е исто така фудбалер и во моментов настапува за екипата на [[РБ Лајпциг]].

Сами бил во повеќегодишна врска со германскиот модел [[Лена Герке]], меѓутоа во јули 2015 двојката ја потврдила нивната разделба.

==Клупска кариера==
===Штутгарт===
[[Податотека:Sami Khedira.jpg|thumb|left|175px|Хедира со Мајстершале пехарот, по освојувањето на Бундеслигата со Штутгарт во [[2007]].]]
Хедира започнал да игра фудбал во младинските категории на Ефинген, каде што неговиот татко Лажар бил тренер. Во [[1995]] бил откриен од [[ФК Штутгарт]] каде продолжил да тренира фудбал и ги поминал сите младински категории. Откако одиграл две сезони за [[ФК Штутгарт#Вториот тим|вториот тим]] (21 настап и 1 гол), пред почетокот на сезоната 2006-2007, тогашниот тренер на Штутгарт [[Армин Фе]] го приклучил во првиот тим и за неговата прва професионална сезона му бил доделен дресот со број 28. Своето деби го направил на 1 октомври [[2006]], во натпреварот против [[ФК Херта Берлин|Херта]] на гости што завршил нерешено 2-2, влегувајќи во втората минута од судиското продолжение на местото на [[Антонио да Силва]]. Кон крајот на истиот месец ги постигнал својте први два гола во дресот на Штутгарт во првенствената победа над [[ФК Шалке 04|Шалке]] на домашен терен со 3-0. Првиот професионален договор со клубот го потпишал на 29 јануари [[2007]]. Во последното коло од сезоната на 19 мај, Хадира го постигнал победничкиот погодок за Штутгарт, за победата со 2-1 со пресврт (откако најпрво губеле со 1-0) над [[ФК Енерги Котбус|Енерги Котбус]] со која клубот станал шампион на Германија за првпат по 15 години. Својата прва сезона сезона како профеионалец ја завршил со 26 настапи и 4 гола, но и со големо славје по освојувањето на [[Бундеслига]]та.

Следната сезона ја започнал со пораз од [[Бајерн Минхен]] во полуфиналето на [[Лига куп на Германија|Лига купот]]. Својот прв и единствен погодок за сезоната Хедира го постигнал во првото коло од [[Бундеслига 2007-2008|Бундеслигата]] во ремито 2-2 на домашен терен против Шалке на 10 август 2007.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2007-08/1/807561/spielanalyse_vfb-stuttgart-11_fc-schalke-04-2.html|title=Stuttgarts Doppelschlag reicht nicht zum Sieg, Rakitic kommt und trifft|publisher=kicker.de|date=10 август 2007|accessdate=24 јули 2017}}&lt;/ref&gt; На 19 септември го имал своето деби во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во поразот со 2-1 од [[ФК Ренџерс|Ренџерс]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2007/08#Група Е|групната фаза]], запишувајќи асистенција за голот со кој Штутгарт дошол во водство (иако подоцна загубиле со 2-1) реазлизиран од страна на [[Марио Гомес]] во 56-тата минута.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/europe/6996409.stm|title=Rangers 2-1 VfB Stuttgart|publisher=BBC|author=Colin Moffat|date=19 септември 2007|accessdate=24 јули 2017}}&lt;/ref&gt; Сезоната ја завршил со 24 настапи во Бундеслигата, 5 во Лигата на шампионите и 4 во [[Фудбалски куп на Германија 2007-2008|Купот на Германија]].

На 9 јули [[2008]] Хедира го продолжил својот договор со Штутгарт до летото 2011 година. Сезоната 2008-2009 била неговата најдобра во дотогашната кариера постигнувајќи вкупно 8 гола. Тој најпрво му помогнал на својот тим да се пласира во [[Куп на УЕФА 2008-2009|Купот на УЕФА]] како еден од 11-те најдобри клубови во [[Интертото куп]]от, асистирајќи за третиот гол во 110-тата минута од продолженијата со кој и дефинитивно бил скршен отпорот на рускиот [[ФК Сатурн|Сатурн]] и со победа со 3-0 Штутгарт излегол како победник од двомечот иако русите победиле во првиот натпревар со 1-0.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mackolik.com/Mac/236498/Stuttgart-Saturn |title=Intertoto Cup: Stuttgart-Saturn 3-0 |accessdate=2017-07-24 |archive-date=2017-07-30 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170730084539/http://www.mackolik.com/Mac/236498/Stuttgart-Saturn |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; На 21 септември 2008, во победата со 3-1 над [[ФК Карлсруе|Карлсруе]] Хедира го постигнал неговиот прв гол за сезоната.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2008-09/5/863454/spielanalyse_vfb-stuttgart-11_karlsruher-sc-6.html|title=Karlsruhe verliert zum neunten Mal hintereinander in Stuttgart, Hitzlsperger hat die Ideen|publisher=kicker.de|date=21 септември 2008|accessdate=24 јули 2017}}&lt;/ref&gt; На 13 декември Хедира ги постигнал двата гола за Штутгарт во ремито 2-2 против шампионот Бајерн Минхен.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kicker.de/news/fussball/bundesliga/spieltag/1-bundesliga/2008-09/17/863561/spielanalyse_vfb-stuttgart-11_bayern-muenchen-14.html|title=Tonis Torserie hält - Erstes VfB-Remis unter Babbel, Khedira trifft zweimal spät|publisher=kicker.de|date=13 декември 2008|accessdate=24 јули 2017}}&lt;/ref&gt; Само пет дена подоцна тој го постигнал својот прв гол во кариерата во европските натпреварувања, постигнувајќи го првиот гол за Штутгарт во победата со 3-0 над [[ФК Стандард Лиеж|Стандард Лиеж]] во последното коло од [[Куп на УЕФА 2007-2008#Групна фаза|групната фаза на Купот на УЕФА]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.uefa.com/uefaeuropaleague/season=2009/matches/round=15285/match=304245/postmatch/report/index.html|title=Stuttgart secure second with dominant display|publisher=uefa.com|date=18 декември 2008|accessdate=24 јули 2017}}&lt;/ref&gt;

===Реал Мадрид===
[[Податотека:SamiKhedira.jpg|thumb|170px|right|Хедира во дресот на [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]].]]
После добрите партии на [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]], Хедира се преселил во [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]] за 14 милиони евра, потпишувајќи петгодишен договор со ''кралскиот клуб''.&lt;ref&gt;[http://www.goal.com/en/news/15/german-football/2010/07/30/2048498/official-real-madrid-sign-stuttgart-midfielder-sami-khedira OFFICIAL: Real Madrid Sign Stuttgart Midfielder Sami Khedira]&lt;/ref&gt; Своето деби го направил на 29 август против [[ФК Мајорка|Мајорка]] (0-0), влегувајќи во игра на местото на [[Алваро Арбелоа]] во 70-тата минута од натпреварот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница | url = http://soccernet.espn.go.com/report?id=302066&amp;cc=3888 | title = Report: Mallorca v Real Madrid | publisher = ESPN Soccernet | date = 30 August 2010 | accessdate = 30 August 2010 | archive-date = 2012-10-23 | archive-url = https://web.archive.org/web/20121023112125/http://soccernet.espn.go.com/report?id=302066&amp;cc=3888 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Својот прв погодок во дресот на Реал го постигнал на 18 октомври [[2011]] во победата со 4-0 над [[ФК Олимпик Лион|Олимпик Лион]] во Лигата на шампионите. Првиот гол во [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера]] го постигнал во победата со 5-0 над [[ФК Еспањол|Еспањол]]. Во првите две сезони бил стандарден во почетниот состав на тренерот [[Жозе Мурињо]], играјќи како партнер на [[Чаби Алонсо]] средниот ред. По заминувањето на Мурињо го загубил местото во почетниот состав најмногу како резултат на серијата повреди со која се соочил во сезоните 2013-2014 и 2014-2015.

Во петте години поминати во Реал Мадрид, Хедира освоил буквално сè што можело да се освои: една титула [[Примера Дивизион (Шпанија)|Првак на Шпанија]], два [[Фудбалски куп на Шпанија|Купа на Шпанија]] и еден [[Суперкуп на Шпанија]], како и успесите на меѓународната сцена кој дошле со освојувањето на [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] во [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|сезоната 2013-2014]], за потоа да бидат освоени и [[Суперкуп на УЕФА|Суперкупот на УЕФА]] [[Суперкуп на УЕФА 2014|2014]] и [[Светско клупско првенство во фудбал|Светското клупско првенство]] истата година. Откако во последната сезона одиграл само 17 натпревари за клубот во сите натпреварувања, Хедира одлучил да не го продолжува договорот со Реал Мадрид кој истекувал во летото 2015.

===Јувентус===
На 9 јуни [[2015]], како слободен играч потпишал четиригодишен договор со [[ФК Јувентус|Јувентус]] за годишна плата од 4,5 милиони евра по сезона.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url = http://www.juventus.com/juve/it/news/khedira+e+bianconero|title = Khedira è bianconero|editor = juventus.com|date = 9 јуни 2015}}&lt;/ref&gt; На 15 јули, Хедира бил претставен во клубот со дресот со број 6., кој го носел и во Реал Мадрид и во германската репрезентација.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url = http://www.tuttojuve.com/primo-piano/ufficiale-i-numeri-di-maglia-per-la-stagione-201516-pogba-nuovo-10-il-suo-vecchio-6-a-khedira-247632|title = UFFICIALE - I numeri di maglia per la stagione 2015/16. Pogba nuovo 10. Il suo &quot;vecchio&quot; 6 a Khedira|editor = tuttojuve.com|date = 6 август 2015}}&lt;/ref&gt; Поради повреда која ја заработил во пред-сезонскиот пријателски натпревар против [[ФК Олимпик Марсеј|Олимпик Марсеј]] на 1 август, го пропуштил [[Суперкуп на Италија 2015|Суперкупот на Италија]], како и стартот на сезоната во [[Серија А 2015-2016|Серија А]] и во [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|Лигата на шампионите]].

Своето официјално деби за Јувентус го направил на 30 септември, играјќи како стартер во натпреварот од Лигата на шампионите против [[ФК Севиља|Севиља]] кој неговиот тим го добил со 2-0. Четири дена подоцна на своето деби во Серија А го постигнал својот прв гол во дресот на Јувентус во победата со 3-1 над [[ФК Болоња|Болоња]] на домашен терен.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url = http://www.lastampa.it/2015/10/04/sport/calcio/qui-juve/la-juve-a-caccia-del-riscatto-col-bologna-p2txWEkaU6gEvjIfxICDTN/pagina.html|title = Juve-Bologna, il film della partita: 3-1|editor = LaStampa.it|date = 4 октомври 2015|accessdate = 2016-01-08|archive-date = 2015-12-22|archive-url = https://web.archive.org/web/20151222130715/http://www.lastampa.it/2015/10/04/sport/calcio/qui-juve/la-juve-a-caccia-del-riscatto-col-bologna-p2txWEkaU6gEvjIfxICDTN/pagina.html|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Својот втор гол за Јувентус го постигнал на 10 јануари [[2016]], во победата со 2-1 на гостувањето кај [[ФК Сампдорија|Сампдорија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url = http://it.ibtimes.com/video-sampdoria-juventus-1-2-cassano-non-basta-pogba-e-khedira-stendono-i-blucerchiati-1433062|title = Sampdoria-Juventus 1-2: Cassano non basta, Pogba e Khedira stendono i blucerchiati|editor = ibtimes|date = 17 јануари 2016|accessdate = 2016-02-01|archive-date = 2016-01-26|archive-url = https://web.archive.org/web/20160126022328/http://it.ibtimes.com/video-sampdoria-juventus-1-2-cassano-non-basta-pogba-e-khedira-stendono-i-blucerchiati-1433062|url-status = dead}}&lt;/ref&gt; Само седум дена подоцна, во следното првенствено коло, Хедира повторно бил стрелец во победата со 4-0 над [[Удинезе Калчо|Удинезе]] на [[Стадион Фриули|Фриули]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url = http://www.sportmediaset.mediaset.it/calcio/juventus/serie-a-udinese-juve-0-4-per-allegri-decima-vittoria-di-fila_1087138-201602a.shtml|title = Serie A, Udinese-Juve 0-4: per Allegri decima vittoria di fila|editor = sportmediaset|date = 17 јануари 2016}}&lt;/ref&gt; На 20 март го постигнал својот четврти првенствен погодок во сезоната при победата со 4-1 во [[Дерби дела Моле]] над Торино на [[Стадион Олимпико ди Торино|Олимпико]], но во завршницата од натпреварот добил директен црвен картон поради тоа што го нарекол главниот судија [[Никола Рицоли]] глупак,&lt;ref&gt;{{наведени вести|title=Torino 1-4 Juventus|url=http://www.bbc.co.uk/sport/football/35803805|accessdate=20 March 2016|publisher=BBC Sport|date=20 March 2016}}&lt;/ref&gt; по што бил казнет со два натпревари суспензија од фудбалскиот сојуз.&lt;ref&gt;[http://www.espnfc.com/juventus/story/2835436/juventus-sami-khedira-gets-2-game-ban-for-insulting-referee Juventus' Sami Khedira given two-game ban for insulting referee]&lt;/ref&gt; По одработувањето на казната Хедира се вратил во акција во натпреварот против [[ФК Палермо|Палермо]] на домашен терен на 17 април, и го постигнал првиот гол во победата со 4-0. И покрај тоа што во текот на неговата прва сезона во Јувентус често бил жртва на физички проблеми, сепак за времето во кое бил на теренот дал голем придонес за освојувањето на петтото последователно [[Скудето]], и вториот последователен [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]] (први за него). Сезоната ја завршил со вкупно 25 настапи и 5 гола.

[[ФК Јувентус сезона 2016-2017|Следната сезона]] ја започнал со гол во првото коло од [[Серија А 2016-2017|Серија А]], во победата со 2-1 на домашен терен над [[ФК Фјорентина|Фјорентина]]. Само седум дена подоцна Хедира одново бил одлучувачки за Јувентус, постигнувајќи го единствениот гол во натпреварот против [[СС Лацио|Лацио]] со кој ''Јуве'' победил на гости со 1-0.

На 22 октомври 2017, Хедира го постигнал својот прв [[хет-трик]] во кариерата во победата со 6-2 на гостувањето кај [[Удинезе Калчо|Удинезе]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/111701/udinese-crushed-10-man-juve|title=Udinese crushed by 10-man Juve|publisher=Football Italia|date=22 October 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.football-italia.net/111703/khedira-my-first-hat-trick|title=Khedira: 'My first hat-trick!'|publisher=Football Italia|date=22 October 2017}}&lt;/ref&gt; На 7 март 2018, Хедира го направил својот 100-ти настап за Јувентус во победата со 2-1 над Тотенхем на [[Стадион Вембли|Вембли]] во реванш осминафиналето од Лигата на шампионите, притоа во истиот асистирал за голот на [[Гонсало Игуаин]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/sport/football/43306558|title=Tottenham Hotspur 1–2 Juventus|publisher=BBC Sport|author1=Phil McNulty|date=7 March 2018|accessdate=9 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/sport/football/european/tottenham-juventus-champions-league-match-report-paulo-dybala-gonzalo-higuain-a8244981.html|title=Paulo Dybala and Gonzalo Higuain stun Tottenham to send Juventus into Champions League quarter-finals|publisher=The Independent|author1=Luke Brown|date=8 March 2018|accessdate=9 March 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.juventus.com/en/news/news/2018/tottenham-juve-talking-points.php|title=Tottenham-Juve: Talking Points|publisher=Juventus F.C.|date=8 March 2018|accessdate=11 March 2018}}&lt;/ref&gt;

Во септември 2018, Хедира потпишал нов договор со Јувентус во трајност до 2021 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.bbc.com/sport/football/45497784 |title=Sami Khedira: Juventus midfielder signs new contract at the club until 2021 |publisher=BBC Sport |date=12 September 2018 |accessdate=12 September 2018 }}&lt;/ref&gt;

== Репрезентативна кариера ==
Хедира одигра вкупно 30 натпревари во сите младински селекции. На Европското првенство за играчи под 21 година во 2009 како капитен на репрезентацијата го подигнал пехарот наменет за победничката репрезентација.

За [[Фудбалска репрезентација на Германија|сениорската репрезентација]] дебитирал на [[5 септември]] [[2009]] во пријателскиот натпревар против [[ЈАР]]; во игра влегол во 73-тата минута. Тој бил ставен на списокот на учесници за [[Светско првенство во фудбал 2010|Светското првенство 2010]] каде бил стартер на сите седум натпревари, а во натпреварот за трето место против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] (3-2) го постигна победоносниот гол со глава.

Четири години подоцна тој бил повикан и за [[Светско првенство во фудбал 2014|Светското првенство 2014]] во [[Бразил]], каде бил еден од најдобрите играчи на својата репрезентација која го освоила пехарот. Постигнал еден гол во &quot;потопот&quot; со 7-1 над домаќинот [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] во полуфиналето.

== Клупска статистика ==
''Статистиката е ажурирана на 31 јануари 2016.''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;width:99%;text-align:center;&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Сезона
! rowspan=&quot;2&quot; | Клуб
! colspan=&quot;3&quot; | Првенство
! colspan=&quot;3&quot; | Национален куп
! colspan=&quot;3&quot; | Континентален куп
! colspan=&quot;3&quot; | Останати купови
! colspan=&quot;2&quot; | Вкупно
|-
! Лига
! Наст
! Гол
! Лига
! Наст
! Гол
! Лига
! Наст
! Гол
! Лига
! Наст
! Гол
! Наст
! Гол
|-
||  2004-2005  || rowspan=3|  {{знамеикона|Германија}} [[ФК Штутгарт|Штутгарт II]]  || [[Регионална фудбалска лига (Германија)|РЛ]]  || 5 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 5 || 0
|-
||  2005-2006  || [[Регионална фудбалска лига (Германија)|РЛ]]  || 8 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 8 || 0
|-
||  2006-2007  || [[Регионална фудбалска лига (Германија)|РЛ]]  || 9 || 1 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 9 || 1
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно Штутгарт II  || 22 || 1 || || || || || - || - || || - || - || 22 || 1
|-
||  2006-2007  || rowspan=4|  {{знамеикона|Германија}} [[ФК Штутгарт|Штутгарт]]  || [[Бундеслига 2006-2007|БЛ]]  || 22 || 4 || [[Фудбалски куп на Германија 2006-2007|КГ]]  || 4 || 0 || - || - || - || - || - || - || 26 || 4
|-
||  2007-2008  || [[Бундеслига 2007-2008|БЛ]]  || 24 || 1 || [[Фудбалски куп на Германија 2007-2008|КГ]]+[[Лига куп на Германија 2007|ЛКГ]]  || 4+1 || 0+0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2007/08|ЛШ]]  || 5 || 0 || - || - || - || 34 || 1
|-
||  2008-2009  || [[Бундеслига 2008-2009|БЛ]]  || 27 || 7 || [[Фудбалски куп на Германија 2008-2009|КГ]]  || 2 || 0 || [[Интертото куп 2008|Инт]]+[[Куп на УЕФА 2008-2009|КУ]]  || 2+6 || 0+1 || - || - || - || 37 || 8
|-
||  2009-2010  || [[Бундеслига 2009-2010|БЛ]]  || 25 || 2 || [[Фудбалски куп на Германија 2009-2010|КГ]]  || 2 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2009/10|ЛШ]]  || 8 || 0 || -|| - || - || 35 || 3
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно Штутгарт  || 98 || 14 || || 13 || 1 || || 21 || 1 || || - || - || 132 || 16
|-
|| [[ФК Реал Мадрид сезона 2010-2011|2010-2011]]  || rowspan=5| {{знамеикона|Шпанија}} [[ФК Реал Мадрид|Реал Мадрид]]  || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2010-2011|ПД]]  || 25 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2010-2011|КШ]]  || 7 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2010/11|ЛШ]]  || 8 || 0 || -|| - || - || 40 || 0
|-
|| [[ФК Реал Мадрид сезона 2011-2012|2011-2012]]  || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2011-2012|ПД]]  || 28 || 2 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2011-2012|КШ]]  || 6 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2011/12|ЛШ]]  || 8 || 1 || [[Суперкуп на Шпанија 2011|СШ]] || 0 || 0 || 42 || 4
|-
|| [[ФК Реал Мадрид сезона 2012-2013|2012-2013]]  || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2012-2013|ПД]]  || 25 || 3 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2012-2013|КШ]]  || 8 || 1 || [[УЕФА Лига на шампиони 2012/13|ЛШ]]  || 9 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2012|СШ]] || 2 || 0 || 44 || 4
|-
|| [[ФК Реал Мадрид сезона 2013-2014|2013-2014]]  || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2013-2014|ПД]]  || 13 || 1 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2013-2014|КШ]] || 0 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2013/14|ЛШ]] || 5 || 0 || - || - || - || 18 || 1
|-
|| [[ФК Реал Мадрид сезона 2014-2015|2014-2015]]  || [[Примера Дивисион (Шпанија) 2014-2015|ПД]]  || 11 || 0 || [[Фудбалски куп на Шпанија 2014-2015|КШ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2014/15|ЛШ]] || 2 || 0 || [[Суперкуп на Шпанија 2014|СШ]]+[[Суперкуп на УЕФА 2014|СУ]]+[[Светско клупско првенство 2014|Скп]] || 0+0+1 || 0+0+0 || 17 || 0
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно Реал Мадрид|| 102 || 6 || || 24 || 2 || || 32 || 1 || || 3 || 0 || 161 || 9
|-
|| [[ФК Јувентус сезона 2015-2016|2015-2016]] || rowspan=&quot;4&quot; | {{знамеикона|Италија}} [[ФК Јувентус|Јувентус]] || [[Серија А 2015-2016|А]] || 20 || 5 || [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|КИ]] || 1 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2015/16|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2015|СИ]] || 0 || 0 || 25 || 5
|-
|| [[ФК Јувентус сезона 2016-2017|2016-2017]] || [[Серија А 2016-2017|А]] ||30||5|| [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|КИ]] || 3 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2016-2017|ЛШ]] ||10|| 0 || [[Суперкуп на Италија 2016|СИ]] || 1 || 0 ||44||5
|-
| [[ФК Јувентус сезона 2017-2018|2017-2018]] || [[Серија А 2017-2018|А]] ||26||9|| [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|КИ]] || 4 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2017-2018|ЛШ]] || 8 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2017|СИ]] || 1 || 0 ||39||9
|-
| [[ФК Јувентус сезона 2018-2019|2018-2019]] || [[Серија А 2018-2019|А]] ||10|| 2 || [[Фудбалски куп на Италија 2018-2019|КИ]] || 2 || 0 || [[УЕФА Лига на шампиони 2018-2019|ЛШ]] || 4 || 0 || [[Суперкуп на Италија 2018|СИ]] || 1 || 0 ||17|| 2
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно Јувентус     ||87||21|| || 10 || 0 || ||27|| 0 || || 3 || 0 ||127||21
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно во кариерата ||309||42|| || 47 || 3 || ||80|| 2 || || 6 || 0 ||442||47
|}

==Хет-трикови==
{{football box collapsible
|date=22 октомври 2017
|round={{Лига-Серија А}}
|time= 18:00 [[Централно-европско време|ЦЕВ]]
|team1= {{Fb-rt team Udinese}}
|team2= {{Fb team Juventus}}
|score= 2 &amp;ndash; 6
|report=[https://www.transfermarkt.com/udinese-calcio_juventus-fc/index/spielbericht/2897247 Извештај]
|stadium= [[Стадион Фриули|Фриули]], [[Удине]]
|referee= [[Даниеле Довери]]
|goals1=  [[Стипе Перица|Перица]] {{goal|8}}&lt;br&gt;[[Данило Ларангеира|Данило]] {{goal|48}}
|goals2=  [[Самир Сантос|Самир]] {{goal|14|а.г.}}&lt;br&gt;'''Хедира''' {{goal|21||59||87}}&lt;br&gt;[[Даниеле Ругани|Ругани]] {{goal|52}}&lt;br&gt;[[Миралем Пјаниќ|Пјаниќ]] {{goal|90}}
|result= W 
}}

== Трофеи ==
===Клупски===
[[Податотека:Germany champions 2014 FIFA World Cup.jpg|thumb|right|450px|Хедира, слави со соиграчите по освојувањето на Светското првенство 2014.]]
==== {{знамеикона|Германија}} Штутгарт ====
*'''{{Трофеј-Бундеслига}} [[Бундеслига]]''' (1) : 2006-2007.

==== {{знамеикона|Шпанија}} Реал Мадрид ====
*'''{{Трофеј-Шпанија (Примера Дивисион)}} [[Примера Дивисион (Шпанија)|Примера Дивисион]]''' (1) : 2011-2012
*'''{{Трофеј-Куп на Шпанија}} [[Фудбалски куп на Шпанија|Куп на Шпанија]]''' (2) : 2008-09, 2011-12
*'''{{Трофеј-Суперкуп на Шпанија}} [[Суперкуп на Шпанија]]''' (1) : 2012
*'''{{Трофеј-Лига на шампиони}} [[УЕФА Лига на шампиони|Лига на шампиони]]''' (1) : 2013-2014
*'''{{Трофеј-Суперкуп на Европа}} [[Суперкуп на Европа|Суперкуп на УЕФА]]''' (1) : 2014
*'''{{Трофеј-Светско клупско првенство}} [[Светско клупско првенство во фудбал|Светско клупско првенство]]''' (1) : 2014

==== {{знамеикона|Италија}} Јувентус ====
*'''{{Трофеј-Скудето}} [[Серија А]]''' (5) : [[Серија А 2015-2016|2015-2016]], [[Серија А 2016-2017|2016-2017]], [[Серија А 2017-2018|2017-2018]], [[Серија А 2018-2019|2018-2019]], [[Серија А 2019-2020|2019-2020]]
*'''{{Трофеј-Куп на Италија}} [[Фудбалски куп на Италија|Куп на Италија]]''' (3) : [[Фудбалски куп на Италија 2015-2016|2015-2016]], [[Фудбалски куп на Италија 2016-2017|2016-2017]], [[Фудбалски куп на Италија 2017-2018|2017-2018]]
*'''{{Трофеј-Суперкуп на Италија}} [[Суперкуп на Италија]]''' (2) : [[Суперкуп на Италија 2015|2015]], [[Суперкуп на Италија 2018|2018]]

=== Репрезентативни ===
*'''{{Трофеј-Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година}} [[Европско првенство во фудбал за играчи под 21 година]]''' (1) : [[Европско првенство во фудбал за играчи до 21 година - 2009|2009]]
*'''{{Трофеј-Светско првенство во фудбал}} [[ФИФА Светско Првенство]]''' (1) : [[2014 ФИФА Светско Првенство|2014]]; [[Податотека:Bronze medal with cup.svg|20px|Бронзен медал]] Трето место: [[2010 ФИФА Светско Првенство|2010]]

== Наводи ==
{{наводи|2}}

==Надворешни врски==
{{Порталкутија
|right=yes
|boxwidth=200px
|marign=0px
|name1=Биографија
|image1=P vip.svg
|name2=Фудбал
|image2=Soccer ball.svg
|name3=Германија
|image3=Flag of Germany.svg
}}
*[http://int.soccerway.com/players/sami-khedira/4519/ Сами Хедира на soccerway] 
*[http://www.transfermarkt.co.uk/sami-khedira/profil/spieler/29401 Сами Хедира на transfermarkt] 
*[http://www.espnfc.com/player/87882/sami-khedira Сами Хедира на espn] 
*[http://www.goal.com/en/people/germany/13790/sami-khedira Сами Хедира на goal.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150625084201/http://www.goal.com/en/people/germany/13790/sami-khedira |date=2015-06-25 }}
*[http://www.whoscored.com/Players/13764/Show/Sami-Khedira Сами Хедира на whoscored]

{{Navboxes
|bg= white
|fg= black
|bordercolor= black
|title= Состави на Германија
|list1=
{{Состав на Германија на Светското првенство 2014}}
{{Состав на Германија на Светското првенство 2018}}
}}

{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хедира, Сами}}
[[Категорија:Родени во 1987 година]]
[[Категорија:Германски фудбалери]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Штутгарт]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Реал Мадрид]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Јувентус]]
[[Категорија:Фудбалери во Серија А]]
[[Категорија:Фудбалери од Бундеслигата]]
[[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2010]]
[[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2014]]
[[Категорија:Живи луѓе]]</text>
      <sha1>nh10v37qliz6708j5y0imbfr93m5sg4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саксо-Лауенбург</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1113795</id>
    <revision>
      <id>5600744</id>
      <parentid>5586937</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:51:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51115" sha1="01lmfud8hc7083kgt232kgie26autw0" xml:space="preserve">{{другизначења4|поранешното војводство|современиот округ|Војводство Лауенбург}}
{{Infobox former country
|native_name = ''Herzogtum Sachsen-Lauenburg''
|conventional_long_name = Војводство Саксо-Лауенбург
|common_name = Саксо-Лауенбург
|
|continent   = Европа
|region      = Средна Европа
|country     = Германија
|era         = Среден век
|status      = вазален
|status_text = [[Свето Римско Царство|Држава]] на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]&lt;br&gt;[[Германски Сојуз|Држава]] на [[Германски Сојуз|Германскиот Сојуз]]&lt;br&gt;[[Северногермански Сојуз|Држава]] на [[Северногермански Сојуз|Северногерманскиот Сојуз]]&lt;br&gt;[[Германско Царство|Држава]] на [[Германско Царство|Германското Царство]]
|empire      = Свето Римско Царство
|government_type = кнежевство
|
|year_start  = 1296
|year_end    = 1876
|life_span   = 1296–1803&lt;br&gt;1814–1876
|
|event_start = Одделено од [[Војводство Саксонија]]
|date_start  = 
|event1      = Поделено во Саксо-Мелн-Бергедорф и Саксо-Рацебург
|date_event1 = &lt;br&gt;&lt;br&gt;1303–1401
|event2      = [[Личен сојуз]]: - со [[Кнежевство Линебург|Линебург-Целе]] -со [[Изборно кнежевство Брауншванг-Линебург|Хановер]]
|date_event2 = &lt;br&gt;1689–1705&lt;br&gt;1705–1803
|event3      = Распуштено во текот на&lt;br&gt;Наполеоновите војни
|date_event3 = &lt;br&gt;1803–1814
|event4      = Личен сојуз: - со [[Данска]] - со [[Кралство Прусија|Прусија]]
|date_event4 = &lt;br&gt;1814–1864&lt;br&gt;1865–1876
|event_end   = Споено со Прусија
|date_end    = 
|
|p1          = Војводство Саксонија
|image_p1    = [[Податотека:Coat of arms of Lower Saxony.svg|20п|Војводство Саксонија]]
|s1          = Покраина Шлезвиг-Холштајн
|flag_s1     = Flagge Preußen - Provinz Schleswig-Holstein.svg
|
|image_flag  = Flag of Lauenburg.svg
|image_coat  = COA family de Sachsen-Lauenburg.svg
|symbol_type = [[Грб на Саксонија|Грбот]]&lt;br&gt;користен во периодот 1507–1671
|image_map   = Lauenburg1848.png
|image_map_caption = Саксо-Лауенбург во 1848 година (картата е на [[Холандски јазик|холандски]])
|
|capital     = [[Лауенбург (Елба)|Лауенбург на Елба]]&lt;br&gt;[[Рацебург]] (од 1619 г.)
}}

[[Податотека:Saxe-Lauenburg around 1400 (134037786).jpg|мини|десно|Саксо-Лауенбург околу 1400 година (зелено), вклучувајќи ги пределите јужно од Елба и Амт Нојхаус, но без Хаделн низводно по Елба.]]

'''Војводство Саксо-Лауенбург''' ({{langx|de|Herzogtum Sachsen-Lauenburg}}; или само '''Саксо-Лауенбург''', некогаш нарекуван само '''Војводство Лауенбург''') — слободно војводство кое постоело во периодот 1296–1803 и 1814–1876 во крајниот југоисточен регион на денешната покраина [[Шлезвиг-Холштајн]]. Неговото средиште било во современиот округ [[Војводство Лауенбург]] и првично неговиот главен град бил во [[Лауенбург (Елба)|Лауенбург на Елба]], кој во 1619 година бил префрлен во [[Рацебург]].

== Поранешни територии кои не се дел од денешниот округ ==

Покрај средишните територии на современиот округ Војводство Лауенбург, некогаш и други територии припаѓале на војводството, главно јужно од реката [[Елба]]:

* Појасот земја долж јужниот брег на Елба ({{langx|de|Marschvogtei}}), започнувајќи од [[Маршахт]] до Амт Нојхаус, поврзувајќи го јадрото на војводството со овие јужни области. Овој дел преминал кон [[Кралство Хановер|Кралството Хановер]] во 1814 година. Сега е дел од [[Долна Саксонија|долносаксонскиот]] округ [[Харбург (округ)|Харбург]].
* Имотот [[Нојхаус (амт)|Амт Нојхаус]], тогаш вклучувајќи области на обете страни на Елба, преминал кон Кралството Хановер во 1814 година. Денес, ова е дел од долносаксонскиот округ [[Линебург (округ)|Линебург]].
* Енклавата [[Хаделнски крај]] во областа на естуарот на Елба била преземена од Саксо-Лауенбург во 1689 година и владеена како одвоена територија под царска надлежност, пред да биде предадена на [[Бремен-Верден]] во 1731 година. Сега е дел од денешниот долносаксонски округ [[Куксхафен (округ)|Куксхафен]].
* Некои општини во Северна Елба од поранешното средишно војводство не се дел од денешниот округ Војводство Лауенбург, бидејќи биле отстапени на тогашната советска окупациска зона со договорот Барбер-Лјашченко во ноември 1945 година.

== Историја ==

[[Податотека:Wappen Grafschaft Sachsen-Lauenburg.svg|мини|лево|[[Грб]]от на Саксо-Лауенбург утврден од војводата Јулиус Франсис и потврден од [[Цар на Светото Римско Царство|царот на Светото Римско Царство]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] во 1671 година.]]

Во 1203 година, кралот Валдемар II, крал на Данска, ја освоил областа на Саксо-Лауенбург, но ја вратил на Алберт I, војвода на Саксонија, во 1227 година.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;&gt;[http://ia600303.us.archive.org//load_djvu_applet.php?file=26/items/EncyclopaediaBritannica1911HQDJVU/Encyclopedia_Britannica_16_L_-_Lord_Advocate.djvu „Лауенбург“], во: [[Енциклопедија Британика]]: 29 vols., &lt;sup&gt;11&lt;/sup&gt;1910–1911, vol.&amp;nbsp;16 'L to Lord Advocate', p.&amp;nbsp;280.&lt;/ref&gt; Во 1260 година, синовите на Алберт I, Алберт II и Јохан I го наследиле нивниот татко.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Во 1269, 1272 и 1282 година, браќата постепено ги поделиле нивните области на владеење во рамките на три територијално неповрзани саксонски области долж реката Елба (едната наречена [[Хаделнски крај]], друга околу Лауенбург на Елба и третата околу [[Витенберг]]), пред да следи формалната поделба.

По отстапувањето на Јохан I, Алберт II владеел со неговите помали внуци Алберт III, Ерик I и Јохан II, кои до 1296 година дефинитивно го поделиле [[Војводство Саксонија]], така што Саксо-Лауенбург припаднала на браќата, додека [[Саксо-Витенберг]] на нивниот чичко Алберт II. Последниот документ, кој ги спомнува браќата и нивниот чичко Алберт II како саксонски војводи потекнува од 1295 година.&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 375&quot;&gt;Cordula Bornefeld, &quot;Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg&quot;, in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&amp;nbsp;373-389, here p.&amp;nbsp;375. ISBN 978-3-529-02606-5&lt;/ref&gt; Декрет од 20 септември 1296 година, ги спомнува Фирланде, Заделбанде (Ланд Лауенбург), Ланд Рацебург, Ланд Дарцинг (подоцна Амт Нојхаус) и Хаделнски крај како одвоена територија на браќата.&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 375&quot;/&gt;

[[Податотека:Bergedorfer Schloss.JPG|мини|десно|Замок Бергедорф во [[Бергедорф (кварт)|Бергедорф]], поранешно седиште на постарата линија Лауенбург]]

До 1303 година, тројцата браќа што владееле со Саксо-Лауенбург, го поделиле на три дела, меѓутоа, Алберт III умрел уште во 1308 година, па така преостанатите браќа востановиле, по територијалната прераспределба во 1321 година, постара линија на Лауебург на чело со Јохан II која владеела со Саксо-Бергедорф-Мелн, заснована во [[Бергедорф (кварт)|Бергедорф]] и помлада линија на Лауенбургна чело со Ерик I која владеела со Саксо-Рацебург-Лауенбург, заснована во Лауенбург на Елба. Јохан II, најстариот брат, поседувал изборно право за асканијците, меѓутоа на ова му се спротивставил неговиот братучед Рудолф I од Саксо-Витенберг.

Во 1314 година, расправата прераснала во избор на двајца противнички германски кралеви, [[Хабсбуршка династија|Хабсбурговецот]] Фридрих Убавиот и неговиот братучед од династијата Вителсбах Лудвиг IV Баварски. Лудвиг добил пет од седумте гласа, меѓу кои надбискупот Балдуин од Трир, кралот Јохан од Бохемија, војводата Јохан II од Саксо-Лауенбург користејќи го неговото тврдење дека е саксонски принц-изборен кнез, надбискупот Петер од Мајнц и изборниот кнез Валдемар од Бранденбург.

Фридрих Убавиот на истите избори добил четири од седум гласа, кралот Хајнрих од Бохемија, надбискупот Хајнрих II од Келн, братот на Лудвиг изборниот кнез Рудолф I од Пфалц и војводата Рудолф I од Саксо-Витенберг, тврдејќи дека тој е саксонскиот принц-изборен кнез. Меѓутоа, само Лудвиг Баварски бил назначен за цар на [[Свето Римско Царство|Светото Римско Царство]]. Меѓутоа, златната була од 1356 година, ги навела војводите од Саксо-Витенберг како електори.

Во 1370 година, четвртиот наследник на Јохан II, Ерик III од Саксо-Бергедорф-Мелн ги [[Бергедорф (кварт)|Бергедорф]], Фирланде, половина од [[Саксонска Шума|Саксонската Шума]] и [[Гестхахт]] на [[Слободен Град Либек|Либек]] за да добие кредит во износ од 16.262,5 либечки марки.&lt;ref&gt;Elisabeth Raiser, ''Städtische Territorialpolitik im Mittelalter: eine vergleichende Untersuchung ihrer verschiedenen Formen am Beispiel Lübecks und Zürichs'', Lübeck and Hamburg: Matthiesen, 1969, (=Historische Studien; vol.&amp;nbsp;406), p.&amp;nbsp;90, simultaneously: Hamburg, Univ., Diss., 1969.&lt;/ref&gt; Овие поседи се наоѓале на трговскиот пат помеѓу [[Хамбург]] и Либек, со што обезбедувале сигурно патување за товарите помеѓу градовите. Ерик III единствено задржувал доживотна станарина.

Градот Либек и Ерик III пропишале дека по неговата смрт, Либек ќе ја преземе сопственоста на заложените области додека неговите наследници не го отплатат кредитот и истовремено го откупат Мелн (договорено во 1359 г.), севкупно изнесувајќи сума од околу 26.000 либечки марки.&lt;ref&gt;Elisabeth Raiser, ''Städtische Territorialpolitik im Mittelalter: eine vergleichende Untersuchung ihrer verschiedenen Formen am Beispiel Lübecks und Zürichs'', Lübeck and Hamburg: Matthiesen, 1969, (=Historische Studien; vol.&amp;nbsp;406), pp.&amp;nbsp;90seq., simultaneously: Hamburg, Univ., Diss., 1969.&lt;/ref&gt;

Во 1401 година, Ерик III умрел без наследник. Така, постарата линија на Лауенбург била истребена и Ерик III го наследил неговиот втор братучед Ерик IV од Саксо-Рацебург-Лауенбург од помладата линија. Во истата година, Ерик IV, поддржан од неговите синови Ерик (подоцна владеел како Ерик V) и Јохан, насилно ги освоиле заложените области без да ги исплатат, пред Либек да може да ја преземе сопственоста над нив. Во тоа време, Либек се помирил со состојбата.&lt;ref&gt;Elisabeth Raiser, ''Städtische Territorialpolitik im Mittelalter: eine vergleichende Untersuchung ihrer verschiedenen Formen am Beispiel Lübecks und Zürichs'', Lübeck and Hamburg: Matthiesen, 1969, (=Historische Studien; vol.&amp;nbsp;406), p.&amp;nbsp;137, simultaneously: Hamburg, Univ., Diss., 1969.&lt;/ref&gt;

[[Податотека:Pincerno - Perleberger Vertrag 1420.jpg|мини|десно|Перлебершки договор, 1420 г.]]

Во 1420 година, Ерик V го нападнал принц-изборниот кнез Фридрих I на Бранденбург и Либек се здружил со Хамбург како поддршка на [[Изборно кнежевство Бранденбург|Бранденбург]]. Војските на обата града отвориле втор фронт и ги освоиле Бергедорф, замокот Рипенбург и речната царинска испостава во Еслинген (денес [[ферибот Цоленспикер]]). Така го приморале Ерик V да се договори со [[Список на градоначалници на Хамбург|хамбуршкиот градоначалник]] Хајн Хојер и градоначалникот Јордан Плесков од Либек на Перлебершкиот договор на 23 август 1420 година, кој пропишува дека сите заложени области, кои Ерик IV, Ерик V и Јохан IV насилно ги презеле во 1401 година, мора неотповикливо да бидат предадени на градовите Хамбург и Либек, станувајќи нивна заедничка сопственост (''Beiderstädtischer Besitz'').

Од {{римски|14}} век, Саксо-Лауенбург се нарекувал себеси како ''Долна Саксонија'' ({{langx|de|Niedersachsen}}).&lt;ref&gt;Меѓутоа, денешната [[Покраини во Германија|германска покраина]] [[Долна Саксонија]] содржела само мал дел од лауенбуршката долносаксонска територија, како: областите јужно од реката Елба, меѓу кои:
&lt;br&gt;i) [[Хаделнски крај]]
&lt;br&gt;ii) појас на земја долж јужниот брег на Елба, Маршфогтај, почнувајќи од [[Маршахт]] до [[Амт Нојхаус]]
&lt;br&gt;iii) Амт Нојхаус.&lt;/ref&gt; Меѓутоа, ''Саксонија'' како име за областа веќе била дел од постарото ''Војводство Саксонија'', кога постоела до 1180 година. Така, кога во 1500 година биле основани царските кругови на Светото Римско Царство за собирање на даноци и воени окрузи, кругот во кој влегувал Саксо-Лауенбург и сите негови соседи биле означени како Долносаксонски круг, додека саксонското изборно кнежевство и војводствата во тоа време биле дел од Горносаксонскиот круг. Именувањето ''Долна Саксонија'' станало повообичаено и ''Саксонскиот круг'' подоцна бил преименуван во ''Долносаксонски круг''. Во 1659 година, војводата Јулиус Хајнрих наложил во неговото „општо распоредување“ (водич за неговото владеење) „да се почитуваат шумите како срце и живот на Кнежевството Долна Саксонија“.&lt;ref&gt;:&quot;... auch die Höltzung für des Fürstenthumbs Niedersachsen Kern und Brunquell zu achten.&quot; Generaldisposition of Julius Francis, 1659.&lt;/ref&gt;

Луѓето на Хаделн ја прифатиле лутеранската [[Протестантска реформација|Реформација]] во 1525 година и војводата Магнус I го потврдил лутеранскиот црковен ред на Хаделн во 1526 година, основајќи одвоено црковно тело за Хаделн кое постоело до 1885 година.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;14.&lt;/ref&gt; Магнус не го поддржал ширењето на лутеранството во остатокот од војводството.&lt;ref name=&quot;Burmester 1832 16&quot;&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;16.&lt;/ref&gt; Лутеранските свештеници, најчесто од соседното [[Кнежевство Линебург]], лутеранско од 1529 година, ги одржувале првите лутерански служби.&lt;ref name=&quot;Burmester 1832 16&quot;/&gt; Молчеливо, верските собири назначувале лутерански свештеници па така посетите од 1564 и 1566 година, наредени од Франц I, синот на Магнус I, видел многу лутерански свештеници во многу парохии.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;18.&lt;/ref&gt; Во 1566 година, Франц I го назначил управникот Франциск Барингиј како прв духовен водач на црквата во војводството, не вклучувајќи го Хаделн.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;21.&lt;/ref&gt;

Франц I имал штедливо владеење и отстапил во корист на неговиот најстар син Магнус II во 1571 година. Магнус II ветил дека ќе ги поврати заложените војводски поседи со средства кои ги собрал како шведски воен командант и со неговиот брак со принцезата Софија од Шведска. Меѓутоа, Магнус не ги повратил заложените поседи, туку дополнително отуѓил војводски поседи, што довело до конфликт помеѓу Магнус и неговиот татко и браќата Франц (II) и Морис, како и советот на војводството, дополнително влошувајќи го лошиот карактер на Магнус.

Во 1573 година, Франц I го сменил Магнус и се вратил на престолот додека Магнус пребегал во [[Шведска]]. Следната година Магнус повел трупи со цел да го преземе Саксо-Лауенбург со насилство. Франц II, искусен воен командант во царска служба, и војводата Адолф од Шлезвиг-Холштајн, тогаш полковник на долносаксонскиот округ (''Kreisobrist''), му помогнале на Франц I да го порази Магнус. За возврат Саксо-Лауенбург морал да се откаже од управување на [[Штајнхорст (Лауенбург)|Штајнхорст]] во 1575 година. Франц II повторно му помогнал на неговиот татко да го спречи вториот воен обид за превласт во 1578 година.&lt;ref&gt;Cordula Bornefeld, &quot;Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg&quot;, in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&amp;nbsp;373-389, here p.&amp;nbsp;381. ISBN 978-3-529-02606-5&lt;/ref&gt; Потоа, Франц I го прогласил Франц II за негов заменик при владеењето на војводството.

[[Податотека:Lauenburg Schloss 16. Jhd.JPG|мини|десно|Замок Лауенбург во [[Лауенбург (Елба)|Лауенбург на Елба]] кон крајот на {{римски|16}} век, до неговото уништување во 1616 година бил седиште на помладата линија на Лауенбург.]]

Во 1581 година — кратко пред да умре и по советување со неговиот син принц-архиепископот Хајнрих од Бремен и Рудолф II, свет римски цар, но не со другите негови синови Магнус и Морис — Франц I го направил неговиот трет син Франц II, кој го сметал за најспособен, негов единствен наследник, нарушувајќи ги правилата на [[првородство]].&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 380&quot;&gt;Cordula Bornefeld, &quot;Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg&quot;, in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&amp;nbsp;373-389, here p.&amp;nbsp;380. ISBN 978-3-529-02606-5&lt;/ref&gt; Ова ги нарушило и онака лошите односи со советот на војводството, кој се борел со војводската практика на растечка задолженост.&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 380&quot;/&gt;

Општата посета на црквите во 1581 година, поведена од Франц II, покажала слаби резултати на знаењето, практикувањето и однесувањето на многу свештеници.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;25.&lt;/ref&gt; Барингиј бил најден за одговорен за овие жалби и бил заменет од Герхард Сагитариј во 1582 година.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;27.&lt;/ref&gt; Конечно во 1585 година, по советувања со неговиот брат принц-архиепископот Хајнрих, Франц II објавил устав, од управникот Андреас Пухениј Постариот, за лутеранската црква на Саксо-Лауенбург.&lt;ref&gt;Cordula Bornefeld, &quot;Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg&quot;, in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&amp;nbsp;373–389, here p.&amp;nbsp;379. ISBN 978-3-529-02606-5&lt;/ref&gt; Ја воспоставил лутеранската државна црква на Саксо-Лауенбург, со општ управник (до 1592 г.) и консисториум со седиште во Лауенбург, кој бил споен со оној на Шлезвиг-Холштајн во 1877 година. Обидот на Франц II да го спои лутеранското црковно тело на Хаделн со она од остатокот на војводството било едногласно одбиено од свештенството и советот на Хаделн во 1585 и 1586 година.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;15.&lt;/ref&gt;

Меѓутоа, нарушувањето на [[првородство]]то му дало основа на советот да го гони новиот војвода Франц II како незаконски. Ова го приморало на преговори, кои завршиле на 16 декември 1585 година со документот на „Вечен сојуз“ ({{langx|de|Ewige Union}}) на претставници на благородништвото на Саксо-Лауенбург и други лица, главно од градот, Лауенбург и Рацебург, тогаш заедно собрани како совет на војводството, предводени од ландмаршал, наследна титула носена од семејството Фон Билов. Франц II го прифатил неговото основање како постојана институција со големо влијание во управните работи. За возврат, советот го прифатил Франц II како законски наследник и му оддале почит како војвода во 1586 година.

Односите помеѓу советот и војводата се подобриле откако Франц II ги испратил војводските залози со пари кои ги заработил како царски командант.&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 382&quot;&gt;Cordula Bornefeld, &quot;Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg&quot;, in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&amp;nbsp;373–389, here p.&amp;nbsp;382. ISBN 978-3-529-02606-5&lt;/ref&gt; Откако замокот во Лауенбург на Елба (започнат во 1180-1182 од војводата Бернард I) изгорел во 1616 година, Франц II го преместил главниот град во [[Амт Нојхаус|Нојхаус на Елба]].&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 383&quot;&gt;Cordula Bornefeld, &quot;Die Herzöge von Sachsen-Lauenburg&quot;, in: ''Die Fürsten des Landes: Herzöge und Grafen von Schleswig, Holstein und Lauenburg'' [De slevigske hertuger; германски], Carsten Porskrog Rasmussen (ed.) on behalf of the Gesellschaft für Schleswig-Holsteinische Geschichte, Neumünster: Wachholtz, 2008, pp.&amp;nbsp;373-389, here p.&amp;nbsp;383. ISBN 978-3-529-02606-5&lt;/ref&gt;

[[Податотека:Ratzeburg 1590.jpg|мини|десно|Поглед на Рацебург, 1590, со замокот во преден план.]]

Во 1619 година, војводата Август го преместил главниот град на Саксо-Лауенбург од Нојхаус на Елба во Рацебург, каде и останал.&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 383&quot;/&gt; Во текот на [[Триесетгодишна војна|Триесетгодишната војна]] (1618–1648), Август останал неутрален, меѓутоа сместувањето и прехранувањето на странските трупи претставувало тежок товар за војводството.&lt;ref name=&quot;Bornefeld 2008 382&quot;/&gt; Август бил наследен од неговиот постар полубрат Јулиј Хајнрих во 1656 година. Тој преминал од лутеранство во католицизам кога очекувал да биде прогласен за кнезови-епископи на Оснабрик во 1615 година, но гарантирал дека ќе ја остави лутеранската државна црква и долносаксонскиот црковен ред.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;41.&lt;/ref&gt;

Ги потврдил постоечките повластувања на благородништвото и на советот. Во 1658 година, им забранил на неговите вазали да заложуваат или да ги отуѓуваат феудите, така борејќи се од вклопувањето на малите имоти во Саксо-Лауенбург во монетарни економии на соседните стопански развиени [[Ханза|Ханзини]] градови Хамбург и Либек. И со обете [[Град-држава|градови-држави]] започнал гранични спорови за имотите кои ја избегнувале власта на Саксо-Лауенбург.

Со смртта на војводата Јулиј Франц, син на Јулиј Хајнрих, лауенбуршката линија на Асканиската династија исчезнала на машка страна.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Меѓутоа, женското наследување било возможно според законите на Саксо-Лауенбург. Така, двете преживеани од трите ќерки на Јулиј Франц, Ана Марија Франциска и Зибиле Августа се бореле за наследство на првата постара сестра. Нивната слабост била искористена од војводата Георг Вилхелм од соседното Кнежевство Брауншвајг-Линебург, кој го нападнал Саксо-Лауенбург со неговите трупи,&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; така спречувајќи го стапувањето на престолот на законската престолонаследничка војвотката Ана Марија.

Имало најмалку осум монархии кои тврделе дека имаат право на наследство,&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; предизвикувајќи борба помеѓу соседните војводства [[Војводство Мекленбург-Шверин|Мекленбург-Шверин]] и данскиот [[Војводство Холштајн|Холштајн]], како и петте држави на Асканијците: [[Кнежевство Анхалт]], [[Изборно кнежевство Саксонија]], [[Шведска]] и [[Изборно кнежевство Бранденбург|Бранденбург]]. Воено биле вмешани Целе и дански Холштајн, кој се согласил на 9 октомври 1693 година (''Hamburger Vergleich''), дека Целе кој ''де факто'' го поседува најголем дел од Саксо-Лауенбург ќе го задржи војводството, додека тврдината во Рацебург, утврдена под водство на Целе и насочена против Холштајн, ќе биде уништена. За возврат дански Холштајн, кој го нападнал Рацебург и ја уништил тврдината, ќе ги повлече неговите трупи.

Георг Вилхелм го надоместил Јохан Георг III, изборен кнез на Саксонија, за неговото тврдење со значителна сума на пари, бидејќи наследниците на обата принца направиле договори за заедничко наследување со поранешните војводи на Саксо-Лауенбург.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Потоа, советот му укажал почит на Георг Вилхелм како нивен војвода.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; На 15 септември 1702 година, Георг Вилхелм го потврдил постоечкиот устав, закони и законодавните тела на Саксо-Лауенбург.&lt;ref name=&quot;Burmester 1832 66&quot;&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;66.&lt;/ref&gt; На 17 мај 1705 година, лутеранскиот управник се преместил од Лауенбург во Рацебург и продолжил со свештенството од црквата Св. Петар.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;96.&lt;/ref&gt; Кога умрел на 28 август истата година, Саксо-Лауенбург преминал на неговиот внук Георг I Лудвиг, изборен кнез на Хановер, потоа крал на Велика Британија како [[Џорџ I]].&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Долносаксонската лутеранска црква го одржала нивниот црковен ред со конзисториумот и општиот управник Валтер Слитер (1646–1697) во Лауенбург.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;47.&lt;/ref&gt;

Така, Саксо-Лауенбург, освен за Хаделн, преминал на Велфската династија и нејзината Хановерска династија, додека законските наследници, Ана Марија Франциска од Саксо-Лауенбург и Зибиле Августа од Саксо-Лауенбург, никогаш не одрекувајќи се од престолот, биле избрикани и испратени во бохемиско Плосковице. [[Цар на Светото Римско Царство|царот на Светото Римско Царство]] [[Леополд I (Свето Римско Царство)|Леополд I]] го одбил наследувањето на Целе и така го задржал Хаделн, кој бил надвор од владеењето на Целе, во негов посед. Дури во 1728 година, неговиот син царот Карло VI го признал [[Џорџ II]] за владетел на Саксо-Лауенбург, признавајќи го ''де факто'' преземавањето на неговиот дедо во 1689 и 1693 година.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; На 27 август 1729 година ги потврдил постоечкиот устав на Саксо-Лауенбург, закони и советот.&lt;ref name=&quot;Burmester 1832 66&quot;/&gt; На 5 април 1757 година, долносаксонското училишно тело (''Niedersächsische Landschulordnung'') наложил задолжително образование за сите деца во Саксо-Лауенбург.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;49.&lt;/ref&gt; [[Џорџ III]] дошол во 1760 година и ги одобрил сите закони, уставот и советот на Саксо-Лауенбург во документ издаден во дворецот Св. Џејмс на 21 јануари 1765 година.&lt;ref name=&quot;Burmester 1832 66&quot;/&gt; Во 1794 година, Џорџ III ги доделил годишни награди за најдобрите учители во Саксо-Лауенбург.&lt;ref&gt;Johann Friedrich Burmester, ''Beiträge zur Kirchengeschichte der Herzogthums Lauenburg'', Ratzeburg: author's edition, 1832, p.&amp;nbsp;51.&lt;/ref&gt;

[[Податотека:Wappen Kreis Herzogtum Lauenburg.svg|мини|десно|Грбот на Саксо-Лауенбург по 1864 година. Овој грб ја сменил данската верзија, тогаш златна глава од коњ на црвено. Прусија ја додала црно-белата рамка околу грбот, нејзините официјални бои, и ја сменила главата на коњот во сребрено.]]

Војводството било окупирано од француските сили во 1803-05,&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; откако француските окупациски сили заминале во борба против Австрија. Тогаш, британски, шведски и руски сили го освоиле Саксо-Лауенбург во есента 1805 година на почетокот на војната на Третата коалиција против Франција (1805–06). Во декември, [[Прво Француско царство|Француското Царство]], го предало Саксо-Лауенбург на  [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]].

Но, кога Кралството Прусија било поразено во Битката кај Јена (11 ноември 1806 г.), Франција повторно го освоила Саксо-Лауенбург. Останал под француска окупација, пред на 1 март 1810 година најголем дел од него да биде припоен кон [[Кралство Вестфалија|Кралството Вестфалија]], француска соработничка држава. Мала област со 15.000 жители останала зачувана за цели на Наполеон. На 1 јануари 1811 година, поголем дел од поранешното војводство — освен [[Амт Нојхаус]] и Маршфогтај, кој останал со Вестфалија — бил припоен кон [[Прво Француско Царство|Првото Француско Царство]].&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt;

По Наполеоновите војни, Саксо-Лауенбург бил вратен како хановерски доминиум во 1813 година.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; [[Виенски конгрес|Виенскиот конгрес]] го основал Саксо-Лауенбург како земја-членка на [[Германски Сојуз|Германскиот Сојуз]]. Во 1814 година, [[Кралство Хановер|Кралството Хановер]] го разменил Саксо-Лауенбург за пруска [[Источна Фризија]]. На 7 јуни 1815 година, по 14 месеци владеење, [[Кралство Прусија|Прусија]] го доделила Саксо-Лауенбург на Шведска, за возврат добивајќи ја [[Шведска Померанија]], меѓутоа и плаќајќи дополнителни 2,6 милиони талери на Данска, за данските побарувања на Померанија.&lt;ref&gt;''Pommern'', Werner Buchholz (ed.), Werner Conze, Hartmut Boockmann (contrib.), Berlin: Siedler, 1999, pp. 363 seq. ISBN 3-88680-272-8&lt;/ref&gt; [[Данска]] ја добила војводската територија северно од Елба, сега владеена во [[личен сојуз]] од данската Олденбуршка династија,&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; од Шведска, така што повторно биле надоместени данските побарувања на Шведска Померанија. На 6 декември 1815 година, Фредерик VI од Данска го издал „Осигурителниот закон“ потврдувајќи ги законите, уставот и советот на Саксо-Лауенбург.&lt;ref name=&quot;Burmester 1832 66&quot;/&gt; In 1816 his administration took possession of the duchy.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt;

Во текот на Првата шлезишка војна (1848–1851), советот го спречил пруското освојување барајќи хановерски трупи како миротворни окупациски сили на товар на Германскиот Сојуз.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Во 1851 година, кралот Фредерик VII од Данска бил поставен како војвода на Саксо-Лауенбург.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Пруски и австриски сили го нападнале војводството во текот на Втората шлезишка војна. Со Виенскиот договор од 1864 година, кралот Кристијан IX од Данска отстапил како војвода и го предал војводството на Прусија и Австрија.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; По добивање 300.000 фунти финансиски надоместок, Австрија се откажала од нејзиното побарување на Саксо-Лауенбург во август 1865 година.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Потоа, советот му понудил на кралот [[Вилхелм I]] да стане војвода на Саксо-Лауенбург. Во септември истата година, прифатил и оттогаш со војводството владеел во [[личен сојуз]].&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Вилхелм го назначил тогашниот [[Премиер на Прусија|министер-претседател на Прусија]], [[Ото фон Бизмарк]], како министер за Саксо-Лауенбург. Во 1866 година, Саксо-Лауенбург се приклучил на [[Северногермански Сојуз|Северногерманскиот Сојуз]].&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt;

Во 1871 година, Саксо-Лауенбург била една од составните држави на [[Германско Царство|обединета Германија]].&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Меѓутоа, во 1876 година, војводската влада и советот одлучиле да го распуштат војводството со почеток од 1 јули 1876 година.&lt;ref name=&quot;Britannica Lauenburg&quot;/&gt; Неговата територија била припоена кон пруската [[Покраина Шлезвиг-Холштајн]] како округ [[Војводство Лауенбург]].

=== По распуштањето ===

* Во 1876 година, војводството се откажало од сувереноста и било претворено во округ [[Војводство Лауенбург]] во рамките на покраината [[Покраина Шлезвиг-Холштајн|Шлезвиг-Холштајн]], дел од [[Кралство Прусија|Кралството Прусија]] (1866–1918), а потоа на [[Слободна Држава Прусија|Слободната Држава Прусија]] (1918–33/1947), составна држава на Германија. Во 1946 година, покраината била возобновена како држава, односно сојузна покраина [[Шлезвиг-Холштајн]], која е дел на [[Германија]] во 1949 година.
* Во 1890 година, на [[Канцелар на Германија|царскиот канцелар]] [[Ото фон Бизмарк]] му била доделена почесната титула ''војвода на Лауенбург'' со поседи во [[Саксонска Шума|Саксонската Шума]] во поранешното војводство, но никогаш не бил суверен владетел на територијата, која била дел од Прусија од 1876 година. Се преселил на овие поседи во Фридрихсру и живеел таму до смртта.

== Наводи ==
{{наводи|2}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Saxe-Lauenburg}}
* [http://www.hoeckmann.de/deutschland/schleswig.htm Историска карта на Шлезвиг-Холштајн во 1730 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20140703023134/http://hoeckmann.de/deutschland/schleswig.htm |date=2014-07-03 }}
* [http://www.hoeckmann.de/deutschland/niedersachsennord.htm Историја карта на Долна Саксонија во 1789 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20051119165718/http://hoeckmann.de/deutschland/niedersachsennord.htm |date=2005-11-19 }}
* [http://www.tacitus.nu/historical-atlas/regents/germany/sachsen-lauenburg.htm Историски атлас на Саксо-Лауенбург] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131230233055/http://www.tacitus.nu/historical-atlas/regents/germany/sachsen-lauenburg.htm |date=2013-12-30 }}

{{Долносаксонски округ}}
{{Држави на Германскиот Сојуз}}
{{Држави на Северногерманскиот Сојуз}}
{{Држави на Германското Царство}}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Земји во Светото Римско Царство]]
[[Категорија:Држави на Германскиот Сојуз]]
[[Категорија:Држави на Северногерманскиот Сојуз]]
[[Категорија:Држави на Германското Царство]]
[[Категорија:Поранешни држави и територии во Шлезвиг-Холштајн]]
[[Категорија:Поранешни војводства]]</text>
      <sha1>01lmfud8hc7083kgt232kgie26autw0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Глорија Стајнем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1116022</id>
    <revision>
      <id>5600952</id>
      <parentid>5597312</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:25:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>746</id>
      </contributor>
      <comment>Замена на [[File:Gloria_Steinem_signature_(cropped).jpg]] со [[File:Gloria_Steinem_signature_(cropped)_(transparent).png]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: Use transparent background for signature image).</comment>
      <origin>5600952</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26504" sha1="4mvrc53y8dj41asezwnrrgabaz7iygp" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name        = Глорија Стајнем
| image       = Gloria Steinem at news conference, Women's Action Alliance, January 12, 1972.jpg
| caption     = Стајнем за време на феминистичка прес-конференција, јануари 12, 1972
| birth_name  = Глорија Мари Стајнем
| birth_date  = {{Birth date and age|df=yes|1934|3|25}}
| birth_place = {{nowrap|Толедо, [[Охајо]], [[САД]]}}
| nationality = Американка
| boards      = Женскиот Медиа Центар
| residence   = [[Њујорк Сити]]
| occupation  = Писателка и новинарка за списанијата Мис и Њујорк
| movement    = [[Феминизам]]
| alma_mater  = Колеџ Смит
| signature   = Gloria Steinem signature (cropped) (transparent).png
| website     = [http://www.gloriasteinem.com/ gloriasteinem.com]
}}
[[Податотека:Ms. magazine Cover - Fall 2009(1).jpg|мини|Глорија Стајнем (десно) и [[Алис Вокер]] во 2009 година]]
'''Глорија Мари Стајнем''' (родена [[25 март]] [[1934]]) — американска [[Феминизам|феминистка]], новинарка, и општествена и политичка активистка која стана национално призната како водач и медиумска портпаролка на женското движење за ослободување во 1960-тите и 1970-тите години. Како познатата писателка и политичка фигура од ерата на [[контракултура]]та, Стајнем има основано многу организации и проекти и е добитничка на многу награди и признанија. Таа беше колумнист во списанието Њујорк и соосновач на списанието ''Мис''.

Во 2005 година, Стајнем работела заедно со [[Џејн Фонда]] и [[Робин Морган]] за да го ко-основат Женскиот Медиа Центар, организација што ги шири гласовите на жените во медиумите преку обука за водство, и со создавање на оригинални содржини. Стајнем во моментов работи на одборот на организацијата. Таа продолжува да учествува во политиката и медиумите како водачка, коментаторка, писателка и предавачка. Таа ги продолжува нејзините напори како организаторка, кампањира за кандидати и пишува книги и статии.

==Ран живот==
Стајнем е родена во Толедо, Охајо, на 25 март 1934 година. Нејзината мајка, Рут (моминско име - Нунвилер), беше презвитерианец од шкотско и германско потекло, и нејзиниот татко, Лео Стајнем, беше син на еврејски доселеници од Германија и Полска.&lt;ref&gt;[http://jwa.org/feminism/_html/JWA067.htm Gloria Steinem], ''Jewish Women's Archive''. Retrieved 2010-06-01&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.wargs.com/other/steinem.html |title=Ancestry of Gloria Steinem |publisher=Wargs.com |date= |accessdate=2012-07-20}}&lt;/ref&gt; Стајнемовите живееле и патувале во приколка.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|first=Letty Cottin |last=Pogrebin|url=http://jwa.org/encyclopedia/article/steinem-gloria |title=Gloria Steinem |publisher=Jewish Women's Archive |date=March 20, 2009 |accessdate=2012-07-20}}&lt;/ref&gt;

Пред Стајнем да биде родена, нејзината мајка Рут, тогаш на возраст од 34, имала &quot;нервен слом&quot;, кој ја остави заробена во лажливи фантазии, кои повремено станувале насилни. Таа се сменила &quot;од енергична, забаво-љубива, книго-љубива&quot; жена во &quot;некој кој се плашеше да биде сам, кој не можеше да се задржи за реалноста доволно долго за да одржи работа, и кој ретко можеше да се концентрира доволно за да прочита книга&quot;.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|last=Steinem|first=Gloria|title=Outrageous Acts and Everyday Rebellions|url=https://archive.org/details/outrageousactsev00steirich|publisher=Holt, Rinehart, and Winston|year=1983|isbn=978-0-03-063236-5|page=[https://archive.org/details/outrageousactsev00steirich/page/140 140]–142}}&lt;/ref&gt; Рут помина долги периоди во и надвор од санаториуми за ментално болните. Стајнем беше десет години, кога нејзините родители конечно се разделија во 1944 година. Нејзиниот татко отиде во Калифорнија за да најде работа, а таа и нејзината мајка продолжиле да живеат заедно во Толедо.

Иако нејзините родители се развеле како резултат на болеста на мајка си тоа не било резултат на шовинизмот на татко и на Стајнем и таа тврди дека таа &quot;разбра и никогаш не го обвини него за распадот&quot;.&lt;ref&gt;Marcello, Patricia. ''Gloria Steinem: A Biography.'' Westport, CT: Greenwood Press, 2004. p. 20.&lt;/ref&gt; Сепак, влијанието на овие настани имале формативен ефект врз нејзината личност: додека нејзиниот татко, трговски патник, никогаш не придонел многу за финансиската стабилност на семејството, неговиот излез ја влоши нивната ситуација. Стајнем ја толкувала неможноста на мајка си да се одржи на работа како доказ за општото непријателство кон вработените жени.&lt;ref name=&quot;Marcello, Patricia 2004&quot;&gt;Marcello, Patricia. ''Gloria Steinem: A Biography.'' Westport, CT: Greenwood Press, 2004.&lt;/ref&gt; Таа, исто така ја толкувала општата апатија на лекарите кон нејзината мајка како слична омраза кон жените.&lt;ref name=&quot;Marcello, Patricia 2004&quot;/&gt; Неколку години подоцна, Стајнем ги опиша искуствата на нејзината мајка како клучни за нејзиното разбирање на општествените неправди. Овие перспективи ја убедиле Стајнем дека жените немале општествената и политичка еднаквост.&lt;ref name=&quot;OutrageousActs&quot;&gt;{{Наведена книга
| last = Steinem
| first = Gloria
| title = Outrageous Acts and Everyday Rebellions
| publisher = Henry Holt &amp; Co.
| year = 1984
| location = New York
|edition = 1
| isbn = }}&lt;/ref&gt;{{rp|129–138}}

==Кариера како новинарка==
Уредникот на ''Esquire'' магазинот, Клеј Фелкер и ја даде на Стајнем она што таа подоцна ја нарече првата &quot;сериозна задача&quot;, во врска со контрацепцијата. Статијата од 1962 година&lt;ref name=&quot;la times&quot;&gt;{{наведени вести |first= Dennis|last= Mclellan |title=Clay Felker, 82; editor of New York magazine led New Journalism charge |url=http://articles.latimes.com/2008/jul/02/local/me-felker2 |publisher=''Los Angeles Times'' |date=July 2, 2008 |accessdate=2008-11-23 }}&lt;/ref&gt; во врска со начинот на кој жените се принудени да избираат помеѓу кариерата и [[брак]]от претходила на книгата на [[Бети Фридан]], ''Женската Мистика'', една година.

Во 1963 година, додека работела на една статија за списанието на Хантингтон Хартфорд - ''Шоу'', Стајнем била вработена како Плејбој Бани во Њујорк Плејбој клубот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница
| last = Kolhatkar
| first = Sheelah
| title = Gloria Steinem
| publisher = The New York Observer
| date = December 18, 2005
| url = http://www.observer.com/node/38125
| accessdate = June 1, 2010}}&lt;/ref&gt; Статијата вклучувала слика од Стајнем во Бани униформа и детали за третманот на жените во клубовите. Веста беше објавена во 1963 година како &quot;Приказна на Бани&quot;.&lt;ref&gt;Published in two parts, [http://dlib.nyu.edu/undercover/sites/dlib.nyu.edu.undercover/files/documents/uploads/editors/Show-A%20Bunny%27s%20Tale-Part%20One-May%201963.pdf Part I] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141218105108/http://dlib.nyu.edu/undercover/sites/dlib.nyu.edu.undercover/files/documents/uploads/editors/Show-A%20Bunny's%20Tale-Part%20One-May%201963.pdf |date=2014-12-18 }} and [http://dlib.nyu.edu/undercover/sites/dlib.nyu.edu.undercover/files/documents/uploads/editors/Show-A%20Bunny%27s%20Tale-Part%20Two-June%201963.pdf Part II] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150824191851/http://dlib.nyu.edu/undercover/sites/dlib.nyu.edu.undercover/files/documents/uploads/editors/Show-A%20Bunny's%20Tale-Part%20Two-June%201963.pdf |date=2015-08-24 }}&lt;/ref&gt; Стајнем остана на ставот дека таа е горда за работата што таа ја објави за експлоатационите услови кои се дел од нивната работа, а особено сексуалните барањата, кои биле на работ на законот.&lt;ref name=&quot;playboy article&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |last=Steinem |first=Gloria |title=I Was a Playboy Bunny |work=Outrageous Acts and Everyday Rebellions |url=http://www.gloriasteinem.com/storage/I%20Was%20a%20Playboy%20Bunny.pdf |accessdate=2014-09-20 |archive-date=2011-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20111027052018/http://www.gloriasteinem.com/storage/I%20Was%20a%20Playboy%20Bunny.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|last=News|first=ABC|title=Interview With Gloria Steinem|url=http://www.youtube.com/watch?v=DbN5tyZ5IvE|publisher=ABCNews}}&lt;/ref&gt; Меѓутоа, за краток период откако написот бил објавен, Стајнем не можела да добие друга работа. Во нејзините зборови, ова беше &quot;бидејќи сега стана Бани - и не беше важно зошто.&quot; &lt;ref name=&quot;playboy article&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://minnesota.publicradio.org/display/web/2009/06/15/midmorning1/ |title=For feminist Gloria Steinem, the fight continues (interview) |publisher=Minnesota Public Radio |date=June 15, 2009 |accessdate=2012-07-20}}&lt;/ref&gt;

Во 1972 година, таа го ко-основа феминистичко-тематското списание ''Мис'' кое започна како специјално издание на ''Њујорк''.&lt;ref name=&quot;la times&quot;/&gt;

==Соработка со ЦИА==
Во мај 1975 г. радикалната феминистичка група Редстокингс објавила извештај според кој Стајнем тесно соработувала со ЦИА, односно со Независниот Истражувачки Центар&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.namebase.org//steinem.html|title=Gloria Steinem and the CIA|work=webarchive.loc.gov|accessdate=2020-06-24|archive-date=2010-08-30|archive-url=http://webarchive.loc.gov/all/20100830093837/http://www.namebase.org//steinem.html|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;. Стајнем во свои интервјуа за „Вашингтон Пост“ и „Њујорк Тајмс“ дадени во 1950-те и 1960-те ја потврдила информацијата дека работела за оваа фондација спонзорирана од ЦИА, а во 1975-та објавила дека ја завршила својата соработка. Според декласифицираните информации потврдено е дека Стајнем била шеф на Независниот Истражувачки Центар.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP88-01315R000300380009-2.pdf|title=Ms. Steinem's CIA Connection|last=Lofton|first=John|date=1 мај 1975|work=cia.gov|archive-url=https://web.archive.org/web/20200423061231/https://www.cia.gov/library/readingroom/docs/CIA-RDP88-01315R000300380009-2.pdf|archive-date=2020-04-23|dead-url=|accessdate=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

==Феминистички ставови==
Социјалните и политички ставови на Стајнем се преклопуваат во повеќе видови на [[феминизам|феминизмот]]. Овој проблем е главно поради еволуцијата на нејзините ставови во текот на пет децении на активизам. Иако најчесто е сметана за [[либерален феминизам|либерална феминистка]], Стајнем постојано самата се одликува како [[радикален феминизам|радикална феминистка]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.feminist.com/resources/artspeech/interviews/gloria.htm/ |title=Marianne Schnall Interview |publisher=Feminist.com |date=April 3, 1995 |accessdate=2012-07-20 |archive-date=2012-07-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120712082652/http://www.feminist.com/resources/artspeech/interviews/gloria.htm |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Уште поважно, таа ја смета категоризацијата во рамките на феминизмот како &quot;неконструктивна за одредени проблеми&quot;. &quot;Јас сум била вклучена во секоја категорија. Па тоа го прави потешко за мене да ги земам поделбите со голема сериозност&quot;.&lt;ref name=&quot;Gorney&quot;&gt;{{наведени вести|last=Gorney|first=Cynthia|title=Gloria|url=http://www.motherjones.com/politics/1995/11/gloria|newspaper=Mother Jones|date=November–December 1995}}&lt;/ref&gt; Сепак, Стајнем држи континуирани ставови.

===Абортус===
Стајнем е голем поддржувач на репродуктивната слобода, термин што таа самата го измисли и го промовира. Во 1969 година, таа во магазинот ''Њујорк'' напиша за протестите за абортус.&lt;ref name=&quot;nymag1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://nymag.com/nymetro/news/people/features/2438/ |title=30th Anniversary Issue / Gloria Steinem: First Feminist |publisher=Nymag.com |date=April 6, 1998 |accessdate=2012-07-20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nymag2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|last=Pogrebin |first=Abigail |url=http://nymag.com/news/features/ms-magazine-2011-11/ |title=An Oral History of 'Ms.' Magazine |publisher=Nymag.com |date=October 30, 2011 |accessdate=2012-07-20}}&lt;/ref&gt; Стајнем имала абортус во Лондон на возраст од 22.&lt;ref name=&quot;guardian1&quot;&gt;{{наведени вести|author=Rachel Cooke |url=http://www.guardian.co.uk/books/2011/nov/13/gloria-steinem-interview-feminism-abortion |title=Gloria Steinem: 'I think we need to get much angrier' |publisher=Guardian |date=November 13, 2011 |accessdate=2012-07-20 |location=London}}&lt;/ref&gt; Таа почувствувала она што го нарекла &quot;голем клик&quot; за време на протестите, и подоцна рекла дека &quot;мојот живот како активна феминистка&quot; не започнал сè до тој ден.&lt;ref name=&quot;nymag2&quot;/&gt; Таа рекла дека:

&quot;Абортусот требало да не направи лоша личност. Но, морам да кажам, никогаш не сум го почувствувала тоа. Јас седев и се обидував да дознаам колку години детето би било, се обидував да се чувствувам виновна. Но никогаш не можев! Мислам дека човекот кој рече: &quot;Душо, ако мажите би можеле да забременат, абортусот би бил сакрамент&quot; беше во право. Говорејќи за себе, јас знаев дека тоа беше првпат што ја преземав одговорноста за својот живот. Не ќе дозволив работи да ми се случуваат на мене. Јас ќе го насочувам својот живот, и поради тоа се чувствував позитивно. Но, сепак, јас не кажав на никого. Затоа што знаев дека таму не беше [позитивно]&quot;.&lt;ref name=&quot;guardian1&quot;/&gt;

Во 2005 година, Стајнем беше во документарниот филм ''Имав абортус'' направен од Џенифер Баумгарднер и Џилијан Олдрич. Во филмот, Стајнем го опиша абортусот која го имала како една млада жена во Лондон, каде што живеела кратко пред да студира во Индија. Во документарецот ''Мој Феминизам'', Стајнем го карактеризира нејзиниот абортус како &quot;клучно и конструктивно искуство.&quot;

===Порнографија===
Заедно со [[Сузан Браунмилер]] и [[Кетрин Мекинон]], Стајнем е страстна критичарка на [[порнографија]]та, која таа ја разликува од [[еротика]]та: &quot;Еротиката е различна од порнографија како што љубовта е од силувањето, како достоинството е од понижувањето, како партнерството е од ропството, како задоволството е од болка.&quot; Аргументот на Стајнем е за разликата меѓу реципроцитетот наспроти доминацијата. Таа пишува: &quot;Очигледна или суптилна, порнографијата не вклучува еднаква моќ или заемност. Всушност, голем дел од тензијата и драмата доаѓа од јасната идеја дека едното лице доминира врз другото.&quot;&lt;ref name=&quot;OutrageousActs&quot;/&gt;{{rp|219}}&lt;ref&gt;''Erotica and Pornography: A Clear and Present Difference''. ''Ms.'' November 1978, p. 53. &amp; ''Pornography—Not Sex but the Obscene Use of Power.''  ''Ms.'' August 1977, p. 43.&lt;/ref&gt;

===Генитална мутилација===
Во 1979 година, Стајнем напиша напис за женската генитална мутилација, кој ја донесе појавата во свеста на американската јавност; статијата е наречена ''Меѓународниот криминал на женска генитална мутилација'', и беше објавена во март 1979 во издание на списанието Мис.&lt;ref name=&quot;OutrageousActs&quot;/&gt;{{rp|292}}&lt;ref&gt;&quot;The International Crime of Female Genital Mutilation.&quot; ''Ms.'', March 1979, p. 65.&lt;/ref&gt; Статијата известува за &quot;75 милиони жени кои страдаат од резултатите на генитална мутилација.&quot; Според Стајнем &quot;вистинските причини за мутилацијата на гениталиите можат да се разберат само во контекст на [[патријархат]]от: мажите мораат да ги контролираат женските тела како средства за производство, а со тоа ја потиснуваат независната моќ на женската сексуалност.&quot; Статијата на Стајнем ги содржи основните аргументи кои подоцна ќе бидат развиени од страна на филозофката [[Марта Нусбаум]].&lt;ref&gt;Nussbaum, Martha C. ''Sex &amp; Social Justice.'' New York: Oxford University Press, 1999. pp. 118–129.&lt;/ref&gt;

===Феминистичка теорија===
Стајнем повеќепати го изрази своето негодување од мракобесието и апстракциите кои некои тврдат дека се распространети во феминистичките академски теоризирања. Таа рече: &quot;Никому не му е гајле за феминистичкото академско пишување. Тоа е кариеризам. Овие кутри жени во академските институции треба да зборуваат на овој глупав јазик, кој никој не може да го разбере со цел да бидат прифатени...&quot;&lt;ref name=&quot;Gorney&quot;/&gt; Стајнем подоцна ги издвои [[деконструкција|деконструкционистите]] како [[Џудит Батлер]] за критика: &quot;отсекогаш сум сакала да ставам знак на патот кон [[Јеил]] велејќи: &quot;Пазете се: Деконструкција напред&quot;. Академците се принудени да пишуваат на јазик кој никој не може да го разбере за да добијат мандат. Тие мораат да кажат &quot;дискурс&quot; а не &quot;разговор&quot;. Знаењето што не е достапно не е од корист.&quot;&lt;ref&gt;{{наведени вести
| last = Denes
| first = Melissa
| title = 'Feminism? It's hardly begun'
| publisher = The Guardian
| date = January 17, 2005
| url = http://www.guardian.co.uk/world/2005/jan/17/gender.melissadenes
| location=London
}}&lt;/ref&gt;

===Транссексуализам===
Стајнем напиша, &quot;Во најмала рака, тоа беше диверзија од проблемите за половата нееднаквост&quot; и дека во многу случаи, транссексуалците &quot;хируршки ги мутилираат своите тела&quot;, со цел да се приспособат на [[Род (социологија)|родова улога]] која незапирливо е сврзана за физички делови од телото. Таа заклучува дека &quot;феминистките се во право да се чувствуваат непријатно за потребата и користите на транссексуализмот.&quot; Написот го завршува со што стана еден од најпознатите нејзини цитати: &quot;Ако чевлата не се вклопува, мора ли да се промени ногата?&quot; Иако е јасно дека е во контекст на транссексуализмот, цитатот е често погрешен за општа изјава за феминизмот.&lt;ref name=&quot;OutrageousActs&quot;/&gt;{{rp|206–210}}

==Наводи==
{{Reflist|2}}

==Надворешни врски==
*{{Official website|http://www.gloriasteinem.com/}}
*{{wikiquote-inline}}
*[http://www.feminist.com/gloriasteinem/ Profile] at Feminist.com
*{{worldcat id|id=lccn-n83-74143}}
*[http://www.makers.com/gloria-steinem Gloria Steinem] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150910150308/http://www.makers.com/gloria-steinem |date=2015-09-10 }} Video produced by ''Makers: Women Who Make America'' (affiliated with Women Make Movies)
*[http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss66_main.html Gloria Steinem Papers at the Sophia Smith Collection] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060902133636/http://asteria.fivecolleges.edu/findaids/sophiasmith/mnsss66_main.html |date=2006-09-02 }}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Феминистки]]
[[Категорија:Американски социјалисти]]
[[Категорија:Американски новинари]]
[[Категорија:Еврејски социјалисти]]
[[Категорија:Носители на Претседателскиот медал на слободата]]
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Родени во 1934 година]]</text>
      <sha1>4mvrc53y8dj41asezwnrrgabaz7iygp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Републиканство</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1119627</id>
    <revision>
      <id>5601028</id>
      <parentid>4885380</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:18:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1726" sha1="goc6n27s51snmuqf8dnttkmp3yppee1" xml:space="preserve">{{Видови на владеење}}
[[Податотека:Manifestación 14 de Abril 2018 - 27622961408.jpg|300px|мини|Протести во во Мадрид со повик за создавање на Трета шпанска република]]
'''Републиканство''' — идеологијата според која треба да се раководи со општеството или државата како [[република]], каде што шефот на државата е претставник на луѓето кои поседуваат народна [[сувереност]]. Шефот на државата обично е назначен од страна на друг начин освен наследноста, често преку избори.

Поточната смисла на републиканството се разликува во зависност од културно-историскиот контекст. Во принцип тоа значи отсуство на [[монархија]]та, но може да значи &quot;владеење од страна на многу луѓе и со закон&quot;, преку [[олигархија]], или произволното владеење на едно лице.&lt;ref&gt;Mortimer N. S. Sellers. ''American Republicanism: Roman Ideology in the United States Constitution''. New York, New York, USA: New York University Press, 1994. P. 71.&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

{{политика-никулец}}

{{Политички идеологии}}

[[Категорија:Политички идеологии]]
[[Категорија:Општествени уредувања]]</text>
      <sha1>goc6n27s51snmuqf8dnttkmp3yppee1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ентони Хјуиш</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1126298</id>
    <revision>
      <id>5600638</id>
      <parentid>5439972</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:02:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600638</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15354" sha1="q1qcgr60jmunc2oojw9ek0qyzcfwy6j" xml:space="preserve">{{Нобеловец}}
{{Infobox scientist
| name              = Ентони Хјуиш
| box_width         = 
| image             =26. Tagung 1976 Physiker; Gruppen beim Bayrischen Frühstück Antony Hewish - W134Nr.106841b - Willy Pragher.jpg 
| image_size        = 
| alt               = 
| caption           = 
| birth_date        = {{Birth date and age|df=yes|1924|05|11}}
| birth_place       = [[Фовеј]], [[Корнвол]], [[Англија]]
| death_date        = &lt;!-- {{Death date and age|df=yes|YYYY|MM|DD|YYYY|MM|DD}} (death date then birth date) --&gt;
| death_place       = 
| death_cause       = 
| residence         = 
| citizenship       = 
| nationality       = {{знамеикона|UK}} Британец
| religion          = Христијанин
| fields            = [[Радиоастрономија]]
| workplaces        = 
| alma_mater        = [[Таунтонски кралски колеџ]]&lt;br/&gt;[[Колеџ &quot;Gonville and Caius&quot; (Кембриџ)]]&lt;br/&gt;[[Кавендишка лабораторија]] во [[Кембрички универзитет]]
| doctoral_advisor  = 
| academic_advisors = 
| doctoral_students = 
| notable_students  = 
| known_for         = [[Пулсар]]и
| author_abbrev_bot = 
| author_abbrev_zoo = 
| influences        = 
| influenced        = 
| awards            = [[Хјузов медал]] (1977)&lt;br&gt;[[Нобелова награда за физика]] (1974) &lt;br/&gt; [[Едингтонов медал]] на [[Кралско астрономско друштво|Кралското астрономско друштво]] (1969)
| signature         = Antony_Hewish_signature.jpg
| signature_alt     = 
| footnotes         = 
| spouse            = 
}}

'''Ентони Хјуиш''' ({{langx|en|Antony Hewish}} {{роден на|11|мај|1924}}) e британски [[Радиоастрономија|радиоастроном]] кој ја добил [[Нобеловата награда за физика]] во 1974 (заедно со колегата радиоастроном [[Мартин Рајл]]) за работата околу пронаоѓањето на радиосинтезна апература и неговата улога во откривањето на  [[пулсар]]ите. Исто така бил награден и со [[Едингтонов медал]] на [[Кралско астрономско друштво|Кралското астрономско друштво]] во 1969.

== Рани години ==
Се образувал во [[Таунтонски кралски колеџ|Таунтонскиот кралски колеџ]]. Неговите постдипломски студии во [[Колеџ &quot;Gonville and Caius&quot; (Кембриџ)|колеџот &quot;Gonville and Caius&quot; (Кембриџ)]], биле попречени од воените служби во истражувачкото воспоставување &quot;Royal Aircraft Establishment&quot; и &quot;Telecommunications Research Establishment&quot; каде работел со [[Мартин Рајл]]. Враќајќи се во [[Кембрички универзитет|Кембриџ]] во 1946, Хјуиш дипломирал и истовремено се придружил на рајловиот истражувачки тим во [[Кавендишка лабораторија|кавендишката лабораторија]], а докторирал во 1952. Хјуиш направил честичен и теориски напредок во набљудувањето и експлоатацијата на очигледните светкања на радиоизворите како резултат на нивното зрачење на слики на [[Плазма (физика)|плазмата]]. Ова го довело до предложување и сигурно финансирање за конструкција на меѓупланетарната светлосна низа, голема низа на радиотелескопи во милардската радиоастрономска опсерваторија (MRAO) во Кембриџ за да однесе високовременска радиорезолуциска анкета од меѓупланетарната светлина.

== Нобелова награда ==
Во текот на оваа анкета, еден од неговите дипломирани студенти, [[Џослин Бел Бернел]], открил радиоизвор кој бил познат како првиот [[пулсар]]. Документот во кој бил објавен овој пронајдок имал пет автори, името на Хјуиш било прво на листата, а на Бел било второ. Хјуиш и Мартин Рајл биле наградени со [[Нобелова награда за физика]] во 1974. Нобеловата награда на Рајл и Хјуиш, без вклученост на Бел како кодобитник, била контроверзна и била строго осудена од колегата на Хјуиш, астрономот [[Фред Хојл]]. Сега светски познато е дека раководителот на секторот и супервизорот на Џослин Бел „ја добиле Нобеловата награда за физика за откритие кое всушност било нејзино. Некои луѓе Нобеловата награда ја нарекуваат Не-Бел бидејќи толку силно сметаат дека наградата требала да биде споделена со Џослин Бел Бернел.“&lt;ref&gt;[http://www.bbc.co.uk/programmes/b016812j BBC Radio 4 – The Life Scientific, Dame Jocelyn Bell Burnell]. Bbc.co.uk (25 October 2011). Посетено на 27 July 2012.&lt;/ref&gt; Покрај ова, сеедно, по доделувањето на наградата на Хјуиш и Рајл, на интервју со „Cosmic Search (Вселенска истрага)“ Бел го изјавила следново:

:''„Било предложено дека требало јас да имам дел од Нобеловата награда доделена на Тони Хјуиш за откривање на пулсарите. Има неколку работи околу ова кои би сакала да ги појаснам: Прво, демаркацијата на спорови помеѓу студент и супервизор секогаш е неедноставна, речиси невозможно е да се реши. Второ, супервизорот е тој кој има одговорност за успехот или неуспехот на проектот. Сретнуваме случаи каде супервизорот го обвинува студентот за неуспех, но знаеме дека тоа е огромна вина на супервизорот. Мене ми изгледа фер тоа дека треба тој да профитира од успехот. Трето, јас мислам дека Нобеловата награда ќе го изгуби своето значење ако се доделува на студенти, освен при поголеми исклучоци, но јас не верувам дека во овој случај се работи за тоа. Последно, јас лично не сум вознемирена околу тоа, на крајот на краевите, јас сум во добра компанија, нели?!“''&lt;ref&gt;[http://www.bigear.org/CSMO/HTML/CS01/cs01p16.htm Cosmic Search Issue 1 (Volume 1 Number 1, January 1979)]. NAAPO. Посетено на 7 June 2012.&lt;/ref&gt;

== Последователна кариера ==
Хјуиш бил професор по радиоастрономија во [[Кавендишка лабораторија|кавендишката лабораторија]] од 1971 до 1989 и начелник на милардовата радиоастрономска опсерваторија (MRAO) од 1982 до 1988. Бил направен за соработник на [[Кралското друштво]] во 1968. Тој се здружил со [[Кралската институција]] во Лондон кога било наредено од Сер [[Вилијам Лоренс Брег]]. Во 1965 бил поканет да биде дел од доделувањето на божиќните предавања на кралската институција за ''„Истражување на вселената“''. Тој последователно одржал ноќни петочни дебати&lt;ref name=&quot;NobelA&quot;&gt;[http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/hewish-autobio.html Autobiography] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120430125256/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/hewish-autobio.html |date=2012-04-30 }}. Nobelprize.org (11 May 1924). Посетено на 27 July 2012.&lt;/ref&gt; и бил професор во кралската институција во 1977.&lt;ref name=&quot;WW&quot;&gt;''Who's Who 2009'' p. 1072&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;but according to a search of the [[Royal Institution]] website he was Professor of Astronomy during 1976–1981&lt;/ref&gt;

Хјуиш е соработник со черчиловиот колеџ во Кембриџ. Тој исто така е член на советничкиот конзулат на кампањата за наука и инженерство.&lt;ref name=&quot;CaSE Advisory Council&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencecampaign.org.uk/about/who/advisory.htm|title=Advisory Council of the Campaign for Science and Engineering|accessdate=11 February 2011|archive-date=2010-08-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20100828110110/http://www.sciencecampaign.org.uk/about/who/advisory.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Награди и почести ==
Хјуиш има почесни дипломи од шест универзитети меѓу кои Манчестер, Екстер и Кембриџ. Тој е странски член на белгиската кралска академија и [[Американска академија на уметностите и науките|американската академија на уметностите и науките]]. Негови поважни награди се:&lt;ref name=&quot;WW&quot;/&gt;
* Едингтонов медал, [[Кралско астрономско друштво]] (1969)
* Делингеров златен медал, [[Меѓународна унија за радионаука]] (1972)
* [[Алберт А. Мајкелсонов медал]], [[Франклинов институт]] (1973, заеднички со [[Џослин Бел Бернел]])&lt;ref name=&quot;MichelsonMedal_Laureates&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.fi.edu/winners/show_results.faw?gs=&amp;ln=&amp;fn=&amp;keyword=&amp;subject=&amp;award=MICH+&amp;sy=1967&amp;ey=1997&amp;name=Submit |title=Franklin Laureate Database – Albert A. Michelson Medal Laureates |publisher=Franklin Institute] |accessdate={{Format date|2011|6|15|df=yes}} |archive-date=2013-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131208035511/http://www.fi.edu/winners/show_results.faw?gs=&amp;ln=&amp;fn=&amp;keyword=&amp;subject=&amp;award=MICH+&amp;sy=1967&amp;ey=1997&amp;name=Submit |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
* Нобелова награда за физика (заеднички) (1974)
*[[Хјузов медал]], [[Кралско друштво]] (1977)

== Религиозни погледи ==
Хјуиш сметал дека религијата и науката се комплементарни. Во предговорот на ''„[[Прашања на вистината]]“'' Хјуиш напишал:
:''„Сенишното присуство на [[Виртуелна честичка|виртуелните честички]] пркоси на рационалнозрдавиот разум и е неинтуитивна за тие кои се неапознаени со физиката. Религиозната верба во Бог и христијанското верување ... можеби е чудно за разионалното размислување. Но кога повеќето основни физички работи се однесуваат на овој начин, треба да сме спремни да прфатиме дека најдлабоките аспекти на нашето постоење се надвор од нашето свесно разбирање.“''&lt;ref&gt;{{Наведена книга|author1=J. C. Polkinghorne|author2=John Polkinghorne|author3=Nicholas Beale|title=Questions of Truth: Fifty-One Responses to Questions about God, Science, and Belief|url=http://books.google.com/books?id=jiXANZ1CPD4C|accessdate=27 July 2012|date=16 January 2009|publisher=Westminster John Knox Press|isbn=978-0-664-23351-8|page=12}}&lt;/ref&gt;

== Личен живот ==
Тој се оженил со Мерџори Ричардс во 1950 и имале еден син.

== Библиографија ==
*{{Наведено списание
|pmid= 17798425
|last=Hewish
|first=
|publication-date=13 June 1975
|date=1975
|title=Pulsars and High Density Physics.
|volume=188
|issue=4193
|periodical=
|pages=1079–1083
|doi = 10.1126/science.188.4193.1079
|journal = Science
|first1 = A
|bibcode = 1975Sci...188.1079H
|postscript= }}

== Поврзано ==
* [[Контроверзии поврзани со Нобеловата награда]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.nobel-winners.com/Physics/antony_hewish.html Antony Hewish biography]
* [http://nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/hewish-autobio.html Autobiography at the Nobel Foundation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120430125256/http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1974/hewish-autobio.html |date=2012-04-30 }}

{{Нобелова награда за физика}}

{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Хјуиш, Ентони}}
[[Категорија:Англиски астрономи]]
[[Категорија:Британски нобеловци]]
[[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за физика]]
[[Категорија:Членови на Кралското друштво]]
[[Категорија:Англиски христијани]]
[[Категорија:Англиски нобеловци]]
[[Категорија:Спектроскопичари]]
[[Категорија:Странски членови на Индиската национална академија на науките]]
[[Категорија:Починати во 2021 година]]
[[Категорија:Апсолвенти на Кембричкиот универзитет]]</text>
      <sha1>q1qcgr60jmunc2oojw9ek0qyzcfwy6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Неофашизам</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1129876</id>
    <revision>
      <id>5601029</id>
      <parentid>5277751</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:20:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="i1bzqfjf071aw47u91jgudv3zph9svu" xml:space="preserve">[[Податотека:Golden Dawn members at rally in Athens 2015.jpg|300px|мини|Членови на грчката неофашистичка организација [[Златна зора]] во 2015 година]]
'''Неофашизам''' — идеологија која се јавува после [[Втора светска војна|Втората светска војна]], содржи важни елементи на [[Фашизам|фашизмот]], т.е. со него сочинува континуитет.

Особините на неофашизмот можат да се применат на групи кои изразуваат одреден восхит спрема ликот и делото на [[Бенито Мусолини]] и [[Адолф Хитлер]] или спрема било кој друг фашистички водач, фашистичка држави или движење. Неофашизмот обично вклучува ултра [[национализам]], [[популизам]], антиимиграциска политика и/или понегде политички нативизам, антикомунизам, т.е. противење на [[Парламентарен систем|парламентарниот систем]] и либералната демократија. Означувањето на некои групи како неофашистички можат да предизвикаат бурни реакции, поготово ако тоа се користи како политички епитет. Некои режими после Втората светска војна се опишани како неофашистички поради својата авторитативна политика.

Постфашизам е поим кој се применува на неколку европски политички партии кои застапуваат изменети облици на фашизмот и кои учествуваат во уставната политика.&lt;ref&gt;[http://www.thefreedictionary.com/post-fascist Постфашизам {{en}}]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Griffin, R. (2007) ''The 'post‐Fascism' of the Alleanza Nazionale: A case study in ideological morphology'', Journal of Political Ideologies, 1/2: 123-145&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==
* [[Фашизам]]
* [[Неонацизам]]

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Фашизам]]
[[Категорија:Политички теории]]</text>
      <sha1>i1bzqfjf071aw47u91jgudv3zph9svu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скрапар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1141329</id>
    <revision>
      <id>5600902</id>
      <parentid>5441045</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T01:26:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600902</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2592" sha1="ti5w3i6hk2jnseuq7jm85kxiz3kt8bb" xml:space="preserve">{{Инфокутија Место во Албанија
|type               = m
|official_name      = Скрапар
|native_name        = Skrapar
|image_flag         = 
|image_shield       = 
|image_skyline      = Kanionet e Osumit 04.jpg
|image_caption      = Кањон во близина на Скрапар
|image_location     = 
|county             = [[Белград (област)|Белград]]
|municipality       = 
|leader_name        = 
|leader_party       = 
|latd=40|latm=30|latNS=N
|longd=20|longm=14|longEW=E
|elevation          = 
|elevation_min      = 
|elevation_max      = 
|area_munic         = 
|population_as_of   = 2011
|population_munic   = 12403
|postal_code        = 
|area_code          = 
|car_plates         = SK
|website            = 
}}
'''Скрапар''' или '''Скрапари''' ({{langx|sq|Skrapar}}) — [[општина]] во областа [[Белград (област)|Белградската област]], јужна [[Албанија]]. Создадена е во [[јуни]] [[2015]] г. со спојување на следниве општини: [[Богово]], [[Чепан]], [[Чоровода]], [[Давид (село)|Давид]], [[Лешња]], [[Потом]], [[Центар Скрапар]], [[Вендреша]] и [[Жепа]]. Седиште на општината е градот Чоровода.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |title=Law nr. 115/2014 |accessdate=2015-08-20 |archive-date=2015-09-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150924085559/http://www.reformaterritoriale.al/images/presentations/Ligji%20ndarja%20territoriale_Fletore_zyrtare.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Населението брои 12.403 (попис 2011), а површината 831,44 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |title=Interactive map administrative territorial reform |accessdate=2015-08-20 |archive-date=2017-01-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170112095248/http://gis.ceshtjetvendore.gov.al/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Покрива делови од поранешниот округ [[Скрапар (округ)|Скрапар]].

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Албанија-никулец}}
{{Скрапар}}

[[Категорија:Општини во Албанија]]
[[Категорија:Скрапар| ]]
[[Категорија:Белград (област)]]</text>
      <sha1>ti5w3i6hk2jnseuq7jm85kxiz3kt8bb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Украинскиот Национален Сојуз</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1150280</id>
    <revision>
      <id>5601031</id>
      <parentid>5413684</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:23:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6603" sha1="cujkbtj0efoynfvq097v1d51dvb83vz" xml:space="preserve">{{Infobox Political_Party 
| party_name         = Украинскиот Национален Сојуз &lt;br /&gt; Український Національний Союз
| party_logo         =
| party_articletitle = УНС 
| leader             = [[Виталиј Кривошеев]] 
| secretary_general  = [[Олег Голтвянскиј]] 
| colorcode          = black 
| foundation         = [[19 декември]] [[2009]] 
| ideology           = [[Национализам]],&lt;br /&gt;[[Десница (политика)|Десница]]
| international      = 
| european           = 
| colours            = Бела, Црвена и Црна
| headquarters       = [[Киев]]
| seats1_title       = Люботинска Рада
| seats1             = {{Infobox political party/seats|2|34|hex=black}}
| website            = [http://www.naso.org.ua/ www.naso.org.ua]
}}
[[Податотека:УНС на акції &quot;Гроші на ЗСУ&quot;.jpg|300px|мини|Митинг: „Пари за вооружените сили на Украина!“ во центарот на [[Харков]]. Декември 2023 година.]]
'''Украинскиот Национален Сојуз''' или едноставно '''УНС''' ({{langx|uk|Український Національний Союз}}) е ултра десничарско движење во [[Украина]].
== Историја ==
Украинскиот Национален Сојуз е основан на [[19 декември]] [[2009|2009 година]] во [[Харков]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.naso.org.ua/history.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-12-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304000535/http://www.naso.org.ua/history.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. [[25 мај|25 Мај]] [[2012|2012 година]] првиот водач на УНС [[Олег Голтвянскиј]] беше уапсен од страна на [[полиција]]та&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.bratstvo.info/ua/aktsiyi/4060-v-harkove-militsiya-napala-na-marsh-protiv-nelegalnoy-migratsii-video |title=архивски примерок |accessdate=2015-12-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304062313/http://www.bratstvo.info/ua/aktsiyi/4060-v-harkove-militsiya-napala-na-marsh-protiv-nelegalnoy-migratsii-video |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.  Во 2012 г. претседател на Украинскиот Национален Сојуз е [[Виталиј Кривошеев]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.naso.org.ua/main/468-noviy-golova-uns.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-12-27 |archive-date=2015-07-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150721110606/http://www.naso.org.ua/main/468-noviy-golova-uns.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.  Од [[2013]] г. организацијата се води од тројца сопретседатели: Виталиј Кривошеев, Олег Голтвянскиј и [[Звездан Доброволскиј]]. [[27 април]] [[2013|2013 година]] Виталиј Кривошеев прогласи основањето на партијата&lt;ref&gt;http://minprom.ua/news/122301.html&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://ru.tsn.ua/politika/u-svobody-poyavitsya-novyy-konkurent-na-nacionalisticheskom-pole-303510.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-12-27 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304060011/http://ru.tsn.ua/politika/u-svobody-poyavitsya-novyy-konkurent-na-nacionalisticheskom-pole-303510.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;http://glavnoe.ua/news/n135622&lt;/ref&gt;.
Активисти УНС присуствуваа на граѓански немири и демонстрации [[Евромајдан]] во 2013 - [[2014]] г&lt;ref&gt;http://www.vesti.ru/videos/show/vid/573554/#/video/http%253A%252F%252Fplayer.rutv.ru%252Fiframe%252Fvideo%252Fid%252F761641%252Fstart_zoom%252Ftrue%252FshowZoomBtn%252Ffalse%252Fsid%252Fvesti%252FisPlay%252Ftrue%252F&lt;/ref&gt;. 
Во 2014 - [[2015]] г. борците УНС се борат против [[Русија|руската]] во [[Војна во Донбас]]&lt;ref&gt;http://vesti-ukr.com/kiev/69128-aktivisty-pecherskoj-samooborony-otpravilis-v-zonu-ato&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.naso.org.ua/main/1058-lzhivye-bukvy.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-12-27 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303205057/http://www.naso.org.ua/main/1058-lzhivye-bukvy.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://magistral-uz.com.ua/articles/prihistok-na-perehresti-dorig.html |title=архивски примерок |accessdate=2015-12-27 |archive-date=2016-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160303201517/http://magistral-uz.com.ua/articles/prihistok-na-perehresti-dorig.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* Локални избори во [[2015]] година - неколку претставници се избрани, меѓу нив и советник во Люботинска Рада&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cvk.gov.ua/pls/vm2015/PVM057?PID112=30&amp;PID102=5930&amp;PF7691=5930&amp;PT001F01=100&amp;rej=0&amp;pt00_t001f01=100 |title=архивски примерок |accessdate=2015-12-27 |archive-date=2015-12-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20151208202129/http://www.cvk.gov.ua/pls/vm2015/PVM057?PID112=30&amp;PID102=5930&amp;PF7691=5930&amp;PT001F01=100&amp;rej=0&amp;pt00_t001f01=100 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
== Поврзано ==
* [[Национализам]]
* [[Десница (политика)]]
* [[Украина]]
* [[Евромајдан]]
== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.naso.org.ua/ Официјално мрежно место на Украинскиот Национален Сојуз]
{{Украина-никулец}}
{{Партија-никулец}}

[[Категорија:Украинскиот национализам]]
[[Категорија:Политички партии во Украина]]
[[Категорија:Политички движења]]
[[Категорија:Нередовна војска]]
[[Категорија:Десница (политика)| ]]</text>
      <sha1>cujkbtj0efoynfvq097v1d51dvb83vz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Родителско отуѓување</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1164819</id>
    <revision>
      <id>5601032</id>
      <parentid>5419340</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:26:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="51585" sha1="cn550r07w8oss8fk9zw06gg633wgn6h" xml:space="preserve">[[Податотека:A Yoruba bride and mother.JPG|300px|мини|Мајка и ќерка]]
'''Отуѓувањето (на детето) од родителот''' претставува процес и резултат на психолошка манипулација на детето, кое покажува неоправдан страв, непочитување или непријателство кон родителот и/или други членови на семејството.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Warshak, R. A. (2010).&lt;/ref&gt; Ова е препознатлив и широко распространет облик на психичко и на семејно насилство над детето и над отфрлените членови на семејството кој се јавува речиси исклучиво во случаи на разделување или развод помеѓу сопружниците (особено ако е во тек судска постапка)&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; id=&quot;{{{ref}}}&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Baker, AJL&amp;#x20;(2014). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;, и кој ги поткопува основните начела [[Универзална декларација за човековите права|на Универзалната декларација за човекови права]] и на Конвенцијата за правата на детето. Најчесто причината за оваа појава е родителот кој сака да го исклучи другиот родител од животот на своето дете, но за отуѓувањето може значително да придонесат и други членови на семејството или пријатели, како и стручни лица чиј предмет на работа е семејството (вклучувајќи психолози, социјални работници, правници и судии).&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Warshak, R. A. (2010).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Warshak, R.A.&amp;#x20;(2015).&amp;#x20;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Ова често доведува до долгорочно, па дури и до трајно отуѓување на детето од едниот родител и од другите членови на семејството по линија на тој родител&lt;ref&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Baker, Amy, J.L.&amp;#x20;(2007). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;, и како едно мошне непријатно искуство од детството, последиците од него се значително зголемен ризик за ментално и физичко разболување на детето.

== Воведен опис ==
Првпат опишано во 1976 година како &quot;патолошка класификација&quot;, оваа динамика се однесува на ситуација кога детето неразумно го одбива родителот со кого не живее.&lt;ref name=&quot;Bow2009&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Bow, JN&amp;#x20;(2009).&amp;#x20; &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Richard A. Гарднер во 1980 година врз основа на своето клиничко искуство во работа со деца на разведени родители, го воведе поимот синдром на родителско отуѓување. После него, други истражувачи предлагаат помалку внимание да се насочи на дијагностицирање на синдромот, а повеќе на, како што е опишано погоре, „отуѓеното  дете“, како и на динамиката на ситуацијата која  придонела за отуѓување.&lt;ref name=&quot;Bala2007&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Bala, N&amp;#x20;(2007).&amp;#x20;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Jaffe2002&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Jaffe, PG&amp;#x20;(2002). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Од овој агол на отуѓувањето се гледа како на престанок на приврзаноста помеѓу родителот и детето, и истиот може да биде предизвикан од повеќе фактори. Однесувањето на сите членови на семејството, вклучувајќи го и она на отуѓениот родител, може да доведе до семејна дисфункционалност и отфрлање на родителот.&lt;ref name=&quot;Ackerman2001&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Ackerman MJ&amp;#x20;(2001). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Waldron1996&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Waldron, KH&amp;#x20;(1996).&amp;#x20;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; При оценување на случаите на родителско отуѓување, се препорачува да се земат предвид сите фактори кои довеле до отуѓување, како и сите можни методи на лечење..&lt;ref name=&quot;Bala2007&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Sparta2006&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Sparta, SN&amp;#x20;(2006). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

Родителското отуѓување нема една утврдена дефиниција и своето постоење, етиологија, одлики и особено концептот синдром на родителско отуѓување се предмет на расправа. Некои формулации на концептот ја нагласуваат улогата на родителот-отуѓувач, нарекувајќи го различно, како родител-програматор или како „огорчен хаотичен родител.&quot;&lt;ref name=&quot;Bow2009&quot;/&gt;
Последните описи, под влијание на истражувањето на Кели (Kelly) и Џонстон (Johnston), предлагаат покомплексна анализа, во која сите членови на семејството може да имаат влијание. Ова &quot;системски втемелено&quot; гледиште признава дека детето може да биде отуѓено од едниот родител без &quot;отуѓувачко&quot; однесување од страна на другиот родител.&lt;ref name=&quot;Bow2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bala2007&quot;/&gt; Поновите трудови, на пример оние на д-р Крег Чајлдрес (Dr Craig Childress) (2015) го отфрлаат името &quot;синдром&quot; и појавата ја нарекуваат како „отуѓување од родителот кое се темели на приврзаност“. Наведувајќи исцрпна стручна литература со која ги поткрепува своите тврдења, појавата ја објаснува како последица од искривената приврзаност која кај детето настанала под влијание на патогениот родител поради меѓугенерациски пренос на траума, поради што тој родител со детето создава меѓугенерациски сојуз, втурнувајќи го детето во судир со другиот родител и оживувајќи ја својата траума од детството преку лажна драма во која учествуваат детето-жртва, родителот-насилник и родителот-заштитник. Неговата дијагностичка листа се разликува од гарднеријанската и се повикува на три главни симптоми кои се јасно видливи кај детето: потиснат систем на приврзаност кон отфрлениот родител, знаци на нарушување на личноста кои се видливи кај детето или фобична анксиозност кон едниот родител и фиксирана манија, при што последните две кај децата не можат да се развијат освен ако не се поттикнати под влијание на возрасно лице. 
Клиничарите во оваа област (д-р Чајлдрес, д-р Бејкер) сметаат дека детето, освен во случаи на тешко и долготрајно злоставување или инцест, не го отфрлаат едниот родител ако на тоа не е принудено од другиот родител, и/или околината.

Самата појава е спротивна на логиката поради тоа што детето всушност се врзува со родителот кој го отуѓува (злоставува), додека пак го отфрла родителот чие родителство е сосема примерно. Ова е особено поради тоа што родителот отуѓувач  во опкружувањето се прикажува како подобар родител, како задоволен и како некој кој навидум со детето има идеален однос, додека отфрлениот родител е несреќен, фрустриран и честопати не е во состојба да се претстави во сосема позитивно светло. Однесувањето на родителот кој го отуѓува детето од другиот родител може да биде свесно и со намера, несвесно, или може да биде одраз на недостаток на свест за влијанието врз детето.
Директно отуѓување претставува кога едниот родител активно го поткопува другиот родител, на пример кога дава навредливи коментари за другиот родител, кога на детето му кажува дека другиот родител е виновен за разводот или за финансиските проблеми.
Индиректно отуѓување е кога родителот не го поддржува детето да контактира со другиот родител или молчешкум прифаќа негативно однесување и коментари на детето кон другиот родител.&lt;ref name=&quot;Bow2009&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Bala2007&quot;/&gt;

Поголемиот дел од литературата во врска со оваа појава, која пак од своја страна е оценета од други стручни лица, е во форма на описи и дефиниции (овде спаѓаат трудови објавени во научни и стручни списанија, но не и книги, бидејќи книгите не се оценуваат на тој начин, туку преку рецензии и критики). Спроведени се и некои емпириски истражувања, но квалитетот на овие истражувања варира. Во тек се понатамошни истражувања кои ги спроведуваат бројни научници и експерти во оваа област, а основана е и Студиска група за родителско отуѓување. Д-р Кловар (Dr. Clawar) и Ривкин (Ms Rivkin) [13] изработија надолжна студија која вклучува 1,000 случаи. Отстапувањето поради избор на примерокот е проблем во многу од студиите. На пример, кога се разговара со отуѓени деца, голема е веројатноста дека оние кои се избрани за студијата се токму оние кои се најтешко отуѓени и оние кои најмногу биле погодени. 
Во литературата која е оценета од други стручни лица има голем број на искази и тврдења на судии, адвокати и експерти за ментално здравје.
&lt;ref name=&quot;Bow2009&quot;/&gt;

== Прифатеност кај струката ==
Второстепените и вишите судови ширум светот го признаваат родителското отуѓување како форма на злоставување на децата која има долгорочни и штетни последици за истите. Некои правни системи, меѓу најновите спаѓаат Бразил и Мексико, го имаат вброено родителското отуѓување во кривични дела.&lt;ref&gt;[http://pa.aps.ie/1page.html Pagers] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160715064934/http://pa.aps.ie/1page.html |date=2016-07-15 }}, Parental Alienation Awareness Association.&lt;/ref&gt; Во други правни системи пак може да дојде до стопирање на алиментацијата во случаите на родителско отуѓување. Така на пример, во Њујорк, во случајот ''Роберт Коул против Памела Ротман'' (Robert Coull v. Pamela Rottman), бр. 2014-01516, 2015 NY App. Div. LEXIS 6611 (2 септември 2015), каде таткото бил спречен да го гледа својот син од страна на мајката на детето поради нејзиниот начин на отуѓувачко однесување, била укината обврската за исплаќање на издршка за детето.&lt;ref&gt;{{наведени вести | title=Father Not Obligated to Pay Child Support, Panel Finds | author=Denney, Andrew | publisher=New York Law Journal | date=9. rujna  2015 | url=http://www.newyorklawjournal.com/id=1202736637831/Father-Not-Obligated-to-Pay-Child-Support-Panel-Finds | access-date=2016-10-06 | archive-date=2017-07-01 | archive-url=https://web.archive.org/web/20170701133211/http://www.newyorklawjournal.com/id=1202736637831/Father-Not-Obligated-to-Pay-Child-Support-Panel-Finds | url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Некои судови во САД пробаа да го решат проблемот преку задолжителна терапија за реунификација, но во моментов не постои федерален или државен закон во САД со кој се регулираат случаите на родителското отуѓување.&lt;ref&gt;[http://www.wkfamilylaw.com/parental-alienation-crime/], &quot;Should Parental Alienation Be A Crime?&quot; - Wallin &amp; Klarich Family Law&lt;/ref&gt; Како резултат на недовреба во вештаците психолози,&lt;ref&gt;See Margaret A. Hagen, ''Whores of the Court''.&lt;/ref&gt; многу судови ја бараат стручната акредитација и статусот на сите оние кои се повикуваат на поимот родителско отуѓување.   

Историјата на родителско отуѓување укажува на неговото се` поголемо признавање како медицинска состојба. Во 1996 година Претседателската работна група за насилство и семејство при Американското здружение на психолози (APA) укажа на отсуството на податоци кои би го докажале синдромот на родителско отуѓување (РАЅ) и изрази резервираност во врска со употребата на тој израз.
Сепак, на 1 јануари 2008 година АРА издаде соопштение во кое се наведува дека организацијата нема официјален став во однос на синдромот на родителско отуѓување (PAS).&lt;ref&gt;[http://www.apa.org/news/press/releases/2008/01/pas-syndrome.aspx Statement on Parental Alienation Syndrome]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 2015-11-25&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; Резултатите од анкетата спроведена меѓу правници и експерти за ментално здравје од 2009 година покажуваат дека постои умерена поддршка за прифаќање на постоењето на родителско отуѓување. Сепак, се` уште постои отпор кон прифаќање на фактот за постоење на синдромот на родителско отуѓување.&lt;ref name=&quot;Bow2009&quot;/&gt; Вилијам Бернет (William Bernet), во петтото издание на Дијагностичкиот и статистички прирачник за ментални нарушувања DSM-5 кој беше издаден во 2013 година, се заложи за вклучување на ''нарушувањето предизвикано од родителско отуѓување'' како дијагноза која се однесува на отуѓување од родителот. Неговата концепција се однесува на отуѓување од родителот и различни други описи на однесување за кои верува дека претставуваат основен концепт на нарушувањето предизвикано од родителско отуѓување.&lt;ref name=&quot;Bernet2008&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Bernet, W&amp;#x20;(2008).&amp;#x20; &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; И покрај лобирањето од страна на предлагачите,&lt;ref name=&quot;Rotstein2010&quot;&gt;&lt;span&gt;Rotstein, Gary.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;/ref&gt; во декември 2012 година овој предлог беше одбиен.&lt;ref&gt;[http://dsmfacts.org/materials/american-psychiatric-association-board-of-trustees-approves-dsm-5/ American Psychiatric Association Board of Trustees Approves DSM-5-Diagnostic manual passes major milestone before May 2013 publication] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131005021044/http://dsmfacts.org/materials/american-psychiatric-association-board-of-trustees-approves-dsm-5/ |date=2013-10-05 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;/ref&gt; Некои укажуваа на тоа дека генералната идеја на синдромот е опфатена во DSM-5 во тесно поврзаната дијагноза: &quot;Релациски проблем родител-дете&quot;. На пример, перцепцијата на детето за отуѓениот родител &quot;може да вклучува негативни атрибути за намерите на тој родител, непријателство кон него, перманентно обвинување на другиот (родител) како и неосновани чувства на оддалеченост од истиот.&quot;&lt;ref&gt;Kay, B. (2013).&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Franklin, R. (2013).&lt;/ref&gt;

Во анкетата на Здружението на семејни и медијаторски судови од 2010 година, 98% од 300 испитаници одговориле потврдно на прашањето: &quot;Дали сметате дека некои деца поради манипулација од страна на едниот родител ирационално и неоправдано го отфрлаат другиот родител?&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;Lorandos, D., W. Bernet and S.R. Sauber (2013).&lt;/ref&gt; Сепак, синдромот на родителско отуѓување не се однесува на оваа манипулација, туку на отфрлањето на едниот родител од страна на детето. Асоцијацијата на американски психијатри и Асоцијацијата на американски психолози имаат неутрален поглед во однос на синдромот на родителско отуѓување &lt;ref&gt;'Parental Alienation, DSM-5, and ICD-11: Response to Critics' William Bernet, MD and Amy J. L. Baker, PhD (2013)&lt;/ref&gt; и во 28 сојузни држави РАЅ не го исполнува фрајовиот тест за прифаќање во судот&lt;ref&gt;Giannelli, supra note 205, at 1228 &amp; n.241 (listing 22 jurisdictions that have adopted various forms of the Rules); Lacey, supra note 205, at 257 n.6 (&quot;The Rules are now in effect in over twenty American jurisdictions.&lt;/ref&gt;. Сепак, со оглед на тоа дека фрајовиот тест е суспендиран со &quot;Федералните правила за изведување докази&quot; на Врховниот Суд на САД,&lt;ref&gt;Daubert v.&lt;/ref&gt; голем број на адвокати и судски вештаци специјализирани за различни типови на патологии (вклучувајќи ментални трауми и пореметувања на личноста или на приврзаност) тврдат дека родителите понекогаш го уништуваат односот на детето со другиот родител предизвикувајќи во детето патологија која е опишана во DSM-5.

== Разликување ==
Реалното оддалечување е феномен кој се разликува од &quot;патолошкото отуѓување&quot;. Во првото се работи за разбирливо одбивање на детето да се гледа со родителот злоставувач, додека во второто станува збор за отуѓување кое што е емоционално штетно и неосновано.&lt;ref name=&quot;Bala2007&quot;/&gt;

=== Други пристапи ===
Некои&lt;ref name=&quot;inq&quot;&gt;[http://www.inquisitr.com/1730517/parental-alienation-syndrome-researchers-say-the-struggle-is-real Parental Alienation Syndrome: Researchers Say the Struggle is Real] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161115234426/http://www.inquisitr.com/1730517/parental-alienation-syndrome-researchers-say-the-struggle-is-real/ |date=2016-11-15 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 29. kolovoza 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;acorn&quot;&gt;[http://www.toacorn.com/news/2013-08-15/Family/PARENT_ALIENATION.html PARENT ALIENATION What happens when ex-spouses wage war with children on the front line] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160312055050/http://www.toacorn.com/news/2013-08-15/Family/PARENT_ALIENATION.html |date=2016-03-12 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 29. kolovoza 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;&gt;[http://www.echo.net.au/2014/12/tales-parental-alienation-collapsing-legal-system Tales of parental alienation and a collapsing legal system]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 29. kolovoza 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;&gt;[http://www.psicologiagiuridica.eu/alienazione-parentale-intervista-craig-childress/2015/10/05/ Parental Alienation, Interview with Craig Childress] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151009024419/http://www.psicologiagiuridica.eu/alienazione-parentale-intervista-craig-childress/2015/10/05/ |date=2015-10-09 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 3 October 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LudmerIntervention&quot;&gt;[http://www.advocatedaily.com/Structured-intervention-trumps-therapy-in-child-estrangement-cases.html Structured intervention trumps therapy in child estrangement cases] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303075000/http://www.advocatedaily.com/Structured-intervention-trumps-therapy-in-child-estrangement-cases.html |date=2016-03-03 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 2 November 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;stines2015&quot;&gt;[http://pro.psychcentral.com/recovery-expert/2015/11/narcissism-and-parental-alienation-syndrome Narcissism and Parental Alienation Syndrome]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 8 November 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; имаат дискутирано за друг пристап кон тешките случаи. Тој пристап дефинира низа од психолошки симптоми кај детето и предлага психолошко објаснување на тоа како тие симптоми биле предизвикани од штетни родителски постапки и причината зошто некој родител би се служел такви родителски постапки.&lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;. Кај ваквиот пристап, на овој феномен се гледа гледа како на комбинација од психолошки проблеми кои психолозите ги разбираат и препознаваат&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;&gt;[https://www.yahoo.com/parenting/the-controversial-therapy-thats-shaping-custody-128797596692.html The Controversial Therapy That’s Shaping Custody Battles]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 13. rujna 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;. Според оваа теориска формулација, &quot;патологијата која традиционално се именува како 'родителско отуѓување' претставува манифестации на добро утврдени форми на веќе постоечки патологии.&quot;&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt;

==== Симптоми ====
Кај детето отсуствува приврзаност кон тој родител&lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;.

Во односот кон тој родител детето пројавува „грандиозност, повластеност, отсуство на [[емпатија]], надменост, дрско однесување и делузиски системи на верување&quot; &lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsweek2014&quot;&gt;[http://www.newsweek.com/2014/07/18/parental-alienation-syndrome-isnt-dsm-yet-its-plenty-arguments-258079.html Parental Alienation Syndrome Isn’t in the DSM Yet, but It’s in Plenty of Arguments]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 3 October 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; за тоа дека тој родител е лош или дека е насилен.

Детето е вовлечено во раскол, притоа верувајќи дека едниот родител е потполно добар, додека другиот е потполно лош.&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stines2015&quot;/&gt;

Освен симптомите на приврзаност и делузиски верувања, секој од овие критериуми е содржан во DSM-5, било да се работи за нарцисоидно или за гранично растројство на личноста.&lt;ref name=&quot;npd&quot;&gt;[https://my.clevelandclinic.org/services/neurological_institute/center-for-behavorial-health/disease-conditions/hic-narcissistic-personality-disorder Narcissistic Personality Disorder]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 29. kolovoza 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bpd&quot;&gt;[https://www.nami.org/Learn-More/Mental-Health-Conditions/Borderline-Personality-Disorder Borderline Personality Disorder]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 29. kolovoza 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

==== Лажен наратив ====
Кај родител кој во текот на своето детство доживеал чувство на неадекватност или напуштање, евентуалната разделба или развод може да предизвикаат повторно оживување на истите овие чувства. Како реакција на тоа, таквиот родител може да оживее&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pearlman2005&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Pearlman, Laurie&amp;#x20;(2005).&amp;#x20;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Levy1998&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Levy, Michael&amp;#x20;(1998).&amp;#x20; &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Sadock&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Benjamin Sadock PhD. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kolk1997&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;van der Kolk, B.A.&amp;#x20;(1987).&amp;#x20; &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kolk2005&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;van der Kolk, B.A.&amp;#x20;(2005).&amp;#x20;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Weber2014&quot;&gt;[https://www.psychologytoday.com/blog/having-sex-wanting-intimacy/201404/its-time-relationship-audit It's Time for a Relationship Audit: When you know yourelf you will know what to do differently next time.]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 22. rujna 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Reyes2008&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Reyes, Gilbert&amp;#x20;(2000). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;LeadershipCouncilBrain&quot;&gt;[http://www.leadershipcouncil.org/1/res/brain.html The compulsion to repeat the trauma] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170120123407/http://www.leadershipcouncil.org/1/res/brain.html |date=2017-01-20 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 5. prosinca 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; еден лажен наратив поврзан со сопственото детство, каде другиот родител на детето претставува несоодветен или родител злоставувач, детето претставува жртва на другиот родител, додека родителиот кој употребува штетни родителски постапки се претставува како добар родител кој навидум се обидува да го заштити своето дете.&lt;ref name=&quot;FidlerAbuse&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Barbara Jo Fidler. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; Улогата на набљудувачи, како што се пријателите, социјалните работници и судиите, има за цел само да ја потврди делузијата на тој родител, која пак делумно е потврдена и од страна на детето кое од своја страна ја прифатило улогата на жртва&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsweek2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pearlman2005&quot;/&gt;. Меѓутоа, реално гледано, другиот родител не е ниту неадекватен, ниту злоставувач, туку токму обратното, родителот кој се служи со штетни родителски постапки е злоставувачот.&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt; Всушност, родител кој се плаши од сопствената неадекватност или од напуштање, е во состојба да ги проектира сопствените стравови на другиот родител&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;, бидејќи на тој начин „секој ќе може јасно да види&quot; дека другиот родител е оној кој е отфрлен, напуштен од детето и &quot;неадекватен&quot; како родител.&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;

==== Причина ====
Родителот кој употребува штетни родителски постапки страда од гранично растројство на личноста или од нарцисоидно растројство на личноста &lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stines2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FidlerAbuse&quot;/&gt;, што е поврзано со доживеано чувство на неадекватност или напуштање во текот на детството. Ова чувство може повторно да оживее предизвикано од разделба или од развод, и на тој начин да ги натера да декомпензираат во делузии на прогон.&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stines2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FidlerAbuse&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Millon2011&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Theodore Million&amp;#x20;(2011). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Masterson1981&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;James Masterson, M.D.&amp;#x20;(1981). &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;
Ваквите родители може да веруваат дека тие не мора да ги следат општествените норми за правичност,&lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt; , тие можат „да направат родител од сопственото дете“,&lt;ref name=&quot;Oldham2007projectFears&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;John M. Oldham. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; „претерано да ги врзат сопствените деца со себе“,&lt;ref name=&quot;Oldham2007projectFears&quot;/&gt;
„да бараат апсолутна и неограничена контрола над нивните деца под закана во спротивно да ги отфрлат“,&lt;ref name=&quot;Oldham2007projectFears&quot;/&gt;
да ги проектираат своите стравови врз другиот родител,&lt;ref name=&quot;Oldham2007projectFears&quot;/&gt; , да го напуштат брачниот партнер во корист на своите деца,&lt;ref name=&quot;Oldham2007projectFears&quot;/&gt; и после некое тешко искуство да ја оживеат својата траума на приврзаност од детството.&lt;ref name=&quot;Oldham2007projectFears&quot;/&gt;

==== Механизам ====
Техниките на штетно родителство може да бидат суптилни и &quot;изворни&quot;.&lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;FidlerAbuse&quot;/&gt; Родителот може да го триангулира детето во брачниот конфликт&lt;ref name=&quot;irishtimes&quot;&gt;[http://www.irishtimes.com/news/crime-and-law/jail-time-for-parental-alienation-not-in-best-interests-of-children-1.2350370 Jail time for parental alienation not in best interests of children]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 29. rujna 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
поттикнувајќи го детото да прави и најмали поплаки во врска со другиот родител, а потоа &quot;со воодушевување истите да ги вреднува&quot;. Со ова на детето му се сигнализира дека другиот родител е опасен&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BakerSurviving&quot;&gt;[https://www.psychologytoday.com/blog/caught-between-parents/201410/surviving-parental-alienation-part-2 Surviving Parental Alienation, Part 2: The parental alienation tipping point]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 3 October 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt; и бесчувствителен.&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BakerSurviving&quot;/&gt; Поттикнувајќи го да се жали, детето манипулативно се поставува во улога на жртва без истото да биде свесно за тоа,&lt;ref name=&quot;stines2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BakerSurviving&quot;/&gt; што на родителот-отуѓувач му овозможува да заземе заштитничка улога со што другиот родител го поставува во улогата на „неадекватен“ родител. Притоа, не се остава никаква трага за она што се случило, па околината гледа само дете кое делува како „жртва“&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsweek2014&quot;/&gt;. Со тек на време, комбинираниот ефект од растење и зближување со родителот-отуѓувач преку споменатиот процес на критизрање&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;, како и растење одвоено и оддалечување од отфрлениот родител, како резултат на фокусирањето на негативни нешта во врска со тој родител, ќе доведат до тоа детето да го отфрли другиот родител како неадекватен. Родителот-отуѓувач исто така може да се користи со комбинирање на лаги &lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;, полувистини&lt;ref name=&quot;BakerSurviving&quot;/&gt;, и преувеличувања&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;, особено такви кои детето не е во состојба да ги потврди или онакви каде само точниот дел на полувистината може лесно да се провери&lt;ref name=&quot;toxicex&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;&amp;#x20;(2014) ''Coparenting with a Toxic Ex'',&amp;#x20; str. 85–86, New Harbinger Publications.&amp;nbsp;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;. Како резултат на поттикнувањето да се однесува како судија на отфрлениот родител,&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt; детето се осеќа супериорно во однос на отфрлениот родител, што доведува до симптомот на грандиозност, повластеност и надмена ароганција. Ова ја потхранува делузијата на родителот-отуѓувач дека тој всушност го штити детето од неадекватниот родител.&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt; Потоа и детето почнува да ја прифаќа таквата делузија.&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsweek2014&quot;/&gt; Бидејќи детето и родителот се од различни генерации, ова се квалификува како перверзен триаголник,&lt;ref name=&quot;Gottlieb2012&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Linda Gottlieb. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BakerWorking&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Amy J. L. Baker PhD. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; што пак понатму се комплицира со слејување (конфлуенција),&lt;ref name=&quot;LudmerIntervention&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Goldstein&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Mark Goldstein. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kruk2013Reunite&quot;&gt;[https://www.psychologytoday.com/blog/co-parenting-after-divorce/201305/parent-child-reunification-after-alienation Parent-Child Reunification After Alienation: Strategies to Reunite Alienated Parents and Their Children]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 3 October 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;BakerBreakingEnmesh&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Baker, A.J.L.. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cowen2014&quot;&gt;&lt;cite class=&quot;citation book&quot; style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Philip A. Cowan. &lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt; а состојбата уште повеќе се влошува со тоа што еден член од перверзниот триаголник има пореметување на личноста,&lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt;. Кулминацијата се достигнува со динамиката на раскол (splitting) кај родителот кој има пореметување на личноста, која бара бившиот сопружник да стане и бивш родител на детето.&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt; На крајот, детето може да биде подведено погрешно да ја толкува сопствената тага поради губење на едниот родител како болка која значи дека отфрлениот родител е злоставувач, бидејќи истата најчесто се јавува во присуство на отфрлениот родител.&lt;ref name=&quot;stines2015&quot;/&gt;

==== Губење на приврзаноста кон родителот е ретка појава кај децата ====
Губење на приврзаноста кон отфрлениот родител е ретка појава &lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;stines2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;BakerWorking&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;bondedReview&quot;&gt;[http://psychcentral.com/lib/bonded-to-the-abuser-how-victims-make-sense-of-childhood-abuse/ Bonded to the Abuser: How Victims Make Sense of Childhood Abuse] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151001211749/http://psychcentral.com/lib/bonded-to-the-abuser-how-victims-make-sense-of-childhood-abuse/ |date=2015-10-01 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 30. rujna 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;
иако тоа може да дојде како резултат на сексуално злоставување, физичко насилство или злоупотреба на дрога.&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt; Сепак, при таквите случаи нема да бидат присутни другите симптоми, како на пример, делузиски верувања за отфрлениот родител како злоставувач и неадекватно лице.&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt;

==== Лекување ====
Успехот во враќање на приврзаноста на детето кон родителот зависи првенствено од заштитата на детето од штетното родителство.&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt; Научните студии упатуваат на тоа дека детето оваа заштита не ја доживува како трауматично искуство.&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Kruk2015&quot;&gt;[https://www.psychologytoday.com/blog/co-parenting-after-divorce/201507/recent-advances-in-understanding-parental-alienation Recent Advances in Understanding Parental Alienation: Implications of Parental Alienation Research for Family-Based Intervention]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 13. rujna 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

Според извештајот,&lt;ref name=&quot;LudmerIntervention&quot;/&gt; , кога постојат симптоми, структурираната интервенција е поефикасна од традиционалното советување. Структурираната интервенција вклучува:
* развивање на критичко размислување со цел да се надмине динамиката на отфрлање на едниот и на слеаност (конфлуенција) со другиот родител,
* враќање на детето на своето место во семејната хиерархија,
* решавање на семејниот систем
* привремена заштита на детето од лошото родителско однесување на родителот со кого детето е слеано.
Традиционалното советување кое се заснова на воспоставување терапевтски сојуз е подложно на:
* долготрајност поради недостатокот на одредници и распореди,
* саботирање од страна на родителот чија цел е неуспех на терапијата
* ставање главен фокус на чувствата и поплаките на детето до степен на исклучување на семејниот систем 
* неделотворност на родителот кој се извинува за измислените, преувеличените или искривените поплаки.

==== Разликување ====
Овој вид на штетно родителство се разликува од Синдромот на родителско отуѓување, кој претставува синдром што е дефиниран од група на осум показатели кои се разликуваат од горенаведените симптоми.&lt;ref name=&quot;pas&quot;&gt;[http://www.socialworktoday.com/archive/102708p26.shtml Parental Alienation Syndrome - The parent/child disconnect]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 29. kolovoza 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

==== Последици ====
Ако оваа теоретска формулација е точна, и ако детето ја пројавува оваа група на симптоми, тоа е последица на штетни родителски практики, а доколку не се предложат други теоретски формулации за оваа група на симптоми, тогаш се смета дека кај детето кое ги пројавува овие симптоми постои проблем од сферата на детска заштита, каде релевантниот DSM-5 дијагонстички код V995.51, ''Психичко злоставување на дете'', налага обврска за заштита на детето.&lt;ref name=&quot;inq&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;acorn&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;echo&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Pingitore2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Greenfield2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;newsweek2014&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;PAAO&quot;&gt;[http://www.paawareness.org/ PAAO - Raising Awareness of Parental Alienation and Hostile Aggressive Parenting]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 25 April 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Kruk2013apr&quot;&gt;[https://www.psychologytoday.com/blog/co-parenting-after-divorce/201304/the-impact-parental-alienation-children The Impact on Parental Alienation on Children: Undermining Loving Parent-Child Relationships as Child Maltreatment]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 12. rujna 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pasi&quot;&gt;[https://sites.google.com/site/centralohiopa/six-peer-reviewed-studies-show-that-parental-alienation-is-child-abuse-1 Six Peer Reviewed Studies Show that Parental Alienation is Child Abuse] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151223000826/https://sites.google.com/site/centralohiopa/six-peer-reviewed-studies-show-that-parental-alienation-is-child-abuse-1 |date=2015-12-23 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 11. prosinca 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Baker2014mal&quot;&gt;&lt;cite style=&quot;font-style:normal&quot;&gt;Baker, Amy&amp;#x20;(2014).&amp;#x20;&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FidlerAbuse&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;apaRelease&quot;&gt;[http://www.apa.org/news/press/releases/2014/10/psychological-abuse.aspx Childhood Psychological Abuse as Harmful as Sexual or Physical Abuse]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;kaplan2014&quot;&gt;[http://www.vawnet.org/advanced-search/print-document.php?doc_id=1679&amp;find_type=web_desc_AR DSM 5 and Child Abuse and Neglect] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304105425/http://www.vawnet.org/advanced-search/print-document.php?doc_id=1679&amp;find_type=web_desc_AR |date=2016-03-04 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 12. rujna 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;parliament&quot;&gt;[http://www.parliament.uk/documents/upload/familyjusticememopart2.pdf Family Justice: the operation of family courts]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 3 October 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NGOliftsLid&quot;&gt;[http://www.telegraphindia.com/1151113/jsp/nation/story_52887.jsp#.VkVaxEavxGc NGO lifts lid off child abuse horror stats] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160304205639/http://www.telegraphindia.com/1151113/jsp/nation/story_52887.jsp#.VkVaxEavxGc |date=2016-03-04 }}&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 12 November 2015&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;McGill&quot;&gt;[http://www.sciencedaily.com/releases/2015/10/151014121059.htm Different types of child abuse: Similar consequences]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 11. prosinca 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Loudenback2015&quot;&gt;[https://chronicleofsocialchange.org/featured/emotional-abuse-harmful-physical-sexual-abuse/13944 Is Emotional Abuse as Harmful as Physical and Sexual Abuse?]&lt;span&gt;.&lt;/span&gt;&amp;#x20;&lt;span&gt;pristupljeno 11. prosinca 2015.&lt;/span&gt;&lt;/ref&gt;

== Извори ==
&lt;div class=&quot;reflist references-column-count references-column-count-3&quot; style=&quot;-moz-column-count: 3; -webkit-column-count: 3; column-count: 3; list-style-type: decimal;&quot;&gt;
&lt;references /&gt;&lt;/div&gt;

== Литература ==
* ''Отровот на разводот: Заштита на односот меѓу родителот и детето од одмаздољубивиот поранешен партнер'', Ричард Воршак (2010, ревидирано издание ISBN 978-953-220-771-2)
* Co-parenting with a Toxic Ex: What to Do When Your Ex-Spouse Tries to Turn the Kids Against You (2014) by Amy J. L. Baker and Paul R Fine
* Parental Alienation, DSM-5, and ICD-11, by William Bernet (Author, Editor) (2010)
* Adult Children of Parental Alienation Syndrome: Breaking the Ties That Bind by Amy J. L. Baker
* Brainwashing Children by John Thomas Steinbeck (2011)

== Надворешни врски ==
* [http://drcraigchildress-na-hrvatskom.blogspot.hr Dr Craig Childress na hrvatskom]
* [http://drkarenwoodall-na-hrvatskom.blogspot.hr Karen Woodall na hrvatskom]
* [http://www.againstPAS.org National Coalition Against Parental Alienation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190814153552/http://againstpas.org/ |date=2019-08-14 }}
* [http://www.pasg.info Parental Alienation Study Group]
* [https://drive.google.com/open?id=0B_hBtkRCmC_lZXdQc09xNTRpTHM Encyclopedia of Clinical Psychology], 2015 година.
* [https://docs.google.com/file/d/0B_hBtkRCmC_lYVZrRGlwVlBuSlk Encyclopedia of Special Education]
* [https://drive.google.com/open?id=0B_hBtkRCmC_lcFNMaTVPbVBJRFE Corsini Encyclopedia Of Psychology], 2010.

[[Категорија:Родителство]]
[[Категорија:Семејство]]
[[Категорија:Психологија]]</text>
      <sha1>cn550r07w8oss8fk9zw06gg633wgn6h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Политички систем на Италија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1166203</id>
    <revision>
      <id>5601033</id>
      <parentid>3660147</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:29:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5215" sha1="thjtj5k5kgt8a6h7693o7mzudls76uf" xml:space="preserve">[[Податотека:Palazzo Montecitorio - esterno.jpg|300px|мини|[[Палацо Монтечиторио]], седиште на Домот на пратениците.]]
'''Политичкиот систем на Република Италија''' го сочинуваат институциите задолжени за донесување на законите и спроведување на јавната политика.

==Законодавен систем==
Со уставот донесен по [[Втора светска војна|Втората светска војна]], поставен е т.н. симетричен дводомен парламент, со идентични права и должности на двата дома. Притоа, Долниот дом (Собранието) го сочинуваат пратениците избрани на непосредни избори, додека Горниот дом (Сенатот), иако се заснова врз сличен пропорционален изборен модел како и Собранието, има поставено некио ограничувања со кои се постигнува поголема регионална застапеност и политички диверзитет. Дводомниот систем бил поставен со цел да се спречи апсолутна власт на некоја политичка елита и да ги принуди партиите да формираат коалиција која би обезбедила стабилна влада. Како последица на тоа, Италија се одликува со голема политичка нестабилност, бидејќи во периодот од 70 години по Втората светска војна, таа имала дури 64 влади. Всушност, во повоената историја на [[Италија]], ниту едн авлада не го завршила целиот мандат, а многу често владите не успевале да отслужат ни половина од мандатот.

Во 1980-тите започнале обидите за промена на дводомниот политички систем. Така, во [[1983]] година бил формиран првиот Комитет за уставни реформи на дводомниот парламент, предводен од влијателниот политичар [[Алдо Боци]]. иако на почетокот обезбедил сериозна поддршка, сепак обидот на Боци завршил со неуспех. Во [[1993]] година, по иницијатива на [[Чирјако де Мита]], бил формиран вториот Комитет за уставни реформи, но тој набргу се откажал од раководењето со Комитетот, на чие чело застанала тогашната претседателка на Собранието [[Леонида Јоти]]. Во [[1997]] година се формирал и третиот ваков Комитет, предводен од [[Масимо д'Алема]], кој една година подоцна станал премиер на Италија, но и оваа иницијатива завршила без успех. Во [[2005]] година, тогашниот премиер [[Силвио Берлускони]] успеал да обезбеди мнозинство во парлементот кое му овозможило да иницира реформи кои би ја зацврстиле положбата на премиерот наспроти моќта на претседателот, но неговиот обид пропаднал на [[Референдум|референдумот]] во 2006 година. Во [[2011]] година, под водство на претседателот [[Џорџо Наполитано]], двете водечки партии постигнале согласност за уставни реформи, но подоцна не успеале да се договорат околу нивната реализација, така што и овој обид пропаднал уште при гласањето во парламентот. Десет годии подоцна, вн почетокот од [[2016]] година, премиерот [[Матео Ренци]] успеал да обезбеди мнозинство во парламентот и да организира референдум за уставни промени.&lt;ref&gt;Мирослав Саздовски, „Референдум во Италија“, ''Економија и бизнис'', година 18, број 220, октомври 2016, стр. 76-80.&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Политика на Италија| ]]
[[Категорија:Управување со Италија]]</text>
      <sha1>thjtj5k5kgt8a6h7693o7mzudls76uf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Загинал во бој</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1167248</id>
    <revision>
      <id>5601034</id>
      <parentid>3547017</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:31:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1848" sha1="iwd18kfzyq9v9n2vo4ki4dv8h6orlm0" xml:space="preserve">[[Податотека:Omaha-beach-cemetery.jpg|300px|мини|Американските гробишта и споменик во Нормандија, во близина на Колвил-сур-Мер, [[Нормандија]], [[Франција]]]]
'''Загинал во бој''' ([[англиски јазик|англиски]]: ''Killed in Action''; ''KIA'') — претставува класификација која обично се користи од страна на војските да се опише смртта на своите борци кои загинуваат во борба против непријателски сили.

Според министерството за одбрана на [[САД]], на пример, велат дека оние кои се прогласени за загинати во борба (КИА) не треба да истрелале куршум за да бидат прогласени како такви.&lt;ref&gt;{{нмс|url=http://ww.dtc.mil/doctrine/jel/doddict/data/k/03003.html|archiveurl= https://web.archive.org/web/20120927022355/http://www.dtic.mil/doctrine/jel/doddict/data/k/03003.html|archivedate=27 септември 2012|title= U.S. Department of Defense Dictionary: killed in action|accessdate=9 декември 2016}}&lt;/ref&gt; Некој кој е убиен во акција на одреден настан е означен со {{font|text=†|font=times|size=120%}} (Типографски крст) покрај неговото име за да се означи нивната смрт во тој случај или настан.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Ризница-ред|Killed in action}}

[[Категорија:Воени поими]]
[[Категорија:Воени жртви]]</text>
      <sha1>iwd18kfzyq9v9n2vo4ki4dv8h6orlm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Волшебен кварк</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1169938</id>
    <revision>
      <id>5600670</id>
      <parentid>4545033</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:50:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600670</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9219" sha1="houiq4shik5ii7whb9rxmbvfj134uw1" xml:space="preserve">{{Инфокутија Честичка
 |bgcolour        =
 |name            = Волшебен кварк
 |image           =Charm quark.svg
 |caption         =
 |num_types       =
 |composition     = [[елементарна честичка]]
 |statistics      = [[фермион]]ска
 |group           = [[кварк]]
 |generation      = второ
 |interaction     = [[силно заемодејство|силно]], [[слабо заемодејство|слабо]], [[електромагнетизам]], [[гравитација]]
 |particle        =
 |antiparticle    = волшебен антикварк ({{SubatomicParticle|Charm antiquark}})
 |theorized       = [[Шелдон Ли Глешоу|Шелдон Глешоу]],&lt;br&gt; [[Јоанис Илиопулос]],&lt;br&gt; [[Лучано Мајани]] (1970)
 |discovered      =  {{бп|[[Burton Richter]] ''et al.'' ([[Стенфордски линеарнозабрзувачки центар|SLAC]])}}&lt;br&gt;(1974)&lt;br&gt;{{бп|[[Семјуел Тинг]] ''и др.'' ([[Брукхејвенска национална лабораторија|BNL]])}}&lt;br&gt;(1974)
 |symbol          = {{SubatomicParticle|Charm quark}}
 |mass            = {{вред|1,29|+0,05|-0,11|u=GeV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}&lt;ref name=&quot;PDG2011&quot;&gt;
{{нмс
  |author=K. Nakamura (Particle Data Group)
  |url=http://pdg.lbl.gov/2011/tables/rpp2011-sum-quarks.pdf
  |title=PDGLive Particle Summary 'Quarks (u, d, s, c, b, t, b′, t′, Free)'
  |publisher=Particle Data Group
  |year=2011
  |accessdate=2011-08-08
|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;
 |decay_time      =
 |decay_particle  = [[чуден кварк]] (~95%), [[долен кварк]] (~5%)&lt;ref name=&quot;hyperphysics&quot;&gt;
{{нмс
 |quote=The c quark has about 5% probability of decaying into a d quark instead of an s quark.
 |author=R. Nave
 |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/particles/qrkdec.html
 |title=Transformation of Quark Flavors by the Weak Interaction
 |accessdate=2010-12-06
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;PDG2010_CKM&quot;&gt;
{{наведено списание
 |author=K. Nakamura ''et al.'' (Particle Data Group)
 |year=2010
 |title=Review of Particles Physics: The CKM Quark-Mixing Matrix
 |url=http://pdg.lbl.gov/2010/reviews/rpp2010-rev-ckm-matrix.pdf
 |journal=Journal of Physics G
 |volume=37 |issue=75021 |page=150
 |doi=
|author-separator=
 
 |displayauthors=etal 
 }}&lt;/ref&gt;
 |electric_charge = +{{sfrac|2|3}} [[елементарен полнеж|''e'']]
 |color_charge    = да
 |spin            = {{sfrac|1|2}}
 |num_spin_states =
 |weak_isospin    = {{бп|[[хиралност (физика)|Л]]: +{{sfrac|1|2}}, [[хиралност (физика)|Д]]: 0}}
 |weak_hypercharge= {{бп|[[хиралност (физика)|Л]]: +{{sfrac|1|3}}, [[хиралност (физика)|Д]]: +{{sfrac|4|3}}}}
}}

'''Волшебен кварк''' или '''c-кварк''' (симб. c, од [[анг.]] ''charm'') — вид [[елементарна честичка]], трета по масивност меѓу [[кварк]]овите. Се среќаваат во [[хадрон]]ите, кои се [[субатомска честичка|субатомски честички]] сочинети од кваркови. Примери за хадрони со волшебни кваркови се [[J/&amp;psi;-мезон]]от ({{SubatomicParticle|J/Psi}}), [[D-мезон]]от ({{SubatomicParticle|D}}), [[сигма-барион|оволшебениот сигма-барион]] ({{SubatomicParticle|charmed Sigma}}) и други оволшебени честички.

Заедно со [[чуден кварк|чудниот кварк]] припаѓаат на [[поколение (физика)|второто поколение]] на материјата, има [[електричен полнеж]] од +{{sfrac|2|3}}&amp;nbsp;[[елементарен полнеж|''e'']] и [[кварк#Маса|гола маса]] од {{вред|1,29|+0,05|-0,11|u=GeV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}.&lt;ref name=&quot;PDG2011&quot;/&gt; Како и сите [[кварк]]ови, долниот кварк е [[елементарна честичка|елементарен]] [[фермион]] со [[спин]] од {{sfrac|1|2}}, и подлежи на сите четири [[основни заемодејства]]: [[гравитација]]та, [[електромагнетизам|електромагнетизмот]], [[слабо заемодејство|слабото]] и [[силно заемодејство|силното заемодејство]]. [[Античестичка]] на волшебниот кварк е '''волшебниот актикварк''', кој се разликува од него само по тоа што неговите својства имаат [[спротивен број|еднаква величина, но спротивен знак]].

Постоењето на четврт кварк е предложено околу 1964 г. од неколку научници (на пр. Џејмс Бјоркен и [[Шелдон Ли Глешоу|Шелдон Глешоу]]&lt;ref&gt;
{{наведено списание
 |author=B.J. Bjorken, S.L. Glashow
 |year=1964
 |title=Elementary particles and SU(4)
 |journal=Physics Letters
 |volume=11 |pages=255–257
 |doi=10.1016/0031-9163(64)90433-0
|bibcode = 1964PhL....11..255B
 |issue=3 |last2=Glashow
 }}&lt;/ref&gt;), but its prediction is usually credited to [[Шелдон Ли Глешоу|Шелдон Глешоу]], [[Јоанис Илиопулос]] и [[Лучано Мајани]] во 1970 г.&lt;ref&gt;
{{наведено списание
 |author=S.L. Glashow, J. Iliopoulos, L. Maiani
 |year=1970
 |title=Weak Interactions with Lepton–Hadron Symmetry
 |journal=Physical Review D
 |volume=2 |pages=1285–1292
 |doi=10.1103/PhysRevD.2.1285
|bibcode = 1970PhRvD...2.1285G
 |issue=7 |last2=Iliopoulos
 |last3=Maiani
 }}&lt;/ref&gt; Првата позната оволшебена честичка (честичка што содржи волшебен кварк) е [[J/&amp;psi;-мезон]]от, откриен [[Стенфордски линеарнозабрзувачки центар|Стенфордскиот линеарнозабрзувачки центар]] (SLAC) под водство на [[Бартон Рихтер]],&lt;ref&gt;
{{наведено списание
 |author=J.-E. Augustin
 |year=1974
 |title=Discovery of a Narrow Resonance in ''e''&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;''e''&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; Annihilation
 |journal=[[Physical Review Letters]]
 |volume=33 |issue=23 |page=1406
 |bibcode=1974PhRvL..33.1406A
 |doi=10.1103/PhysRevLett.33.1406
|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt; и уште еден откриен во [[Брукхејвенска национална лабораторија|Брукхејвенската национална лабораторија]] (BNL) под водство на [[Семјуел Тинг]].&lt;ref&gt;
{{наведено списание
 |author=J.J. Aubert
 |year=1974
 |title=Experimental Observation of a Heavy Particle ''J''
 |journal=[[Physical Review Letters]]
 |volume=33 |issue=23 |page=1404
 |bibcode=1974PhRvL..33.1404A
 |doi=10.1103/PhysRevLett.33.1404
|display-authors=etal}}&lt;/ref&gt;

Откривањето на {{SubatomicParticle|J/Psi}} (а со тоа, на волшебниот кварк) довело до силен пробив, кога се направени многу откритија во честичната физика. Ова се нарекува „Ноемвриска револуција“.

==Хадрони со волшебни кваркови==
{{Главна|Список на бариони|список на мезони}}
Некои [[хадрон]]и што содржат волшебни кваркови се:
*[[D-мезон]] — содржи волшебен кварк (или неговата [[античестичка]]) и еден [[горен кварк|горен]] или [[долен кварк]].
*{{SubatomicParticle|Strange D}}-мезон — содржи еден волшебен и еден [[чуден кварк]].
*постојат многу состојби на [[кваркониум|чармониумот]], како на пр. {{SubatomicParticle|J/Psi}}-честичката. Овие се состојат од еден волшебен кварк и неговата античестичка.
*оволшебени бариони have been observed, and are named in analogy with strange baryons (e.g. {{SubatomicParticle|Charmed Lambda+}}).

== Поврзано ==
* [[Кварков модел]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Литература ==
*{{наведена книга
 |author=A. Pickering
 |title=Constructing Quarks
 |pages=114–125
 |publisher=University of Chicago Press
 |year=1984
 |isbn=0-226-66799-5
}}

== Надворешни врски ==
*{{нмс
 |author=R. Nave
 |title=Quarks
 |url=http://hyperphysics.phy-astr.gsu.edu/hbase/Particles/quark.html
 |work=HyperPhysics
 |publisher=Georgia State University, Department of Physics and Astronomy
 |year=
}}

{{Честички}}

[[Категорија:Кваркови]]
[[Категорија:Елементарни честички]]</text>
      <sha1>houiq4shik5ii7whb9rxmbvfj134uw1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саламбо</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1170230</id>
    <revision>
      <id>5600749</id>
      <parentid>5586938</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:00:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2590" sha1="704q5nvn3gf13tmwqzhgw2eeaj9fu44" xml:space="preserve">{{Infobox book
| name          = Salammbô
| title_orig    =
| translator    =
| image         = FlaubertSalammbo.jpg
| caption       =  
| author        = [[Гистав Флобер]]
| illustrator   = 
| cover_artist  =
| country       = Франција
| language      = француски
| series        =  
| subject       =
| genre         =
| published     = [[1862]]
| media_type    =
| pages         =
| isbn          =
| oclc          =
| preceded_by   = 
| followed_by   = 
}}
'''Саламбо'''  ([[француски]]: ''Salammbô'') — роман од [[1862]] година на францускиот писател [[Гистав Флобер]].

Во романот дејствието се одвива во времето на Востанието на платениците во Либија во 3 век п.н.е., каде варварите учествуваат во Првата пунска војна но не ги добиваат претходно договорените финансиски средства.

== Надворешни врски ==
{{Ризница-врска}}
{{Wikisourcelang|fr}}
** {{gutenberg|no=1290|name=Salammbô}}
** [http://jollyroger.com/xlibrary/SalammbobyGustaveFG/SalammbobyGustaveFG1.html Jolly Roger: ''Salammbô'' Gustave Flaubert]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160303195407/http://jollyroger.com/xlibrary/SalammbobyGustaveFG/SalammbobyGustaveFG1.html |date=2016-03-03 }}
** [http://www.classicreader.com/booktoc.php/sid.1/bookid.631 ClassicReader.com ''Salammbô''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080605091153/http://www.classicreader.com/booktoc.php/sid.1/bookid.631/ |date=2008-06-05 }}
** [http://arthurwendover.com/arthurs/flaubert/slmmb10.xml Arthur's Classic Novels: ''Salammbô'' by Gustave Flaubert] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050308232631/http://arthurwendover.com/arthurs/flaubert/slmmb10.xml |date=2005-03-08 }}
** [http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/historical/Salammbo/toc.html World Wide School: ''Salammbô'' by Gustave Flaubert] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20050408214554/http://www.worldwideschool.org/library/books/lit/historical/Salammbo/toc.html |date=2005-04-08 }}
* The famous sculpture [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/picture-of-month/displaypicture.asp?venue=7&amp;id=25 ''Salammbô''] at the [http://www.liverpoolmuseums.org.uk/ladylever/index.asp Lady Lever Art Gallery]

[[Категорија:Романи на Гистав Флобер]]
[[Категорија:Романи од 19 век]]</text>
      <sha1>704q5nvn3gf13tmwqzhgw2eeaj9fu44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Робер Пенже</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1170751</id>
    <revision>
      <id>5600675</id>
      <parentid>5586883</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:55:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4843" sha1="ctd7jptg5lnoip5nvhlqlmlza1lp11p" xml:space="preserve">{{Инфокутија за писател
| name        = Робер Пенже
| image       =Robert Pinget c. 1957.jpg 
| caption     = 
| birth_date  = {{роден на|19|јули|1919}}
| birth_place = [[Женева]], Швајцарија
| death_date  = {{починал на|25|август|1997}}
| death_place = [[Тур]], Франција
| occupation  = писател
| spouse      = 
| genre       = [[роман]], [[драма]]
| movement    = 
| influences  = 
| influenced  = 
| signature   = 
}}

'''Робер Пенже''' ({{роден на|19|јули|1919}} — {{починал на|25|август|1997}}) — француски [[авангарда|авангарден]] писател со швајцарско потекло, кој пишувал романи и други прозни дела на стил кој потсетувал на [[Семјуел Бекет]] и други писатели од [[модернизмот]]. Го поврзуваат со книжевното движење „[[нов роман]]“.&lt;ref&gt;Jean-Louis de Rambures, &quot;Comment travaillent les écrivains&quot;, Paris 1978 (interview with R. Pinget, in French)&lt;/ref&gt; Роден на 19 јули 1919 во [[Женева]], Робер Пенже по завршување на студиите по право работел една година како приправник во родниот град. Во 1946 заминал во Париз, каде ја проучувал префинетата уметност.

Своето прво дело ''Помеѓу Фантина и Агапа'' го објавил во 1951, а првиот роман ''Маху или материјалното'' една година подоцна. [[Ален Роб Грије]] и особено Бекет, добар пријател на Пенже, го советувале да оди кај издавачот Џером Линдон, сопственик на ''Éditions de Minuit'', откако бил одбиен од издавачката куќа Галимар за делото ''Грал фибист'' во 1956.&lt;ref&gt;''Robert Pinget: The Novel as Quest'', by Robert Henkels, 1977&lt;/ref&gt; Неговиот роман ''Некој'' ја освоил наградата „Фемина“ во 1965. Во 1966 се здобил со француско државјанство и се преселил во градот [[Турењ]], каде ги напишал повеќето од своите книги. Кратко по симпозиумот одржан 1997 во [[Тур]] во негова чест, починал од срцев удар на 25 август истата година.

==Дела==
{{col-begin}}{{col-2}}
===Романи===
*''Entre Fantoine et Agapa'', (1951)
*''Mahu ou le matériau'', (1952)
*''Le Renard et la boussole'', (1953)
*''Graal flibuste'', (1956)
*''Baga'', (1958)
*''Lettre morte'', (1959)
*''Le Fiston'', (1959)
*''La Manivelle'', (1960)
*''L'Inquisitoire'', (1962)
*''Autour de Mortin'', (1965)
*''Quelqu'un'', (1965)
*''Le Libera'', (1968)
*''Passacaille'', (1969)
*''Fable'', (1971)
*''Cette Voix'', (1975)
*''L'Apocryphe'', (1982)
*''Monsieur Songe'', (1984)
*''Le Harnais'', (1985)
*''Charrue'', (1985)
*''L'Ennemi'', (1987)
*''Du Nerf'', (1990)
*''Cette Chose'', (1990)
*''Théo ou le temps neuf'', (1991)
*''L'Affaire Ducreux et autres textes'', (1995)
*''Tâches d'encre'', (2000)
*''Mahu reparle'', (2009)
*''La Fissure, précédée de Malicotte-la-Frontière'', (2009)
*''Jean Loiseau'', (2010)
{{col-2}}
===Драми===
*''Clope au dossier'', (1961)
*''Ici ou ailleurs'', (1961)
*''Architruc'', (1961)
*''L'Hypothèse'', (1961)
*''Identité'', (1971)
*''Paralchimie'', (1973)
*''Nuit'', (1973)
*''Abel et Bela'', (1987)
*''Un Testament bizarre'', (1989)
{{col-end}}

==Наводи==
{{наводи}}

==Надворешни врски==
*{{Helveticat}}
*[http://www.robert-pinget.com Официјално мрежно место на Робер Пенже]{{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170416143708/http://www.robert-pinget.com/ |date=2017-04-16 }}
*{{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20000119055601/http://www.pugzine.com/pug4/rip4.html |date=January 19, 2000 |title=Посмртница на англиски }}
*[http://www.argyro.net/colloque/pinget/biopinget.htm Биографија на француски] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20040708150905/http://www.argyro.net/colloque/pinget/biopinget.htm |date=2004-07-08 }}
*[http://www.chez.com/pinget/index.html Мрежно место на француски]

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пенже, Робер}}
[[Категорија:Француски писатели]]
[[Категорија:Луѓе од Женева]]</text>
      <sha1>ctd7jptg5lnoip5nvhlqlmlza1lp11p</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Коноп во Македонија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1171853</id>
    <revision>
      <id>5601035</id>
      <parentid>4260473</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:35:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2322" sha1="mi7s43waijbaphrsjtp8prgrc7d17js" xml:space="preserve">[[Податотека:Обработка на коноп.jpg|300px|мини|Обработка на коноп]]
'''Канабис во Македонија''' е правен за медицински цели, но нелегални за рекреативни цели.

==Медицински канабис==
На февруари 9, 2016 година, македонскиот Парламент Здравје Комитет даде своето одобрување за легализирање на медицинска марихуана.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.balkanews.org/index.php/2016/02/10/macedonia-parliament-legalizes-medical-marijuana/|title=Macedonia: Parliament Legalizes Medical Marijuana|work=Eurasia Review}}&lt;/ref&gt; во Почетокот на јуни 2016 година, пациентите без рецепт им беше дозволено да купат масло со 0.2 проценти канабиноиди или помалку; за повеќе концентрирани форми бара рецепт.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Sinisa Jakov Marusic |url=http://www.balkaninsight.com/en/article/macedonia-allows-medical-marijuana-in-pharmacies-05-31-2016 |title=Macedonia Allows Medical Marijuana in Pharmacies |publisher=Balkan Insight |date=2013-05-03 |accessdate=2016-11-30}}&lt;/ref&gt;

==Нелегално производство==
Само мали количества на канабис се одгледуваат во Македонија, со оглед на квалитетот и цената на канабис во соседна Албанија е супериорен.&lt;ref name=&quot;Thachuk2007&quot;&gt;{{Наведена книга|author=Kimberley L. Thachuk|title=Transnational Threats: Smuggling and Trafficking in Arms, Drugs, and Human Life|url=https://books.google.com/books?id=kcuJvl8FcBIC&amp;pg=PA85|year=2007|publisher=Greenwood Publishing Group|isbn=978-0-275-99404-4|pages=85–}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{reflist}}

[[Категорија:Коноп|Македонија]]
[[Категорија:Македонско општество]]
[[Категорија:Политика на Македонија]]
[[Категорија:Никулци за Македонија]]</text>
      <sha1>mi7s43waijbaphrsjtp8prgrc7d17js</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евровизија 1984</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1172688</id>
    <revision>
      <id>5601036</id>
      <parentid>5375782</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:38:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1006" sha1="maa5ay6cveopx49kxpcphmcd188jrwl" xml:space="preserve">[[Податотека:Mary Roos – Appen musiziert 2015 01.jpg|300px|мини|Мери Рус (на сликата во 2015 година) ја претставувала Германија по втор пат, откако претходно била трета во 1972 година.]]
'''Евровизија 1984''' е 29. издание на Евровизија. Се одржа во Луксембург, Луксембруг на 05.05.1984&amp;nbsp;г.
Победник беше Шведска со песната “Diggi-Loo Diggi-Ley” од  Herreys

[[Eurovision Song Contest Logo 1984.svg]]
Лого на Евровизија 1984

{{Евровизија}}
{{Земји на Евровизија}}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Евровизија по години]]
[[Категорија:Луксембуршка култура]]
[[Категорија:Луксембург (град)]]
[[Категорија:Музиката во 1984 година]]</text>
      <sha1>maa5ay6cveopx49kxpcphmcd188jrwl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руска авангарда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1176224</id>
    <revision>
      <id>5600722</id>
      <parentid>5586907</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:53:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600722</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10742" sha1="sf9mtxty9kprlce0a0gnehfm9kp3z8g" xml:space="preserve">[[Податотека:Untitled_(First_Abstract_Watercolor)_by_Wassily_Kandinsky.jpg|мини|[[Апстрактна уметност]]. [[Василиј Кандински]], ''Првиот апстрактен [[акварел]] на Кандински'', 1910]]
[[Податотека:Cyclist (Goncharova, 1913).jpg|мини|[[Руски футуризам]]. [[Наталија Гончарова]], ''Велосипедист'', 1913]]
[[Податотека:Kazimir Malevich, 1915, Black Suprematic Square, oil on linen canvas, 79.5 x 79.5 cm, Tretyakov Gallery, Moscow.jpg|мини|[[Супрематизам]]. [[Казимир Малевич]], ''Црн квадрат'', 1915]]
[[Податотека:Artwork by El Lissitzky 1919.jpg|мини|[[Пролеткулт]]. [[Ел Лисицки]], ''Победи ги Белите со Црвен клин'', 1919]]
[[Податотека:Tatlin's Tower maket 1919 year.jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Владимир Татлин]], [[Споменик на Третата интернационала]], 1919]]
[[Податотека:Shukhov tower shabolovka moscow 02.jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Владимир Шуков]], [[Кулата на Шуков]], 1922]]
[[Податотека:Alexandr rodchenko, scacchi da dopolavoro, progettaz. 1925, ricostruito nel 2007, 01.jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Александар Родченко]], дизајн на шаховска табла, 1925]]
[[Податотека:Zuev Workers' Club - Moscow (1928).jpg|мини|[[Конструктивизам]]. [[Иљја Голосов]], Клубот Зуев, 1926]]
'''Руска авангарда''' – голем, влијателен бран на авангардната [[модерна уметност]] која процутела во [[Руска Империја|Руската Империја]] и [[СССР|Советскиот Сојуз]] во периодот од 1890 до 1930 година. Некои историчари како нејзин почеток ја бележат 1850 година, а за крај ја наведуваат 1960 година. Терминот опфаќа многу поединечни, но неразделно поврзани уметнички движења кои цутеле во тоа време – [[супрематизам]], [[конструктивизам]], руски [[футуризам]], [[кубофутуризам]], [[заум]] и [[неопримитивизам]]. Со оглед на тоа што многу авангардни уметници биле родени или израснати во она што денес е [[Белорусија]] и [[Украина]] ([[Казимир Малевич]], [[Александра Екстер]], [[Владимир Татлин]], [[Василиј Кандински]], [[Давид Бурлјук]], [[Александар Архипенко]]), некои извори зборуваат и за украинска авангарда.

Руската авангарда го достигна својот креативен врв и максимална популарност во раздобјето на [[Руска револуција|Руската револуција]], од 1917 до 1932 година, кога идеите на авангардата се судрија со новонастанатата државноспонзорирана насока на [[социјалистички реализам|социјалистичкиот реализам]].

==Период пред Октомвриската револуција==
Авангардна група на сликари се собирала во списанието „Мир искуство“ и се заземала за оживување на руската народна уметност. Најзначајните резултати ги постигнала во [[сценографија]]та и [[костимографија]]та.

На почетокот на XX век во руската архитектура пристигаат западноевропските влијанија, прво [[сецесија]]та, а потоа [[функционализам|функционализмот]]. Главни двигатели на руската апстрактна уметност биле [[Василиј Кандински]], кој воедно бил и авторот на првата апстрактна слика (1910), М.Ф. Ларионов и Н.С. Гончарова (основачи на [[рајонизам|рајонизмот]]), а [[Казимир Малевич]] бил најрадикален (зачетник на [[супрематизам|супрематизмот]]).

Зачетник на [[конструктивизам|конструктивизмот]], најраниот облик на апстрактната скулптура, бил [[Владимир Татлин]]. Идеите на конструктивизмот во [[Европа]] ги пронеле вајарите: [[Александар Архипенко]], [[Антоан Певзнер]] и [[Наум Габо]].

== Советски стил ==
После [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]] се јавил краткотраен, но славен обид за модернизација на руската уметност во кој авангардата станала службен стил. Но, набрзо авангардните уметници биле шиканирани и дури затворани, а од 1934 година единствен признат ликовен израз бил социјалистичкиот реализам. Во Русија биле родени, но ја напуштиле во текот или после Октомвриската револуција [[Алексеј Јавленски]], [[Марк Шагал]], [[Ел Листиски]], М. Ф. Ларионов и неговата сопруга Н. С. Гончарова и С. Пољаков.

Во сликарството се величаат [[култ]]овите на [[Сталин]], младоста и работниците. Идеолошки монументални споменици и портрети изведувала В. И. Мухина, а во архитектурата превладал стилот во кој се величала моќта на државата (Ленинов мавзолеј на [[Црвен плоштад|Црвениот плоштад]]) во [[Москва]].

== Современа руска уметност ==
Советскиот стил трае сè до распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година кога се јавува т.н. „постсоцијалистички стил“. Младата генерација архитекти проектира во сите [[постмодернизам|постмодерни]] стилови на архитектурата. Периодот после 1990 година е обележан со појавата на многубројни уметнички групи кои се движат од геометриска апстракција преку хепенинг, лендарт, концептуална уметност, до [[хиперреализам]] вдахновен од социјалистичкиот реализам (т.н. уметност на перестројката).

== Поврзано ==
* [[Супрематизам]]
* [[Конструктивизам]]

== Литература ==
# H,W. Janson, Istorija umetnosti, Beograd 1962.
# Markus Steigman/ René Zey- Lexikon der Modernen Kunst Tehniken und Stile Hamburg 2002.
# Dejiny umenia, Michael V, Altpatov, Martin 1976
# Umění, Hendrik Willem van Lon, Praha 1939.
# Enciklopedija likovnih umjetnosti, L.Z. FNRJ, Zagreb 1969.
# [[Мала енциклопедија Просвета]], Београд, 1959.
# Svet umenia, IKAR, Bratislava 2002.
# Spozname umenie R. Dickensova a M. Griffildova, B. Bystrica 2004.
# Dejiny umenia, Mladé letá Bratislava 2001.
# Svetové dejiny umenia, B.F. Groslier, Larousse, Praha 1996.

== Надворешни врски ==
* [http://www.russianculture.ru/defengl.asp Руска култура] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170519011047/http://www.russianculture.ru/defengl.asp |date=2017-05-19 }}
* [http://russianpaintings.net/ Руски слики] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170516030333/http://www.russianpaintings.net/ |date=2017-05-16 }}
* [http://www.orlandorussians.com Руско културно друштво Орландо] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071012152355/http://orlandorussians.com/ |date=2007-10-12 }}
* [http://www.dekaro.it/soviet.html ''Why did Soviet Photographic Avant-garde decline?'']
* [http://www.russianavantgarde.org The Russian Avant-garde Foundation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180810112724/http://russianavantgarde.org/ |date=2018-08-10 }}
* [http://www.greekstatemuseum.com Thessaloniki State Museum of Contemporary Art - Costakis Collection]
* [http://beinecke.library.yale.edu/digitallibrary/yiddish.html Yiddish Book Collection of the Russian Avant-Garde] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100616111702/http://beinecke.library.yale.edu/digitallibrary/yiddish.html |date=2010-06-16 }} at the [http://www.library.yale.edu/beinecke/ Beinecke Rare Book and Manuscript Library at Yale University]
* [http://www.shukhov.org/news.html?n=34&amp;id=1#news_34 International campaign to save the Shukhov Tower in Moscow] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210118200427/http://www.shukhov.org/news.html?n=34&amp;id=1#news_34 |date=2021-01-18 }}
* [http://www.avangard-ru.org/pages/masters-of-avantgarde.php Masters of Russian Avant-garde] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080506125526/http://www.avangard-ru.org/pages/masters-of-avantgarde.php |date=2008-05-06 }}
* [http://www.mtabraham.org Masters of Russian Avant-garde from the collection of the M.T. Abraham Foundation]

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Уметност]]
[[Категорија:Историја на уметноста]]
[[Категорија:Руска уметност]]
[[Категорија:Авангардна уметност]]
[[Категорија:Руска авангарда]]</text>
      <sha1>sf9mtxty9kprlce0a0gnehfm9kp3z8g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Српска странка во Македонија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1177999</id>
    <revision>
      <id>5601045</id>
      <parentid>5424102</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T11:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5601045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3114" sha1="dsztycie3e782q3jh0jwctsh61btajn" xml:space="preserve">{{Infobox Political Party 
| state              = Република Македонија
| logo               = [[File:SSM_logo.png|250px]]&lt;br&gt;Обележје на партијата
| flag               = 
| party_name         = Српска странка во Македонија&lt;br /&gt;ССМ
| party_articletitle = ССМ
| leader             = [[Мирослав Јовановиќ]]
| colorcode          = blue 
| foundation         = 12 март 2014 
| ideology           = 
| colours            = сина, бела, црвена
| seats1_title       = [[Собрание на Република Македонија|Собрание]]
| seats1             = {{Infobox political party/seats|1|120|hex=blue}}
| seats2_title       = [[Општини во Македонија|Општини]]
| seats2             = {{Infobox political party/seats|0|80|hex=blue}}
| headquarters       = [[Куманово]], [[Република Македонија]]
}}

'''Српска странка во Македонија''' ({{langx|sr|Српска странка у Македонији}}) — [[политичка партија]] на [[Срби во Македонија|Србите во Македонија]]. Формирана е на 12 март 2014 година. Претседател на оваа партија е [[Мирослав Јовановиќ]].

== Историја ==
По формирањето, ССМ стапува во коалиција со [[СДСМ]] на [[Македонски парламентарни избори (2014)|парламентарните избори во 2014]], [[Македонски парламентарни избори (2016)|2016]] и [[Македонски парламентарни избори (2020)|2020 година]]. На парламентарните избори во 2016 и 2020 година, ССМ освојува едно пратеничко место.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://sobranie.mk/srpska-stranka-vo-makedonija-16-20.nspx |title=Српска странка во Македонија |accessdate=2017-06-22 |archive-date=2017-06-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170623070309/http://www.sobranie.mk/srpska-stranka-vo-makedonija-16-20.nspx |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[https://sobranie.mk/srpska-stranka-vo-makedonija-2020-2024.nspx] официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt;

== Обележје на партијата ==
Обележјето на партијата е составено од народното [[знаме на Србија]] каде што во центарот се наоѓа малата верзија на [[Грб на Србија|грбот на Србија]] без круна. Во белото поле од знамето е испишано името на партијата.

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Македонски политички партии}}

[[Категорија:Политички партии во Македонија]]</text>
      <sha1>dsztycie3e782q3jh0jwctsh61btajn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сојуз на Ромите од Македонија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1178053</id>
    <revision>
      <id>5600923</id>
      <parentid>5199248</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:10:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600923</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6684" sha1="jns2dhgbmjlsm7t2qvrkt0us73t03t7" xml:space="preserve">{{Infobox Political_Party
| country            = Република Македонија
| party_name         = Сојуз на Ромите од Македонија&lt;br /&gt;(СРМ)
| logo         = [[Податотека:SRM logo.png|250п]]
| party_articletitle = СРМ
| leader             = [[Габриел Бајрам]] 
| secretary_general  = 
| founder            = 
| colorcode          = purple
| foundation         = 1996
| ideology           = Заштита на правата на [[Ромите во Македонија]]
| international      = 
| european           = 
| colours            = виолетова, жолта, бела
| headquarters       = [[Скопје]], [[Република Македонија]]
| seats1_title       = 
| seats1             = 
| website            = 
| flag               = 
}}

'''Сојуз на Ромите од Македонија (СРМ)''' — македонска политичка партија чиј претседател е [[Амди Бајрам]]. Партијата е основана во 1996.

== Историја и учество на избори ==
Партијата по своето формирање во 1996 за првпат самостојно учествувала на [[Македонски парламентарни избори (1998)|парламентарните избори во 1998]], каде што освојува 3.577 гласови (0,3%) во првиот, односно 7.294 (0,9%) гласови во вториот круг со тоа освојувајќи 1 пратеничко место, кое претставува прво пратеничко место кое што е освоено од партија на [[Роми во Македонија|Ромите во Република Македонија]].&lt;ref&gt;[http://sobranie.mk/posleden-sostav-ad8de3d5-d6b3-43b2-8ad9-9bf4a9ca95ec.nspx Пратенички состав 1998-2000] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170619132054/http://www.sobranie.mk/posleden-sostav-ad8de3d5-d6b3-43b2-8ad9-9bf4a9ca95ec.nspx |date=2017-06-19 }}, официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt; Партијата го губи пратеничкото место на следните [[Македонски парламентарни избори (2002)|парламентарни избори во 2002]].&lt;ref&gt;[http://sobranie.mk/posleden-sostav-2002-2006.nspx Пратенички состав 2002-2006] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170610031633/http://sobranie.mk/posleden-sostav-2002-2006.nspx |date=2017-06-10 }}, официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt; На [[Македонски парламентарни избори (2006)|парламентарните избори 2006]] партијата се приклучила на коалицијата предводена од [[ВМРО-ДПМНЕ]] и повторно освојува едно пратеничко место.&lt;ref&gt;[http://sobranie.mk/posleden-sostav-6678af9c-eca8-4bbc-9288-82ed9da93580.nspx Пратенички состав 2006-2008] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170615074243/http://sobranie.mk/posleden-sostav-6678af9c-eca8-4bbc-9288-82ed9da93580.nspx |date=2017-06-15 }}, официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt; Партијата продолжила да учествува во коалицијата предводена од ВМРО-ДПМНЕ и на [[Македонски парламентарни избори (2008)|парламентарните избори во 2008]], [[Македонски парламентарни избори (2011)|2011]], [[Македонски парламентарни избори (2014)|2014]] и [[Македонски парламентарни избори (2016)|2016]]. На сите овие избори партијата освојувала по едно пратеничко место.&lt;ref&gt;[http://sobranie.mk/posleden-sostav-a511c5b9-4e79-4f9e-b963-a85560997034.nspx Пратенички состав 2008-2011] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170610043303/http://sobranie.mk/posleden-sostav-a511c5b9-4e79-4f9e-b963-a85560997034.nspx |date=2017-06-10 }}, официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sobranie.mk/posleden-sostav-2011-2014.nspx Пратенички состав 2011-2014] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170619124632/http://www.sobranie.mk/posleden-sostav-2011-2014.nspx |date=2017-06-19 }}, официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sobranie.mk/segashen-sostav.nspx Пратенички состав 2014-2016] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170619125124/http://www.sobranie.mk/segashen-sostav.nspx |date=2017-06-19 }}, официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://sobranie.mk/segashen-sostav-2016.nspx Пратенички состав 2016-2020] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230529181041/https://www.sobranie.mk/segashen-sostav-2016.nspx |date=2023-05-29 }}, официјален портал на [[Собранието на Република Македонија]]&lt;/ref&gt;

Во 2017 година, по повеќегодишно учество во коалициите предводени од страна на ВМРО-ДПМНЕ, водачот на партијата, Амди Бајрам изјавил дека партијата нема повеќе да учествува во коалицијата.&lt;ref&gt;[http://meta.mk/amdi-bajram-ja-napushti-koalitsijata-na-vmro-dpmne-vo-sobranieto/ Амди Бајрам ја напушти коалицијата на ВМРО-ДПМНЕ во Собранието], МЕТА.mk, 22.12.2017&lt;/ref&gt;

На [[Македонски парламентарни избори (2020)|парламентарните избори во 2020 година]], партијата учествувала во коалиција предводена од [[Социјалдемократски сојуз на Македонија|СДСМ]].

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Македонски политички партии}}

[[Категорија:Политички партии во Македонија]]</text>
      <sha1>jns2dhgbmjlsm7t2qvrkt0us73t03t7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сапна</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1178737</id>
    <revision>
      <id>5600774</id>
      <parentid>5232972</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:01:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1286" sha1="pcvl6sj6jd3cyxnoxb5t3rljw4kdhna" xml:space="preserve">'''Сапна''' ([[босански]], [[српски]], [[хрватски]]: ''Sapna'') е општина во североисточна [[Босна и Херцеговина]]. Административно, таа е дел од [[Федерација на Босна и Херцеговина|Федерацијата на Босна и Херцеговина]] и [[Тузлански кантон|Тузланскиот кантон]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://opcinasapna.ba/v4/2015-06-30-12-33-02/geografski-polozaj |title=Geografski položaj |accessdate=2017-07-08 |archive-date=2017-07-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170731185926/http://opcinasapna.ba/v4/2015-06-30-12-33-02/geografski-polozaj |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Sapna grb.jpg|мини|Грб на Сапна]]
== Извори ==
&lt;references /&gt;
== Надворешни врски ==
{{рв|Sapna Municipality}}
*[http://www.opcinasapna.ba/ The official web site of Sapna munipality] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20150529083053/http://www.opcinasapna.ba/ |date=2015-05-29 }}

{{Општини во Босна и Херцеговина}}

[[Категорија:Градови во Босна и Херцеговина]]</text>
      <sha1>pcvl6sj6jd3cyxnoxb5t3rljw4kdhna</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хумор</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1182646</id>
    <revision>
      <id>5601037</id>
      <parentid>4586505</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:41:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13882" sha1="t2kd08okjt7tmj80k1q8sm14wwibdu9" xml:space="preserve">[[Податотека:Laugh Out Loud.jpg|300px|мини|Насмеана жена во [[Куала Лумпур]] со сина шамија на главата.]]
'''Хумор''' претставува тенденција на определено когнитивно искуство да предизвика смеење и да обезбеди задоволство и забава. Изразот „хумор“ потекнува од [[Хуморна медицина|хуморната медицина]] ([[хуморизам]]) во [[Стара Грција]], според која рамнотежата на течностите во човечкото тело, познати како „хумори“ ([[латински]]: ''humor'', „телесна течност“) ги контролира човечкото [[здравје]] и [[емоции]]те.

Луѓето од сите возрасти и култури реагираат на хуморот. Повеќето луѓе се способни да го искусат хуморот (да се насмеат на нешто смешно) и за нив се вели дека имаат „смисла за хумор“. Иако зависи од личниот вкус, степенот во кој некој човек смета дека нешто е хумористично зависи од повеќе околности, како: географската локација, [[култура]]та, психичката возраст, степенот на [[образование]], [[интелигенција]]та и контекстот. На пример, на малите деца им се смешни [[цртан филм|цртаните филмови]], додека посложените форми на хумор, како сатирата, бараат разбирање на социјалното значење и контекстот, а тоа е поврзано со возраста и со степенот на образование.

==Хуморот во книжевноста==
===Хуморот во народните приказни===
Една од најважните одлики на народните приказни е хуморот, којшто е присутен во речиси сите видови [[Народна книжевност|народни приказни]] ([[Басна|басни]], [[Бајка|бајки]], [[Анегдота|анегдоти]], итн.). Сепак, во најчист вид, хуморот е карактеристичен за басните и бајките. Притоа, хуморот се јавува во различни видови и со различен ументички квалитет. Набљудувано од морално-социјална гледна точка, хуморот извршувал две функции: да ги истакне недостатоците на повластениот општествен слој и да ги одбележи општите недостатоците на човекот. Во првиот случај, кога хуморот се однесува на судирот меѓу послабите и посилните, многу негативни човечки одлики (лагата, кражбата, итн.), ако се насочени против посилните, се претвораат во позитивни страни. Во овој вид, хуморот е најчесто помешан со [[сатира]], со чија помош слабите се ослободуваат до својата подредена положба. Во вториот случај, хуморот е насочен кон одделни категории луѓе (фалбаџии, мрзливци, крадци, скржавци, снаи, свекрви, зетови, итн.), кон одделни племиња или [[народ]]и, како и кон човештвото, воопшто.&lt;ref&gt;Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 17.&lt;/ref&gt;

Набљудувано од [[Естетика|естетска]] гледна точка, хуморот во народните приказни има различна вредност. Најчесто, тој се јавува како [[карикатура]], игра на зборови, прикриени изрази, надлажување, недоразбирање, неочекувана или невозможна ситуација, паралелизам на спротивности, итн. Во вид на карикатура, хуморот во народните приказни најчесто е неуспешен, а тоа особено се однесува на приказните во кои се дава карикатура на глупоста и незнаењето. Во нив, хуморот е претеран, невкусен и на многу ниско ниво. Ретки се примерите во кои хуморот во вид на карикатура достигнува уметничка вредност, а тоа особено се однесува на случаите во кои незнаењето намерно се нагласува за да се предизвика некој ефект и кога хиперболите имаат фантастичен карактер. Како игра на зборови, хуморот често достигнува висока вредност, преку употребата на необични зборови, [[ритам]] или [[рима]]. Исто така, хуморот има посебна убавина кога се јавува во вид на прикриени изрази, каде е потребен одреден напор во нивното толкување. Во вид на недоразбирање, хуморот тетко се среќава во народните приказни, но ретките примери се со првокласна вредност. Надлажувањето како вид хумор вообичаено содржи елементи од другите видови, а за него е карактеристична и употребата на фантастиката, но со рационалистичка тенденција чудното да се претстави како неверојатно, невозможно и смешно. Во приказните често се среќаваат измамата и подметнувањето кои, исто така, се комбинирани со другите видови хумор, особено со играта на зборови. Најширока и најсеопфатна форма на хумор во приказните е неочекуваниот пресврт. Притоа, овој вид хумор се одликува со необичност, неприродност и нелогичност, кои сепак се психолошки оправдани. Психолошката оправданост е експлицитна или имплицитна, а првата е почеста, иако втората има повисока ументичка вредност, зашто во тие случаи слушателот или читателот мора да ја погодат смислата. Од сите видови хумор, најефектен и уметнички најважен е паралелизмот на спротивностите којшто се остварува на различни начини: спротивставување на една појава на низа слични појави, и тоа така што првата се наоѓа на крајот; кога се прави паралела меѓу постапката на едно лице и постапката на друго лице којашто е иста според мотивот, но различна според дејството; спротивни акции на една иста личност; спротивно однесување на две лица кон трето лице; случајот кога исто лице прави исти постапки во спротивни ситуации или спротивни постапки во иста ситуација, итн.&lt;ref&gt;Војислав Ђурић, „О народним приповеткама“, во: ''Народне приповетке''. Београд: Просвета, 1963, стр. 17-24.&lt;/ref&gt;

==Литература==
*Alexander, Richard (1984), ''Verbal humor and variation in English: Sociolinguistic notes on a variety of jokes''
*Alexander, Richard (1997), ''[https://books.google.com/books?id=zioy07JVHcwC Aspects of verbal humour in English]''
*{{citation | last = Basu | first =S | title= Dialogic ethics and the virtue of humor | journal =Journal of Political Philosophy | publisher =Blackwell Publishing Ltd | date= December 1999 | volume =Vol. 7 | issue =No. 4 | pages =378–403 | url=http://www.anthrosource.net/doi/abs/10.1525/var.2006.22.1.14 | doi =10.1111/1467-9760.00082 | accessdate =2007-07-06 }} (Abstract)
*Billig, M. (2005). ''Laughter and ridicule: Towards a social critique of humour''. London: Sage. {{ISBN|1-4129-1143-5}}
*Bricker, Victoria Reifler (Winter, 1980) ''[http://www.jstor.org/stable/3629610 The Function of Humor in Zinacantan]'' Journal of Anthropological Research, Vol. 36, No. 4, pp.&amp;nbsp;411–418
*{{Citation | last =Buijzen | first =Moniek | last2 =Valkenburg | first2 =Patti M. | title =Developing a Typology of Humor in Audiovisual Media | journal =Media Psychology | volume =Vol. 6 | issue =No. 2 | pages =147–167 | year= 2004 | url =http://www.leaonline.com/doi/abs/10.1207/s1532785xmep0602_2?prevSearch=allfield%3A(buijzen)  | doi =10.1207/s1532785xmep0602_2 }}(Abstract)
*Carrell, Amy (2000), ''[https://web.archive.org/web/20070928094655/http://www.uni-duesseldorf.de/WWW/MathNat/Ruch/PSY356-Webarticles/Historical_Views.pdf Historical views of humour]'', University of Central Oklahoma. Посетено на 2007-07-06.
*{{Citation | last =García-Barriocanal | first =Elena | last2 =Sicilia | first2 =Miguel-Angel | last3 =Palomar | first3 =David | title =A Graphical Humor Ontology for Contemporary Cultural Heritage Access | publisher =University of Alcalá | location =(Madrid) Spain | year =2005 | url =http://is2.lse.ac.uk/asp/aspecis/20050064.pdf | format =pdf | accessdate =2007-07-06 | archive-date =2006-05-23 | archive-url =https://web.archive.org/web/20060523215950/http://is2.lse.ac.uk/asp/aspecis/20050064.pdf | url-status =dead }}
*Goldstein, Jeffrey H., et al. (1976) &quot;Humour, Laughter, and Comedy: A Bibliography of Empirical and Nonempirical Analyses in the English Language.&quot; ''It's a Funny Thing, Humour''. Ed. Antony J. Chapman and Hugh C. Foot. Oxford and New York: Pergamon Press, 1976. 469-504.
*Hurley, Matthew M., Dennet, Daniel C., and Adams, Reginald B. Jr. (2011), ''Inside Jokes: Using Humor to Reverse-Engineer the Mind''. Cambridge, Massachusetts: The MIT Press. {{ISBN|978-0-262-01582-0}}
*Holland, Norman. (1982) &quot;Bibliography of Theories of Humor.&quot; ''Laughing; A Psychology of Humor''. Ithaca: Cornell U P, 209-223.
*Martin, Rod A. (2007). ''The Psychology Of Humour: An Integrative Approach.'' London, UK: Elsevier Academic Press. {{ISBN|978-0-12-372564-6}}
*McGhee, Paul E. (1984) &quot;Current American Psychological Research on Humor.&quot; Jahrbuche fur Internationale Germanistik 16.2: 37-57.
*Mintz, Lawrence E., ed. (1988) ''Humor in America: A Research Guide to Genres and Topics''. Westport, CT: Greenwood, 1988. {{ISBN|0-313-24551-7}}; OCLC: 16085479.
*{{Citation | last1 = Mobbs | first1 = D. | last2 = Greicius | first2 = M.D. | last3 = Abdel-Azim | first3 = E. | last4 = Menon | first4 = V. | last5 = Reiss | first5 = A. L. | year = 2003 | title = Humor modulates the mesolimbic reward centres | url = | journal = Neuron | pmid = 14659102 | volume = 40 | issue = 5| pages = 1041–1048 | postscript =|doi = 10.1016/S0896-6273(03)00751-7}}
*Nilsen, Don L. F. (1992) &quot;Satire in American Literature.&quot; ''Humor in American Literature: A Selected Annotated Bibliography.'' New York: Garland, 1992. 543-48.
*Pogel, Nancy, and Paul P. Somers Jr. (1988) &quot;Literary Humor.&quot; ''Humor in America: A Research Guide to Genres and Topics''. Ed. Lawrence E. Mintz. London: Greenwood, 1988. 1-34.
*{{Наведено списание | last1 = Roth | first1 = G. | last2 = Yap | first2 = R | last3 = Short | first3 = D. | year = 2006 | title = Examining humour in HRD from theoretical and practical perspectives | url = | journal = Human Resource Development International | volume = 9 | issue = 1| pages = 121–127 | doi=10.1080/13678860600563424}}
*Smuts, Aaron. &quot;Humor&quot;. ''[http://www.iep.utm.edu/h/humor.htm Internet Encyclopedia of Philosophy]''
*{{citation | last = Wogan | first = Peter | title = Laughing At ''First Contact'' | journal = Visual Anthropology Review | date =Spring 2006 | volume = Vol. 22 | issue = No. 1 | pages =14–34 | publication-date = 12 December 2006 | url=http://www.anthrosource.net/doi/abs/10.1525/var.2006.22.1.14 | doi = 10.1525/var.2006.22.1.14 | accessdate =2007-07-06 }} (Abstract)

==Надворешни врски==
{{Wiktionary|хумор}}
{{рв|хумор}}

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Хумор]]
[[Категорија:Жанрови]]</text>
      <sha1>t2kd08okjt7tmj80k1q8sm14wwibdu9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сахама</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1185258</id>
    <revision>
      <id>5600789</id>
      <parentid>4640695</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:40:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6695" sha1="1nfdn3w1ckwohdk1ctzjoulgftxc4uq" xml:space="preserve">{{Infobox mountain
| name = Невадо Сахама
| photo = Nevado Sajama.jpg
| photo_caption = 
| elevation_m = 6542
| elevation_ref = 
| prominence_m = 2428
| prominence_ref = 
| map = Bolivia
| map_caption = Bolivia
| label_position = right
| listing = [[Список на земји со највисоки врвови|Највисок врв]]&lt;br /&gt;[[Ultra prominent peak|Ultra]]
| location = [[Оруро (департман)|Департман Оруро]], [[Боливија]]
| range = [[Анди]]
| coordinates = {{coord|18|06|18|S|68|52|46|W|type:mountain_region:BO_scale:100000|format=dms|display=inline,title}}
| range_coordinates = 
| coordinates_ref = 
| type = [[стратовулкан]]
| age = 
| last_eruption = 679,000 years ago.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last1=Jiménez|first1=Néstor|last2=López-Velásquez|first2=Shirley|last3=Santiváñez|first3=Reynaldo|title=Evolución tectonomagmática de los Andes bolivianos|journal=Revista de la Asociación Geológica Argentina|date=October 2009|volume=65|issue=1|url=http://www.scielo.org.ar/scielo.php?pid=S0004-48222009000500003&amp;script=sci_arttext|accessdate=6 October 2015|location=[[Buenos Aires]]|language=es|issn=1851-8249}}&lt;/ref&gt;
| first_ascent = август 1939&lt;br /&gt;Џозеф Прем 
| easiest_route = директно поаѓање од селата Тамерипи, Сахама или Лагунас
}}
'''Сахама''' — згаснат [[стратовулкан]] и највисок врв во [[Боливија]].

== Местоположба ==

Планината се наоѓа во [[Оруро (департман)|Департман Оруро]], во провинцијата [[Сахама (провинција)|Сахама]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.ine.gob.bo/publicaciones/visorPdf.aspx?Codigo=040401&amp;tipo=1 |title=Map of Curahuara de Carangas Municipality and population data |accessdate=2017-12-12 |archive-date=2014-11-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141111092614/http://www.ine.gob.bo/publicaciones/visorPdf.aspx?Codigo=040401&amp;tipo=1 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Невадо Сахама се наоѓа во [[Национален парк Сахама|истоимениот национален парк]] во југозападниот дел на земјата, околу 16-24 километри од границата со [[Чиле]].

== Опис ==

Врвот на планината претставува изолиран конус, но е геолошки комплексен, со лавини куполи од [[андезит]]ски и [[риодацит]]ски состав. Датата на последната ерупција на вулканот е непозната, иако се смета дека последно бил активен во времето на [[Холоцен]]от. Овде расте растението ''Polylepis tarapacana''на висина од над 5.200 метри надморска височина, и е едно од највисоките надморски височини на кое може да се најде некаде во светот.

== Искачување ==

Џозеф Прем го направил првиот обид да се искачи на планината во [[1927]] година од страна на северозападниот гребен, но овој обид останал неуспешен. По уште неколку обиди, Премм достигнал до врвот во август [[1939]] година преку потешкиот југоисточен гребен.

Од населеното место Сахама, еден планинарски тим може да се искачи на планината за два или три дена, доколку временските услови се поволни. Во моментов најлесно за искачување е преку патеките на северозападниот гребен. Оваа патека е технички лесна, има потреба од минимална планинарска опрема и не претставува никаква посебна тешкотија освен некои снежни патеки.

Во август [[2001]] година, две екипи од Сахама и боливиските планински водичи одиграле фудбалски натпревар на врвот на планината Сахама, во обид да покажат дека самата надморска височина не е ограничување на физичкиот напор&lt;ref&gt;{{наведени вести|author=Enever, Andrew|title=Bolivian footballers reach new high|date=7 August 2001|newspaper=BBC News |url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1476866.stm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071021084328/http://news.bbc.co.uk/2/hi/americas/1476866.stm|archivedate=21 October 2007|url-status=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{Наведена мрежна страница|title=L'Internaute website: Football at 6542 m|publisher=High Altitude Pathology Institute|url=http://zubietas.blogspot.com/2009/03/l-website-football-at-6542-m.html|archiveurl=https://web.archive.org/web/20111008034433/http://zubietas.blogspot.com/2009/03/l-website-football-at-6542-m.html|archivedate=8 October 2011|url-status=}}&lt;/ref&gt;. Всушност, целта била да се изрази протест против одлуката на [[ФИФА]] да ја прекине употребата на Ла Паз како место за одржување на меѓународни фудбалски натпревари, поради неговата голема височина.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{cite gvp|vn=355809|name=Nevado del Sajama}}
* [http://www.geo.umass.edu/climate/bolivia/climbing.html Climbing Sajama and Illimani] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200210083957/http://www.geo.umass.edu/climate/bolivia/climbing.html |date=2020-02-10 }}
* [http://www.peakware.com/peaks.html?pk=225 Sajama on Peakware] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20101127083025/http://peakware.com/peaks.html?pk=225 |date=2010-11-27 }}

[[Категорија:Стратовулкани]]
[[Категорија:Планини во Боливија]]
[[Категорија:Вулкани во Боливија]]
[[Категорија:Изгаснати вулкани]]
[[Категорија:Шестилјадници]]</text>
      <sha1>1nfdn3w1ckwohdk1ctzjoulgftxc4uq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Мечување</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1185392</id>
    <revision>
      <id>5601038</id>
      <parentid>5008987</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:42:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7265" sha1="0tlzwsha60720fxyc1hlwf735pcniyb" xml:space="preserve">{{внимание}}
{{викификација}}
[[Податотека:Epee fencers Aris Koutsouflakis (left) and Alexandros Kanellis (right).jpg|300px|мини|Мечувалците Арис Куцуфлакис (лево) и Александрос Канелис (десно) на тренинг]]
'''Мечување''' е боречка вештина во која два противника се борат со ладно оружје, кое го држат во рака и се обидуваат да го прободат (боцнат) противникот. На почетокот мечувањето било борбен систем, а не спорт. Во Европа постоела богата традиција на настава и нејзина апсорпција, за што сведочат десетици учебници по мечување, од кои најстарите се од 13 век. Освен целосно сочуваните книги за мечување, сочувани се и разни дела, слики и документи, за односот на средновековниот и ренесансен човек кон мечувањето.

Во 18/19век мечувањето станува вид спорт, кој е најприсутен и најбрзо се развива во Франција, Италија, Австроунгарија и Германија. Почетоците на официјалните меѓународни турнири во Европа се кон крајот на 19 век. Во 1896 година мечувањето е вклучено во програмата на Првите олимписки игри, чест која е укажана само на уште три спортски дисциплини.

==Дисциплини во мечувањето==
Во мечувањето постојат три основни дисцилини, кои се разликуваат по видот на оружјето кое се користи, по правилата за време на борбата т.е. делот од телото на противникот на кој се признава погодок или важечката површина. Трите дисциплини во мечувањето се: борба со флорет, борба со меч и борба со сабја.

'''Флорет''' е оружје со кое бод се добива исклучиво со убод и тоа само со врвот. Важечка површина за бод во мечувањето со флорет е исклучиво торзото на противникот, значи горниот дел од телото без рацете, вратот и главата. Флоретот е полесен од мечот, има помал заштитен гард и појако изразена еластичност.
Борбата ја води судија кој проценува кој мечувалец имал предност во напади или кој правилно го извел нападот и во случај на обостран важечки погодок, тој одлучува кому ќе даде бод.

'''Меч''' е најмасовно од трите оружја, а кај борбите со меч важечка површина за бод е целото тело на противникот и бод се добива со убод. Кај борбите со меч не постои истото правило како кај борбите со флорет и сабја односно во случај на обостран погодок, двајцата натпреварувачи добиваат бод.

'''Сабја''' е оружје со кое во борбите бод се добива со убод и сечење. Кај борбите со сабја важечка површина за бод е горниот дел од телото на противникот и важат истите правила за предност во напади како кај борбите со флорет.

=='''Опрема за спортисти-мечувалци''' ==
Освен самото оружје, мечувалците се опремени со заштитна опрема како што е соодветно мечувалско одело, ракавица и маска. Освен тоа за флорет и сабја мечувалецот носи спроводник пластрон во облик на елек кај борбите со флорет или маица со долги ракави кај борбите со сабја, кои треба потполно да ја покриваат важечката површина. Исто така секој мечувалец има соодветни кабли, сбодови со оружјето и при убод во важечката површина се регистрира бод со палење на светилка.

=='''Правила во спортот мечување и мечувалски натпревари'''==
Мечувањето се одвива на патека широка од 1,5 до 2 метри и должина до 14 метри. Противниците користат оружје со пропишани одлики и пропишана заштитна опрема за целото тело. Целта, во зависност од видот на оружјето, е да се боцне противникот, но само во строго одреден дел од телото. Автоматски електричните системи регистрираат бодови, а правилното изведување го оценуваат судиите. Победник е мечувалецот кој прв ќе собере одреден број бодови.

Натпреварите можат да бидат поединечни или тимски.

Кај поединечните натпревари, во првиот круг натпреварувачите се делат во групи од по 5, 6 или 7 мечувалци и мечуваат секој против секого до 5 туша. Времетраењето на борбата е 3 минути.

Во вториот круг секој натпреварувач мечува против друг, кој го поминал првиот круг и тоа до 15 туша, а времетраењето на борбата е 9 минути.

Кај тимските натпревари, тимот е составен од 4 лица, од кои еден е резерва и може да влезе на местото на било кој друг од својот тим по определен редослед. Се мечува до 45 туша, на принцип секој против секого, т.е. се играат 9 борби.

{{Спорт-никулец}}

[[Категорија:Мечување]]</text>
      <sha1>0tlzwsha60720fxyc1hlwf735pcniyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Боб</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1185607</id>
    <revision>
      <id>5601039</id>
      <parentid>4778275</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:43:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6013" sha1="n66tqe38290d5fxb4cmll9g2sigbz21" xml:space="preserve">[[Податотека:Two-man bobsleigh, 2014 winter Olympics, Jamaica.jpg|300px|мини|Јамајканскиот тим во боб од двајца на [[Зимски олимписки игри 2014|Зимските олимписки игри 2014]] во [[Сочи]], [[Русија]]]]
'''Боб''' ― зимски [[спорт]] во кој натпреварувачите пробуваат во што пократко време да се спуштат по замрзнатата патека во посебни аеродинамични санки, која исто така се нарекува боб. Боб е стандарден спорт на [[Зимски олимписки игри|Зимските олимписки игри]] од [[1924]] година.

== Историја ==
[[Податотека:Bobfahrer Davos.jpg|мини|д|200п|Традиционален бобски четворосед околу [[1910]] година во [[Давос]], [[Швајцарија]].]]

Боб како спорт првпат е прикажан во [[Швајцарија]], на крај од [[19 век]]. Првите натпревари биле одржувани на замрзнати патишта, и на дрвени санки.&lt;ref&gt;[https://books.google.mk/books?id=g_EDAAAAMBAJ&amp;pg=PA543&amp;dq=Popular+Mechanics+1931+curtiss&amp;hl=en&amp;ei=3jf_TOt2o96dB_u50OkJ&amp;sa=X&amp;oi=book_result&amp;ct=result&amp;redir_esc=y#v=onepage&amp;q&amp;f=true Слика на дрвена боб санка]&lt;/ref&gt; На почетокот се натпреварувале 5-6 членови на екипажот во еден боб, за подоцна да бидат пропишани две дисциплини: боб четворосед и боб двосед.

Во [[1923]] година била основана [[Меѓународна боб федерација|Меѓународната боб федерација]] или кратко ''ФИБТ'' ([[скратеница]] од [[француски јазик]]  ''Fédération Internationale de Bobsleigh et de Tobogganing''). Веќе на [[Зимски олимписки игри 1924|Зимските олимписки игри 1924]] била внесена дисциплината боб четворосед, а на [[Зимски олимписки игри 1932|Зимските олимписки игри 1932]] и дисциплината боб двосед, и тоа само за мажи. Тие две дисциплини биле во програма на сите игри од тогаш, освен на [[Зимски олимписки игри 1960|Зимските олимписки игри 1960]] кага бобот бил привремено вон програма. Освојувачите на олимписки медали во боб двосед за жени вклучиле и дисциплини двосед на [[Зимски олимписки игри 2002|Зимските олимписки игри 2002]].

Освен на Зимските олимписки игри, натпреварувањата во боб биле одржувани низ Светските и Европски првенства, како и Светскиот куп. Најуспешна нација во боб натпреварување се [[Швајцарија]], [[Германија]] и [[Канада]], а добри претставници повремено имаат и [[Италија]], [[Русија]], [[САД]] и [[Австрија]].

== Дисциплини ==

Постојат две дисциплини боб: четворосед и двосед. Додека мажите се натпреваруваат во двете дисциплини, жените  се натпреваруваат само во дисциплината двосед. За секоја  дисциплина строго се препишани димензии на  бобот:
* максимална должина на бобот од 3,8 m (четворосед) односно 2,7 м (двосед)
* максимална тежина вклучваќи го екипажот 630&amp;nbsp;кг (четворосед) односно 390&amp;nbsp;кг (двосед) и 340&amp;nbsp;кг (женски двосед)

За да постигне дозволена максимална тежина, екипажот смее во бобот да додаде одреден број метални тегови. Причината е секако тој боб што тежи повеќе постигнува поголема брзина спуштајќи се по стазата. Пред воведување на правилата за максимална тежина на бобот по правило настапувале потешки натпреварувачи.

Екипажот се состои од пилот, кочничара и во случај на четворосед уште два члена на екипажот. За успешен настап потребна е сила и брзина на екипажот со првично туркање на бобот, и подоцна тоа е уметност на пилотот кој треба на патеката да го пронајде оптималниот пат и во што пократко време да ја помине стазата пазејќи при тоа да не се случи превртување или излетување од стазата. Кочничарот на бобот го забавува при поминувањето низ целта, додека кочење на самата патека не е дозвољено.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Боб]]
[[Категорија:Зимски спортови]]
[[Категорија:Спортови на Зимските олимписки игри‎]]</text>
      <sha1>n66tqe38290d5fxb4cmll9g2sigbz21</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Безалкохолен пијалак</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1185778</id>
    <revision>
      <id>5601041</id>
      <parentid>4818860</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2256" sha1="lfgodqoqz5224qdsa0fuiwcw4xi5t0g" xml:space="preserve">[[Податотека:Soft drink shelf 2.jpg|мини|Безалкохолни пијалаци во маркет]]
'''Безалкохолен пијалак''' е [[пијалак]] кој обично содржи сода [[вода]], [[засладувач]]и и природна и вештачка [[арома]]. Засладувач може да е [[шеќер]], [[фруктоза|високофруктозен]] [[сируп]] од [[пченка]] (во диеталните пијалаци) или некоја комбинација од нив. Безалкохолните пијалаци исто така содржат [[кофеин]], [[боја]], и други состојки. Овие пијалаци немаат [[алкохол]].

Безалкохолните пијалаци се спротивни од алкохолните пијалаци. Мали количини можат да бидат присутни во безалкохолните пијалаци, ама таа количина мора да биде помала од 0,5 % да може пијалакот да се именува како безалкохолен. Овошен сок, чај и други слични пијалаци се по дефиниција безалкохолна, но обично не се нарекуваат така.

==Безалкохолните пијалаци во популарната култура==
* „Кока кола“ (''Koka Kola'') - песна на англиската [[Рок-музика|рок]]-група „[[Клеш]]“ (''The Clash'') од 1979 година.&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/The-Clash-London-Calling/master/19382 DISCOGS, The Clash ‎– London Calling (пристапено на 9.5.2020)]&lt;/ref&gt;
* „[[Orange Juice (рок-група)|Сок од портокал]]“ (англиски: ''Orange Juice'') — шкотска рок-група.&lt;ref&gt;[https://www.discogs.com/artist/233784-Orange-Juice-3 Discogs, Orange Juice (3) (пристапено на 22 март 2021)]&lt;/ref&gt;

==Поврзано==
*[[Алкохолен пијалак]]

== Наводи ==
{{наводи}}

{{Пијалак-никулец}}

[[Категорија:Пијалаци]]</text>
      <sha1>lfgodqoqz5224qdsa0fuiwcw4xi5t0g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еленоводица</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1186198</id>
    <revision>
      <id>5600746</id>
      <parentid>5060149</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:55:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* Наводи */</comment>
      <origin>5600746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2099" sha1="fxn2surbyz80s6z99pp4lzjz9j6lt2n" xml:space="preserve">{{Инфокутија за село во Република Македонија
|   слика= 
|   име=Еленоводица
|   регион={{грб|Вардарски Регион}}
|   општина=[[Општина Велес|Велес]]
|   население= нема
|   поштенски број= 
|   надморска височина= 383
|   географска широчина=
|   географска должина= 
|   lat_dir=N | lat_deg=41 | lat_min=44 | lat_sec=30
|   lon_dir=E | lon_deg=21 | lon_min=42 | lon_sec=05
|   мрежно место=
|   карта = Еленоводица во Општина Велес.svg
}}
'''Еленоводица''' или '''Елено Водица''' — историско [[село]] во [[Повардарие]]то, денес во северниот дел на [[Општина Велес]].

== Географија ==
Селото се наоѓало на десниот брег на реката [[Вардар]], во областа [[Гроот]], источно од [[’Рлевци]] и северозападно од [[Раштани (Велешко)|Раштани]].

== Историја ==
На етничката карта од 1927 г. [[Леонард Шулце Јена]] ја покажува ''Еленоводица'' (Elenovodica) како [[Македонци|македонско]] христијанско село.&lt;ref name=&quot;БИМ&quot;&gt;{{БИМ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.kroraina.com/knigi/gall/ls/title.html Leonhard Schultze Jena. &quot;Makedonien, Landschafts- und Kulturbilder&quot;, Jena, G. Fischer, 1927]&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==
* [[Гроот]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр-авто}}

{{Општина  Велес}}

[[Категорија:Историски села во Македонија]]
[[Категорија:Села во Општина Велес|†]]
[[Категорија:Велешки села|†]]
[[Категорија:Раштани (Велешко)|†]]
[[Категорија:Еленоводица| ]]</text>
      <sha1>fxn2surbyz80s6z99pp4lzjz9j6lt2n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Споменик на загинатите во Шумскиот пожар над Струмица од 2012 година</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1186915</id>
    <revision>
      <id>5601027</id>
      <parentid>5576053</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:15:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5601027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8233" sha1="0tazm4q8vfydijo65b4jvs7y8nrvj8j" xml:space="preserve">{{Инфокутија Споменик
|monument_name = Споменик на загинатите во Шумскиот пожар над Струмица од 2012 година
|native_name   = 
|image         = Monument of the killed in the Strumica wildfire of 2012.jpg
|caption       = Споменикот свечено украсен по повод негово откривање
|coordinates   = {{coord|41|26|18.02|N|22|38|28.06|E|type:landmark_region:MK|display=inline,title}}
|location      = [[Булевар Маршал Тито (Струмица)|Булевар „Маршал Тито“]], [[Струмица]], {{МКД}}
|designer      = Григориј Потоцки
|type          = 
|material      = 
|length        = 
|width         = 
|height        = 
|begin         = 
|complete      = 
|open          = 
|dedicated_to  = Загинатите во [[Шумски пожар над Струмица (2012)|Шумскиот пожар над Струмица]]
|extra         = '''Нарачател''': [[Општина Струмица]]
}}
[[Податотека:Mayor Zaev speaking on the opening of a monument for the Strumica wildfire of 2012.jpg|мини|десно|Градоначалникот Заев дава говор по повод откривањето на споменикот.]]
'''Споменикот на загинатите во Шумскиот пожар над Струмица од 2012 година''' е споменик кој се наоѓа на главниот [[Булевар Маршал Тито (Струмица)|булевар „Маршал Тито“]] во строгиот центар на [[Струмица]], [[Македонија]]. Тој е посветен на четворица [[Список на луѓе од Струмица|струмичани]] кои загинале во [[Шумски пожар над Струмица (2012)|Шумскиот пожар над Струмица]] кој се случил во месец јули 2012 година.

== Заднина ==
На 23 јули 2012 година избувнал шумски пожар на планината Еленица која се наоѓа над градот [[Струмица]]&lt;ref name=&quot;weather4all&quot;&gt;{{наведена мрежна страница|url=http://weather4all.com.mk/%D0%B3%D0%BE%D0%BB%D0%B5%D0%BC-%D1%88%D1%83%D0%BC%D1%81%D0%BA%D0%B8-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80-%D0%B3%D0%BE%D1%80%D0%B8-%D0%BD%D0%B0%D0%B4-%D1%81%D1%82%D1%80%D1%83%D0%BC%D0%B8%D1%86%D0%B0-|title=Голем шумски пожар гори над Струмица|date=23 јули 2012|work=Weather 4 All|language=македонски|accessdate=4 јануари 2018}}&lt;/ref&gt;. Во борба со пожарот истиот ден со тешки изгореници се здобиле 18 лица, меѓу кои Блажо Стојков, Пено Стојанов, Мите Ѓоргиев и Војо Гркљанов кои подлегнале на повредите&lt;ref name=&quot;24вести&quot;&gt;{{наведена мрежна страница|url=http://24vesti.com.mk/chetvrta-zhrtva-od-pozharot-vo-strumichko|title=Четврта жртва од пожарот во Струмичко|date=5 август 2012|work=24 Вести|language=македонски|accessdate=4 јануари 2018}}&lt;/ref&gt;. Локалната власт уште на почетокот се ангажирала за памет на загинатите, при што во среда, 25 јули 2012 година во [[Општина Струмица]] бил прогласен ден на жалоста&lt;ref name=&quot;гласникср&quot;&gt;{{наведена мрежна страница|url=http://www.strumica.gov.mk/downloads/ler/2012SluzbenGlasnik18.pdf|title=Службен гласник на Општина Струмица|date=25 јули 2012|work=|language=македонски|accessdate=3 јануари 2018|archive-date=2019-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20190922095939/https://www.strumica.gov.mk/downloads/ler/2012SluzbenGlasnik18.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

По неполн месец од кобниот ден за четирите жртви на пожарот, во [[Струмица]] пристигнал Григориј Потоцки, светски номиниран вајар и сликар од [[Русија]] и автор на [[Споменик Македонија (Струмица)|споменикот Македонија]]&lt;ref name=&quot;денешен&quot;&gt;{{наведена мрежна страница|url=http://denesen.mk/web/potocki-kje-go-raboti-spomenikot-na-zrtvite-vo-pozarot/|title=Потоцки ќе го работи споменикот на жртвите во пожарот кај Струмица|date=15 август 2012|work=Денешен|language=македонски|accessdate=4 јануари 2018}}{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Тој се сретнал со тогашниот градоначалник [[Зоран Заев]] каде што по претходно барање на градоначалникот ја претставил финалната идеја за изглед на споменик за загинатите во пожарот&lt;ref name=&quot;фама&quot;&gt;{{наведена мрежна страница|url=http://www.fama.mk/vesti-glavni/kategorii/makedonija/5722-vo-strumica-ke-se-gradi-spomenik|title=Во Струмица ќе се гради споменик за четирите жртви од пожарот|date=13 август 2012|work=Фама|language=македонски|accessdate=4 јануари 2018|archive-date=2016-09-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20160929092949/http://www.fama.mk/vesti-glavni/kategorii/makedonija/5722-vo-strumica-ke-se-gradi-spomenik|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Симболика ==
Споменикот се заснова на христијанската и народната традиција. Главното својство на споменикот се четири птици кои ги симболизираат душите на четворицата загинати во пожарот. Според Потоцки темелите на споменикот се јазиците на огнот како рака која вреска и од пламенот нагоре полетуваат четирите птици. Нозете на птиците стануваат сè потенки, се издолжуваат и птиците полетуваат во небото како четири крста&lt;ref name=&quot;а1он&quot;&gt;{{наведена мрежна страница|url=http://a1on.mk/archives/26985|title=Незаборав за 4-те трагично загинати струмичани|date=13 август 2012|work=А1он|language=македонски|accessdate=5 јануари 2018}}{{Мртва_врска|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

== Поврзано ==
* [[Шумски пожар над Струмица (2012)]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://come2strumica.mk/mk/%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%98%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B5/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%B6%D1%80%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D1%98-%D1%81%D1%82%D1%80/ Споменик за жртвите во пожарот кај Струмица] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20241222172133/http://come2strumica.mk/mk/%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D1%98%D0%B4%D0%BE%D0%B2%D1%82%D0%B5/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8/%D1%81%D0%BF%D0%BE%D0%BC%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%B6%D1%80%D1%82%D0%B2%D0%B8%D1%82%D0%B5-%D0%B2%D0%BE-%D0%BF%D0%BE%D0%B6%D0%B0%D1%80%D0%BE%D1%82-%D0%BA%D0%B0%D1%98-%D1%81%D1%82%D1%80/ |date=2024-12-22 }}

[[Категорија:Споменици во Струмица]]</text>
      <sha1>0tazm4q8vfydijo65b4jvs7y8nrvj8j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Црноборје (роман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1188381</id>
    <revision>
      <id>5600735</id>
      <parentid>4351530</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:04:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600735</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1805" sha1="6l8zps26u58fkuf0j752iy59sutx2la" xml:space="preserve">{{закосен наслов}}
[[Податотека:Петар Ширилов.jpg|мини|Петар Ширилов]]
'''Црноборје''' — [[роман]] на македонскиот писател [[Петар Ширилов]] објавен во 1972 година.

== За романот ==
Црноборјани во истоимениот роман и „Крајезерската земја“ се синоними за егејскиот дел на [[Македонија (регион)|Македонија]] и тие израснуваат во симболи на националното страдање. На овој географски означен простор се прават севозможни застрашувања за да се алиенира човекот, за да се згази сето она што го сочинува човековото достоинство. Црноборјани се повикани да одат на италијанско-грчкиот фронт во [[Албанија]], да крварат во рововите кај [[Москополе]] и Томори и да ја бранат круната за која омразата им влегла во крвта. Но овие луѓе живеат со почит кон смртта, зашто таа како да станала составен дел од нивното секојдневие. 

[[Категорија:Македонски романи]]
[[Категорија:Дела на Петар Ширилов]]
[[Категорија:Книги од 1972 година]]
[[Категорија:Македонски дела од 1972 година]]
[[Категорија:Појавено во 1972 година во Македонија]]</text>
      <sha1>6l8zps26u58fkuf0j752iy59sutx2la</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каталог „Хенри Дрејпер“</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1189727</id>
    <revision>
      <id>5600647</id>
      <parentid>5425679</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:18:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600647</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6620" sha1="5nr9vtlsc8vwf2fh1a0liqebwspddmp" xml:space="preserve">[[Податотека:Drapercatalogueo00harvrich 0011.jpg|мини|Насловна страница на каталогот на Хенри Дрејпер]]
'''Хенри Дрејпер''' {{langx|en|Henry Draper Catalogue}}, '''HD''') — [[ѕвезден каталог]] објавен помеѓу 1918 и 1924 г. кој содржи [[спектроскопија|спектроскопски]] [[класификација на ѕвездите|класификација]] на 225.300 [[ѕвезда|ѕвезди]]. Подоцна е дополнет со Додатокот „Хенри Дрејпер“ (''Henry Draper Extension'', '''HDE'''), објавен од 1925 до 1936 г. во кој се класификуваат уште 46.850 ѕвезди и со Дополнителните карти на „Хенри Дрејпер“ (''Henry Draper Extension Charts'', '''HDEC'''), објавени од 1937 до 1949 г. со уште 86.933 ѕвезди. Заклучно со август 2017 г. класификацијата опфаќа 359.083 ѕвезди&lt;ref&gt;The Henry Draper Extension Charts: A catalogue of accurate positions, proper motions, magnitudes and spectral types of 86933 stars, V. V. Nesterov, A. V. Kuzmin, N. T. Ashimbaeva, A. A. Volchkov, S. Röser, and U. Bastian, ''Astronomy and Astrophysics Supplement Series'' '''110''' (1995), стр. 367–370, {{bibcode|1995A&amp;AS..110..367N}}.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=hde&gt;The Henry Draper extension, Annie J. Cannon, ''Annals of Harvard College Observatory'' '''100''' (1925–1936), {{bibcode|1936AnHar.100....1C}}.&lt;/ref&gt;  Првичниот каталог го опфаќа целото небо до [[привидна ѕвездена величина|привидна фотографска величина]] од 9; со додатоците се дополнети уште ѕвезди од извесни подрачја.&lt;ref name=Bell&gt;[http://www.willbell.com/software/hypersky/hd.htm HENRY DRAPER star catalog, edition 1985], HyperSky documentation, Willmann-Bell, Inc., 1996. {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20080509145504/http://www.willbell.com/software/hypersky/hd.htm |date=May 9, 2008 }}&lt;/ref&gt;  Овој каталог претставува пионерски напор за подредување на ѕвездените спектри, а неговите броеви се широко застапени во означувањето на ѕвездите.&lt;ref name=webb /&gt;&lt;ref name=galaxies&gt;p. 4, ''Galaxies in the Universe: An Introduction'', Linda S. Sparke, John S. Gallagher, III, Cambridge, UK: Cambridge University Press, 2nd ed., 2007, {{ISBN|0-521-85593-4}}.&lt;/ref&gt;

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;float: right&quot;
|+ Класификација на ѕвездените спектри по Дрејпер&lt;ref name=drclass&gt;p. 108, Hearnshaw 1986; стр. 2–4, Pickering 1890.&lt;/ref&gt;
|-
! Секи || Дрејпер || Белешка
|-
| I
| A, B, C, D
| преовладуваат водородни линии
|-
| II
| E, F, G, H, I, K, L
|-
| III
| M
|-
| IV
| N || не се јавува во каталогот
|-
| &amp;mdash;
| O || Волф-Рајеови спектри со сјајни линии
|-
| &amp;mdash;
| P || планетарни маглини
|-
| &amp;mdash;
| Q || други спектри
|}

==Употреба и достапност==
Ѕвездите во главнината на каталогот се со средна [[привидна ѕвездена величина|величина]], до 9&lt;sup&gt;m&lt;/sup&gt; (околу {{дроп|1|15}} од [[сјајност]]а на најслабите ѕвезди видливи со голо око). Додатоците ги покриваат ѕвездите до величина 11, избрани од извесни небесни подрачја.&lt;ref name=Bell /&gt;&lt;ref&gt;[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/92776/Annie-Jump-Cannon Annie Jump Cannon], article, ''Encyclopædia Britannica Online'', {{конс|12 септември 2008}}.&lt;/ref&gt; Првичниот каталог ги води ѕвездите со броеви од 1 до 225300 (со претставката ''HD''), подредени нагорно според нивната [[ректасцензија]] за [[епоха (астрономија)|епохата]] 1900,0. Првиот додаток почнува со 225301, а завршува со 272150 (со претставката ''HDE''), а оној од дополнителните карти опфаќа ѕвезди од 272151 до 359083 (со претставката ''HDEC''). Честопати се среќава само претставката ''HD'', бидејќи бројчениот редослед е доследен и не прави забуна.&lt;ref&gt;погл. стр. 2, Cannon and Shapley 1937 и стр. 369, Nesterov et al. 1995.&lt;/ref&gt; Означувањето според каталогот „Хенри Дрејпер“ е мошне распространето.&lt;ref name=webb&gt;p. 327, ''Measuring the Universe: The Cosmological Distance Ladder'', Stephen Webb, London, New York: Springer, 1999, {{ISBN|1-85233-106-2}}.&lt;/ref&gt;

Денес каталогот „Хенри Дрејпер“ е достапен преку службата VizieR на [[Центар за астрономски податоци во Стразбур|Центарот за астрономски податоци во Стразбур]] како каталог бр. III/135A.&lt;ref&gt;Henry Draper Catalogue and Extension, A. J. Cannon and E. C. Pickering, [[Центар за астрономски податоци во Стразбур|CDS]], назнака [http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?III/135A III/135A].&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==
* [[Ѕвезден каталог]]
* [[Класификација на ѕвездите]]
* [[Анџело Секи]]

== Наводи ==
{{наводи|colwidth=30em}}

== Надворешни врски ==
* [http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?III/135A III/135A Каталогот Хенри Дрејпер и додатокот] — Центар за астрономски податоци во Стразбур
* [http://cdsarc.u-strasbg.fr/viz-bin/Cat?III/182 III/182 Дополнителни карти на „Хенри Дрејпер“] — Центар за астрономски податоци во Стразбур

[[Категорија:Астрономски каталози]]
[[Категорија:HD-објекти| ]]
[[Категорија:Ѕвездени каталози]]</text>
      <sha1>5nr9vtlsc8vwf2fh1a0liqebwspddmp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спастична квадриплегија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1191067</id>
    <revision>
      <id>5600926</id>
      <parentid>5456673</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:25:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600926</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15089" sha1="6md6tbq5jeen79xus733sohpimu6opm" xml:space="preserve">{{Инфокутија Болест
|name=Спастична квадриплегија
|image=Autosomal recessive - en.svg
|caption=Оваа болест е автосомно рецесивно наследна
|ICD10=G11.4
|ICD9=&lt;!--{{ICD9|xxx}}--&gt;
}}
'''Спастична квадриплегија''' исто така позната како '''спастична тетраплегија''' — поттип на [[Спастична церебрална парализа|спастичната церебрална парализа]] и кај која се зафатени сите четири екстремитети (двете раце и нозе).

Во споредба со квадриплегија, спастичната тетраплегија е дефинирана од страна на спазмите на екстремитетите, за разлика од парализа. Се разликува од другите форми на церебрална парализа со презентација на вкочанетост, отсечни движења кои произлегуваат од хипертонија на мускулите.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.merriam-webster.com/medlineplus/spastic%20cerebral%20palsy|title=spastic cerebral palsy}}&lt;/ref&gt;

== Симптоми ==
Спастична квадриплегија може да се открие од страна на абнормален развој на моторните вештини кај децата. Симптомите можат да се претстават уште во првите три месеци, но генерално се забележуваат кај детето пред да достигне две години. Некои предупредувачки знаци вклучуваат: дете на повеќе од два месеци кои вкочанети нозе и не е во состојба да ја контролира глава и дете на повеќе од дванаесет месеци што не ја развило способноста да лази или стои.&lt;ref name=&quot;cpfamilynetwork&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cpfamilynetwork.org/medical-research/cerebral-palsy-news-spastic-cerebral-palsy-facts-treatments-and-outcomes|title=An Overview of Spastic Cerebral Palsy|date=25 March 2015|accessdate=2018-03-04|archive-date=2015-05-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20150515014429/http://cpfamilynetwork.org/medical-research/cerebral-palsy-news-spastic-cerebral-palsy-facts-treatments-and-outcomes|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Спастична квадриплегија, исто така презнтира низа на симптоми кои влијаат на мускулатурата. Кај многу се јавуват контрактури, кои се дефинирани како зглобовите кои не можат да се поместуваат. Клонус е уште еден симптом кој се одликува со наизменични, брзи мускулни контракции и релаксации. Тој се презентира со [[тремор]] и екстремитети како ножици. Дистонија,или трајни мускулни контракции и стегање често се доживува од страна на оние кои се погодени од спастична квадриплегија. Овие присилни мускулни контракции може да влијаат на развојот на структурните мускулите околу колковите и да доведат до дисплазија и дислокација на колкот, што ги прави тешко да седат. Комбинацијата на овие симптоми често го прави одењето тешко за пациентите. Иако рацете и нозете на пациентите се често вкочанети, вратот обично е опуштен поради непостоење на доброволни мускулна контрола. Некои возрасни имаат проблеми со сексуалните органи, како што се оние кои го контролираат сфинктерот (анусот), како и контрола на бешиката. Овие понекогаш може да бидат третирани со обука и стимулација дури и ако проблеми се претставени со години.

== Причинители ==
Спастична квадриплегија е генерално предизвикана од оштетување на мозокот или нарушувања во нормален развој на мозокот пред раѓање. Според Националниот Институт за Здравје, постојат четири видови на оштетување на мозокот, што може да предизвика спастична квадриплегија. Овие вклучуваат оштетување на белата маса (перивентрикуларна леукомалација), абнормален развој на мозокот (церебрална дисгенезија), крварење во мозокот (интракранијално крвавење), и оштетување на мозокот поради недостаток на кислород (хипоксично-исхемична енцефалопатија или интрапартална асфиксија).

Белата маса на мозокот е особено ранливи помеѓу 26 и 34 недели на созревање, и да оштетување на бела маса може да се меша во способноста на мозокот да пренесува сигнали на остатокот на телото.

Пред 26 недела на созревање, феталниот мозок е особено подложни на разни отрови чии ефекти може на крајот да го попречат нормалниот развој. Изложеност на мозокот на инфективни агенси е особено опасна, бидејќи тие може да предизвикаат имунолошки одговор преку активирање на цитокините и да доведат до воспаление на мозокот. Некои инфекции кои биле поврзани со развојот на спастична квадриплегија вклучуваат [[менингитис]], [[херпес]], рубеола и енцефалитис.&lt;ref name=&quot;ncbi&quot;&gt;https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmedhealth/PMH0001734&lt;/ref&gt; Тешка [[жолтица]], исто така, може да доведе до оштетување на мозокот и спастична quadriplegia поради израстоци на [[билирубин]] во крвта.

Крварење во мозокот предизвикани од фетална мозочни удари, згрутчување на крвта, слаби и малформирани крвните садови или висока крвен притисок кај мајката исто така може да доведе до оштетување на мозокот и предизвикува спастична квадриплегија. Инфекции кај мајката, најчесто карлична инфламаторна болест, се покажа во зголемување на ризикот на фетусен мозочен удар.

Хипоксија, односно недостаток на кислород во мозокот, исто така, може да предизвика штета во церебралниот моторен кортекс и други мозочни региони. Овој недостаток на кислород може да биде резултат на дефект поврзан со плацентата, руптура на матката, штета на папочната врвца, низок крвен притисок кај мајката или асфиксија за време на породувањето.

Децата кои доживеале многу компликации во текот на раѓањето, како што се прематурност, недоволно количество накислород, со ниска тежина при раѓање, аспирација, повреди на главата или крварење во мозокот имаат поголем ризик од развој на спастична квадриплегија. Децата чии мајки биле болни за време на бременоста или не добиваат соодветна исхрана се исто така со поголем ризик да ја развијат болеста.&lt;ref name=&quot;formsofcerebralpalsy&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.formsofcerebralpalsy.com/quadriplegia.html |title=архивски примерок |accessdate=2018-03-04 |archive-date=2013-03-03 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130303205344/http://www.formsofcerebralpalsy.com/quadriplegia.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Дијагностика ==
Спастичната квадриплегија може да биде дијагностицирана уште во првата година, при забележително доцнење во развојот, особено задоцнување во тркалање, лазење, седење или одење.&lt;ref name=&quot;brainandspinalcord&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.brainandspinalcord.org/cerebral-palsy/types/spastic-quadriplegia.html|title=Spastic Quadriplegia - Spastic Tetraplegia - BrainAndSpinalCord.org|accessdate=2018-03-04|archive-date=2016-05-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20160502211713/http://www.brainandspinalcord.org/cerebral-palsy/types/spastic-quadriplegia.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;marchofdimes&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.marchofdimes.org/baby/cerebral-palsy.aspx|title=Cerebral palsy|accessdate=2018-03-04|archive-date=2017-12-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20171222123830/https://www.marchofdimes.org/baby/cerebral-palsy.aspx|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Сепак, во зависност од сериозноста, знаците некогаш не се појавуваат дури до три години. Мускулниот тонус понекогаш се користи за да се направи дијагноза на спастична квадриплегија, со тоа што децата често се премногу здрвени или премногу опуштени.

Друг важен дијагностички фактор е постојаните примитивни рефлекси после возраста на која тие треба да се исчезнат (6-12 месеци). Овие рефлекси меѓу другите ги вклучуваат рефлексот на цицање и Mоро рефлексот.

Магнетна резонанца ([[Магнетна резонанција|МРИ]]) или компјутерската томографија (КТ) може да се користи за да се лоцира причината за симптомите. [[Ултразвук]] може да се користи за истата функција во предвремено родени бебиња.

Заради тоа што [[Церебрална парализа|церебралната парализа]] се однесува на група на нарушувања, важно е да се има јасен систем на именување. Овие растројства мора да бидат непрогресивни, неминливи и да не се должат на повреди на ’рбетниот мозок.&lt;ref name=&quot;pediatrics&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Minear|first=WL|date=Nov 1956|title=A classification of cerebral palsy.|url=http://pediatrics.aappublications.org/content/18/5/841.full.pdf|journal=Pediatrics|volume=18|issue=5|pages=841–52|pmid=13370256}}&lt;/ref&gt; Нарушувањата во рамките на групацијата се класифицирани врз основа на две одлики - главни физиолошки симптом и екстремитетите кои се погодени. За нарушувањето да биде дијагностицирано како спастична квадриплегија, поединецот мора да покаже спастични симптоми (не [[Атетоидна церебрална парализа|атетотични]], хипертонични, [[Атаксична церебрална парализа|атаксични]] или атонични симптоми) и тоа мора да биде присутно на сите четири екстремитети.

Додека дијагноза може да се направи за кратко време по раѓањето врз основа на семејната историја и набљудување на детето, често е одложена до кога детето е меѓу 18-24 месеци, со цел да се следи можна регресија или прогресија на симптомите.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cpirf.org/stories/1065 |title=архивски примерок |accessdate=2018-03-04 |archive-date=2013-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130928021049/http://www.cpirf.org/stories/1065 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

=== Научна класификација ===
Научни класификации за овие видови ги вклучуваат:
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;margin-bottom: 10px;&quot;
! Тип
! OMIM
! Ген
! Локус
|-
| CPSQ1 
| {{OMIM2|603513}}
| ''GAD1''
| 2q31
|-
| CPSQ2 
| {{OMIM2|612900}}
| ''ANKRD15''
| 9p24.3
|-
| CPSQ3 
| {{OMIM2|612936}}
| ''AP4M1''
| 7q22.1
|}

== Белешки ==
{{Reflist}}

[[Категорија:Болести на нервниот систем]]
[[Категорија:Церебрална парализа]]
[[Категорија:Типови на церебрална парализа]]
[[Категорија:Попреченост]]</text>
      <sha1>6md6tbq5jeen79xus733sohpimu6opm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свети Мартин на Мура</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1192743</id>
    <revision>
      <id>5600794</id>
      <parentid>5540497</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10516" sha1="s7ucudn8y2h3awnhtmhsmtlww8vvefk" xml:space="preserve">{{Инфокутија Населено место
| name                   = Свети Мартин на Мура
|official_name =
|native_name =	Sveti Martin na Muri
|settlement_type = општина
|image_skyline = Sv.Martin na Muri (Croatia) - centar.jpg
| image_caption          = Центарот на селото
| image_shield           = Sveti Martin na Muri (grb).gif
| shield_size            = 
| image_flag             = 
| flag_size              = 
| pushpin_map            = Хрватска
| map_caption            = Местоположба на Свети Мартин на Мура во Хрватска
| subdivision_type       = [[држави во светот|држава]]
| subdivision_name       = {{знаме|Хрватска}}
| subdivision_type1      = [[Жупании во Хрватска|Жупанија]]
| subdivision_name1      = [[Меѓимурска Жупанија|Меѓимурје]]
| subdivision_type2      = 
| subdivision_name2      =
| area_total_km2         = 25.24
| population_as_of       = 2011
| population_footnotes   = &lt;ref name=&quot;2011 census&quot;&gt;{{Croatian Census 2011|S|20|4413}}&lt;/ref&gt;
| population_total       = 2605
| population_blank1_title = село
| population_blank1      = 435
| population_density_km2 = auto
| population_metro       = 
| coordinates            = {{coord|46|32|N|16|23|E|region:HR|display=inline}}
| elevation_m            = 
| leader_title           = Градоначалник на општината
| leader_name            = Дражен Црнчец
| timezone               = [[средноевропско време|ЦЕВ]]
| area_code              = 
| postal_code_type       = Поштенски број
| postal_code            = 40313 Свети Мартин на Мура
| utc_offset             = +1
| timezone_DST           = [[средноевропско летно време|ЦЕЛВ]]
| utc_offset_DST         = +2
| website                = http://svetimartin.hr/
| footnotes              = 
}}
[[Податотека:Sv.Martin na Muri (Croatia) - centar.jpg|250px|мини|Свети Мартин на Мура – центар на населбата]]
[[Податотека:Sv.Martin na Muri (Croatia) - zapad.jpg|250px|мини|Главната улица]]
[[Податотека:Sv.Martin na Muri (Croatia) - istok.jpg|250px|мини|Источниот влез во населбата]]
[[Податотека:Sveti Martin na Muri (Međimurje) u 18. stoljeću.jpg|250px|мини|Изглед на Св. Мартин на Мура во XVIII век]]
[[Податотека:Sv.Martin na Muri (Croatia) - putokaz na izlazu.jpg|250px|мини|Патоказ на западниот излез од населбата]]
[[Податотека:Vučkovec (Croatia) - toplice, otvoreni bazeni (sjever).jpg|мини|250px|десно|Пливачки комплекс во местото Вучковец, оддалечен неколку километри од Св. Мартин на Мура]]
[[Податотека:Most, Sveti Martin na Muri (Croatia) - jugoistok.jpg|250px|мини|Патен мост на реката [[Мура]] во северниот дел на населбата]]

'''Свети Мартин на Мура''' ({{langx|hu|Muraszentmárton}}); на местото [[кајкавско наречје]] наречје се вика ''Сумартон,''&lt;ref&gt;[http://www.medjimurje.hr/clanak/2912/2011-02-15/em-dejte-najte Em dêjtê najte! (medjimurje.hr)]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; или ''Мартин''&lt;ref&gt;Đ. Blažeka–G. Rob: Rječnik Murskog Središča, Zagreb [[2014]]. ISBN 978-953-7210-53-3 s. 205.&lt;/ref&gt;) – населба и истоимена [[општини во Хрватска|општина]] во [[Хрватска]]. Сместена е во [[Меѓимурска Жупанија|Меѓимурската Жупанија]].

== Населени места ==
Во составот на населбата влегуваат 14 населби: [[Брезовец]], [[Честијанец]], [[Горен Концовчак]], [[Градишчак]], [[Гркавешчак]], [[Јуровчак]], [[Јуровец]], [[Капелшчак]], [[Лапшина]], [[Мароф]], Свети Мартин на Мура, [[Топлице Свети Мартин]], [[Врховљан]] и [[Жабник (Свети Мартин на Мура)|Жабник]].

== Географија ==
Општината Свети Мартин на Мура е сместена на најсеверната точка на Хрватска. Подрачјето на општината го опфаќа просторот каде што реката [[Мура]] влегува во државната територија на Република Хрватска, а перипанонскиот простор полека се претвора во периалпски.

Со површина од 2525 [[хектар]]и, општината се вбројува во редот на средно големи општини во Меѓимурската Жупанија, а во редот на мали општини во Република Хрватска.

На просторот на општината јасно се издвојуваат два типа релјеф: низински северен дел и ридски јужен дел на општината. Заради тоа северниот дел се класифицира во подрачјето на [[плеистоцен]]ската рамнина крај реката Мура, а јужниот дел во Горно Меѓимурје.

Метеоролошките особини се одредени со припадноста на пошироката климатска област – [[Панонска Низина|Панонската Низина]]. Превладува умерено свежа континентална клима.

== Население ==
808 домаќинства и 3.154 жители; густината на населеност е 125 жители/км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;.

== Општинска управа ==
Општината Свети Мартин на Мура за првпат е воспоставена во 1993 година. Општинското собрание го сочинуваат 13 советници кои се бираат за период од четири години.

== Историја ==
Сместен во долината меѓу последните северни меѓимурски  ритчиња спрема реката Мура, Св. Мартин на Мура е една од најстарите [[црковна жупа|жупи]] и населби во овој дел на Меѓимурје.

Тука се наоѓа и важно предисториско археолошко наоѓалиште, а токму тука преку реката Мура преминувал знаменитиот римски пат меѓу Птуј и Лендава (POETOVIO – HALLICANUM). Не е чудно што кај Св. Мартин е пронајдено наоѓалипте на многу ретки римски пари и други материјални остатоци од античката култура. Овој крај бил важен во [[среден век|средниот век]], како за [[готика|готските]] и [[барок]]ните цркви, така и по старите дворци и курии ([[Градишчак]], [[Лапшина]]).

Највреден сочуван споменик до денес е готско-барокизираната жупна црква Св. Мартин. Оваа [[црковна жупа|жупа]] се споменува веќе во 1334 година  (SANCTI MARTINI), па во 1501 година (SANCTI MARTINI SUPERIOR) и во 1650 година (SANCTI MARTINI in KOMORY). На ова историско место најпрво е изградена дрвена жупна црква, за да во половината на XV век биде изграден најголем дел од светилиштето. Светилиштето е полионално, а надсводено со многу успешен доцноготски мрежест свод, кој го носат десет конзоли. Занимливи се бидејќи имаат изгравирано мотиви на растенија како и ликови на [[ангел]]и (на еден е врежана 1468 година).

Особено се занимливи и вредни готските ѕидни слики што е права реткост во Меѓимурје. Денешната сакристија е изградена во 1777 година, а најдоцна е заменет поплочениот дел на таванот на [[брод (архитектура)|бродот]], во 1779 година.

== Стопанство ==
Општината Свети Мартин на Мура отсекогаш му припаѓала на послабо развиеното подрачје на жупанијата. Населението главно се занимавало со [[земјоделство]], [[лозарство]] и [[сточарство]]. Сепак, во поново време сè повеќе се развива [[индустрија]]та и [[туризам|туризмот]].

== Споменици и знаменитости ==
* [[Црква]] Свети Мартин
* [[Мелница]] (воденица) на Мура 
* Брод ([[скеле]]) на Мура 
* Заштитен крајолик на реката Мура

== Образование ==
Во општината има едно училиште – Основното училиште Свети Мартин на Мура.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.svetimartin.hr/ Официјална страница]

{{Свети Мартин на Мура}}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Свети Мартин на Мура| ]]
[[Категорија:Села во Хрватска]]
[[Категорија:Општини во Хрватска]]</text>
      <sha1>s7ucudn8y2h3awnhtmhsmtlww8vvefk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нордиска комбинација</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1196763</id>
    <revision>
      <id>5601042</id>
      <parentid>5513421</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:48:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7233" sha1="4jdcshdj2z71fis9ssk2jtrz1uf1mbv" xml:space="preserve">{{внимание}}
[[Податотека:20180126 FIS NC WC Seefeld 850 0524.jpg|300px|мини|Нордијци на Светското првенство во 2018 година.]]
'''Нордиска комбинација''' или ''Класична комбинација'' е комбинираниот натпревар во [[нордиско скијање|скијачко трчање]] и [[скијачки скокови|скијачките скокови]]. Такво име го добил бидејќи и тие двете дисциплини се грижат претежно во [[Нордиски земји|нордиските земји]].

Иако во комбинираниот натпревар во скијачко трчање и скокови имаа сразмерна долга традиција, таа се дури по неколку години после [[Првата светска војна]] примена во [[Меќународната скијашка федерација|ФИС]]. Првиот натпревар во нордиската комбинација во организација на ФИС-а одржан е во [[1925]] година во [[Чехословачка]], а во Југославија, под име „сложениот натпревар“ во [[1930]] година во [[Општината Бохињ|Бохиња]].

Натпреварувачка патека во трчање е долга 15 км. Оддалеченоста на критичната точка од скокалницата, на која се изведуваат скоковите за нордиска комбинација мора да биде 70 метари (може и повеќе).

Такви комбинирани натпревари се изведува во секоја дисциплина во согласност со прописите и правилата, кои важат за скијачко трчање и скијачки скокови. На светските првенства и олимписките игри скоковите мораат да се изведат пред трчањето, а во останатите натпревари редоследот можел да се менува. Комбинираните натпревари се изведуваат два дена последователно и тоа само по една дисциплина на ден.

== Оценување на резултати ==
Оценувањата на скијашко трчање се пресметуваат врѕ основа на најдобриот резултати кои добиваат 220 бода.  На другите натпреварувачи од 220 бода им се одбиваат тие бодови по специјална табела, на основа на тоа колку заостануваат зад победникот. Финалните резултати се пресметувааат така што постигнатите резултати во трчање изразени во бодови, се собираат со бодовии кои се постигнати во скокови. На сите натпревари се изведуваат по три скока, од кои двата најдобри се пресметуваат во оценката.

== Дисциплини во нордиски комбинации ==
Натпреварите се најчесто одржуваат во една од овие четири дисциплини:

* '''Поединечна трка''' се состои од два скока од скакалница, а потоа од 15 км трчање. На скакалница се доделуваат од по 1,2 до 2 бода по метар остварена должина на скокот (зависно од должината на скакалницата) и по 3—30 бода по скокот за стил. По завршувањето на натпреварот на скокалницата во трка на 15 км, први започнува натпеварувачот со највеќе бодови и со највеќе бодови во скоковите. Зад него се движат другите натпреварувачи, во зависност од бодовите добиени на скакалницата, на тој начин да 15 бода од скоковите се еднакви на 1 мунута задоцнет старт. Тоа значи дека натпеварувачот кој прв дојде на целта воедно е и победник во кобинацијата. Овој метод уште се нарекува и метод по Гундерсон или само ''Гундерсон''.
* '''Спринт трка''': се изведува само  еден скок па потоа се трчи на делница од 7,5 км. Во спринт трка постои и варијанта да бодовите од скокаолницата не се претвораат во време, туку во метри, на начинот да е еден бод од скокот е еднаков на 24 метра од трката. Тогаш најдобриот на скокалницата трчи 7,5 км, а другите според редоследот на бодови на пресметано растојание зад него. (значи тие мораат да трчаат подолга стаза).
* '''Масовниот старт''' е начин на трка, кај кој се прво трчи задната стаза, каде што победникот добива 1290 бода, а другите по 15 бода помалку за секија минута на заостанување. Тие бодови потоа се собираат со бодовите од скоковите, кои се изведуваат после трката, па потоа се иѕбира победникот.
* '''Штафетна трка''' во која учествуваат по 4 члена во една екипа, чии бодови се собираат, а трчаат 4 х 5 км. Овдека 40 бода од скоковите е еднакво на 1 мунута задоцнет старт во трката.

== Литература ==
* Енциклопедија физичке културе ЈЛЗ Загреб 1975. стр. 244.

== Надворешни врски ==
* [http://www.fis-ski.com/ ФИС] {{en}}
* [http://www.olympic.org/ МОК] {{en}}
* [http://www.sports-reference.com/olympics/sports/NCO/ Нордијско скијање на ЗОИ на sports-reference.com] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20081229121353/http://www.sports-reference.com/olympics/sports/NCO/ |date=2008-12-29 }} {{en}}

[[Категорија:Нордиско скијање]]
[[Категорија:Зимски спортови]]
[[Категорија:Олимписки спортови]]</text>
      <sha1>4jdcshdj2z71fis9ssk2jtrz1uf1mbv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Виктор Канзуров</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1205665</id>
    <revision>
      <id>5600814</id>
      <parentid>5599614</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:16:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Simin</username>
        <id>54149</id>
      </contributor>
      <comment>Кој извор ги дефинирал ставовиве како шовинистички и кој ја тврди омразата?</comment>
      <origin>5600814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8430" sha1="k6iasl02pja6unqvcwduq5qkcm00dib" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                  = Виктор Канзуров
| image                 = 
| alt                   = 
| caption               = 
| birth_name            = 
| birth_date            = {{роден на и возраст|df=yes|1971|11|2}}
| birth_place           = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]
| death_date            = 
| death_place           = 
| nationality           = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity             = [[Македонци|Македонец]] (наводен [[Македонски Бугари|Бугарин]])
| othername             = 
| occupation            = [[Новинар]], политички аналитичар
| years_active          = 
| spouse                = 
| children              = 
| relatives             = 
| domestic partner      = 
| website               = 
}}

'''Виктор Канзуров''' ({{роден на|2|ноември|1971}} во {{роден во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] [[новинар]]. Познат е по неговите шовинистички ставови{{факт}} околу македонско-бугарскиот однос, како и за заедничката историја со [[Бугари]]те, иако е новинар дебатира во полето на [[историја]]та и настапува со омраза{{факт}} кон [[Македонци]]те, кон Македонија и кон македонските историчари.

== Биографија ==
Виктор Канзуров е роден на 2 ноември 1971 во [[Скопје]]. На 16 годишна возраст, тој дознал за неговото бугарско потекло, откако татко му го учел за наводните [[Македонски Бугари|бугарските]] корени на [[македонскиот народ]]. Татко му е по потекло од [[леринско]]то село [[Пападија]], [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]], кој се преселил во Скопје во 1968 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=6 април 2010|url=http://www.eurochicago.com/2010/04/problemat-na-r-makedoniya-ne-e-v-imeto/|title=Проблемът на Македония не е в името|publisher=EuroChicago.com|}}&lt;/ref&gt; По мајчина линија е од [[Сетина]]. Неговиот роднина Георги Канзуров е активист во македонската партија [[Виножито (политичка партија)|Виножито]] во [[Грција]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=3 август 2010|url=http://novazora.gr/arhivi/846|title=13Ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – СОЛУН 15ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΑΣ|publisher=novazora.gr|5=|accessdate=2018-08-17|archive-date=2010-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100901094541/http://novazora.gr/arhivi/846|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Од 1999 година работи како новинар во македонските весници: „''Македонско Дело''“, „[[Вечер (дневен весник)|''Вечер'']]“, „''Старт''“, „''[[Нова Македонија]]''“ и интернет изданието „''Трибуна''“. После тоа, тој работел како новинар во слободна практика.

Виктор Канзуров бил претседател и еден од основачите на Унијата на млади сили (УМС) на [[ВМРО ДПМНЕ]]. Честопати ја критикува партијата, велејќи дека денешното ВМРО ДПМНЕ е контра теза на она ВМРО ДПМНЕ во 1990-ти години. Поради критиките упатени кон [[Србомани|србоманството]] во [[СР Македонија|Македонија]], тој бил заплашуван и притворуван со измислени обвиненија, уште во времето кога Македонија била дел од [[СФРЈ]]. Првиот притвор бил во 1989 година на 18 годишна возраст. При откривањето на спомен бистата на [[Иван Михајлов]] во [[Велес]] во дворот на куќата на [[Драги Каров]], тој држи говор каде што го критикува тогашниот бугарски министер, одговорен за [[Бугари]]те во странство, [[Божидар Димитров]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=9 март 2010|url=http://e-vestnik.bg/8558/viktor-kanzurov-bozhidar-dimitrov-e-furnadzhiyska-lopata-v-makedoniya-veche-nikoy-ne-mu-vyarva/|title=Виктор Канзуров: Божидар Димитров е фурнаджийска лопата, в Македония се компрометира|publisher=e-vestnik.bg|}}&lt;/ref&gt;

== Кривична пријава ==
Во 2008 година, Виктор Канзуров бил уапсен во интернет кафе во [[Студентски дом „Гоце Делчев“|студентскиот дом „Гоце Делчев“]] во [[Скопје]], каде вршел задоволување на полови страсти пред јавност. Полицијата го привела и му поднела кривична пријава за дело „задоволување на полови страсти пред друг“. По преземени мерки, извршени разговори и препознавање од страна на една девојка, било заклучено дека осомничениот е сторител на делото.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&amp;kategorija=4|title=:: Net Press ::|date=2008-04-24|work=web.archive.org|accessdate=|archive-date=2008-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424001701/http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&amp;kategorija=4|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2008&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&amp;read=2da97df90267d22|title=Задоволувал полови страсти пред студенти|first=Дневник|date=22.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2008&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&amp;read=9f04356f4f53928|title=Скопјанец се задоволувал пред гости во интернет клуб|first=Нетпрес|date=21.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

==Наводи==
{{наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Канзуров, Виктор}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Македонски новинари]]
[[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]
[[Категорија:Бугаромани]]
[[Категорија:Македонски Бугари]]
[[Категорија:Македонски општественици]]
[[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници во Македонија]]
[[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]]
[[Категорија:Луѓе со потекло од Попадија (Леринско)]]
[[Категорија:Луѓе со потекло од Сетина]]</text>
      <sha1>k6iasl02pja6unqvcwduq5qkcm00dib</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600948</id>
      <parentid>5600814</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:15:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600948</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9039" sha1="7m4eubim3p5cboqvdh7tv1zmc6ccxb0" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                  = Виктор Канзуров
| image                 = 
| alt                   = 
| caption               = 
| birth_name            = 
| birth_date            = {{роден на и возраст|df=yes|1971|11|2}}
| birth_place           = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]
| death_date            = 
| death_place           = 
| nationality           = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity             = [[Македонци|Македонец]] (наводен [[Македонски Бугари|Бугарин]])
| othername             = 
| occupation            = [[Новинар]], политички аналитичар
| years_active          = 
| spouse                = 
| children              = 
| relatives             = 
| domestic partner      = 
| website               = 
}}

'''Виктор Канзуров''' ({{роден на|2|ноември|1971}} во {{роден во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] [[новинар]]. Познат е по неговите шовинистички ставови&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://24.mk/details/kanzurov-za-tv-24-makedonskiot-jazik-e-nov-go-nemalo-vo-19ot-vek-nitu-vo-sredniot|title=Канзуров за тв 24: Македонскиот јазик е нов, го немало во 19-от век, ниту во средниот|last=Тим 24|date=16 септември 2020|work=24 МК}}&lt;/ref&gt; околу македонско-бугарскиот однос, како и за заедничката историја со [[Бугари]]те, иако е новинар дебатира во полето на [[историја]]та и настапува со омраза&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://netpress.com.mk/omo-ilinden-povede-postapka-protiv-viktor-kanzurov/|title=ОМО „Илинден“ поведе постапка против Виктор Канзуров|date=25 мај 2022|work=Нетпрес}}&lt;/ref&gt; кон [[Македонци]]те, кон Македонија и кон македонските историчари.

== Биографија ==
Виктор Канзуров е роден на 2 ноември 1971 во [[Скопје]]. На 16 годишна возраст, тој дознал за неговото бугарско потекло, откако татко му го учел за наводните [[Македонски Бугари|бугарските]] корени на [[македонскиот народ]]. Татко му е по потекло од [[леринско]]то село [[Пападија]], [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]], кој се преселил во Скопје во 1968 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=6 април 2010|url=http://www.eurochicago.com/2010/04/problemat-na-r-makedoniya-ne-e-v-imeto/|title=Проблемът на Македония не е в името|publisher=EuroChicago.com|}}&lt;/ref&gt; По мајчина линија е од [[Сетина]]. Неговиот роднина Георги Канзуров е активист во македонската партија [[Виножито (политичка партија)|Виножито]] во [[Грција]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=3 август 2010|url=http://novazora.gr/arhivi/846|title=13Ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – СОЛУН 15ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΑΣ|publisher=novazora.gr|5=|accessdate=2018-08-17|archive-date=2010-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100901094541/http://novazora.gr/arhivi/846|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Од 1999 година работи како новинар во македонските весници: „''Македонско Дело''“, „[[Вечер (дневен весник)|''Вечер'']]“, „''Старт''“, „''[[Нова Македонија]]''“ и интернет изданието „''Трибуна''“. После тоа, тој работел како новинар во слободна практика.

Виктор Канзуров бил претседател и еден од основачите на Унијата на млади сили (УМС) на [[ВМРО ДПМНЕ]]. Честопати ја критикува партијата, велејќи дека денешното ВМРО ДПМНЕ е контра теза на она ВМРО ДПМНЕ во 1990-ти години. Поради критиките упатени кон [[Србомани|србоманството]] во [[СР Македонија|Македонија]], тој бил заплашуван и притворуван со измислени обвиненија, уште во времето кога Македонија била дел од [[СФРЈ]]. Првиот притвор бил во 1989 година на 18 годишна возраст. При откривањето на спомен бистата на [[Иван Михајлов]] во [[Велес]] во дворот на куќата на [[Драги Каров]], тој држи говор каде што го критикува тогашниот бугарски министер, одговорен за [[Бугари]]те во странство, [[Божидар Димитров]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=9 март 2010|url=http://e-vestnik.bg/8558/viktor-kanzurov-bozhidar-dimitrov-e-furnadzhiyska-lopata-v-makedoniya-veche-nikoy-ne-mu-vyarva/|title=Виктор Канзуров: Божидар Димитров е фурнаджийска лопата, в Македония се компрометира|publisher=e-vestnik.bg|}}&lt;/ref&gt;

== Кривична пријава ==
Во 2008 година, Виктор Канзуров бил уапсен во интернет кафе во [[Студентски дом „Гоце Делчев“|студентскиот дом „Гоце Делчев“]] во [[Скопје]], каде вршел задоволување на полови страсти пред јавност. Полицијата го привела и му поднела кривична пријава за дело „задоволување на полови страсти пред друг“. По преземени мерки, извршени разговори и препознавање од страна на една девојка, било заклучено дека осомничениот е сторител на делото.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&amp;kategorija=4|title=:: Net Press ::|date=2008-04-24|work=web.archive.org|accessdate=|archive-date=2008-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424001701/http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&amp;kategorija=4|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2008&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&amp;read=2da97df90267d22|title=Задоволувал полови страсти пред студенти|first=Дневник|date=22.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2008&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&amp;read=9f04356f4f53928|title=Скопјанец се задоволувал пред гости во интернет клуб|first=Нетпрес|date=21.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

==Наводи==
{{наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Канзуров, Виктор}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Македонски новинари]]
[[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]
[[Категорија:Бугаромани]]
[[Категорија:Македонски Бугари]]
[[Категорија:Македонски општественици]]
[[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници во Македонија]]
[[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]]
[[Категорија:Луѓе со потекло од Попадија (Леринско)]]
[[Категорија:Луѓе со потекло од Сетина]]</text>
      <sha1>7m4eubim3p5cboqvdh7tv1zmc6ccxb0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600949</id>
      <parentid>5600948</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:16:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Непотребно</comment>
      <origin>5600949</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8969" sha1="cyn4be2r2fom029mb630heohv9bzujm" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name                  = Виктор Канзуров
| image                 = 
| alt                   = 
| caption               = 
| birth_name            = 
| birth_date            = {{роден на и возраст|df=yes|1971|11|2}}
| birth_place           = [[Скопје]], [[СР Македонија]], [[СФРЈ]]
| death_date            = 
| death_place           = 
| nationality           = [[Македонија|Македонец]]
| ethnicity             = [[Македонци|Македонец]]
| othername             = 
| occupation            = [[Новинар]], политички аналитичар
| years_active          = 
| spouse                = 
| children              = 
| relatives             = 
| domestic partner      = 
| website               = 
}}

'''Виктор Канзуров''' ({{роден на|2|ноември|1971}} во {{роден во|Скопје}}) — [[Македонија|македонски]] [[новинар]]. Познат е по неговите шовинистички ставови&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://24.mk/details/kanzurov-za-tv-24-makedonskiot-jazik-e-nov-go-nemalo-vo-19ot-vek-nitu-vo-sredniot|title=Канзуров за тв 24: Македонскиот јазик е нов, го немало во 19-от век, ниту во средниот|last=Тим 24|date=16 септември 2020|work=24 МК}}&lt;/ref&gt; околу македонско-бугарскиот однос, како и за заедничката историја со [[Бугари]]те, иако е новинар дебатира во полето на [[историја]]та и настапува со омраза&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://netpress.com.mk/omo-ilinden-povede-postapka-protiv-viktor-kanzurov/|title=ОМО „Илинден“ поведе постапка против Виктор Канзуров|date=25 мај 2022|work=Нетпрес}}&lt;/ref&gt; кон [[Македонци]]те, кон Македонија и кон македонските историчари.

== Биографија ==
Виктор Канзуров е роден на 2 ноември 1971 во [[Скопје]]. На 16 годишна возраст, тој дознал за неговото бугарско потекло, откако татко му го учел за наводните [[Македонски Бугари|бугарските]] корени на [[македонскиот народ]]. Татко му е по потекло од [[леринско]]то село [[Пападија]], [[Егејска Македонија|егејскиот дел]] на [[Македонија (регион)|Македонија]], кој се преселил во Скопје во 1968 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=6 април 2010|url=http://www.eurochicago.com/2010/04/problemat-na-r-makedoniya-ne-e-v-imeto/|title=Проблемът на Македония не е в името|publisher=EuroChicago.com|}}&lt;/ref&gt; По мајчина линија е од [[Сетина]]. Неговиот роднина Георги Канзуров е активист во македонската партија [[Виножито (политичка партија)|Виножито]] во [[Грција]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=3 август 2010|url=http://novazora.gr/arhivi/846|title=13Ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΘΕΣΣΑΛΟΝΙΚΗΣ – СОЛУН 15ο ΑΝΤΙΡΑΤΣΙΣΤΙΚΟ ΦΕΣΤΙΒΑΛ ΑΘΗΝΑΣ|publisher=novazora.gr|5=|accessdate=2018-08-17|archive-date=2010-09-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20100901094541/http://novazora.gr/arhivi/846|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Од 1999 година работи како новинар во македонските весници: „''Македонско Дело''“, „[[Вечер (дневен весник)|''Вечер'']]“, „''Старт''“, „''[[Нова Македонија]]''“ и интернет изданието „''Трибуна''“. После тоа, тој работел како новинар во слободна практика.

Виктор Канзуров бил претседател и еден од основачите на Унијата на млади сили (УМС) на [[ВМРО ДПМНЕ]]. Честопати ја критикува партијата, велејќи дека денешното ВМРО ДПМНЕ е контра теза на она ВМРО ДПМНЕ во 1990-ти години. Поради критиките упатени кон [[Србомани|србоманството]] во [[СР Македонија|Македонија]], тој бил заплашуван и притворуван со измислени обвиненија, уште во времето кога Македонија била дел од [[СФРЈ]]. Првиот притвор бил во 1989 година на 18 годишна возраст. При откривањето на спомен бистата на [[Иван Михајлов]] во [[Велес]] во дворот на куќата на [[Драги Каров]], тој држи говор каде што го критикува тогашниот бугарски министер, одговорен за [[Бугари]]те во странство, [[Божидар Димитров]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|date=9 март 2010|url=http://e-vestnik.bg/8558/viktor-kanzurov-bozhidar-dimitrov-e-furnadzhiyska-lopata-v-makedoniya-veche-nikoy-ne-mu-vyarva/|title=Виктор Канзуров: Божидар Димитров е фурнаджийска лопата, в Македония се компрометира|publisher=e-vestnik.bg|}}&lt;/ref&gt;

== Кривична пријава ==
Во 2008 година, Виктор Канзуров бил уапсен во интернет кафе во [[Студентски дом „Гоце Делчев“|студентскиот дом „Гоце Делчев“]] во [[Скопје]], каде вршел задоволување на полови страсти пред јавност. Полицијата го привела и му поднела кривична пријава за дело „задоволување на полови страсти пред друг“. По преземени мерки, извршени разговори и препознавање од страна на една девојка, било заклучено дека осомничениот е сторител на делото.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&amp;kategorija=4|title=:: Net Press ::|date=2008-04-24|work=web.archive.org|accessdate=|archive-date=2008-04-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20080424001701/http://netpress.com.mk/vest.asp?id=28584&amp;kategorija=4|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2008&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&amp;read=2da97df90267d22|title=Задоволувал полови страсти пред студенти|first=Дневник|date=22.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2008&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BA%D0%B0%D0%BD%D0%B7%D1%83%D1%80%D0%BE%D0%B2&amp;read=9f04356f4f53928|title=Скопјанец се задоволувал пред гости во интернет клуб|first=Нетпрес|date=21.04.2008|work=time.mk|accessdate=}}&lt;/ref&gt;

==Наводи==
{{наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Канзуров, Виктор}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Македонски новинари]]
[[Категорија:Апсолвенти на универзитетот „Св. Кирил и Методиј“]]
[[Категорија:Бугаромани]]
[[Категорија:Македонски Бугари]]
[[Категорија:Македонски општественици]]
[[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници во Македонија]]
[[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]]
[[Категорија:Луѓе со потекло од Попадија (Леринско)]]
[[Категорија:Луѓе со потекло од Сетина]]</text>
      <sha1>cyn4be2r2fom029mb630heohv9bzujm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Пролетен ден (уметничка слика)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1206045</id>
    <revision>
      <id>5600691</id>
      <parentid>5490988</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:28:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>додадена/изменета предлошка</comment>
      <origin>5600691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3112" sha1="3073x3kbzbyvbo3b0sue8zwnxo7kyix" xml:space="preserve">{{закосен наслов}}
{{Инфокутија Уметничко дело
| image_file=Spring Day.jpg
| title=Пролетен ден
| artist=Николај Позднеев
| year=1959
| type=Масло на платно
| height_metric=94
| width_metric=52
| height_imperial=
| width_imperial=
| metric_unit=cm
| imperial_unit=in
| museum=Приватна збирка, Санкт Петербург
}}

'''''Пролетен ден''''' (руски: ''Весенний день (картина Н. Позднеева)'' — уметничка слика од познатиот [[Русија|руски]] ликовен уметник Николај Матвеевич Позднеев&lt;ref&gt;''Directory of Members of the Union of Artists of USSR. Volume 2.''- Moscow: Soviet artist, 1979. P. 216.&lt;/ref&gt; (1930-1978). Таа се обидува да го прикаже и пренесе расположението во советското општество на крајот на 1950-тите до раните 1960-ти.

== Историја ==
''Пролетен ден'' е една од првите оригинални жанровски композиции од страна на Николај Позднеев. Тој ја развива темата за првпат покрената три години порано, во неговата дипломска слика ''Од Училиштето'' (1956, сега се чува во збирката на Псковската Сликарска Галерија). Првата верзија на сликата е прикажана во 1960 година на основната Уметничка Изложба во Ленинград&lt;ref&gt;''Exhibition of works by Leningrad artists of 1960. Exhibition catalogue.'' - Leningrad: Khudozhnik RSFSR, 1961. P. 33.&lt;/ref&gt; и во Москва&lt;ref&gt;''The Soviet Russia. The Republic Exhibition of 1960. Exhibition catalogue.'' - Moscow: Soviet Artist, 1960. P. 65.&lt;/ref&gt; каде авторот не бил целосно задоволен. Позднеев ја пресликал и преработил сликата, што го правејќи ја повеќе издолжена вертикално. Групата на деца е поместена од центарот во горниот лев агол. Смелата одлука се покажала оправдана: составот на платното стекнало аспирација, која е во согласност со општиот концепт на делото. Биле засилени акцентите на боите, полесна станала целата палета на сликата. Како резултат на тоа, во делото почнало целосно да се чувствува духот на пролетта и надежта, во согласност со расположението на ерата на преодот  на децениите.

== Наводи ==
{{Reflist|2}}

[[Категорија:Уметнички слики]]</text>
      <sha1>3073x3kbzbyvbo3b0sue8zwnxo7kyix</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шаварма</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1211698</id>
    <revision>
      <id>5601043</id>
      <parentid>5280729</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:51:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2905" sha1="mxna6o1z1ngd0ihcrao7ikdrokqg25x" xml:space="preserve">[[Податотека:Шаурма 6.jpg|мини|Пилешка шаварма]]
'''Шаварма '''— [[Арапски Полуостров|арапско]] национално јадење, потекнува од [[Левант]]. Направено е од различни видови на месо: јагнешко, пилешко, свинско, говедско, телешко, и со мешање на овие видови на месо. Слични јадења: турски [[донер ќебап]] и грчко [[гиро]].

== Постапката за подготовка ==
Месо се става на стапчиње и се пече на скара. Припременото месо се сече по должина. Остатокот од месото се става на стапчиња.

== Послужување ==
Шарвармата може да се послужи во чинија со вообичаените додатоци или завиткана со меко тесто, како од колачи или [[Палачинка|палачинки]]. Обично гарнирот е со различни видови леб, медетириански салати, домати и краставици. Може да се користат различни сосеви.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=&quot;Thank the Ottoman Empire for the taco al pastor&quot;|last=Prichep, Deena|first=Estrin, Daniel.|date=19 март  2017}}&lt;/ref&gt;

== Историја ==
Во 19 век готвачот Хаџи Искендер го направил [[донер]]от и [[ќебап]]от и потоа ја направил шарвармата која што оди со мексикански тостови или грчки гироа.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Encyclopedia of the Modern Middle Eastern|last=Philip|first=Mattar|year=2004}}&lt;/ref&gt;

== Потекло на поимот ==
Но, постои арапски збор кои се преведува од турски збор. Тоа што додадени се повеќе и се сече месо по должина во слоеви земени од турската и грчката кујна и нивните специјалитети.

== Интересни факти ==
За време на снимањето на филмот Осветници, по сцената на групните борби главниот лик Ајронмен изразил желба да се релаксирал со шарварма и по снимањето на завршните сцени оваа група глумци виделе гости во  шарварма на киоск во [[Њујорк (град)|Њујорк]].

== Наводи ==
{{reflist}}

[[Категорија:Оброци]]
[[Категорија:Арапска култура]]</text>
      <sha1>mxna6o1z1ngd0ihcrao7ikdrokqg25x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Розина Паткаи</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1216453</id>
    <revision>
      <id>5600684</id>
      <parentid>5416725</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:08:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9699" sha1="3iwl0l3cinevoewkzmsm20ucu7xygd0" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist &lt;!-- See Wikipedia:WikiProject Musicians --&gt;
| name                =  Розина Паткаи
| image               = Pátkai Rozina.jpg
| image_size        = 250px
| landscape          = 
| caption             = 
| background       = соло пејачка
| birth_name       = 
| birth_date         = 1 ноември 1978
| birth_place        = [[Будимпешта]], Унгарија
| genre               = [[џез]], [[босанова]]
| occupation        = пејачка
| years_active     =
| label                =
| associated_acts =
| website            = {{URL|www.rozinapatkai.com}}
}}
'''Розина Паткаи''' ({{langx|hu|Rozina Pátkai}} {{родена на|1|ноември|1978}}, [[Будимпешта]]) е унгарска [[џез]] и босанова пејачка, текстописец и визуелен уметник.  Таа е вокален уметник кој има италијански корени и излезе на прв план со нејзиниот бенд кој свири [[босанова]].  Успеале на многу унгарски и меѓународни натпревари.  Таа ги лансираше своите проекти „Минка“&lt;ref name=&quot;mi&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://minkaofficial.com/|title=MINKA official|accessdate=10 March 2018|archive-date=2018-03-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20180311140551/http://minkaofficial.com/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; во 2016 година. Нејзин сопруг е гитаристот Мартин Фенивеси, композитор, со кого има две деца: Камила и Пана.

== Кариера ==
Откако дипломирала како учител по унгарски и англиски јазик во 2009 година, се запишала на џез курс во музичко училиште. Покрај наставата, таа работела и како новинар. Ја започнала својата кариера со класично пеење. Розина Паткаи и нејзината група настапуваат во Унгарија од 2010 година. Таа ја води својата сопствена џез група од 2011 година, со што заработи неколку меѓународни награди и национални професионални кредити. Розина работи исклучиво како хонорарен изведувач и композитор од 2012 година.&lt;ref name=&quot;rozi&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rozinapatkai.com/|title=ROZINA official|accessdate=11 March 2018}}&lt;/ref&gt;

Таа и бендот добија шанса да се претстават во 2013 година, на Џез-шоуто одржано во Палатата на уметностите.&lt;ref name=&quot;yt&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=O3X6StI-644|title=ROZINA - Vocé e Eu|accessdate=23 January 2016}}&lt;/ref&gt;

Квинтетот, кој најчесто свири босанова, е уникатен поради автентичниот израз на бразилските мелодии, хармонијата на вокалите и трубата и нивните посебни песни.  Импровизацијата, современите музички елементи и музичкото обликување на моменталните мисли се ставаат во фокусот.&lt;ref name=&quot;ss&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=JbBI4bWLIWI|title=ROZINA - Sea Song|accessdate=23 January 2016}}&lt;/ref&gt;

Првиот албум на бендот доби внимание дури и во [[Соединети Американски Држави|САД]], прво ја добија наградата „Народен глас“, а во 2014 година добија награда од жирито.&lt;ref name=&quot;ima&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.independentmusicawards.com/ima/Rozina-Patkai|title=Rozina Pátkai|accessdate=23 January 2016|archive-date=2016-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128100054/http://www.independentmusicawards.com/ima/Rozina-Patkai|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;  Таа го започна својот музички проект „Минка“ во 2016 година. Во песните „Минка“, таа користи класични и современи песни за кои изработува музика.

Паткаи ги започна студиите за ликовни уметности уметничката школа Теба, во 1997 година. Нејзината прва изложба се одржа во Будимпешта во 2001 година, ги документираше нејзините патувања во Лондон на сликите. Во последниве години прави слики, цртежи и уметнички дела, презентирани под името „Минка“. Цртежите на „Минка“ беа изложени во џез-клуб во Будимшешта, во 2016 година. Во 2017 година, нејзините понови дела биле изложени на повеќе места. Таа е студент на програмата Интермедијална уметност на Унгарскиот универзитет за ликовни уметности.

== Награди и почести ==

* 2011 Дополнителна награда во Будимпешта, награда на жирито, Унгарија&lt;ref name=&quot;bff&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://budapest.varosom.hu/programok/fesztivalok/Budapest-Fringe-Fesztival.html|title=Fringe Fesztivál 2011|accessdate=23 January 2016|archive-date=2016-01-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160128052501/http://budapest.varosom.hu/programok/fesztivalok/Budapest-Fringe-Fesztival.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* Музички фестивал Веспрем во 2012 година, Јавна награда (Унгарија) 
* 2013 Џез Винзас, Палатата на уметностите , Будимпешта (Унгарија)  
* 2013 Независни музички награди, Гласот на народот во категорија џез-песна (САД)  
* 2013 Направено во Њујоршкиот џез натпревар, Соло вокал Топ 5 (САД  ) &lt;ref name=&quot;minyj&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://madeinnyjazz.com/rozina/|title=Rozina|accessdate=23 January 2016}}&lt;/ref&gt; 
* 2014 Победник, Најдобра вокална џез песна, Независни музички награди (САД  )  
* 2014 Номиниран на Независни Музички Награди 2014, Џез песна, Латински албум, Џез со вокали категорија (САД)  
* 2015 Независни музички награди (САД), Најдобра латинска песна  
* 2018 Независни музички награди (САД), најдобар џез албум со вокали&lt;ref name=&quot;ima2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://independentmusicawards.com/blog/2018/02/13/16th-independent-music-awards-nominees-announced/|title=Independent Music Awards 2018|accessdate=8 April 2018|archive-date=2019-02-03|archive-url=https://web.archive.org/web/20190203055444/http://independentmusicawards.com/blog/2018/02/13/16th-independent-music-awards-nominees-announced/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Дискографија ==

* 2011 ''Bossa Novas'' Pátkai Rozina - Tóth Mátyás duo 
* 2013 ''Vocé e Eu'' 
* 2015 ''Samba Chuva'' EP 
* 2016 ''Paraíso na Terra'' (Tom-Tom) 
* 2018 ''Taladim''

== Други дела и копродукции ==

* Бенд PECA , гостин вокалист &lt;ref name=&quot;peca&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dalok.hu/lemez/id/2316|title=Kiráz a Hideg-2011|accessdate=1 April 2018|archive-date=2018-04-02|archive-url=https://web.archive.org/web/20180402230034/https://www.dalok.hu/lemez/id/2316}}&lt;/ref&gt; 
* Бин-Џип (бенд) , гостин вокалист и текстописец &lt;ref name=&quot;binjip1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=w495B_Eumks|title=BIN-JIP: Doubtful|accessdate=1 April 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;binjip2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=GY-Aa4zHPqM&amp;vl=hu|title=BIN-JIP: Boom-Boom|accessdate=1 April 2018}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.rozinapatkai.com/ Официјална страница] 
* [http://www.jazzma.hu/lexikon/magyar-jazz-abc/patkai-rozina/ Џез лексикон] 
* {{YouTube|c=UCpM9gr7EoDl3vlxmg75KvaA}} 
* [http://minkaofficial.com// Minka Официјална страница] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180311140551/http://minkaofficial.com/ |date=2018-03-11 }}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Паткаи, Розина}}
[[Категорија:Родени во 1978 година]]
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Луѓе од Будимпешта]]
[[Категорија:Унгарски пејачи]]</text>
      <sha1>3iwl0l3cinevoewkzmsm20ucu7xygd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Шарвар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1218272</id>
    <revision>
      <id>5600731</id>
      <parentid>5416746</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:25:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carsten Steger</username>
        <id>96141</id>
      </contributor>
      <comment>Aerial image of Nádasdy Castle replaced with an aerial image of significantly higher resolution.</comment>
      <origin>5600731</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2178" sha1="7fz7klnt9yv960d7rnt1ebfbktxhumn" xml:space="preserve">'''Шарвар''' ({{Langx|hu|Sárvár}}) — град во [[Унгарија]]. Шарвар е еден од главните градови во рамките на [[Административна поделба на Унгарија|округот]] [[Ваш (округ)|Ваш]] . 
[[Податотека:Sárvár Nádasdy-vár1.JPG|мини]]
Според податоците од [[2009|2009 година,]] Шарвар имал 15.011 жители.

== Име ==
Името на градот потекнува од зборовите: „шар“ (''Sár'') значи „кал“ на унгарски, а „вар“ (''vár'') значи „тврдина“.

== Географија ==
Градот Шарвар се наоѓа во западниот дел на [[Унгарија]] . Од главниот град на [[Будимпешта]] , градот е околу 210 километри западно. Градот се наоѓа во северозападниот дел на [[Панонска Низина|Панонската рамнина]] , на левиот брег на реката Раба . Надморската височина на градот е околу 160 м.

== Население ==
Според проценките од 2017 година, во градот имало 14.887 жители.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Демографија
!1990
!2001
!2011
!1017
|-
|15 836
|15 719
|15 144
|14 887
|}

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Aerial image of Nádasdy Castle (view from the east).jpg|Замок во центарот на Шарвар
Податотека:Sárvár Nádasdy-vár1.JPG|Влегување во замокот Шарвар
Податотека:Sárvár, 84-es út Rába híd.JPG|Мостот на Раба
&lt;/gallery&gt;

== Партнерски градови ==
* [[Штајнхајм ан дер Мур]]

== Наводи ==
&lt;references group=&quot;&quot; responsive=&quot;&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Надворешни врски ==
* {{Матична|http://www.sarvar.hu}}  
* [http://www.sarvarfurdo.hu/ Бања Шарвар]

[[Категорија:Градови во Унгарија]]</text>
      <sha1>7fz7klnt9yv960d7rnt1ebfbktxhumn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>J/ψ-мезон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1218559</id>
    <revision>
      <id>5600676</id>
      <parentid>5276538</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:55:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17688" sha1="c6wgwtktwa4jqktg9cv2ujo9vj1o8g9" xml:space="preserve">{{Infobox Particle
| bgcolour =
| name = J/ψ
| image =Quark structure charmonium.svg
| caption =
| num_types = 
| composition = {{SubatomicParticle|Charm quark}}{{SubatomicParticle|Charm antiquark}}
| statistics = [[бозон]]ска
| group = [[мезон]]
| generation = 
| interaction = [[силно заемодејство|силно]], [[слабо заемодејство|слабо]], [[електромагнетна сила]], [[гравитација]]
| particle = 
| antiparticle = самата
| status = 
| theorized = 
| discovered = SLAC: [[Бартон Рихтер]] и др. (1974)&lt;br /&gt;BNL: [[Семјуел Тинг]] и др. (1974)
| symbol = {{SubatomicParticle|J/psi}}
| mass = {{вред|5.5208|e=-27|u=кг}}&lt;br/&gt;
{{вред|3.096916|u=GeV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}
| decay_time = 
| decay_particle = 
| electric_charge = 0&amp;nbsp;[[елементарен полнеж|''e'']]
| color_charge = 
| spin = 1
| num_spin_states = 
}}
'''{{SubatomicParticle|J/psi}}-мезон''' или '''псион'''&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=8AD3GDoVaMkC&amp;pg=PA462&amp;dq=psion+meson+-wikipedia&amp;hl=en&amp;sa=X&amp;ei=y40kVKjHOI-A8QXpioC4Bw&amp;ved=0CC8Q6AEwAA#v=onepage&amp;q=psion%20meson%20-wikipedia&amp;f=false retrieved 25 September 2014]&lt;/ref&gt; — [[субатомска честичка]], аромо-неутрален [[мезон]] кој се состои од [[волшебен кварк]] и волшебен [[Античестичка|антикварк]]. Мезоните формирани од [[врзана состојба]] на волшебен кварк и волшебен антикварк се генерално познати како &quot;[[Кваркониум|шармониум]]&quot;. {{SubatomicParticle|J/Psi}} е најчестата форма на шармониум, поради нејзината ниска [[rest mass]]. {{SubatomicParticle|J/Psi}} има маса од {{вред|3.0969|u=GeV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}, just above that of the {{SubatomicParticle|charmed eta}} ({{вред|2.9836|u=GeV/c&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}), и [[период на полураспад]] од {{вред|7.2|e=-21|u=с}}. This lifetime was about a илјада пати подолго од очекуваното.&lt;ref&gt;
{{cite press|date=18 October 1976|title=Shared Physics prize for elementary particle|url=https://www.nobelprize.org/nobel_prizes/physics/laureates/1976/press.html|publisher=[[The Royal Swedish Academy of Sciences]]|accessdate=2012-04-23}}&lt;/ref&gt;

Нејзиното откривање било направено независно од две истражувачки групи, една од [[Stanford Linear Accelerator Center]] (SLAC), предводена од [[Бартон Рихтер]] и една од [[Брукхејвенска национална лабораторија|Брукхејвенската национална лабораторија]], предводена од [[Семјуел Тинг]] на [[MIT|МИТ]]. Двете групи откриле дека всушност ја пронашле истата честица и ги објавиле своите откритија на 11 ноември 1974 година. Важноста на ова откритие е истакната со фактот дека последователните, брзи промени во [[Честична физика|честичната физика]] во тоа време станаа колективно познати како „Ноемвриска револуција“. Рихтер и Тинг добиле [[Нобелова награда за физика]] во 1976 за нивното заедничко откритие.

== Потекло ==
[[Податотека:Jpsi-fit-mass.gif|мини|J/ψ Production at Fermilab]]
Основата на откривањето на {{SubatomicParticle|J/Psi}} била и теоретска и експериментална. Во 1960-тите биле предложени првите кваркови модели на [[Честична физика|елементарната честична физика]], кои велат дека [[протон]]и, [[неутрон]]и и сите други [[барион]]и и исто така сите [[мезони]] се изградени од три видови на [[Дропка|фракционално]]-наполнети честички, &quot;кварковите&quot;, кои доаѓаат во три различни типови или &quot;ароми&quot; наречени [[Горен кварк|горни]], [[Долен кварк|долни]] и [[Чуден кварк|чудни]]. Покрај способноста на кварковите модели да доведат ред на &quot;елементарно честичната зоолошка градина&quot;, нивниот статус бил сметан за нешто слично на математичка фикција во тоа време, едноставен артефакт од длабоки физички причини.

Започнувајќи во 1969 година, експериментите за [[deep inelastic scattering|длабоки нееластични расфрлања]] на [[SLAC]] откриле изненадувачки експериментални докази за честички внатре во протоните. Дали овие биле кваркови или нешто друго од прва не било познато. Многу експерименти биле потребни за целосно да се идентификуваат својствата на суппротонските компоненти. To a first approximation, тие навистина биле веќе опишаните кваркови.

На теоретскиот фронт, [[баждарна теорија|баждарните теории]] со [[нарушување на симетријата|нерошена симетрија]] станале првите целосно остварлив contenders за објаснување на [[Слабо заемодејство|слабото заемодејство]] откако [[Герард 'т Хофт]] во 1971 година открил како да се пресмета со нив над ниво на дрвото. Првиот експериментален доказ за овие теории за [[Електрослабо заемодејство|електрослаба унификација]] бил откривањето на [[W и Z бозони|слабата неутрална струја]] во 1973 година. Gauge theories со кваркови станале остварлив contender за [[Силно заемодејство|силното заемодејство]] во 1973 година кога бил индетификуван концептот на [[асимптотска слобода]].

Сепак, наивна мешавина на електрослабата теорија и кварковиот модел довеле до пресметки за познати режими на распаѓање кои спротивставуваат набљудување: особено it предвиделе [[Z бозон]]-mediated [[Flavor changing neutral current|''flavor-changing'']] распаѓања на чуден кварк во долен кварк, кои не биле забележани. Идејата на [[Шелдон Ли Глешоу|Шелдон Глешоу]], [[Џон Илиопулос]] и [[Лучано Мајани]] од 1970 година, позната како механизам [[ГИМ]], покажа дека аромо-changing распаѓања ќе бидат силно потиснати ако има четврти кварк, ''шарм'', кој е поврзан со чудниот кварк. Оваа работа до летото 1974 година довела до теоретски предвидувања за тоа како би изгледал волшебен/антиволшебен мезон. Овие предвидувања биле игнорирани. Работата на Рихтер и Тинг била завршена за други причини, главно за да се истражуваат нови енергетски режими. Во групата од Брукхејвен, Глен Еверхарт, Тери Rhoades, Мин Чен и Улрих Бекер биле првите кои забележале највисока точка на 3.1 GeV in plots стапки на производство. Ова бикло првото признание на &quot;J&quot;.

== За називот ==
Поради скоро истоврементото откритие, {{SubatomicParticle|J/Psi}} е единствената честица со име од две букви. Рихтер ја именувал во &quot;SP&quot;, по [[SPEAR]] акцелераторот користен од [[SLAC]]; меѓутоа, на никој од неговите соработници не му се допаднало името. Откако се консултирал со [[Лео Ресванис|Леонидас Ресванис]] за да види кои [[Грчка азбука|грчки букви]] биле сè уште достапни и отфрлајќи го &quot;[[iota]]&quot; бидејќи името имплицира безначајност, Рихтер го одбрал &quot;пси&quot; - име кое, како што посочил [[Gerson Goldhaber|Герсон Голдхабер]], го содржи оригиналното име &quot;SP&quot;, но во обратен редослед.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|author=Zielinski, L|title=Physics Folklore|url=http://ed.fnal.gov/samplers/hsphys/folklore.html|publisher=[[QuarkNet]]|date=8 August 2006|accessdate=2009-04-13|archive-date=2010-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20100527185153/http://ed.fnal.gov/samplers/hsphys/folklore.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Случајно, подоцнежните слики на [[Искрена комора|искрената комора]] често наликуваа на пси. Тинг на неа го доделил името &quot;J&quot;, кое е пред &quot;[[Каон|K]]&quot;, името на веќе познатиот чуден мезон; веројатно од случајност, &quot;J&quot; наликува на [[Кинеско писмо|кинескиот знак]] за името на Тинг (丁). J е исто така првата буква од името на најстарата ќерка на Тинг - Џеан.

Бидејќи научната заедница сметала дека е неправедно да се даде предност на еден од двајцата откривачи, повеќе последователни публикации ја споменаа честичката како &quot;{{SubatomicParticle|J/Psi}}&quot;.

Првата [[возбудена состојба]] на {{SubatomicParticle|J/Psi}} била наречена ψ′; сега се нарекува ψ(2S), што ја означува квантната состојба. Следната возбудена состојба била наречена ψ″; сега се нарекува ψ(3770), што означува маса во [[MeV]]. Други векторски волшебни-антиволшебни состојби се означуваат слично со ψ и квантната состојба (ако е позната) или масата.&lt;ref&gt;
{{Наведена мрежна страница|author1=Roos, M|author2=Wohl, CG; ([[Particle Data Group]])|year=2004|title=Naming schemes for hadrons|url=http://pdg.lbl.gov/2007/reviews/namingrpp.pdf|accessdate=2009-04-13}}&lt;/ref&gt; &quot;J&quot; не се употребува, бидејќи групата на Рихтер најпрво најде возбудени состојби.

Името ''[[Кваркониум|шармониум]]'' се користи за {{SubatomicParticle|J/Psi}} и други волшебни-антиболшебни врзани состојби. Ова е по аналогија со [[позитрониум]], што исто така се состои од честичка и нејзина античестичка ([[електрон]] и [[позитрон]] во случајот на позитрониум).

== тТопење на {{SubatomicParticle|J/psi}}==
Во врело КХД [[Quark matter|medium]], кога температурата е покачена well beyond the [[Hagedorn temperature]], {{SubatomicParticle|J/Psi}} и нејзината возбуденост се очекува да се топат.&lt;ref&gt;
{{Наведено списание|author1=Matsui, T|author2=Satz, H|year=1986|title=J/ψ suppression by quark-gluon plasma formation|journal=Physics Letters B|volume=178|issue=4|pages=416–422|bibcode=1986PhLB..178..416M|doi=10.1016/0370-2693(86)91404-8}}&lt;/ref&gt; Ова е еден од предвидените сигнали за формирањето на [[quark–gluon plasma|кварк-глуоната плазма]]. Heavy-ion експерименти at [[CERN]]'s [[Super Proton Synchrotron]] и at [[Brookhaven National Laboratory|BNL]]'s [[Relativistic Heavy Ion Collider]] го проучувале овој феномен без убедлив резултат од 2009 година. Ова се должи на условот дека исчезнувањата на {{SubatomicParticle|J/Psi}} мезони се проценува со respect to the baseline provided by the total production на сите шарм субатомски честички што содржат кварк и бидејќи се очекува дека некои {{SubatomicParticle|J/Psi}} се произведено и/или уништени за време на [[QGP]] [[хадронизација]]. Така, постои несигурност во преовладувачките услови при почетните судири.

Всушност, наместо потиснување, се очекува зголемена продукција на {{SubatomicParticle|J/Psi}}&lt;ref&gt;
{{Наведено списание|last=Thews|first=R. L.|last2=Schroedter|first2=M.|last3=Rafelski|first3=J.|year=2001|title=Enhanced J/ψ production in deconfined quark matter|journal=[[Physical Review C]]|volume=63|issue=5|page=054905|arxiv=hep-ph/0007323|bibcode=2001PhRvC..63e4905T|doi=10.1103/PhysRevC.63.054905}}&lt;/ref&gt;  во [[LHC#Ion collider|heavy ion experiments at LHC]] каде механизамот за производство на комбинации на кваркови треба да биде доминантен со оглед на големото изобилство на волшебни кваркови во кварк-глуоната плазма. Покрај {{SubatomicParticle|J/Psi}}, [[Би мезон|волшебни Би мезони]] ({{SubatomicParticle|charmed B}}), нудат потпис којпокажува дека кварковите се движат слободно и bind at-will кога се комбинираат за да формираат хадрони.&lt;ref&gt;
{{Наведено списание|last=Schroedter|first=M.|last2=Thews|first2=R. L.|last3=Rafelski|first3=J.|year=2000|title=B&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt;-meson production in ultrarelativistic nuclear collisions|journal=[[Physical Review C]]|volume=62|issue=2|page=024905|arxiv=hep-ph/0004041|bibcode=2000PhRvC..62b4905S|doi=10.1103/PhysRevC.62.024905}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;
{{cite arXiv|last=Fulcher|first=L. P.|last2=Rafelski|first2=J.|last3=Thews|first3=R. L.|year=1999|title=B&lt;sub&gt;c&lt;/sub&gt; mesons as a signal of deconfinement|eprint=hep-ph/9905201}}&lt;/ref&gt;

== Белешки ==
{{reflist}}

== Извори ==

* {{Наведено списание|last1=Glashow|first1=S. L.|last2=Iliopoulos|first2=J.|last3=Maiani|first3=L.|year=1970|title=Weak Interactions with Lepton-Hadron Symmetry|journal=Physical Review D|volume=2|issue=7|pages=1285–1292|bibcode=1970PhRvD...2.1285G|doi=10.1103/PhysRevD.2.1285}}
* {{Наведено списание|last1=Aubert|first1=J.|year=1974|title=Experimental Observation of a Heavy Particle J|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=33|issue=23|pages=1404–1406|bibcode=1974PhRvL..33.1404A|doi=10.1103/PhysRevLett.33.1404|display-authors=etal}}
* {{Наведено списание|last1=Augustin|first1=J.|year=1974|title=Discovery of a Narrow Resonance in e&lt;sup&gt;+&lt;/sup&gt;e&lt;sup&gt;−&lt;/sup&gt; Annihilation|journal=[[Physical Review Letters]]|volume=33|issue=23|pages=1406–1408|bibcode=1974PhRvL..33.1406A|doi=10.1103/PhysRevLett.33.1406|display-authors=etal}}
* {{Наведено списание|last=Bobra|first=M.|year=2005|title=Logbook: J/ψ particle|url=http://www.symmetrymagazine.org/article/september-2005/j%CF%88-particle|work=[[Symmetry Magazine]]|volume=2|issue=7|page=34}}
* {{Наведено списание|last=Yao|first=W.-M. ([[Particle Data Group]])|year=2006|title=Review of Particle Physics: Naming Scheme for Hadrons|url=http://pdg.lbl.gov/2007/reviews/namingrpp.pdf|journal=[[Journal of Physics G]]|volume=33|page=108|bibcode=2006JPhG...33....1Y|doi=10.1088/0954-3899/33/1/001|display-authors=etal|arxiv=astro-ph/0601168}}

{{Честички}}

[[Категорија:Мезони]]
[[Категорија:Ониум]]
[[Категорија:Историја на физиката]]</text>
      <sha1>c6wgwtktwa4jqktg9cv2ujo9vj1o8g9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор со корисник:NadyBarbieGirl</title>
    <ns>3</ns>
    <id>1218932</id>
    <revision>
      <id>5600654</id>
      <parentid>5503038</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>/* Имиња на филмови, серии итн. */ ново заглавие</comment>
      <origin>5600654</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11007" sha1="gp8oztwixak6v827p0fwgrr6j2n4jky" xml:space="preserve">{{добредојде}}--[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] &lt;small&gt;([[User talk:Ehrlich91|разговор]])&lt;/small&gt; 09:21, 6 март 2019 (CET)

==Точки по годините==
Здраво [[корисник:NadyBarbieGirl|NadyBarbieGirl]] ќе ве замолам да не ставате точка по годината (пример: 2019.), тоа не е според правописот на македонскиот јазик. Може да почнете со бришење на точките, што вие сте ги ставиле, на статијата [[Слаткаристика]]. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 21:23, 20 март 2019 (CET)

== [[Дедо Мраз]] ==
Ќе ве замолам да не ги поставувате статистичките податоци за епизоди од серии и филмови во кои Дедо Мраз има улога. ''Дедо Мраз како тема во уметноста и во популарната култура'' треба да отсликува општ преглед, не детални статистики, кои се меѓу другото и непреведени имиња на режисери, филмови и епизоди од серии. Дедо Мраз како тема го има на премногу места, и не е енциклопедиска содржина да се набројуваат сите. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 08:46, 28 декември 2024 (CET)

== Викисредба (29 мај 2025) ==

Добар ден Nady, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 10:37, 26 мај 2025 (CEST)

== Викисредба (30 јуни 2025) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 13:48, 27 јуни 2025 (CEST)

== Статии без илустрација 2025 ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 15:05, 1 јули 2025 (CEST)

== Уредувачки маратон - Филм ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве повикувам да се приклучите на уредувачкиот маратон на тема '''„Филм“''' по повод меѓународната иницијатива '''[[metawiki:Wiki_Loves_Film|ВикиГоСакаФилмот]]'''. Маратонот е еднодневен, со што само ќе се вреднуваат статии создадени на 18 август, при што треба да одберете од наведениот [[metawiki:Wiki_Loves_Film/Articles|список]] и во опис да ставите #wikifilm. Една статија од новосоздадените ќе биде наградена со награда. Наградата ќе биде доделена јавно, во живо на [[Инстаграм]], преку извлекување. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки маратони - Филм|проектната страница]] за маратонот и земете учество. Ако имате какви било прашања слободно можете да ги поставите во одговор тука или да ми пишете на мојата разговорна страница. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 11:02, 18 август 2025 (CEST)

== Викисредба (23 септември 2025) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 18:52, 21 септември 2025 (CEST)

== Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ ==

Здраво NadyBarbieGirl, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 12:54, 19 ноември 2025 (CET)

== Уредувачки денови и викенди 2026 ==

Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови:

* Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и
* Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''.

Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 12:08, 5 јануари 2026 (CET)

== Викисредба (9 февруари 2026) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на втората викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 9 февруари во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (9 февруари 2026)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на ''Google Maps''). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 09:36, 2 февруари 2026 (CET)

== Имиња на филмови, серии итн. ==

Здраво, ако филмот, серијата, книгата, емисијата или што било има македонско издание (официјален наслов на македонски јазик), задолжително да го ставаш на македонски јазик, а не само на англиски. Ќе истражиш на интернет низ веродостојни страници, кина, дистрибутери итн. за дознавање на насловот. Сепак ова е Википедија на македонски јазик. Ако нема македонско издание (не било прикажано во кино, телевизија, стриминг-услуга, ДВД итн.) си останува во оригинал. Ако пак има официјален македонски превод (титлови, синхронизација), но дистрибутерите одлучиле да го задржат оригиналниот наслов, го ставаш тој (како на пример ''[[Terrifier 2]]''). Поздрав. [[User:Andrew012p|Andrew012p]] &lt;small&gt;([[User talk:Andrew012p|разговор]])&lt;/small&gt; 14:36, 26 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>gp8oztwixak6v827p0fwgrr6j2n4jky</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600655</id>
      <parentid>5600654</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:37:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>/* Имиња на филмови, серии итн. */</comment>
      <origin>5600655</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11009" sha1="s91t7nn43px1jh5r4r335b0qqlxk06z" xml:space="preserve">{{добредојде}}--[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] &lt;small&gt;([[User talk:Ehrlich91|разговор]])&lt;/small&gt; 09:21, 6 март 2019 (CET)

==Точки по годините==
Здраво [[корисник:NadyBarbieGirl|NadyBarbieGirl]] ќе ве замолам да не ставате точка по годината (пример: 2019.), тоа не е според правописот на македонскиот јазик. Може да почнете со бришење на точките, што вие сте ги ставиле, на статијата [[Слаткаристика]]. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 21:23, 20 март 2019 (CET)

== [[Дедо Мраз]] ==
Ќе ве замолам да не ги поставувате статистичките податоци за епизоди од серии и филмови во кои Дедо Мраз има улога. ''Дедо Мраз како тема во уметноста и во популарната култура'' треба да отсликува општ преглед, не детални статистики, кои се меѓу другото и непреведени имиња на режисери, филмови и епизоди од серии. Дедо Мраз како тема го има на премногу места, и не е енциклопедиска содржина да се набројуваат сите. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 08:46, 28 декември 2024 (CET)

== Викисредба (29 мај 2025) ==

Добар ден Nady, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 10:37, 26 мај 2025 (CEST)

== Викисредба (30 јуни 2025) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 13:48, 27 јуни 2025 (CEST)

== Статии без илустрација 2025 ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 15:05, 1 јули 2025 (CEST)

== Уредувачки маратон - Филм ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве повикувам да се приклучите на уредувачкиот маратон на тема '''„Филм“''' по повод меѓународната иницијатива '''[[metawiki:Wiki_Loves_Film|ВикиГоСакаФилмот]]'''. Маратонот е еднодневен, со што само ќе се вреднуваат статии создадени на 18 август, при што треба да одберете од наведениот [[metawiki:Wiki_Loves_Film/Articles|список]] и во опис да ставите #wikifilm. Една статија од новосоздадените ќе биде наградена со награда. Наградата ќе биде доделена јавно, во живо на [[Инстаграм]], преку извлекување. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки маратони - Филм|проектната страница]] за маратонот и земете учество. Ако имате какви било прашања слободно можете да ги поставите во одговор тука или да ми пишете на мојата разговорна страница. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 11:02, 18 август 2025 (CEST)

== Викисредба (23 септември 2025) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 18:52, 21 септември 2025 (CEST)

== Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ ==

Здраво NadyBarbieGirl, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 12:54, 19 ноември 2025 (CET)

== Уредувачки денови и викенди 2026 ==

Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови:

* Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и
* Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''.

Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 12:08, 5 јануари 2026 (CET)

== Викисредба (9 февруари 2026) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на втората викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 9 февруари во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (9 февруари 2026)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на ''Google Maps''). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 09:36, 2 февруари 2026 (CET)

== Имиња на филмови, серии итн. ==

Здраво, ако филмот, серијата, книгата, емисијата или што било има македонско издание (официјален наслов на македонски јазик), задолжително да го ставаш на македонски јазик, а не само на англиски. Ќе истражиш на интернет низ веродостојни страници, кина, дистрибутери итн. за дознавање на насловот. Сепак ова е Википедија на македонски јазик. Ако нема македонско издание (не било прикажано во кино, телевизија, стриминг-услуга, ДВД итн.) си останува во оригинал. Ако пак има официјален македонски превод (титлови, синхронизација), но дистрибутерите одлучиле да го задржат оригиналниот наслов, го ставаш тој (како на пример ''[[Terrifier 2]]''). Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] &lt;small&gt;([[User talk:Andrew012p|разговор]])&lt;/small&gt; 14:36, 26 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>s91t7nn43px1jh5r4r335b0qqlxk06z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600656</id>
      <parentid>5600655</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:38:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Имиња на филмови, серии итн. */</comment>
      <origin>5600656</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11059" sha1="3jxvjgl9tflp807u7tmc9sjmi28b8ww" xml:space="preserve">{{добредојде}}--[[User:Ehrlich91|Ehrlich91]] &lt;small&gt;([[User talk:Ehrlich91|разговор]])&lt;/small&gt; 09:21, 6 март 2019 (CET)

==Точки по годините==
Здраво [[корисник:NadyBarbieGirl|NadyBarbieGirl]] ќе ве замолам да не ставате точка по годината (пример: 2019.), тоа не е според правописот на македонскиот јазик. Може да почнете со бришење на точките, што вие сте ги ставиле, на статијата [[Слаткаристика]]. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 21:23, 20 март 2019 (CET)

== [[Дедо Мраз]] ==
Ќе ве замолам да не ги поставувате статистичките податоци за епизоди од серии и филмови во кои Дедо Мраз има улога. ''Дедо Мраз како тема во уметноста и во популарната култура'' треба да отсликува општ преглед, не детални статистики, кои се меѓу другото и непреведени имиња на режисери, филмови и епизоди од серии. Дедо Мраз како тема го има на премногу места, и не е енциклопедиска содржина да се набројуваат сите. Поздрав - [[User:Виолетова|Виолетова]] &lt;small&gt;([[User talk:Виолетова|разговор]])&lt;/small&gt; 08:46, 28 декември 2024 (CET)

== Викисредба (29 мај 2025) ==

Добар ден Nady, ве поканувам на третата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 29 мај во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (29 мај 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 10:37, 26 мај 2025 (CEST)

== Викисредба (30 јуни 2025) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на четвртата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 30 јуни во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (30 јуни 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 13:48, 27 јуни 2025 (CEST)

== Статии без илустрација 2025 ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве повикувам да се приклучите на меѓународниот натпревар [[Википедија:Статии без илустрација 2025|Статии без илустрација 2025]], за вметнување на илустрации во статиите на кои им недостигаат. Натпреварот ќе трае од 1 јули сѐ до 31 август. Ако имате какви било прашања околу натпреварот можете да ме исконтактирате на мојата [[Разговор со корисник:Jtasevski123|разговорна страница]] или пак на [[Википедија:Статии без илустрација 2025|проектната страница]] за натпреварот. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 15:05, 1 јули 2025 (CEST)

== Уредувачки маратон - Филм ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве повикувам да се приклучите на уредувачкиот маратон на тема '''„Филм“''' по повод меѓународната иницијатива '''[[metawiki:Wiki_Loves_Film|ВикиГоСакаФилмот]]'''. Маратонот е еднодневен, со што само ќе се вреднуваат статии создадени на 18 август, при што треба да одберете од наведениот [[metawiki:Wiki_Loves_Film/Articles|список]] и во опис да ставите #wikifilm. Една статија од новосоздадените ќе биде наградена со награда. Наградата ќе биде доделена јавно, во живо на [[Инстаграм]], преку извлекување. Прочитајте ја [[Википедија:Уредувачки маратони - Филм|проектната страница]] за маратонот и земете учество. Ако имате какви било прашања слободно можете да ги поставите во одговор тука или да ми пишете на мојата разговорна страница. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 11:02, 18 август 2025 (CEST)

== Викисредба (23 септември 2025) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на петата викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 23 септември во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (23 септември 2025)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на Google Maps). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 18:52, 21 септември 2025 (CEST)

== Земете учество во уредувачката седмица „Риби“ ==

Здраво NadyBarbieGirl, те повикувам да се приклучиш на уредувачката седмица на тема „[[Википедија:Риби|Риби]]“, која ќе трае од 21 до 27 ноември 2025. Прочитајте ја [[Википедија:Риби|проектната страница]] за натпреварот и земете учество. Вклучи се и заедно да ја подобриме Википедија на македонски јазик. Убав ден! [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 12:54, 19 ноември 2025 (CET)

== Уредувачки денови и викенди 2026 ==

Добар ден, започна предизвикот [[Википедија:Уредувачки денови 2026|уредувачки денови]] и [[Википедија:Уредувачки викенди 2026|викенди]] за 2026 година. Ве поканувам да се приклучите на предизвикот, со тоа што од оваа година наградите ќе бидат на месечно ниво каде што треба да се исполнат следните услови:

* Да се учествува во најмалку 10 изданија на уредувачките денови и/или викенди во текот на еден месец, и
* Да се создадат или подобрат најмалку 25 статии '''од тековниот месец'''.

Ако имате какви било прашања слободно обратете ми се на мојата разговорна страница! Пријатен ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 12:08, 5 јануари 2026 (CET)

== Викисредба (9 февруари 2026) ==

Добар ден NadyBarbieGirl, ве поканувам на втората викисредба од оваа тековна година што ќе се одржи на 9 февруари во „Daily Food &amp; Wine“ во Скопје. Повеќе информации околу викисредбата имате на следната [[Википедија:Викисредба (9 февруари 2026)|врска]] (исто така и местоположба на угостителскиот објект на ''Google Maps''). Се надевам ќе ни ја збогатите средбата со вашето присуство. Убав ден!  [[User:Jtasevski123|Jtasevski123]] &lt;small&gt;([[User talk:Jtasevski123|разговор]])&lt;/small&gt; 09:36, 2 февруари 2026 (CET)

== Имиња на филмови, серии итн. ==

Здраво, ако филмот, серијата, книгата, емисијата или што било има македонско издание (официјален наслов на македонски јазик), задолжително да го ставаш на македонски јазик, а не само на англиски. Ќе истражиш на интернет низ веродостојни страници, кина, дистрибутери итн. за дознавање на насловот. Сепак ова е Википедија на македонски јазик и се претпочита македонски. Ако нема македонско издание (не било прикажано во кино, телевизија, стриминг-услуга, ДВД итн.) си останува во оригинал. Ако пак има официјален македонски превод (титлови, синхронизација), но дистрибутерите одлучиле да го задржат оригиналниот наслов, го ставаш тој (како на пример ''[[Terrifier 2]]''). Поздрав. --[[User:Andrew012p|Andrew012p]] &lt;small&gt;([[User talk:Andrew012p|разговор]])&lt;/small&gt; 14:36, 26 јули 2026 (CEST)</text>
      <sha1>3jxvjgl9tflp807u7tmc9sjmi28b8ww</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Драколимни</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1220213</id>
    <revision>
      <id>5600879</id>
      <parentid>5519575</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpectralWiz</username>
        <id>106165</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600879</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4228" sha1="klhs89izsrtxrmb6u5p2rkgwc85jxm9" xml:space="preserve">{{Инфокутија Езеро 
|lake_name = Драколимни
|image_lake = Drakolimni Panorama 9s.jpg 
|caption_lake = Панорама на Драколимни на [[Тимфи]]. Во заднината се гледаат врвовите [[Плоскос]] (во средината) и [[Астрака]]  (десно)
|image_bathymetry = 
|caption_bathymetry = 
|coords = {{coor at dm|39|59|38,84|N|20|47|12.31|E|type:waterbody}}
|type =
|inflow = 
|outflow = 
|catchment = 
|basin_countries = 
|length = 
|width = 
|area = 
|depth = 
|max-depth = 4,95 м
|volume = 
|residence_time= 
|shore = 
|elevation = 2.050 м
|islands = 
|cities =
}}
[[Податотека:DSC 3561 Δρακολίμνη Τύμφη 9-5-16.jpg|лево|мини]]

'''Драколимни''' ({{langx|el|Δρακολίμνη}}, во превод ''Змејски Езера'') – две планински [[езеро|езера]] со исто име на соседните планини [[Тимфи]] и [[Смолика]], јужен [[Епир]].

Пред 10-15 илјади години, заради повлекувањето на [[ледник|ледниците]], во [[Европа]] се појавиле илјадници езера. Во денешна [[Грција]] околу 60 такви езера, од кои само триесетина се со површина поголема од {{км2|1}}. Топењето на [[снег]]от на [[Пинд]] продолжува до јули.

== Тимфи ==
''Драколимни'' на Тимфи се наоѓа на [[надморска височина]] од 2.050&amp;nbsp;м, среде алпски ливади, северозападно од врвовите Плоскос (2377 м), североисточно од врвот Астрака (2436 м) и на запад-северозапд од врвот Камила (2497 м). Од [[манастир]]от Стомиу пешки се стигнува за 3,5 часа. Од колибата Астрака се наоѓа на 1 час пешки, а од селото [[Мало Папинго]] на 4 часа. Езерото е познато по алпските [[мрморец|мрморци]] кои го населуваат. Површината му е околу 1 [[хектар]], а длабочината 4,95 м.

== Смолика ==
Драколимни на Смолика се наоѓа на [[надморска височина]] од 2.150 [[м]], западно од истоимениот врв Смолика (2637), највисок на втората по височина планина во Грција. Смолика се наоѓа на неколку километри северно од Тимфи. И ова езеро го населуваат алпските мрморци. Езерото има срцевиден облик, површината му е 3-4 декара, обиколката му е 375 стапки. Уште се нарекува Линга, а на [[влашки јазик|влашки]] Дивирлинга.

[[Податотека:Smolikas-drakolimni-1-cr.JPG|700px|мини|центaр|Панорама]]

== Име ==
Името на езерата произлегуваат од локални [[фолклор]]ни [[легенда|легенди]], според кои во областа отсекогаш војувале [[змеј]]ови (дракони), користејќи притоа дрвја и камења кои создаваат посебен пејзаж на месноста. Во областа на езерото како и во соседното Мало Змејско Езеро, живее алпскиот тритон кого месното население го нарекува „змеј“ или „дракон“. Големото и Малото Езеро се разделени со дел од [[национален парк|националниот парк]] [[Национален парк Вик-Војуша|Вик-Војуша]].

[[Категорија:Езера во Грција]]
[[Категорија:Географија на Епир]]</text>
      <sha1>klhs89izsrtxrmb6u5p2rkgwc85jxm9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>DNK</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1220542</id>
    <revision>
      <id>5600888</id>
      <parentid>5586969</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41477-28</username>
        <id>135332</id>
      </contributor>
      <origin>5600888</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26199" sha1="rlyjv919w38z8yvfijffggxs53asz5j" xml:space="preserve">{{внимание}}
{{Infobox musical artist
| Name                = DNK
| Img                 = 
| Img_size            =  
|Img_capt             =  
| Background          = group_or_band
| birth_place         = [[Скопје]]
| Genre               = [[Поп музика|поп]]
| Occupation          = 
| Label               =  [[Авалон продукција]]
| URL                 = 
| years_active               = [[2001]] - [[2025]]
| current_members             = [[Владимир Блажев-Панчо]]&lt;br&gt;[[Андреј Ѓорѓиески]]
}}

'''DNK''' — македонска [[поп]]-група. Основанa е во 2001 година. Членови на групата биле [[Владимир Блажев-Панчо|Владимир Блажев — Панчо]] (29 јули 1979 — 14 октомври 2025) и [[Андреј Ѓорѓиески|Андреја Ѓорѓиески — Андреј]] (9 февруари 1982 — 16 март 2025).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://dnk.mk/%d0%b1%d0%b8%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84%d0%b8%d1%98%d0%b0/|title=Биографија|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-10-16|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020115222/http://dnk.mk/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Андреј загинал ноќта на 16 март, враќајќи се во клубот да спаси луѓе по избувнувањето на [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|Пожарот во ноќниот клуб во Кочани]]. По седум месеци од трагедијата животот го загубил и Владимир (Панчо)

== Создавање на групата и првиот сингл ==
Како музичари со претходно искуство и музичко образование, Андреј и Панчо во 2001 година одлучуваат да започнат заедничка кариера. Пред формирањето на ДНК, Андреј бил член на групата ТНТ, а Панчо настапувал со ОК Бенд. Андреј има завршено ниже и средно музичко образование и студирал на Музичката академија во Скопје. Истата година го објавуваат својот прв сингл, „Девојка за везден“, за кој снимаат и видеоспот, со што официјално го означуваат почетокот на групата ДНК.

== Албумот Пази дете (2003) ==
„Пази дете“ е првото официјално издание на македонската група ДНК, објавено во април 2003 година. Иако често се нарекува албум, всушност станува збор за EP (мини-албум) со вкупно 8 песни. Изданието е објавено од Adria Artists и претставува почеток на кариерата на дуото Андреј Ѓорѓиески и Владимир Блажев – Панчо

По формирањето на ДНК во 2001–2002 година, Андреј и Панчо започнале да работат на материјал што ги комбинирал поп, хип-хоп и R&amp;B влијанијата. На EP-то се наоѓаат пет нови песни од ДНК, како и три песни од нивните поранешни состави – ТНТ (во кој членувал Андреј) и ОК (во кој членувал Панчо). На тој начин изданието претставува мост помеѓу нивните претходни музички кариери и новиот проект ДНК.

* Список на песни

# Ма (со Генче)
# Девојка за везден
# Благодарам однапред
# Сè што сакам (со Маја Саздановска)
# Пази дете (со Жиле)
# Во афект (ТНТ)
# Девојка со говорна мана (ОК)
# Во боја (ТНТ)

== Враќање на сцената и проширување на музичките активности ==
По двегодишна пауза, ДНК повторно се активира во 2006 година. Во годините што следуваат, Андреј и Панчо, покрај работата со групата, го прошируваат своето музичко ангажирање и на други полиња од музичката индустрија.

Панчо станува резидент DJ во некои од најпознатите клубови во Македонија и регионот, а подоцна ја основа агенцијата Sure Shotz Entertainment, преку која во Македонија организира настапи на повеќе светски и балкански R&amp;B и хип-хоп артисти, меѓу кои Edo Maajka, Connect, V.I.P. и DJ Oli Dobolli.

Во истиот период, Андреј работи како музички уредник на комедиската телевизија К-15 ТВ, а е и продуцент на музичкото шоу „Мојата ѕвезда“, од кое произлегуваат повеќе нови музички таленти.

Како долгогодишни соработници и пријатели на продуцентот Врчак, членовите на ДНК се меѓу основачите на „Продукција Република“, каде воедно стануваат и нејзини први ексклузивни изведувачи.

Групата остварува забележителни настапи на фестивалот „Макфест“, каде се претставува со песните „Таа тоа го крие“, „Полна месечина“ и „Прв“ (дует со Врчак). За „Полна месечина“ ја добива наградата за најдобар сценски настап, како и признанието за најемитувана песна меѓу две фестивалски изданија, додека за „Прв“ повторно ја освојува наградата за најдобар сценски настап.

== Албумот Кажано е се (2010) ==
Во 2010 година ДНК го издава својот деби-албум „Кажано е сѐ“, објавен под издавачката куќа „Продукција Република“. Продуцент на албумот е Врчак, а изданието содржи 18 песни, меѓу кои и сингловите „Полна месечина“, „Пази се од мене“, „Навлечен на тебе“, „Таа тоа го крие“ и други.

Албумот содржи 18 композиции:

# Кажано е сѐ
# Навлечен на тебе (со Врчак)
# Полна месечина
# Пази се од мене (со Врчак)
# Таа тоа го крие
# Благодарам однапред
# Девојка за везден
# Не се откажувам
# Далеку од очи
# Срце мое
# Сѐ уште те сакам
# Само ти
# Без тебе
# Мој свет
# Последен пат
# Луда (со Врчак и Тамара Тодевска)

* Bonus Tracks

# Пука (long version)
# Пази се од мене (RMX by Rexona)

== Јубилеен концерт на ДНК – 10 години постоење (2011) ==
По повод 10 години од основањето на групата, ДНК го одржа својот голем јубилеен концерт на 24 септември 2011 година во Метрополис Арена во Скопје. Овој настап беше еден од најзначајните моменти во дотогашната кариера на Андреј и Панчо, бидејќи претставуваше круна на нивната прва деценија активност на македонската музичка сцена.

Концертот следеше по големиот успех на нивниот деби-албум „Кажано е сѐ“ (2010) и беше првиот голем самостоен концерт на групата. На сцената ДНК ги изведоа своите најпознати песни од првиот период, меѓу кои „Полна месечина“, „Таа тоа го крие“, „Пази се од мене“, „Навлечен на тебе“ и други хитови.

== Синглот Авион (2012) ==
„Авион“ е сингл на македонската поп-група ДНК, објавен во 2012 година како најава за нивниот втор студиски албум „Срце“ (2013). Песната е една од нивните најемотивни балади и се вбројува меѓу најпрепознатливите песни од тој период.

По успехот на албумот „Кажано е сѐ“ (2010), ДНК продолжија со нов материјал. „Авион“ беше еден од првите синглови што го најавија новиот музички правец на групата – помелодичен и поемотивен звук, со поголем акцент на вокалната интерпретација.

== Акустичен концерт во Универзална сала во Скопје (2012) ==
Во септември 2012 година, ДНК одржува посебен акустичен концерт во Универзална сала во Скопје, претставувајќи ги своите најпознати песни во ново, поинакво аранжманско издание.

За разлика од нивните стандардни настапи со поп и хип-хоп елементи, концертот беше реализиран со поддршка од камерен оркестар и бенд во живо, што им овозможи на песните да добијат поакустичен и пософистициран звук. Настанот претставуваше уште еден чекор во музичкиот развој на групата, покажувајќи ја нивната способност да ги прилагодат своите композиции во различни музички форми.

== Албумот Срце (2013) ==
„Срце“ е вториот студиски албум на македонската група ДНК, објавен на 1 јануари 2013 година од издавачката куќа Adria Artists. Албумот содржи 16 песни и трае околу 57 минути. Со ова издание ДНК го продолжи успехот постигнат со „Кажано е сѐ“ и се зацврсти како една од најпопуларните поп-групи во Македонија.

По огромниот успех на дебитантскиот албум „Кажано е сѐ“ и распродадените концерти во Скопје, ДНК започна да работи на нов материјал. Во јуни 2012 година беше објавен синглот „Авион“, кој го најави новиот албум. Музички, „Срце“ нуди помодерен звук, со повеќе R&amp;B, поп и денс-елементи, но и емотивни балади.

* Список на песни

# Срце
# Авион
# Што сака нека биде
# Добра девојка
# Дада
# Старлета
# Мочање (feat. Afu-Ra)
# Преку кур
# Опуштено
# Моето маало (feat. Елена Ристеска)
# Невина (feat. Gidra Connect)
# Од утро до мрак (feat. Магдалена Ена)
# Нисам глуп (feat. Марко Ѓуровски)
# Диско џунгла (feat. Маја Саздановска)
# Rolling in the Deep (Live)
# Авион (Remix)

* Албумот вклучува неколку значајни гости:

# Afu-Ra – американски хип-хоп артист.
# Елена Ристеска
# Gidra Connect
# Магдалена Ена
# Марко Ѓуровски
# Маја Саздановска

== Албумот Уште еден ден (2016) ==
„Уште еден ден“ е третиот студиски албум на македонската поп-група ДНК, објавен на 9 мај 2016 година преку издавачката куќа Adria Artists. Албумот содржи 12 песни и има времетраење од околу 41 минута.

По големиот успех на албумите „Кажано е сѐ“ (2010) и „Срце“ (2013), ДНК продолжија со поинаков и позрел пристап. „Уште еден ден“ покажува помирен и посериозен период во творештвото на Андреј и Панчо – со повеќе емотивни теми, животни приказни и лични пораки.

* Список на песни

# Стојам сам
# Само таа знае како
# Имав се
# Некој друг
# Темно е
# Уште еден ден
# Север и југ
# Најмила
# Ѕвер
# Фрази љубовни (со Тамара Тодевска)
# Она е од Шутка (со Baby Dooks)
# Јас и ти

* На албумот гостуваат:

# Тамара Тодевска – „Фрази љубовни“
# Babz Dooks – „Она е од Шутка“

== Концерт „15 години ДНК“ – Метрополис Арена (2017) ==
Концертот по повод 15 години постоење на ДНК се одржа на 12 мај 2017 година во Метрополис Арена, Скопје. Тоа беше еден од најголемите концерти во кариерата на групата и претставуваше прослава на нивната децениска работа на македонската музичка сцена.Концертот беше организиран како прослава на 15 години од формирањето на ДНК (2002–2017), но истовремено беше и концертна промоција на нивниот трет студиски албум „Уште еден ден“ (2016).

* На концертот биле изведени голем број од најпознатите песни на ДНК, меѓу кои:

# „Полна месечина“
# „Навлечен на тебе“
# „Пази се од мене“
# „Авион“
# „Срце“
# „Што сака нека биде“
# „Север и Југ“
# „Само таа знае како“
# „Најмила“
# „Она е од Шутка“

Овие песни го претставуваа целиот развој на групата – од урбани поп и R&amp;B почетоци до помодерен поп звук.

== Албумот The best of (2018) ==
„The Best Of“ е компилациски албум (greatest hits) на македонското дуо ДНК, објавен во 2018 година (дигитално издание достапно и во 2019 година). Албумот претставува збирка на најголемите хитови на групата од нивниот дотогашен 15-годишен период на работа – од почетоците со „Пази дете“, па до песните од албумот „Уште еден ден“ (2016).

Албумот содржи 23 песни, со времетраење од околу 1 час и 20 минути.

* Список на песни

# Авион
# Стојам сам
# Најмила
# Некој друг
# Север и југ
# Срце
# Благодарам однапред
# Пола човек
# Што сака нека биде
# Невозможна мисија
# Само таа знае како
# Дада
# Пази се од мене (со Врчак)
# Старлета
# Ѕвер
# Таа тоа го крие
# Опуштено
# Фрази љубовни (со Тамара Тодевска)
# Она е од Шутка (со Baby Dooks)
# Навлечен на тебе (со Врчак)
# Од утро до мрак
# Полна месечина
# Дијамант

== Синглови (2018-2022) ==
Во 2018, тие ја издаваат компилацијата “The Best Of”, која содржи 22 популарни песни и бонус песната “Дијамант”.

Во 2019, ДНК издава 4 синглови: “Кога би знаела се”, “Ромео и Јулија”, “Ние” и “Горе или доле”.

На почетокот на 2020 година тие го издаваат последниот сингл насловен “Јави ми&quot; со анимирано видео. Во март, тие оддржаа онлајн концерт на YouTube и Facebook.

Во 2021 година, издаваат 4 синглови: &quot;Денови во ноќи&quot;, &quot;Сите патишта&quot;, &quot;Кобра&quot; и &quot;Ваков таков&quot;

Во 2022 година тие издаваат 4 синглови: &quot;Лава&quot;, &quot;Милион денови&quot;, &quot;Романи&quot; и нивниот голем хит &quot;Ако утре ме нема&quot;.

== Концерт „20 години ДНК“ – Арена „Борис Трајковски“ (2022) ==
Концертот „20 години ДНК“ се одржа на 3 декември 2022 година во А1 Арена „Борис Трајковски“ во Скопје и беше најголемиот јубилеен концерт во дотогашната кариера на групата. Со него Панчо и Андреј одбележаа две децении од постоењето на ДНК (2002–2022).

Настапот траеше повеќе од два часа и содржеше голем број од најпознатите песни на ДНК. Меѓу изведените песни беа:

# „Романи“
# „Таа тоа го крие“
# „Авион“
# „Таа знае како“
# „Едно тело“
# „Милион денови“
# „Најмила“
# „Оди ѕвездо“
# „Стојам сам“
# „Што сака нека биде“
# „Север и југ“
# „Срце“
# „Фрази љубовни“
# „Од утро до мрак“
# „Навлечен на тебе“
# „Полна месечина“
# „Пази се од мене“

Една од најголемите карактеристики беше бројот на гости кои се појавија со ДНК на сцената. Меѓу нив беа:

* Тамара Тодевска 
* Наум Петрески
* Џамбо Агушеви
* Магдалена Цветкоска – Ена
* Таско
* Young dadi
* Мина Блажев

== Синглови (2024-2025) ==
Во 2024 година издаваат синглови: &quot;Посреќна&quot;, &quot;Животе брате&quot;, &quot;Амајлија&quot; и &quot;Чаршија“.

Во 2025 година го издаваат нивниот последен сингл &quot;Фала&quot;.

== Пожарот во дискотеката ,,Пулс&quot; во Кочани ==
На 16 март 2025 година, Андреја Ѓорѓиески- Андреј загина во [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|пожарот во ноќниот клуб во Кочани]], заедно со фотографот на бендот Александар Ефремов, пратечкиот вокал Сара Пројковска, тапанарот Ѓорѓи Ѓоргиев, клавијатуристот Филип Стевановски и бас гитаристот Александар Коларов. Двајца од членовите на бендот го преживеале првичниот пожар, но починале подоцна попладне. Владимир Блажев познат како &quot;Панчо&quot; се здобил со изгореници на лицето и рацете, и му била дадена терапија со кислород, оставајќи го единствениот преживеан член на бендот, додека не почина во октомври 2025. Од пожарот загинаа сите членови на бендот освен пратечкиот вокал Ана и гитаристот Горан Тонев.

== Дискографија ==

=== Албуми и компилации&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://open.spotify.com/artist/1RkwPT2wRa0k8cMdCsUCal|title=DNK|work=Spotify|language=en|accessdate=2020-11-02}}&lt;/ref&gt; ===
ДНК има издадено 4 студиски албуми, една &quot;Best of&quot; компилација и едно EP.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ДНК - албуми, компилации и EP
!наслов
!година
!број на песни
|-
|Пази дете
|2003
|8
|-
|Кажано е се
|2010
|18
|-
|Срце
|2013
|16
|-
|Уште еден ден
|2016
|12
|-
|The Best of
|2018
|22
|-
|Дваесет 
|2022
|12
|}

=== Видео записи&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UC-tpJQa07AiNHBh1Xre-dxQ|title=DNKofficial - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Спот !! Година !! Режисер
|-
|''Девојка за везден''
|2002
|
|-
|''Пази дете''
|2003
|
|-
|''Благодарам однапред''
|2004
|
|-
| '' Полна месечина '' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| '' Навлечен на тебе'' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| '' Змеј '' || 2009 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
|'' Пази се од мене '' || 2009 ||  
|-
|'' Едно тело '' || 2010 || Огнен Шапковски
|-
| '' Спонзоруша ''|| 2011 || 
|-
| '' Кажано е се '' || 2011 || 
|-
|''DADA '' || 2011 || Томато продукција
|-
| '' Од утро до мрак'' || 2011 || Томато продукција
|-
| '' Авион '' || 2012 ||   
|-
| '' Диско џунгла'' || 2012 || Томато продукција
|-
| '' Старлета '' || 2013 || Томато продукција
|-
| '' Што сака нека биде '' || 2013 ||  
|-
| '' Север и југ '' || 2014 || Томато продукција
|-
| '' Опуштено '' || 2014 ||  
|-
| '' Она е од Шутка '' || 2014 || Томато продукција
|-
| '' Најмила '' || 2015 ||  Томато продукција
|-
| '' Само таа знае како '' || 2016 ||  Томато продукција
|-
| '' Стојам сам '' || 2016 ||   
|-
| '' Јас и ти '' || 2016 ||  Томато продукција
|-
| '' Аеродром '' || 2016 ||  Томато продукција
|-
| '' Звер '' || 2016 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| '' Некој друг'' || 2017 ||  Томато продукција
|-
| '' Уште еден ден'' || 2017 ||  Томато продукција
|-
| '' Невозможна мисија'' || 2017 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Пола човек'' || 2018 || [[Александар Ристовски - Принц]]
|-
| '' Дијамант'' || 2018 || Александар Ристовски - Принц
|-
| '' Кога би знаела се'' || 2019 || CRNI SRBI PRODUCTION
|-
| '' Горе или Доле'' || 2019 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Ромео и Јулија'' || 2019 || Илија Димкоски
|-
| '' Ние'' || 2019 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Јави ми'' || 2020 ||  Никола Димов
|-
| '' Денови во ноќи'' || 2021 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Кобра'' || 2021 ||  Валон Азири
|-
| '' Сите патишта'' || 2021 ||   
|-
| ''Ваков таков'' || 2021 ||  
|-
| ''Ако утре ме нема'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| ''Милион денови'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| ''Романи'' || 2022 ||Даниел Јовески
|-
| ''Мами'' || 2023 || 
|-
| ''Посреќна'' || 2023 || 
|-
| ''Животе брате'' || 2024 ||Огнен Шапковски 
|-
| ''Амајлија'' || 2024 || Даниел Јовески
|-
| ''Чаршија'' || 2024 || Огнен Шапковски 
|-
| ''Фала'' || 2025 || Огнен Шапковски
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Македонски поп-групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]]</text>
      <sha1>rlyjv919w38z8yvfijffggxs53asz5j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600911</id>
      <parentid>5600888</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T03:25:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41697-92</username>
        <id>135337</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600911</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26198" sha1="dx9bnnx7qeiz15x0jtxazd49szlzzya" xml:space="preserve">{{внимание}}
{{Infobox musical artist
| Name                = DNK
| Img                 = 
| Img_size            =  
|Img_capt             =  
| Background          = group_or_band
| birth_place         = [[Скопје]]
| Genre               = [[Поп музика|поп]]
| Occupation          = 
| Label               =  [[Авалон продукција]]
| URL                 = 
| years_active               = [[2001]] - [[2025]]
| current_members             = [[Владимир Блажев-Панчо]]&lt;br&gt;[[Андреј Ѓорѓиески]]
}}

'''DNK''' — македонска [[поп]]-група. Основанa е во 2001 година. Членови на групата биле [[Владимир Блажев-Панчо|Владимир Блажев — Панчо]] (29 јули 1979 — 14 октомври 2025) и [[Андреј Ѓорѓиески|Андреја Ѓорѓиески — Андреј]] (9 февруари 1982 — 16 март 2025).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://dnk.mk/%d0%b1%d0%b8%d0%be%d0%b3%d1%80%d0%b0%d1%84%d0%b8%d1%98%d0%b0/|title=Биографија|work=DNK|language=en-US|accessdate=2020-10-16|archive-date=2020-10-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20201020115222/http://dnk.mk/%D0%B1%D0%B8%D0%BE%D0%B3%D1%80%D0%B0%D1%84%D0%B8%D1%98%D0%B0/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Андреј загинал ноќта на 16 март, враќајќи се во клубот да спаси луѓе по избувнувањето на [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|Пожарот во ноќниот клуб во Кочани]]. По седум месеци од трагедијата животот го загубил и Владимир (Панчо)

== Создавање на групата и првиот сингл ==
Како музичари со претходно искуство и музичко образование, Андреј и Панчо во 2001 година одлучуваат да започнат заедничка кариера. Пред формирањето на ДНК, Андреј бил член на групата ТНТ, а Панчо настапувал со ОК Бенд. Андреј има завршено ниже и средно музичко образование и студирал на Музичката академија во Скопје. Истата година го објавуваат својот прв сингл, „Девојка за везден“, за кој снимаат и видеоспот, со што официјално го означуваат почетокот на групата ДНК.

== Албумот Пази дете (2003) ==
„Пази дете“ е првото официјално издание на македонската група ДНК, објавено во април 2003 година. Иако често се нарекува албум, всушност станува збор за EP (мини-албум) со вкупно 8 песни. Изданието е објавено од Adria Artists и претставува почеток на кариерата на дуото Андреј Ѓорѓиески и Владимир Блажев – Панчо

По формирањето на ДНК во 2001–2002 година, Андреј и Панчо започнале да работат на материјал што ги комбинирал поп, хип-хоп и R&amp;B влијанијата. На EP-то се наоѓаат пет нови песни од ДНК, како и три песни од нивните поранешни состави – ТНТ (во кој членувал Андреј) и ОК (во кој членувал Панчо). На тој начин изданието претставува мост помеѓу нивните претходни музички кариери и новиот проект ДНК.

* Список на песни

# Ма (со Генче)
# Девојка за везден
# Благодарам однапред
# Сè што сакам (со Маја Саздановска)
# Пази дете (со Жиле)
# Во афект (ТНТ)
# Девојка со говорна мана (ОК)
# Во боја (ТНТ)

== Враќање на сцената и проширување на музичките активности ==
По двегодишна пауза, ДНК повторнo се активира во 2006 година. Во годините што следуваат, Андреј и Панчо, покрај работата со групата, го прошируваат своето музичко ангажирање и на други полиња од музичката индустрија.

Панчо станува резидент DJ во некои од најпознатите клубови во Македонија и регионот, а подоцна ја основа агенцијата Sure Shotz Entertainment, преку која во Македонија организира настапи на повеќе светски и балкански R&amp;B и хип-хоп артисти, меѓу кои Edo Maajka, Connect, V.I.P. и DJ Oli Dobolli.

Во истиот период, Андреј работи како музички уредник на комедиската телевизија К-15 ТВ, а е и продуцент на музичкото шоу „Мојата ѕвезда“, од кое произлегуваат повеќе нови музички таленти.

Како долгогодишни соработници и пријатели на продуцентот Врчак, членовите на ДНК се меѓу основачите на „Продукција Република“, каде воедно стануваат и нејзини први ексклузивни изведувачи.

Групата остварува забележителни настапи на фестивалот „Макфест“, каде се претставува со песните „Таа тоа го крие“, „Полна месечина“ и „Прв“ (дует со Врчак). За „Полна месечина“ ја добива наградата за најдобар сценски настап, како и признанието за најемитувана песна меѓу две фестивалски изданија, додека за „Прв“ повторно ја освојува наградата за најдобар сценски настап.

== Албумот Кажано е се (2010) ==
Во 2010 година ДНК го издава својот деби-албум „Кажано е сѐ“, објавен под издавачката куќа „Продукција Република“. Продуцент на албумот е Врчак, а изданието содржи 18 песни, меѓу кои и сингловите „Полна месечина“, „Пази се од мене“, „Навлечен на тебе“, „Таа тоа го крие“ и други.

Албумот содржи 18 композиции:

# Кажано е сѐ
# Навлечен на тебе (со Врчак)
# Полна месечина
# Пази се од мене (со Врчак)
# Таа тоа го крие
# Благодарам однапред
# Девојка за везден
# Не се откажувам
# Далеку од очи
# Срце мое
# Сѐ уште те сакам
# Само ти
# Без тебе
# Мој свет
# Последен пат
# Луда (со Врчак и Тамара Тодевска)

* Bonus Tracks

# Пука (long version)
# Пази се од мене (RMX by Rexona)

== Јубилеен концерт на ДНК – 10 години постоење (2011) ==
По повод 10 години од основањето на групата, ДНК го одржа својот голем јубилеен концерт на 24 септември 2011 година во Метрополис Арена во Скопје. Овој настап беше еден од најзначајните моменти во дотогашната кариера на Андреј и Панчо, бидејќи претставуваше круна на нивната прва деценија активност на македонската музичка сцена.

Концертот следеше по големиот успех на нивниот деби-албум „Кажано е сѐ“ (2010) и беше првиот голем самостоен концерт на групата. На сцената ДНК ги изведоа своите најпознати песни од првиот период, меѓу кои „Полна месечина“, „Таа тоа го крие“, „Пази се од мене“, „Навлечен на тебе“ и други хитови.

== Синглот Авион (2012) ==
„Авион“ е сингл на македонската поп-група ДНК, објавен во 2012 година како најава за нивниот втор студиски албум „Срце“ (2013). Песната е една од нивните најемотивни балади и се вбројува меѓу најпрепознатливите песни од тој период.

По успехот на албумот „Кажано е сѐ“ (2010), ДНК продолжија со нов материјал. „Авион“ беше еден од првите синглови што го најавија новиот музички правец на групата – помелодичен и поемотивен звук, со поголем акцент на вокалната интерпретација.

== Акустичен концерт во Универзална сала во Скопје (2012) ==
Во септември 2012 година, ДНК одржува посебен акустичен концерт во Универзална сала во Скопје, претставувајќи ги своите најпознати песни во ново, поинакво аранжманско издание.

За разлика од нивните стандардни настапи со поп и хип-хоп елементи, концертот беше реализиран со поддршка од камерен оркестар и бенд во живо, што им овозможи на песните да добијат поакустичен и пософистициран звук. Настанот претставуваше уште еден чекор во музичкиот развој на групата, покажувајќи ја нивната способност да ги прилагодат своите композиции во различни музички форми.

== Албумот Срце (2013) ==
„Срце“ е вториот студиски албум на македонската група ДНК, објавен на 1 јануари 2013 година од издавачката куќа Adria Artists. Албумот содржи 16 песни и трае околу 57 минути. Со ова издание ДНК го продолжи успехот постигнат со „Кажано е сѐ“ и се зацврсти како една од најпопуларните поп-групи во Македонија.

По огромниот успех на дебитантскиот албум „Кажано е сѐ“ и распродадените концерти во Скопје, ДНК започна да работи на нов материјал. Во јуни 2012 година беше објавен синглот „Авион“, кој го најави новиот албум. Музички, „Срце“ нуди помодерен звук, со повеќе R&amp;B, поп и денс-елементи, но и емотивни балади.

* Список на песни

# Срце
# Авион
# Што сака нека биде
# Добра девојка
# Дада
# Старлета
# Мочање (feat. Afu-Ra)
# Преку кур
# Опуштено
# Моето маало (feat. Елена Ристеска)
# Невина (feat. Gidra Connect)
# Од утро до мрак (feat. Магдалена Ена)
# Нисам глуп (feat. Марко Ѓуровски)
# Диско џунгла (feat. Маја Саздановска)
# Rolling in the Deep (Live)
# Авион (Remix)

* Албумот вклучува неколку значајни гости:

# Afu-Ra – американски хип-хоп артист.
# Елена Ристеска
# Gidra Connect
# Магдалена Ена
# Марко Ѓуровски
# Маја Саздановска

== Албумот Уште еден ден (2016) ==
„Уште еден ден“ е третиот студиски албум на македонската поп-група ДНК, објавен на 9 мај 2016 година преку издавачката куќа Adria Artists. Албумот содржи 12 песни и има времетраење од околу 41 минута.

По големиот успех на албумите „Кажано е сѐ“ (2010) и „Срце“ (2013), ДНК продолжија со поинаков и позрел пристап. „Уште еден ден“ покажува помирен и посериозен период во творештвото на Андреј и Панчо – со повеќе емотивни теми, животни приказни и лични пораки.

* Список на песни

# Стојам сам
# Само таа знае како
# Имав се
# Некој друг
# Темно е
# Уште еден ден
# Север и југ
# Најмила
# Ѕвер
# Фрази љубовни (со Тамара Тодевска)
# Она е од Шутка (со Baby Dooks)
# Јас и ти

* На албумот гостуваат:

# Тамара Тодевска – „Фрази љубовни“
# Babz Dooks – „Она е од Шутка“

== Концерт „15 години ДНК“ – Метрополис Арена (2017) ==
Концертот по повод 15 години постоење на ДНК се одржа на 12 мај 2017 година во Метрополис Арена, Скопје. Тоа беше еден од најголемите концерти во кариерата на групата и претставуваше прослава на нивната децениска работа на македонската музичка сцена.Концертот беше организиран како прослава на 15 години од формирањето на ДНК (2002–2017), но истовремено беше и концертна промоција на нивниот трет студиски албум „Уште еден ден“ (2016).

* На концертот биле изведени голем број од најпознатите песни на ДНК, меѓу кои:

# „Полна месечина“
# „Навлечен на тебе“
# „Пази се од мене“
# „Авион“
# „Срце“
# „Што сака нека биде“
# „Север и Југ“
# „Само таа знае како“
# „Најмила“
# „Она е од Шутка“

Овие песни го претставуваа целиот развој на групата – од урбани поп и R&amp;B почетоци до помодерен поп звук.

== Албумот The best of (2018) ==
„The Best Of“ е компилациски албум (greatest hits) на македонското дуо ДНК, објавен во 2018 година (дигитално издание достапно и во 2019 година). Албумот претставува збирка на најголемите хитови на групата од нивниот дотогашен 15-годишен период на работа – од почетоците со „Пази дете“, па до песните од албумот „Уште еден ден“ (2016).

Албумот содржи 23 песни, со времетраење од околу 1 час и 20 минути.

* Список на песни

# Авион
# Стојам сам
# Најмила
# Некој друг
# Север и југ
# Срце
# Благодарам однапред
# Пола човек
# Што сака нека биде
# Невозможна мисија
# Само таа знае како
# Дада
# Пази се од мене (со Врчак)
# Старлета
# Ѕвер
# Таа тоа го крие
# Опуштено
# Фрази љубовни (со Тамара Тодевска)
# Она е од Шутка (со Baby Dooks)
# Навлечен на тебе (со Врчак)
# Од утро до мрак
# Полна месечина
# Дијамант

== Синглови (2018-2022) ==
Во 2018, тие ја издаваат компилацијата “The Best Of”, која содржи 22 популарни песни и бонус песната “Дијамант”.

Во 2019, ДНК издава 4 синглови: “Кога би знаела се”, “Ромео и Јулија”, “Ние” и “Горе или доле”.

На почетокот на 2020 година тие го издаваат последниот сингл насловен “Јави ми&quot; со анимирано видео. Во март, тие оддржаа онлајн концерт на YouTube и Facebook.

Во 2021 година, издаваат 4 синглови: &quot;Денови во ноќи&quot;, &quot;Сите патишта&quot;, &quot;Кобра&quot; и &quot;Ваков таков&quot;

Во 2022 година тие издаваат 4 синглови: &quot;Лава&quot;, &quot;Милион денови&quot;, &quot;Романи&quot; и нивниот голем хит &quot;Ако утре ме нема&quot;.

== Концерт „20 години ДНК“ – Арена „Борис Трајковски“ (2022) ==
Концертот „20 години ДНК“ се одржа на 3 декември 2022 година во А1 Арена „Борис Трајковски“ во Скопје и беше најголемиот јубилеен концерт во дотогашната кариера на групата. Со него Панчо и Андреј одбележаа две децении од постоењето на ДНК (2002–2022).

Настапот траеше повеќе од два часа и содржеше голем број од најпознатите песни на ДНК. Меѓу изведените песни беа:

# „Романи“
# „Таа тоа го крие“
# „Авион“
# „Таа знае како“
# „Едно тело“
# „Милион денови“
# „Најмила“
# „Оди ѕвездо“
# „Стојам сам“
# „Што сака нека биде“
# „Север и југ“
# „Срце“
# „Фрази љубовни“
# „Од утро до мрак“
# „Навлечен на тебе“
# „Полна месечина“
# „Пази се од мене“

Една од најголемите карактеристики беше бројот на гости кои се појавија со ДНК на сцената. Меѓу нив беа:

* Тамара Тодевска 
* Наум Петрески
* Џамбо Агушеви
* Магдалена Цветкоска – Ена
* Таско
* Young dadi
* Мина Блажев

== Синглови (2024-2025) ==
Во 2024 година издаваат синглови: &quot;Посреќна&quot;, &quot;Животе брате&quot;, &quot;Амајлија&quot; и &quot;Чаршија“.

Во 2025 година го издаваат нивниот последен сингл &quot;Фала&quot;.

== Пожарот во дискотеката ,,Пулс&quot; во Кочани ==
На 16 март 2025 година, Андреја Ѓорѓиески- Андреј загина во [[Пожар во ноќен клуб во Кочани|пожарот во ноќниот клуб во Кочани]], заедно со фотографот на бендот Александар Ефремов, пратечкиот вокал Сара Пројковска, тапанарот Ѓорѓи Ѓоргиев, клавијатуристот Филип Стевановски и бас гитаристот Александар Коларов. Двајца од членовите на бендот го преживеале првичниот пожар, но починале подоцна попладне. Владимир Блажев познат како &quot;Панчо&quot; се здобил со изгореници на лицето и рацете, и му била дадена терапија со кислород, оставајќи го единствениот преживеан член на бендот, додека не почина во октомври 2025. Од пожарот загинаа сите членови на бендот освен пратечкиот вокал Ана и гитаристот Горан Тонев.

== Дискографија ==

=== Албуми и компилации&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://open.spotify.com/artist/1RkwPT2wRa0k8cMdCsUCal|title=DNK|work=Spotify|language=en|accessdate=2020-11-02}}&lt;/ref&gt; ===
ДНК има издадено 4 студиски албуми, една &quot;Best of&quot; компилација и едно EP.
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ДНК - албуми, компилации и EP
!наслов
!година
!број на песни
|-
|Пази дете
|2003
|8
|-
|Кажано е се
|2010
|18
|-
|Срце
|2013
|16
|-
|Уште еден ден
|2016
|12
|-
|The Best of
|2018
|22
|-
|Дваесет 
|2022
|12
|}

=== Видео записи&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/channel/UC-tpJQa07AiNHBh1Xre-dxQ|title=DNKofficial - YouTube|work=www.youtube.com|accessdate=2020-11-02}}&lt;/ref&gt; ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Спот !! Година !! Режисер
|-
|''Девојка за везден''
|2002
|
|-
|''Пази дете''
|2003
|
|-
|''Благодарам однапред''
|2004
|
|-
| '' Полна месечина '' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| '' Навлечен на тебе'' || 2008 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| '' Змеј '' || 2009 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
|'' Пази се од мене '' || 2009 ||  
|-
|'' Едно тело '' || 2010 || Огнен Шапковски
|-
| '' Спонзоруша ''|| 2011 || 
|-
| '' Кажано е се '' || 2011 || 
|-
|''DADA '' || 2011 || Томато продукција
|-
| '' Од утро до мрак'' || 2011 || Томато продукција
|-
| '' Авион '' || 2012 ||   
|-
| '' Диско џунгла'' || 2012 || Томато продукција
|-
| '' Старлета '' || 2013 || Томато продукција
|-
| '' Што сака нека биде '' || 2013 ||  
|-
| '' Север и југ '' || 2014 || Томато продукција
|-
| '' Опуштено '' || 2014 ||  
|-
| '' Она е од Шутка '' || 2014 || Томато продукција
|-
| '' Најмила '' || 2015 ||  Томато продукција
|-
| '' Само таа знае како '' || 2016 ||  Томато продукција
|-
| '' Стојам сам '' || 2016 ||   
|-
| '' Јас и ти '' || 2016 ||  Томато продукција
|-
| '' Аеродром '' || 2016 ||  Томато продукција
|-
| '' Звер '' || 2016 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| '' Некој друг'' || 2017 ||  Томато продукција
|-
| '' Уште еден ден'' || 2017 ||  Томато продукција
|-
| '' Невозможна мисија'' || 2017 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Пола човек'' || 2018 || [[Александар Ристовски - Принц]]
|-
| '' Дијамант'' || 2018 || Александар Ристовски - Принц
|-
| '' Кога би знаела се'' || 2019 || CRNI SRBI PRODUCTION
|-
| '' Горе или Доле'' || 2019 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Ромео и Јулија'' || 2019 || Илија Димкоски
|-
| '' Ние'' || 2019 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Јави ми'' || 2020 ||  Никола Димов
|-
| '' Денови во ноќи'' || 2021 ||  Даниел Јовески
|-
| '' Кобра'' || 2021 ||  Валон Азири
|-
| '' Сите патишта'' || 2021 ||   
|-
| ''Ваков таков'' || 2021 ||  
|-
| ''Ако утре ме нема'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| ''Милион денови'' || 2022 || Владимир Митревски-Ѓуле
|-
| ''Романи'' || 2022 ||Даниел Јовески
|-
| ''Мами'' || 2023 || 
|-
| ''Посреќна'' || 2023 || 
|-
| ''Животе брате'' || 2024 ||Огнен Шапковски 
|-
| ''Амајлија'' || 2024 || Даниел Јовески
|-
| ''Чаршија'' || 2024 || Огнен Шапковски 
|-
| ''Фала'' || 2025 || Огнен Шапковски
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Македонски поп-групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2001 година]]</text>
      <sha1>dx9bnnx7qeiz15x0jtxazd49szlzzya</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рудолф Кристоф Ојкен</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1221531</id>
    <revision>
      <id>5600954</id>
      <parentid>5300307</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:25:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>746</id>
      </contributor>
      <comment>Замена на [[File:Rudolf_Eucken_(signature).jpg]] со [[File:Rudolf_Eucken_(signature)_(transparent).png]] (од страна на [[c:User:CommonsDelinker|CommonsDelinker]] поради: Use transparent background for signature image).</comment>
      <origin>5600954</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11471" sha1="oq9sc9mwl93fpeg4ys5imbq38zey6y2" xml:space="preserve">{{Инфокутија Филозоф|region=[[Западна филозофија]]|era=XIX и XX век|image=Eucken-im-Alter.png|caption=|name=Рудолф Кристоф Ојкен|birth_date=01.05.1846|birth_place=[[Аурих]], [[Кралството Хановер]], [[Германија]]|death_date=15.09.1926|death_place=[[Јена]], [[Германија]]|alma_mater=[[Универзитетот во Гетинген]]&lt;br&gt;[[Универзитетот во Берлин]]|institutions=[[Универзитетот во Јена]]&lt;br&gt;[[Универзитетот во Базел]]|school_tradition=[[Континентална филозофија]]&lt;br&gt;[[Германски идеализам]]|main_interests=[[Етика]]|notable_ideas=''Актвизам'' ([[етички активизам]])&lt;ref name=&quot;Gibson&quot;&gt;[[W. R. Boyce Gibson]], [https://books.google.com/books?id=RWc2V_JnKTMC&amp;dq= ''Rudolf Eucken's Philosophy of Life'']{{Мртва_врска|date=September 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, Kessinger Publishing, 2004, p. 170.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[The Real#In philosophy|The Real]]|influences=[[Аристотел]], [[Thomas Aquinas|Аквина]], [[Gustav Teichmüller|Тајхмулер]], [[Hermann Lotze|Лотце]], [[Friedrich Adolf Trendelenburg|Тренделенбург]]|influenced=[[Макс Шелер]]&lt;br&gt;[[W. R. Boyce Gibson]]&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=sMffGQKgJ9EC&amp;dq= ''Kierkegaard Research: Sources, Reception and Resources, Volume 8, Tome III''], Ashgate Publishing, Ltd., 2009, p. 177.&lt;/ref&gt;&lt;br&gt;[[Ејбел Џ. Џоунс]]&lt;br&gt;[[Евелин Андерхил]]|signature=Rudolf Eucken (signature) (transparent).png|awards=[[Нобелова награда во областа на литературата]] (1908)}} '''Рудолф Кристоф Ojкен''' (роден на [[5 јануари]] [[1846]] - починал на [[15 септември]] [[1926]]) — [[Германија|германски]] [[филозоф]]. Тој ја добил [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] во [[1908]] [[Нобелова награда за литература|година]] „во признание за неговата искрена потрага по вистината, неговата прониклива моќ на мислата, неговиот широк спектар на визија и топлината и силата во презентацијата со која во неговите многубројни дела тој се оправдал и развил [[идеалистичка филозофија]] на животот &quot;, откако тој бел номиниран од страна на еден член на [[Шведска академија|шведската академија]].&lt;ref&gt;[https://www.nobelprize.org/nomination/archive/show.php?id=3471 nobelprize.org]&lt;/ref&gt;

== Раниот живот ==
Ојкен е роден на [[5 јануари]] [[1846]] година во [[Аурих]], потоа во [[Кралство Хановер|Кралството Хановер]] (сега [[Долна Саксонија]]). Неговиот татко, [[Амо Бекер Еукен|Амо Бекер Ојкен]] ([[1792]]-[[1851]]) умрел уште кога Рудолф бил дете и затоа бил воспитан само од страна на неговата мајка, [[Ида Марија]] ([[1814]]-[[1872]], нее Гитерман).&lt;ref name=&quot;Bio2&quot; /&gt; Тој бил образован во Аурих, каде што еден од неговите наставници бил класичниот [[филолог]] и [[филозоф]] [[Лудвиг Вилхелм Максимилијан Рејтер]] ([[1803]]-[[1881]]).&lt;ref name=&quot;eb1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wstitle=Eucken, Rudolf Christoph}}&lt;/ref&gt; Студирал на [[Гетингенски универзитет|Универзитетот Гетинген]] (1863-66), каде што [[Херман Лоз]] бил еден од неговите наставници и [[Хумболтов универзитет|Универзитетот во Берлин]].&lt;ref name=&quot;Bio2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.deutsche-biographie.de/sfz19591.html|title=Biografie Rudolf Christoph Eucken (German)|publisher=Bayerische Nationalbibliothek|accessdate=5 August 2015}}&lt;/ref&gt; Подоцна, [[Фридрих Адолф Тренделленбург]] му бил [[професор]] чија етичка тенденција и историскиот третман на филозофијата во голема мера го привлекувале.

== Подоцнежен живот и смрт ==
Се оженил со [[Ирина Пасоу]] ([[1863]]-[[1941]]) во [[1882]] година и заедно имале една ќерка и два сина. Неговиот син [[Валтер Еукен|Валтер Ојкен]] станал познат основач на [[ордолибералната мисла]] во [[економијата]] . Неговиот син [[Арнолд Еукен|Арнолд Ојкен]] бил [[хемичар]] / [[физичар]].&lt;ref name=&quot;Bio2&quot;/&gt;

Рудолф Ојкен починал на 15 септември 1926 година во [[Јена]], на возраст од 80 години.&lt;ref name=&quot;Bio2&quot;/&gt;

== Важни дела ==
Тој бил плоден писател; неговите најпознати дела се:

* Собрани дела, уредени од Рајнер А. Баст. 19 тома во 14 тома. Хилдесхајм меѓу другите: Олмс-Вајдман 2005-11.
* Методот на аристотелско истражување, 1872 г
* Историја и критика на основните концепти на сегашноста, 1878 година, втора верзија. издание 1893 година; преведено и на англиски, 1880 г
* Историја на филозофската терминологија, 1879 година
* Пролегомени за истражување на единството на духовниот живот во свеста и делувањето на човештвото, 1885 г.
* Единството на духовниот живот во свеста и делувањето на човештвото. Истраги, 1888 година
* Ставовите за животот на големите мислители, 1890 година
* Борбата за духовна смисла на животот, 1896 година
* Вистината на религијата, 1901 година
* Основни линии на нов поглед на животот, 1907 година
* Филозофија на историјата, 1907 година
* Вовед во филозофијата на интелектуалниот живот, 1908 година
* Интелектуални струи на сегашноста, 1909 година 4-та ревидирана. Издание на историја и критика, 1878; 4-то издание (1913), онлајн.
* Значењето и вредноста на животот, 1908 година. Ван Ји Ји 1997 година.
* Препознај и живеј, 1912 година
* Денешна етика во нивниот однос со духовниот живот, предавања, 1913 г.
* Светско-историското значење на германскиот дух, 1914 г
* Носителите на германскиот идеализам, 1915 година
* Интелектуално-историското значење на Библијата, 1917 г
* Човекот и светот. Филозофија на животот, 1918 година
* Германска слобода. Повик за будење, 1919 година
* Социјализмот и неговиот начин на живот, 1920 година
* со Карсун Чанг: Проблемот на животот во Германија и Кина, 1921 година
* Борбата за религија во сегашноста, 1922 година
* Етиката како основа на граѓанскиот живот, 1924 година

Тој држел предавања во Англија во 1911 година и поминал шест месеци предавајќи на [[Харвард|универзитетот Харвард]] и на други места во САД во 1912-1913 година.

== Наводи ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

== Литература==

* Бек, Фридрих Алфред. ''Рудолф Ојкен,'' Дојче Бух-Гембеиншафт, 1927. 
* Бут, Мејрик. [https://archive.org/stream/cu31924029089377#page/n5/mode/2up ''Рудолф Ојкен: Неговата филозофија и влијание,''] [https://archive.org/stream/cu31924029089377#page/n5/mode/2up] Синови на Чарлс Срибнер, 1913. 
* Feuling, Даниел. [https://archive.org/stream/dublinreview155londuoft#page/62/mode/2up ''&quot;Филозофијата на Рудолф Ојкен&quot;,''] [https://archive.org/stream/dublinreview155londuoft#page/62/mode/2up] Даблинскиот преглед, том. CLV, јули / октомври 1914. 
* Гибсон, WR Boyce. [https://archive.org/stream/rudolfeuckensphi00gibs#page/n7/mode/2up ''Филозофијата на животот на Рудолф Ојкен,''] [https://archive.org/stream/rudolfeuckensphi00gibs#page/n7/mode/2up] A. &amp; C. Black, 1915. 
* Џонс, Абел Ј. [https://archive.org/stream/rudolfeuckenphil00joneiala#page/n5/mode/2up ''Рудолф Ојкен: филозофија на животот,''] [https://archive.org/stream/rudolfeuckenphil00joneiala#page/n5/mode/2up] TC &amp; EC Jack, 1913. 
* Џонс, В. Тудор. ''Рудолф Ојкен: Неговиот живот и филозофија,'' Халдеман-Јулиј копродукции, 1920. 
* МакСвини, Маргарет Марија. [https://archive.org/stream/rudolfeuckenspir00macsrich#page/n7/mode/2up ''Рудолф Ојкен и духовниот живот,''] [https://archive.org/stream/rudolfeuckenspir00macsrich#page/n7/mode/2up] National Capital Press, 1915 година.

{{Нобелова награда за литература}}
{{Нобеловци 1908}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ојкен, Рудолф Кристоф}}
[[Категорија:Апсолвенти на Гетингенскиот универзитет]]
[[Категорија:Добитници на Нобеловата награда за литература]]
[[Категорија:Етичари]]
[[Категорија:Апсолвенти на Хумболтовиот универзитет]]
[[Категорија:Германски филозофи]]
[[Категорија:Германски нобеловци]]
[[Категорија:Починати во 1926 година]]
[[Категорија:Родени во 1846 година]]
[[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]]</text>
      <sha1>oq9sc9mwl93fpeg4ys5imbq38zey6y2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marvel Comics</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1226901</id>
    <revision>
      <id>5600641</id>
      <parentid>5600518</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:09:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600641</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16291" sha1="maphhbtfk6ny7be5rngakvh70l3qcjr" xml:space="preserve">{{Инфокутија Издателство
| име             = Marvel Comics
| лого            = Marvel Comics 2024 logo.svg
| големина_на_лого = 
| опис_на_лого    = Лого во употреба од 2024 г.
| статус          = активна
| родител         = {{Plainlist|
* [[Magazine Management]] (1951 — 1973)
* [[Marvel Comics Group]] (1973 — 1986)
* [[Marvel Entertainment Group]] (1986 — 1998)
* [[Marvel Entertainment]] (1998 — 2023)
* [[Disney Publishing Worldwide]] (2023—)
}}
| основана        = {{Plainlist|
* 1939 (како [[Timely Comics]])
* 1951 (како Atlas Comics)
* 1961 (како Marvel Comics)
}}
| основач         = [[Мартин Гудман]]
| земја           = {{САД}}
| седиште         = 135 W. 50th Street, [[Менхетн]], [[Њујорк]]
| дистрибуција    = {{Plainlist|
* [[Penguin Random House Publisher Services]]
* [[Diamond Comic Distributors]]
* [[Hachette Book Group]]
}}
| клучни_луѓе     = {{Plainlist|
* [[Бред Виндербаум]] (шеф на ТВ, анимација и стрип)
* Дејвид Абдо (генерален менаџер)
* Ч. Б. Цебулски (главен уредник)
* Џон Ни (издавач)
}}
| публикации      = [[Список на публикации на Marvel Comics|список на публикации]]
| жанр            = {{Plainlist|
* [[Суперхерој|суперхерои]]
* [[научна фантастика]]
* фантастика
* акција
* [[авантура]]
}}
| импринти        = [[Список на импринти на Marvel Comics|список на импринти]]
| мрежно_место    = {{URL|https://www.marvel.com/comics|marvel.com}}
}}

'''Marvel Comics''' (од [[Англиски јазик|англ]]. ''marvel'' = „чудо“) — бренд име и примарен отпечаток на Marvel Worldwide Inc., порано Marvel Publishing, Inc. и Marvel Comics Group, издавач на американски стрипови филмови и сродни медиуми. Во 2009 година, компанијата „Волт Дизни&quot; ја купи  „Марвел ентертејнмент&quot;, матичната компанија на Марвел во светот.

Марвел започна во 1939 како навремени стрипови, и до 1951 генерално стана познат како Атлас Комикс. Ерата на Марвел започна во 1961 година, годината кога компанијата го лансираше The Fantastic Four и други суперхеројски титули создадени од Стив Дитко, Стен Ли, Џек Кирби и многу други. Марвел бил користен во текот на годините, но за време на неколку години се зацврстил како единствен бренд на компанијата.
Марвел брои меѓу неговите ликови како добро познати суперхерои како [[Човек-пајак]], Хулк, [[Железниот Човек]], Тор, Капетан Америка, Вулверин, [[Дердевил]], Казнувачот и Сребрениот Сурфер, и  тимови како Одмаздници, X-Men, Fantastic Four , Avengers и Чуварите на галаксијата,Defenders, вклучувајќи ги Doctor Doom,, Magneto,Ultron Doctor Octopus,Green Goblin,Red Skull,Локи,Thanos ,Venom,Mandarin,Galactus,Apocalypse. Повеќето измислен ликови на Марвел работат во една единствена реалност позната како Универзумот на Марвел, каде што повеќето локации ги одразуваат реалните места; многу главни ликови се засновани во Њујорк.  

== Филмографија ==&lt;!-- Ако има македонско издание, насловот да се стави на македонски јазик. --&gt;

=== Филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Howard the Duck ''|| 1986 ||  Willard Huyck
|-
|''[[Казнувачот (филм од 1989)|Казнувачот]]'' || 1989 || Марк Голдблат  
|-
| ''Капетан Америка''|| 1990 || Албер Пјун
|-
| ''Фантастичната четворка'' || 1994 || Oley Sassone
|-
| ''[[Блејд (филм од 1998)|Блејд]]'' || 1998 || Стивен Норингтон
|-
|'' X-Men'' || 2000|| Брајан Сингер
|-
|''[[Блејд 2]]'' || 2002 || Гилермо Дел Торо
|-
|''Човек-пајак'' || 2002 || Сем Раими
|-
|''Дердевил''|| 2003 ||  Марк Стивен Џонсон
|-
|'' X2 ''|| 2003 || Брајан Сингер
|-
|'' Хулк''|| 2003|| Анг Ли
|-
| ''Казнувачот''|| 2004 || Jonathan Hensleigh
|-
| ''Човек-пајак 2'' || 2004 || Сем Раими
|-
| ''[[Блејд: Тројство]]'' || 2004 || Дејвид С.Гојер
|-
| ''Електра'' || 2005 || Роб Боуман
|-
|'' Fantastic Four'' || 2005 || Тим Стори 
|-
| ''X-Men: The Last Stand'' || 2006 ||Brett Ratner
|-
| ''Сенишниот Возач'' || 2007 || Марк Стивен Џонсон
|-
| ''Човек-пајак 3'' || 2007 ||  Сем Раими
|-
| ''Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer ''|| 2007 || Тим Стори 
|-
|''[[Железниот Човек (филм од 2008)|Железниот Човек]]'' || 2008 ||  Џон Фавро
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 2008 || Louis Leterrier
|-
|'' Punisher: War Zone'' || 2008 || Лекси Александар
|-
| ''X-Men Origins: Wolverine'' || 2009 || Гејвин Худ
|-
|''[[Железниот Човек 2]]'' || 2010 || Џон Фавро
|-
| ''Тор'' || 2011 || Кенет Брана
|-
|'' X-Men: First Class'' || 2011 || Метју Вон
|-
| ''[[Капетан Америка: Првиот одмаздник]]'' || 2011 || Џо Џонстон
|-
|''Сенишниот Возач: Духот на одмаздата''|| 2011 || Марк Неведин,Брајан Тејлор
|-
|''Одмаздници''|| 2012 || Џос Видон
|-
| ''Неверојатниот Спајдермен''|| 2012 || Марк Веб
|-
|''Железниот Човек 3'' || 2013|| Шејн Блек
|-
| ''Вулверин'' || 2013 || Џејмс Манголд
|-
| ''Тор: Темниот свет''|| 2013 || Алан Тејлор
|-
| ''[[Капетан Америка: Зимски војник]]''|| 2014 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''Неверојатниот Спајдермен 2'' || 2014 ||  Марк Веб
|-
| ''X-Men: Days of Future Past ''|| 2014 || Брајан Сингер
|-
| ''[[Чувари на галаксијата (филм)|Чувари на галаксијата]]'' || 2014|| Џејмс Ган
|-
| ''Одмаздници: Ерата на Ултрон''||2015 || Joss Whedon
|-
|''Антмен''|| 2015|| Пејтон Рид
|-
|''Fantastic Four'' || 2015 || Џош Тренк
|-
|''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' || 2016 || Тим Милер
|-
|''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]''|| 2016 ||   Џо Русо,Ентони Русо
|-
|'' X-Men: Apocalypse ''|| 2016 ||  Брајан Сингер
|-
| ''Доктор Стрејнџ'' || 2016|| Скот Дериксон
|-
| ''Логан'' || 2017 || Џејмс Манголд
|-
|''[[Чувари на галаксијата 2]]'' || 2017|| Џејмс Ган
|-
|''Spider-Man: Homecoming'' || 2017 || Jon Watts
|-
|''Тор: Рагнарок'' || 2017 || Таика Ваитити
|-
|''Црниот Пантер''|| 2018 ||  Рајан Коглер
|-
|''[[Одмаздници: Војна на бесконечноста]] ''|| 2018 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''[[Дедпул 2]]''|| 2018|| Дејвид Леич
|-
| ''Ant-Man and the Wasp ''|| 2018 ||  Пејтон Рид
|-
| ''Веном'' || 2018 || Рубен Флејшер
|-
| ''Капетан Марвел'' || 2019 || Ана Боден,Рајан Флек
|-
| ''[[Одмаздници: Завршница]]'' || 2019 ||   Џо Русо,Ентони Русо
|-
| ''Темниот Феникс'' || 2019 || Симон Кинберг
|-
| ''Spider-Man: Far From Home'' || 2019 ||  Џон Ватс
|-
| ''The New Mutants'' || 2020 || Џош Буне
|-
| ''[[Црната Вдовица (филм од 2021)|Црната Вдовица]]'' || 2021|| Cate Shortland
|-
| '' Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings '' || 2021 || Destin Daniel Cretton
|-
| '' Venom: Let There Be Carnage '' || 2021 || Енди Серкис
|-
| ''The Eternals'' || 2021|| Chloé Zhao
|-
|''[[Човек-пајак: Нема пат до дома]]''|| 2021|| Џон Ватс
|-
| ''[[Морбиус (филм)|Морбиус]]'' || 2022 || Даниел Еспиноса
|-
| ''Doctor Strange in the Multiverse of Madness'' || 2022 || Скот Дериксон
|-
|''Тор: Љубов и грмотевици'' || 2022||   Таика Ваитити 
|-
|'' Black Panther: Wakanda Forever'' || 2022|| Ryan Coogler
|- 
| ''The Guardians of the Galaxy Holiday Special'' || 2022 || Џејмс Ган 
|-
|'' Ant-Man and the Wasp: Quantumania  '' || 2023||   Пејтон Рид
|-
|''[[Чувари на галаксијата 3]]'' || 2023||  Џејмс Ган 
|-
| ''The Marvels '' || 2023 || Ниа ДаКоста
|- 
| ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]'' || 2024 || S.J. Clarkson
|-
|''[[Дедпул и Вулверин]]'' || 2024 ||Shawn Levy
|-
|''[[Веном 3: Последниот танц]]'' || 2024 ||Кели Марсел
|-
| ''[[Крејвен Ловецот (филм)|Крејвен Ловецот]]''|| 2024 || J. C. Chandor 
|-
|''[[Капетан Америка: Храбар нов свет]]'' || 2025 || Julius Onah
|-
|''Тандерболти'' || 2025 || Jake Schreier
|-
|''Фантастичната 4: Први чекори'' || 2025 || Matt Shakman
|-
|''[[Човек-пајак: Нов ден]]'' || 2026 || Destin Daniel Cretton
|-
|''[[Одмаздници: Подемот на Доктор Дум]]'' || 2026 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''Avengers: Secret Wars'' || 2027 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''Armor Wars'' ||TBA || 
|-
|''Ghost Rider'' ||2028 || 
|-
|''Black Panter 3'' ||2028 || 
|-
|''Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings sequel'' ||TBA || 
|-
|''X-Men film'' ||TBA || 
|-
|}

=== ТВ-серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
! Серија !! Година
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1977-1982
|-
|''Night Man'' || 1997-1999
|-
| ''Mutant X ''|| 2001-2004
|-
| ''Блејд''|| 2006
|-
|'' Agents of S.H.I.E.L.D.'' || 2013-2020
|-
| ''Jessica Jones ''|| 2015-2019
|-
| ''Дердевил''|| 2015-2018
|-
| ''Agent Carter'' || 2015-2016
|-
| ''Luke Cage ''|| 2016-2018
|-
| ''[[Казнувачот (ТВ-серија)|Казнувачот]]'' ||2017-2019
|-
| ''Iron Fist'' || 2017-2018
|-
| ''Runaways'' || 2017-2019
|-
| ''The Defenders ''|| 2017
|-
| ''The Gifted ''|| 2017-2019
|-
|'' Inhumans'' || 2017
|-
| ''Cloak &amp; Dagger'' || 2018-2019
|-
|'' Helstorm ''|| 2020
|-
| ''WandaVision'' || 2021
|-
| ''The Falcon and The Winter Soldier ''|| 2021
|-
| ''Loki ''|| 2021-2023
|-
| ''Hawkeye ''|| 2021
|-
| ''Moon Knight''|| 2022
|-
| ''Ms. Marvel''|| 2022
|-
| ''I Am Groot   ''||2022
|-
| ''She-Hulk: Attorney at Law ''|| 2022
|-
| ''Secret Invasion ''|| 2023
|-
| ''Echo  ''||2024
|-
| ''Agatha All Along  ''||2024
|-
| ''Daredevil: Born Again  ''||2025
|-
| ''Ironheart  ''|| 2025
|-
| ''Wonder Man  ''|| 2026
|-
| ''Spider-Noir  ''|| 2026
|-
| ''Vision Quest  ''|| 2026
|-
|}

=== Анимирани филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Ultimate Avengers'' || 2006 || Курт Геда
|-
| ''Ultimate Avengers 2''|| 2006|| Will Meugniot,Dick Sebast 
|-
| ''The Invincible Iron Man'' || 2007 || Patrick Archibald,Џеј Олива
|-
| ''Doctor Strange: The Sorcerer Supreme'' || 2007 ||  Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти
|-
| ''Next Avengers: Heroes of Tomorrow'' || 2008 || Џеј Олива
|-
| ''Hulk Versus'' || 2009 ||  Сем Лиу,Франк Паур
|-
|'' Planet Hulk'' || 2010||  Сем Лиу
|-
| ''Thor: Tales of Asgard'' || 2011 || Сем Лиу
|-
|'' Iron Man and Hulk: Heroes United ''|| 2013 ||Eric Radomski, Leo Riley
|-
| ''Iron Man &amp; Captain America: Heroes United'' || 2014 || Leo Riley
|-
| ''Marvel Super Hero Adventures: Frost Fight!'' || 2015 || Мич Шаер
|-
|''Hulk: Where Monsters Dwell ''|| 2016 || Мич Шаер
|-
|'' Marvel Rising: Secret Warriors''|| 2018 || Алфред Гимено
|-
|'' Spider-Man: Into the Spider-Verse''|| 2018 ||  Peter Ramsey, Bob Persichetti, Rodney Rothman
|-
|'' Spider-Man: Across the Spider-Verse''|| 2023|| Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|''Spider-Man: Beyond the Spider-Verse''||TBA||  Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|}

=== Анимирани LEGO MARVEL филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
!Филм !!Година!!Режисер
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Maximum Overload''||2013 || 
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Avengers Reassembled'' || 2015 ||Роб Силвестри
|-
|''LEGO Marvel Super Heroes - Guardians of the Galaxy: The Thanos Threat'' || 2017 || Мајкл Д.Блек
|-
| ''LEGO Marvel Super Heroes: Black Panther - Trouble in Wakanda'' || 2018 ||Мајкл Д.Блек
|-
|'' Lego Marvel Spider-Man: Vexed by Venom'' || 2019 || Кен Кунингам,Ендрју Дункан
|-
|'' LEGO Marvel Avengers: Climate Conundrum ''|| 2020 ||  
|-
| ''LEGO Marvel Avengers: Loki in Training ''|| 2021 ||Кен Кунингам,Ранди Родригез
|-
|''LEGO Marvel Avengers: Time Twisted'' || 2022 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Code Red''|| 2023 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Mission Demolition''|| 2024 ||Кен Кунингам 
|}

=== Анимирани телевизиски серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Серија !! Година  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1967-1968  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1967-1970  
|-
|'' The New Fantastic Four'' || 1978  
|-
| ''Spider-Woman'' || 1979–1980  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1981–1982  
|-
| ''Spider-Man and His Amazing Friends'' || 1981–1983  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1982–1983   
|-
|'' X-Men'' || 1992–1997  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1994–1996    
|-
|'' Spider-Man''|| 1994–1998  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1996–1997  
|-
|'' Silver Surfer'' || 1998   
|-
| ''Spider-Man Unlimited'' || 1999–2001  
|-
| ''The Avengers: United They Stand'' || 1999–2000   
|-
| ''X-Men: Evolution'' || 2000–2003  
|-
|'' Spider-Man: The New Animated Series'' ||2003   
|-
| ''Fantastic Four: World's Greatest Heroes ''|| 2006–2007  
|-
| ''The Spectacular Spider-Man ''|| 2008–2009  
|-
|'' Wolverine and the X-Men'' || 2009  
|-
| ''Iron Man: Armored Adventures'' || 2009–2012  
|-
| ''The Super Hero Squad Show'' || 2009–2011   
|-
| ''The Avengers: Earth's Mightiest Heroes'' || 2010–2013   
|-
| ''Marvel's Ultimate Spider-Man'' || 2012–2017  
|-
| ''Marvel's Avengers Assemble'' || 2013–2019  
|-
|'' Marvel's Hulk and the Agents of S.M.A.S.H. ''|| 2013–2015  
|-
| ''Marvel's Guardians of the Galaxy ''|| 2015–2019   
|-
| ''Marvel's Spider-Man ''|| 2017–2020  
|-
| ''What If...? ''|| 2021-2024  
|-
| ''Spidey and His Amazing Friends ''|| 2021-  
|-
|'' X-Men '97 '' ||2023-2024
|-
| ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man ''|| 2025
|-
| ''Iron Man and his Amazing Friends ''|| 2025
|-
| ''Eyes of Wakanda ''|| 2025
|-
| ''Marvel Zombies  ''|| 2025
|}

== Наводи ==
{{reflist}}

{{компанија-никулец}}
{{Ризница-врска|Marvel Comics}}

[[Категорија:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>maphhbtfk6ny7be5rngakvh70l3qcjr</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600642</id>
      <parentid>5600641</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:10:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Филмови */</comment>
      <origin>5600642</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16321" sha1="tpt21xrfxi4oyjixdk3gf4y9mjpdrz9" xml:space="preserve">{{Инфокутија Издателство
| име             = Marvel Comics
| лого            = Marvel Comics 2024 logo.svg
| големина_на_лого = 
| опис_на_лого    = Лого во употреба од 2024 г.
| статус          = активна
| родител         = {{Plainlist|
* [[Magazine Management]] (1951 — 1973)
* [[Marvel Comics Group]] (1973 — 1986)
* [[Marvel Entertainment Group]] (1986 — 1998)
* [[Marvel Entertainment]] (1998 — 2023)
* [[Disney Publishing Worldwide]] (2023—)
}}
| основана        = {{Plainlist|
* 1939 (како [[Timely Comics]])
* 1951 (како Atlas Comics)
* 1961 (како Marvel Comics)
}}
| основач         = [[Мартин Гудман]]
| земја           = {{САД}}
| седиште         = 135 W. 50th Street, [[Менхетн]], [[Њујорк]]
| дистрибуција    = {{Plainlist|
* [[Penguin Random House Publisher Services]]
* [[Diamond Comic Distributors]]
* [[Hachette Book Group]]
}}
| клучни_луѓе     = {{Plainlist|
* [[Бред Виндербаум]] (шеф на ТВ, анимација и стрип)
* Дејвид Абдо (генерален менаџер)
* Ч. Б. Цебулски (главен уредник)
* Џон Ни (издавач)
}}
| публикации      = [[Список на публикации на Marvel Comics|список на публикации]]
| жанр            = {{Plainlist|
* [[Суперхерој|суперхерои]]
* [[научна фантастика]]
* фантастика
* акција
* [[авантура]]
}}
| импринти        = [[Список на импринти на Marvel Comics|список на импринти]]
| мрежно_место    = {{URL|https://www.marvel.com/comics|marvel.com}}
}}

'''Marvel Comics''' (од [[Англиски јазик|англ]]. ''marvel'' = „чудо“) — бренд име и примарен отпечаток на Marvel Worldwide Inc., порано Marvel Publishing, Inc. и Marvel Comics Group, издавач на американски стрипови филмови и сродни медиуми. Во 2009 година, компанијата „Волт Дизни&quot; ја купи  „Марвел ентертејнмент&quot;, матичната компанија на Марвел во светот.

Марвел започна во 1939 како навремени стрипови, и до 1951 генерално стана познат како Атлас Комикс. Ерата на Марвел започна во 1961 година, годината кога компанијата го лансираше The Fantastic Four и други суперхеројски титули создадени од Стив Дитко, Стен Ли, Џек Кирби и многу други. Марвел бил користен во текот на годините, но за време на неколку години се зацврстил како единствен бренд на компанијата.
Марвел брои меѓу неговите ликови како добро познати суперхерои како [[Човек-пајак]], Хулк, [[Железниот Човек]], Тор, Капетан Америка, Вулверин, [[Дердевил]], Казнувачот и Сребрениот Сурфер, и  тимови како Одмаздници, X-Men, Fantastic Four , Avengers и Чуварите на галаксијата,Defenders, вклучувајќи ги Doctor Doom,, Magneto,Ultron Doctor Octopus,Green Goblin,Red Skull,Локи,Thanos ,Venom,Mandarin,Galactus,Apocalypse. Повеќето измислен ликови на Марвел работат во една единствена реалност позната како Универзумот на Марвел, каде што повеќето локации ги одразуваат реалните места; многу главни ликови се засновани во Њујорк.  

== Филмографија ==&lt;!-- Ако има македонско издание, насловот да се стави на македонски јазик. --&gt;

=== Филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Howard the Duck ''|| 1986 ||  Willard Huyck
|-
|''[[Казнувачот (филм од 1989)|Казнувачот]]'' || 1989 || Марк Голдблат  
|-
| ''Капетан Америка''|| 1990 || Албер Пјун
|-
| ''Фантастичната четворка'' || 1994 || Oley Sassone
|-
| ''[[Блејд (филм од 1998)|Блејд]]'' || 1998 || Стивен Норингтон
|-
|'' X-Men'' || 2000|| Брајан Сингер
|-
|''[[Блејд 2]]'' || 2002 || Гилермо Дел Торо
|-
|''Човек-пајак'' || 2002 || Сем Раими
|-
|''Дердевил''|| 2003 ||  Марк Стивен Џонсон
|-
|'' X2 ''|| 2003 || Брајан Сингер
|-
|'' Хулк''|| 2003|| Анг Ли
|-
| ''Казнувачот''|| 2004 || Jonathan Hensleigh
|-
| ''Човек-пајак 2'' || 2004 || Сем Раими
|-
| ''[[Блејд: Тројство]]'' || 2004 || Дејвид С.Гојер
|-
| ''Електра'' || 2005 || Роб Боуман
|-
|'' Fantastic Four'' || 2005 || Тим Стори 
|-
| ''X-Men: The Last Stand'' || 2006 ||Brett Ratner
|-
| ''Сенишниот Возач'' || 2007 || Марк Стивен Џонсон
|-
| ''Човек-пајак 3'' || 2007 ||  Сем Раими
|-
| ''Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer ''|| 2007 || Тим Стори 
|-
|''[[Железниот Човек (филм од 2008)|Железниот Човек]]'' || 2008 ||  Џон Фавро
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 2008 || Louis Leterrier
|-
|'' Punisher: War Zone'' || 2008 || Лекси Александар
|-
| ''X-Men Origins: Wolverine'' || 2009 || Гејвин Худ
|-
|''[[Железниот Човек 2]]'' || 2010 || Џон Фавро
|-
| ''Тор'' || 2011 || Кенет Брана
|-
|'' X-Men: First Class'' || 2011 || Метју Вон
|-
| ''[[Капетан Америка: Првиот одмаздник]]'' || 2011 || Џо Џонстон
|-
|''Сенишниот Возач: Духот на одмаздата''|| 2011 || Марк Неведин,Брајан Тејлор
|-
|''Одмаздници''|| 2012 || Џос Видон
|-
| ''Неверојатниот Спајдермен''|| 2012 || Марк Веб
|-
|''Железниот Човек 3'' || 2013|| Шејн Блек
|-
| ''Вулверин'' || 2013 || Џејмс Манголд
|-
| ''Тор: Темниот свет''|| 2013 || Алан Тејлор
|-
| ''[[Капетан Америка: Зимски војник]]''|| 2014 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''Неверојатниот Спајдермен 2'' || 2014 ||  Марк Веб
|-
| ''X-Men: Days of Future Past ''|| 2014 || Брајан Сингер
|-
| ''[[Чувари на галаксијата (филм)|Чувари на галаксијата]]'' || 2014|| Џејмс Ган
|-
| ''Одмаздници: Ерата на Ултрон''||2015 || Joss Whedon
|-
|''Антмен''|| 2015|| Пејтон Рид
|-
|''Fantastic Four'' || 2015 || Џош Тренк
|-
|''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' || 2016 || Тим Милер
|-
|''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]''|| 2016 ||   Џо Русо,Ентони Русо
|-
|'' X-Men: Apocalypse ''|| 2016 ||  Брајан Сингер
|-
| ''Доктор Стрејнџ'' || 2016|| Скот Дериксон
|-
| ''Логан'' || 2017 || Џејмс Манголд
|-
|''[[Чувари на галаксијата 2]]'' || 2017|| Џејмс Ган
|-
|''Spider-Man: Homecoming'' || 2017 || Jon Watts
|-
|''Тор: Рагнарок'' || 2017 || Таика Ваитити
|-
|''Црниот Пантер''|| 2018 ||  Рајан Коглер
|-
|''[[Одмаздници: Војна на бесконечноста]] ''|| 2018 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''[[Дедпул 2]]''|| 2018|| Дејвид Леич
|-
| ''Ant-Man and the Wasp ''|| 2018 ||  Пејтон Рид
|-
| ''Веном'' || 2018 || Рубен Флејшер
|-
| ''Капетан Марвел'' || 2019 || Ана Боден,Рајан Флек
|-
| ''[[Одмаздници: Завршница]]'' || 2019 ||   Џо Русо,Ентони Русо
|-
| ''Темниот Феникс'' || 2019 || Симон Кинберг
|-
| ''Spider-Man: Far From Home'' || 2019 ||  Џон Ватс
|-
| ''The New Mutants'' || 2020 || Џош Буне
|-
| ''[[Црната Вдовица (филм од 2021)|Црната Вдовица]]'' || 2021|| Cate Shortland
|-
| '' Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings '' || 2021 || Destin Daniel Cretton
|-
| '' Venom: Let There Be Carnage '' || 2021 || Енди Серкис
|-
| ''The Eternals'' || 2021|| Chloé Zhao
|-
|''[[Човек-пајак: Нема пат до дома]]''|| 2021|| Џон Ватс
|-
| ''[[Морбиус (филм)|Морбиус]]'' || 2022 || Даниел Еспиноса
|-
| ''Doctor Strange in the Multiverse of Madness'' || 2022 || Скот Дериксон
|-
|''Тор: Љубов и грмотевици'' || 2022||   Таика Ваитити 
|-
|''Црниот Пантер 2: Ваканда засекогаш''|| 2022|| Ryan Coogler
|- 
| ''The Guardians of the Galaxy Holiday Special'' || 2022 || Џејмс Ган 
|-
|'' Ant-Man and the Wasp: Quantumania  '' || 2023||   Пејтон Рид
|-
|''[[Чувари на галаксијата 3]]'' || 2023||  Џејмс Ган 
|-
| ''The Marvels '' || 2023 || Ниа ДаКоста
|- 
| ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]'' || 2024 || S.J. Clarkson
|-
|''[[Дедпул и Вулверин]]'' || 2024 ||Shawn Levy
|-
|''[[Веном 3: Последниот танц]]'' || 2024 ||Кели Марсел
|-
| ''[[Крејвен Ловецот (филм)|Крејвен Ловецот]]''|| 2024 || J. C. Chandor 
|-
|''[[Капетан Америка: Храбар нов свет]]'' || 2025 || Julius Onah
|-
|''Тандерболти'' || 2025 || Jake Schreier
|-
|''Фантастичната 4: Први чекори'' || 2025 || Matt Shakman
|-
|''[[Човек-пајак: Нов ден]]'' || 2026 || Destin Daniel Cretton
|-
|''[[Одмаздници: Подемот на Доктор Дум]]'' || 2026 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''Avengers: Secret Wars'' || 2027 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''Armor Wars'' ||TBA || 
|-
|''Ghost Rider'' ||2028 || 
|-
|''Black Panter 3'' ||2028 || 
|-
|''Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings sequel'' ||TBA || 
|-
|''X-Men film'' ||TBA || 
|-
|}

=== ТВ-серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
! Серија !! Година
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1977-1982
|-
|''Night Man'' || 1997-1999
|-
| ''Mutant X ''|| 2001-2004
|-
| ''Блејд''|| 2006
|-
|'' Agents of S.H.I.E.L.D.'' || 2013-2020
|-
| ''Jessica Jones ''|| 2015-2019
|-
| ''Дердевил''|| 2015-2018
|-
| ''Agent Carter'' || 2015-2016
|-
| ''Luke Cage ''|| 2016-2018
|-
| ''[[Казнувачот (ТВ-серија)|Казнувачот]]'' ||2017-2019
|-
| ''Iron Fist'' || 2017-2018
|-
| ''Runaways'' || 2017-2019
|-
| ''The Defenders ''|| 2017
|-
| ''The Gifted ''|| 2017-2019
|-
|'' Inhumans'' || 2017
|-
| ''Cloak &amp; Dagger'' || 2018-2019
|-
|'' Helstorm ''|| 2020
|-
| ''WandaVision'' || 2021
|-
| ''The Falcon and The Winter Soldier ''|| 2021
|-
| ''Loki ''|| 2021-2023
|-
| ''Hawkeye ''|| 2021
|-
| ''Moon Knight''|| 2022
|-
| ''Ms. Marvel''|| 2022
|-
| ''I Am Groot   ''||2022
|-
| ''She-Hulk: Attorney at Law ''|| 2022
|-
| ''Secret Invasion ''|| 2023
|-
| ''Echo  ''||2024
|-
| ''Agatha All Along  ''||2024
|-
| ''Daredevil: Born Again  ''||2025
|-
| ''Ironheart  ''|| 2025
|-
| ''Wonder Man  ''|| 2026
|-
| ''Spider-Noir  ''|| 2026
|-
| ''Vision Quest  ''|| 2026
|-
|}

=== Анимирани филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Ultimate Avengers'' || 2006 || Курт Геда
|-
| ''Ultimate Avengers 2''|| 2006|| Will Meugniot,Dick Sebast 
|-
| ''The Invincible Iron Man'' || 2007 || Patrick Archibald,Џеј Олива
|-
| ''Doctor Strange: The Sorcerer Supreme'' || 2007 ||  Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти
|-
| ''Next Avengers: Heroes of Tomorrow'' || 2008 || Џеј Олива
|-
| ''Hulk Versus'' || 2009 ||  Сем Лиу,Франк Паур
|-
|'' Planet Hulk'' || 2010||  Сем Лиу
|-
| ''Thor: Tales of Asgard'' || 2011 || Сем Лиу
|-
|'' Iron Man and Hulk: Heroes United ''|| 2013 ||Eric Radomski, Leo Riley
|-
| ''Iron Man &amp; Captain America: Heroes United'' || 2014 || Leo Riley
|-
| ''Marvel Super Hero Adventures: Frost Fight!'' || 2015 || Мич Шаер
|-
|''Hulk: Where Monsters Dwell ''|| 2016 || Мич Шаер
|-
|'' Marvel Rising: Secret Warriors''|| 2018 || Алфред Гимено
|-
|'' Spider-Man: Into the Spider-Verse''|| 2018 ||  Peter Ramsey, Bob Persichetti, Rodney Rothman
|-
|'' Spider-Man: Across the Spider-Verse''|| 2023|| Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|''Spider-Man: Beyond the Spider-Verse''||TBA||  Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|}

=== Анимирани LEGO MARVEL филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
!Филм !!Година!!Режисер
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Maximum Overload''||2013 || 
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Avengers Reassembled'' || 2015 ||Роб Силвестри
|-
|''LEGO Marvel Super Heroes - Guardians of the Galaxy: The Thanos Threat'' || 2017 || Мајкл Д.Блек
|-
| ''LEGO Marvel Super Heroes: Black Panther - Trouble in Wakanda'' || 2018 ||Мајкл Д.Блек
|-
|'' Lego Marvel Spider-Man: Vexed by Venom'' || 2019 || Кен Кунингам,Ендрју Дункан
|-
|'' LEGO Marvel Avengers: Climate Conundrum ''|| 2020 ||  
|-
| ''LEGO Marvel Avengers: Loki in Training ''|| 2021 ||Кен Кунингам,Ранди Родригез
|-
|''LEGO Marvel Avengers: Time Twisted'' || 2022 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Code Red''|| 2023 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Mission Demolition''|| 2024 ||Кен Кунингам 
|}

=== Анимирани телевизиски серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Серија !! Година  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1967-1968  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1967-1970  
|-
|'' The New Fantastic Four'' || 1978  
|-
| ''Spider-Woman'' || 1979–1980  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1981–1982  
|-
| ''Spider-Man and His Amazing Friends'' || 1981–1983  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1982–1983   
|-
|'' X-Men'' || 1992–1997  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1994–1996    
|-
|'' Spider-Man''|| 1994–1998  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1996–1997  
|-
|'' Silver Surfer'' || 1998   
|-
| ''Spider-Man Unlimited'' || 1999–2001  
|-
| ''The Avengers: United They Stand'' || 1999–2000   
|-
| ''X-Men: Evolution'' || 2000–2003  
|-
|'' Spider-Man: The New Animated Series'' ||2003   
|-
| ''Fantastic Four: World's Greatest Heroes ''|| 2006–2007  
|-
| ''The Spectacular Spider-Man ''|| 2008–2009  
|-
|'' Wolverine and the X-Men'' || 2009  
|-
| ''Iron Man: Armored Adventures'' || 2009–2012  
|-
| ''The Super Hero Squad Show'' || 2009–2011   
|-
| ''The Avengers: Earth's Mightiest Heroes'' || 2010–2013   
|-
| ''Marvel's Ultimate Spider-Man'' || 2012–2017  
|-
| ''Marvel's Avengers Assemble'' || 2013–2019  
|-
|'' Marvel's Hulk and the Agents of S.M.A.S.H. ''|| 2013–2015  
|-
| ''Marvel's Guardians of the Galaxy ''|| 2015–2019   
|-
| ''Marvel's Spider-Man ''|| 2017–2020  
|-
| ''What If...? ''|| 2021-2024  
|-
| ''Spidey and His Amazing Friends ''|| 2021-  
|-
|'' X-Men '97 '' ||2023-2024
|-
| ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man ''|| 2025
|-
| ''Iron Man and his Amazing Friends ''|| 2025
|-
| ''Eyes of Wakanda ''|| 2025
|-
| ''Marvel Zombies  ''|| 2025
|}

== Наводи ==
{{reflist}}

{{компанија-никулец}}
{{Ризница-врска|Marvel Comics}}

[[Категорија:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>tpt21xrfxi4oyjixdk3gf4y9mjpdrz9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600643</id>
      <parentid>5600642</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:15:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Филмографија */</comment>
      <origin>5600643</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16409" sha1="9s92pm6rg0vorzm9m00bgqgu313lslf" xml:space="preserve">{{Инфокутија Издателство
| име             = Marvel Comics
| лого            = Marvel Comics 2024 logo.svg
| големина_на_лого = 
| опис_на_лого    = Лого во употреба од 2024 г.
| статус          = активна
| родител         = {{Plainlist|
* [[Magazine Management]] (1951 — 1973)
* [[Marvel Comics Group]] (1973 — 1986)
* [[Marvel Entertainment Group]] (1986 — 1998)
* [[Marvel Entertainment]] (1998 — 2023)
* [[Disney Publishing Worldwide]] (2023—)
}}
| основана        = {{Plainlist|
* 1939 (како [[Timely Comics]])
* 1951 (како Atlas Comics)
* 1961 (како Marvel Comics)
}}
| основач         = [[Мартин Гудман]]
| земја           = {{САД}}
| седиште         = 135 W. 50th Street, [[Менхетн]], [[Њујорк]]
| дистрибуција    = {{Plainlist|
* [[Penguin Random House Publisher Services]]
* [[Diamond Comic Distributors]]
* [[Hachette Book Group]]
}}
| клучни_луѓе     = {{Plainlist|
* [[Бред Виндербаум]] (шеф на ТВ, анимација и стрип)
* Дејвид Абдо (генерален менаџер)
* Ч. Б. Цебулски (главен уредник)
* Џон Ни (издавач)
}}
| публикации      = [[Список на публикации на Marvel Comics|список на публикации]]
| жанр            = {{Plainlist|
* [[Суперхерој|суперхерои]]
* [[научна фантастика]]
* фантастика
* акција
* [[авантура]]
}}
| импринти        = [[Список на импринти на Marvel Comics|список на импринти]]
| мрежно_место    = {{URL|https://www.marvel.com/comics|marvel.com}}
}}

'''Marvel Comics''' (од [[Англиски јазик|англ]]. ''marvel'' = „чудо“) — бренд име и примарен отпечаток на Marvel Worldwide Inc., порано Marvel Publishing, Inc. и Marvel Comics Group, издавач на американски стрипови филмови и сродни медиуми. Во 2009 година, компанијата „Волт Дизни&quot; ја купи  „Марвел ентертејнмент&quot;, матичната компанија на Марвел во светот.

Марвел започна во 1939 како навремени стрипови, и до 1951 генерално стана познат како Атлас Комикс. Ерата на Марвел започна во 1961 година, годината кога компанијата го лансираше The Fantastic Four и други суперхеројски титули создадени од Стив Дитко, Стен Ли, Џек Кирби и многу други. Марвел бил користен во текот на годините, но за време на неколку години се зацврстил како единствен бренд на компанијата.
Марвел брои меѓу неговите ликови како добро познати суперхерои како [[Човек-пајак]], Хулк, [[Железниот Човек]], Тор, Капетан Америка, Вулверин, [[Дердевил]], Казнувачот и Сребрениот Сурфер, и  тимови како Одмаздници, X-Men, Fantastic Four , Avengers и Чуварите на галаксијата,Defenders, вклучувајќи ги Doctor Doom,, Magneto,Ultron Doctor Octopus,Green Goblin,Red Skull,Локи,Thanos ,Venom,Mandarin,Galactus,Apocalypse. Повеќето измислен ликови на Марвел работат во една единствена реалност позната како Универзумот на Марвел, каде што повеќето локации ги одразуваат реалните места; многу главни ликови се засновани во Њујорк.  

== Филмографија ==&lt;!-- Ако има македонско издание, насловот да се стави на македонски јазик. --&gt;

=== Филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Howard the Duck ''|| 1986 ||  Willard Huyck
|-
|''[[Казнувачот (филм од 1989)|Казнувачот]]'' || 1989 || Марк Голдблат  
|-
| ''Капетан Америка''|| 1990 || Албер Пјун
|-
| ''Фантастичната четворка'' || 1994 || Oley Sassone
|-
| ''[[Блејд (филм од 1998)|Блејд]]'' || 1998 || Стивен Норингтон
|-
|'' X-Men'' || 2000|| Брајан Сингер
|-
|''[[Блејд 2]]'' || 2002 || Гиљермо дел Торо
|-
|''Човек-пајак'' || 2002 || Сем Раими
|-
|''Дердевил''|| 2003 ||  Марк Стивен Џонсон
|-
|'' X2 ''|| 2003 || Брајан Сингер
|-
|'' Хулк''|| 2003|| Анг Ли
|-
| ''Казнувачот''|| 2004 || Џонатан Хенсли
|-
| ''Човек-пајак 2'' || 2004 || Сем Раими
|-
| ''[[Блејд: Тројство]]'' || 2004 || Дејвид С.Гојер
|-
| ''Електра'' || 2005 || Роб Боумен
|-
|'' Fantastic Four'' || 2005 || Тим Стори 
|-
| ''X-Men: The Last Stand'' || 2006 ||Брет Ратнер
|-
| ''Сенишниот Возач'' || 2007 || Марк Стивен Џонсон
|-
| ''Човек-пајак 3'' || 2007 ||  Сем Раими
|-
| ''Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer ''|| 2007 || Тим Стори 
|-
|''[[Железниот Човек (филм од 2008)|Железниот Човек]]'' || 2008 ||  Џон Фавро
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 2008 || Луј Летерје
|-
|'' Punisher: War Zone'' || 2008 || Лекси Александар
|-
| ''X-Men Origins: Wolverine'' || 2009 || Гејвин Худ
|-
|''[[Железниот Човек 2]]'' || 2010 || Џон Фавро
|-
| ''Тор'' || 2011 || Кенет Брана
|-
|'' X-Men: First Class'' || 2011 || Метју Вон
|-
| ''[[Капетан Америка: Првиот одмаздник]]'' || 2011 || Џо Џонстон
|-
|''Сенишниот Возач: Духот на одмаздата''|| 2011 || Марк Неведин,Брајан Тејлор
|-
|''Одмаздници''|| 2012 || Џос Видон
|-
| ''Неверојатниот Спајдермен''|| 2012 || Марк Веб
|-
|''Железниот Човек 3'' || 2013|| Шејн Блек
|-
| ''Вулверин'' || 2013 || Џејмс Манголд
|-
| ''Тор: Темниот свет''|| 2013 || Алан Тејлор
|-
| ''[[Капетан Америка: Зимски војник]]''|| 2014 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Неверојатниот Спајдермен 2'' || 2014 ||  Марк Веб
|-
| ''X-Men: Days of Future Past ''|| 2014 || Брајан Сингер
|-
| ''[[Чувари на галаксијата (филм)|Чувари на галаксијата]]'' || 2014|| Џејмс Ган
|-
| ''Одмаздници: Ерата на Ултрон''||2015 || Joss Whedon
|-
|''Антмен''|| 2015|| Пејтон Рид
|-
|''Fantastic Four'' || 2015 || Џош Тренк
|-
|''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' || 2016 || Тим Милер
|-
|''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]''|| 2016 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
|'' X-Men: Apocalypse ''|| 2016 ||  Брајан Сингер
|-
| ''Доктор Стрејнџ'' || 2016|| Скот Дериксон
|-
| ''Логан'' || 2017 || Џејмс Манголд
|-
|''[[Чувари на галаксијата 2]]'' || 2017|| Џејмс Ган
|-
|''Spider-Man: Homecoming'' || 2017 || Jon Watts
|-
|''Тор: Рагнарок'' || 2017 || Таика Ваитити
|-
|''Црниот Пантер''|| 2018 ||  Рајан Коглер
|-
|''[[Одмаздници: Војна на бесконечноста]] ''|| 2018 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''[[Дедпул 2]]''|| 2018|| Дејвид Леич
|-
| ''Ant-Man and the Wasp ''|| 2018 ||  Пејтон Рид
|-
| ''Веном'' || 2018 || Рубен Флејшер
|-
| ''Капетан Марвел'' || 2019 || Ана Боден, Рајан Флек
|-
| ''[[Одмаздници: Завршница]]'' || 2019 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
| ''Темниот Феникс'' || 2019 || Симон Кинберг
|-
| ''Spider-Man: Far From Home'' || 2019 ||  Џон Ватс
|-
| ''The New Mutants'' || 2020 || Џош Буне
|-
| ''[[Црната Вдовица (филм од 2021)|Црната Вдовица]]'' || 2021|| Cate Shortland
|-
| '' Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings '' || 2021 || Destin Daniel Cretton
|-
| '' Venom: Let There Be Carnage '' || 2021 || Енди Серкис
|-
| ''The Eternals'' || 2021|| Клои Џао
|-
|''[[Човек-пајак: Нема пат до дома]]''|| 2021|| Џон Ватс
|-
| ''[[Морбиус (филм)|Морбиус]]'' || 2022 || Даниел Еспиноса
|-
| ''Doctor Strange in the Multiverse of Madness'' || 2022 || Скот Дериксон
|-
|''Тор: Љубов и грмотевици'' || 2022||   Таика Ваитити 
|-
|''Црниот Пантер 2: Ваканда засекогаш''|| 2022|| Ryan Coogler
|- 
| ''The Guardians of the Galaxy Holiday Special'' || 2022 || Џејмс Ган 
|-
|'' Ant-Man and the Wasp: Quantumania  '' || 2023||   Пејтон Рид
|-
|''[[Чувари на галаксијата 3]]'' || 2023||  Џејмс Ган 
|-
| ''The Marvels '' || 2023 || Ниа ДаКоста
|- 
| ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]'' || 2024 || Ес-Џеј Кларксон
|-
|''[[Дедпул и Вулверин]]'' || 2024 ||Шон Леви
|-
|''[[Веном 3: Последниот танц]]'' || 2024 ||Кели Марсел
|-
| ''[[Крејвен Ловецот (филм)|Крејвен Ловецот]]''|| 2024 || Џеј-Си Чандор 
|-
|''[[Капетан Америка: Храбар нов свет]]'' || 2025 || Џулиус Она
|-
|''Тандерболти'' || 2025 || Џејк Шрајер
|-
|''Фантастичната 4: Први чекори'' || 2025 || Мет Шакман
|-
|''[[Човек-пајак: Нов ден]]'' || 2026 || Destin Daniel Cretton
|-
|''[[Одмаздници: Подемот на Доктор Дум]]'' || 2026 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Avengers: Secret Wars'' || 2027 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Armor Wars'' ||TBA || 
|-
|''Ghost Rider'' ||2028 || 
|-
|''Black Panter 3'' ||2028 || 
|-
|''Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings sequel'' ||TBA || 
|-
|''X-Men film'' ||TBA || 
|-
|}

=== ТВ-серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
! Серија !! Година
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1977-1982
|-
|''Night Man'' || 1997-1999
|-
| ''Mutant X ''|| 2001-2004
|-
| ''Блејд''|| 2006
|-
|'' Agents of S.H.I.E.L.D.'' || 2013-2020
|-
| ''Jessica Jones ''|| 2015-2019
|-
| ''Дердевил''|| 2015-2018
|-
| ''Agent Carter'' || 2015-2016
|-
| ''Luke Cage ''|| 2016-2018
|-
| ''[[Казнувачот (ТВ-серија)|Казнувачот]]'' ||2017-2019
|-
| ''Iron Fist'' || 2017-2018
|-
| ''Runaways'' || 2017-2019
|-
| ''The Defenders ''|| 2017
|-
| ''The Gifted ''|| 2017-2019
|-
|'' Inhumans'' || 2017
|-
| ''Cloak &amp; Dagger'' || 2018-2019
|-
|'' Helstorm ''|| 2020
|-
| ''WandaVision'' || 2021
|-
| ''The Falcon and The Winter Soldier ''|| 2021
|-
| ''Loki ''|| 2021-2023
|-
| ''Hawkeye ''|| 2021
|-
| ''Moon Knight''|| 2022
|-
| ''Ms. Marvel''|| 2022
|-
| ''I Am Groot   ''||2022
|-
| ''She-Hulk: Attorney at Law ''|| 2022
|-
| ''Secret Invasion ''|| 2023
|-
| ''Echo  ''||2024
|-
| ''Agatha All Along  ''||2024
|-
| ''Daredevil: Born Again  ''||2025
|-
| ''Ironheart  ''|| 2025
|-
| ''Wonder Man  ''|| 2026
|-
| ''Spider-Noir  ''|| 2026
|-
| ''Vision Quest  ''|| 2026
|-
|}

=== Анимирани филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Ultimate Avengers'' || 2006 || Курт Геда
|-
| ''Ultimate Avengers 2''|| 2006|| Will Meugniot,Dick Sebast 
|-
| ''The Invincible Iron Man'' || 2007 || Patrick Archibald,Џеј Олива
|-
| ''Doctor Strange: The Sorcerer Supreme'' || 2007 ||  Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти
|-
| ''Next Avengers: Heroes of Tomorrow'' || 2008 || Џеј Олива
|-
| ''Hulk Versus'' || 2009 ||  Сем Лиу,Франк Паур
|-
|'' Planet Hulk'' || 2010||  Сем Лиу
|-
| ''Thor: Tales of Asgard'' || 2011 || Сем Лиу
|-
|'' Iron Man and Hulk: Heroes United ''|| 2013 ||Eric Radomski, Leo Riley
|-
| ''Iron Man &amp; Captain America: Heroes United'' || 2014 || Leo Riley
|-
| ''Marvel Super Hero Adventures: Frost Fight!'' || 2015 || Мич Шаер
|-
|''Hulk: Where Monsters Dwell ''|| 2016 || Мич Шаер
|-
|'' Marvel Rising: Secret Warriors''|| 2018 || Алфред Гимено
|-
|'' Spider-Man: Into the Spider-Verse''|| 2018 ||  Peter Ramsey, Bob Persichetti, Rodney Rothman
|-
|'' Spider-Man: Across the Spider-Verse''|| 2023|| Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|''Spider-Man: Beyond the Spider-Verse''||TBA||  Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|}

=== Анимирани LEGO MARVEL филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
!Филм !!Година!!Режисер
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Maximum Overload''||2013 || 
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Avengers Reassembled'' || 2015 ||Роб Силвестри
|-
|''LEGO Marvel Super Heroes - Guardians of the Galaxy: The Thanos Threat'' || 2017 || Мајкл Д.Блек
|-
| ''LEGO Marvel Super Heroes: Black Panther - Trouble in Wakanda'' || 2018 ||Мајкл Д.Блек
|-
|'' Lego Marvel Spider-Man: Vexed by Venom'' || 2019 || Кен Кунингам,Ендрју Дункан
|-
|'' LEGO Marvel Avengers: Climate Conundrum ''|| 2020 ||  
|-
| ''LEGO Marvel Avengers: Loki in Training ''|| 2021 ||Кен Кунингам,Ранди Родригез
|-
|''LEGO Marvel Avengers: Time Twisted'' || 2022 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Code Red''|| 2023 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Mission Demolition''|| 2024 ||Кен Кунингам 
|}

=== Анимирани телевизиски серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Серија !! Година  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1967-1968  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1967-1970  
|-
|'' The New Fantastic Four'' || 1978  
|-
| ''Spider-Woman'' || 1979–1980  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1981–1982  
|-
| ''Spider-Man and His Amazing Friends'' || 1981–1983  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1982–1983   
|-
|'' X-Men'' || 1992–1997  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1994–1996    
|-
|'' Spider-Man''|| 1994–1998  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1996–1997  
|-
|'' Silver Surfer'' || 1998   
|-
| ''Spider-Man Unlimited'' || 1999–2001  
|-
| ''The Avengers: United They Stand'' || 1999–2000   
|-
| ''X-Men: Evolution'' || 2000–2003  
|-
|'' Spider-Man: The New Animated Series'' ||2003   
|-
| ''Fantastic Four: World's Greatest Heroes ''|| 2006–2007  
|-
| ''The Spectacular Spider-Man ''|| 2008–2009  
|-
|'' Wolverine and the X-Men'' || 2009  
|-
| ''Iron Man: Armored Adventures'' || 2009–2012  
|-
| ''The Super Hero Squad Show'' || 2009–2011   
|-
| ''The Avengers: Earth's Mightiest Heroes'' || 2010–2013   
|-
| ''Marvel's Ultimate Spider-Man'' || 2012–2017  
|-
| ''Marvel's Avengers Assemble'' || 2013–2019  
|-
|'' Marvel's Hulk and the Agents of S.M.A.S.H. ''|| 2013–2015  
|-
| ''Marvel's Guardians of the Galaxy ''|| 2015–2019   
|-
| ''Marvel's Spider-Man ''|| 2017–2020  
|-
| ''What If...? ''|| 2021-2024  
|-
| ''Spidey and His Amazing Friends ''|| 2021-  
|-
|'' X-Men '97 '' ||2023-2024
|-
| ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man ''|| 2025
|-
| ''Iron Man and his Amazing Friends ''|| 2025
|-
| ''Eyes of Wakanda ''|| 2025
|-
| ''Marvel Zombies  ''|| 2025
|}

== Наводи ==
{{reflist}}

{{компанија-никулец}}
{{Ризница-врска|Marvel Comics}}

[[Категорија:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>9s92pm6rg0vorzm9m00bgqgu313lslf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600644</id>
      <parentid>5600643</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:17:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Филмови */</comment>
      <origin>5600644</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16432" sha1="em4zi9ecbdcau7y6sf35tt9si0efi5g" xml:space="preserve">{{Инфокутија Издателство
| име             = Marvel Comics
| лого            = Marvel Comics 2024 logo.svg
| големина_на_лого = 
| опис_на_лого    = Лого во употреба од 2024 г.
| статус          = активна
| родител         = {{Plainlist|
* [[Magazine Management]] (1951 — 1973)
* [[Marvel Comics Group]] (1973 — 1986)
* [[Marvel Entertainment Group]] (1986 — 1998)
* [[Marvel Entertainment]] (1998 — 2023)
* [[Disney Publishing Worldwide]] (2023—)
}}
| основана        = {{Plainlist|
* 1939 (како [[Timely Comics]])
* 1951 (како Atlas Comics)
* 1961 (како Marvel Comics)
}}
| основач         = [[Мартин Гудман]]
| земја           = {{САД}}
| седиште         = 135 W. 50th Street, [[Менхетн]], [[Њујорк]]
| дистрибуција    = {{Plainlist|
* [[Penguin Random House Publisher Services]]
* [[Diamond Comic Distributors]]
* [[Hachette Book Group]]
}}
| клучни_луѓе     = {{Plainlist|
* [[Бред Виндербаум]] (шеф на ТВ, анимација и стрип)
* Дејвид Абдо (генерален менаџер)
* Ч. Б. Цебулски (главен уредник)
* Џон Ни (издавач)
}}
| публикации      = [[Список на публикации на Marvel Comics|список на публикации]]
| жанр            = {{Plainlist|
* [[Суперхерој|суперхерои]]
* [[научна фантастика]]
* фантастика
* акција
* [[авантура]]
}}
| импринти        = [[Список на импринти на Marvel Comics|список на импринти]]
| мрежно_место    = {{URL|https://www.marvel.com/comics|marvel.com}}
}}

'''Marvel Comics''' (од [[Англиски јазик|англ]]. ''marvel'' = „чудо“) — бренд име и примарен отпечаток на Marvel Worldwide Inc., порано Marvel Publishing, Inc. и Marvel Comics Group, издавач на американски стрипови филмови и сродни медиуми. Во 2009 година, компанијата „Волт Дизни&quot; ја купи  „Марвел ентертејнмент&quot;, матичната компанија на Марвел во светот.

Марвел започна во 1939 како навремени стрипови, и до 1951 генерално стана познат како Атлас Комикс. Ерата на Марвел започна во 1961 година, годината кога компанијата го лансираше The Fantastic Four и други суперхеројски титули создадени од Стив Дитко, Стен Ли, Џек Кирби и многу други. Марвел бил користен во текот на годините, но за време на неколку години се зацврстил како единствен бренд на компанијата.
Марвел брои меѓу неговите ликови како добро познати суперхерои како [[Човек-пајак]], Хулк, [[Железниот Човек]], Тор, Капетан Америка, Вулверин, [[Дердевил]], Казнувачот и Сребрениот Сурфер, и  тимови како Одмаздници, X-Men, Fantastic Four , Avengers и Чуварите на галаксијата,Defenders, вклучувајќи ги Doctor Doom,, Magneto,Ultron Doctor Octopus,Green Goblin,Red Skull,Локи,Thanos ,Venom,Mandarin,Galactus,Apocalypse. Повеќето измислен ликови на Марвел работат во една единствена реалност позната како Универзумот на Марвел, каде што повеќето локации ги одразуваат реалните места; многу главни ликови се засновани во Њујорк.  

== Филмографија ==&lt;!-- Ако има македонско издание, насловот да се стави на македонски јазик. --&gt;

=== Филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Howard the Duck ''|| 1986 ||  Willard Huyck
|-
|''[[Казнувачот (филм од 1989)|Казнувачот]]'' || 1989 || Марк Голдблат  
|-
| ''Капетан Америка''|| 1990 || Албер Пјун
|-
| ''Фантастичната четворка'' || 1994 || Oley Sassone
|-
| ''[[Блејд (филм од 1998)|Блејд]]'' || 1998 || Стивен Норингтон
|-
|'' X-Men'' || 2000|| Брајан Сингер
|-
|''[[Блејд 2]]'' || 2002 || Гиљермо дел Торо
|-
|''Човек-пајак'' || 2002 || Сем Раими
|-
|''Дердевил''|| 2003 ||  Марк Стивен Џонсон
|-
|'' X2 ''|| 2003 || Брајан Сингер
|-
|'' Хулк''|| 2003|| Анг Ли
|-
| ''Казнувачот''|| 2004 || Џонатан Хенсли
|-
| ''Човек-пајак 2'' || 2004 || Сем Раими
|-
| ''[[Блејд: Тројство]]'' || 2004 || Дејвид С.Гојер
|-
| ''Електра'' || 2005 || Роб Боумен
|-
|'' Fantastic Four'' || 2005 || Тим Стори 
|-
| ''X-Men: The Last Stand'' || 2006 ||Брет Ратнер
|-
| ''Сенишниот Возач'' || 2007 || Марк Стивен Џонсон
|-
| ''Човек-пајак 3'' || 2007 ||  Сем Раими
|-
| ''Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer ''|| 2007 || Тим Стори 
|-
|''[[Железниот Човек (филм од 2008)|Железниот Човек]]'' || 2008 ||  Џон Фавро
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 2008 || Луј Летерје
|-
|'' Punisher: War Zone'' || 2008 || Лекси Александар
|-
| ''X-Men Origins: Wolverine'' || 2009 || Гејвин Худ
|-
|''[[Железниот Човек 2]]'' || 2010 || Џон Фавро
|-
| ''Тор'' || 2011 || Кенет Брана
|-
|'' X-Men: First Class'' || 2011 || Метју Вон
|-
| ''[[Капетан Америка: Првиот одмаздник]]'' || 2011 || Џо Џонстон
|-
|''Сенишниот Возач: Духот на одмаздата''|| 2011 || Марк Неведин,Брајан Тејлор
|-
|''Одмаздници''|| 2012 || Џос Видон
|-
| ''Неверојатниот Спајдермен''|| 2012 || Марк Веб
|-
|''Железниот Човек 3'' || 2013|| Шејн Блек
|-
| ''Вулверин'' || 2013 || Џејмс Манголд
|-
| ''Тор: Темниот свет''|| 2013 || Алан Тејлор
|-
| ''[[Капетан Америка: Зимски војник]]''|| 2014 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Неверојатниот Спајдермен 2'' || 2014 ||  Марк Веб
|-
| ''X-Men: Days of Future Past ''|| 2014 || Брајан Сингер
|-
| ''[[Чувари на галаксијата (филм)|Чувари на галаксијата]]'' || 2014|| Џејмс Ган
|-
| ''Одмаздници: Ерата на Ултрон''||2015 || Joss Whedon
|-
|''Антмен''|| 2015|| Пејтон Рид
|-
|''Fantastic Four'' || 2015 || Џош Тренк
|-
|''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' || 2016 || Тим Милер
|-
|''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]''|| 2016 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
|'' X-Men: Apocalypse ''|| 2016 ||  Брајан Сингер
|-
| ''Доктор Стрејнџ'' || 2016|| Скот Дериксон
|-
| ''Логан'' || 2017 || Џејмс Манголд
|-
|''[[Чувари на галаксијата 2]]'' || 2017|| Џејмс Ган
|-
|''Човек-пајак: Враќање дома''|| 2017 || Jon Watts
|-
|''Тор: Рагнарок'' || 2017 || Таика Ваитити
|-
|''Црниот Пантер''|| 2018 ||  Рајан Коглер
|-
|''[[Одмаздници: Војна на бесконечноста]] ''|| 2018 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''[[Дедпул 2]]''|| 2018|| Дејвид Леич
|-
| ''Ant-Man and the Wasp ''|| 2018 ||  Пејтон Рид
|-
| ''Веном'' || 2018 || Рубен Флејшер
|-
| ''Капетан Марвел'' || 2019 || Ана Боден, Рајан Флек
|-
| ''[[Одмаздници: Завршница]]'' || 2019 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
| ''Темниот Феникс'' || 2019 || Симон Кинберг
|-
| ''Spider-Man: Far From Home'' || 2019 ||  Џон Ватс
|-
| ''The New Mutants'' || 2020 || Џош Буне
|-
| ''[[Црната Вдовица (филм од 2021)|Црната Вдовица]]'' || 2021|| Cate Shortland
|-
| '' Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings '' || 2021 || Destin Daniel Cretton
|-
| '' Venom: Let There Be Carnage '' || 2021 || Енди Серкис
|-
| ''The Eternals'' || 2021|| Клои Џао
|-
|''[[Човек-пајак: Нема пат до дома]]''|| 2021|| Џон Ватс
|-
| ''[[Морбиус (филм)|Морбиус]]'' || 2022 || Даниел Еспиноса
|-
| ''Doctor Strange in the Multiverse of Madness'' || 2022 || Скот Дериксон
|-
|''Тор: Љубов и грмотевици'' || 2022||   Таика Ваитити 
|-
|''Црниот Пантер 2: Ваканда засекогаш''|| 2022|| Ryan Coogler
|- 
| ''The Guardians of the Galaxy Holiday Special'' || 2022 || Џејмс Ган 
|-
|'' Ant-Man and the Wasp: Quantumania  '' || 2023||   Пејтон Рид
|-
|''[[Чувари на галаксијата 3]]'' || 2023||  Џејмс Ган 
|-
| ''The Marvels '' || 2023 || Ниа ДаКоста
|- 
| ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]'' || 2024 || Ес-Џеј Кларксон
|-
|''[[Дедпул и Вулверин]]'' || 2024 ||Шон Леви
|-
|''[[Веном 3: Последниот танц]]'' || 2024 ||Кели Марсел
|-
| ''[[Крејвен Ловецот (филм)|Крејвен Ловецот]]''|| 2024 || Џеј-Си Чандор 
|-
|''[[Капетан Америка: Храбар нов свет]]'' || 2025 || Џулиус Она
|-
|''Тандерболти'' || 2025 || Џејк Шрајер
|-
|''Фантастичната 4: Први чекори'' || 2025 || Мет Шакман
|-
|''[[Човек-пајак: Нов ден]]'' || 2026 || Destin Daniel Cretton
|-
|''[[Одмаздници: Подемот на Доктор Дум]]'' || 2026 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Avengers: Secret Wars'' || 2027 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Armor Wars'' ||TBA || 
|-
|''Ghost Rider'' ||2028 || 
|-
|''Black Panter 3'' ||2028 || 
|-
|''Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings sequel'' ||TBA || 
|-
|''X-Men film'' ||TBA || 
|-
|}

=== ТВ-серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
! Серија !! Година
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1977-1982
|-
|''Night Man'' || 1997-1999
|-
| ''Mutant X ''|| 2001-2004
|-
| ''Блејд''|| 2006
|-
|'' Agents of S.H.I.E.L.D.'' || 2013-2020
|-
| ''Jessica Jones ''|| 2015-2019
|-
| ''Дердевил''|| 2015-2018
|-
| ''Agent Carter'' || 2015-2016
|-
| ''Luke Cage ''|| 2016-2018
|-
| ''[[Казнувачот (ТВ-серија)|Казнувачот]]'' ||2017-2019
|-
| ''Iron Fist'' || 2017-2018
|-
| ''Runaways'' || 2017-2019
|-
| ''The Defenders ''|| 2017
|-
| ''The Gifted ''|| 2017-2019
|-
|'' Inhumans'' || 2017
|-
| ''Cloak &amp; Dagger'' || 2018-2019
|-
|'' Helstorm ''|| 2020
|-
| ''WandaVision'' || 2021
|-
| ''The Falcon and The Winter Soldier ''|| 2021
|-
| ''Loki ''|| 2021-2023
|-
| ''Hawkeye ''|| 2021
|-
| ''Moon Knight''|| 2022
|-
| ''Ms. Marvel''|| 2022
|-
| ''I Am Groot   ''||2022
|-
| ''She-Hulk: Attorney at Law ''|| 2022
|-
| ''Secret Invasion ''|| 2023
|-
| ''Echo  ''||2024
|-
| ''Agatha All Along  ''||2024
|-
| ''Daredevil: Born Again  ''||2025
|-
| ''Ironheart  ''|| 2025
|-
| ''Wonder Man  ''|| 2026
|-
| ''Spider-Noir  ''|| 2026
|-
| ''Vision Quest  ''|| 2026
|-
|}

=== Анимирани филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Ultimate Avengers'' || 2006 || Курт Геда
|-
| ''Ultimate Avengers 2''|| 2006|| Will Meugniot,Dick Sebast 
|-
| ''The Invincible Iron Man'' || 2007 || Patrick Archibald,Џеј Олива
|-
| ''Doctor Strange: The Sorcerer Supreme'' || 2007 ||  Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти
|-
| ''Next Avengers: Heroes of Tomorrow'' || 2008 || Џеј Олива
|-
| ''Hulk Versus'' || 2009 ||  Сем Лиу,Франк Паур
|-
|'' Planet Hulk'' || 2010||  Сем Лиу
|-
| ''Thor: Tales of Asgard'' || 2011 || Сем Лиу
|-
|'' Iron Man and Hulk: Heroes United ''|| 2013 ||Eric Radomski, Leo Riley
|-
| ''Iron Man &amp; Captain America: Heroes United'' || 2014 || Leo Riley
|-
| ''Marvel Super Hero Adventures: Frost Fight!'' || 2015 || Мич Шаер
|-
|''Hulk: Where Monsters Dwell ''|| 2016 || Мич Шаер
|-
|'' Marvel Rising: Secret Warriors''|| 2018 || Алфред Гимено
|-
|'' Spider-Man: Into the Spider-Verse''|| 2018 ||  Peter Ramsey, Bob Persichetti, Rodney Rothman
|-
|'' Spider-Man: Across the Spider-Verse''|| 2023|| Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|''Spider-Man: Beyond the Spider-Verse''||TBA||  Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|}

=== Анимирани LEGO MARVEL филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
!Филм !!Година!!Режисер
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Maximum Overload''||2013 || 
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Avengers Reassembled'' || 2015 ||Роб Силвестри
|-
|''LEGO Marvel Super Heroes - Guardians of the Galaxy: The Thanos Threat'' || 2017 || Мајкл Д.Блек
|-
| ''LEGO Marvel Super Heroes: Black Panther - Trouble in Wakanda'' || 2018 ||Мајкл Д.Блек
|-
|'' Lego Marvel Spider-Man: Vexed by Venom'' || 2019 || Кен Кунингам,Ендрју Дункан
|-
|'' LEGO Marvel Avengers: Climate Conundrum ''|| 2020 ||  
|-
| ''LEGO Marvel Avengers: Loki in Training ''|| 2021 ||Кен Кунингам,Ранди Родригез
|-
|''LEGO Marvel Avengers: Time Twisted'' || 2022 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Code Red''|| 2023 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Mission Demolition''|| 2024 ||Кен Кунингам 
|}

=== Анимирани телевизиски серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Серија !! Година  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1967-1968  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1967-1970  
|-
|'' The New Fantastic Four'' || 1978  
|-
| ''Spider-Woman'' || 1979–1980  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1981–1982  
|-
| ''Spider-Man and His Amazing Friends'' || 1981–1983  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1982–1983   
|-
|'' X-Men'' || 1992–1997  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1994–1996    
|-
|'' Spider-Man''|| 1994–1998  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1996–1997  
|-
|'' Silver Surfer'' || 1998   
|-
| ''Spider-Man Unlimited'' || 1999–2001  
|-
| ''The Avengers: United They Stand'' || 1999–2000   
|-
| ''X-Men: Evolution'' || 2000–2003  
|-
|'' Spider-Man: The New Animated Series'' ||2003   
|-
| ''Fantastic Four: World's Greatest Heroes ''|| 2006–2007  
|-
| ''The Spectacular Spider-Man ''|| 2008–2009  
|-
|'' Wolverine and the X-Men'' || 2009  
|-
| ''Iron Man: Armored Adventures'' || 2009–2012  
|-
| ''The Super Hero Squad Show'' || 2009–2011   
|-
| ''The Avengers: Earth's Mightiest Heroes'' || 2010–2013   
|-
| ''Marvel's Ultimate Spider-Man'' || 2012–2017  
|-
| ''Marvel's Avengers Assemble'' || 2013–2019  
|-
|'' Marvel's Hulk and the Agents of S.M.A.S.H. ''|| 2013–2015  
|-
| ''Marvel's Guardians of the Galaxy ''|| 2015–2019   
|-
| ''Marvel's Spider-Man ''|| 2017–2020  
|-
| ''What If...? ''|| 2021-2024  
|-
| ''Spidey and His Amazing Friends ''|| 2021-  
|-
|'' X-Men '97 '' ||2023-2024
|-
| ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man ''|| 2025
|-
| ''Iron Man and his Amazing Friends ''|| 2025
|-
| ''Eyes of Wakanda ''|| 2025
|-
| ''Marvel Zombies  ''|| 2025
|}

== Наводи ==
{{reflist}}

{{компанија-никулец}}
{{Ризница-врска|Marvel Comics}}

[[Категорија:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>em4zi9ecbdcau7y6sf35tt9si0efi5g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600645</id>
      <parentid>5600644</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:17:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Филмографија */</comment>
      <origin>5600645</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16454" sha1="fyfy8ol9d2j1gu4pggfgsoclphwf9om" xml:space="preserve">{{Инфокутија Издателство
| име             = Marvel Comics
| лого            = Marvel Comics 2024 logo.svg
| големина_на_лого = 
| опис_на_лого    = Лого во употреба од 2024 г.
| статус          = активна
| родител         = {{Plainlist|
* [[Magazine Management]] (1951 — 1973)
* [[Marvel Comics Group]] (1973 — 1986)
* [[Marvel Entertainment Group]] (1986 — 1998)
* [[Marvel Entertainment]] (1998 — 2023)
* [[Disney Publishing Worldwide]] (2023—)
}}
| основана        = {{Plainlist|
* 1939 (како [[Timely Comics]])
* 1951 (како Atlas Comics)
* 1961 (како Marvel Comics)
}}
| основач         = [[Мартин Гудман]]
| земја           = {{САД}}
| седиште         = 135 W. 50th Street, [[Менхетн]], [[Њујорк]]
| дистрибуција    = {{Plainlist|
* [[Penguin Random House Publisher Services]]
* [[Diamond Comic Distributors]]
* [[Hachette Book Group]]
}}
| клучни_луѓе     = {{Plainlist|
* [[Бред Виндербаум]] (шеф на ТВ, анимација и стрип)
* Дејвид Абдо (генерален менаџер)
* Ч. Б. Цебулски (главен уредник)
* Џон Ни (издавач)
}}
| публикации      = [[Список на публикации на Marvel Comics|список на публикации]]
| жанр            = {{Plainlist|
* [[Суперхерој|суперхерои]]
* [[научна фантастика]]
* фантастика
* акција
* [[авантура]]
}}
| импринти        = [[Список на импринти на Marvel Comics|список на импринти]]
| мрежно_место    = {{URL|https://www.marvel.com/comics|marvel.com}}
}}

'''Marvel Comics''' (од [[Англиски јазик|англ]]. ''marvel'' = „чудо“) — бренд име и примарен отпечаток на Marvel Worldwide Inc., порано Marvel Publishing, Inc. и Marvel Comics Group, издавач на американски стрипови филмови и сродни медиуми. Во 2009 година, компанијата „Волт Дизни&quot; ја купи  „Марвел ентертејнмент&quot;, матичната компанија на Марвел во светот.

Марвел започна во 1939 како навремени стрипови, и до 1951 генерално стана познат како Атлас Комикс. Ерата на Марвел започна во 1961 година, годината кога компанијата го лансираше The Fantastic Four и други суперхеројски титули создадени од Стив Дитко, Стен Ли, Џек Кирби и многу други. Марвел бил користен во текот на годините, но за време на неколку години се зацврстил како единствен бренд на компанијата.
Марвел брои меѓу неговите ликови како добро познати суперхерои како [[Човек-пајак]], Хулк, [[Железниот Човек]], Тор, Капетан Америка, Вулверин, [[Дердевил]], Казнувачот и Сребрениот Сурфер, и  тимови како Одмаздници, X-Men, Fantastic Four , Avengers и Чуварите на галаксијата,Defenders, вклучувајќи ги Doctor Doom,, Magneto,Ultron Doctor Octopus,Green Goblin,Red Skull,Локи,Thanos ,Venom,Mandarin,Galactus,Apocalypse. Повеќето измислен ликови на Марвел работат во една единствена реалност позната како Универзумот на Марвел, каде што повеќето локации ги одразуваат реалните места; многу главни ликови се засновани во Њујорк.  

== Филмографија ==&lt;!-- Ако има македонско издание, насловот да се стави на македонски јазик. --&gt;

=== Филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Howard the Duck ''|| 1986 ||  Willard Huyck
|-
|''[[Казнувачот (филм од 1989)|Казнувачот]]'' || 1989 || Марк Голдблат  
|-
| ''Капетан Америка''|| 1990 || Албер Пјун
|-
| ''Фантастичната четворка'' || 1994 || Oley Sassone
|-
| ''[[Блејд (филм од 1998)|Блејд]]'' || 1998 || Стивен Норингтон
|-
|'' X-Men'' || 2000|| Брајан Сингер
|-
|''[[Блејд 2]]'' || 2002 || Гиљермо дел Торо
|-
|''Човек-пајак'' || 2002 || Сем Раими
|-
|''Дердевил''|| 2003 ||  Марк Стивен Џонсон
|-
|'' X2 ''|| 2003 || Брајан Сингер
|-
|'' Хулк''|| 2003|| Анг Ли
|-
| ''Казнувачот''|| 2004 || Џонатан Хенсли
|-
| ''Човек-пајак 2'' || 2004 || Сем Раими
|-
| ''[[Блејд: Тројство]]'' || 2004 || Дејвид С.Гојер
|-
| ''Електра'' || 2005 || Роб Боумен
|-
|'' Fantastic Four'' || 2005 || Тим Стори 
|-
| ''X-Men: The Last Stand'' || 2006 ||Брет Ратнер
|-
| ''Сенишниот Возач'' || 2007 || Марк Стивен Џонсон
|-
| ''Човек-пајак 3'' || 2007 ||  Сем Раими
|-
| ''Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer ''|| 2007 || Тим Стори 
|-
|''[[Железниот Човек (филм од 2008)|Железниот Човек]]'' || 2008 ||  Џон Фавро
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 2008 || Луј Летерје
|-
|''Казнувачот: Воена зона'' || 2008 || Лекси Александар
|-
| ''X-Men Origins: Wolverine'' || 2009 || Гејвин Худ
|-
|''[[Железниот Човек 2]]'' || 2010 || Џон Фавро
|-
| ''Тор'' || 2011 || Кенет Брана
|-
|'' X-Men: First Class'' || 2011 || Метју Вон
|-
| ''[[Капетан Америка: Првиот одмаздник]]'' || 2011 || Џо Џонстон
|-
|''Сенишниот Возач: Духот на одмаздата''|| 2011 || Марк Неведин,Брајан Тејлор
|-
|''Одмаздници''|| 2012 || Џос Видон
|-
| ''Неверојатниот Спајдермен''|| 2012 || Марк Веб
|-
|''Железниот Човек 3'' || 2013|| Шејн Блек
|-
| ''Вулверин'' || 2013 || Џејмс Манголд
|-
| ''Тор: Темниот свет''|| 2013 || Алан Тејлор
|-
| ''[[Капетан Америка: Зимски војник]]''|| 2014 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Неверојатниот Спајдермен 2'' || 2014 ||  Марк Веб
|-
| ''X-Men: Days of Future Past ''|| 2014 || Брајан Сингер
|-
| ''[[Чувари на галаксијата (филм)|Чувари на галаксијата]]'' || 2014|| Џејмс Ган
|-
| ''Одмаздници: Ерата на Ултрон''||2015 || Joss Whedon
|-
|''Антмен''|| 2015|| Пејтон Рид
|-
|''Fantastic Four'' || 2015 || Џош Тренк
|-
|''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' || 2016 || Тим Милер
|-
|''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]''|| 2016 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
|'' X-Men: Apocalypse ''|| 2016 ||  Брајан Сингер
|-
| ''Доктор Стрејнџ'' || 2016|| Скот Дериксон
|-
| ''Логан'' || 2017 || Џејмс Манголд
|-
|''[[Чувари на галаксијата 2]]'' || 2017|| Џејмс Ган
|-
|''Човек-пајак: Враќање дома''|| 2017 || Jon Watts
|-
|''Тор: Рагнарок'' || 2017 || Таика Ваитити
|-
|''Црниот Пантер''|| 2018 ||  Рајан Коглер
|-
|''[[Одмаздници: Војна на бесконечноста]] ''|| 2018 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''[[Дедпул 2]]''|| 2018|| Дејвид Леич
|-
| ''Ant-Man and the Wasp ''|| 2018 ||  Пејтон Рид
|-
| ''Веном'' || 2018 || Рубен Флејшер
|-
| ''Капетан Марвел'' || 2019 || Ана Боден, Рајан Флек
|-
| ''[[Одмаздници: Завршница]]'' || 2019 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
| ''Темниот Феникс'' || 2019 || Симон Кинберг
|-
| ''Spider-Man: Far From Home'' || 2019 ||  Џон Ватс
|-
| ''The New Mutants'' || 2020 || Џош Буне
|-
| ''[[Црната Вдовица (филм од 2021)|Црната Вдовица]]'' || 2021|| Cate Shortland
|-
| '' Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings '' || 2021 || Destin Daniel Cretton
|-
| '' Venom: Let There Be Carnage '' || 2021 || Енди Серкис
|-
| ''The Eternals'' || 2021|| Клои Џао
|-
|''[[Човек-пајак: Нема пат до дома]]''|| 2021|| Џон Ватс
|-
| ''[[Морбиус (филм)|Морбиус]]'' || 2022 || Даниел Еспиноса
|-
| ''Doctor Strange in the Multiverse of Madness'' || 2022 || Скот Дериксон
|-
|''Тор: Љубов и грмотевици'' || 2022||   Таика Ваитити 
|-
|''Црниот Пантер 2: Ваканда засекогаш''|| 2022|| Ryan Coogler
|- 
| ''The Guardians of the Galaxy Holiday Special'' || 2022 || Џејмс Ган 
|-
|'' Ant-Man and the Wasp: Quantumania  '' || 2023||   Пејтон Рид
|-
|''[[Чувари на галаксијата 3]]'' || 2023||  Џејмс Ган 
|-
| ''The Marvels '' || 2023 || Ниа ДаКоста
|- 
| ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]'' || 2024 || Ес-Џеј Кларксон
|-
|''[[Дедпул и Вулверин]]'' || 2024 ||Шон Леви
|-
|''[[Веном 3: Последниот танц]]'' || 2024 ||Кели Марсел
|-
| ''[[Крејвен Ловецот (филм)|Крејвен Ловецот]]''|| 2024 || Џеј-Си Чандор 
|-
|''[[Капетан Америка: Храбар нов свет]]'' || 2025 || Џулиус Она
|-
|''Тандерболти'' || 2025 || Џејк Шрајер
|-
|''Фантастичната 4: Први чекори'' || 2025 || Мет Шакман
|-
|''[[Човек-пајак: Нов ден]]'' || 2026 || Destin Daniel Cretton
|-
|''[[Одмаздници: Подемот на Доктор Дум]]'' || 2026 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Avengers: Secret Wars'' || 2027 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Armor Wars'' ||TBA || 
|-
|''Ghost Rider'' ||2028 || 
|-
|''Black Panter 3'' ||2028 || 
|-
|''Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings sequel'' ||TBA || 
|-
|''X-Men film'' ||TBA || 
|-
|}

=== ТВ-серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
! Серија !! Година
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1977-1982
|-
|''Night Man'' || 1997-1999
|-
| ''Mutant X ''|| 2001-2004
|-
| ''Блејд''|| 2006
|-
|'' Agents of S.H.I.E.L.D.'' || 2013-2020
|-
| ''Jessica Jones ''|| 2015-2019
|-
| ''Дердевил''|| 2015-2018
|-
| ''Agent Carter'' || 2015-2016
|-
| ''Luke Cage ''|| 2016-2018
|-
| ''[[Казнувачот (ТВ-серија)|Казнувачот]]'' ||2017-2019
|-
| ''Iron Fist'' || 2017-2018
|-
| ''Runaways'' || 2017-2019
|-
| ''The Defenders ''|| 2017
|-
| ''The Gifted ''|| 2017-2019
|-
|'' Inhumans'' || 2017
|-
| ''Cloak &amp; Dagger'' || 2018-2019
|-
|'' Helstorm ''|| 2020
|-
| ''WandaVision'' || 2021
|-
| ''The Falcon and The Winter Soldier ''|| 2021
|-
| ''Loki ''|| 2021-2023
|-
| ''Hawkeye ''|| 2021
|-
| ''Moon Knight''|| 2022
|-
| ''Ms. Marvel''|| 2022
|-
| ''I Am Groot   ''||2022
|-
| ''She-Hulk: Attorney at Law ''|| 2022
|-
| ''Secret Invasion ''|| 2023
|-
| ''Echo  ''||2024
|-
| ''Agatha All Along  ''||2024
|-
| ''Daredevil: Born Again  ''||2025
|-
| ''Ironheart  ''|| 2025
|-
| ''Wonder Man  ''|| 2026
|-
| ''Spider-Noir  ''|| 2026
|-
| ''Vision Quest  ''|| 2026
|-
|}

=== Анимирани филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Ultimate Avengers'' || 2006 || Курт Геда
|-
| ''Ultimate Avengers 2''|| 2006|| Will Meugniot,Dick Sebast 
|-
| ''The Invincible Iron Man'' || 2007 || Patrick Archibald,Џеј Олива
|-
| ''Doctor Strange: The Sorcerer Supreme'' || 2007 ||  Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти
|-
| ''Next Avengers: Heroes of Tomorrow'' || 2008 || Џеј Олива
|-
| ''Hulk Versus'' || 2009 ||  Сем Лиу,Франк Паур
|-
|'' Planet Hulk'' || 2010||  Сем Лиу
|-
| ''Thor: Tales of Asgard'' || 2011 || Сем Лиу
|-
|'' Iron Man and Hulk: Heroes United ''|| 2013 ||Eric Radomski, Leo Riley
|-
| ''Iron Man &amp; Captain America: Heroes United'' || 2014 || Leo Riley
|-
| ''Marvel Super Hero Adventures: Frost Fight!'' || 2015 || Мич Шаер
|-
|''Hulk: Where Monsters Dwell ''|| 2016 || Мич Шаер
|-
|'' Marvel Rising: Secret Warriors''|| 2018 || Алфред Гимено
|-
|'' Spider-Man: Into the Spider-Verse''|| 2018 ||  Peter Ramsey, Bob Persichetti, Rodney Rothman
|-
|'' Spider-Man: Across the Spider-Verse''|| 2023|| Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|''Spider-Man: Beyond the Spider-Verse''||TBA||  Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|}

=== Анимирани LEGO MARVEL филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
!Филм !!Година!!Режисер
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Maximum Overload''||2013 || 
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Avengers Reassembled'' || 2015 ||Роб Силвестри
|-
|''LEGO Marvel Super Heroes - Guardians of the Galaxy: The Thanos Threat'' || 2017 || Мајкл Д.Блек
|-
| ''LEGO Marvel Super Heroes: Black Panther - Trouble in Wakanda'' || 2018 ||Мајкл Д.Блек
|-
|'' Lego Marvel Spider-Man: Vexed by Venom'' || 2019 || Кен Кунингам,Ендрју Дункан
|-
|'' LEGO Marvel Avengers: Climate Conundrum ''|| 2020 ||  
|-
| ''LEGO Marvel Avengers: Loki in Training ''|| 2021 ||Кен Кунингам,Ранди Родригез
|-
|''LEGO Marvel Avengers: Time Twisted'' || 2022 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Code Red''|| 2023 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Mission Demolition''|| 2024 ||Кен Кунингам 
|}

=== Анимирани телевизиски серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Серија !! Година  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1967-1968  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1967-1970  
|-
|'' The New Fantastic Four'' || 1978  
|-
| ''Spider-Woman'' || 1979–1980  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1981–1982  
|-
| ''Spider-Man and His Amazing Friends'' || 1981–1983  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1982–1983   
|-
|'' X-Men'' || 1992–1997  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1994–1996    
|-
|'' Spider-Man''|| 1994–1998  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1996–1997  
|-
|'' Silver Surfer'' || 1998   
|-
| ''Spider-Man Unlimited'' || 1999–2001  
|-
| ''The Avengers: United They Stand'' || 1999–2000   
|-
| ''X-Men: Evolution'' || 2000–2003  
|-
|'' Spider-Man: The New Animated Series'' ||2003   
|-
| ''Fantastic Four: World's Greatest Heroes ''|| 2006–2007  
|-
| ''The Spectacular Spider-Man ''|| 2008–2009  
|-
|'' Wolverine and the X-Men'' || 2009  
|-
| ''Iron Man: Armored Adventures'' || 2009–2012  
|-
| ''The Super Hero Squad Show'' || 2009–2011   
|-
| ''The Avengers: Earth's Mightiest Heroes'' || 2010–2013   
|-
| ''Marvel's Ultimate Spider-Man'' || 2012–2017  
|-
| ''Marvel's Avengers Assemble'' || 2013–2019  
|-
|'' Marvel's Hulk and the Agents of S.M.A.S.H. ''|| 2013–2015  
|-
| ''Marvel's Guardians of the Galaxy ''|| 2015–2019   
|-
| ''Marvel's Spider-Man ''|| 2017–2020  
|-
| ''What If...? ''|| 2021-2024  
|-
| ''Spidey and His Amazing Friends ''|| 2021-  
|-
|'' X-Men '97 '' ||2023-2024
|-
| ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man ''|| 2025
|-
| ''Iron Man and his Amazing Friends ''|| 2025
|-
| ''Eyes of Wakanda ''|| 2025
|-
| ''Marvel Zombies  ''|| 2025
|}

== Наводи ==
{{reflist}}

{{компанија-никулец}}
{{Ризница-врска|Marvel Comics}}

[[Категорија:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>fyfy8ol9d2j1gu4pggfgsoclphwf9om</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600646</id>
      <parentid>5600645</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:18:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Филмови */</comment>
      <origin>5600646</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16485" sha1="bx7yfal3mjhed7szpv8ua968aj68hgn" xml:space="preserve">{{Инфокутија Издателство
| име             = Marvel Comics
| лого            = Marvel Comics 2024 logo.svg
| големина_на_лого = 
| опис_на_лого    = Лого во употреба од 2024 г.
| статус          = активна
| родител         = {{Plainlist|
* [[Magazine Management]] (1951 — 1973)
* [[Marvel Comics Group]] (1973 — 1986)
* [[Marvel Entertainment Group]] (1986 — 1998)
* [[Marvel Entertainment]] (1998 — 2023)
* [[Disney Publishing Worldwide]] (2023—)
}}
| основана        = {{Plainlist|
* 1939 (како [[Timely Comics]])
* 1951 (како Atlas Comics)
* 1961 (како Marvel Comics)
}}
| основач         = [[Мартин Гудман]]
| земја           = {{САД}}
| седиште         = 135 W. 50th Street, [[Менхетн]], [[Њујорк]]
| дистрибуција    = {{Plainlist|
* [[Penguin Random House Publisher Services]]
* [[Diamond Comic Distributors]]
* [[Hachette Book Group]]
}}
| клучни_луѓе     = {{Plainlist|
* [[Бред Виндербаум]] (шеф на ТВ, анимација и стрип)
* Дејвид Абдо (генерален менаџер)
* Ч. Б. Цебулски (главен уредник)
* Џон Ни (издавач)
}}
| публикации      = [[Список на публикации на Marvel Comics|список на публикации]]
| жанр            = {{Plainlist|
* [[Суперхерој|суперхерои]]
* [[научна фантастика]]
* фантастика
* акција
* [[авантура]]
}}
| импринти        = [[Список на импринти на Marvel Comics|список на импринти]]
| мрежно_место    = {{URL|https://www.marvel.com/comics|marvel.com}}
}}

'''Marvel Comics''' (од [[Англиски јазик|англ]]. ''marvel'' = „чудо“) — бренд име и примарен отпечаток на Marvel Worldwide Inc., порано Marvel Publishing, Inc. и Marvel Comics Group, издавач на американски стрипови филмови и сродни медиуми. Во 2009 година, компанијата „Волт Дизни&quot; ја купи  „Марвел ентертејнмент&quot;, матичната компанија на Марвел во светот.

Марвел започна во 1939 како навремени стрипови, и до 1951 генерално стана познат како Атлас Комикс. Ерата на Марвел започна во 1961 година, годината кога компанијата го лансираше The Fantastic Four и други суперхеројски титули создадени од Стив Дитко, Стен Ли, Џек Кирби и многу други. Марвел бил користен во текот на годините, но за време на неколку години се зацврстил како единствен бренд на компанијата.
Марвел брои меѓу неговите ликови како добро познати суперхерои како [[Човек-пајак]], Хулк, [[Железниот Човек]], Тор, Капетан Америка, Вулверин, [[Дердевил]], Казнувачот и Сребрениот Сурфер, и  тимови како Одмаздници, X-Men, Fantastic Four , Avengers и Чуварите на галаксијата,Defenders, вклучувајќи ги Doctor Doom,, Magneto,Ultron Doctor Octopus,Green Goblin,Red Skull,Локи,Thanos ,Venom,Mandarin,Galactus,Apocalypse. Повеќето измислен ликови на Марвел работат во една единствена реалност позната како Универзумот на Марвел, каде што повеќето локации ги одразуваат реалните места; многу главни ликови се засновани во Њујорк.  

== Филмографија ==&lt;!-- Ако има македонско издание, насловот да се стави на македонски јазик. --&gt;

=== Филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Howard the Duck ''|| 1986 ||  Willard Huyck
|-
|''[[Казнувачот (филм од 1989)|Казнувачот]]'' || 1989 || Марк Голдблат  
|-
| ''Капетан Америка''|| 1990 || Албер Пјун
|-
| ''Фантастичната четворка'' || 1994 || Oley Sassone
|-
| ''[[Блејд (филм од 1998)|Блејд]]'' || 1998 || Стивен Норингтон
|-
|'' X-Men'' || 2000|| Брајан Сингер
|-
|''[[Блејд 2]]'' || 2002 || Гиљермо дел Торо
|-
|''Човек-пајак'' || 2002 || Сем Раими
|-
|''Дердевил''|| 2003 ||  Марк Стивен Џонсон
|-
|'' X2 ''|| 2003 || Брајан Сингер
|-
|'' Хулк''|| 2003|| Анг Ли
|-
| ''Казнувачот''|| 2004 || Џонатан Хенсли
|-
| ''Човек-пајак 2'' || 2004 || Сем Раими
|-
| ''[[Блејд: Тројство]]'' || 2004 || Дејвид С.Гојер
|-
| ''Електра'' || 2005 || Роб Боумен
|-
|'' Fantastic Four'' || 2005 || Тим Стори 
|-
| ''X-Men: The Last Stand'' || 2006 ||Брет Ратнер
|-
| ''Сенишниот Возач'' || 2007 || Марк Стивен Џонсон
|-
| ''Човек-пајак 3'' || 2007 ||  Сем Раими
|-
| ''Fantastic Four: Rise of the Silver Surfer ''|| 2007 || Тим Стори 
|-
|''[[Железниот Човек (филм од 2008)|Железниот Човек]]'' || 2008 ||  Џон Фавро
|-
| ''Неверојатниот Хулк'' || 2008 || Луј Летерје
|-
|''Казнувачот: Воена зона'' || 2008 || Лекси Александар
|-
| ''X-Men Origins: Wolverine'' || 2009 || Гејвин Худ
|-
|''[[Железниот Човек 2]]'' || 2010 || Џон Фавро
|-
| ''Тор'' || 2011 || Кенет Брана
|-
|'' X-Men: First Class'' || 2011 || Метју Вон
|-
| ''[[Капетан Америка: Првиот одмаздник]]'' || 2011 || Џо Џонстон
|-
|''Сенишниот Возач: Духот на одмаздата''|| 2011 || Марк Неведин,Брајан Тејлор
|-
|''Одмаздници''|| 2012 || Џос Видон
|-
| ''Неверојатниот Спајдермен''|| 2012 || Марк Веб
|-
|''Железниот Човек 3'' || 2013|| Шејн Блек
|-
| ''Вулверин'' || 2013 || Џејмс Манголд
|-
| ''Тор: Темниот свет''|| 2013 || Алан Тејлор
|-
| ''[[Капетан Америка: Зимски војник]]''|| 2014 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Неверојатниот Спајдермен 2'' || 2014 ||  Марк Веб
|-
| ''X-Men: Days of Future Past ''|| 2014 || Брајан Сингер
|-
| ''[[Чувари на галаксијата (филм)|Чувари на галаксијата]]'' || 2014|| Џејмс Ган
|-
| ''Одмаздници: Ерата на Ултрон''||2015 || Joss Whedon
|-
|''Антмен''|| 2015|| Пејтон Рид
|-
|''Fantastic Four'' || 2015 || Џош Тренк
|-
|''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' || 2016 || Тим Милер
|-
|''[[Капетан Америка: Граѓанска војна]]''|| 2016 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
|'' X-Men: Apocalypse ''|| 2016 ||  Брајан Сингер
|-
| ''Доктор Стрејнџ'' || 2016|| Скот Дериксон
|-
| ''Логан'' || 2017 || Џејмс Манголд
|-
|''[[Чувари на галаксијата 2]]'' || 2017|| Џејмс Ган
|-
|''Човек-пајак: Враќање дома''|| 2017 || Jon Watts
|-
|''Тор: Рагнарок'' || 2017 || Таика Ваитити
|-
|''Црниот Пантер''|| 2018 ||  Рајан Коглер
|-
|''[[Одмаздници: Војна на бесконечноста]] ''|| 2018 ||  Џо Русо,Ентони Русо
|-
|''[[Дедпул 2]]''|| 2018|| Дејвид Леич
|-
| ''Ant-Man and the Wasp ''|| 2018 ||  Пејтон Рид
|-
| ''Веном'' || 2018 || Рубен Флејшер
|-
| ''Капетан Марвел'' || 2019 || Ана Боден, Рајан Флек
|-
| ''[[Одмаздници: Завршница]]'' || 2019 ||   Џо Русо, Ентони Русо
|-
| ''Темниот Феникс'' || 2019 || Симон Кинберг
|-
| ''Spider-Man: Far From Home'' || 2019 ||  Џон Ватс
|-
| ''The New Mutants'' || 2020 || Џош Буне
|-
| ''[[Црната Вдовица (филм од 2021)|Црната Вдовица]]'' || 2021|| Cate Shortland
|-
| '' Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings '' || 2021 || Destin Daniel Cretton
|-
| '' Venom: Let There Be Carnage '' || 2021 || Енди Серкис
|-
| ''The Eternals'' || 2021|| Клои Џао
|-
|''[[Човек-пајак: Нема пат до дома]]''|| 2021|| Џон Ватс
|-
| ''[[Морбиус (филм)|Морбиус]]'' || 2022 || Даниел Еспиноса
|-
| ''Doctor Strange in the Multiverse of Madness'' || 2022 || Скот Дериксон
|-
|''Тор: Љубов и грмотевици'' || 2022||   Таика Ваитити 
|-
|''Црниот Пантер 2: Ваканда засекогаш''|| 2022|| Ryan Coogler
|- 
| ''The Guardians of the Galaxy Holiday Special'' || 2022 || Џејмс Ган 
|-
|'' Ant-Man and the Wasp: Quantumania  '' || 2023||   Пејтон Рид
|-
|''[[Чувари на галаксијата 3]]'' || 2023||  Џејмс Ган 
|-
| ''The Marvels '' || 2023 || Ниа ДаКоста
|- 
| ''[[Мадам Веб (филм)|Мадам Веб]]'' || 2024 || Ес-Џеј Кларксон
|-
|''[[Дедпул и Вулверин]]'' || 2024 ||Шон Леви
|-
|''[[Веном 3: Последниот танц]]'' || 2024 ||Кели Марсел
|-
| ''[[Крејвен Ловецот (филм)|Крејвен Ловецот]]''|| 2024 || Џеј-Си Чандор 
|-
|''[[Капетан Америка: Храбар нов свет]]'' || 2025 || Џулиус Она
|-
|''Тандерболти'' || 2025 || Џејк Шрајер
|-
|''Фантастичната 4: Први чекори'' || 2025 || Мет Шакман
|-
|''[[Човек-пајак: Нов ден]]'' || 2026 || Destin Daniel Cretton
|-
|''[[Одмаздници: Подемот на Доктор Дум]]'' || 2026 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Avengers: Secret Wars'' || 2027 ||  Џо Русо, Ентони Русо
|-
|''Armor Wars'' ||TBA || 
|-
|''Ghost Rider'' ||2028 || 
|-
|''Black Panter 3'' ||2028 || 
|-
|''Shang-Chi and the Legend of the Ten Rings sequel'' ||TBA || 
|-
|''X-Men film'' ||TBA || 
|-
|}

=== ТВ-серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
! Серија !! Година
|-
| ''Неверојатниот Хулк''|| 1977-1982
|-
|''Night Man'' || 1997-1999
|-
| ''Mutant X ''|| 2001-2004
|-
| ''Блејд''|| 2006
|-
|'' Agents of S.H.I.E.L.D.'' || 2013-2020
|-
| ''Jessica Jones ''|| 2015-2019
|-
| ''Дердевил''|| 2015-2018
|-
| ''Agent Carter'' || 2015-2016
|-
| ''Luke Cage ''|| 2016-2018
|-
| ''[[Казнувачот (ТВ-серија)|Казнувачот]]'' ||2017-2019
|-
| ''Iron Fist'' || 2017-2018
|-
| ''Runaways'' || 2017-2019
|-
| ''The Defenders ''|| 2017
|-
| ''The Gifted ''|| 2017-2019
|-
|'' Inhumans'' || 2017
|-
| ''Cloak &amp; Dagger'' || 2018-2019
|-
|'' Helstorm ''|| 2020
|-
| ''WandaVision'' || 2021
|-
| ''The Falcon and The Winter Soldier ''|| 2021
|-
| ''Loki ''|| 2021-2023
|-
| ''Hawkeye ''|| 2021
|-
| ''Moon Knight''|| 2022
|-
| ''Ms. Marvel''|| 2022
|-
| ''I Am Groot   ''||2022
|-
| ''She-Hulk: Attorney at Law ''|| 2022
|-
| ''Secret Invasion ''|| 2023
|-
| ''Echo  ''||2024
|-
| ''Agatha All Along  ''||2024
|-
| ''Daredevil: Born Again  ''||2025
|-
| ''Ironheart  ''|| 2025
|-
| ''Wonder Man  ''|| 2026
|-
| ''Spider-Noir  ''|| 2026
|-
| ''Vision Quest  ''|| 2026
|-
|}

=== Анимирани филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Филм !! Година !! Режисер
|-
| ''Ultimate Avengers'' || 2006 || Курт Геда
|-
| ''Ultimate Avengers 2''|| 2006|| Will Meugniot,Dick Sebast 
|-
| ''The Invincible Iron Man'' || 2007 || Patrick Archibald,Џеј Олива
|-
| ''Doctor Strange: The Sorcerer Supreme'' || 2007 ||  Сем Лиу, Seung Eun Kim,Брендон Виетти
|-
| ''Next Avengers: Heroes of Tomorrow'' || 2008 || Џеј Олива
|-
| ''Hulk Versus'' || 2009 ||  Сем Лиу,Франк Паур
|-
|'' Planet Hulk'' || 2010||  Сем Лиу
|-
| ''Thor: Tales of Asgard'' || 2011 || Сем Лиу
|-
|'' Iron Man and Hulk: Heroes United ''|| 2013 ||Eric Radomski, Leo Riley
|-
| ''Iron Man &amp; Captain America: Heroes United'' || 2014 || Leo Riley
|-
| ''Marvel Super Hero Adventures: Frost Fight!'' || 2015 || Мич Шаер
|-
|''Hulk: Where Monsters Dwell ''|| 2016 || Мич Шаер
|-
|'' Marvel Rising: Secret Warriors''|| 2018 || Алфред Гимено
|-
|'' Spider-Man: Into the Spider-Verse''|| 2018 ||  Peter Ramsey, Bob Persichetti, Rodney Rothman
|-
|'' Spider-Man: Across the Spider-Verse''|| 2023|| Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|''Spider-Man: Beyond the Spider-Verse''||TBA||  Joaquim Dos Santos, Kemp Powers, Justin K. Thompson
|-
|}

=== Анимирани LEGO MARVEL филмови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
 
|-
!Филм !!Година!!Режисер
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Maximum Overload''||2013 || 
|-
|''Lego Marvel Super Heroes: Avengers Reassembled'' || 2015 ||Роб Силвестри
|-
|''LEGO Marvel Super Heroes - Guardians of the Galaxy: The Thanos Threat'' || 2017 || Мајкл Д.Блек
|-
| ''LEGO Marvel Super Heroes: Black Panther - Trouble in Wakanda'' || 2018 ||Мајкл Д.Блек
|-
|'' Lego Marvel Spider-Man: Vexed by Venom'' || 2019 || Кен Кунингам,Ендрју Дункан
|-
|'' LEGO Marvel Avengers: Climate Conundrum ''|| 2020 ||  
|-
| ''LEGO Marvel Avengers: Loki in Training ''|| 2021 ||Кен Кунингам,Ранди Родригез
|-
|''LEGO Marvel Avengers: Time Twisted'' || 2022 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Code Red''|| 2023 ||Кен Кунингам 
|-
|''Lego Marvel Avengers: Mission Demolition''|| 2024 ||Кен Кунингам 
|}

=== Анимирани телевизиски серии ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Серија !! Година  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1967-1968  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1967-1970  
|-
|'' The New Fantastic Four'' || 1978  
|-
| ''Spider-Woman'' || 1979–1980  
|-
| ''Spider-Man ''|| 1981–1982  
|-
| ''Spider-Man and His Amazing Friends'' || 1981–1983  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1982–1983   
|-
|'' X-Men'' || 1992–1997  
|-
| ''Fantastic Four'' || 1994–1996    
|-
|'' Spider-Man''|| 1994–1998  
|-
| ''The Incredible Hulk'' || 1996–1997  
|-
|'' Silver Surfer'' || 1998   
|-
| ''Spider-Man Unlimited'' || 1999–2001  
|-
| ''The Avengers: United They Stand'' || 1999–2000   
|-
| ''X-Men: Evolution'' || 2000–2003  
|-
|'' Spider-Man: The New Animated Series'' ||2003   
|-
| ''Fantastic Four: World's Greatest Heroes ''|| 2006–2007  
|-
| ''The Spectacular Spider-Man ''|| 2008–2009  
|-
|'' Wolverine and the X-Men'' || 2009  
|-
| ''Iron Man: Armored Adventures'' || 2009–2012  
|-
| ''The Super Hero Squad Show'' || 2009–2011   
|-
| ''The Avengers: Earth's Mightiest Heroes'' || 2010–2013   
|-
| ''Marvel's Ultimate Spider-Man'' || 2012–2017  
|-
| ''Marvel's Avengers Assemble'' || 2013–2019  
|-
|'' Marvel's Hulk and the Agents of S.M.A.S.H. ''|| 2013–2015  
|-
| ''Marvel's Guardians of the Galaxy ''|| 2015–2019   
|-
| ''Marvel's Spider-Man ''|| 2017–2020  
|-
| ''What If...? ''|| 2021-2024  
|-
| ''Spidey and His Amazing Friends ''|| 2021-  
|-
|'' X-Men '97 '' ||2023-2024
|-
| ''Your Friendly Neighborhood Spider-Man ''|| 2025
|-
| ''Iron Man and his Amazing Friends ''|| 2025
|-
| ''Eyes of Wakanda ''|| 2025
|-
| ''Marvel Zombies  ''|| 2025
|}

== Наводи ==
{{reflist}}

{{компанија-никулец}}
{{Ризница-врска|Marvel Comics}}

[[Категорија:Marvel Comics]]</text>
      <sha1>bx7yfal3mjhed7szpv8ua968aj68hgn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сен Пјер (Свети Петар и Микелон)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1229727</id>
    <revision>
      <id>5600863</id>
      <parentid>5430961</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:56:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11197" sha1="dufcz7fagpd1owmkcwtxj34odql6m9u" xml:space="preserve">{{Инфокутија Општина во Франција
|name               = Сен Пјер
|native_name        = Saint-Pierre
|commune status     = [[општини во Франција|општина]]
|image              = StPierre003.JPG
|image flag         = Flag of Saint-Pierre and_Miquelon.svg
|caption            = Поглед на Сен Пјер од воздух
|map                = &lt;mapframe latitude=&quot;46.941824&quot; longitude=&quot;-56.267853&quot; zoom=&quot;9&quot; width=&quot;270&quot; height=&quot;260&quot; align=&quot;center&quot;&gt;
{
  &quot;type&quot;: &quot;FeatureCollection&quot;,
  &quot;features&quot;: [
    {
      &quot;type&quot;: &quot;Feature&quot;,
      &quot;properties&quot;: {},
      &quot;geometry&quot;: {
        &quot;type&quot;: &quot;Point&quot;,
        &quot;coordinates&quot;: [
          -56.177387237548835,
          46.77737520419374
        ]
      }
    }
  ]
}
&lt;/mapframe&gt;
|map caption        = Сен Пјер во рамките на Свети Петар и Микелон
|overseas collectivity = [[Свети Петар и Микелон]]
|INSEE              = 97502
|postal code        = 97500
|mayor              = 
|term               = 
|coordinates        = 
|elevation m        =
|elevation min m    = 
|elevation max m    = 
|area km2           = 25
|population         = 5628
|population date    = 2016
}}
[[Податотека:Winter in saint-pierre, road.JPG|мини|десно|Сен Пјер зиме.]]
'''Сен Пјер''' ({{langx|fr|Saint-Pierre}}, „[[Свети Петар]]“) — [[главен град|главно гратче]] на [[Франција|француската]] [[прекуморска заедница]] [[Свети Петар и Микелон]], недалеку од брегот на [[Њуфаундленд]], [[Канада]]. Ова е поголемата од двете [[општини во Франција|општини]] кои ја сочинуваат заедницата.

== Географија ==
Општината е сочинета од самиот остров Сен Пјер и неколку помали острови во околината, како што е [[Морнарски Остров|Морнарскиот]] (Ил о Марен). Иако опфаќа речиси 90&amp;nbsp;% од населението на Свети Петар и Микелон, оваа општина е значително помала по површина од [[Микелон-Ланглад]], која се наоѓа североападно од неа, на островот [[Микелон (остров)|Микелон]].

Главното населено подрачје е во северниот дел на заливот, наречена ''Барашоа'', и излегува на [[Атлантски Океан|Атлантскиот Океан]] од источниот брег на островот. Приодот кон овој залив е преграден со верига од помали островчиња.

== Историја ==
Островот бил испостава на [[Ал Капоне]] во криумчарењето на алкохол од Канада во САД за време на [[прохибиција]]та.

Сè 1945 г. Морнарскиот Остров бил трета [[општини во Франција|општина]] на територијата, кога е припоен кон Сен Пјер.

== Население ==
Според пописот од 2016 г. Сен Пјер има 5.628 жители&lt;ref&gt;[https://www.insee.fr/fr/statistiques/3677775?sommaire=3677855 Население на Свети Петар и Микелон според пописот од 2016 г.] — [[INSEE]], преработка за 2019 г. {{fr}}&lt;/ref&gt;, претежно од [[баски]]ско, [[Бретања|бретонско]], [[Нормандија|нормандско]] и [[Акадија|акадиско]] потекло. Сите жители на општината живеат на самиот остров Сен Пјер.

== Знаменитости ==
Недалеку од брегот се поштата и царинарницата, а зад нив се плоштадот „Генерал Шарл де Гол“. Од неговата северна страна се наоѓа [[катедрала]]та „Св. Петар“ преизградена на почетокот на XX век по голем пожар. Други знаменитости се [[светилник]]от кај старите одбранбени топови, а понасевер се поранешната болница и игралиштето „Саспијак бат“ наменето за традиционалниот баскиски спорт [[пелота]].

== Здравство ==
Заедницата Свети Петар и Микелон има само една болница — „Франсоа Динан“, отворена во 2011 г.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.tlr-associes.com/nos-projets__17_sante_hopitaux-et-cliniques_centre-hospitalier-francois-dunan-saint-pierre-et-miquelon_79.html |title=архивски примерок |accessdate=2019-09-02 |archive-date=2017-12-31 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171231133618/http://www.tlr-associes.com/nos-projets__17_sante_hopitaux-et-cliniques_centre-hospitalier-francois-dunan-saint-pierre-et-miquelon_79.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;) Други здравствени услуги можат да се добијат во старечкиот дом „Еглантин“.

== Сообраќај ==
Островот го опслужува меѓународниот [[аеродром]] кој се наоѓа јужно од градот. Ова е матично леталиште на превозникот „Ер Сен Пјер“ кој има летови до Микелон, пет градови во Канада и сезонска линија до Париз.

== Образование ==
;Државни училишта:
* Претшколска установа „Детски остров“ (''Ile aux Enfants'') — [[детска градинка]] со [[детски јасли|јасли]]&lt;ref&gt;&quot;[http://www.ac-spm.fr/spip.php?article50 Ecole maternelle Ile aux Enfants &gt; Présentation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190813172946/http://www.ac-spm.fr/spip.php?article50 |date=2019-08-13 }}.&quot; National Education Service of Saint Pierre and Miquelon. {{пос|14 септември 2016}}.&lt;/ref&gt;
* Основно училиште „Анриета Бонин“ (''Henriette Bonin'')&lt;ref&gt;&quot;[http://www.ac-spm.fr/spip.php?article51 Ecole primaire Henriette Bonin	&gt;Présentation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160915010626/http://www.ac-spm.fr/spip.php?article51 |date=2016-09-15 }}.&quot; National Education Service of Saint Pierre and Miquelon. {{пос|14 септември 2016}}.&lt;/ref&gt;&lt;!--old website: http://web.archive.org/web/20070113054958/http://www.ecolehbonin.fr/--&gt;
* Основно училиште „Црвен пламен“ (''Feu Rouge'')&lt;ref&gt;&quot;[http://www.ac-spm.fr/spip.php?article9 Ecole élémentaire du Feu Rouge	&gt;Présentation] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190813172948/http://www.ac-spm.fr/spip.php?article9 |date=2019-08-13 }}.&quot; National Education Service of Saint Pierre and Miquelon. {{пос|14 септември 2016}}.&lt;/ref&gt;
* Средно училиште „Емил Летурнел“ (''Henriette Bonin'') — општи нижи паралелки, средна стручна спрема и виши гимназиски паралелки.

;Приватни училишта:
* Претшколска установа „Алојзиј Гонзага“ (''Saint-Louis de Gonzague'') — детска градинка со јасли&lt;ref&gt;&quot;[http://www.ac-spm.fr/spip.php?rubrique23 Ecole maternelle Saint-Louis de Gonzague] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191230232535/http://www.ac-spm.fr/spip.php?rubrique23 |date=2019-12-30 }}.&quot; National Education Service of Saint Pierre and Miquelon. {{пос|14 септември 2016}}.&lt;/ref&gt;
* Основно училиште „Св. Кроазина“ (''Sainte-Croisine'')&lt;ref&gt;&quot;[http://www.sainte-croisine.org/category/presentation-ecole/historique-ecole/ Petit historique] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161009183146/http://www.sainte-croisine.org/category/presentation-ecole/historique-ecole/ |date=2016-10-09 }}.&quot; Ecole élémentaire Sainte-Croisine. {{пос|14 септември 2016}}.&lt;/ref&gt;
* Основно училиште „Св. Одилија“ (''Sainte-Odile'')&lt;ref&gt;[http://www.sainte-odile.org/ Home] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161025210907/http://www.sainte-odile.org/ |date=2016-10-25 }}. Ecole élémentaire Sainte-Odile. {{пос|14 септември 2016}}.&lt;/ref&gt;
* Средно училиште „Свети Христофор“ (''Saint-Christophe'') — нижи паралелки&lt;ref&gt;[http://www.saint-christophe.org/ Home] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190831031923/http://www.saint-christophe.org/ |date=2019-08-31 }}. Collège Saint Christophe. {{пос|14 септември 2016}}.&lt;/ref&gt;

== Збратимени градови ==
Сен Пјер [[збратимен град|збратимен]] со:
* {{знамеикона|Франција}} [[Пор ан Бесен Ипен]], Франција (1976)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.mairie-stpierre.fr/fr/43-jumelage.html |title=Jumelages |accessdate=2019-09-02 |archive-date=2019-04-08 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190408161700/http://www.mairie-stpierre.fr/fr/43-jumelage.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Place du General de Gaulle square, St Pierre.JPG|Плоштадот „Ген. Шарл де Гол“
Cathedral in St Pierre.JPG|Катедралатта „Св.&amp;nbsp;Петар“
Cannons that Defended the Harbour Against The English.JPG|Топовите и светилникот
Arena For That Basque Game St Pierre.JPG|Игралиштето за пелота
Pierre-Miquelon 042.jpg|Куќи
&lt;/gallery&gt;

== Поврзано ==
* [[Микелон-Ланглад]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Saint-Pierre (Saint-Pierre-et-Miquelon)|Сен Пјер}}
* [[:en:voy:Saint-Pierre|Сен Пјер]] — Википатување {{en}}
* [http://www.mairie-stpierre.fr/ Службен портал на Сен Пјер] {{fr}}
* [https://web.archive.org/web/20100725164243/http://www.st-pierre-et-miquelon.com/english/index.php Туристички информатор на Свети Петар и Микелон] {{en}}

{{Главни градови во Северна и Средна Америка}}

{{Нормативна контрола}}
{{coord|46.7778|-56.1778|type:city_region:PM|display=title}}

[[Категорија:Општини во Свети Петар и Микелон]]
[[Категорија:Главни градови во Северна Америка]]</text>
      <sha1>dufcz7fagpd1owmkcwtxj34odql6m9u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спарта Б.В.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1232479</id>
    <revision>
      <id>5600924</id>
      <parentid>5531543</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:19:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600924</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2273" sha1="4pbt4yywdwst1fokeq5uta7ahy0afmi" xml:space="preserve">{{Инфокутија Претпријатие|name=Спарта Б.В.|logo=|industry=[[Велосипед]]и, [[мопед]]и, [[мотор]]и|founders=А. Вербек; [[Лендерт Схакел|Д.Л. Схакел]]; Л. Крајгсман|area_served=[[Западна Европа]]; [[Германија]]|key_people=A. Вербек; Д.Л. Схакел; [[Јан Вилке]]|products=[[Спарта M Серии]]; [[Спарта С Серии]]; [[Спарта Г Серии]]|services=|owner=[[Аксел| Аксел Групација]]}} 

'''Спарта Б.В''' е [[Холандија|холандски]] производител на [[Велосипед|велосипеди со]] седиште во [[Апелдорн|Апелдорн,]] која исто така произведувал [[Мотоцикл|мотоцикли]] и [[Мопед|мопеди]]. Тој е најголемиот производител на електрични велосипеди во Европа. 

[[Податотека:Bike in Bruges - 20181109.jpg|мини]]
== Историја ==
Спарта е основана во 1917 година и оттогаш произведува велосипеди. Определување на историјата на компанијата била да стане најголемиот холандски производител на мотоцикли по Втората светска војна и да стане најголемиот холандски производител на мопеди во 1970-тите. Во сегашното време, Спарта е позната по производство на Е-велосипеди . &lt;ref&gt;{{Nl}} [https://www.sparta.nl/alles-over-sparta/geschiedenis History of Sparta (Sparta.nl)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190719220730/https://www.sparta.nl/alles-over-sparta/geschiedenis |date=2019-07-19 }}&lt;/ref&gt; 

=== Основањето ===

== Наводи ==
[[Категорија:Производители на мопеди]]
[[Категорија:Статии со надворешни врски на германски]]
[[Категорија:Статии со надворешни врски на холандски]]</text>
      <sha1>4pbt4yywdwst1fokeq5uta7ahy0afmi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Српска рамонда</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1233144</id>
    <revision>
      <id>5601044</id>
      <parentid>5600393</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T11:11:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5601044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8887" sha1="sqpl04pnpuao13rc61kvmdq2l247216" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image = Ramonda serbica1.jpg
|genus = Ramonda (plant)
|species = serbica
|authority = [[Јосиф Панчиќ]]
|synonyms =
*''Chaixia serbica'' &lt;small&gt;(Pančić) O.Schwarz&lt;/small&gt;
|synonyms_ref = &lt;ref&gt;{{citation
|url=http://www.theplantlist.org/tpl1.1/record/kew-2422128
|title=The Plant List: A Working List of All Plant Species
|access-date=3 October 2015}}&lt;/ref&gt;
}}
'''Српска рамонда''' ([[науч.]]: ''Ramonda serbica'') [[Ендемизам|ендемско]] [[Растенија|растение]] на централниот [[Балкански Полуостров|Балкан]]. Билката била откриена од [[Јосиф Панчиќ]] во [[1874|1874 година]] во околината на [[Ниш]].&lt;ref name=&quot;pancic&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://pancic.bio.bg.ac.rs/Yu/Nomen/pages/130.html|title=''Ramonda serbica''|work=''pancic.bio.bg.ac.rs''}}&lt;/ref&gt; Таа била остаток од суптропската [[флора]] на [[Европа]] и Средоземјето, најверојатно со [[африка]]нско потекло.

== Опис на растението ==
Ова е повеќегодишно, зимзелено, [[Тревесто растение|тревно растение]].&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt;

[[Лист|Неговите лисја]] се склопуваат во розета, ромбска до елипсовидна-ромбска форма. Тие се нерегуларни и опширно назабени околу периметарот.&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt;

Цветната дршка е без лисја, а има висина до 15 см и содржи 1-3 [[цвет]]ови и до 6 цветови кај постарите примероци . Венечните ливчиња од цвеќиња се со бледо виолетова боја со жолта основа. Цветот обично содржи 4-5 венечни лисја , а ретко 3 или 6. Прашниците се со виолетова боја.&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt;

Плодот е грмушка со многу кафеави [[Семе|семиња]] .&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt;

Бројот на [[хромозом]]и е 96.

Ова растение се одликува и со фактот дека дури и ако е целосно исушено, може да оживее ако се напои. Постојат многу малку [[Скриеносеменици|цветни растенија]] што можат да ја вратат оваа анабиоза во живот. Во Европа само две други цветни растенија можат да се опорават од анабиоза.&lt;ref&gt;[http://www.blic.rs/Vesti/Reportaza/182680/Kap-vode-ih-vraca-u-zivot Чланак о у Блицу (28.03.2010)]&lt;/ref&gt;

== Живеалиште и распространетост ==
[[Податотека:Ramondia_serbica_144-8765.jpg|десно|мини|362x362пкс| - цртеж објавен во 1918 година во англискиот ботаничен журнал]]
Живеалиштата на ова растение се пукнатини на [[Варовник|варовнички]] карпи, најчесто во заштитата на шумската вегетација. Живее во клисури и долни [[Срт|планински гребени]] на надморска височина од 150-1800 м. Почесто се наоѓа во ридско и пониско планинско подрачје на надморска височина од 300 до 1000 м. Се наоѓа само во северно изложени карпи, а со други растенија формира реликтни хизмофитски заедници, од кои најзначајни се поголемиот број заедници од истиот тип.&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt; Исто така, на места каде што се поклопува, во области на симпатрија, субасоцијација.&lt;ref&gt;Стевановић, В., Никетић, М., Стевановић, Б. 1987. [http://botanicaserbica.bio.bg.ac.rs/arhiva/pdf/1987_21__361.pdf Фитоценолошке карактеристике симпатричких ендемо-реликтних врста и] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160305001337/http://botanicaserbica.bio.bg.ac.rs/arhiva/pdf/1987_21__361.pdf |date=2016-03-05 }} Гласник Института за ботанику и Ботаничке баште Универзитета у Београду 21: 17–26.&lt;/ref&gt;

Српска рамонда е ендемски на централниот дел на [[Балкански Полуостров|Балканскиот Полуостров]]. Се среќава во следниве земји: [[Албанија]], [[Бугарија]], [[Грција]] ([[Епир (регион)|Епир]]), [[Македонија]], [[Србија]], [[Црна Гора]] .&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt; Ареалот се одликува со бројни дисјункции, од кои се издвојуваат двете најголеми. Едната во источна Србија и северозападна Бугарија и другата, поголема од Црна Гора, преку јужна Србија (Косово и Метохија), Македонија, Албанија до Грција.

== Загрозеност ==
Поради непристапноста на повеќето од живеалиштата, не е забележано намалување на бројот на [[Население|популациите на]] ова растение. Сепак, достапните живеалишта (карпите во непосредна близина на патиштата), како и малата локална популација се значително намалени и се на работ да исчезнат заради експлоатација од колекционерите.&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt; Според студиите во источна Србија ( Клисурата Сишевачка, Клисурата Јелажница, Клисурите на северните падини на [[Шар Планина|планината]] Шар Планина ), големината на 5 м&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; варира од 10-350 лица. Репродуктивните возрасни класи доминираат во возрасната структура. Помладите возрасни класи се вообичаени во заедниците на мов.

Собирањето за хербариум и ботанички градини е еден од најзначајните фактори на ризик. Билката е загрозена и од уништување на природна шумска вегетација, со што се менуваат микроклиматските услови, како и од изградбата на хидроакумулации во плитките.&lt;ref name=&quot;pancic&quot;/&gt;

Во Србија е заштитена како природна реткост.

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Библиографија ==
* Mike F. Quartacci, Olivera Glisic, Branka Stevanovic, and Flavia Navari-Izzo.  Plasma membrane lipids in the resurrection plant Ramonda serbica following dehydration and rehydration. J. Exp. Bot 2001.53:2159-2166.
* Rix, E.M. &amp; Webb, D.A. 1972. Ramonda L.C.M. Richard. - In: Tutin, T.G., Heywood, V.H., Burges, N.A., Moore, D.M., Valentine, D.H., Walters, S.M. &amp; Webb, D.A. Flora Europaea vol. 3. Pp.&amp;nbsp;Cambridge University Press, Cambridge.
* Markova, M. 1995. Ramonda. - In: Kozhuharov, S. Flora of People's Republic of Bulgaria. Vol. 10. pp.&amp;nbsp;288–289. Bulgarian Academy of Sciences Publishing House, Sofia. (In Bulgarian)
* Petrova, A. &amp; Vladimirov, V. 2010. Balkan endemics in the Bulgarian flora. - Phytologia Balcanica 16(2): 293–311.
* Rakić, T., Gajić, G., Lazarević, M., &amp; Stevanović, B. (2015). Effects of different light intensities, CO2 concentrations, temperatures and drought stress on photosynthetic activity in two paleoendemic resurrection plant species Ramonda Serbica and R. Nathaliae. ''Environmental and Experimental Botany'', ''109'', 63–72

{{Taxonbar|from=Q2272219}}

[[Категорија:Флора на Србија]]
[[Категорија:Хортикултура]]
[[Категорија:Усноцветовидни]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>sqpl04pnpuao13rc61kvmdq2l247216</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саат-кула во Невесиње</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1234518</id>
    <revision>
      <id>5600739</id>
      <parentid>5249179</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:23:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600739</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11644" sha1="ikupayfktkjkcikii9wf0uy5vr0sr95" xml:space="preserve">{{Infobox Historic building
|name                    = Саат-кула во Невесиње 
|image                   = Sahat kula, Nevesinje 02.jpg 
|caption                 =  Центарoот на Невесиње со Саат-кулата 
|map_type                = 
|latitude                = 
|longitude               = 
|location_town           = [[Невесиње]]
|location_country        = [[Босна и Херцеговина]]
|architect               =  
|client                  = 
|engineer                =
|construction_start_date =  1664
|date_demolished         =
|cost                    = 
|structural_system       =  
|Served as               =  
|owner                   =  
|style                   =  
|size                    =  
}}
'''Саат-кулата''' се наоѓа во самиот центар на старата чаршија во [[Невесиње]], [[Босна и Херцеговина]] и претставува национален споменик. Изградена е пред 1664 година, бидејќи се споменува во белешките на познатиот [[Османлиско Царство|османлиски]]от патописец [[Евлија Челебија]], кој ја опишал во своето дело ''Siyahatname'' („Патопис”).&lt;ref&gt;{{нмс|url=http://www.herceg.tv/drustvo/5598/uskoro-pocinje-restauracija-sahat-kule-u-nevesinju?lang=lat|title=Ускоро почиње рестаурација сахат-куле у Невесињу|date=|access-date=14 ноември 2017.|website=Херцег ТВ|last=|first=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt;

== Локација ==

Остатоци од Дугалиќ џамијата (Џамија на хаџи Велијјудин Бакрач или Велагина џамија) со саат-кулата во Невесиње се сместени во Дугалиќ (Пахљевиќ) Маало, на локацијата која ја опфаќа к.п. број 590 (нов премер, што одговара к.п. бр. 790/1, 791 и 792, стар премер), а во сопственост е на Исламската верска заедница Оџак, во Општина Невесиње, Република Српска, Босна и Херцеговина.

== Изглед ==
[[Податотека:Sahat kula, Nevesinje.jpg|мини|лево|260п|Саат кулата во Невесиње со [[Црква Свето Вознесение Христово во Невесиње|црквата Вознесение Христово]] во позадина]]
Саат-кулата во Невесиње претставува еднопросторен објект со приближно четириаголна основа, со кров на четири води. Димензиите на објектот, мерени однадвор, изнесуваат 3,25 м x 3,45 м. Висината на саат-кулата, мерена од нивото на главната улица до врвот на кровот, изнесува околу 16,50 м. Структурата на ѕидот е оставена така да се гледа однадвор и однатре. Блоковите од камен се меѓусебно поврзани со [[вар]]овен [[малтер]]. Поради изедначување на нивото на теренот, објектот е поставен на постамент (две камени сскалила) со вкупна висина од 70 см. Постаментот е видлив од северозападната и југозападната страна на објектот.&lt;ref name=&quot;одлука&quot; /&gt;

На висина од отприлика 13,0 м се наоѓа камен венец, кој за 6,0 см излегува од рамнината на ѕидот. Под венецот на сите четири страни на објектот изведени се кружни отвори во кои се сместени саатови. Над венците на сите четири страни на објектот се наоѓаат прозорски отвори. Прозорските отвори се дефинирани со камени допрозорници (шембрани). Завршени се со лак изведен  во форма на камена потковица. Просторот под кровниот венец е украсен со конзолички. Во просторот под кровот на објектот сместено е ѕвоно.&lt;ref name=&quot;одлука&quot; /&gt;

Саат-кулата е завршена со четвороводен кров, покриен со рамен лим. Дебелина на ѕидовите на кулата е 80 см, додека висината е 16,5 м. На неа се воочливи влијанија од [[Романика|каснороманички]]те кули, италијанските кампанили и дубровничките саат-кули, во примена на квадратната форма со должина на секоја страна од околу 3 м, а видливи се и во кружните отвори за саатовите и на декорацијата на кровниот венец. Во 1891 година поставен е на оваа саат-кула нов саат со три бројчаници, од кои оној од југоисточната страна имал османлиски, оној од североисточната [[Римски броеви|римски]], а оној од југозападна страна сè уште има [[Арапски броеви|арапски]] броеви. Во текот на осумдесеттите години од 20-от век, на оваа саат-кула поставени се нови бројчаници од пластика со арапски броеви и нов саат.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.opstinanevesinje.rs.ba/cir/article.php?pid=1332|title=Културна добра - период турске владавине|last=|first=|date=|website=Општина Невесиње|archive-url=|archive-date=|dead-url=|access-date=14 ноември 2017}}{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Реставрација ==
На саат-кулата во повеќе наврати низ историјата се вршени преправки. Преуредување на самиот механизам се случило во 1891 година, потоа во 1980 и 2000 година, во текот на соборот на Самарџиќи. При последното реновирање исфрлен е стариот механизам на часовникот и ставен е [[електромотор]] кој набргу се расипал. Стариот механизам ги придвижувал часовниците со помош на тегови со сајли долги 15 метри.&lt;ref name=&quot;одлука&quot; /&gt;

Денес се влегува во дворот на саат-кулата од пешачката улица од југозападна страна, а во објектот се влегува од југоисточна страна. Влезот е засводен со едноставен сегментен лак. Во внатрешноста на објектот се наоѓаат четири нивоа на стрмни дрвени скали, со широчина од околу 60 см.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{нмс|url=http://mojahercegovina.com/nevesinje-uskoro-rekonstrukcija-cuvene-sahat-kule/|title=Невесиње: Ускоро реконструкција чувене сахат-куле|date=|access-date=14 ноември 2017.|website=Моја Херцеговина|last=|first=|archive-url=|archive-date=|dead-url=}}&lt;/ref&gt; За осветлување на внатрешноста на објектот на југоисточната фасада изведени се два кратки правоаголни отвори кои се шират кон внатрешноста.

Покрај североисточната фасада на саат-кулата се наоѓа еднокатен објект низ кој првично се влегувало во просторот на [[харем]]от. Влезот, сместен во приземјето на објектот, бил изведен како широк натсводен премин. Над него имало мал [[чардак]], простор во кој се влегувало преку надворешни скали од харемот.&lt;ref name=&quot;одлука&quot; /&gt;

== Националeн споменик ==

Комисијата за зачувување на националните споменици на Босна и Херцеговина на 2 јули 2005 година донела одлука со која местото и остатоците од градителската целина на [[Дугалиќа џамија]] (Џамија хаџи Велијјудина Бакрача или Велагина џамија) со историската градба саат-кулата во Невесиње се прогласуваат за национален споменик на Босна и Херцеговина.&lt;ref name=&quot;одлука&quot;&gt;{{нмс|url=http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2571|title=Национални споменик|date=|access-date=14 ноември 2017.|website=Босна и Херцеговина, Комисија за очување националних споменика|last=|first=|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206143012/http://old.kons.gov.ba/main.php?id_struct=6&amp;lang=1&amp;action=view&amp;id=2571|archive-date=2017-12-06|dead-url=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Литература ==
* Kreševljaković, Hamdija, ''Sahat-kule u Bosni i Hercegovini'', &quot;Naše starine&quot; IV, Sarajevo, 1957.
* Hasandedić, Hivzija, ''Muslimanska baština u istočnoj Hercegovini'', &quot;El-Kalem&quot;, Sarajevo, 1990.
* Pašić, Amir, ''Islamic architecture in Bosnia and Hercegovina'', Istanbul, 1994.
* Čelebi, Evlija, ''Putopis, ''Izdavačko preduzeće &quot;Sarajevo Publishing&quot;, Sarajevo, 1996.
* Mujezinović, Mehmed, ''Islamska epigrafika Bosne i Hercegovine'', knjiga III, 3. izdanje, biblioteka &quot;Kulturno naslijeđe&quot;, Sarajevo Publishing, 1998.

== Надворешни врски ==
* [https://www.faktor.ba/vijest/nevesinjske-ljepotice-celebica-i-stara-dzamija-jedinstvenih-minareta-u-obliku-sahat-kule-253302 Невесињске лепотице, чланак о џамијама у Невесињу]{{мртва врска|date=5. 2019 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* [https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1957/2-1957.pdf Хамдија Крешевљаковић, ''Сахат-куле у Босни и Херцеговини''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210322202506/https://fmks.gov.ba/download/zzs/1957/2-1957.pdf |date=2021-03-22 }}

[[Категорија:Саат-кули во Босна и Херцеговина]]
[[Категорија:Невесиње]]</text>
      <sha1>ikupayfktkjkcikii9wf0uy5vr0sr95</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Миниалбум</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1236671</id>
    <revision>
      <id>5600799</id>
      <parentid>3924526</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:EP]] на [[Разговор:Миниалбум]]</comment>
      <origin>3924526</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Розово кварцово јајце (Фабержеово јајце)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1241027</id>
    <revision>
      <id>5600686</id>
      <parentid>4979732</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:09:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5449" sha1="6ahwb3arn8g9zf2caby5ei18q147vmj" xml:space="preserve">{{Infobox Fabergé egg|name=Розово крарцово јајце|image=|caption=|year_delivered=1899|made_for=непознат|recipient=|owner=приватна збирка|acquisition_year=непозната|workmaster=[[Михаил Перхин]]|materials=[[злато]], [[сребро]], [[платина]], [[рубин]], [[дијамант]], [[кварц]], [[оникс]]|height=305mm|width=|surprise_in_egg=нема (часовник во јајцето)}} 
'''Розовото кварцово јајце''' е [[велигденско јајце]] направено од Михаил Перхин под надзор на [[Карл Фаберже]]. Нарачката била од непознат приватен клиент во [[Санкт Петербург]]. Во моментов е во приватна збирка.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.equal.lv/rus/eggskolection/5513.html|title=Equal.lv|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20160429185046/http://www.equal.lv/rus/eggskolection/5513.html|archive-date=29 април 2016|dead-url=|accessdate=18 април 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://faberge-eggs.info/rose_quartz_egg.html|title=Розовое кварцевое яйцо Фаберже 1899&lt;!-- Bot generated title --&gt;|last=|first=|date=|work=|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526092418/https://faberge-eggs.info/rose_quartz_egg.html|archive-date=26 мај 2019|dead-url=|accessdate=18 април 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://andrejkoymasky.com/liv/fab/o06/fab06o.html|title=Matt &amp; Andrej Koymasky - Fabergé Other Eggs 6|last=|first=|date=|work=|publisher=Andrejkoymasky.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304120353/http://andrejkoymasky.com/liv/fab/o06/fab06o.html|archive-date=4 март 2016|dead-url=|accessdate=17 септември 2019}}&lt;/ref&gt;

== Дизајн ==
Розовото кварцово јајце е направен од [[злато]], [[кварц]] и [[оникс]] и е украсено со [[сребро]], [[платина]], рубини, [[дијамант]]и. Во облик и стил е многу слично на јајцето Букет на лилјани, кое исто така го создал работникот мајстор Михаил Перхин во 1899 година, но за семејството на [[Николај Втори]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://faberge-eggs.info/rose_quartz_egg.html|title=Розовое кварцевое яйцо Фаберже 1899|last=|first=|date=20 октомври 2008|work=|publisher=Faberge-eggs.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20190526092418/https://faberge-eggs.info/rose_quartz_egg.html|archive-date=26 мај 2019|dead-url=|accessdate=18 април 2020}}&lt;/ref&gt; Сепак, според договорот меѓу Императорот на Русија и [[Карл Фаберже]] забранувајќи копии на империјалното јајце, постојат неколку разлики. „Розовото кварцово јајце“ е направено во облик на вазна од розов кварц, во која има букет од халкидонски лилјани, стеблата и лисјата од лилјани се направени од злато, а оревите се украсени со дијаманти. Од врвот на велигденското јајце, 12 златни линии заминуваат одозгора, делејќи ја површината за 12 часа.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fabergetheperfectgift.com/catalog/pinkquartz.html|title=FabergeGifts.com - Faberge Imperial Eggs, the perfect gift|last=|first=|date=|work=|publisher=Fabergetheperfectgift.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20180820222111/http://fabergetheperfectgift.com/catalog/pinkquartz.html|archive-date=20 август 2018|dead-url=|accessdate=18 април 2020}}&lt;/ref&gt; Стрелката на часовникот е направена во облик на лак со стрела украсена со дијаманти. Јајцето се потпира на основа на црна оникс украсена со злато и дијаманти на кои е прикажана годината „1899“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://store.exquisiteandrare.com/6500-04.html|title=Faberge Egg: Rose Quartz Egg on Black Onyx Base|last=|first=|date=|work=|publisher=Store.exquisiteandrare.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20210620034230/http://store.exquisiteandrare.com/6500-04.html|archive-date=2021-06-20|dead-url=|accessdate=18 април 2020|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Изненадување ==
Јајцето нема некакво изненадување кога ќе се отвори, освен што го покажува часовникот вметнат во него.&lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}
{{Фабержеови јајца}}

[[Категорија:Дела од 1899 година]]
[[Категорија:Фабержеови јајца]]</text>
      <sha1>6ahwb3arn8g9zf2caby5ei18q147vmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Синтетичка биологија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1241283</id>
    <revision>
      <id>5600894</id>
      <parentid>5380705</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T00:27:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600894</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15457" sha1="s7i5u2vitzn6unv7msn27k860f1v5bo" xml:space="preserve">[[File:Synthetic Biology Research at NASA Ames.jpg|thumb|Истражување за синтетичка биологија во [[Истражувачки центар Ајмс|Истражувачки центар на НАСА Ајмс]].]]
'''Синтетичка биологија''' е името за интердисциплинарна област на [[биологија]]та и [[инженерство]]то .

Ова поле обединува голем број на дисциплини, а  некои од нив се: [[молекуларна биологија]], [[биотехнологија]], [[генетско инженерство]], системска биологија, [[биофизика]], електрично инженерство, компјутерско инженерство, контролно инженерство и [[еволутивна биологија]].

== Дефиниција ==
Со оглед на интердисциплинарноста на синтетичката биологија, не постои единствена дефиниција за овој термин. Некои од многубројните дефиниции се:

„ ''Синтетичката биологија претставува дизајнирање и конструкција на нови биолошки системи, уреди и градежни делови, како и редизајнирање на постојни природни системи за корисни цели'' “ &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3749723/|title=Synthetic biology: biology by design|accessdate=18 март  2018}}&lt;/ref&gt;

или

„ ''Синтетичката биологија претставува инженерство во биологијата: синтеза на комплексни биолошки системи кои вршат функции кои не постојат во природата.'' ''Инженерска перспектива може да се примени во која било хиерархиска фаза на биолошки структури - од поединечни молекули до цели клетки, ткива и организми.'' ''Накратко, синтетичката биологија има за цел да овозможи дизајнирање на „биолошки системи“ на рационален и систематски начин'' &quot; &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2174633/|title=Synthetic biology: promises and challenges|accessdate=18 март  2018}}&lt;/ref&gt; .

== Претходни наоди ==
Развојот на одредени технологии беше од клучно значење за почеток и пораст на синтетичката биологија &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://jbioleng.biomedcentral.com/articles/10.1186/1754-1611-7-13|title=A survey of enabling technologies in synthetic biology|accessdate=18 март  2018}}&lt;/ref&gt; :

Во 2003 година, [[Том Најт]] го создаде концептот [https://biobricks.org/ BioBrick] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180312160847/https://biobricks.org/ |date=2018-03-12 }} - стандардизирани [[Нуклеотидна низа|ДНК-низи]] што се применливи за контрола на синтетички биолошки кола ;

Технологијата на вештачко синтетизирање на гени, популарно наречена „ДНК printing“, овозможи да се создадат ДНК-низи многу брзо и ефикасно во лабораториски услови;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3424320/|title=DNA Synthesis, Assembly and Applications in Synthetic Biology|accessdate=18 март  2018}}&lt;/ref&gt;

Развојот на методите за секвенционирање на ДНК овозможи да се дешифрираат геномите на организмите што се појавуваат во природата, а со тоа да се запознаат со низите кои можат да се користат во синтетичката биологија. Од друга страна, секвенционирањето на ДНК овозможува и одредување на низата на вештачки молекули на ДНК, како и дешифрирање на синтетичките системи и организми.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0009250911007925|title=Designing biological systems: Systems Engineering meets Synthetic Biology|accessdate=18 март  2018}}&lt;/ref&gt;

== Примена ==

=== Биолошка пресметка ===
Терминот биокомпјутер се однесува на конструиран биолошки систем способен за вршење на компјутерски операции. Со изградба на различни логички порти во бројни организми, се покажа дека клетките се способни да вршат едноставни [[Таблица на вистинитост|логички операции]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4571725/|title=Recent advances and opportunities in synthetic logic gates engineering in living cells|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt;

=== Биосензори ===
[[Биоензори|Биозензорите]] претставуваат организми, најчесто бактерии, конструирани да известуваат за присуство на одредени надворешни фактори, како што се на пример, некои тешки метали.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK84465/|title=A5SYNTHETIC BIOLOGY AND THE ART OF BIOSENSOR DESIGN|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt;

=== Трансформација на клетки ===
Трансформацијата на клетката претставува можност за трансформација на клетка со вметнување на синтетички ДНК молекули или на целиот [[геном]]. По интеграцијата на синтетичката ДНК молекула, [[Клетка|клетката се]] стекнува со нови способности или го менува својот [[фенотип]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/news/science/eureka-scientists-unveil-giant-leap-towards-synthetic-life-9219644.html|title=Eureka! Scientists unveil giant leap towards synthetic life|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt;

=== Синтеза на нови белковини ===
Една од примените е и синтеза на нови [[Белковина|белковини]] чија функција одговара или ја подобрува функцијата на веќе постоечки белковини. Еден од примерите е синтеза на [[Хеликсен сноп|трохеликсни снопови]], кои, како [[хемоглобин]]от, врзува кислород, но не и јаглерод диоксид.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3539743/|title=Design and engineering of an O(2) transport protein|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt; Исто така, на овој начин може да се постигне поевтина синтеза на индустриски ензими како и поголем принос. Еден пример во биотехнологијата е метаболичко инженерство и примена на бактериски рекомбинантен ДНК во хиперпродукција на производи кои можат да послужат како лековити средства или [[ензим]]и .&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s00253-014-6298-y|title=Toward metabolic engineering in the context of system biology and synthetic biology: advances and prospects|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt;

=== Синтетички живот ===
Многу важна тема во врска со синтетичката биологија е синтетичкиот живот, односно вештачко создавање на живи суштества. „Вештачка клетка“ е целосно синтетичка клетка која би содржела макромолекули и би била во можност да зачува енергија, да одржува јонски градиент, да складира информации и да мутира. Ваква ќелија сè уште не е создадена.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0167779905001368?via%3Dihub|title=A giant step towards artificial life?|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt; [[Крег Вентер]], со [https://web.archive.org/web/20080913013914/http://www.jcvi.org/cms/home/ JCVI], успеал да изгради целосно синтетички геном, кој е вметнат во бактериска клетка без геном, по што клетката била во можност да расте и да се размножува.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.npr.org/templates/transcript/transcript.php?storyId=127010591|title=&lt; Scientists Reach Milestone On Way To Artificial Life|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt;

=== Останато ===
Синтетичките нишки на ДНК можат да послужат за зачувување на дигитални информации &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://science.sciencemag.org/content/early/2012/08/15/science.1226355|title=Next-Generation Digital Information Storage in DNA|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt; . Од друга страна, некои фундаментални истражувања се засноваат на проучување на ефектите од зголемувањето на бројот на [[нуклеотид]]ните видови &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nature.com/articles/nature13314|title=A semi-synthetic organism with an expanded genetic alphabet|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt; и [[Аминокиселина|аминокиселините]] &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC2696486/|title=Expanding the Genetic Code for Biological Studies|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt; кои влегуваат во составот на клетката. Една од потенцијалните примени на знаење во оваа област може да биде производство на ресурси потребни од астронаутите од супстанции испратени од Земјата. Производството од локалните ресурси може да биде значајно и при колонизирање на Марс.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-3-319-21088-9_4|title=Synthetic Biology for Space Exploration: Promises and Societal Implications|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt;

== Биоетика и безбедност ==
Синтетичката биологија покренува многу етички и безбедносни проблеми. Сепак, како повеќето од овие проблеми датираат од откривањето на [[Генетски изменет организам|генетската модификација]] и техниките за рекомбинација на ДНК, повеќето надлежности веќе имаат начин на кој тие го регулираат [[Генетско инженерство|генетското инженерство]] .&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://bioethics.gov/synthetic-biology-report|title=NEW DIRECTIONS The Ethics of Synthetic Biology and Emerging Technologies|archive-url=https://web.archive.org/web/20170118225354/http://bioethics.gov/synthetic-biology-report|archive-date=18 јануари  2017|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt; Некои од етичките проблеми се однесуваат на контрола и пристап до производи од синтетичка биологија, патентирање на живи организми и инженерство на ембриони.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://link.springer.com/article/10.1007/s13238-015-0184-y|title=The moral imperative to continue gene editing research on human embryos|accessdate=21 март  2018}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==

* [http://openwetware.org/wiki/SynBio_books Книги за синтетичка биологија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200620131942/https://openwetware.org/wiki/SynBio_books |date=2020-06-20 }} 
* [http://syntheticbiology.web.unc.edu/ Воведно резиме на синтетичката биологија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180402054612/http://syntheticbiology.web.unc.edu/ |date=2018-04-02 }} 
* [https://web.archive.org/web/20160728060838/http://www.wikigenes.org/e/mesh/e/27630.html Напис за колаборативен преглед на синтетичката биологија] 
* [http://www.sfgate.com/business/article/Controversial-DNA-startup-wants-to-let-customers-5992426.php Контроверзните стартувања на ДНК сакаат да им дозволат на клиентите да создаваат суштества] (2015-01-03), ''Сан Франциско Хроника'' 
* [https://www.youtube.com/watch?v=rU_pfCtSWF4&amp;t=792s Alив е, но дали е живот: Синтетичка биологија и иднината на создавањето] (28 септември 2016 година), ''Светски научен фестивал''

[[Категорија:Биоинформатика]]
[[Категорија:Системска биологија]]
[[Категорија:Молекуларна генетика]]
[[Категорија:Биотехнологија]]
[[Категорија:Нови технологии]]</text>
      <sha1>s7i5u2vitzn6unv7msn27k860f1v5bo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Деветтиот круг (филм од 1960)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1241446</id>
    <revision>
      <id>5600683</id>
      <parentid>4858381</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4539" sha1="ks2wewdwo3hzhehwpdjx2v0nabwtosf" xml:space="preserve">[[Податотека:Deveti krug VHS.jpg|мини|VHS корица за Деветтиот круг]]
'''Деветтиот круг''' ([[хрватски]]: ''Deveti kru''g) - југословенски [[филм]] од 1960 година, во [[режија]] на [[Франце Штиглиц]], според [[сценарио]]то на Зора Дирнбах. Автор на [[сценографија]]та е Желимир Загота, снимател е Иван Маринчек, а [[музика]]та е дело на Бранимир Сакач. Главните улоги ги играат: [[Душица Жегарац]], [[Борис Дворник]], [[Бранко Татиќ]], [[Ервина Драгман]], [[Драган Миливојевиќ]], [[Беба Лончар]], Вера Мисита и Михајло Костиќ.&lt;ref name=&quot;raspored.hrt.hr&quot;&gt;[https://raspored.hrt.hr/?raspored=1&amp;mreza=4 HRT, Deveti krug, hrvatski film (пристапено на 22.4.2020)]&lt;/ref&gt;

==Синопсис==
Дејствието на филмот се одвива во [[Загреб]], во 1941 година. Едно [[Евреи|еврејско]] [[семејство]] ги посетува своите пријатели при што Рут поскаува да преноќи. Утредента, домаќинот ја попраќа Рут до нејзиниот дом, а таму се сведоци на депортирањето на нејзиното семејство в [[Концентрационен логор|логор]]. За да ја заштитат Рут, брачниот пат Војновиќ одлучуваат својот син Иво (го игра Дворник) фиктивно да го оженат со Рут (ја игра Жегарац).&lt;ref name=&quot;raspored.hrt.hr&quot;/&gt; По венчавката, Иво е незадоволен, бидејќи со него се шегуваат неговите колеги-студенти, а освен тоа, бракот му пречи да се гледа со својата девојка Магда (ја игра Лончар). Затоа, Рут се обидува да побегне, но во последен миг, таткото на Иво (го игра Татиќ) ја спасува од усташите. Тогаш, Иво го менува својот однос и се вљубува во неа, но по една немила сцена во паркот, Рут цело време седи затворена во станот. Еднаш, таа излегува надвор и [[усташи]]те ја заробуваат. И покрај противењето на родителите, Иво е решен по секоја цена да ја најде Рут. Најпосле, тој влегува во концентрациониот логор, каде ја наоѓа во „деветтиот круг“, т.е. во оној дел од логорот во кој чуварите ги измачуваат девојките. Ноќта, тој и Рут се обидуваат да побегнат од логорот. Меѓутоа, Рут не може да се префрли преку оградата, па Иво останува со неа, но во тој миг, чуварите пуштаат [[струја]] во оградата.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Југословенски филмови]]
[[Категорија:Хрватски филмови]]
[[Категорија:Црно-бели филмови]]
[[Категорија:Филмови на Франце Штиглиц]]
[[Категорија:Филмови со Душица Жегарац]]
[[Категорија:Филмови со Борис Дворник]]
[[Категорија:Филмови со Бранко Татиќ]]
[[Категорија:Филмови со Ервина Драгман]]
[[Категорија:Филмови со Драган Миливојевиќ]]
[[Категорија:Филмови со Беба Лончар]]
[[Категорија:Филмови со Михајло Костиќ]]
[[Категорија:Филмови на хрватски јазик]]
[[Категорија:Филмови за холокаустот]]
[[Категорија:Филмови чие дејствие се одвива во Загреб]]
[[Категорија:Филмови од 1960 година]]</text>
      <sha1>ks2wewdwo3hzhehwpdjx2v0nabwtosf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Црн нарцис (филм)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1244156</id>
    <revision>
      <id>5600685</id>
      <parentid>4064996</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:09:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4883" sha1="5rcf3walb6txgz5kv8nm2qq3ja922kf" xml:space="preserve">[[Податотека:Deborah Kerr 3.jpg|мини|Дебора Кер]]
'''Црн нарцис''' ([[англиски]]: ''Black Narcissus'') - британски [[филм]] од 1947 година во [[режија]] на [[Мајкл Пауел]] (Michael Powell) и [[Емерик Пресбургер]] (Emeric Pressburger). Главните улоги ги играат: [[Дебора Кер]] (Deborah Kerr), [[Кетлин Бајрон]] (Kathleen Byron), Сабу и [[Дејвид Фарар]] (David Farrar). Во 1948 година, филмот освоил две награди „[[Оскар]]“ и еден „[[Златен глобус]]“.&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0039192/awards?ref_=tt_awd IMDb, Black Narcissus (1947)Awards (пристапено на 24.5.2020)]&lt;/ref&gt; 

==Синопсис==
Сестрата Клода (ја игра Кер) е млада [[калуѓер]]ка во [[Калкута]], која е назначена за управничка на новиот [[манастир]] кој треба да биде основан во едно далечно [[село]] во [[Хималаи]]те. Заедно со четири други калуѓерки, таа пристигнува на имотот што го поклонил еден индиски [[генерал]]. Таму ги пречекува господинот Дин (го игра Фарар), кој од самиот почеток е нељубезен и скептичен кон идејата за основање манастир на тоа место. Сепак, тој е единствениот маж кој може да им помогне на калуѓерките во разни физички работи. Истовремено, тој доведува една убава девојка во манастирот, која се одликува со немирен дух и слободно однесување. Набргу, во манастирот доаѓа и синот на генералот (го игра Сабу), кој сака да стекне [[образование]], но се вљубува во убавата девојка. Калуѓерките организираат [[училиште]] во рамките на манастирот и го подучуваат жените од селото, но набргу се појавуваат сериозни несогласувања меѓу нив: една калуѓерка сака да го напушти калуѓерскиот живот, додека сестрата Рут (ја игра Бајрон) е непослушна и постојано работи против сестрата Клода. Сестрата Клода, пак, е млада и неискусна, па тешко се снаоѓа во водењето на манастирот, а истовремено, кај неа се будат спомените на нејзиниот живот пред да стане калуѓерка, кога имала момче со кое требало да се омажи, но во последен миг тој ја напуштил. Една ноќ, сестрата Рут полудува, ја соблекува свештеничката облека и го напушта манастирот. Таа оди во куќата на Дин и му ја изјавува својата [[љубов]], но тој ја убедува да се врати назад. По враќањето во манастирот, сестрата Рут се обидува да ја [[Убиство|убие]] сестрата Клода, но притоа погинува таа. По тој настан, калуѓерките го напуштаат манастирот и нивната мисија завршува неуспешно.&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0039192/ IMDb, Black Narcissus (1947) (пристапено на 24.5.2020)]&lt;/ref&gt; 

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија: Филмови на Мајкл Пауел]]
[[Категорија: Филмови на Емерик Пресбургер]]
[[Категорија: Филмови со Дебора Кер]]
[[Категорија: Филмови со Кетлин Бајрон]]
[[Категорија: Филмови со Дејвид Фарар]] 
[[Категорија: Филмови од 1947 година]] 
[[Категорија: Филмови на англиски јазик]] 
[[Категорија: Филмови чие дејствие се одвива во Индија]]
[[Категорија: Филмови за свештеници]] 
[[Категорија: Филмови засновани на романи]] 
[[Категорија: Британски филмови]]</text>
      <sha1>5rcf3walb6txgz5kv8nm2qq3ja922kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Анелија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1250425</id>
    <revision>
      <id>5600809</id>
      <parentid>5600411</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:03:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NadyBarbieGirl</username>
        <id>63459</id>
      </contributor>
      <comment>/* Спотови */</comment>
      <origin>5600809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9878" sha1="68puvq94r73ef725p75ahcr2edkyth8" xml:space="preserve">{{превод}}{{Infobox musical artist
|name =Анелија
|background = solo_singer
|image =  Anelia 2007.jpg
|caption =
|birth_name =Анелија Георгиева Атанасова
|alias =
|birth_date = {{роден на|1|јули|1982}}
|birth_place ={{роден во|Стара Загора}} 
|origin = [[Бугарија]]
|occupation = [[пејачка]]
|genre = [[фолк музика|фолк]], [[популарна музика|поп-фолк]],  
|years_active = 2002 –сѐ уште
|instrument = вокал
|First_album = 
|Latest_album =  
|Notable_albums = 
|Notable_songs =  
|label = 
|associated_acts =[[Преслава]],[[Емануела]] 
|website =  
}}

'''Анелија Георгиева Атанасова''', повеќе позната како '''Анелија''' (р. {{роден на|1|јули|1982}} во {{роден во|Стара Загора}}) — поп-фолк пејачка од [[Бугарија]].

== Дискографија ==

=== Албуми ===
*  [[Погледни ме в очите (албум)]] (2002)
*  [[Не поглеждай назад]] (2004)
*  [[Всичко води към теб (албум)|Всичко води към теб]] (2005)
*  [[Пепел от рози]] (2006)
*  [[Единствен ти (албум)]]  (2008)
*  [[Добрата, лошата]] (2010)
*  [[Игри за напреднали (албум)|Игри за напреднали]] (2011)
*  [[Феноменална]] (2014)
*  [[Дай ми още]] (2018)
*  [[TBA]] (2026)

=== Спотови ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Спот !! Година !!   Режисер
|-
| ''Чужди устни'' || 2002 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Погледни ме в очите'' || 2002 ||  Румен Атанасов/Георги Колев
|-
| ''Погледни ме в очите – remix'' || 2003 ||   Николај Скерлев
|-
| ''Само мене нямаш'' || 2003 ||  Георги Колев
|-
| ''Обичай ме'' || 2003 ||   Николај Скерлев
|-
| ''Искам те'' || 2004 ||  Николај Скерлев
|-
|'' За теб любов'' || 2004 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Не знаеш'' || 2004 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Не поглеждай назад'' || 2005 ||   Николај Скерлев
|-
| ''Всичко води към теб'' || 2005 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Как предаде любовта'' || 2005 ||   Николај Скерлев
|-
| ''Не спирай'' || 2006 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Не мога да спра да те обичам'' || 2006 ||  Николај Скерлев
|-
| ''До зори'' || 2006 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Само за миг'' || 2006 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Вятър в косите ти'' || 2006 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Ден без теб'' || 2006 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Щом си до мен'' || 2007 ||   Николај Скерлев
|-
| ''Ти си слънцето в мен'' || 2007 ||   Тенчо Јанчев
|-
| ''Завинаги'' || 2007 || Васил Стефанов
|-
| ''Единствен ти'' || 2007 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Дъх'' || 2007 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Следа от любовта'' || 2008 ||  Николај Нанков
|-
| ''Все едно ми е'' || 2008 ||  Тенчо Јанчев
|-
| ''Трети път'' || 2008 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Поръчай пак'' || 2008 ||   Николај Скерлев
|-
| ''Продължавам'' || 2008 ||  Николај Нанков
|-
| ''Не ме принуждавай'' || 2009 || Николај Нанков
|-
| ''Добрата, лошата'' || 2009 || Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Две неща'' || 2009 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Обичам те'' || 2009 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Ако с теб не съм'' || 2010 ||   Николај Нанков
|-
| ''Обичам те – remix'' || 2010 ||  Николај Скерлев
|-
| ''Четири секунди'' || 2010 ||  Николај Нанков
|-
| ''Раздялата'' || 2010 ||  Николај Нанков
|-
| ''Така ме кефиш'' || 2011 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Проба-грешка – remix'' || 2011 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Игри за напреднали'' || 2011 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Сложно-невъзможно'' || 2012 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Яко ми действаш'' || 2012 ||  Станислав Христов – Стенли
|-
| ''Не исках да те нараня'' || 2012 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Да ти викна ли такси'' || 2012 ||   Станислав Христов – Стенли
|-
| ''Виж ме сега'' || 2012 ||  Васил Стефанов
|-
| ''Аз и ти'' || 2013 ||  Станислав Христов – Стенли
|-
| ''Искам те, полудявам'' || 2013 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Няма да съм друга'' || 2013 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Предадох те'' || 2013 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Феноменална'' || 2014 ||  Александар Моллов
|-
| ''Твоя съм'' || 2014 ||  Николај Нанков
|-
| ''Изведнъж'' || 2014 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Не мога да губя'' || 2014 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Генерал'' || 2015 ||   Станислав Христов – Стенли
|-
| ''Сърцето ще плати'' || 2015 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Аз съм дяволът'' || 2015 ||  Станислав Христов – Стенли
|-
| ''Гот ми е'' || 2016 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''В моя ум'' || 2016 ||   Bashmotion
|-
| ''Моят мъж'' || 2016 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Дай ми още'' || 2016 || Bashmotion
|-
| ''Колеги'' || 2016 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Не лъжи жена'' || 2017 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''За патрона'' || 2017 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Кажи ми'' || 2017 ||  Георги Марков
|-
| ''На Маями'' || 2017 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''С тебе ми е най'' || 2017 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Зоопарк'' || 2018 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Бръммм'' || 2018 ||  Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Обичам те'' || 2018 ||   Радина Миленчева
|-
| ''Копакабана'' || 2018 ||  Стефан Маринов
|-
| ''Просяци'' || 2018 ||  Bashmotion
|-
| ''Подлудяваш ме'' || 2018 || Александар Моллов
|-
| ''Сърцето ми'' || 2019 ||   Александар Моллов
|-
| ''Заради теб'' || 2019 ||   Александар Моллов
|-
| ''Шампион'' || 2019 ||  Стефан Маринов
|-
| ''Гъзарка'' || 2019 || Стефан Маринов
|-
| ''Ти си'' || 2019 ||  Стефан Маринов 
|-
| ''Милион'' || 2020 ||   Стефан Маринов 
|-
| ''Пие ми се'' || 2020 ||  Стефан Маринов
|-
| ''Двама'' || 2020 ||  Стефан Маринов 
|-
| ''Котка'' || 2021 ||   Људмил Иларионов – Љуси
|-
| ''Влез, влез'' || 2021 ||  Виктор Антонов – Rikk 
|-
| ''Няма драма'' || 2022 ||   Bashmotion
|-
| ''Наранихме се'' || 2022 ||  Bashmotion
|-
| ''Към вратата'' || 2022 ||   Иван Димитров – Torex
|-
| ''Любо(в)'' || 2023 ||   Иван Димитров – Torex
|-
| ''Loca, loca'' || 2023 || Иван Димитров – Torex
|-
| ''Нямаш мене'' || 2023 || Иван Димитров – Torex
|-
| ''Не можеш да ме замениш'' || 2024 || Иван Димитров – Torex
|-
| '' Цял живот '' || 2024 || Иван Димитров – Torex
|-
| ''Съжалявам '' || 2024 || Иван Димитров – Torex
|-
| ''Буря'' || 2024 || Chameleon
|-
| ''Имам друг '' || 2024 || Иван Димитров – Torex
|-
| ''Party'' || 2024 || Chameleon
|-
| ''Мой'' || 2025 ||  Стефан Маринов
|-
| ''До събота'' || 2025 ||  Bashmotion
|-
| ''Фирмата '' || 2025|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''Влюбен до уши '' || 2025|| Bashmotion
|-
| ''Великан '' || 2025|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''След 100 години'' || 2026|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''Заби ми ножа'' || 2026|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''Вярно с оригинала'' || 2026|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''Пума'' || 2026|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''TBA'' || 2026|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''TBA'' || 2026|| Иван Димитров – Torex
|-
| ''TBA'' || 2026|| Иван Димитров – Torex
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

==Надворешни врски ==
*

[[Категорија:Бугарски пејачи]]
[[Категорија:Бугарски поп-фолк пејачи]]
[[Категорија:Живи луѓе]]</text>
      <sha1>68puvq94r73ef725p75ahcr2edkyth8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сара Даниус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1251828</id>
    <revision>
      <id>5600775</id>
      <parentid>5518324</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:04:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3529" sha1="de5jyq3i8k67hn8olhr98g65lg41pwd" xml:space="preserve">[[Податотека:Sara Danius 2016-10-13 (02min00s).jpg|мини|десно|200px|исправено|Даниус во 2016]]
'''Сара Марија Даниус''' (5 април 1962 - 12 октомври 2019) — [[Шведска|шведски]] [[Книжевна критика|книжевен критичар]] и [[филозоф]], книжевен научник и [[естетика|естетичар]]. Даниус била професор по естетика на Универзитетот во Содертерн, доцент по литература на Универзитетот во Упсала &lt;ref name=&quot;dn&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.dn.se/kultur-noje/dn-medarbetare-tar-plats-i-svenska-akademien/|title=DN-medarbetare tar plats i Svenska akademien|last=Wiman|first=Björn|date=7 March 2013|work=[[Dagens Nyheter]]|language=sv}}&lt;/ref&gt; и професор по [[Книжевна критика|книжевна наука]] на Универзитетот во Стокхолм.&lt;ref name=&quot;curie&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tidningencurie.se/nyheter/2013/10/01/vill-bidra-med-humor-och-olydnad/|title=Vill bidra med humor och olydnad|last=Anell|first=Eva|date=1 October 2013|work=tidningencurie.se|publisher=Curie|language=sv|accessdate=12 October 2019|archive-date=2019-10-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191012132706/https://www.tidningencurie.se/nyheter/2013/10/01/vill-bidra-med-humor-och-olydnad/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Даниус била член на [[Шведска академија|Шведската академија]] и прва жена постојан секретар.&lt;ref name=&quot;dn2&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.dn.se/kultur-noje/sara-danius-ersatter-peter-englund/|title=Sara Danius ersätter Peter Englund|date=20 December 2014|work=[[Dagens Nyheter]]|access-date=12 October 2019|language=sv}}&lt;/ref&gt; Таа била една од централните фигури во [[Нобелова награда за литература|полемиките]] во [[Нобелова награда за литература|2018 година]] што резултираше со откажување на [[Нобелова награда за литература|Нобеловата награда за литература]] таа година и следственото преструктуирање на академијата.&lt;ref name=&quot;resigns&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.dn.se/kultur-noje/permanent-secretary-of-the-swedish-academy-leaves-her-position/|title=Permanent Secretary of the Swedish Academy leaves her position|last=Jones|first=Evelyn|date=12 April 2018|work=[[Dagens Nyheter]]|access-date=13 April 2018}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}
{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Даниус, Сара}}
[[Категорија:Естетичари]]
[[Категорија:Членови на Шведската академија]]
[[Категорија:Филозофи од 21 век]]
[[Категорија:Починати во 2019 година]]
[[Категорија:Родени во 1962 година]]
[[Категорија:Апсолвенти на Стокхолмскиот универзитет]]
[[Категорија:Апсолвенти на Упсалскиот универзитет]]
[[Категорија:Членови на Кралската шведска академија на науките]]</text>
      <sha1>de5jyq3i8k67hn8olhr98g65lg41pwd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рут Густафсон</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1251958</id>
    <revision>
      <id>5600680</id>
      <parentid>5300311</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:03:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1361" sha1="fskfurmszszu6zy606huvokdsyndcoh" xml:space="preserve">[[Податотека:Ruth Gustafson SBL.jpg|мини|Рут Густафсон. Слика од шведскиот биографски речник.]]
'''Рут Валборг, Марија Густафсон,''' родена во ''Петерсон'' (Стокхолм, 8 јули 1881 - 5 април 1960, Стокхолм), била шведски политичар ( [[Социјалдемократија|социјалдемократ]] ), синдикален работник, активист за женски права и уредник. Таа била член на градскиот совет во Стокхолм во 1919–1938 година, член на втората комора на парламентот во 1933–1960 и уредник на социјалдемократскиот труд ''Моргонбрис'' 1908–1910 и 1919–1921. Таа била член на Националното здружение за право на глас на жените во 1902–1921 година и говорник на левото крило во движењето.

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Густафсон, Рут}}
[[Категорија:Починати во 1960 година]]
[[Категорија:Родени во 1881 година]]
[[Категорија:Шведски политичари]]</text>
      <sha1>fskfurmszszu6zy606huvokdsyndcoh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Систем на српска фудбалска лига</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1253819</id>
    <revision>
      <id>5600896</id>
      <parentid>4632847</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T00:47:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600896</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5782" sha1="b105vkq2c0vnih270hmsnn2lrxo8r44" xml:space="preserve">Систем на '''Српска фудбалска лига''' — низа меѓусебно поврзани лиги за [[Фудбал|здруженија на фудбалски]] клубови во [[Србија]] . Системот има хиерархиски формат со промоција и испаѓање помеѓу лигите на различни нивоа.

== Формат ==
Бројот на промовирани тимови помеѓу лигите или дивизиите варира, а промоцијата обично зависи од исполнување на критериумите поставени од повисоката лига, особено во врска со соодветните опреми и финансии. Првите две нивоа содржат по една лига. Под ова, нивоата имаат постепено повеќе паралелни лиги, кои секоја опфаќа постепено помали географски области. Двете најдобри лиги се под директна надлежност на [[Фудбалски сојуз на Србија|Српскиот фудбалски сојуз]] . Од 3-то ниво натаму, поделени географски на 4 лиги, лигите се под надлежност на една од 4-те поделби на фудбалската асоцијација, Белград, Исток, Војводина и Запад.

На врвот на пирамидата е [[Српска Суперлига|српската Суперлига]] која содржи 16 клуба од сезоната 2010-11. Под Суперлигата се наоѓа Српската прва лига која содржи 18 клубови. Последните 4 испаѓаат во Српска лига, 3-то ниво, поделени во 4 лиги Српска лига Белград, Српска лига исток, Српска лига Војводина и Српска лига запад секоја од нив содржи 16 клуба. До 2006 година беа вклучени и клубовите од [[Црна Гора]], а структурата на лигата под и со 3-то ниво беше малку поинаква поради тоа. Актуелниот систем на српската лига е делумно наследен од системот на југословенската лига пред 1992 година, тогаш беше сегашниот 3-ти степен, Српската лига, унифицирана и таа беше една од 6-те републички лиги што формираа 4-тото ниво во пирамидата на југословенската лига под Првата и втората сојузна лига и меѓурепубличките лиги.

== Жени ==
До 2013 година постоеја само две нивоа. За сезоната 2013/14 беше создадено ново прво ниво, наречено Супер лига.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center;&quot;
! colspan=&quot;1&quot; width=&quot;4%&quot; |Ниво
! colspan=&quot;6&quot; width=&quot;96%&quot; | Лига (и) / Дивизија (и)
|-
| colspan=&quot;1&quot; width=&quot;4%&quot; | 1
| colspan=&quot;6&quot; width=&quot;96%&quot; | '''Суперлига на жени во Србија''' ''8 клуба''
|-
| colspan=&quot;1&quot; width=&quot;4%&quot; | 2
| colspan=&quot;6&quot; width=&quot;96%&quot; | '''Српска прва лига на жени''' ''8 клуба''
|-
| colspan=&quot;1&quot; width=&quot;4%&quot; | 3
| colspan=&quot;2&quot; width=&quot;32%&quot; | '''Српска втора лига на жени запад'''
| colspan=&quot;2&quot; width=&quot;32%&quot; | '''Српска втора лига на жени Север'''
|-
|}

== Користена литература ==
&lt;references /&gt;

== Надворешни врски ==

* Официјално мрежно место на [http://www.superliga.rs/ СуперЛига] .
* Официјално мрежно место на [http://www.prvaligasrbije.com/ Првата лига] .
* Официјално мрежно место на [http://www.fsb.org.rs/ Српската лига Белград] (ФСБ).
* Официјално мрежно место на [http://www.fsv.org.rs/ Српската лига Војводина] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090922133521/http://www.fsv.org.rs/ |date=2009-09-22 }} (ФСВ).
* Официјално мрежно место на [http://www.fsrzs.com/ Српската лига Запад] (ФСРЗС).
* Официјално мрежно место на [http://www.fsris.org.rs/ Српската лига исток] (ФСРИС).
* Неофицијално мрежно место на зоните на [http://www.fudbalskazona.rs/ Фудбалска зона] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191230000639/http://fudbalskazona.rs/ |date=2019-12-30 }} .
* Официјално мрежно место на [http://www.fsgks.rs/ Фудбалскиот сојуз на областа Крушевац] (ФСГКŠ).
* Официјално мрежно место на [https://web.archive.org/web/20110731141013/http://www.fspo.org.rs/stranica_det.php?stranica_id=2&amp; Фудбалскиот сојуз на областа] Поморавjeе (FSPO).
* Официјално мрежно место на [http://www.fsro.org.rs/ Фудбалскиот сојуз на регионот Расин] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201130051529/http://fsro.org.rs/ |date=2020-11-30 }} (Округ ФС Расин).

[[Категорија:Фудбалски натпреварувања во Србија]]</text>
      <sha1>b105vkq2c0vnih270hmsnn2lrxo8r44</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тавромахија (Гоја)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1254418</id>
    <revision>
      <id>5600693</id>
      <parentid>5591520</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:34:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>илустрирање</comment>
      <origin>5600693</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17933" sha1="7qzc2eb1jqzm9ka2tkgbmmzzvim6ixk" xml:space="preserve">{{закосен наслов}}
[[Податотека:La muerte de Pepe-Hillo.jpg|мини|десно|250px|Смртта на [[Пепе-Хиљо]] (''La desgraciada muerte de Pepe Illo en la plaza de Madrid.''), гравувар од ''Тавромахија'' на [[Франсиско Гоја|Гоја]].]]
''''' Тавромахија '''''  или  ('''''Уметноста на коридата ''''') — ([[шпански]] [[La tauromaquia]]) — циклус од  32  [[графички техники и технологии|графики]] на  [[Шпанија|шпанскиот]] [[сликарство|сликар]] [[Франсиско Гоја|Франсиско де Гоја]], создаден помеѓу [[1815]]  и [[1816]]  година&lt;ref&gt;[https://www.goyaenelprado.es/obras/lista/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=28/ Tauromaquia]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

Графиките содржат бројни мотиви, детали и ликовни размислувања кои се директно инспирирани од коридата и борбата на тореадорите со биковите, кои  биле голема страс на уметникот.

Покрај 32- те  графики од циклусот, кон нив или со истата тематика биле создадени уште 7 графики но,  поради лошиот квалитет на отпечатоците не биле  вклучени во останатите дела на циклусот &lt;ref&gt;[https://www.realacademiabellasartessanfernando.com/es/goya/goya-en-la-calcografia-nacional/tauromaquia/ Goya]&lt;/ref&gt;.

== Историски прилики  во кои се создадени графиките ==

Уште на почетокот на 19 век, Гоја сакал да создаде  графички циклус посветени на борбите со бикови, можно е овој проект да бил прекинат со избувнувањето на војната наметната од наполеоновата француска војска во [[Шпанија]]. 
По завршувањето на војната, Гоја се посветил на работата на „Тавромахија“ – веднаш по завршениот циклус „[[Ужасите на војната]]“

Гоја сакал да илустрира некои фрагменти од трактатот за борбите со бикови, напишан од Моратин. Но,  се предомислил и создал графички дела инспирирани од неговите сопствени спомени и опсервации. Покрај бројноста на публиката, своевиден народен собир, тој се обидел да ги претстави судирот помеѓу човекот и нескротливата моќ на природата &lt;ref&gt;[http://www.unesco.org/artcollection/NavigationAction.do?idOeuvre=3101&amp;nouvelleLangue=es/ GOYA, Francisco (1746-1828)]&lt;/ref&gt;.

== Датирање ==

Иако како мотив, Гоја долго време бил посветен на оваа тема, која ја реализирал и на слики работени во маслена техника, целосно се посветил на оваа за него страсна и сакана тема по завршувањето на војната со [[Франција]] и по завршувањето на неговиот генијален графички циклус „Ужасите на војната“, од 1815 до 1816 година.&lt;ref&gt;[https://museogoya.ibercaja.es/la-tauromaquia.php/ Goya sacó a la venta en 1816]&lt;/ref&gt;.

== Техника ==

Графичката техника во која биле направени графиките е [[бакропис]]  и акватинат, за разлика од циклусот „Ужасите на војната“ каде што не можел целосно да ја употребува оваа негова омилена техника, во циклусот „Тавромахија“ гоја речиси во целост ја употребува акватинтата тонирајќи ја со сепија колорит.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.revistalibertalia.com/single-post/2018/09/29/Goya-y-la-tauromaquia/ |title=Goya y la tauromaquia |accessdate=2020-11-17 |archive-date=2020-10-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201022093229/https://www.revistalibertalia.com/single-post/2018/09/29/Goya-y-la-tauromaquia |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Теми и структури ==

Во целиот циклус односно сите негови 32 графики вклучително и седумте кои денес не се вклучени во оваа збирка, Гоја ја варира темата на арената, големиот собир на публика и борбата на тореадорите со  биковите. Во сите графики тоа е уметничкото миље без отстапки. Но, во сите дела е различен неговиот пристап, ракурс, [[перспектива]], начин на доживување и претставувае на мотивот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/35/10bottois.pdf/ |title=LA TAUROMAQUIA DE GOYA A LA LUZ DE SU CONTEXTO: EL PROBLEMA DE LA INTERPRETACIÓN |accessdate=2020-11-17 |archive-date=2017-07-13 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170713041118/http://ifc.dpz.es/recursos/publicaciones/33/35/10bottois.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Уметничко значење ==

Покрај графичките циклуси „Капричосите“ и  „Ужасите на војната“ , „Тавромахијата“ е исто така  уметнички подвиг не само во графичкото творештво туку у во ликовното создавање и уметноста воопшто.
Со импресивен израз, снажни потези, моќ длабоко да се продре во универзалноста на човечката битка пред исконската сила на природата Гоја, создал дела кои се исклучително снажни, импесивни, динамични и необични во изразот.

Неговиот ликовен израз е еден век пред времето и во овој циклус во кој го најавува [[експресионизмот]], се поставуваат темелите на ликовната уметност  на дваесеттиот век особено по  [[Првата светска војна]] па до денес. Овој циклус е еден од основните и важни водичи  и  инспирации во творештвото на неговиот сонародник [[Пабло Пикасо]] , век и половина подоцна.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.purezayemocion.com/noticia/1852/historia/la-tauromaquia-de-goya.html/ |title=La Tauromaquia de Goya |accessdate=2020-11-17 |archive-date=2016-10-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20161027011456/http://www.purezayemocion.com/noticia/1852/historia/la-tauromaquia-de-goya.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

== Галерија ==

&lt;gallery mode=packed-hover heights=150&gt;
File:Goya - Modo con que los antiguos Espanoles cazaban los toros a caballo en el campo.jpg|Νο. 1: ''Modo con que los antiguos Espanoles cazaban los toros a caballo en el campo'' (&quot;Way the ancient Spanish hunted the bulls on horse in the field&quot;)
File:Goya - Otro modo de cazar a pie (Another Way of Hunting on Foot).jpg|Νο. 2: ''Otro modo de cazar a pie'' (&quot;Another way of hunting on foot&quot;)
File:Goya - Los moros ... lancean un toro en el campo.jpg|Νο. 3: ''Los moros establecidos en España, prescindiendo de las supersticiones de su Alcorán, adoptaron esta caza y arte, y lancean un toro en el campo.'' (&quot;The Moors established in Spain, prescinding of the superstitions of their Quran, adopted this hunt and art, and they spear a bull on the field&quot;)
File:Goya - Capean otro encerrado (They Play Another with the Cape in an Enclosure).jpg|Νο. 4: ''Capean otro encerrado'' (&quot;Another one is caped&quot;)
File:Goya - El animoso moro Gazul es el primero que lanceo toros en regla.jpg|Νο. 5: ''El animoso moro Gazul es el primero que lanceó toros en regla'' (&quot;The animous Moor Gazul was the first to spear bulls in horseback&quot;)
File:Goya - Los Moros hacen otro capeo en plaza con su albornoz.jpg|Νο. 6: ''Los Moros hacen otro capeo en plaza con su albornoz'' (&quot;The Moors do another caping in the plaza with their bournouses&quot;)
File:Goya - Origen de los arpones o banderillas (Origin of the Harpoons or Banderillas).jpg|Νο. 7: ''Origen de los arpones o banderillas'' (&quot;Origin of the harpoons or banderillas&quot;)
File:Goya - Cogida de un moro estando en la plaza (A Moor Caught by the Bull in the Ring).jpg|Νο. 8: ''Cogida de un moro estando en la plaza'' (&quot;A Moor getting caught while in the plaza&quot;)
File:Goya - Un caballero espanol mata un toro despues de haber perdido el caballo.jpg|Νο. 9: '' Un caballero español mata un toro después de haber perdido el caballo'' (&quot;A Spanish knight kills a bull after his horse is wounded&quot;)
File:Goya - Carlos V. lanceando un toro en la plaza de Valladolid (Charles V Spearing a Bull in the Ring at Valladolid).jpg|Νο. 10: ''Carlos V. lanceando un toro en la plaza de Valladolid&quot; (&quot;Carlos V spearing a bull in the plaza of Valladolid&quot;)
File:Goya - El Cid Campeador lanceando otro toro (The Cid Campeador Spearing Another Bull).jpg|Νο. 11: ''El Cid Campeador lanceando otro toro'' (&quot;El Cid spearing another bull&quot;)
File:Goya - Desjarrete de la canalla con lanzas, medias-lunas, banderillas y otras armas.jpg|Νο. 12: ''Desjarrete de la canalla con lanzas, medias-lunas, banderillas y otras armas'' (&quot;Slashing of the leg with spears, half-moons, banderillas, and other weapons&quot;)
File:Goya - Un caballero espanol en plaza quebrando rejoncillos sin auxilio de los chulos.jpg|Νο. 13: ''Un caballero español en plaza quebrando rejoncillos sin auxilio de los chulos'' (A Spanish knight in the plaza, breaking his spears without being helped by the &quot;chulos&quot;)
File:Goya - El diestrisimo estudiante de Falces, embozadoburla al toro con sus quiebros.jpg|Νο. 14: ''El diestrisimo estudiante de Falces, embozado, burla al toro con sus quiebros'' (&quot;The dexterous student of Falces, embossed, tricks the bull with his breaks&quot;)
File:Goya - El famoso Martincho poniendo banderillas al quiebro.jpg|Νο. 15: ''El famoso Martincho poniendo banderillas al quiebro'' (&quot;The famous Martincho putting banderillas while breaking&quot;)
File:Goya - El mismo vuelca un toro en la plaza de Madrid (The Same Man Throws a Bull in the Ring at Madrid).jpg|Νο. 16: ''El mismo vuelca un toro en la plaza de Madrid'' (&quot;He turns a bull upside down by himself in Madrid's plaza&quot;)
File:Goya - Palenque de los moros hecho con burros para defenderse del toro embolado.jpg|Νο. 17: ''Palenque de los moros hecho con burros para defenderse del toro embolado'' (&quot;Palisade of the Moors made with donkeys to defend themselves of the enraged bull&quot;)
File:Goya - Temeridad de martincho en la plaza de Zaragoza (The Daring of Martincho in the Ring at Saragossa).jpg|Νο. 18: ''Temeridad de Martincho en la plaza de Zaragoza'' (&quot;Temerity of Martincho in Zaragoza's plaza&quot;)
File:Goya - Otra locura suya en la misma plaza (Another Madness of His in the Same Ring).jpg|Νο. 19: ''Otra locura suya en la misma plaza'' (&quot;More of his madness in the same plaza&quot;)
File:Goya - Ligereza y atrevimiento de Juanito Apinani en la de Madrid.jpg|Νο. 20: ''Ligereza y atrevimiento de Juanito Apiñani en la de Madrid'' (&quot;Lightness and boldness of Juanito Apiñani in Madrid's (&quot;plaza&quot;))
File:Goya - Desgracias acaecidas en el tendido de la plaza de Madrid, y muerte del alcalde de Torrejón.jpg|Νο. 21: &quot;Desgracias acaecidas en el tendido de la plaza de Madrid, y muerte del alcalde de Torrejón&quot; (&quot;[[Unfortunate events in the front seats of the ring of Madrid, and the death of the mayor of Torrejón|Befallen disgraces in the front seats of the plaza of Madrid, and the death of the Mayor of Torrejón]]&quot;)
File:Goya - Valor varonil de la celebre Pajuelera en la de Zaragoza.jpg|Νο. 22: ''Valor varonil de la celebre Pajuelera en la de Zaragoza'' (&quot;Manly valour of the celebrity Pajuelera in Zaragoza's (&quot;Plaza&quot;) )
File:Goya - Mariano Ceballos, alias el Indio, mata el toro desde su caballo.jpg|Νο. 23: ''Mariano Ceballos, alias &quot;El Indio&quot;, mata el toro desde su caballo'' (&quot;Mariano Ceballos, AKA &quot;The Indian&quot;, kills the bull while riding his horse&quot;)
File:Goya - El mismo Ceballos montado sobre otro toro quiebra rejones en la plaza de Madrid.jpg|Νο. 24: ''El mismo Ceballos montado sobre otro toro quiebra rejones en la plaza de Madrid'' (&quot;The same Ceballos, riding another bull, breaks the &quot;rejones&quot; in Madrid's Plaza&quot;)
File:Goya - Echan perros al toro (They Loose Dogs on the Bull).jpg|Νο. 25: ''Echan perros al toro'' (&quot;Dogs are sicced on the bull&quot;)
File:Goya - Caida de un picador de su caballo debajo del toro (A Picador is Unhorsed and Falls under the Bull).jpg|Νο. 26: ''Caida de un picador de su caballo debajo del toro'' (&quot;A &quot;picador&quot; falls from his horse, and beneath the bull&quot;)
File:Goya - El celebre Fernando del Toro, barilarguero, obligando a la fiera con su garrocha.jpg|Νο. 27: ''El celebre Fernando del Toro, barilarguero, obligando a la fiera con su garrocha'' (&quot;The celebrity Fernando del Toro, &quot;varilarguero&quot;, forcing the beast with his &quot;garrocha&quot;)
File:Goya - El esforzado Rendon picando un toro, de cuya suerte murio en plaza de Madrid.jpg|Νο. 28: ''El esforzado Rendón picando un toro, de cuya suerte murió en plaza de Madrid'' (&quot;The vigorous Rendón stings a bull, who luckily died in Madrid's plaza&quot;)
File:Goya - Pepe Illo haciendo el recorte al toro (Pepe Illo Making the Pass of the 'Recorte').jpg|Νο. 29: ''Pepe Illo haciendo el recorte al toro'' (&quot;Pepe Illo cuts away at the bull&quot;)
File:Goya - Pedro Romero matando a toro parado (Pedro Romero Killing the Halted Bull).jpg|Νο. 30: ''Pedro Romero matando a toro parado'' (&quot;Pedro Romero slaying a standing bull&quot;)
File:Goya - Banderillas de fuego (Banderillas with Firecrackers).jpg|Νο. 31: ''Banderillas de fuego'' (&quot;Fiery &quot;banderillas&quot;)
File:Goya - Dos grupos de picadores arrollados de seguida por un solo toro.jpg|Νο. 32: ''Dos grupos de picadores arrollados de seguida por un solo toro'' (&quot;Two groups of &quot;picadores&quot; pinned down by a single bull&quot;)
File:Goya - La desgraciada muerte de Pepe Illo en la plaza de Madrid 2.jpg|Νο. 33: ''La desgraciada muerte de Pepe Illo en la plaza de Madrid'' (&quot;The disgraceful death of Pepe Illo in Madrid's plaza&quot;)
&lt;/gallery&gt;

=== Необјавените отпечатоци ===

&lt;gallery mode=packed-hover heights=150&gt;
File:Goya La Tauromaquia (A) Un caballero en plaza quebrando un rejoncillo con ayuda de un chulo.jpg|A: ''Un caballero en plaza quebrando un rejoncillo con ayuda de un chulo''
File:Goya La Tauromaquia (B) Desgraciada embestida de un poderoso toro.jpg|B: ''Desgraciada embestida de un poderoso toro''
File:Goya La Tauromaquia (C) Perros al toro.jpg|C: ''Perros al toro''
File:Goya La Tauromaquia (D) Un varilarguero, montado a hombros de un chulo, pica al toro.jpg|D: ''Un varilarguero, montado a hombros de un chulo, pica al toro''
File:Goya La Tauromaquia (E) Espanto y confusión en la defensa de un chulo cogido.jpg|E: ''Espanto y confusión en la defensa de un chulo cogido''
File:Goya La Tauromaquia (F) Varilarguero y chulos haciendo el quite a un torero cogido.jpg|F: ''Varilarguero y chulos haciendo el quite a un torero cogido''
File:Goya La Tauromaquia (G) Función de mojiganga.jpg|G: ''Función de mojiganga''
&lt;/gallery&gt;
==Наводи==
{{наводи}}

== Литература ==

*  Philip Hofer, ''La Tauromaquia and the Bulls of Bordeaux'', New York, Dover, 1969 réédition 2006,{{ISBN|0486447588}}
* [[Pierre Daix]], ''Dictionnaire Picasso'', [[Robert Laffont]], collection Bouquins, [[Paris]], 1995, section ''Carnets'' 
* Pierre Gassier, ''Goya, toro y toreros'', catalogue de l'exposition du {{date-|3 mars}} au {{date-|3 juin}} à l'espace Van Gogh, Arles. [[Actes Sud]] Arles 1990 {{ISBN|2868695353}}
* [[Théophile Gautier]], ''Voyage en Espagne'', édition Charpentier, Paris, 1859, réédition Folio Gallimard, 1981 
* Pierre Gassier : '' Goya, étude biographique et critique'', éditions [[Albert Skira]], [[Genève]], 1955
* Sebastan Goeppert, Herma Goeppert-Frank, Patrick Cramer, ''Pablo Picasso : les livres illustrés'' éditions Patrick Cramer, [[Genève]], 1983 
* [[Musée du Prado]], ''Catalogue de la rétrospective pour le {{250e}} anniversaire de la naissance de Goya'', [[Madrid]], 1996, {{p.}}307-308{{ISBN|8487317480}}
* François Zumbiehl, ''la Tauromachie, art et littérature'', postface de Florence Delay, L'Harmattan, Paris, 1990, 151 pages, {{ISBN|2738406858}}

== Надворешни врски ==
*[http://www.museodelprado.es/goya-en-el-prado/obras/lista/?tx_gbgonline_pi1%5Bgocollectionids%5D=28 www.museodelprado.es - Goya en el Prado, ''Tauromaquia'']

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Гоја Франциско}}
[[Категорија:Слики од Франсиско Гоја]]</text>
      <sha1>7qzc2eb1jqzm9ka2tkgbmmzzvim6ixk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сметачка графика</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1256056</id>
    <revision>
      <id>5600908</id>
      <parentid>5587130</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:56:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600908</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="26532" sha1="tvqtsdrjchz3rbdjifgqnn23b6wpsuh" xml:space="preserve">[[Податотека:Utah_teapot_simple_2.png|мини|Современ приказ на чајник од Јута, иконски модел во 3Д-сметачка графика создаден од Мартин Нувел во 1975 година]]
'''Сметачка графика''' или '''компјутерска графика''' — подобласт на [[информатика]]та која ги проучува методите за дигитално синтетизирање и манипулирање со визуелните содржини. Иако терминот честопати се однесува на проучување на традименизоналната сметачка графика, но исто така опфаќа како дводимензионална графика така и обработка на слика.

== Преглед ==
Сметачката графика ја проучува манипулацијата со визуелни и геометриски информации со помош на сметачки техники. Тој се фокусира на ''математичките'' и ''пресметковните'' основи на генерирање и обработка на слики наместо на чисто [[Естетика|естетски]] прашања. Сметачката графика често се разликува од полето на визуелизација, иако двете полиња имаат многу сличности.

Поврзаните студии вклучуваат:

* [[Применета математика]]
* Сметачка геометрија
* Сметачка топологија
* Сметачки преглед
* Обработка на слика
* Визуелизација на информации 
* Научна визуелизација
* Дизајн за печатење 
* [[Дигитална уметност]]
* [[Специјални ефекти]]
* [[Видеоигра|Видеоигри]]
* Визуелни ефекти

== Историја ==
Постојат неколку меѓународни конференции и списанија на кои се објавуваат најзначајните резултати во сметачката графика. Меѓу нив се списанието SIGGRAPH и Еврографски списанија и списанието „ Здружение за сметачки машини&lt;nowiki&gt;''&lt;/nowiki&gt;(ACM) Transactions on Graphics. Заедничката серија на симпозиуми Eurographics и ACM SIGGRAPH ги содржи главните места за поспецијализираните под-полиња: Симпозиум за обработка на геометрија,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.geometryprocessing.org|title=geometryprocessing.org|work=geometryprocessing.org|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt; Симпозиум за исцртување, Симпозиум за [[сметачка анимација]],  и Графика со високи перформанси.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.highperformancegraphics.org|title=High Performance Graphics|work=highperformancegraphics.org}}&lt;/ref&gt;

Како и во остатокот од сметачката наука, конференциските публикации во сметачка графика се генерално позначајни од публикациите во списанија (и последователно имаат помали стапки на прифаќање).&lt;ref name=&quot;cra memo&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cra.org/reports/tenure_review.html|title=Best Practices Memo|work=Cra.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502002308/http://www.cra.org/reports/tenure_review.html|archive-date=2014-05-02|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ernst note&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://people.csail.mit.edu/mernst/advice/conferences-vs-journals.html|title=Choosing a venue: conference or journal?|work=People.csail.mit.edu|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;graphics acceptance rates&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://vrlab.epfl.ch/~ulicny/statistics/|title=Graphics/vision publications acceptance rates statistics|work=vrlab.epfl.ch|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt;

== Подполиња ==
Широка класификација на главните под-полиња во сметачката графика може да биде:

# [[Геометрија]] : начини на претставување и обработка на површините
# [[Анимација]] : начини на претставување и манипулирање со движењето
# Исцртување: [[Алгоритам|алгоритми]] за репродукција на транспорт на светлина
# Слики: стекнување на слика или уредување на слика

=== Геометрија ===
[[Податотека:Stanford_bunny_qem.png|мини|Сукцесивни приближувања на површина пресметана со употреба на метрички квадрични грешки]]
Под-полето на геометријата ја проучува претставата на тридимензионални објекти во дискретно дигитално опкружување. Бидејќи изгледот на објектот во голема мера зависи од неговата надворешност, најчесто се користат гранични претстави. Дводимензионални површини се добра претстава за повеќето предмети, иако може да не се размножуваат. Бидејќи површините не се конечни, се користат дискретни дигитални приближувања. Многуаголните мрежи (и во помала мерка површини на поделба) се убедливо најчестата претстава, иако претставите засновани на точки станаа попопуларни неодамна (види на пример Симпозиум за графички засновани на точки).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://graphics.ethz.ch/events/pbg/07/|title=Point Based Graphics 2007 - PBG07|work=Graphics.ethz.ch|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt; Овие претстави се ''лагрангиски,'' што значи дека просторните локации на примероците се независни. Неодамна, описите на ''Олелеровата'' површина (т.е. каде што се фиксираат просторни примероци), како што се поставувања на нивоа, се развиени во корисна претстава за деформирање на површини кои претрпуваат многу тополошки промени (со [[Флуид|најтегнатиот]] пример [[Флуид|течностите]] ).&lt;ref name=&quot;stanford fedkiw&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://graphics.stanford.edu/~fedkiw/|title=Ron Fedkiw|work=graphics.stanford.edu|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt;

; Подполиња за геометрија

* Имплицитно моделирање на површина - постара под-област која ја испитува употребата на алгебарски површини, конструктивна цврста геометрија, итн.
* Дигитална обработка геометрија- реконструкација на површина, поедноставување, параметризација, површинска компресија, и површинско уредување- сите потпаѓаат под овој наслов.&lt;ref name=&quot;ubc sheffa dgp&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cs.ubc.ca/~sheffa/dgp/|title=Digital Geometry Processing|work=cs.ubc.ca|accessdate=2014-05-01}}&lt;/ref&gt;
* Дискретна диференцијална геометрија - поле за раѓање кое дефинира геометриски величини за дискретните површини што се користат во сметачката графика.&lt;ref name=&quot;columbia ddg&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ddg.cs.columbia.edu/|title=Discrete Differential Geometry|work=ddg.cs.columbia.edu|accessdate=2014-05-01|archive-date=2019-03-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20190320194627/http://ddg.cs.columbia.edu/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Графика заснована на точка - неодамнешно поле кое се фокусира на точките како основна репрезентација на површините.
* Површини на поделба
* Обработка на мрежата надвор од јадрото - уште едно неодамнешно поле кое се фокусира на мрежни групи што не се вклопуваат во главната меморија.

=== Анимација ===
Подполето на анимација ги проучува описите за површини (и други појави) кои се движат или деформираат со текот на времето. Историски гледано, повеќето работи во оваа област се фокусираат на параметарски и модели водени од податоци, но неодамна физичката симулација стана попопуларна, бидејќи сметачите станаа помоќни сметачки.

; Подполиња

* Фаќање на перформанси
* Анимација на ликови
* Физичка симулација (на пр.анимација на [[Хидродинамика|динамика]] на [[Хидродинамика|флуиди]], итн. )

=== Исцртување ===
[[File:Cornellbox_pathtracing_irradiancecaching.png|мини|Индиректно дифузно расејување, симулирано со користење на пресликување на трасата и зрачење.]]
Исцртувањето генерира слики од модел. Може да симулира светлосен транспорт за да создаде реални слики или може да создаде слики што имаат посебен уметнички стил во нефотореалистично прикажување. Двете основни операции во реалното исцртување се транспорт (колку светлина поминува од едно до друго место) и расејување (како површините комуницираат со светлината).

; Транспорт

Транспортот опишува како осветлувањето во една сцена патува од едно до друго место. Видливоста е главна компонента на лесниот транспорт.

; Расејување

Моделите на ''расејување'' и ''засенчување'' се користат за да се опише изгледот на површината. Во графиката, овие проблеми честопати се изучуваат во контекст на исцртување, бидејќи тие можат значително да влијаат на дизајнот на алгоритмите за исцртување. Засенчување може да се подели на две ортогонални теми, кои честопати се изучуваат независно:

# '''расејување''' - како светлината комуницира со површината ''во дадена точка''
# '''засенчување''' - како материјалните својства варираат низ целата површина

Поранешниот проблем се однесува на расејување, односно на врската помеѓу влезната и излезната осветлување во дадена точка. Описите на расејувањето обично се дадени во смисла на двонасочна функција на дистрибуција или BSDF. Последното прашање се однесува на тоа како се дистрибуираат различните видови расејување низ површината (т.е. која функција на расејување се применува каде). Описите од овој вид обично се изразуваат со програма наречена засенчувач . (Забележете дека има одредена конфузија бидејќи зборот „засенчувач“ понекогаш се користи за програми што ја опишуваат локалната ''геометриска'' варијација. )

; Други подполиња

* Нефотореалистично исцртување
* Физички засновано исцртување - се однесува на генерирање слики според законите на [[Геометриска оптика|геометриската оптика]]
* Исцртување во реално време - се фокусира на исцртување за интерактивни апликации, обично користејќи специјализиран хардвер како графички обработувачи. 
* Осветлување -  неодамнешна област што се занимава со брзо исцртување на сцени

== Значајни истражувачи ==
{{Пст}}
* Arthur Appel
* James Arvo
* [[Brian A. Barsky]]
* [[Jim Blinn]]
* [[Jack E. Bresenham]]
* [[Loren Carpenter]]
* [[Edwin Catmull]]
* [[James H. Clark]]
* [[Robert L. Cook]]
* [[Franklin C. Crow]]
* [[Paul Debevec]]
* [[David C. Evans]]
* [[Ronald Fedkiw|Ron Fedkiw]]
* [[Steven K. Feiner]]
* [[James D. Foley]]
* [[David Forsyth (computer scientist)|David Forsyth]]
* [[Henry Fuchs]]
* [[Andrew Glassner]]
* [[Henri Gouraud (computer scientist)]]
* [[Donald P. Greenberg]]
* [[Eric Haines]]
* R. A. Hall
* [[Pat Hanrahan]]
* John Hughes
* [[Jim Kajiya]]
* [[Takeo Kanade]]
* [[Kenneth Knowlton]]
* [[Marc Levoy]]
* [[Martin Newell (computer scientist)]]
* [[James F. O'Brien|James O'Brien]]
* [[Ken Perlin]]
* [[Matt Pharr]]
* [[Bui Tuong Phong]]
* [[Przemyslaw Prusinkiewicz]]
* [[William Reeves (animator)|William Reeves]]
* David F. Rogers
* [[Holly Rushmeier]]
* [[Peter Shirley]]
* [[James Sethian]]
* [[Ivan Sutherland]]
* [[Demetri Terzopoulos]]
* Kenneth Torrance
* [[Greg Turk]]
* [[Andries van Dam]]
* [[Henrik Wann Jensen]]
* [[Gregory Ward]]
* [[John Warnock]]
* [[J. Turner Whitted]]
* [[Lance Williams (graphics researcher)|Lance Williams]]
{{Пстк}}

== Поврзано ==
{{Пст}}
* [[Computer facial animation]]
* [[Computer science]]
* [[Computer science and engineering]]
* [[Computer graphics]]
* [[Digital geometry]]
* [[Digital image editing]]
* [[Geometry processing]]
* [[Painter's algorithm]]
* [[Stanford Bunny]]
* [[Utah Teapot]]
{{Пстк}}

== Користена литература ==
{{Наводи}}

== Дополнителна литература ==

* Фоли ''и сор'' . ''Сметачка графика: принципи и пракса'' .
* Ширли. ''Основи на сметачката графика'' .
* Ват ''3Д сметачка графика'' .

== Надворешни врски ==

* [https://web.archive.org/web/20070405172134/http://accad.osu.edu/~waynec/history/lessons.html Критична историја на сметачка графика и анимација]
* [https://web.archive.org/web/20070302154206/http://hem.passagen.se/des/hocg/hocg_1960.htm ''Историја на сметачка графика'' серија написи]

=== Универзитетски групи ===

* [http://gruvi.cs.sfu.ca/ Група за употребливост и визуелизација на сметачка графика] на Универзитетот Симон Фрејзер
* [https://web.archive.org/web/20190424134841/http://www.cs.hku.hk/GraphicsGroup/ Група за сметачка графика] на Универзитетот во Хонгконг
* [https://web.archive.org/web/20111205121054/http://www.bath.ac.uk/media/ Центар за истражување на технологија за медиуми] на Универзитетот во Бат
* [http://www.cs.berkeley.edu/b-cam/ Група за сметачка анимација и моделирање Беркли] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071013213232/http://www.cs.berkeley.edu/b-cam/ |date=2007-10-13 }}
* [http://graphics.berkeley.edu/ Сметачка графика Беркли]
* [https://web.archive.org/web/20070225063956/http://www.cs.bris.ac.uk/Research/Graphics/ Група за сметачка графика на универзитетот Бристол]
* [https://www.cs.columbia.edu/cg C²G² на Универзитетот Колумбија]
* [http://cvit.iiit.ac.in Центар за визуелна информатичка технологија], IIIT Хајдерабад
* [http://www.multires.caltech.edu/ Мултирезим група за моделирање Caltech]
* [http://graphics.cs.cmu.edu/ Лабораторија за графика Карнеги Мелон]
* [https://www.cs.technion.ac.il/~cggc Центар за графика и геометриски сметачи при Технион Израел Институт за технологија, Хаифа, Израел] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20210112235702/http://www.cs.technion.ac.il/~cggc/ |date=2021-01-12 }}
* [https://web.archive.org/web/20070610184922/http://www.mpi-inf.mpg.de/departments/d4/ Катедра за сметачка графика] на крзно Информатикс Макс-Планк-Институт
* [https://web.archive.org/web/20170914034849/http://computer-graphics.be/ Катедра за сметачка графика во Висока екола Алберт quакард]
* [http://graphics.cs.brown.edu/ Група за сметачка графика во Браун]
* [http://www.rwth-graphics.de Група за сметачка графика на] Универзитетот Ахен [http://www.rwth-graphics.de во] RWTH
* [http://gvi.seas.harvard.edu Сметачка графика на Харвард] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20161231104343/http://gvi.seas.harvard.edu/ |date=2016-12-31 }}
* [https://web.archive.org/web/20170923050320/http://graphics.usc.edu/cgit/index.php Лабораторија за сметачка графика и потопна технологија] на USC
* [http://gl.ict.usc.edu/ Графичка лабораторија] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190718190020/http://gl.ict.usc.edu/ |date=2019-07-18 }} на Институтот за креативни технологии при USC
* [https://web.archive.org/web/20070708173122/http://cg.kaist.ac.kr/ Лабораторија за сметачка графика] на Напредниот институт за наука и технологија во Кореја (KAIST)
* [http://www.tecgraf.puc-rio.br Група за сметачка графика] во PUC-Рио
* [http://cg.cs.uni-bonn.de/ Група за сметачка графика] на [[Универзитет во Бон|Универзитетот во Бон]]
* [http://www.cs.virginia.edu/~gfx Група за сметачка графика] на Универзитетот во Вирџинија
* [http://nis-lab.is.s.u-tokyo.ac.jp/index-e.html Лабораторија за сметачка графика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110719224946/http://nis-lab.is.s.u-tokyo.ac.jp/index-e.html |date=2011-07-19 }} на Универзитетот во Токио
* [http://www.cs.utexas.edu/users/graphics/ Лабораторија за сметачка графика] на УТ Остин
* [http://graphics.ethz.ch/ Лабораторија за сметачка графика] на ЕТХ Цирих
* [http://www.cs.rice.edu/~jwarren/graphics.html Група за сметачка графика / геометриски дизајн] во Рајс
* [https://www.cs.columbia.edu/graphics/top.html Лабораторија за сметачка графика и кориснички интерфејси]{{Мртва_врска|date=August 2021 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} на Универзитетот Колумбија
* [http://hpcg.purdue.edu/ Лабораторија за сметачка графика со високи перформанси] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20201112023527/http://hpcg.purdue.edu/ |date=2020-11-12 }} на Универзитетот Пурдју
* [http://www.cs.purdue.edu/cgvlab/ Лабораторија за сметачка графика и визуелизација] на Универзитетот Пурдју
* [http://www.cs.utah.edu/graphics/ Лабораторија за сметачка графика и визуелизација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20141205055958/http://www.cs.utah.edu/graphics/ |date=2014-12-05 }} на Универзитетот во Јута
* [http://www.cs.wisc.edu/graphics/GraphicsWeb/index.html Лабораторија за сметачка графика и визуелизација] на Универзитетот во Висконсин
* [http://www.graphics.cornell.edu/ Програма за сметачка графика на Универзитетот Корнел]
* [http://www.dgp.toronto.edu/ Проект за динамичка графика на Универзитетот во Торонто]
* [http://www.geometrie.tuwien.ac.at/ig/ Група за геометриско моделирање и индустриска геометрија] на Technische Universitat Wien
* [http://www.cg.tuwien.ac.at/research/ Институтот за сметачка графика и алгоритми] во Technische Universitat Виена
* [http://www.cs.unc.edu/Research/ProjectIndex/GraphicsImage.html Графика и анализа на слика на УНЦ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110523104516/http://www.cs.unc.edu/Research/ProjectIndex/GraphicsImage.html |date=2011-05-23 }}
* [http://graphics.unizar.es/ Лабораторија за графика и слики] на Универсидад де Сарагоса
* [http://gggj.ujaen.es/ Група за графика и геоматика] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200720200328/https://gggj.ujaen.es/ |date=2020-07-20 }} на Универсидад де Хаен
* [https://web.archive.org/web/20070427212320/http://cg.cs.tsinghua.edu.cn/ Група за графика и геометриски сметачи] на универзитетот Цингуа
* [https://web.archive.org/web/20010201203100/http://graphics.cs.uiuc.edu/ Графика @ Илиноис]
* [http://grail.cs.washington.edu/ ГРАИЛ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110426072942/http://grail.cs.washington.edu/ |date=2011-04-26 }} на Универзитетот во Вашингтон
* [https://web.archive.org/web/20061219013441/http://www-gravir.imag.fr/ ГРАВИР на iMAGIS]
* [http://www.cs.umd.edu/gvil ГВИЛ] на Универзитетот во Мериленд, Колеџ Парк
* [http://www.gvu.gatech.edu/ Центар ГВУ] во Georgiaорџија Техн
* [http://graphics.cs.ucdavis.edu/ ИДАВ визуелизација и графичка истражувачка група] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110204192549/http://graphics.cs.ucdavis.edu/ |date=2011-02-04 }} на УЦ Дејвис
* [http://imagine.uniandes.edu.co ИМАГИНИ Истражувачка група] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20070626070206/http://imagine.uniandes.edu.co/ |date=2007-06-26 }} на Универсидад де Лос Андите, Богота, Колумбија
* [http://www.cs.ubc.ca/labs/imager/ Лабораторија за имиџ] на Универзитетот во Британска Колумбија
* [http://groups.csail.mit.edu/graphics/ Група за сметачка графика МИТ]
* [http://www.mrl.nyu.edu/ МРЛ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110408232954/http://mrl.nyu.edu/ |date=2011-04-08 }} во NYујорк
* [http://www.cs.princeton.edu/gfx/ Група за графика и геометрија Принстон]
* [http://graphics.stanford.edu/ Лабораторија за сметачка графика во Стенфорд]
* [http://graphics.ucsd.edu/ Лабораторија за сметачка графика UCSD]
* [http://www.virvig.eu/ ViRVIG] на Политехничкиот универзитет во Каталонија
* [http://vision-research.vanderbilt.edu/ Истражувачки центар за визија] во Вандербилт
* [http://www.inigraphics.net/ Меѓународна мрежа INI-GraphicsNet]
* [http://www.vrvis.at/ Центар за истражување VRVis]

[[Категорија:Информатика]]
[[Категорија:Сметачка графика| ]]</text>
      <sha1>tvqtsdrjchz3rbdjifgqnn23b6wpsuh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Снежната кралица (цртан филм, 2012)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1259443</id>
    <revision>
      <id>5600910</id>
      <parentid>5436416</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T03:22:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600910</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11737" sha1="6ccchrqh3om5ddrrjodnciscws8fql8" xml:space="preserve">'''„Снежната кралица“''' е [[Русија|руски]] компјутерски 3Д [[цртан филм]], што е целосен дебитантски проект на студиото Воронеж „Визарт анимација“, работено според истоимената бајка од [[Ханс Кристијан Андерсен]]. Издаден е во дистрибуција на руски филмови на 27 декември [[2012|2012 година]]. Со буџет од 7 милиони [[Американски долар|долари]] &lt;ref name=&quot;KP&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inlayfilm.com/upload/dynamic/2011-09/07/KP_SQ.pdf|title=В Воронеже за $7 миллионов рисуют 3D-мультик про задиристую Герду|last=Татьяна Подъяблонская.|date=2011-08-23|publisher=Газета «Комсомольская правда»|archive-url=https://web.archive.org/web/20130507113142/http://www.inlayfilm.com/upload/dynamic/2011-09/07/KP_SQ.pdf|archive-date=2013-05-07|accessdate=2012-06-17}}&lt;/ref&gt; цртаниот филм собрал многу публика  и добил позитивни повратни критики од руските критичари, како и од критичарите од странство.

== Заплет ==
Во обид да се создаде Нов Свет - студен и практичен, каде што јасноста на линиите е наменета да ги замени чувствата а северниот ветер треба да ги замрзне човечките души, Снежната кралица се ослободува од сите претставници на креативни професии. Малата и храбра Герда, ќерка на стакларот, тргнува на опасно патување за да го спаси својот брат Каја, ќе мора да се соочи со студениот свет на Снежната кралица. Надминувајќи ги сите тешкотии и препреки на патот кон нејзината цел, Герда наоѓа не само семејство, туку и верба во себе, наоѓа поддршка и од новите  пријатели.

== Гласовите ги позајмиле ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Карактер
! Глумец
|-
| Герда
| Нјуша 
|-
| Орме
| Иван Охлобистин
|-
| Кралицата на снегот
| Галина Тјунина
|-
| Едукатор
| Дмитриј Нагиев
|-
| Dерка на поглаварот
| Лиза Арзамасова
|-
| Цветна девојка
| Људмила Артемиева
|-
| Кинг
| Јуриј Стојанов
|-
| Атаманша
| Ана Ардова
|-
| Каи
| Рамила Искандер
|-
| Продавница
| rowspan=&quot;2&quot; | Олга Шорохова
|-
| Лапланка
|-
| Мајстор Вегард
| rowspan=&quot;3&quot; | Михаил Тихонов
|-
| принц
|-
| Слуга
|-
| Уна
| rowspan=&quot;4&quot; | Олга Зубкова
|-
| Принцеза
|-
| Огледало
|-
| Езерото Гао
|-
| Лута
| Ерин Фицџералд
|}

== Производство ==
Цртаниот филм е создаден од студиото Воронеж, Визарт Анимација (копродуцент на InlayFilm ). Сценариото за цртаниот филм го напишал Владлен Барбе и Вадим Свешников. Режисери биле: Максим Свешников, кој се стекнал со слава како сценарист на анимираните филмови Алјоша Попович и Тугарин Змејот, Добриња Никитич и Змејот Горнич, Илија Муромец и Арамијата, Белка и Стрелка, Звездени кучиња и Владлен Барбе. Околу 100 луѓе учествувале во работата на цртаниот филм &lt;ref name=&quot;KP&quot;/&gt;.

Заплетот како целина одговара на приказната на Андерсен, но има и разлики. Како што рекол Максим Свешников, „тоа ќе биде приказна со препознатливи ликови, но раскажана на современ кино јазик“. Во цртаниот филм се појавиле ликови кои не биле во оригиналот. Исто така, според режисерот, сликите на Герда и Снежната кралица биле пресликани. Иван Охлобистин, Јуриј Стојанов, Људмила Артемиева се вклучени во синхронизацијата на улогите.&lt;ref&gt;[http://www.animator.ru/index.phtml?p=show_news&amp;nid=1688 Режиссёр новой «Снежной королевы» Максим Свешников.14.11.2012]&lt;/ref&gt; Герда била искажана од пејачката Нјуша &lt;ref name=&quot;KP&quot;/&gt; .

Цртаниот филм „Снежната кралица“ бил објавен една година порано од сличен проект на [[Компанија Волт Дизни|компанијата]] „Фрозен“ од [[Компанија Волт Дизни|Волт Дизни]] ({{langx|en|«Frozen»}} ) &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bleedingcool.com/2012/02/09/before-disneys-frozen-russian-snow-queen/|title=Before Disney’s Frozen, A Russian Snow Queen|date=2012-02-09|publisher=Before Disney’s Frozen, A Russian Snow Queen|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6AoImu0dB?url=http://www.bleedingcool.com/2012/02/09/before-disneys-frozen-russian-snow-queen/|archive-date=2012-09-20|dead-url=no|accessdate=2012-06-17}}&lt;/ref&gt; .

Во етерот на програмата „Вечерен Ургант“, [[Латвија|латвијската]] група „Бреинсторм“ ја извела песната „Гори, гори јасно“ и станала саундтрак на цртаниот филм.

До 2020 година, студиото за анимација Визарт планираат да објават серија заснована на цртаниот филм „Снежната кралица“ &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/2574554.html|title=В России выпустят сериал по мотивам мультфильма «Снежная королева»|last=|date=|work=|publisher=|accessdate=2021-02-08|archive-date=2019-02-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20190218010930/https://regnum.ru/news/2574554.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; .

== Награди ==

* Во серускиот детски центар „Орлинок“  во 2013 година на 17-тиот фестивал на визуелни уметности- На филмот му била доделена диплома во категоријата „Волшебна анимација“ „Снежната кралица“.на режисерите на филмот Владлен Барбе и Максим Свешников.&lt;ref&gt;[http://www.animator.ru/?p=show_news&amp;nid=1863 Фестиваль визуальных искусств в «Орлёнке» раздал призы.16.07.2013]&lt;/ref&gt;

== Можни препораки на други дела ==

* „ Месечини “: Орм, возејќи се на мраз, случајно се удрил во стеблото на дрвото, не забележувајќи како поминал покрај него. Браздите во снегот од неговите нозе го „обиколиле“ дрвото од двете страни.
* „ Господарот на прстените: Дружината на прстенот “: Герда, влегувајќи во замокот на Снежната кралица, се наоѓа во сала со колони, по која замрзнати тролови почнуваат да се спуштаат. Сличен момент има и во „Господарот на прстените“, кога Дружината на прстенот влегува во салата на подземниот свет на џуџињата на Морија.
* „ Приказна за лутањето “: Во моментот на запознавање на Герда со Малата разбојничка, последно изјавува дека ќе го земе името „Герда“ за себе и е револтирана кога Герда повторно се нарекува со нејзиното име. Орме извикува: „Нека ме заштити северниот ветер, кажи и нејзе дека ти се викаш Марта! „Марта било името на главниот лик на филмот„ Приказна за лутањето“ а нејзин прототип била Герда од оригиналната бајка на Андерсен.

== Продолжување ==
[[1 јануари|На 1 јануари]] 2015 година, во Русија било објавено продолжение на цртаниот филм „Снежната кралица 2: повторно замрзнување“. Околу 2 години подоцна, [[29 декември|на 29 декември]] 2016 година, излегол третиот дел - „Снежната кралица 3 Оган и мраз“.

== Поврзано ==

* [[Снежната кралица (цртан филм, 1957)|Снежната кралица (цртан филм, 1957 година)]]
* Ледено срце (цртан филм)
* Снежната кралица 2: Повторно замрзнување

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Литература ==

* Снежната кралица (кино). — М.: АСТ, 2018. — 80 с. — (по мотиви на  филмот). — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-5-17-109795-0&lt;/nowiki&gt;.

== Надворешни врски ==

* Снежната кралица (2012)
* Мрежно место за анимација Визарт
*[[Снежната кралица (цртан филм, 1957)]]
* [http://snowqueenfilm.com/ Цртан филм &quot;Снежната кралица&quot;] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20120328123520/http://snowqueenfilm.com/ |date=2012-03-28 }} - Официјална страница
* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.stereoscopynews.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=2171:the-snow-queen-a-russian-3d-animated-feature&amp;catid=34:blockbusters&amp;Itemid=37|title=The Snow Queen, a Russian 3D Animated Feature|publisher=StereoscopyNews|archive-url=https://www.webcitation.org/6AoInh04s?url=http://www.stereoscopynews.com/index.php?option=com_content|archive-date=2012-09-20|dead-url=no|accessdate=2012-06-17}}
* Здружението за анимиран филм ги интервјуирал креаторите на цртаниот филм „Снежната кралица“ (2012)

[[Категорија:Руски цртани филмови]]
[[Категорија:Филмови од 2012 година]]</text>
      <sha1>6ccchrqh3om5ddrrjodnciscws8fql8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руска академија на науките</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1260676</id>
    <revision>
      <id>5600723</id>
      <parentid>5586908</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:56:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600723</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35179" sha1="ov4atxtxcyti367vvinfff19vfi5rcs" xml:space="preserve">'''Руската академија на науките''' (РАН; руски: Росси́йская акаде́мия нау́к, Rossíiskaya akadémiya naúk) се состои од Руската национална академија; мрежа на научни институти од целата [[Руска Федерација]] и дополнителни научни и општествени институции како што се [[Библиотека|библиотеки]], [[Издавачка куќа|издавачки куќи]] и [[Болница|болници]].
Со седиште во [[Москва]], РАН се смата за цивилна, самоуправна, некомерцијална организација&lt;ref name=&quot;about&quot;&gt;[http://www.ras.ru/about.aspx General information about the Academy] (in Russian)&lt;/ref&gt; чиј основач е [[Влада на Русија|Владата на Русија]]. Ги комбинира членовите на РАН и научниците вработени во институциите. Во близина на централната академија се наоѓа споменик на [[Јуриј Гагарин]] на плоштадот кој го носи неговото име.

Од ноември 2017 година, академијата ги вклучува сите 1008 институции и останатите установи,&lt;ref&gt;[http://pravo.gov.ru/proxy/ips/?docbody=&amp;prevDoc=102355707&amp;backlink=1&amp;&amp;nd=102170655 Official list of units under jurisdiction of the Federal Agency for Scientific Organizations] (these are units of RAS), 27 October 2017, in Russian.&lt;/ref&gt; со вкупно околу 125 илјади вработени од кои 47 илјади се научници. истражувачи.&lt;ref&gt;[http://fano.gov.ru/common/upload/press_center/2017/03/obshchee_sobranie_2017.pdf Report of the Federal Agency for Scientific Organizations] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170403194957/http://fano.gov.ru/common/upload/press_center/2017/03/obshchee_sobranie_2017.pdf |date=2017-04-03 }} (number of employees: page 8), 20 March 2017, in Russian.&lt;/ref&gt;

== Историја ==
=== Руската академија на науките во Руското Царство ===
[[Податотека:Kunstkamera SPB 01.jpg|мини|250п|Првобитно седиште на Царската академија на наука - [[Кунсткамера]] во [[Санкт Петербург]]]]

Царот [[Петар Велики]], кој [[Готфрид Вилхелм Лајбниц]] го инспирирал и советувал, ја основал Академијата во [[Санкт Петербург]]. [[Декрет]]ите на сенатот од 8 февруари (28 јануари по [[Јулијански календар|Јулијанскиот календар]]) во 1724 година ја основале установата.&lt;ref name=&quot;about&quot;/&gt;&lt;ref name=NTRS&gt;{{cite document|author=Sagdeyev, R. Z. |author2=Shtern, M. I. |title= The Conquest of Outer Space in the USSR 1974 |work= NASA |publisher= NASA Technical Reports Server |hdl=2060/19770010175 }}{{dead link|date=June 2016|bot=medic}}{{cbignore|bot=medic}}&lt;/ref&gt;

Првобитно е именувана како Санктпетербуршка академија на науките. Организацијата сменила неколку имиња во текот на своето постоење, како Царска академија на науките и уметностите (1747–1803), а потоа го добила името Царска санктпетербуршка академија на науките во 1836 година. Ова име го носела до крајот на [[Руското Царство]],  во 1917 година.

Многу странски научници се поканети да работат на академијата, вклучувајќи ги математичарите [[Леонард Ојлер]], [[Андерс Јохан Лексел]], [[Кристијан Голдбах]], [[Георг Бернхард Билфингер]], [[Никола Бернули]] и [[Даниел Бернули]], ботаничарот [[Јохан Георг Гмелин]], ембриологот [[Каспар Фридрих Волк]], астрономот и географот [[Николас Делил]], [[физичар]]от [[Георг Волфганг]].&lt;ref&gt;{{cite web
|title= Papers of Nevil Maskelyne: Certificate and seal from Catherine the Great, Russia
|url= http://cudl.lib.cam.ac.uk/view/MS-REG-00009-00037/1
|website= University of Cambridge Digital Library
|publisher= Cambridge Digital Library|accessdate=19 јануари 2015
}}&lt;/ref&gt;

Научници од Академијата вршеле експедиции за истражување на оддалечените делови на земјата. Меѓу нив била втората Камчатканска експедиција на [[Витус Беринг]] од 1733 до 1743 година, експедицијата за набљудување на движењето на Венера во 1769 година со осум локации во [[Руската империја|Руското Царство]] и експедициите на [[Петер Симон Палас|Питер Симон Палас]] во [[Сибир]].

Посебна организација, наречена Руска академија, била формирана во 1783 година со цел да работи на проучување на [[Руски јазик|рускиот јазик]]. Руската академија била приклучена кон Царската академија на науките во Санкт Петербург.

=== Руската академија на науките во СССР ===
Набргу по [[Октомвриска револуција|Октомвриската револуција]], во декември 1917 година, [[Сергеј Федорович Олденбург]], водечки [[етнограф]] и политички активист во Уставната и демократска партија, се состанал со [[Владимир Ленин]] да разговараат за иднината на Академијата. Тие се согласиле дека стручноста на Академијата ќе се примени за решавање на прашањето за државата изградба, додека за возврат Советскиот режим ќе ѝ обезбеди финансиска и политичка поддршка на Академијата.

Најважните активности на Академијата во 1920-ти години вклучувале истражување на голема курска магнетна аномалија, минералите на [[полуостровот Кољ]] и учество во Планот ГОЕЛРО фокусиран на електрификација на целата земја. Во тие години биле основани многу истражувачки институции, а бројот на научници станал четири пати поголем отколку во 1917 година. Во 1925 година, Владата на Советскиот Сојуз ја признала Руската академија на науките како „највисока универзитетска научна институција“ и ја преименувала во Советска академија на науките.

Седиштето на Академијата во 1934 година од [[Санкт Петербург]] е преселено во главниот град — [[Москва]].

Во тек на годините на [[Втората светска војна]], Советска академија на науките дала голем придонес во развојот на модерното вооружување на — [[тенк]]ови (нова серија [[Т-34]]), [[авион]]и, [[демагнетизација]] на бродови (за заштита од морски мини) итн. Во текот и после војната, Академијата била вклучена во советскиот проект на атомски бомби.

Кон крајот на 1940-ти години, Академијата се состоела од осум оддели (физички и математички науки, хемиски науки, геолошки и географски науки, биолошки науки, технички науки, историја и филозофија, економија и право, литература и јазици); три комитети (еден за координација на научната работа на Академијата на републиките, еден за научна и техничка пропаганда и еден за уредување и публикации), две комисии (за објавување популарна научна литература и за музеи и архиви), лаборатории за научна фотографија и кинематографија и оддели за печатење.&lt;ref&gt;Ashby, Eric. 1947. &quot;Scientist in Russia&quot;. Pelican books&lt;/ref&gt;

Советската академија на науките помогнала да се воспостават национални академии на науките во сите советски републики (со исклучок на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република]]), во многу случаи делегирајќи ги истакнатите научници да живеат и работат во други републики. Во случајот на Украина, нејзината академија била формирана од локални украински научници дури и пред [[болшевици]]те да ја окупираат Украинската народна република. Овие академии биле:
{|class=&quot;wikitable sortable&quot;
|-
!Република!!Локално име!!Основана!!Наследник
|-
|[[Украинска Советска Социјалистичка Република]]||Академія наук Української РСР||1918||[[Национална академија на науките на Украина]]
|-
|[[Белоруска Советска Социјалистичка Република]]||Акадэмія Навукаў Беларускай ССР ||1929||[[Национална академија на науките на Белорусија]]
|-
|[[Узбечка Советска Социјалистичка Република]]||Ўзбекистон ССР Фанлар академияси||1943||[[Академија на науките на Узбекистан]]
|-
|[[Казашка Советска Социјалистичка Република]]||Қазақ ССР Ғылым Академиясы||1946||[[Национална академија на науките на Република Казахстан]]
|-
|[[Грузиска Советска Социјалистичка Република]]||საქართველოს სსრ მეცნიერებათა აკადემია||1941 ||[[Грузиска академија на науките]]
|-
|[[Азербејџанска Советска Социјалистичка Република]]||Азәрбајҹан ССР Елмләр Академијасы||1945||[[Национална академија на науките на Азербејџан]]
|-
|[[Литванска Советска Социјалистичка Република]]||Lietuvos TSR Mokslų akademija||1941||[[Литванска академија на науките]]
|-
|[[Молдавска Советска Социјалистичка Република]]||Академия де Штиинце а РСС Молдовенешть ||1946||[[Академија на науките на Молдавија]]
|-
|[[Летонска Советска Социјалистичка Република]]||Latvijas PSR Zinātņu akadēmija||1946||[[Летонска академија на науките]]
|-
|[[Киргиска Советска Социјалистичка Република]]||Кыргыз ССР Илимдер академиясы ||1954||[[Национална академија на науките на Киргиска Република]]
|-
|[[Таџичка Советска Социјалистичка Република]]||Академияи Фанҳои РСС Тоҷикистон||1953||[[Академија на науките на Република Таџикистан]]
|-
|[[Ерменска Советска Социјалистичка Република]]||Հայկական ՍՍՀ գիտությունների ակադեմիա||1943||[[Национална академија на науките на Ерменија]]
|-
|[[Туркменска Советска Социјалистичка Република]]||Түркменистан ССР Ылымлар Академиясы||1951||[[Туркменистанска академија на науките]]
|-
|[[Естонска Советска Социјалистичка Република]]||Eesti NSV Teaduste Akadeemia||1946||[[Естонска академија на науките]]
|}

Меѓу најважните достигнувања на Академијата во втората половина на 20 век, се [[Советска вселенска програма|Советската вселенска програма]]. [[Спутник 1]] биле лансиран во 1957 година, [[Јуриј Гагарин]] станал првата личност во вселената во 1961 година, а првата вселенска станица Салјут 1 започнала да работи во 1971 година. Значајни откритија се направени во јадрената гранка и во други области на физиката. Покрај тоа, Академијата учествувала во отворање на нови универзитети или нови студиски програми на постојните универзитети, чии најдобри дипломци ја започнале својата кариера во истражувачките институции на Академијата.

=== Академија после распадот на Советскот Сојуз ===
После распадот на [[Сојуз на Советски Социјалистички Републики|Сојузот на Советски Социјалистички Републики]], со декретот на претседателот на Русија на 2 декември во 1991 година, Академијата повторно станала Руска академија на науките,&lt;ref name=about/&gt; наследувајки ги сите објекти на Академијата на науките на Советскиот Сојуз на територијата на Руската Федерација.

Ситуацијата во руската наука и технологија се подобрила во 2000 година, бидејќи владата најавила кампања за модернизација.

==== Реформи (2013—2018) ====
На 28 јуни 2013 година, руската влада објавила нацрт-закон што значело распуштање на Руската академија на науките и создавање на нова организација со истото име. Зградите и другиот имот на Академијата требало да бидат преземени под контрола на [[Федерална агенција за научни организации|Федералната агенција за научни организации]]. Идејата била научниците да се концентрираат исклучиво на истражувачки активности без да се грижат за услугите за одржување на станови или административни работи. Реформата, наводно, ја напишал [[Михаил Коваличук]], брат на [[Јуриј Коваличук]], познат како личен банкар на [[Владимир Путин]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.lib.ru/HISTORY/FELSHTINSKY/naslednik.txt|title=Владимир Прибыловский, Юрий Фельштинский. Операция &quot;Наследник&quot;. Главы из книги|accessdate=12 јуни 2015}}&lt;/ref&gt;

Предлог-законот, кој, во својата првична форма, суштински ќе го промени системот на научно организирање во [[Русија]], предизвика конфликти со академските институции и силно побивање на многу истакнати поединци.&lt;ref&gt;{{наведено списание|date=4 јули 2013|title=Russian roulette|url=http://www.nature.com/news/russian-roulette-1.13315|journal=Nature News|language=en|volume=499|issue=7456|doi=10.1038/499005b|pages=5}}&lt;/ref&gt; Голема група членови на Руската академија на науките ја сигнализирале својата намера да не се приклучуваат на новата Академија доколку реформата се спроведе како што е предвидено во нацртот.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://polit.ru/article/2013/07/02/open_letter/|title=Открытое письмо членов РАН по поводу ликвидации Российской академии наук. Letter of members of Russian Academy of Sciences - ПОЛИТ. РУ|website=polit.ru|accessdate=27 мај 2019|archive-date=2019-05-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20190527210844/https://polit.ru/article/2013/07/02/open_letter/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Водечките светски научници (како [[Пјер Делин]], [[Мајкл Атија]], [[Дејвид Мамфорд]] и други) напишале отворени писма во кои планираната реформа на Руската академија на науките се нарекува „шокантна“, па дури и „криминална“.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.mi-ras.ru/index.php?c=ref|title=Письма зарубежных ученых|website=www.mi-ras.ru|accessdate=27 мај 2019|archive-date=2021-02-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20210225075611/http://www.mi-ras.ru/index.php?c=ref|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Во оваа ситуација, нацртот бил омекнат во некои детали, на пример, од текстот биле исфрлени зборовите за „распуштање” — и одобрено е на 27 септември во 2013 година.

Од 2013 година, институциите на Академија ги управувала Федерална агенција за научни организации,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fakti.org/rossiya/moskva-od-tri-akademije-pravi-objedinjenu-rusku-akademiju-nauka|title=Москва од три академии направила обединета Руска академија на наука|website=Факти|language=sr|accessdate=27 мај 2019|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118045247/http://fakti.org/rossiya/moskva-od-tri-akademije-pravi-objedinjenu-rusku-akademiju-nauka|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; што била вклучена ставка на овие реформи. Оваа агенција била овластена да ја „проценува“ ефикасноста на институциите врз основа на нејзините сопствени критериуми, како и да ги преуредува неефикасните институции. Покрај тоа, според законот, две други руски национални академии - [[Руската академија на земјоделски науки]] и [[Руска академија за медицински науки|Руската академија за медицински науки]] - биле споени со Руската академија на науките како нејзини нови специјализирани научни оддели.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://rs.rbth.com/politics/2013/07/02/tektonski_potresi_u_vrhu_ruske_nauke_23127.html|title=Тектонски потреси у врху руске науке|last=Сурков|first=Николај|date=3 јули 2013|website=rs.rbth.com|language=sr-RS|accessdate=27 мај 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://fakti.org/rossiya/ruska-akademija-nauka-postaje-koordinator-naucnih-istrazivanja-na-nivou-cele-zemlje|title=Руска академија наука постаје координатор научних истраживања на нивоу целе земље|website=Факти|language=sr|accessdate=27 мај 2019|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118043942/http://fakti.org/rossiya/ruska-akademija-nauka-postaje-koordinator-naucnih-istrazivanja-na-nivou-cele-zemlje|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Научната заедница не ги поддржала иницираните реформи и стилот на управување со Федералната агенција за научни организации. Во 2017 година, бил избран новиот претседател на Академијата, Александар Сергеев, кој во март 2018 година, изјавил дека Академијата сега влегува во постреформскиот период.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://tass.ru/nauka/5077550|title=Президент РАН заявил о завершении реформирования академии|website=ТАСС|accessdate=27 мај 2019}}&lt;/ref&gt;

Во мај 2018 година било одлучено Федералната агенција за научни организации да биде испратена во стечај како независна владина агенција, но и понатаму да биде дел од Министерството за наука и високо образование.

== Членство ==
Постојат три вида на членство во Руската академија на науките: полноправни членови (академици), дописни членови и странски членови. Академиците и дописните членови мора да бидат граѓани на [[Руската Федерација]]. Сепак, некои академици и дописници кои биле избрани пред распадот на [[Советскиот Сојуз]], сега се државјани на други земји. Членовите на РАН се избираат врз основа на нивните научни придонеси - изборите за членство се сметаат за многу престижни.&lt;ref name=members&gt;[http://www.ras.ru/members.aspx Academy membership] (на руском)&lt;/ref&gt; Во периодот од 2005 до 2012 година, Руската академија на науките имала околу 500 полноправни и 700 дописни членови. Но, во 2013 година, откако Руската академија на земјоделски науки и Руската академија на медицински науки се приклучиле на РАС, бројот на членови значително се зголеми.

Во почетокот на јануари 2026 година, Академијата имала 1959 живи руски членови (840 полноправни и 1119 дописни членови) и ~445 странски членови.
Од 2015 година, Академијата им доделува почесна научна титула професор на Руската академија на науките, на врвни истражувачи со руско државјанство. Сега има 797 научници со овој наслов.&lt;ref name=&quot;listsofprofs&quot;&gt;{{cite web|url=
http://ras.ru/about/awards/professorofras/list.aspx|script-title=ru:Постановления президиума РАН о присвоении звания &quot;Профессор РАН&quot;}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nextelect&quot;&gt;{{cite web|url=https://prof-ras-elections-2018.ru/|script-title=ru:Присвоение званий “Профессор РАН” в 2018 году [Awarding the RAS Professor ranks in 2018]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;vib_profras_22&quot;&gt;{{cite web|url= https://prof-ras-elections-2022.ras.ru/ | script-title=ru:Присвоение званий «Профессор РАН» в 2022 году [Awarding the RAS professor ranks in 2022]}}&lt;/ref&gt;

== Тековна структура ==
Руската академија на науките се состои од 13 специјализирани научни оддели, четири територијални оддели и 15 регионални научни центри. Академијата има бројни совети, комитети и комисии, организирани за различни намени.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.ras.ru/sciencestructure.aspx|title=Структура РАН|website=www.ras.ru|accessdate=12 мај 2019}}&lt;/ref&gt;

=== Територијални одделенија ===
;Сибирско одделение на Руската академија на науките (СО РАН)
Сибирското одделение е основано во 1957 година, а [[Михаил Лаврентјев]] бил претседател основач. Истражувачките центри се во [[Новосибирск]] ([[Академгородок]]), [[Томск]], [[Краснојарск]], [[Иркутск]], [[Јакутск]], [[Улан Уде]], [[Кемерово]], [[Тјумењ]] и [[Омск]]. Од крајот на 2017 година, повеќе од 12.500 научни истражувачи се вработени во општинското собрание на РАС, од кои 211 вработен беа членови на Академијата (109 полноправни и 102 дописни членови).&lt;ref name=&quot;sbras&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.sbras.ru/ru/cmn/general|title=Визитная карточка СО РАН {{!}} Сибирское отделение Российской академии наук (СО РАН)|website=www.sbras.ru|accessdate=12 мај 2019}}&lt;/ref&gt;

;Уралско одделение на Руската академија на науките (УрО РАН)
Уралско одделение е основано во 1932 година, а основачкиот претседател бил Александр Ферсман. Истражувачките центри се наоѓаат во [[Екатеринбург]], [[Перм]], [[Чељабинск]], [[Ижевск]], [[Оренбург]], [[Уфа]] и [[Сиктивкар]]. Од 2016 година, 112 научници биле членови на Академија (41 полноправни и 71 дописни членови).&lt;ref name=&quot;ubras&quot;&gt;{{Cite web|url=http://www.uran.ru/sites/default/files/otchet2016.pdf|title=РОССИЙСКАЯ АКАДЕМИЯ НАУК - УРАЛЬСКОЕ ОТДЕЛЕНИЕ (ОТЧЕТ за 2016 г.)|last=|first=|date=|website=uran.ru|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 мај 2019}}&lt;/ref&gt;

;Одделение на Руската академија на науките во Санкт Петербург (СПбО РАН)
Одделение во [[Санкт Петербург]] е основано во 2023 година; 183 научници се членови на Академијата (74 активни членови и 109 соодветни членови).&lt;ref name=&quot;spbotd&quot;&gt;{{cite web |url= https://poisknews.ru/ran/24-oktyabrya-sostoitsya-obshhee-sobranie-sankt-peterburgskogo-otdeleniya-ran/ |title= 24 октября состоится общее собрание Санкт-Петербургского отделения РАН |author=  |publisher= «Поиск» (газета) |date= 2023-09-26 |accessdate= 2023-09-29 |quote=  |language= ru |archive-date= 2023-10-28 |archive-url= https://web.archive.org/web/20231028081418/https://poisknews.ru/ran/24-oktyabrya-sostoitsya-obshhee-sobranie-sankt-peterburgskogo-otdeleniya-ran/ |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

;Далекуисточно одделение на Руската академија на науките (ДВО РАН)
Далекуисточно одделение на Руската академија на науките ги опфаќа Приморските научни центри во [[Владивосток]], Амурски научен центар во [[Благовјешченск (Амурска област)]], [[Хабаровск]] научен центар, Сакхалински научен центар во [[Јужно-Сахалинск]], Камчаткански научен центар во [[Петропавловск Камчатски]], Северноисточен научен центар во [[Магадан]], Далекуисточен регионален земјоделски центар во [[Усуријск]] и неколку медицински институции. Од 2017 година, 64 члена на Академијата работело на оваа одделение (23 полноправни и 41 дописни членови).&lt;ref name=&quot;febras1&quot;&gt;{{Cite web|url=http://febras.ru/instituty.html|title=Научные центры и институты ДВО РАН|last=|first=|date=|website=febras.ru|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 мај 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;febras2&quot;&gt;{{Cite web|url=http://febras.ru/spravochnik/akademiki-chleny-korrespondenty-ran|title=Действительные члены РАН (академики)|last=|first=|date=|website=febras.ru|archive-url=|archive-date=|dead-url=|accessdate=12 мај 2019}}&lt;/ref&gt;

=== Регионални центри ===
[[Податотека:Russian Academy of Sciences SPB.jpg|мини|300п|Зграда [[Царска академија наука|Царска академија на наука]] во [[Санкт Петербург]] на [[Универзитетски кеј]]]]
* [[Казањ]]ски научен центар
* Пушчински научен центар
* Самарски научен центар
* [[Саратов]]ски научен центар
* Владикавкаски научен центар на РАН и [[Северна Осетија — Аланија]]
* [[Дагестан]]ски научен центар
* Кабардино-Балкарски научен центар
* Карелски научен центар на РАН
* [[Колски]] научен центар
* Нижњоновгородски центар
* Черноголовски центар за научни истражувања
* Санктпетербуршки научен центар
* Уфски научен центар
* Јужни научен центар
* Троицки научен центар

== Награди ==
Академијата доделува голем број на разни награди и медали, од кои некои се:
* [[Ломоносовјев Златен медал]]
* [[Лав Ландау]] златен медал
* [[Игор Курчатов]] медал
* [[Павел Николајевич Демидов]] награда
* [[Николај Лобачевски]] награда
* [[Александар Пушкин]] награда
* [[Сергеј Васиљевич Лебедеов]] награда
* [[Андреј Марков]] награда
* [[Николај Богољубов]] награда

== Нобеловци поврзани со Академијата ==
* [[Иван Петрович Павлов]], медицина, 1904
* [[Иља Илич Мечников]], медицина 1908
* [[Иван Алексејевич Буњин]], книжевност, 1933
* [[Игор Јевгењевич Там]], физика, 1958
* [[Иља Михајлович Франк]], физика, 1958
* [[Павел Алексејевич Черенков]], физика, 1958
* [[Лав Ландау]], физика, 1962
* [[Николај Басов]], физика, 1964
* [[Александар Прохоров]], физика, 1964
* [[Михаил Шолохов]], книжевност, 1965
* [[Александар Солженицин]], книжевност, 1970
* [[Леонид Канторович]], економија, 1975
* [[Андреј Сахаров]], мир, 1975
* [[Петар Капица]], физика, 1978
* [[Жорес Алферов]], физика, 2000
* [[Алексеј Абрикосов]], физика, 2003
* [[Виталиј Гинзбург]], физика, 2003
* [[Андреј Гејм]], физика, 2010

== Наводи ==
{{reflist|30em}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Russian Academy of Sciences}}
* [http://www.ras.ru/ Официјално мрежно место] {{ru}}

[[Категорија:Руска академија на науките| ]]
[[Категорија:Национални академии на науките]]</text>
      <sha1>ov4atxtxcyti367vvinfff19vfi5rcs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светлана Антонова</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1261053</id>
    <revision>
      <id>5600796</id>
      <parentid>5385933</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8673" sha1="mrua56utnpfbs4zywe172d91tuemtp2" xml:space="preserve">'''Светлана Сергеевна Антонова''' е руска театарска и филмска глумица.Таа е родена на 10 декември 1979 година.
[[File: S.S.Antonova.jpg|thumb|right| ]]
== Ран живот ==
На 8 години научила да плива, а исто така е заинтересира и за цртањето и фотографирањето.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/ros/185/bio/|title=Светлана Антонова — биография|work=kino-teatr.ru}}&lt;/ref&gt;

Дипломирала на театарскиот институт Борис Шчукин.&lt;ref&gt;[https://my-hit.org/star/1842/ Светлана Антонова] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151001020530/https://my-hit.org/star/1842/ |date=2015-10-01 }} on my-hit.org&lt;/ref&gt;

Глумицата Наталија Антонова е нејзина постара сестра.&lt;ref&gt;[http://www.spletnik.ru/kino/newactors/24088-svetlana-antonova-v-ozhidanii-vesny.html Светлана Антонова: в ожидании весны]&lt;/ref&gt;

== Кариера ==
Работела во Театарот Сатира во Москва од 2001 до 2011 година.

== Театарски улоги ==

* ''Крадец на јаболка'' како Шура Дрожд
* ''Секретари'' како љубовница
* ''Осум љубовни жени'' како Кетрин
* ''Орнифле'' како Маргарита
* ''Домаќинка на гостилница'' како Мирандолина
* ''Ни сантиметар помалку!'' како Вилда
* ''Среќна/ Несреќна'' како [[Чирлидинг|чирлидерка]]
* ''Совршено убиство'' како Мери Селби, секретарка

==== '''Филмски улоги''' ====

2000 година - Игра на љубовта - Продавач на видео ленти

2001 година - Главен граѓанин - Наталија, секретар на Фердолевски

2001 година - Љубов и други кошмари -

2001 година - Мамука -

2002 година - Кодекс на честа - Ања

2003 година - Станица - Оксана Панчук, благајник за продажба на билети за железница

2004 година - Пепел на Феникс - Светлана Неверова

2005 година - Љубов моја - Ангела Рајскаја

2006 година - Лов на Пирани - Олга Кмелницкаја, воен хемичар-биолог

2007 година - Знак на судбината - Огласник

2007 година - Залив на изгубени нуркачи - Алена Шебаршина,љубовница на „Blizzard“

2007 година - Морска патрола - Марина Викторовна Зајатс, обвинител, помлад советник за правда

2007 година - Мојата светлина - светлина

2008 година - Рудници на автопат - Маргарита Кузмитскаја

2008 година - Монтекристо - Олга Орлова, трауматолог

2008 година - Луда љубов - Анастасија Стрелникова

2009 година - морска патрола 2 - Марина Викторовна Зајатс

2009 година - агенција за детективи „Иван да Марија“ - Марија Алексеевна Зимина

2009 година - Валкана работа - Љуба

2010 година - Тивок вител - Александра, неутешна вдовица

2010 година - Насмевнете се кога cryвездите плачат - Марија, пријателка на Ана

2010 година - Цветници - Марија, сопруга на Артур Никитин

2010 година - „Алиби“ за двајца - Вера Николаевна Бархатова, истражител

2011 година - Московски огномет - Антон

2011 година - На јадицата! - Амалија Волкова (Лилја)

2011 година - Несакана - Вероника Сергеевна Маркина, лекар

2011 година - сегашност - Ала Андреевна Весникова, шеф на прес-центарот на Григориј Томски

2011 година - Осигурен настан - Маша

2011 година - Предвидување - Елена Анатоyeевна

2011 година - Елцин. Три дена во август - Татјана Борисовна Дјаченко, најмладата ќерка на Борис Елцин

2012 година - Импостор - Марта / Ксиуша, тренер во фитнес-клуб

2012 година - Ефект на Бохар - Лидија Романовска-Бохар / Дарија Романовска-Бохар

2013 година - Мојата бела и меки - Елена

2013 година - Цвеќиња на злото - Ирина Николаевна Елисеева, полициски психолог

2014 година - На работ на жилет - Лидија Лозинскаја („Лиолја“)

2014 година - Сериозна врска - Галина

2014 година - Немирна област - Татјана Јуриевна Петрова, полицаец во областа

2014 година - Вонземјанин - Екатерина Колосова

2014 година - Не е двојка - Марина Антоновна Савељyева, приватен детектив

2015 година - пензија &quot;Бајка&quot;, или вклучени чуда - Светлана

2015 - 2016 година - Млади - Елизавета Андреевна Краснова, поранешна докторка на хокеарскиот клуб „Титан“, терапевт во клиниката

2015 година - Консолидирани судбини - Екатерина Полујанова, најстарата ќерка на Роберт Шатов

2016 - 2019 година - Вороните - Симона Алберовна Смирнова, шеф на медиумскиот холдинг „Глобал Спорт Newsуз“, шеф на Костја (сезони 18-24)

2016 година - Случај на судијката Карелина - Ирина Викторовна Карелина, судија

2018 година - доктор Котов - Рита

2018 година - Потребен е човек - Маја, работник во музејот

2018 година - Психологијата на љубовта - Вероника Ливанова

2019 година - Минатата недела - Љуба

2019 година - Убавина и крадци

2019 година - одморалиште Каки - Вера

2020 година - Казанова - Наталија Петровна Баркина, главен економист на фабриката КанАЗ во Ереван

===== Озвучување и синхронизација =====
2009 година - Тато повторно има 17 години (дублерка) - Џејн Мастерсон, директор (улога на Мелора Хардин)[[Податотека:Александр_Ширвиндт_и_Светлана_Антонова.png|мини|Александар Ширвиндт и Светлана Антонова]]

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==

* [http://www.antonova-sveta.narod.ru/ Официјално мрежно место] {{ru}}
* [http://www.kino-teatr.ru/kino/acter/w/ros/185/bio/ Светлана Антонова] во кино-театар.ру
* {{Imdb име|1798969}}  
* [http://svetaantonova.borda.ru Светлана Антонова.борда.ру] {{ru}}
* [http://lichnosti.net/pset_2700.html Светлана Антонова од списанието Максим] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200220113658/http://lichnosti.net/pset_2700.html |date=2020-02-20 }} {{ru}}

[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Родени во 1979 година]]
[[Категорија:Руски глумци]]</text>
      <sha1>mrua56utnpfbs4zywe172d91tuemtp2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руски доброволни единици во Југославија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1266918</id>
    <revision>
      <id>5600726</id>
      <parentid>5392451</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:13:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 5 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600726</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49425" sha1="dujntg0xarw4vulxr5hrgrymmo9u34g" xml:space="preserve">[[Податотека:Romanov_Flag.svg|мини|Црно-жолто-бело знаме што го користат доброволците]]
'''Руски доброволни единици во Југославија''' — општо име за имигрантите од земјите од поранешниот [[СССР]] (главно од [[Русија]]) кои учествувале во судирите за време на [[Распад на СФРЈ|распадот на Југославија]] на страната на српските и југословенските трупи. Тие учествувале во воените дејствија во [[Хрватска војна за независност|Хрватска]], [[Босанска војна|Босна и Херцеговина]], [[Косовска војна|Косово и Метохија]] и [[Воен конфликт во Македонија, 2001|Македонија]]. Според различни проценки, бројот на доброволци се движел од неколку стотици до десет илјади луѓе. На списокот на доброволци убиени во руски единици за време на војните во Хрватска и Босна и Херцеговина има 43 лица, уште тројца загинале за време на [[Косовска војна|војната]] во [[Косово]]. Проценките за учеството на волонтерите во судирите во поранешна Југославија се разликуваат: некои ги сметаат за херои, други ги обвинуваат за платежни активности и [[Воено злосторство|извршени воени злосторства]].

== Распад на Југославија ==
[[Податотека:Breakup_of_Yugoslavia.gif|мини|Распаѓање на СФРЈ]]
По [[Јосип Броз - Тито|смртта на Тито]] во 1980 година, националистичките тенденции во Југославија се засилиле. Во 1981 година [[Протести во Косово (1981)|избувнале немири]] на Косово и Метохија, предизвикани од масовни демонстрации на косовските Албанци, кои барале трансформација на автономниот регион во република или нејзина независност од Југославија &lt;ref name=&quot;косово&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/serbia/kosovo/index.html|title=Косово|date=2010-07-23|publisher=The New York Times|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/69jJo0wVP?url=http://topics.nytimes.com/top/news/international/countriesandterritories/serbia/kosovo/index.html|archive-date=2012-08-07|dead-url=no|accessdate=2017-01-09}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;косово1981&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/1988/07/31/world/yugoslavia-threatens-tough-moves-on-unrest.html|title=Yugoslavia Threatens Tough Moves on Unrest|last=|date=1988-05-31|publisher=The New York Times|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/6BdGQVDoS?url=http://www.nytimes.com/1988/07/31/world/yugoslavia-threatens-tough-moves-on-unrest.html|archive-date=2012-10-23|dead-url=no|accessdate=2017-09-30}}&lt;/ref&gt;.Раководстватана сојузните републики на [[Социјалистичка Република Словенија|Словенија]] и [[Социјалистичка Република Хрватска|Хрватска]] исто така се залагале за [[децентрализација]] и [[Демократија|демократски]] реформи &lt;ref name=&quot;камм&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/1985/12/08/world/yugoslav-republic-jealously-guards-its-gains.html?ref=croatia|title=Yugoslav republic jealously guards its gains|last=Henry Kamm.|publisher=The New York Times|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/69jJprcuw?url=http://www.nytimes.com/1985/12/08/world/yugoslav-republic-jealously-guards-its-gains.html?ref=croatia|archive-date=2012-08-07|dead-url=no|accessdate=2017-09-30}}&lt;/ref&gt;.За возврат, властите во [[Белград]] сакале да ги потиснат сепаратистичките движења во земјата. Во раните [[1990-ти|90-ти,]] [[Социјалистичка Република Србија|српското]] раководство, предводено од [[Слободан Милошевиќ]], практично ја укинало автономијата на Косово.

Истовремено со барањата за децентрализација и поголема автономија, национализмот растел во Словенија и Хрватска. Откако Милошевиќ дошол на власт во Србија, југословенското раководство објавило потреба од централизирана контрола од [[Белград]].Контрадикторностите меѓу републиките на сојузот и федералниот центар растеле. Покрај зголемувањето на национализмот во Словенија и Хрватска, српскиот национализам станал и закана за [[Југославија|унифицираната југословенска држава]] &lt;ref name=&quot;шешель&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.icty.org/x/cases/seselj/ind/en/ses-ii030115e.pdf|title=«Vojislav Seselj indictment»|date=2003-01-15|publisher=[[МТБЮ]]|language=en|archive-url=https://www.webcitation.org/69jJqNHJ3?url=http://www.icty.org/x/cases/seselj/ind/en/ses-ii030115e.pdf|archive-date=2012-08-07|dead-url=no|accessdate=2017-01-09}}&lt;/ref&gt;.

[[Хрватска демократска заедница|Хрватскиот демократски комонвелт]], која дошла на власт во [[Социјалистичка Република Хрватска|Хрватска]], предводена од [[Фрањо Туѓман]], спровела серија мерки кои Србите што живеаеле во Хрватска ги оцениле како националистички и дискриминаторски. Во летото 1990 година, хрватските Срби започнале да создаваат културна и политичка автономија, која ги обединила оние заедници каде што Србите сочинувале мнозинство или значителен процент од населението. Движењето за српска автономија во Хрватска прераснало во движење за пристапување во Југославија: од една страна, заради хрватската политика насочена кон целосна независност на републиката, и од друга, заради надежите дадени од Белград за поддршка во борбата за обединување на сите Срби во една држава. Во историографијата, овие настани се нарекуваат „ Револуција на трупците “; автономијата создадена од Србите, која подоцна прогласила независност, била наречена [[Република Српска Краина|Српска Краина]].Следувало низа судири меѓу хрватската полиција и српските милиции, кои прераснале во целосна војна откако Хрватска прогласила независност на 25 јуни 1991 година. По обидите за раздвојување на спротивставените страни, Југословенската народна армија била вовлечена во борбени дејствија на страната на Србите од Краина &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://hrcak.srce.hr/index.php?show=clanak&amp;id_clanak_jezik=28840|title=Političko i vojno stanje prije i u vrijeme operacije Medački džep|publisher=|language=hr|accessdate=2015-07-31}}&lt;/ref&gt;.Војната во Хрватска траела до крајот на 1995 година {{Sfn|Balkan Battlegrounds|2003}}.

Пролетта 1992 година започнале и борбени дејствија во Босна и Херцеговина. Тие биле предизвикани од желбата на босанските муслимани и Хрватите да се одделат од Југославија, на што се спротивставиле босанските Срби. Имало и други противречности помеѓу народите што живееле во републиката. Вооружените судири започнале по пукањето на една српска венчавка во Сараево на 1 март 1992 година и наскоро прераснале во голема војна што траела до декември 1995 година {{Sfn|Balkan Battlegrounds|2003}} {{Sfn|The Yugoslav Wars|2006}}.

Во 1998 година започнала војната во Косово. Радикални политичари од косовските Албанци ја создале[[Ослободителна војска на Косово|Ослободителната војска]] на Косово (ОВК), која ја објавила својата желба да употреби вооружена сила за да се пристапи кон присоединување на Косово и Метохија кон [[Албанија]] или независност од Југославија. ОВК започнала со напади врз југословенските безбедносни сили и цивили, што предизвикало зголемување на армискиот контингент на Косово и почеток на големи воени и полициски операции против борците на ОВК, кои исто така биле придружени со цивилни жртви. Наскоро судирот станал интернационализиран, преговорите меѓу југословенското раководство и водачите на косовските Албанци не воделе никаде. На 24 март 1999 година, [[НАТО]] започнал да ја бомбардира Југославија. Судирот завршил на 10 јуни истата година со потпишувањето на [[Кумановски договор|Куманскиот договор]].

Во [[2001]] година избувнал судир во Македонија, кога Албанците кои живееле во републиката ја создале [[Ослободителна народна армија|ОНА]] и започнале борба за независност на регионите каде тие го сочинувале мнозинството од населението. Под притисок на меѓународната заедница, страните го склучиле [[Охридски рамковен договор|Охридскиот договор]], по што решавањето на судирот продолжил преку преговори &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ucd.ie/ibis/filestore/Ohrid%20Framework%20Agreement.pdf|title=Framework Agreement|publisher=|language=en|accessdate=2017-01-07|archive-date=2017-05-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170516223225/http://www.ucd.ie/ibis/filestore/Ohrid%20Framework%20Agreement.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Број на доброволци ==
[[Податотека:Опрема_ВРС.JPG|мини| ]]
Точниот број на доброволци од поранешниот СССР кои учествувале во непријателствата за време на распадот на Југославија не е познат. Проценките се движат од неколку стотици &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://kommersant.ru/doc/2496714|title=Где наша не воевала|publisher=|language=ru|accessdate=2017-01-07}}&lt;/ref&gt; до десет илјади луѓе &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://novovrijeme.ba/ruski-dobrovoljci-u-bih-od-knina-do-krima-nas-i-rusa-trista-miliona-ima/|title=Ruski dobrovoljci u BiH: Od Knina do Krima, nas i Rusa trista miliona ima|publisher=|language=bs|archive-url=https://web.archive.org/web/20170110165819/http://novovrijeme.ba/ruski-dobrovoljci-u-bih-od-knina-do-krima-nas-i-rusa-trista-miliona-ima/|archive-date=2017-01-10|dead-url=yes|accessdate=2017-01-07}}&lt;/ref&gt;.

Во 1993 година, хрватската страна пријавила 1.500 Руси кои војувале во српските војски. Муслиманите во Босна во октомври 1994 година пријавиле 5.000 руски „платеници“ кои во тоа време се бореле на српска страна. Во периодот од 1992 до 1995 година, две или три мали руски единици постојано дејствувале на територијата на Босна. Вкупниот број на руски волонтери на фронтот во зима и пролет 1993 година надминал педесет. Сè на сè, според пресметките на руските новинари и самите доброволци &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;/&gt;, неколку стотици волонтери од републиките на поранешниот СССР поминале низ оваа војна; најмалку 35-40 починале, уште дваесетина станале инвалиди. Седумнаесет руски доброволци кои загинале во битки во 1994-1995 година се погребани на гробиштата Дони-Милечи во близина на [[Сараево]].

Според мрежната страница на Радио Слободна Европа, повикувајќи се на архивата на [[Меѓународен кривичен суд за поранешна Југославија|Хашкиот трибунал]] [[Грција|,]] 529 до 614 лица од Русија, Грција и Романија учествувале во војната во Босна и Херцеговина во редовите на армијата на босанските Срби &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slobodnaevropa.org/a/ruski-i-grcki-dobrovoljci-u-ratu-u-bih/25290398.html|title=Uloga pravoslavnih dobrovoljaca u ratu u BiH|publisher=|language=sr|accessdate=2017-01-07}}&lt;/ref&gt;.

Босанскиот истражувач и воен ветеран Азиз Тафро, во својата книга „Руски и грчки платеници во војната во Босна и Херцеговина“, тврди дека до 10 000 луѓе од Русија се бореле на страната на Србите во Босна. Во исто време, најмалку 700 од нив беа на фронтот истовремено &lt;ref name=&quot;автоссылка1&quot;/&gt;.

Според Најџел Томас и Крунослав Микулан, вкупниот број на руски доброволци кои учествувале во војната во Босна е околу 700 {{Sfn|The Yugoslav Wars|2006}}.

== Волонтерски воени ленти ==

=== РДО-1 ===
Во септември 1992 година, во градот [[Требиње]] во Источна [[Херцеговина]], бил создаден првиот одред на руски доброволци во Босна, со 10 борци &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=429&amp;sq=&amp;crypt=|title=Большая помощь маленьких отрядов|publisher=Српска.ру|language=ru|archive-url=|archive-date=|dead-url=no|accessdate=2012-09-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lenta.ru/articles/2016/06/07/yugoslavia_islam/|title=Национальность — мусульмане|publisher=|language=ru|accessdate=2017-01-07}}&lt;/ref&gt;.На чело бил поранешниот маринец, Валериј Власенко {{Sfn|The Yugoslav Wars|2006}}.Тој се борел против војската на босанските Хрвати и единиците на редовната хрватска армија во текот на септември-декември 1992 година &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;.Јадрото на одредот било составено од група волонтери од [[Санкт Петербург]].Одредот делувал како дел од комбинираната српско-руска единица во рамките на армијата на босанските Срби.На крајот на 1992 година, РДО-1 престанал да постои.

Токму во РДО-1 биле поставени некои традиции на доброволците и елементи на униформите, како што се црни беретки и монархистички симболи. Тие ги сметале своите симболи за црно-жолто-бело знаме и голем двоглав орел од бронзена боја со ликот на Свети Ѓорѓи Победоносец на градите. [[Монархизам|Монархизмот]], како по правило, не бил политичко убедување, туку бил дел од традиција &lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;/&gt;.Борбените активности на одредот биле ограничени на служење на патроли, спротивставување на епизодните обиди на непријателските извидувачки групи да ја преминат линијата на фронтот и спроведување на извидување во хрватскиот заден дел

=== РДО-2 ===
РДО-2, со прекар „Волците на царот“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt; поради монархиско убедување на неколку нејзини членови, бил создаден на [[1 ноември]] [[1992|1992 година]] во [[Вишеград]].Нејзин командант бил 27-годишниот Александар Мухарев, кој се борел пролетта и летото 1992 година во [[Приднестровие|Приднестровје]], кој го добил повикот „Ас“ со своите иницијали. Игор Гиркин, сега познат како „Стрелков“, станал заменик командант. Според самите волонтери, името „Царови Волци“ не се вкоренило во одредот, но било широко користено во печатот. Голема одлика на РДО-2 било носењето црни беретки од страна на нејзините борци &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;/&gt;.

Првата операција на борците РДО-2 било определување и минирање на позициите на босанските снајперисти во Вишеград. Првиот судир со непријателот се случил длабоко во босанската заднина. По оваа операција, почнале да кружат гласини меѓу муслиманската војска за „цела бригада руски платеници“ &lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://oficery.ru/security/3740|title=«Царские волки» в Боснии|publisher=|language=ru|accessdate=2014-11-13|archive-date=2014-10-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20141016230645/http://oficery.ru/security/3740|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Во текот на последните два месеци од 1992 година, одредот, автономно и заеднички со Србите, спровел серија успешни операции за саботажа и извидување, но [[1 декември|на 1 декември,]] одредот ги претрпел своите први загуби - убиен бил московјанецот Андреј Нименко, друг војник бил сериозно ранет &lt;ref name=&quot;autogenerated3&quot;/&gt;.

На 28 јануари 1993 година, најголемиот дел од „Волците на царот“ се преселиле во Прибој, земајќи го со себе знамето на одредот. Таму, во Прибој, одредот успешно се борел околу два месеци. Потоа, на 27 март, „Волците на Царот“ заминале кон западните периферии на Сараево, во Илиџа &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;.Од мај на чело со нив бил Михаил Трофимов, кој подоцна загинал во битка. Во август 1993 година, РДО-2 престанала да постои, нејзиниот банер бил предаден на црквата Света Троица во Белград &lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.crveneberetke.com/drugi-ruski-dobrovoljacki-odred/|title=Други Руски Добровољачки Одред|publisher=|language=sr|accessdate=2017-01-07}}&lt;/ref&gt;.Во оваа црква во јули 1993 година била поставена плоча со имиња на десет мртви Руси. Вкупно, околу триесет доброволци поминале низ одредот, но неговиот вообичаен број бил околу десет лица. За девет месеци борби, РДО-2 изгубила четири лица.

РДО-2 станала првиот одред на доброволци со воспоставена структура, постојан состав и свои традиции. Четите создадени подоцна направиле обид да ги продолжат неговите традиции &lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;/&gt;.

=== Првиот козачки одред ===
Кон крајот на 1992 година, формирањето на козачкиот одред започнало во Русија. Иницијатор бил Александар Загребов, кој соработувал со раководството на Вишеградската заедница во Република Српска. Вработувањето на Козаци во одредот било извршено во неколку руски градови, вклучително и со помош на воениот комесар на Саратов. Конечната организација се одржала во Москва. Меѓу припадниците на одредот имало голем број поранешни воени лица и ветерани од локални судири на територијата на поранешниот СССР &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=1607|title=Казаки среди добровольцев на Балканах в конце XX века|publisher=|language=ru|accessdate=2014-03-26|archive-date=2017-01-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20170116160127/http://www.srpska.ru/article.php?nid=1607|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Козаците пристигнале на територијата на Република Српска на 1 јануари 1993 година. Поголемиот дел од одредот бил стациониран во Вишеград, помал дел во селото Скелани. Во оваа област, тие учествувале во борбени дејствија до крајот на април 1993 година. Меѓу познатите воени операции на Козаците, битките кај Вишеград, одбраната на Скелани од нападите на единиците на 28-та дивизија од Сребреница, учеството во офанзивата кај градот Рудо, како и добро познатата одбрана на планините Заглавак и Столац, каде за време на жестоките битки Козаците и доброволците претрпеле значителни загуби &lt;ref name=&quot;автоссылка2&quot;/&gt;.

=== РДО-3 ===
Есента 1993 година бил создаден РДО-3, составен од ветерани и ново пристигнати доброволци &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=413&amp;sq=&amp;crypt=|title=Кто они ? Добровольцы|publisher=Српска.ру|language=ru|archive-url=|archive-date=|accessdate=2012-09-26}}&lt;/ref&gt;.Во ноември истата година, четата била предводена од поранешен офицер за потерници на маринскиот корпус и ветеран на воените дејствија во Ангола и Абхазија, 39-годишниот Александар Шкрабов {{Sfn|The Yugoslav Wars|2006}}.РДО-3 делувала на југоисточните периферии на Сараево и бил распореден во Новосараевски четнички одред, кој се состоел од српски и странски доброволци. Командант на одредот бил Славко Алексиќ.

РДО-3 учествувала во борбите во областа на еврејските гробишта во Сараево, на планината Игман, како и во населбите Олово и Трново. Пролетта 1994 година, одредот учествувал во офанзивата на ВРС врз Горазде. РДО-3 учествувала директно во освојувањето и уништувањето на познатата фабрика „Победа“. На 4 јуни 1994 година, за време на нападот врз утврдената област на планината Мошевичка во близина на градот [[Олово (Босна и Херцеговина)|Олово]], Александар Шкрабов бил убиен. Одредено време, одредот постоел, но есента истата година, тој се распаднал, а повеќето негови борци се преселиле во специјалната единица „Бели волци“ на Јахорин &lt;ref name=&quot;autogenerated2&quot;/&gt;.

=== „Бели волци“ ===
Одредот „Бели волци“ бил создаден во 1993 година како 4-ти разузнавачки и диверзантска одред на сараевско-романскиот корпус. Бил управувано од доброволци и било пријавено директно во командата на корпусот. Командант на одредот бил Срѓан Кнежевиќ.

По смртта на Александар Шкрабов, РДО-3 се распаднала и значителен дел од волонтерите, вклучително и оние од Бугарија, Романија и други земји, се преселиле во „Белите волци“ &lt;ref name=&quot;автоссылка5&quot;/&gt;.Како дел од нив, тие се бореле во Сараево, како и во некои други сектори на фронтот до крајот на војната. Во зимата - пролетта 1996 година, по потпишувањето на Дејтонскиот договор, многу доброволци ја напуштиле Република Српска &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.komentar.rs/199/ruski-dobrovoljci/%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82-%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8x-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%99%D0%B0%D1%86%D0%B0-2/|title=Бројност рускиx добровољаца|publisher=|language=sr|accessdate=2016-12-21|archive-date=2016-12-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20161224025949/http://www.komentar.rs/199/ruski-dobrovoljci/%D0%B1%D1%80%D0%BE%D1%98%D0%BD%D0%BE%D1%81%D1%82-%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BA%D0%B8x-%D0%B4%D0%BE%D0%B1%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%BE%D1%99%D0%B0%D1%86%D0%B0-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

Есента 1995 година, веќе во последната фаза на борбени дејствија, неколку доброволци од „Белите волци“ се приклучиле на специјалната единица „Волците од Дрина“, која била дел од 1-та пешадиска бригада Зворник на Дрински корпус на ВРС &lt;ref name=&quot;autogenerated4&quot;/&gt;

=== Косово и Македонија ===
Со почетокот на [[НАТО-во бомбардирање на СР Југославија|бомбардирањето на НАТО]] на [[Југославија]] од страна на [[НАТО]], во [[Москва]] некои партии и движења, вклучително и Либерално-демократската партија, НПСР, Сојузот на офицери и некои козачки организации, започнале да регрутираат доброволци за учество во воените дејствија. Според Либерално-демократската партија, до пет илјади луѓе изразиле подготвеност да заминат во Југославија. НПСР именувала бројка од 1200 луѓе кои се согласиле да учествуваат во битките. Во исто време, Министерството за правда на Руската Федерација издало изјава за недопуштеноста на ваквите активности. Во печатот, голем број организации кои регрутирале доброволци биле обвинети за создавање нелегални вооружени групи &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://kommersant.ru/doc/216813|title=Российские добровольцы разделились на сербских и албанских|publisher=|language=ru|accessdate=2014-03-26}}&lt;/ref&gt;.

Во исто време, доброволците сами заминувале во Југославија, без помош на никакви организации. Меѓу нив имало и ветерани од војната во Босна и Херцеговина и други судири. До моментот кога границата на Југославија била затворена, околу 200 луѓе успеале да пристигнат таму. Според некои извештаи, до половина од нив биле доброволците од Украина &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ridus.ru/news/157030|title=Русские добровольцы на Балканах|publisher=|language=ru|accessdate=2014-03-26}}&lt;/ref&gt;.За разлика од војната во Босна, во Југославија немало независни доброволци единици; тие завршиле во различни српски единици, вклучувајќи ги и оние што биле ангажирани во покривање на границата со Албанија.

Меѓу волонтерите,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://kommersant.ru/doc/1443609|title=&quot;Надо делать свою работу хорошо. Чтобы врагу было плохо&quot;|publisher=|language=ru|accessdate=2014-03-26}}&lt;/ref&gt; бил и идниот херој на Русија, Анатолиј Лебед [1].

Мал одред руски доброволци, од кои повеќето биле ветерани од судирите во Босна и Косово, учествувале во воените дејствија во Македонија на страната на македонската армија и полиција &lt;ref name=&quot;автоссылка6&quot;/&gt;.

== Памет ==
[[Податотека:Visegrad_church.JPG|мини|Воени гробишта во близина на црквата во Вишеград, каде се погребани руски волонтери]]
Во 2013 година, владата на Република Српска одлучила постхумно да го додели Орденот на Милош Обилиќ на 29 доброволци од поранешниот СССР &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=21374&amp;sq=19&amp;crypt=|title=Республика Сербская посмертно наградит русских добровольцев|publisher=Српска.ру|language=ru|accessdate=2015-01-11|archive-date=2017-09-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20170904103115/http://www.srpska.ru/article.php?nid=21374&amp;sq=19&amp;crypt=|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

На 5 ноември 2011 година бил откриен споменик на руски волонтери во Вишеград, Република Српска, на кој биле врежани имињата на 37 мртви доброволци. Дизајниран е [[Белград|од белградскиот]] вајар Небојша Савовиќ. На отворањето присуствувале ветерани од доброволни одреди и Армијата на Република Српска, членови на семејството на жртвите, како и претставници на Владата на РС, вклучувајќи го и министерот за труд и заштита на бранителите и инвалидите, Петар Ѓокиќ. На денот на отворањето на споменикот, повеќе од 20 делегации положиле венци&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.vostok.rs/index.php?option=btg_novosti&amp;idnovost=13211|title=У Вишеграду откривен споменик руским добровољцима|publisher=|language=sr|accessdate=2016-12-21}}&lt;/ref&gt;.Отворањето на споменикот предизвикало критики од муслиманските општества на жртвите од војната &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.b92.net/info/vesti/index.php?yyyy=2011&amp;mm=11&amp;dd=06&amp;nav_id=555416|title=Spomenik ruskim dobrovoljcima u BiH|publisher=|language=sr|accessdate=2016-12-21}}&lt;/ref&gt;.

На 15 декември 2016 година, во црквата Света Троица во Белград била осветена спомен-плоча со список на доброволци кои загинале во војните во поранешна Југославија. На церемонијата на осветувањето присуствувале семејствата на жртвите, амбасадорот на Белорусија во Србија, Владимир Чушев, претставници на руската амбасада во Србија, министерот за труд и заштита на бранителите и инвалидите на Република Српска, Миленко Савановиќ и други.&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rtrs.tv/vijesti/vijest.php?id=234825|title=У Београду освештана спомен-плоча руским добровољцима|publisher=|language=sr|accessdate=2016-12-21}}&lt;/ref&gt;.

== Оценки и мислења ==
Проценките за вмешаност на волонтерите во судирите во поранешна Југославија се разликуваат, почнувајќи од перцепциите за нив како херои до обвинувањата за платежна активност и [[Воено злосторство|воени злосторства]].

Во Србија и Република Српска, официјалните лица постојано ја наведуваат важната улога што ја имале доброволците за време на судирот. На пример, министерот за труд и заштита на бранителите и хендикепираните лица на Република Српска Миленко Савановиќ истакнал дека Србите треба да го ценат придонесот на руските доброволцит за нивна заштита. Според него, доброволците учествувале во војната кога тоа било најпотребно и им помогнало на заштитата на Србите во областите погодени од борбите.&lt;ref name=&quot;автоссылка3&quot;/&gt; Слична проценка изразил и Петар Ѓокиќ, исто така поранешен министер во Владата на РС. Тој истакнал дека волонтерите дошле во војна кога ситуацијата во РС била најтешка и нагласи дека Република Српска ќе продолжи да обезбедува помош за семејствата на паднатите доброволци.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nezavisne.com/novosti/bih/Djokic-Ruski-dobrovoljci-pomogli-Srbima-kad-je-bilo-najteze/197769|title=Đokić: Ruski dobrovoljci pomogli Srbima kad je bilo najteže|publisher=|language=sr|accessdate=2016-12-21}}&lt;/ref&gt;

Во современиот српски печат, особено е истакнато учеството на руски волонтери во битките во Источна Босна и Подриње, вклучително и битката за планината Заглавак. Забележано е дека нивното присуство значително го подигнал моралот во српските единици. Покрај тоа, волонтерите покажале високи резултати во битките и, и покрај нивниот мал број, биле важен дел од српските трупи &lt;ref name=&quot;автоссылка4&quot;/&gt;.

Борците на руските доброволни одреди, кои се бореле на страната на Армијата на Република Српска, биле обвинети за воени злосторства, етничко чистење и платени активности по војната. Особено, поранешниот мајор на босанската муслиманска армија Азиз Тафро во летото 2014 година изјавил дека Игор Гиркин (Стрелков), кој служел во РДО-2 за време на војната во Босна и станал познат како командант на приврзаниците [[Донечка Народна Република|на ДПР]] во Славјанск, бил вклучен во воени злосторства во градовите Вишеград, Фоча, Чајниче и Сараево &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/08/12/1302851.html|title=Боснийский историк предлагает судить Стрелкова|publisher=|language=ru|accessdate=2017-02-28|archive-date=2017-03-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20170301010130/http://www.rosbalt.ru/ukraina/2014/08/12/1302851.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.Доброволците исто така биле обвинети за шверц, етничко чистење и грабеж. Според политикологот Али Кокнар, тие биле платеници и добивале по 200 германски марки месечно. Кокнар истакнал дека, сепак, никој од руските волонтери не бил официјално обвинет од Хашкиот трибунал &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bosnia.org.uk/news/news_body.cfm?newsid=1766|title=The Kontraktniki : Russian mercenaries at war in the Balkans|publisher=|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304083455/http://www.bosnia.org.uk/news/news_body.cfm?newsid=1766|archive-date=2016-03-04|dead-url=yes|accessdate=2017-02-28}}&lt;/ref&gt;.

Во 2003 година, претставничката на Хашкиот трибунал, Ванеса Ле Роа, тврдила дека Трибуналот собрал многу докази за вмешаност на доброволци во воени злосторства, но Руската Федерација одбила да разговара за прашањето за нивна екстрадиција во Хаг.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pravdareport.com/hotspots/conflicts/13-10-2003/3892-bosnia-0/|title=The Fate of Russian Volunteers in Bosnia|publisher=|language=en|accessdate=2017-02-28|archive-date=2018-08-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20180821151115/http://www.pravdareport.com/hotspots/conflicts/13-10-2003/3892-bosnia-0/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Доброволците кои учествувале во војната во Косово биле исто така обвинети за платежни активности и воени злосторства. Британскиот печат напишал дека десетици руски волонтери учествувале во нападите врз селата населени со Албанци во близина на [[Призрен]].Британски новинари, повикувајќи се на локални Албанци, тврдат дека 22 цивили биле убиени во населбата Тусус од руски волонтери кои дејствувале заедно со српските паравоени групи. Покрај тоа, тие биле обвинети за сторени злосторства околу [[Ораховац]].Претставници на Пентагон во летото 1999 година, исто така, објавиле вмешаност на доброволци во воени злосторства и дека ќе се спроведе специјална истрага.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/world/1999/jun/23/balkans6|title=Russians accused of Kosovo atrocities|publisher=|language=en|accessdate=2017-02-28}}&lt;/ref&gt;

== Документарни филмови и видеа ==

* Валецкий О. В. Волки белые. — М.: Грифон М, 2006. — 288 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-98862-023-X&lt;/nowiki&gt;.
* Поликарпов М. А. Русская сотня. Наши в Сербии. — М.: Эксмо, 1999. — &lt;nowiki&gt;ISBN 5-04-003353-2&lt;/nowiki&gt;.
* Боројевић Д., Ивић Д. Војска Републике Српске: 12. мај 1992 — 31. децембар 2005. — Рума: Штампа, 2014. — 393 с. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-86-918217-0-8&lt;/nowiki&gt;.
* Dr N Thomas &amp; K Mikulan. The Yugoslav Wars (2). Bosnia, Kosovo and Macedonia 1992—2001. — Osprey publishing, 2006. — &lt;nowiki&gt;ISBN 1-84176-964-9&lt;/nowiki&gt;.
* David C. Isby. Balkan Battlegrounds: A Military History of the Yugoslav Conflict, 1990-1995. — Washington: Diane Publishing Company, 2003. — Vol. 1. — 501 p. — &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-7567-2930-1&lt;/nowiki&gt;.

== Литература==
* {{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=XbN2uMStMaA|title=Отряд А. Александрова в Скелани|publisher=YouTube|language=ru|accessdate=2012-09-26}}
* {{Наведена мрежна страница|url=https://www.youtube.com/watch?v=62tIIN4Cwck|title=Репортаж НТВ о русских добровольцах|publisher=YouTube|language=ru|accessdate=2012-09-26}}
* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=4554&amp;sq=&amp;crypt=|title=Список погибших добровольцев|publisher=Српска.ру|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20101224173910/http://srpska.ru/article.php?nid=4554|archive-date=2010-12-24|dead-url=no|accessdate=2012-09-26|url-status=dead}}
* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=15542&amp;sq=&amp;crypt=|title=Фотоальбом РДО-3|publisher=Српска.ру|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20101101102511/http://www.srpska.ru/article.php?nid=15542|archive-date=2010-11-01|dead-url=no|accessdate=2012-09-26|url-status=dead}}
* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.srpska.ru/article.php?nid=11285&amp;sq=&amp;crypt=|title=Фотоальбом отряда «Белые волки»|publisher=Српска.ру|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191127031658/http://www.srpska.ru/article.php?nid=11285|archive-date=2019-11-27|dead-url=no|accessdate=2012-09-26|url-status=dead}}
* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.ridus.ru/news/157030|title=Русские добровольцы на Балканах|publisher=|language=ru|accessdate=2014-03-26}}
* {{Наведена мрежна страница|url=https://lenta.ru/articles/2016/06/07/yugoslavia_islam/|title=Национальность — мусульмане|publisher=|language=ru|accessdate=2017-01-07}}

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Руско-српски односи]]
[[Категорија:Воени единици и формации во Босанската војна]]
[[Категорија:Воени единици и формации во Хрватската војна за независност]]</text>
      <sha1>dujntg0xarw4vulxr5hrgrymmo9u34g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сказни (книга од 1972)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1267066</id>
    <revision>
      <id>5600699</id>
      <parentid>4929758</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:49:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2611" sha1="1zpl4m3yftolrxveo25j0b71u7e2eyc" xml:space="preserve">{{Закосен наслов}}
[[Податотека:Grimm1.jpg|мини|десно|220п|Вилхелм(лево) и Јакоб Грим (десно) од слика на [[Елизабет Јерихау-Бауман]] од 1855 г.]]
'''''„Сказни“''''' — книга со [[Бајка|бајки]] на [[браќата Грим]], објавена во 1972 година од издавачката куќа „[[Наша книга (Издавачка куќа)|Наша книга]]“.

==Содржина==

Книгата содржи девет бајки:&lt;ref&gt;Браќа Грим, ''Сказни'', Наша книга, Скопје, 1972.&lt;/ref&gt;
* „[[Сламката, јагленчето и гравчето]]“
* „[[Младиот великан]]“
* „[[Тројцата среќници]]“
* „[[Волкот и седумте јариња]]“
* „[[Фортуна (сказна на браќата Грим)|Фортуна]]“
* „[[Седумте јунаци (сказна на браќата Грим)|Седумте јунаци]]“
* „[[Глупавата жена (сказна на браќата Грим)|Глупавата жена]]“
* „[[Бременските градски музиканти|Бременски музиканти]]“

==Технички податоци==
Книгата се употребувала како лектира за трето одделение во основните [[Училиште|училишта]] во [[СР Македонија]]. Нацртот на корицата го направил Ристо Мијаковски, коректурата ја извршила Наде Микаровска. Книгата е испечатена во графичкиот завод „[[Печатница „Киро Дандаро“|Киро Дандаро]]“ во [[Битола]], во август 1972 година, а во тираж од 6 000 примероци. Книгата има 36 страници и не е каталогизирана ниту ја има меѓународната ознака [[ISBN]].&lt;ref&gt;Браќа Грим, ''Сказни'', Наша книга, Скопје, 1972.&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Сказни од браќата Грим]]
[[Категорија:Изданија на Наша книга]]
[[Категорија:Книги од 1972 година]]
[[Категорија:Сказни од браќата Грим]]
[[Категорија:Појавено во 1972 година во Македонија]]</text>
      <sha1>1zpl4m3yftolrxveo25j0b71u7e2eyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Семејно насилство во Русија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1267574</id>
    <revision>
      <id>5600861</id>
      <parentid>5587018</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:41:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38712" sha1="gvzk7db5ukgse5vkamhx0vl8o6w3b40" xml:space="preserve">[[Семејно насилство|Семејното насилство]] е ендемско и раширено во [[Русија]]. Според [[Хјуман рајтс воч]], дури 36.000 жени и 26.000 деца се соочувале со секојдневно малтретирање дома во [[2013]] година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/news/2017/01/23/russia-bill-decriminalize-domestic-violence|title=Russia: Bill to Decriminalize Domestic Violence|date=2017-01-23|work=[[Human Rights Watch]]|language=en|accessdate=2021-02-22}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sn.ria.ru/20130129/920211298.html|title=Домашнее насилие в России|last=Тимаков|first=Алексей|date=2013-01-29|work=РИА Новости|language=ru|accessdate=2021-02-22}}&lt;/ref&gt; Според официјалните податоци на МВД, во 2015 година околу 1060 лица починале од [[семејно насилство]] во [[Русија]]. Од нив, 756 биле мажи и 304 жени.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://pravo.ru/news/view/147113/|title=Domestic violence victims will be protected from offenders by law (In Russian)|date=11 January 2018|work=Pravo.ru}}&lt;/ref&gt; Според независно истражување спроведено на 2.200 жени во педесет градови во Русија, 70% доживеале најмалку една форма на родово засновано насилство во домот - физичко, психолошко, економско или сексуално.&lt;ref name=&quot;fp&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com/scholar?as_ylo=2016&amp;q=domestic+violence+russia&amp;hl=en&amp;as_sdt=0,5&amp;httpsredir=1&amp;article=1043&amp;context=international_immersion_program_papers|title=&quot;If He Beats You, It Means He Loves You&quot; : Domestic Violence and Women's Rights in Russia|last=Chamusco|first=Bianca|date=2017|work=University of Chicago Law School Chicago Unbound}}&lt;/ref&gt;

[[Алкохолизам|Алкохолизмот]] честопати е фактор, бидејќи Русија е една од најтешките народи во светот, заземајќи го 26-тото место според потрошувачката на [[алкохол]] по глава на жител во 2018 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://apps.who.int/gho/data/node.main.A1036?lang=en|title=Total consumption, three-year average with 95%CI by country|work=World Health Organization}}&lt;/ref&gt;

Во јануари 2017 година, руските законодавци гласале, 380-3, за декриминализација на одредени форми на семејно насилство. Според новиот закон, прекршоците за прв пат што не резултираат со „сериозна телесна повреда“ носат максимална казна од 30.000 рубли, административно апсење до 15 дена или до 120 часа општокорисна работа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?referer=https://scholar.google.com/scholar?as_ylo=2016&amp;q=domestic+violence+russia&amp;hl=en&amp;as_sdt=0,5&amp;httpsredir=1&amp;article=1043&amp;context=international_immersion_program_papers|title=&quot;If He Beats You, It Means He Loves You&quot; : Domestic Violence and Women's Rights in Russia|last=Chamusco|first=Bianca}}&lt;/ref&gt;

Според последните истражувања нарачани од руската Државна дума, семејното насилство се одвива во приближно едно од десет руски семејства. Седумдесет проценти од анкетираните известуваат дека доживеале или доживуваат семејно насилство: 80% се жени, со деца и стари лица кои заостануваат. Покрај тоа, во 77% од испитаните случаи, физичкото, психолошкото и економското насилство одат заедно. Повеќе од 35% од жртвите не отишле во полиција за помош, повикувајќи се на срам, страв и недоверба.

== Статистика на смртта ==
Во руските медиуми и други извори, постојат суштински различни проценки за бројот на убиени жени во домашни конфликти: тие се движат од околу 300 (за последните десет години) до 14000.

=== Податоци за МВД за 2015–2019 година ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Вкупен број на убиени жени во домашни конфликти
! Година
! Број на смртни случаи
|-
| 2015 година
| 304 &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.ru/politics/2019/12/20/eksperty-ocenili-veroyatnost-prinyatiya-zakona-o-domashnem-nasilii.html|title=Experts assessed the likelihood of the adoption of the law on domestic violence|date=20 December 2019|work=MK.ru}}&lt;/ref&gt;
|-
| 2016 година
| 352 
|-
| 2017 година
| 288 
|-
| 2018 година
| 253  &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/society/2777954.html|title=The law &quot;on domestic violence&quot; – psychological violence against Russia|date=14 November 2019|work=Regnum|accessdate=2021-04-29|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429143508/https://regnum.ru/news/society/2777954.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
|}
На [[30 октомври]] [[2019]] година, за време на сослушувањата во Јавната комора на Руската Федерација, повикувајќи се на [[Министерство за внатрешни работи на Русија|Министерството за внатрешни работи]], биле објавени следниве бројки: во 2018 година, 253 жени биле убиени во семејни судири, и воопшто, во текот на изминатата деценија, оваа бројка била околу 300 луѓе годишно.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;

Објавувањето на „Московски комсомолец“ во декември 2019 година ја надополнило целокупната слика со податоците на Министерството за внатрешни работи за 2016 и 2017 година. Исто така, се дадени бројки за првата половина на 2019 година: 233 мажи и 115 жени.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

=== Податоци за годишна смрт ===
Во исто време, нашироко се вели и пишува дека 14.000 жени годишно умираат од семејно насилство во Русија &lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt; со мала разлика во формулацијата: според нивните различни верзии, жените умираат од рацете на нивните сопрузи, од љубовници и цимери итн.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eadaily.com/ru/news/2019/11/25/o-zhenshchinah-gibnushchih-v-rossii-ili-kak-manipulirovat-statistikoy|title=About women &quot;dying in Russia&quot;, or How to manipulate statistics.|date=25 November 2019|work=EurAsia Daily}}&lt;/ref&gt;

На пример, извештајот на Хјуман рајтс воч од 1997 година ја цитира [[Екатерина Лахова]] и известува за 14.000 убиени жени.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hrw.org/legacy/reports/1997/russwmn/|title=RUSSIA TOO LITTLE, TOO LATE: STATE RESPONSE TO VIOLENCE AGAINST WOMEN|work=Human Rights Watch.}}&lt;/ref&gt; Генерал-потполковник Михаил Артамошкин во едно интервју од [[2008]] година повторно споменува ист број &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mvd.ru/news/14047/|title=Interview of the Acting Head of the Department for the Protection of Public Order of the Ministry of Internal Affairs of Russia, Lieutenant General of Militia Mikhail Artamoshkin, to the newspaper &quot;Shield and Sword&quot;|date=24 January 2008|work=MVD.ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712145751/http://www.mvd.ru/news/14047/|archive-date=2010-07-12}}&lt;/ref&gt; како и [[Европски суд за човекови права|ЕКЧП]], кој ја цитира руската невладина организација АНА &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://european-court-help.ru/delo-41261-17-volodina-protiv-rossii/|title=Case No. 41261/17 &quot;Volodina v. Russia&quot;|date=10 January 2019|work=European Court of Human Rights}}&lt;/ref&gt; како и другите извори.

==== Потекло на бројот ====
Марина Писклакова-Паркер, директорка на Центарот АНА, објаснила дека 14.000 годишни жртви („''статистика за убиства на жени на кои многумина се повикуваат''“) е бројка објавена во [[1995]] година во извештајот на [[Руската Федерација]], претставен пред [[ООН]] Комитет за спроведување на [[Конвенција за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените|Конвенцијата за елиминација на сите форми на дискриминација врз жените.]] Писклакова-Паркер верува дека во 1993 година оваа бројка била вистинита.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kommersant.ru/doc/3113468|title=Why is the first reaction not to believe a woman?|date=11 October 2016|work=Kommersant}}&lt;/ref&gt;

Александар Коваленин, противник на законот за семејно насилство, се согласува со Писклакова-Паркер дека 14.000 е бројка од 1993 година, но смета дека првично не е точна:&lt;blockquote&gt;„Ова е бројка од 1993 година, проценка на вкупниот број на намерни убиства на жени (не само во семејството), внесени од некој од Министерството за труд во рускиот извештај до Комитетот на ООН за елиминација на дискриминацијата врз жените.&quot;&lt;/blockquote&gt;Овој индикатор, според Коваленин, бил користен повторно во 1999 година, во петтиот извештај и се репродуцирал за 20-25 години без повторно да се провери.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/society/2802695.html|title=An expert exposed figures on &quot;domestic violence&quot; in Russia (In Russian)|work=Regnum|accessdate=2021-04-29|archive-date=2021-04-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210429143506/https://regnum.ru/news/society/2802695.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Статистика за насилно злосторство ==
Според [[Ростат]], бројот на жртви на злосторства вклучени насилни дејствија врз член на семејство во 2017 година бил (по пол) 25,7 илјади жени и 10,4 илјади мажи.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://rosstat.gov.ru/free_doc/doc_2018/wo-man18.pdf|title=Women and Men of Russia|last=Bugakova|first=N.S.|last2=Voronina|first2=I.V.|last3=Maksimova|first3=M.V.|publisher=Rosstat|year=2018|isbn=978-5-89476-459-7|location=Moscow|pages=218}}&lt;/ref&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+Број на жртви на семејна злоупотреба
! Година
! Вкупно
! од нив жени
! Сопружници
! Од нив жени
! Синови или ќерки
! од нив жени
|-
| 2012 година
| 34.026
| 24.231
| 12.954
| 11.640
| 7.345
| 3.697
|-
| 2013 година
| 38.235
| 27.993
| 14.565
| 13.269
| 7.731
| 4.077
|-
| 2014 година
| 42.829
| 31.358
| 16.671
| 15.246
| 8.871
| 4.722
|-
| 2015 година
| 50.780
| 36.493
| 19.998
| 17.908
| 11.181
| 5.809
|-
| 2016 година
| 65.543
| 49.765
| 29.788
| 27.256
| 12.314
| 6.419
|-
| 2017 година
| 36.037
| 25,667
| 15.504
| 13.360
| 8.020
| 3.911
|-
| 2018 година
| 33.235
| 23.518
| 14.722
| 12.516
| 7.142
| 3.584
|}
При разгледување на податоците за насилни злосторства врз членови на семејството, се забележува дека до почетокот на 2017 година бројот на жртви расте, но во 2017 година неочекувано паднал на 36 илјади (една година порано бил 65,5 илјади). Намалувањето се случило откако [[Државна дума|Државната дума]] делумно ги декриминализирала тепањата во јануари 2017 година, по што физичкото малтретирање без сериозни последици по здравјето за време на семејни конфликти станало административно дело (не кривично дело) &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://russian.eurasianet.org/%D1%80%D0%BE%D1%81%D1%81%D0%B8%D1%8F-%D1%81%D0%B8%D1%82%D1%83%D0%B0%D1%86%D0%B8%D1%8F-%D1%81-%D0%B4%D0%BE%D0%BC%D0%B0%D1%88%D0%BD%D0%B8%D0%BC-%D0%BD%D0%B0%D1%81%D0%B8%D0%BB%D0%B8%D0%B5%D0%BC-%D1%83%D1%81%D1%83%D0%B3%D1%83%D0%B1%D0%BB%D1%8F%D0%B5%D1%82%D1%81%D1%8F|title=Russia: the situation with domestic violence is getting worse|date=18 December 2018|work=eurasianet}}&lt;/ref&gt;

== 2000-тите ==
Во 2008 година, претставникот на Министерството за внатрешни работи, генерал-потполковник Михаил Артамоскин ја изразил својата загриженост во врска со стапката на злосторства во земјата, што е двојно зголемено за само пет години помеѓу 2002 и 2006 година. Тој истакнал дека исто така се зголемило и [[Семејно насилство|семејното насилство]], така што до 40 проценти од сите сериозни насилни злосторства биле извршени во семејствата.

Околу две третини од убиства со умисла и тешка телесна повреда биле направени во интимни односи или во семејства. Насилството во една или друга форма било забележано во скоро секое четврто семејство. Причините за семејните злосторства биле различни и вклучувале расправии и скандали, непријателски односи врз основа на семејни проблеми, домување и домашни конфликти, кои честопати имале долготраен карактер.

Како главни причини за целото население, Артамошкин се осврнал на „нискиот морал“ и проблемите со приходите, додека во богатите семејства злосторствата се случиле и поради љубомора. Големата невработеност ги фрустрирала луѓето и довела до злоупотреба на алкохол и насилство врз жени, деца и адолесценти.

Артамоскин истакнал дека многу превентивни одлики во општеството исчезнале со распадот на Советскиот Сојуз во 1991 година. Тој изјавил дека офицерите на милицијата во областите започнале да работат со семејства, во соработка со службеници за заштита на децата; и дека, како резултат на превентивната работа, годишните случаи на семејно насилство се намалиле за 25-30 проценти. Друг фактор е падот на потрошувачката на алхокол, со потрошувачка на алкохол намалена за 40% од раните 2000-ти според Светската здравствена организација.&lt;ref name=&quot;Regnum&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/947351.html|title=МВД: ежегодно около 14 тысяч женщин погибает от рук мужей|date=24 January 2008|publisher=Regnum.ru|accessdate=22 February 2017|archive-date=2017-02-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20170223211614/https://regnum.ru/news/947351.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mvd.ru/news/14047/|title=Интервью исполняющего обязанности начальника Департамента охраны общественного порядка МВД России генерал-лейтенанта милиции Михаила Артамошкина газете &quot;Щит и меч&quot;|date=24 January 2008|work=Министерство внутренних дел Российской Федерации|archive-url=https://web.archive.org/web/20100712145751/http://www.mvd.ru/news/14047/|archive-date=12 July 2010}}&lt;/ref&gt;

Во соопштението за медиумите во 2003 година, [[Амнести интернешенал|Амнести Интернешнл]] тврдел дека, секој ден, 36.000 жени во Руската Федерација биле тепани од нивните сопрузи или партнери.&lt;ref name=&quot;AIUK&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org.uk/press-releases/russian-federation-violence-against-womens-rightss-rightss-rightss-rightss-rightss|title=Russian Federation: Violence against Women – time to act|date=5 March 2003|publisher=Amnesty International UK|accessdate=2021-04-29|archive-date=2020-02-24|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224134713/https://www.amnesty.org.uk/press-releases/russian-federation-violence-against-womens-rightss-rightss-rightss-rightss-rightss|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Ситуацијата се влошила со недостаток на статистички податоци за насилни злосторства, кои ја земале предвид природата на односот меѓу сторителот и жртвата, како и разградување на полот, {{Sfn|ANNA National Centre|2010}} и од односот на службените лица за спроведување на законот, кои не ги сметале таквите насилството како сериозно кривично дело, туку како „приватна работа“ меѓу сопружниците &lt;ref name=&quot;CEDAW&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www1.umn.edu/humanrts/cedaw/russia2002.html|title=Concluding Observations: Russian Federation|date=2002|publisher=Committee on the Elimination of Discrimination Against Women}}&lt;/ref&gt; {{Sfn|ANNA National Centre|2010}} и избегнувње „мешање во семејни скандали“.&lt;ref name=&quot;MHG&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.mhg.ru/english/1ED0294|title=Domestic Violence|publisher=Moscow Helsinki Group}}&lt;/ref&gt;

Една статија објавена во „ ''Журнал за меѓучовечко насилство“ од 2008 година'' во врска со семејното насилство меѓу руски студенти открила дека „Високи стапки на распространетост се откриени за сите видови насилство, агресија и [сексуална] принуда. Во согласност со претходните истражувања, машките и женските студенти имале подеднакво веројатност да бидат жртви и извршители на сите насилни и агресивни активности.“ &lt;ref&gt;Lysova A.V., Douglas E.M. (2008). Intimate partner violence among male and female Russian university students. ''Journal of Interpersonal Violence'', 23(11), 1579–1599 DOI: 10.1177/0886260508314320&lt;/ref&gt;

=== Полициска статистика ===
Официјална статистика од рускиот полициски оддел (МВД) за 2008 година:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.komitet2-2.km.duma.gov.ru/|title=Комитет ГД по охране здоровья|work=www.komitet2-2.km.duma.gov.ru|accessdate=14 March 2017|archive-date=2021-04-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20210421234153/http://komitet2-2.km.duma.gov.ru/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

* Секое четврто семејство во земјата доживело насилство од различни форми
* Две третини од убиствата се предизвикани од семејни или домашни мотиви.
* До 40% од сите сериозни насилни злосторства се извршени во семејства.

Според официјалните податоци на руската полиција, 1.060 лица биле убиени во нивните семејства во 2015 година. 304 од нив биле жени, 756 - мажи и 36 деца.

== 2010-тите ==
Според бројките пријавени од западните медиуми во 2013 година, смртните случаи на жени поради семејно насилство не биле значително намалени за една деценија. БиБиСи објавил информација од руско министерство за внатрешни работи дека 600.000 жени биле физички или вербално малтретирани дома.&lt;ref name=&quot;BBC2013&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.com/news/world-europe-21474931|title=The silent nightmare of domestic violence in Russia|date=1 March 2013|work=www.bbc.com|accessdate=5 February 2017}}&lt;/ref&gt; Јелена Мизулина, член на Советот на Федерацијата, навела многу пониски бројки за 2015 година, известувајќи дека околу 300 жени годишно умирале од рацете на сопрузи или други роднини и ги обвинила феминистките за надувување на бројките.&lt;ref&gt;{{Наведено видео|date=February 1, 2017|url=http://council.gov.ru/events/multimedia/video/60406/|title=405 заседание Совета Федерации}}&lt;/ref&gt;

=== #IAmNotAfraidToSayIt ===
Во јули 2016 година, украинската активистка Анастасија Мелниченко дала објава на [[Фејсбук]] во која раскажува за своето лично искуство на сексуално злоставување и ја отфрла идејата дека некако е виновна. Таа вклучила хаштаг на [[украински јазик]]: #яНеБоюсьСказати, што во превод значи - #НеСеПлашамДаКажам или на [[руски]]; яНеБоюсьСказать. Нејзината објава била широко споделувана, а наскоро потоа жените во Русија и Украина започнале да објавуваат свои приказни за сексуално вознемирување и напади. Многумина изјавиле дека првпат зборуваат за инцидентите. До август 2016 година, скоро 200.000 жени и мажи изразиле поддршка или ги споделиле своите стории на социјалните мрежи користејќи го нејзиниот хаштаг.&lt;ref name=&quot;dailybeast&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.thedailybeast.com/a-revolution-has-started-against-rapists-in-ukraine-and-russia|title=A Revolution Has Started Against Rapists in Ukraine and Russia|date=August 11, 2016|work=[[The Daily Beast]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;azdaily&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.newspapers.com/clip/31078113/arizona_daily_star/|title=Russian women speak up about sexual abuse|date=July 20, 2016|work=[[Arizona Daily Star]]|agency=[[Associated Press]]|via=[[Newspapers.com]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;bbc&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/p0466t69|title=My story of sexual abuse is changing perceptions in Ukraine|date=August 29, 2016|work=[[BBC]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;guardian&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2016/jul/08/russian-ukrainian-women-sexual-abuse-stories-go-viral|title=Russian and Ukrainian women's sexual abuse stories go viral|date=July 8, 2016|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;witw&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://womenintheworld.com/2016/07/13/organizer-of-iamnotafraidtosayit-explains-meaning-behind-hashtag/|title=Organizer of #IAmNotAfraidToSayIt explains meaning behind hashtag|date=July 13, 2016|work=[[Women in the World]]|accessdate=2021-04-29|archive-date=5 мај 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190505180142/https://womenintheworld.com/2016/07/13/organizer-of-iamnotafraidtosayit-explains-meaning-behind-hashtag/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2016/07/11/i-am-not-afraid-to-speak-russian-online-flash-mob-condemns-sexual-violence-a54519|title=I Am Not Afraid to Speak: Russian Online Flash Mob Condemns Sexual Violence|date=July 11, 2016|work=[[The Moscow Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dw.com/en/iamnotafraidtosay-victims-of-sexual-assault-in-ukraine-and-russia-break-taboo/a-19430021|title=#IamNotAfraidToSay: Victims of sexual assault in Ukraine and Russia break taboo|date=July 27, 2016|work=[[DW News]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;meduza&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://meduza.io/en/feature/2016/07/08/the-woman-who-wasn-t-afraid-to-say-it|title=The woman who wasn't 'afraid to say it' Anastasiya Melnychenko explains her campaign to get Ukrainians and Russians talking about sexual violence|date=July 8, 2016|work=[[Meduza]]}}&lt;/ref&gt;

Одговорите биле измешани. Некои кои коментирале добиле поддршка, но многу други, вклучително и новинари, психолози и православни христијански претставници, тврделе дека приказните се измислени, претерани, лошо ориентирани или „поткопуваат традиционални вредности“.&lt;ref name=&quot;manshina&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Manshina|first=Daria|date=2016|title=Russia: Gender-Based Violence and the Realisation of Socioeconomic Rights|url=https://upload.wikimedia.org/wikipedia/commons/e/e8/Global_Information_Society_Watch_2016_-_Economic%2C_Social_and_Cultural_Rights_and_the_Internet.pdf|journal=[[Global Information Society Watch]]|pages=194–197}}&lt;/ref&gt;

Според извештајот на Глобално Информатичко општество од 2016 година, „родово-базирано насилство во Русија е секојдневна работа“.&lt;ref name=&quot;manshina&quot;/&gt; Низ поранешниот Советски Сојуз, сексуалниот напад ретко се сфаќа сериозно, особено во Русија под водство на [[Владимир Путин]]. Дури и најеклатантните случаи на силување, кои некогаш би биле универзално осудувани, честопати не резултираат со казна за сторителите.&lt;ref name=&quot;aripova&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Aripova|first=Feruza|last2=Johnson|first2=Janet Elise|date=September 2018|title=The Ukrainian-Russian Virtual Flashmob against Sexual Assault|journal=The Journal of Social Policy Studies|volume=16|issue=3|pages=487–500|doi=10.17323/727-0634-2018-16-3-487-500|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

=== Декриминализација ===
Во февруари 2017 година, со поддршка на [[Руска православна црква|Руската православна црква]], Русија го декриминализирала семејното насилство во случаи кога тоа не предизвикува „значителна телесна повреда“ (како што се скршени коски или потрес на мозокот) &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://newhumanist.org.uk/articles/5326/what-happened-after-russia-decriminalised-domestic-abuse|title=What happened after Russia decriminalised domestic abuse: Despite a chronic domestic violence problem, a new law has made punishing abusers even harder. Where does Russia go from here?|date=June 11, 2018|work=[[New Humanist]]}}&lt;/ref&gt; и доколку не се случува повеќе од еднаш годишно.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usatoday.com/story/news/2017/01/27/russian-parliament-decrimiinalizes-domestic-violence/97129912/|title=Russia parliament votes 380-3 to decriminalize domestic violence|date=January 27, 2017|work=[[USA Today]]}}&lt;/ref&gt; Како резултат на тоа, семејното насилство се зголемило &lt;ref name=&quot;mt04122019&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2019/04/12/un-committee-sides-against-russia-in-first-domestic-violence-ruling-a65226|title=UN Committee Sides Against Russia in First Domestic Violence Ruling|date=April 12, 2019|work=[[The Moscow Times]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;tol&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tol.org/client/article/28349-russia-women-law-domestic-violence-society.html|title=Domestic Violence Victim Wins Case Against Russia at UN|date=April 15, 2019|work=[[Transitions Online]]|accessdate=2021-04-29|archive-date=2019-05-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20190507204642/https://www.tol.org/client/article/28349-russia-women-law-domestic-violence-society.html}}&lt;/ref&gt; додека пријавувањето нагло се намалило, а полицијата започнала да одбива да истражува случаи на семејно насилство.&lt;ref name=&quot;fp&quot;/&gt;

Марина Писклакова-Паркер, директор на центарот „Ана“, организација што им помага на жртвите на семејно насилство, изјавила дека декриминализацијата се покажала „многу опасна за безбедноста на илјадници Русинки“.&lt;ref name=&quot;tol&quot;/&gt; Во декември 2018 година, високиот претставник на Русија за човекови права, Татјана Москалкова, ја нарекла декриминализацијата „грешка“ и изјавила дека е потребно ново законодавство за борба против семејното насилство.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.themoscowtimes.com/2018/12/03/decriminilization-domestic-violence-was-mistake-russian-official-admits-a63688|title=Decriminalization of Domestic Violence Was a 'Mistake,' Russian Official Admits|date=December 3, 2018|work=[[The Moscow Times]]}}&lt;/ref&gt;

Невладини организации поднеле жалба до [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 2013 година во име на Шема Тимагова, [[Чеченци|чеченка]] чиј сопруг се обидел да ја убие со секира. Чеченскиот суд делотворно го ослободила сопругот, откривајќи дека жената го „испровоцирал“ да ја нападне. Во април 2019 година, при првата одлука на ООН за семејно насилство во Русија, Комитетот на ООН за елиминација на дискриминацијата врз жените (ЦЕДАВ) пресудил во корист на Тимагова и и наложил на Русија да и плати „соодветен финансиски надомест“. ЦЕДАВ понатаму изјавил дека Русија мора да ги измени своите закони за да го криминализира насилството врз основа на пол и соодветно да ги испита обвинувањата за насилство врз жените. На Русија и биле дадени шест месеци да достави писмен одговор во кој ќе бидат детални чекорите преземени во врска со случајот.&lt;ref name=&quot;mt04122019&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;tol&quot;/&gt;

== Улога на алкохолот ==
Во извештајот од 1997 година објавен во „ Журнал за семејно насилство“, било откриено дека кај мажите кои извршиле убиство на сопружници, 60-75% од сторителите пиеле пред инцидентот.&lt;ref name=&quot;WHO&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.euro.who.int/document/e88757.pdf|title=Interpersonal Violence and Alcohol in the Russian Federation|year=2006|publisher=[[World Health Organization]]|page=4|accessdate=May 12, 2010|archive-date=2010-03-14|archive-url=https://web.archive.org/web/20100314001255/http://euro.who.int/document/e88757.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Анкета спроведена од ''Институтот за научно истражување на семејството'', 29% од луѓето на прашањето „Зошто децата се тепани во семејства со кои сте запознаени?“ одговориле дека насилството го извршиле бидејќи биле во алкохолизирана состојба.

Според податоци од 2004 година за едно истражување за семејно насилство, 77% од сторителите на насилно злосторство (кон членови на семејството) биле чести алкохоличари - 12% се занимавале со редовно пиење алкохол (три или четири пати месечно), 30% трипати неделно или повеќе, и 35% секој ден или скоро секој ден.&lt;ref name=&quot;WHO&quot;/&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==

* [http://www.stopvaw.org/russian_federation Руската Федерација] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190215035028/http://www.stopvaw.org/russian_federation |date=2019-02-15 }} запре насилството врз жените
* [https://www.bbc.com/news/world-europe-21474931 „Тивкиот кошмар на семејното насилство во Русија“], напис во [[BBC News]], 1 март 2013 година
* [https://www.theguardian.com/cities/2015/jun/10/moscow-domestic-violence-problem-russia Разбивање на табу: Московците заземаат став против семејното насилство], напис од Амелија entентлмен во ''[[Гардијан|„Гардијан“]]'', 10 јуни 2015 година

{{Европа по тема|Семејно насилство во}}
{{Азија по тема|Семејно насилство во}}

[[Категорија:Семејство во Русија]]
[[Категорија:Семејно насилство по земја|Русија]]
[[Категорија:Злосторство во Русија]]</text>
      <sha1>gvzk7db5ukgse5vkamhx0vl8o6w3b40</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Тројцата среќници</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1269002</id>
    <revision>
      <id>5600700</id>
      <parentid>4929759</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:52:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3543" sha1="5c8t5cagk6fbls20um0h5cqim98s96j" xml:space="preserve">{{закосен наслов}}
[[Податотека:Baudry-Grimm-Illp202.png|мини|Илустрација од [[Фредерик Бодри]]]]
[[Податотека:Otto Ubbelohde - Die drei Glückskinder.jpg|мини|Илустрација од [[Ото Убелоде]], 1909]]
'''''„Тројцата среќници“''''' ([[германски]]: ''Die drei Glückskinder'') — [[сказна]] на [[браќата Грим]].

==Содржина==
Непосредно пред смртта, еден татко ги повикува трите сина и на едниот му дава [[Кокошка|петел]], на другиот [[Коса (орудие)|коса]], а на третиот [[мачка]], велејќи им да заминат по светот и да пронајдат земја во која луѓето не слушнале за нивните работи. Првиот син скитал низ светот, но секаде имале видено петел. Најпосле, тој пристигнал на еден [[остров]] каде луѓето не знаеле што е тоа петел. Тој им кажал дека благодарение на петелот ќе можат да го определат времето. Луѓето го купиле петелот за еден товар злато и синот се вратил дома. Тогаш, вториот син тргнал да си ја бара среќата. И тој одел насекаде сè додека на пристигнал на некој остров каде луѓето не знаеле како да го соберат [[жито]]то. Тој почнал да коси и жителите му ја побарале косата, нудејќи му еден коњски товар [[злато]]. Така, и тој се збогатил и се вратил дома. Третиот син скитал низ светот со мачката и најпосле пристигнал на некој остров каде [[Глувци|глувците]] насекаде се шетале слободно. Тој ја пуштил мачката во кралската палата и таа ги уловила глувците, па кралот му понудил многу злато во замена за мачката. Синот си заминал, а кога мачката се прејала глувци, таа почнала да мјаука и жителите на островот се исплашиле. Тие испратиле гласник, кој ја молел мачката да го напушти островот, но таа пак мјаукала. Тогаш, луѓето почнале да ја гаѓаат палатата со [[Топ|топовите]], но мачката побегнала низ прозорецот, а островјаните си ја уништиле палатата.&lt;ref&gt; Браќа Грим, ''Сказни''. Наша книга, Скопје, 1972, стр. 11-14.&lt;/ref&gt;

==Изданија на македонски јазик==
* „Тројцата среќници“, во: Браќа Грим, ''[[Сказни (книга од 1972)|Сказни]]''. Наша книга, Скопје, 1972.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Сказни од браќата Грим]]
[[Категорија:Сказни од браќата Грим]]</text>
      <sha1>5c8t5cagk6fbls20um0h5cqim98s96j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софтбол на Летните олимписки игри 2008</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1271323</id>
    <revision>
      <id>5600919</id>
      <parentid>4563136</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T04:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600919</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25712" sha1="l8njmoj1gp8ses10jxegprhtqtpu9au" xml:space="preserve">{{Инфокутија Олимписко натпреварување|event=Софтбол|games=Летни олимписки игри 2008|image=Softball 2008.png|caption=|venue=[[Софтболски терен „Фенгтај“]]|dates=12–21 август|teams=8|gold={{sbw|Japan}}|silver={{sbw|United States}}|bronze={{sbw|Australia}}|prev=[[Софтбол на Летните олимписки игри 2004|2004]]|next=[[Софтбол на Летните олимписки игри 2020|2020]]}}
 
[[Податотека:2008_Summer_Olympics_-_softball.PNG|мини|250x250пкс| Натпреварувачки тимови]]
'''[[Софтбол]] на [[Летни олимписки игри 2008|Летните олимписки игри 2008]]''' во [[Пекинг]] се одржал во период од десет дена, почнувајќи од 12 август и кулминирало во финалето на медалите на 21 август. Сите натпревари се одиграле на теренот за софтбол Фенгтај . Олимпискиот софтбол е натпреварување само за жени, додека мажите се натпреваруваат во сличен спорт, бејзбол.

Софтболот бил воведен во 1996 година на Летните олимписки игри, и е еден од најновите ако се има предвид дека [[Меѓународен олимписки комитет|Меѓународниот олимписки комитет]] гласал за отстранување на бејзболот од програмата на [[Летни олимписки игри 2012|Олимписките игри]] во 2012 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.usatoday.com/sports/olympics/2005-07-08-baseball-softball-dropped_x.htm|title=Baseball, softball bumped from Olympics|last=Michaelis|first=Vicki|date=2005-07-08|publisher=USA Today|accessdate=August 17, 2008}}&lt;/ref&gt; Заедно со бејзболот, софтболот бил одбиен за [[Летни олимписки игри 2016|Летните олимписки игри 2016]] на состанокот на МОК во октомври 2009 година.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.foxnews.com/printer_friendly_story/0,3566,539269,00.html|title=Olympic Leaders Approve Golf and Rugby for 2016 Summer Games|date=August 13, 2009|work=[[Fox News]]|access-date=2010-02-16|agency=Associated Press}}&lt;/ref&gt; Сепак, по гласањето на МОК во 2016 година, софтболот повторно бил вклучен за Летните олимписки игри во 2020 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/2016/08/04/sports/olympics/baseball-softball-2020-tokyo-new-sports.html?_r=0|title=Baseball and Softball Returning to Olympics in 2020|last=Victor Mather|date=August 3, 2016}}&lt;/ref&gt;

== Медалисти ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| style=&quot;background:gold;&quot; |'''Злато'''
| style=&quot;background:silver;&quot; |'''Сребро'''
| style=&quot;background:#c96;&quot; |'''Бронза'''
|- valign=&quot;top&quot;
|{{flagIOCteam|JPN|2008 Summer}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|{{flagIOCteam|USA|2008 Summer}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|{{flagIOCteam|AUS|2008 Summer}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|}

== Учесници ==
{{Столб-почеток}}
{{col-1-of-2}}
*{{Sbw|AUS}}
*{{Sbw|CAN}}
*{{Sbw|CHN}}
*{{Sbw|TPE}}
{{col-2-of-2}}
*{{Sbw|JPN}}
*{{Sbw|NED}}
*{{Sbw|USA}}
*{{Sbw|VEN}}
{{Столб-крај}}

== Формат на напреварување ==
Осум екипи се натпреваруваат на олимпискиот турнир во софтбол, а натпреварувањето се состои од две кола. Прелиминарната рунда следи кружен формат, каде што секоја од екипите игра еднаш со сите останати тимови. Следствено на ова, најдобрите четири екипи се пласираат во систем за плејоф-страници, кој се состои од две полуфинални игри, и конечно натпревари за бронза и златен медал.

== Квалификација ==
Осумте екипи на олимпискиот турнир во софтбол се квалификуваат преку серија турнири. На Кина, како нација домаќин, и е загарантирано нејзиното учество. Четворицата најдобри финалисти на Светското првенство во Софтбол 2006 година се квалификуваат директно на Олимпискиот турнир. Преку континентални квалификациски турнири за Европа / Африка, Пан-Америка и Азија / Океанија, се квалификуваат останатите репрезентации.

== Распоред на квалификации ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;width:800px;&quot;
!Датум
! Настан
! Локација
! Квалификатор
|-
|
| Нација домаќин
|
|{{Sbw|CHN}}
|-
| 20-29 август 2006 година
| Светско првенство ISF 2006 година
|{{Знамеикона|CHN}} [[Пекинг]]
|{{Sbw|USA}}&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;{{Sbw|JPN}}&lt;br /&gt;{{Sbw|AUS}}&lt;br /&gt;{{Sbw|CAN}}
|-
| 9-16 јуни 2007 година
| [https://web.archive.org/web/20070611131822/http://www.eurafricasoftball.com/ Олимписки турнир за квалификации во Европа и Африка]
|{{Знамеикона|ITA}} [[Трст]]
|{{Sbw|NED}}
|-
| 1-5 февруари 2007 година
| Олимписки турнир за квалификации во Азија и Океанија
|{{Знамеикона|TPE}} [[Тајнан|Градот Таинан]]
|{{Sbw|TPE}}
|-
| 19-24 август 2007 година
| Пан-американски олимписки квалификациски турнир
|{{Знамеикона|VEN}}[[Валенсија, Карабобо|Валенсија]]
|{{Sbw|VEN}}
|}
''{{Белешка|1|Note 1}}:'' Кинески Тајпеј е официјална [[Меѓународен олимписки комитет|ознака на МОК]] за државата официјално наречена [[Република Кина]], попозната како [[Република Кина|Тајван]].

== Групна фаза ==

 === Прелиминарен круг ===
{| class=&quot;infobox bordered&quot;
| style=&quot;width:10px; background:#cfc;&quot; |
| Квалификувани за полуфинале
|-
| style=&quot;width:10px; background:#fcc;&quot; |
| Елиминирани
|}
Првите четири екипи ќе се пласираат во полуфиналната рунда.

&lt;small&gt;Сите времиња се според кинеско стандардно време ( [[UTC+08:00|UTC + 8]] )&lt;/small&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! width=&quot;170&quot; |Тим
! width=&quot;20&quot; | В.
! width=&quot;20&quot; | Л.
! width=&quot;20&quot; | РС
! width=&quot;20&quot; | РА
! width=&quot;20&quot; | ПОБЕДИ%
! width=&quot;20&quot; | МК
! width=&quot;120&quot; | Вратоврска
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|USA}}
| 7
| 0
| 53
| 1
| 1.000
| -
| -
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|JPN}}
| 6
| 1
| 23
| 13
| .857 година
| 1
| -
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|AUS}}
| 5
| 2
| 30
| 11
| .714
| 2
| -
|- style=&quot;background:#cfc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|CAN}}
| 3
| 4
| 17
| 23
| .429
| 4
| -
|- style=&quot;background:#fcc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|TPE}}
| 2
| 5
| 10
| 23
| .286
| 5
| 2-0 наспроти CHN / VEN
|- style=&quot;background:#fcc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|CHN}}
| 2
| 5
| 19
| 21
| .286
| 5
| 1-1 наспроти TPE / VEN
|- style=&quot;background:#fcc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|VEN}}
| 2
| 5
| 15
| 35
| .286
| 5
| 0-2 наспроти CHN / TPE
|- style=&quot;background:#fcc;&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{Sbw|NED}}
| 1
| 6
| 8
| 48
| .143
| 6
| -
|}
Постапките за врски со врски ја следат стандардната процедура на Меѓународната федерација за софтбол за решавање на врските.

; 12 август
{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[12 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|TPE}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||'''1'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||0 ||2 ||2 ||0 ||0 ||2 ||0 ||'''6'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[12 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CHN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||5 ||1 ||4 ||'''10'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|NED}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||2 ||0 ||0 ||'''2'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[12 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||0 ||4 ||2 ||5 ||0 ||Х ||Х ||'''11'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|VEN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||Х ||Х ||'''0'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[12 август]] — 19:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||3 ||1 ||0 ||0 ||0 ||0 ||Х ||'''4'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||0 ||3 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''3'''
|}

|}

----

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[13 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CHN}} ||1 ||0 ||1 ||0 ||3 ||1 ||1 ||'''7'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|VEN}} ||0 ||0 ||0 ||1 ||0 ||0 ||0 ||'''1'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[13 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||0 ||0 ||1 ||1 ||0 ||0 ||'''2'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|TPE}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||'''1'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[13 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||2 ||Х ||'''3'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[13 август]] — 19:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||0 ||0 ||3 ||4 ||1 ||1 ||Х ||'''9'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|NED}} ||0 ||0 ||0 ||1 ||1 ||0 ||Х ||'''2'''
|}

|}

----

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[14 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CHN}} ||0 ||0 ||1 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''1'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[14 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|NED}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||2 ||0 ||0 ||0 ||1 ||0 ||X ||'''3'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[14 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||1 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''1'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||4 ||4 ||'''8'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[14 август]] — 19:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|TPE}} ||2 ||0 ||0 ||1 ||0 ||0 ||X ||'''3'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|VEN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|}

|}

----

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[15 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CHN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||0 ||'''1'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[15 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||2 ||1 ||0 ||'''3'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|TPE}} ||1 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''1'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[15 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||4 ||0 ||0 ||3 ||0 ||X ||X ||'''7'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||X ||X ||'''0'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[15 август]] — 19:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|VEN}} ||3 ||3 ||0 ||2 ||X ||X ||X ||'''8'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|NED}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||X ||X ||'''0'''
|}

|}

----

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[16 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||0 ||3 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''3'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CHN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[16 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|NED}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||0 ||2 ||0 ||2 ||0 ||0 ||4 ||'''8'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[16 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||1 ||0 ||5 ||1 ||X ||X ||X ||'''7'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|TPE}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||X ||X ||'''0'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[16 август]] — 19:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|VEN}} ||1 ||0 ||0 ||1 ||0 ||0 ||0 ||'''2'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|}

|}

----

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[17 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|TPE}} ||1 ||0 ||0 ||1 ||0 ||0 ||0 ||'''2'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CHN}} ||0 ||1 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''1'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[17 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||3 ||'''4'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[17 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|VEN}} ||0 ||0 ||1 ||1 ||0 ||0 ||0 ||'''2'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||0 ||0 ||1 ||4 ||0 ||X ||'''5'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[17 август]] — 19:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||1 ||2 ||3 ||2 ||X ||X ||X ||'''8'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|NED}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||X ||X ||'''0'''
|}

|}

----

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[18 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|NED}} ||0 ||2 ||2 ||0 ||0 ||0 ||X ||'''4'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|TPE}} ||1 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||'''2'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[18 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''0'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||2 ||2 ||0 ||0 ||2 ||0 ||'''6'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[18 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CHN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||X ||X ||'''0'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||9 ||0 ||0 ||0 ||X ||X ||X ||'''9'''
|}

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[18 август]] — 19:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|VEN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||2 ||X ||X ||'''2'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||4 ||1 ||0 ||4 ||0 ||X ||X ||'''9'''
|}

|}

== Круг за медал ==

Поразениот од 1&amp;2 ќе игра со победникот од 3 и 4 во мечот за бронзен медал. Поразениот од мечот за бронзен медал го освојува бронзениот медал, додека победникот продолжува да игра за 1 и 2 место, борејќи се за златен медал.{{PagePlayoffBracket|RD1=Semifinals|RD1-score4=3|RD3-team2='''{{sbw|JPN}}'''|RD3-seed2=2|RD3-score1=1|RD3-team1={{sbw|USA}}|RD3-seed1=1|RD2-score2='''4'''|RD2-team2='''{{sbw|JPN}}'''|RD2-seed2=2|RD2-score1=3|RD2-team1={{sbw|AUS}}|RD2-seed1=3|RD1-team4={{sbw|CAN}}|RD2=Bronze medal game|RD1-seed4=4|RD1-score3='''5'''|RD1-team3='''{{sbw|AUS}}'''|RD1-seed3=3|RD1-score2=1|RD1-team2={{sbw|JPN}}|RD1-seed2=2|RD1-score1='''4'''|RD1-team1='''{{sbw|USA}}'''|RD1-seed1=1|RD3=Gold medal game|RD3-score2='''3'''}}

==== Полуфиналы ====

{| cellspacing=&quot;0&quot; cellpadding=&quot;0&quot; class=&quot;&quot; style=&quot;background-color:transparent; width:100%;&quot;
|- style=&quot;vertical-align:top;&quot;
| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[20 август]] — 9:30&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| 8
! width=15| 9
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||4 ||'''4'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||'''1'''
|}

| style=&quot;width:50%; text-align:left;&quot; |

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[20 август]] — 12:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||0 ||1 ||1 ||1 ||0 ||2 ||0 ||'''5'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|CAN}} ||0 ||0 ||3 ||0 ||0 ||0 ||0 ||'''3'''
|}

|}

==== 3 место====

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[20 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| 8
! width=15| 9
! width=15| 10
! width=15| 11
! width=15| 12
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|AUS}} ||1 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||0 ||0 ||0 ||1 ||0 ||'''3'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||0 ||0 ||2 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||0 ||1 ||1 ||'''4'''
|}

==== Финале ====

{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ &lt;span style=&quot;font-size:90%&quot;&gt;[[20 август]] — 17:00&lt;/span&gt;
|- align=center
! width=120|Место
! width=15| 1
! width=15| 2
! width=15| 3
! width=15| 4
! width=15| 5
! width=15| 6
! width=15| 7
! width=15| Вкупно
|- align=center
| align=left| {{Sbw|JPN}} ||0 ||0 ||1 ||1 ||0 ||0 ||1 ||'''3'''
|- align=center
| align=left| {{Sbw|USA}} ||0 ||0 ||0 ||1 ||0 ||0 ||0 ||'''1'''
|}

== Наводи ==
{{наводи}}
== Надворешни врски ==

* [http://olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=SO Софтбол на МОК] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090801091119/http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=SO |date=2009-08-01 }}
* [http://www.internationalsoftball.com/ Меѓународна федерација на софтбол]
* [https://web.archive.org/web/20080513144027/http://www.internationalsoftball.com/english/events/2008_olympic_softball.asp Олимписки софтбол на ИСФ]
* [https://digital.la84.org/digital/api/collection/p17103coll8/id/66074/download Софтбол - Официјална книга со резултати]

{{Спортови на Летните олимписки игри 2008}}

[[Категорија:Софтбол на Летните олимписки игри|2008]]
[[Категорија:Спортови на Летните олимписки игри 2008]]</text>
      <sha1>l8njmoj1gp8ses10jxegprhtqtpu9au</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софтбол на Летните олимписки игри 2004</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1271339</id>
    <revision>
      <id>5600918</id>
      <parentid>4788888</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T04:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600918</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31296" sha1="8aib43xjuioiy6njdvjz3u6xjisc20d" xml:space="preserve">{{Инфокутија Олимписко натпреварување|event=Софтбол|games=Летни олимписки игри 2004|image=|caption=|venue=[[Олимписки софтболски стадион (Атина)|Олимписки софтболски стадион]]|dates=14 – 23 август 2004|competitors=120|nations=8|prev=[[Софтбол на Летните олимписки игри 2000|2000]]|next=[[Софтбол на Летните олимписки игри 2008|2008]]}}

'''[[Софтбол]] на [[Летни олимписки игри 2004|Летните олимписки игри 2004 година]]''' се одржал на [[Олимписки софтболски стадион (Атина)|Олимпискиот софтболски стадион]] во Олимпискиот комплекс Хелинико од 14 до 23 август во [[Атина]], [[Грција]]. [[САД]] го освоиле златото, додека [[Австралија]] (АУС) го освоила среброто, а [[Јапонија]] (ЈПН) бронзата.

Тоа бил еден од трите спортови на [[Олимписки игри|Олимписките игри]] во [[Атина,]] кои биле наменети единствено за жени заедно со синхронизирано пливање и ритмичка гимнастика.

Осум екипи се натпреварувале за златниот медал на [[Летни олимписки игри|Летните олимписки игри]].

== Медалисти ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
| bgcolor=&quot;gold&quot; |'''Злато'''
| bgcolor=&quot;silver&quot; |'''Сребро'''
| bgcolor=&quot;CC9966&quot; |'''Бронза'''
|- valign=&quot;top&quot;
|{{flagIOCteam|USA|2004 Summer}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|{{flagIOCteam|AUS|2004 Summer}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|{{flagIOCteam|JPN|2004 Summer}} &lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
|}
Во еден од најдоминантните турнири во историјата на софтболот, тимот на [[Соединетите Американски Држави]] предводени од селекторот [[Мајк Кандреа]] го освоиле златниот медал совладувајќи ја [[Австралија]] со 5-1 во првенствениот натпревар на [[23 август]]. Тоа било првпат во 9 натпревари противникот да постигне гол против тимот на [[САД]].

Во текот на целиот турнир, тимот на САД ги надиграл своите противници и постигнал скор од 51-1. Тимот на САД го освоил златниот олимписки медал во софтбол трет пат по ред.

Сребрениот медал на Австралија е најдобар резултат во историјата на олимпискиот софтбол. Јапонија го освоила бронзениот медал откако ја победила [[Кина]] во полуфиналето, и загубила од Австралија во играта со бронзен медал.

== Учесници ==
{{Столб-почеток}}
{{col-1-of-2}}
*{{ЗнамеМОКекипа|AUS|2004 Summer}}
*{{ЗнамеМОКекипа|CAN|2004 Summer}}
*{{ЗнамеМОКекипа|CHN|2004 Summer}}
*{{ЗнамеМОКекипа|GRE|2004 Summer}}
{{col-2-of-2}}
*{{ЗнамеМОКекипа|TPE|2004 Summer}}
*{{ЗнамеМОКекипа|ITA|2004 Summer}}
*{{ЗнамеМОКекипа|JPN|2004 Summer}}
*{{ЗнамеМОКекипа|USA|2004 Summer}}
{{Столб-крај}}

== Резултати ==
Почнувајќи од 14 август, имало по четири прелиминарни игри секој ден до 20 август за вкупно 28 натпревари. Двата полуфинални натпревари се одиграле на 22 август, а подоцна тој ден се играл и натпреварот за третото место. Последната игра за златниот медал се одржила на 23 август во 16 часот по месно време.

=== Пласман ===
{| class=&quot;wikitable&quot;
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |'''Екипа'''
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |'''Нат.'''
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |'''Поб.'''
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |'''Пор.'''
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |'''ДГ'''
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |'''ПГ'''
! bgcolor=&quot;#efefef&quot; |'''Поени'''
|- bgcolor=&quot;#ffffcc&quot; align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|USA|2004 Summer}}
|7
|7
|0
|41
|0
|1.000
|- bgcolor=&quot;#ffffcc&quot; align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|AUS|2004 Summer}}
|7
|6
|1
|22
|14
|0.857
|- bgcolor=&quot;#ffffcc&quot; align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|JPN|2004 Summer}}
|7
|4
|3
|17
|8
|0.571
|- bgcolor=&quot;#ffffcc&quot; align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|CHN|2004 Summer}}
|7
|3
|4
|15
|20
|0.429
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|CAN|2004 Summer}}
|7
|3
|4
|6
|14
|0.429
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|TPE|2004 Summer}}
|7
|2
|5
|3
|13
|0.286
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|GRE|2004 Summer}}
|7
|2
|5
|6
|24
|0.286
|- align=&quot;center&quot;
| align=&quot;left&quot; |{{flagIOC|ITA|2004 Summer}}
|7
|1
|6
|8
|24
|0.143
|-
|}

=== Прелиминарен круг ===
==== 14 август ====
{{Столб-почеток}}
{{col-2}}
{{Linescore||H6=0|HomeAbr=JPN|H1=2|H2=0|H3=0|H4=0|H5=0|H7=0|RE=0|HR=2|HH=0|HE=2|WP=[[Тања Хардинг]] (1-0)|LP=[[Јукико Ено]] (0-1)|RoadHR=Н. Тиктуме во 4-т, 1 RBI|Home={{flagIOC|JPN|2004 Summer}}|RH=7||RoadAbr=AUS|Compact=x|Header=vs.|Date=14 август|Time=09:30|Location=|Road='''{{flagIOC|AUS|2004 Summer}}'''|R1=0|RR=4|R2=1|R3=0|R4=2|R5=1|R6=0|R7=0|HomeHR=никој}}
{{Linescore||H6=-|HomeAbr=USA|H1=1|H2=3|H3=0|H4=0|H5=3|H7=-|RE=2|HR=7|HH=11|HE=0|WP=[[Џени Финч]] (1-0)|LP=[[Лесли Малерич]] (0-1)|RoadHR=|Home='''{{flagIOC|USA|2004 Summer}}'''|RH=3||RoadAbr=ITA|Compact=x|Header=vs.|Date=August 14|Time=12:00|Location=|Road={{flagIOC|ITA|2004 Summer}}|R1=0|RR=0|R2=0|R3=0|R4=0|R5=0|R6=-|R7=-|HomeHR=}}
{{col-2}}
{{Linescore||RH=4|WP=[[Ларурен Бај]] (1-0)|HE=0|HH=5|HR=2|H7=X|H6=0|H5=0|H4=2|H3=0|H2=0|H1=0|HomeAbr=CAN|Home='''{{flagIOC|CAN|2004 Summer}}'''|RE=1|RR=0||R7=0|R6=0|R5=0|R4=0|R3=0|R2=0|R1=0|RoadAbr=TPE|Road={{flagIOC|TPE|2004 Summer}}|Location=|Time=17:00|Date=August 14|Header=vs.|Compact=x|LP=[[Ву Чија-Јен]] (0-1)}}
{{Linescore||RH=2|WP=[[Lü Wei (softball)|Lu Wei]] (1-0)|HE=1|HH=5|HR=5|H7=X|H6=0|H5=3|H4=0|H3=1|H2=1|H1=0|HomeAbr=CHN|Home='''{{flagIOC|CHN|2004 Summer}}'''|RE=6|RR=0||R7=0|R6=0|R5=0|R4=0|R3=0|R2=0|R1=0|RoadAbr=GRE|Road={{flagIOC|GRE|2004 Summer}}|Location=|Time=19:30|Date=August 14|Header=vs.|Compact=x|LP=[[Sarah Farnworth]] (0-1)}}
{{Столб-крај}}

==== 15 август ====
{{Столб-почеток}}
{{col-2}}
{{Linescore||H6=0|HomeAbr=JPN|H1=1|H2=4|H3=0|H4=0|H5=1|H7=X|RE=4|HR=6|HH=13|HE=0|WP=[[Сакаи Хироко]] (1-0)|LP=[[Лин Су-Хуа]] (0-1)|RoadHR=Н. Титкуме во 4-т, 1 RBI|Home={{flagIOC|JPN|2004 Summer}}|RH=2||RoadAbr=TPE|Compact=x|Header=vs.|Date=August 15|Time=09:30|Location=|Road={{flagIOC|TPE|2004 Summer}}|R1=0|RR=0|R2=0|R3=0|R4=0|R5=0|R6=0|R7=0|HomeHR=None}}
{{Linescore||H6=0|HomeAbr=CHN|H1=0|H2=0|H3=0|H4=0|H5=5|H7=0|RE=3|HR=5|HH=5|HE=1|WP=[[Џенифер Спедијачи]] (1-0)|LP=[[Ли Ки]] (0-1)|RoadHR=|Home='''{{flagIOC|CHN|2004 Summer}}'''|RH=9||RoadAbr=ITA|Compact=x|Header=vs.|Date=August 15|Time=12:00|Location=|Road={{flagIOC|ITA|2004 Summer}}|R1=0|RR=7|R2=6|R3=0|R4=0|R5=0|R6=0|R7=1|HomeHR=}}
{{col-2}}
{{Linescore||H6=-|HomeAbr=USA|H1=2|H2=0|H3=0|H4=8|H5=X|H7=-|RE=0|HR=10|HH=9|HE=2|WP=[[Лиза Фернандес]] (1-0)|LP=[[Брук Билкинс]] (0-1)|RoadHR=[[Стејси Нувеман]], 3 RBI|Home={{flagIOC|USA|2004 Summer}}|RH=1||RoadAbr=AUS|Compact=x|Header=vs.|Date=August 15|Time=17:00|Location=|Road={{flagIOC|AUS|2004 Summer}}|R1=0|RR=0|R2=0|R3=0|R4=0|R5=0|R6=-|R7=-|HomeHR=None}}
{{Linescore||H6=0|HomeAbr=GRE|H1=0|H2=1|H3=0|H4=0|H5=1|H7=X|RE=4|HR=2|HH=3|HE=0|WP=[[Sarah Farnworth]] (1-1)|LP=[[Kaila Holtz]] (0-1)|RoadHR=|Home='''{{flagIOC|GRE|2004 Summer}}'''|RH=3||RoadAbr=CAN|Compact=x|Header=vs.|Date=August 15|Time=19:30|Location=|Road={{flagIOC|CAN|2004 Summer}}|R1=0|RR=0|R2=0|R3=0|R4=0|R5=0|R6=0|R7=0|HomeHR=}}
{{Столб-крај}}

==== 16 август ====
09:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|25x25пкс]] Кина
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 4
| 0
| '''4'''
| 4
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Canada.svg|25x25пкс]] Канада
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 4
| 2
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | никој
|}
12:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;600&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! width=&quot;33&quot; | 8
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|25x25пкс]]САД
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 3
| '''3'''
| 3
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Japan.svg|25x25пкс]] Јапонија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 1
| 3
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|}
17:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|25x25пкс]] Италија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 1
| 0
| 0
| '''1'''
| 6
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Greece.svg|25x25пкс]] Грција
| 2
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| X
| '''2'''
| 5
| 3
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | '''Ш''' : Сара Фарнворт (2-1) '''Л''' : Сузан Булијаарело (0-1)
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|}
19:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Chinese_Taipei_for_Olympic_games.svg|25x25пкс]] Тајван
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 2
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]]Австралија
| 0
| 0
| 0
| 1
| 0
| 0
| X
| '''1'''
| 4
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | '''Ш''' : Ву Чија-Јен (0-2) '''Л''' : Тања Хардинг (2-0)
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; |

|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|}

==== 17 август ====
09:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|25x25пкс]] Кина
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 1
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|25x25пкс]] САД
| 2
| 1
| 0
| 0
| 1
| 0
| X
| '''4'''
| 5
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|}
12:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;600&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! width=&quot;33&quot; | 8
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Canada.svg|25x25пкс]] Канада
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 1
| '''1'''
| 1
| 2
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Japan.svg|25x25пкс]]Јапонија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 3
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|}
17:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Chinese_Taipei_for_Olympic_games.svg|25x25пкс]]Тајван
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 2
| '''2'''
| 3
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Greece.svg|25x25пкс]] Грција
| 0
| 0
| 0
| 1
| 0
| 0
| X
| '''0'''
| 5
| 1
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
19:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;501&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;159&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]]&lt;/img&gt; Австралија
| 2
| 2
| 2
| 0
| 2
| '''8'''
| 10
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|25x25пкс]]&lt;/img&gt; Италија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 2
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | Крај на играта со Run Ahead Rule
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}

==== 18 август ====
09:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|25x25пкс]] Италија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 5
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Chinese_Taipei_for_Olympic_games.svg|25x25пкс]]Тајван
| 0
| 0
| 0
| 1
| 0
| 0
| X
| '''1'''
| 4
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|}
12:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;600&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! width=&quot;33&quot; | 8
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]]Австралија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 5
| '''5'''
| 4
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|25x25пкс]] Кина
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 1
| 2
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | 
|}
17:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;501&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;159&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Canada.svg|25x25пкс]] Канада
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 1
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|25x25пкс]] САД
| 1
| 2
| 1
| 2
| 1
| '''7'''
| 11
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | Натпреварот завршил со правило „Пред трчање“
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
19:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Japan.svg|25x25пкс]]
| 0
| 3
| 1
| 0
| 0
| 0
| 2
| '''6'''
| 12
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Greece.svg|25x25пкс]]
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| X
| '''0'''
| 2
| 3
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}

==== 19 август ====
09:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Chinese_Taipei_for_Olympic_games.svg|25x25пкс]] Тајван
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 1
| 2
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|25x25пкс]]&lt; Кина
| 0
| 0
| 0
| 0
| 1
| 0
| X
| '''1'''
| 4
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
12:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;501&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;159&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Greece.svg|25x25пкс]]Грција
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 1
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|25x25пкс]] САД
| 0
| 0
| 1
| 3
| 3
| '''7'''
| 9
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; | Натпреварот завршил со правило „Пред трчање“
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
17:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|25x25пкс]] Италија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 3
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Japan.svg|25x25пкс]] Јапонија
| 0
| 0
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''1'''
| 8
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
19:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]] Австралија
| 0
| 1
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''1'''
| 4
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Canada.svg|25x25пкс]] Канада
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 5
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}

==== 20 август ====
09:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Italy.svg|25x25пкс]] Италија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 2
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Canada.svg|25x25пкс]] Канада
| 0
| 0
| 0
| 1
| 0
| 0
| X
| '''1'''
| 1
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
12:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Chinese_Taipei_for_Olympic_games.svg|25x25пкс]] Тајван
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 4
| 2
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|25x25пкс]] САД
| 0
| 0
| 0
| 1
| 1
| 1
| X
| '''3'''
| 8
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
17:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Greece.svg|25x25пкс]] Грција
| 2
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''2'''
| 4
| 2
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]] Австралија
| 0
| 0
| 1
| 2
| 0
| 0
| X
| '''3'''
| 7
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
19:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|25x25пкс]] Кина
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 0
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Japan.svg|25x25пкс]]Јапонија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 1
| 1
| X
| '''2'''
| 8
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
&lt;nowiki&gt;**&lt;/nowiki&gt; [http://sports.espn.go.com/oly/summer04/softball/news/story?id=1863914 Совршена игра]

== Круг за медал ==
Полуфиналниот натпревар помеѓу екипите со рангирање број 3 и број 4 (Јапонија и Кина) е елиминациска игра, а поразениот е во аут. Победникот се соочува со губитникот на другото полуфинале во играта со бронзен медал подоцна во неделата вечер. Поразениот од играта со бронзен медал го добил бронзениот медал. Победникот од таа игра се соочува со победникот од Австралија vs. Полуфинале на САД во играта со златен медал, со победникот во таа игра да добие злато, а поразениот да добие сребро.{{PagePlayoffBracket|RD1=Semifinals|RD1-score4=0|RD3-team2='''{{sbw|USA}}'''|RD3-seed2=1|RD3-score1=1|RD3-team1={{sbw|AUS}}|RD3-seed1=2|RD2-score2=0|RD2-team2={{sbw|JPN}}|RD2-seed2=3|RD2-score1='''3'''|RD2-team1='''{{sbw|AUS}}'''|RD2-seed1=|RD1-team4={{sbw|CHN}}|RD2=Bronze medal game|RD1-seed4=4|RD1-score3='''1'''|RD1-team3='''{{sbw|JPN}}'''|RD1-seed3=3|RD1-score2=0|RD1-team2={{sbw|AUS}}|RD1-seed2=2|RD1-score1='''5'''|RD1-team1='''{{sbw|USA}}'''|RD1-seed1=1|RD3=Gold medal game|RD3-score2='''5'''}}

=== Полуфинале ===
22 август 9:30 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;567&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! width=&quot;33&quot; | 8
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Japan.svg|25x25пкс]]Јапонија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 1
| '''1'''
| 6
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_People's_Republic_of_China.svg|25x25пкс]] Кина
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 3
| 4
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}
22 август 12:20
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;534&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]]Австралија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 3
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|25x25пкс]]САД
| 0
| 0
| 0
| 1
| 3
| 1
| x
| '''5'''
| 8
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;13&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;13&quot; |
|}

=== Бронзен медал ===
22 август 17:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;534&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]] Австралија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 3
| 0
| 0
| '''3'''
| 4
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Japan.svg|25x25пкс]]Јапонија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| '''0'''
| 3
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;14&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;12&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;12&quot; |
|}

=== Златен медал ===
23 август 16:00 часот
{| style=&quot;margin-left:3em;&quot; width=&quot;534&quot; cellspacing=&quot;0&quot; border=&quot;1&quot;
! width=&quot;28%&quot; align=&quot;left&quot; |Тим
! width=&quot;33&quot; | 1
! width=&quot;33&quot; | 2
! width=&quot;33&quot; | 3
! width=&quot;33&quot; | 4
! width=&quot;33&quot; | 5
! width=&quot;33&quot; | 6
! width=&quot;33&quot; | 7
! rowspan=&quot;3&quot; width=&quot;3&quot; |
! width=&quot;36&quot; | Р.
! width=&quot;36&quot; | Х.
! width=&quot;36&quot; | Е.
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_Australia.svg|25x25пкс]]Австралија
| 0
| 0
| 0
| 0
| 0
| 1
| 0
| '''1'''
| 4
| 1
|- style=&quot;text-align:center;&quot; bgcolor=&quot;#ffffcc&quot;
| align=&quot;left&quot; |[[File:Flag_of_the_United_States.svg|25x25пкс]] САД
| 3
| 0
| 2
| 0
| 0
| 0
| x
| '''5'''
| 9
| 0
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
| colspan=&quot;14&quot; |
|- style=&quot;text-align:center; background-color:#e6e6e6;&quot;
! colspan=&quot;12&quot; | 
|- style=&quot;text-align:left;&quot;
| colspan=&quot;12&quot; |
|}

== Надворешни врски ==
*[http://olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=SO IOC Softball] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090801091119/http://www.olympic.org/uk/sports/programme/index_uk.asp?SportCode=SO |date=2009-08-01 }}
*[http://www.internationalsoftball.com/ International Softball Federation]
*[https://web.archive.org/web/20080513144027/http://www.internationalsoftball.com/english/events/2008_olympic_softball.asp ISF Olympic Softball]
*[https://digital.la84.org/digital/api/collection/p17103coll8/id/66074/download Softball – Official Results Book]
* [https://digital.la84.org/digital/api/collection/p17103coll8/id/59757/download Официјална книга со резултати - Софтбол]

[[Категорија:Софтбол на Летните олимписки игри|2004]]
[[Категорија:Спортови на Летните олимписки игри 2004]]</text>
      <sha1>8aib43xjuioiy6njdvjz3u6xjisc20d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хенри Хатавеј</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1277547</id>
    <revision>
      <id>5600651</id>
      <parentid>5385593</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:20:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600651</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1108" sha1="e80fwzo2rf5udmgawsd9ky81s97h4og" xml:space="preserve">{{Без извори|датум=ноември 2009}}
[[Податотека:Henry Hathaway 1944 press photo (cropped).jpg|мини|Фотографија  на Хенри Хатавеј од 1944 година, објавена од Асошиејтед Прес во 1973 година]]
'''Хенри Хатавеј''' ([[1899]] - [[Лос Анџелес]], {{починал на|11|февруари|1985}}), славен американски [[филмски режисер]]. Добитник е на еден „Оскар“, но сними дури 66 филмови, меѓу кои најпознати се неговите вестерни „Наследството на пустината“, „Напад на поштенската кочија“ и „Ѓаволска градина“.

{{Биографија-никулец}}

{{Нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:М}}
[[Категорија:Американски режисери]]
[[Категорија:Оскаровци]]
[[Категорија:Родени во 1898 година]]</text>
      <sha1>e80fwzo2rf5udmgawsd9ky81s97h4og</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Силвија Тамале</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1281092</id>
    <revision>
      <id>5600890</id>
      <parentid>5597104</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T23:28:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600890</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24912" sha1="666vc8uhbn7hjufoob6uhlkk9s05x38" xml:space="preserve">'''Силвија Росила Тамале''' е академик од Уганда и активистка за човекови права во Уганда. Таа е првата жена декан на Правниот факултет на Универзитетот Макерере, Уганда.&lt;ref name=&quot;Pass&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.monitor.co.ug/SpecialReports/ugandaat50/1370466-1394360-14ekh7r/index.html|title=Tamale: A passionate human rights activist|last=Mwesigye|first=Gumisiriza|date=28 April 2012|location=Kampala|accessdate=15 October 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pambazuka&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pambazuka.org/activism/honouring-sylvia-tamale|title=Honouring Sylvia Tamale|last=Contributor|date=2 December 2004|publisher=Pambazuka.org|accessdate=15 October 2016}}&lt;/ref&gt;

== Образование ==
Тамале ја добила својата диплома по правни науки со почести од Универзитетот Макерере, нејзиниот магистер по правни науки на Правниот факултет на Харвард и нејзиниот [[Доктор на науки|доктор по филозофија]] по социологија и феминистички студии на Универзитетот во Минесота во 1997 година. Тамале ја добива својата диплома за правна пракса од Центарот за развој на правото, [[Кампала]], во 1990 година, дипломирајќи на врвот на нејзината класа.&lt;ref name=&quot;Pass&quot;/&gt;

== Академска кариера ==
Тамале била визитинг професор на Африканскиот родовиот институт на Универзитетот во Кејптаун&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldpress.org/africa/2611.cfm|title=African Female Scholars Share Virtual Lifeline|last=Gretchen L. Wilson|date=21 December 2006|publisher=World Press Africa Quoting Women's eNews|accessdate=15 October 2016}}&lt;/ref&gt; и визитинг научник на Универзитетот во Висконсин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://law.wisc.edu/ils/ilspastvisitors00-05.html|title=ILS Past Fellows and Visitors (2000-2005): Tamale, Sylvia|date=2007|publisher=University of Wisconsin Law School|location=Madison, WI, USA|accessdate=15 October 2016|archive-date=2017-03-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20170309061537/http://law.wisc.edu/ils/ilspastvisitors00-05.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Во 2003 година таа била осудена од конзервативците од Уганда затоа што предложила геј мажите и лезбејките да бидат вклучени во дефиницијата за „малцинство“.&lt;ref name=&quot;Bennett&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awid.org/news-and-analysis/worst-woman-year-sylvia-tamale-publishes-african-sexualities-reader|title=&quot;Worst Woman Of The Year&quot;: Sylvia Tamale Publishes African Sexualities: A Reader|last=Bennett|first=Jane|date=10 October 2011|publisher=Association for Women's Rights in Development (AWID)|location=Cape Town|accessdate=15 October 2016}}&lt;/ref&gt; Тамале била декан на Правниот и Правниот факултет на Универзитетот Макерере во Кампала, Уганда, од 2004 до 2008 година &lt;ref name=&quot;Pass&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://law.mak.ac.ug/index.php?page=assoc-prof-sylvia-tamale|title=Associate Professor Dr. Sylvia Tamale|date=2012|publisher=Makerere University|location=Kampala|archive-url=https://web.archive.org/web/20120806052216/http://law.mak.ac.ug/index.php?page=assoc-prof-sylvia-tamale|archive-date=2012-08-06|accessdate=15 October 2016}}&lt;/ref&gt;

== Награди и почести ==
Од 1993 до 1997 година, таа добила Фулбрајт-Макартур стипендија за да продолжи со студиите на Харвард.&lt;ref name=&quot;Pass&quot;/&gt; Во 2003 година, таа ја освоила наградата на Универзитетот во Минесота за меѓународно истакнато лидерство за нејзината работа на универзитетот.&lt;ref name=&quot;Pambazuka&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.international.umn.edu/awards/leader/2003/tamale.php|title=Distinguished Leadership Award for Internationals, 2003 Recipient, Dr. Sylvia Tamale, Uganda|last=University of Minnesota|date=11 January 2007|publisher=Office of International Programs, University of Minnesota|archive-url=https://web.archive.org/web/20070513103458/http://www.international.umn.edu/awards/leader/2003/tamale.php|archive-date=13 May 2007|accessdate=18 October 2016}}&lt;/ref&gt; Во 2004 година, ѝ била доделена наградата Акина Мама ва Африка, меѓународна, пан-африканска, невладина развојна организација за африкански жени со седиште во Обединетото Кралство со своето африканско седиште во Кампала, Уганда.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://humanrightshouse.org/noop/page.php?p=Articles%2F6431.html&amp;print=1&amp;d=1|title=President accused of using culture to undermine women's rights|last=Evelyn Kiapi Matsamura|date=6 March 2005|publisher=Human Rights House Quoting [[Inter Press Service]]|accessdate=18 October 2016|archive-date=2017-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112132111/http://humanrightshouse.org/noop/page.php?p=Articles%2F6431.html&amp;print=1&amp;d=1|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Во 2004 година, таа била препознаена од неколку женски организации во Уганда, за неа за активизам за човекови права.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.pambazuka.org/activism/honouring-sylvia-tamale|title=Honouring Sylvia Tamale - Outstanding contributor to the advancement of women's rights|last=Contributor|date=2 December 2004|publisher=Pambazuka.org|accessdate=18 October 2016}}&lt;/ref&gt;

На 28 октомври 2016 година, таа постанала првата жена-предавач што одржа инаугуративно предавање за професори на Универзитетот Макерере. Нејзиното предавање било насловено ''Голотија, протести и закон,'' делумно инспирирано од разголениот протест на Стела Нинзи на универзитетот во почетокот на годината.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.monitor.co.ug/News/National/Makerere-professor-defends-Dr-Nyanzi-nude-protest/688334-3434278-13khqvq/index.html|title=Makerere professor defends Dr Nyanzi nude protest|last=Musinguzi|first=Blanshe|date=30 October 2016|work=[[Daily Monitor]]|access-date=12 November 2017|location=Kampala, Uganda}}&lt;/ref&gt; Во својот говор, Тамале повикува на ревизија на законите во Уганда кои ги дискриминираат жените.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ugandajournalistsresourcecentre.com/prof-tamale-gives-inaugural-lecture-nudity-protests-law-uganda/|title=Prof. Tamale gives inaugural lecture on nudity, protest and the law in Uganda|last=UJRC|date=31 October 2016|publisher=Uganda Journalists Resource Centre (UJRC)|location=Kampala|accessdate=12 November 2017|archive-date=2017-11-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20171112140446/http://ugandajournalistsresourcecentre.com/prof-tamale-gives-inaugural-lecture-nudity-protests-law-uganda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Активизам за сексуално вознемирување ==
Во март 2018 година, Универзитетот Макерере ја избрал д-р Тамале да претседава со одбраниот петчлен комитет за да ги истражи причините и зголемените случаи на „сексуално вознемирување“ во јавната институција за високо образование. Извештајот на комисијата се очекувал во мај 2018 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theeastafrican.co.ke/news/Uganda-Makerere-University-investigate-sexual-harassment/2558-4344654-pss35s/index.html|title=Uganda's Makerere University to investigate sexual harassment|last=BBC News|date=16 March 2018|accessdate=17 March 2018}}&lt;/ref&gt; Како декан на факултетот на Универзитетот Макерере, таа ја започнала политиката за сексуално вознемирување, која забранува сексуално вознемирување во и надвор од кампусот меѓу сите поврзани со универзитетот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://news.mak.ac.ug/2019/08/mak-unveils-vc%E2%80%99s-roster-100-amends-sexual-harassment-policy-and-launches-safer-universities|title=Mak unveils VC's Roster of 100; amends the Sexual Harassment policy; and launches Safer Universities project|date=2019-08-31|work=Makerere University News Portal|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;

На 18 мај 2018 година, Тамале го претставила првиот извештај за сексуално вознемирување што го истражувала избраната комисија. Таа го пријавила на студентите, вработените, јавните и приватните партнери на Универзитетот Макерере.&lt;ref name=&quot;news.mak.ac.ug&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://news.mak.ac.ug/2018/05/committee-investigating-sexual-harassment-makerere-university-presents-report-stakeholders|title=Committee Investigating Sexual Harassment at Makerere University Presents the Report to Stakeholders for Validation|date=2018-05-22|work=Makerere University News Portal|accessdate=2019-11-05|archive-date=2019-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105174523/https://news.mak.ac.ug/2018/05/committee-investigating-sexual-harassment-makerere-university-presents-report-stakeholders|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Извештајот бил спроведен со квалитативно истражување, составен од 234 интервјуа, при што 59% од интервјуираните се жени. Таа ја истакнала важноста на медиумите во нејзиниот говор бидејќи тие биле инструментални за „создавање на центарот на вниманието на злата на сексуалното вознемирување, а со тоа и зголемување на свеста за ова прашање“.&lt;ref name=&quot;news.mak.ac.ug&quot; /&gt; Универзитетот Макерере сега ја потврдува својата политика на нулта толеранција за сексуално вознемирување и е посветен на создавање средина што ги почитува сите права на нејзините членови.

Таа зборува за поддршка на традиционалната практика на истегнување на усни, тврдејќи дека секоја споредба со [[Женско обрежување|женското генитално осакатување]] е невалидна.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.observer.ug/lifestyle/73-people-society/8909-labia-elongation-invaluable|title=Labia elongation: Invaluable culture or dangerous practice?|last=Akumu|first=Patience|work=The Observer - Uganda|access-date=24 April 2018|archive-date=2018-09-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20180922173808/https://www.observer.ug/lifestyle/73-people-society/8909-labia-elongation-invaluable|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Глобален феминизам ==
Истражувањето на Тамале вклучува работа на родот и сексуалноста, жените во политиката и феминистичката јуриспруденција, жените од третиот свет и правото, а сето тоа ги комбинира академијата и активизмот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opensocietyfoundations.org/who-we-are/staff/sylvia-tamale|title=Sylvia Tamale|work=www.opensocietyfoundations.org|accessdate=2019-11-05|archive-date=2019-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105181315/https://www.opensocietyfoundations.org/who-we-are/staff/sylvia-tamale|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://law.mak.ac.ug/users/stamale|title=stamale|last=stamale|date=2017-06-08|work=law.mak.ac.ug|accessdate=2019-11-05|archive-date=2019-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20191105181323/https://law.mak.ac.ug/users/stamale|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; За неа, феминизмот е „верување/идеологија во родовата еднаквост и правење нешто во врска со тоа и воопшто за достоинството и хуманоста на луѓето“.&lt;ref name=&quot;uganda4her.org&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://uganda4her.org/strong-woman-spotlight-sylvia-tamale/|title=Strong Woman Spotlight: Sylvia Tamale|date=2018-02-22|work=Uganda For Her|accessdate=2019-11-05|archive-date=2023-03-26|archive-url=https://web.archive.org/web/20230326082023/https://uganda4her.org/strong-woman-spotlight-sylvia-tamale/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Таа ги охрабрува другите феминистки активно да учествуваат на сите нивоа на јавни функции и да го користат образованието како оружје за уништување на различни патријархални структури на моќ во рамките на законот, културата, јазикот и медиумите.&lt;ref name=&quot;uganda4her.org&quot; /&gt; Таа верува во инклузивноста на феминизмот со изјавата: „Патријархатот ги повредува и мажите“ и „мора да признаеме дека не сите жени се исти. Не сите жени го доживуваат угнетувањето на ист начин.“ &lt;ref name=&quot;R.Kagumire&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rosebellkagumire.com/2016/08/19/talking-african-feminisms-with-dr-sylvia-tamale/|title=Talking African Feminisms with Dr Sylvia Tamale|last=R.Kagumire|date=2016-08-19|work=Rosebell Kagumire|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;

Таа, исто така, ја вклучува религијата во нејзините чувства за инклузивност со изјавата: „Можеш да бидеш религиозен и феминист. Постои цела литература за толкување на Библијата за да се постигне родова еднаквост.“ &lt;ref name=&quot;R.Kagumire&quot;/&gt;

Во 2003 година, Тамале била прогласена за „најлоша жена на годината“ од конзервативниот блок во Уганда. Таа била оцрнувана со недели во еден од дневните весници на Кампала, ''New Vision'', како одговорна за сè, од моралната дегенерација на нацијата до причината зошто тинејџерите од Уганда ќе одат во пеколот. Таа била нападната затоа што предложила терминот „малцинства“ да ги опфати лезбејките и геј граѓаните на Уганда во Комисијата за еднакви можности.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.awid.org/news-and-analysis/worst-woman-year-sylvia-tamale-publishes-african-sexualities-reader|title=&quot;Worst Woman of the Year&quot;: Sylvia Tamale Publishes African Sexualities: A Reader|date=2011-10-10|work=AWID|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;

Таа е член на работната група во [http://www.africanfeministforum.com/ Африканскиот феминистички форум] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211120160209/http://www.africanfeministforum.com/ |date=2021-11-20 }} . АФФ носи африкански феминистички активисти да разговараат за стратегијата, да ги усовршат пристапите и да развијат посилни мрежи за унапредување на правата на жените во Африка.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.africanfeministforum.com/about/|title=About » African Feminist Forum|work=African Feminist Forum|accessdate=2019-11-05|archive-date=2019-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20191006053610/http://www.africanfeministforum.com/about/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Таа е член на Советодавниот одбор на [https://www.opensocietyfoundations.org/ Фондацијата Отворено општество], организација активна во повеќе од 120 земји која обезбедува грантови за поединци и групи за градење инклузивни и живи демократии.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opensocietyfoundations.org/|title=Open Society Foundations|work=www.opensocietyfoundations.org|accessdate=2019-11-05}}&lt;/ref&gt;

== Над парапет ==
Тамале била интервјуирана од д-р Пурна Сен, директор за политика во UN Women, за дел од истражувачки проект наречен Над парапет. За овој проект биле интервјуирани жени од висок профил кои имаа влијание врз јавниот живот со цел да се доловат нивните ставови и искуства. Интервјуто со Силвија Тамале било поставено на YouTube на 13 август 2015 година од Лондонската школа за економија и политички науки (LSE). Тамале зборува за користење на Универзитетот Макерере како платформа за да ја пренесе нејзината порака таму и нејзините ставови за политиката и правото, меѓу многу други теми. Зборувајќи за нејзината работа, Тамале вели: „Навистина не го правам тоа за моите колеги. Тоа го правам за подобрување на нашето општество“. Тамале, исто така, зборува дека е нападната поради тоа што зборува за табу теми како што е абортусот. Таа зборува и дека е прогласена за најлоша жена на годината. „Причината зошто бев најлошата жена таа година беше...поради тоа што зборував...секогаш зборував за прашања што се сметаа за спротивно на африканската традиција...против религијата. . . Направив дури и беџ на кој пишува „Најлоша жена 2003“ и го носам со многу гордост“, изјави Тамале. Тамале, исто така, понуди совети за сите жени кои се стремат да бидат на позиција на моќ. „Светот ќе се обиде колку што е можно повеќе да дефинира кој сте вие. Не дозволувајте светот да дефинира кој сте. Дефинирајте кој сте вие самите. Никогаш не се намалувајте за да одговарате на очекувањата на другите. Тој притисок секогаш ќе биде таму“, рече Тамале, „Не можете да добиете никакви награди без да работите за тоа. Ништо добро не доаѓа лесно.“ &lt;ref&gt;{{Наведување|title=Above the Parapet – Women in Public Life: Sylvia Tamale|url=https://www.youtube.com/watch?v=5AkShzqY79w|language=en|access-date=2019-11-11}}&lt;/ref&gt;

== Публикации ==

* ''Кога кокошките почнуваат да кукаат: Пол и парламентарна политика во Уганда'' (1999) &lt;ref&gt;Tamale, Sylvia (1999), ''When Hens Begin To Crow: Gender and Parliamentary Politics in Uganda'', Boulder, Colorado: Westview Press, {{ISBN|0-8133-3462-4}}; reviewed: Parpart, Jane L. (2000), &quot;Review: When Hens Begin to Crow: Gender and Parliamentary Politics in Uganda&quot;, ''Africa Today'' 47(2): pp. 218-220; and Ottemoeller, Dan (1999), &quot;Book Reviews - Politics - When Hens Begin to Crow: Gender and Parliamentary Politics in Uganda&quot;, ''African Studies Review'' 42(2): p. 181.&lt;/ref&gt;
* „Африкански феминизам: Како да се промениме? (2006) &lt;ref&gt;Tamale, Sylvia (2006) &quot;African Feminism: How Should We Change?&quot; ''Development'' 49(1): pp. 38–41, {{DOI|10.1057/palgrave.development.1100205}}&lt;/ref&gt;
* „Правото на култура и културата на правата: Критичка перспектива за сексуалните права на жените во Африка“ во ''Феминистички правни студии: том 16'' (2006) 
* Еротизмот, сензуалноста и „женските тајни“ меѓу багандата“ во ''Билтенот на IDS: том 37'' (2009) 
* ''Африкански сексуалности: читател'' (2011) &lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=African Sexualities: A Reader|url=https://archive.org/details/africansexualiti0000unse|date=2011|publisher=Pambazuka Press|isbn=978-0-85749-016-2|editor-last=Tamale, Sylvia|location=Oxford, England}} with introduction and conclusion by Sylvia Tamale; reviewed {{Harvnb|Bennett|2011|}}&lt;/ref&gt;
* „Соочување со политиката на неусогласените сексуалности во Африка“ во ''Прегледот за африкански студии: том 56'' (2013) 
* „Истражување на контурата на африканските сексуалности: религија, закон и моќ“ во ''африканскиот закон за човекови права весник: том 14.'' (2014) 
* ''Деколонизација и афро-феминизам'' (2020) &lt;ref&gt;Ottawa: Daraja Press, {{ISBN|9781988832494}}&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==

* [[Сара Сали]]
* [[Барбара Нтамбирвеки]]
* [[Захара Нампево]]
* [[Самали Кијинги]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==

* [https://web.archive.org/web/20081222161700/http://www.law.mak.ac.ug/staff/tamale.html Кратка биографија]

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Тамале, Силвија}}
[[Категорија:Статии со hCards]]
[[Категорија:Родени во 1967 година]]
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Борци за човекови права]]</text>
      <sha1>666vc8uhbn7hjufoob6uhlkk9s05x38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Маргарита (месечина)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1283635</id>
    <revision>
      <id>5600790</id>
      <parentid>5489835</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:55:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>746</id>
      </contributor>
      <comment>Бришење на &quot;[[Слика:S2003u3acircle.gif|S2003u3acircle.gif]]&quot;, беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] поради: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by User:Nrco0e|]]</comment>
      <origin>5600790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9281" sha1="47lz3rx464yj2omeprnu4o163oif7my" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = Маргарита
| image =
| image_size = 250
| caption = Слика од откривањето на Маргарита во Август 2003
| mpc_name = Уран XXIII
| pronounced =
| adjectives =
| discoverer =
  {{plainlist |
* [[Скот Шепард]]
* Дејвид Џуит
  }}
| discovered = 29 август 2003 &lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;moons2003&quot; /&gt;
| mean_orbit_radius = 16,256,000&amp;nbsp;km{{sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3}}&lt;ref name=&quot;JPL&quot; /&gt;
| eccentricity = 0.6608&lt;ref name=&quot;JPL&quot; /&gt; (средна)
| period = 1687.01 д&lt;!-- {{sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3}} has 1694.8 --&gt;
| inclination = &lt;!--76.26° (to Uranus' equator) &lt;br /&gt; 56.63° (to the local [[Laplace plane]])&lt;br /&gt; --&gt; 57° (до [[еклиптика]]та){{sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3}}
| satellite_of = [[Уран]]
| mean_radius = 10&amp;nbsp;km ''(estimate)''{{refn|name=Sheppard et al. 2005 radius/albedo}}
| surface_area = ~1.300 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (проценка)
| volume = ~4.200 km³ (проценка)
| mass = ~5.5{{e|16}}  [[килограм|кг]] (проценка)
| surface_grav = ~0.0023 m/s² (проценка)
| escape_velocity = ~0.085&amp;nbsp;km/s (проценка)
| density = ~1.3 g/cm³ (претпоставена)
| rotation = ?
| axial_tilt = ?
| albedo = 0.04 (претпоставка){{refn|name=Sheppard et al. 2005 radius/albedo}}
| single_temperature = ~65 [[Келвин|K]] (проценка)
}}

'''Маргарита''' е единствениот познат [[Повратно движење|програден]] [[неравилна месечина|неправилен сателит]] од [[Уранови месечини|природните сателити на Уран]]. Откриен е од [[Скот Шепард]] во 2003 година и му била доделена [[Привремени ознаки во астрономијата|привремената ознака]] '''S/2003 U 3'''.&lt;ref name=&quot;iauc8217&quot; /&gt;

Потврден како '''Уран XXIII''', името го добил по слугинката на Херо во драмата од [[Вилијам Шекспир]] „''[[Многу врева за ништо]]“''.&lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;

== Орбита ==
[[Податотека:Margaret_discovery.gif|лево|мини| Анимација на слики од откривањето кои го прикажуваат движењето на Маргарита во однос на ѕвездите и галаксиите во позадина]]
[[Податотека:TheIrregulars_URANUS.svg|лево|мини| Неправилни сателити на Уран]]
Маргарита се издвојува како единствен неправилен сателит на Уран со [[Повратно движење|напредно движење]]. На дијаграмот можат да се видат орбиталните параметри на Маргарита, кои се уникатни меѓу [[неравилна месечина|неправилните сателити]] на Уран; [[Наклон (орбита)|наклонот]] на вертикалната оска и [[Орбитално занесување|орбиталното занесување]]  се претставени со деловите кои се протегаат од [[Апсида (астрономија)|перицентарот]] до [[Апсида (астрономија)|апоцентарот]].

Наклонот на Маргарита од 57° е блиску до границата на стабилност. Ниту една позната месечина нема среден наклон во опсегот од 60 &lt; i &lt; 140 поради [[Козаин механизам|нестабилноста на Козај]]. {{Sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005}} Во овој опсег на нестабилност, сончевите [[Растројување (астрономија)|растројувања]] во [[Апсида (астрономија)|апсидата]] ги приморува на месечините да се здобијат со голема ексцентричност и како последица на тоа се јавуваат судири или исфрлање од системот во текот на 10 милиони до милијарда години. Периодот на прецесија на [[Апсидална прецесија|периапсисот]] на Маргарита (P&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;) трае речиси 1,6 милиони години. Во некоја далечна иднина и Маргарита може да биде исфрлена од планетарниот систем на Уран.&lt;ref name=&quot;Margaret&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Brozovic|first=M.|last2=Jacobson|first2=R. A.|date=4 March 2009|title=The Orbits of the Outer Uranian Satellites|journal=The Astronomical Journal|volume=137|issue=4|pages=3834–42|bibcode=2009AJ....137.3834B|doi=10.1088/0004-6256/137/4/3834|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Орбитата на Маргарита е подложна на сончеви и планетарни растројувања; и оттука нејзините орбитални елементи се менуваат на релативно краток рок. Во рок од 8.000 години, просечното [[орбитално занесување]] на Маргарита е 0,68. Во 2010 година, нејзиното занесување се зголемило до 0.81,&lt;ref name=&quot;IAU-MPC nses&quot; /&gt; што привремено ја направило Маргарита месечина со најзанесена орбита од сите познати месечини во Сончевиот Систем, иако просечното занесување на [[Нереида (месечина)|Нереида]] од 0,75 е поголемо.

== Поврзано ==
* [[Уранови месечини|Месечини на Уран]]

== Надворешни врски ==
* [https://web.archive.org/web/20060513203427/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Ura_Margaret Профил на Маргарет] од [http://solarsystem.nasa.gov Истражувањето на Сончевиот Систем на НАСА]
* [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/irregulars.html Страници на Дејвид Џуит]
* [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/urasatdata.html Познати сателити на Уран] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131015094120/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/urasatdata.html |date=2013-10-15 }} (од [[Скот Шепард|Скот С. Шепард]] )

== Наводи ==
{{наводи
| refs =

&lt;ref name=&quot;usgs&quot;&gt;
{{cite web
| last = Blue
| first = Jennifer
| date = 2008-10-16
| title = Planet and Satellite Names and Discoverers
| publisher = Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)
| url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#UranianSystem
| accessdate = 2008-12-19
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;moons2003&quot;&gt;
{{cite web
| last = Sheppard
| first = Scott S.
| title = New Satellites of Uranus Discovered in 2003
| publisher = Institute for Astronomy at the University of Hawaii
| url = http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/uranus2003.html
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080505184616/http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/uranus2003.html
| archive-date = 5 May 2008
| accessdate = 2008-12-19
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Sheppard et al. 2005 radius/albedo&quot;&gt;
{{harvnb|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3 ... r&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; (km) ... 10 ... &lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; Radius of satellite assuming a geometric albedo of 0.04}}.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;JPL&quot;&gt;
{{cite web
| date = 2007-06-28
| title = Planetary Satellite Mean Orbital Parameters
| publisher = JPL/NASA
| author = Jacobson, R.A. (2003) URA067
| url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem#uranus
| accessdate = 2008-01-23
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;iauc8217&quot;&gt;
IAU Circular [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08217.html 8217]
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;IAU-MPC nses&quot;&gt;
{{cite web
| title = IAU-MPC Natural Satellites Ephemeris Service
| publisher = [[IAU]]: [[Minor Planet Center]]
| url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/NatSats/NaturalSatellites.html
| accessdate = 2008-01-26
}} (Select Uranian, deselect Ephemerides and select Orbital Elements)
&lt;/ref&gt;
}}
* {{Наведено списание|last=Sheppard|first=S. S.|last2=Jewitt|first2=D.|last3=Kleyna|first3=J.|year=2005|title=An Ultradeep Survey for Irregular Satellites of Uranus: Limits to Completeness|journal=The Astronomical Journal|volume=129|issue=1|pages=518–525|arxiv=astro-ph/0410059|bibcode=2005AJ....129..518S|doi=10.1086/426329}}

{{Уранови месечини}}
{{Уран}}

[[Категорија:Астрономски тела откриени во 2003 година]]
[[Категорија:Откритија на Скот Шепард]]
[[Категорија:Неправилни месечини]]
[[Категорија:Уранови месечини]]</text>
      <sha1>47lz3rx464yj2omeprnu4o163oif7my</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600792</id>
      <parentid>5600790</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:56:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>746</id>
      </contributor>
      <comment>Бришење на &quot;[[Слика:Margaret_discovery.gif|Margaret_discovery.gif]]&quot;, беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] поради: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by User:N</comment>
      <origin>5600792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8989" sha1="3q2175ii3vev3ybleon8dlaw7s972hl" xml:space="preserve">{{Infobox planet
| name = Маргарита
| image =
| image_size = 250
| caption = Слика од откривањето на Маргарита во Август 2003
| mpc_name = Уран XXIII
| pronounced =
| adjectives =
| discoverer =
  {{plainlist |
* [[Скот Шепард]]
* Дејвид Џуит
  }}
| discovered = 29 август 2003 &lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;moons2003&quot; /&gt;
| mean_orbit_radius = 16,256,000&amp;nbsp;km{{sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3}}&lt;ref name=&quot;JPL&quot; /&gt;
| eccentricity = 0.6608&lt;ref name=&quot;JPL&quot; /&gt; (средна)
| period = 1687.01 д&lt;!-- {{sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3}} has 1694.8 --&gt;
| inclination = &lt;!--76.26° (to Uranus' equator) &lt;br /&gt; 56.63° (to the local [[Laplace plane]])&lt;br /&gt; --&gt; 57° (до [[еклиптика]]та){{sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3}}
| satellite_of = [[Уран]]
| mean_radius = 10&amp;nbsp;km ''(estimate)''{{refn|name=Sheppard et al. 2005 radius/albedo}}
| surface_area = ~1.300 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; (проценка)
| volume = ~4.200 km³ (проценка)
| mass = ~5.5{{e|16}}  [[килограм|кг]] (проценка)
| surface_grav = ~0.0023 m/s² (проценка)
| escape_velocity = ~0.085&amp;nbsp;km/s (проценка)
| density = ~1.3 g/cm³ (претпоставена)
| rotation = ?
| axial_tilt = ?
| albedo = 0.04 (претпоставка){{refn|name=Sheppard et al. 2005 radius/albedo}}
| single_temperature = ~65 [[Келвин|K]] (проценка)
}}

'''Маргарита''' е единствениот познат [[Повратно движење|програден]] [[неравилна месечина|неправилен сателит]] од [[Уранови месечини|природните сателити на Уран]]. Откриен е од [[Скот Шепард]] во 2003 година и му била доделена [[Привремени ознаки во астрономијата|привремената ознака]] '''S/2003 U 3'''.&lt;ref name=&quot;iauc8217&quot; /&gt;

Потврден како '''Уран XXIII''', името го добил по слугинката на Херо во драмата од [[Вилијам Шекспир]] „''[[Многу врева за ништо]]“''.&lt;ref name=&quot;usgs&quot; /&gt;

== Орбита ==
[[Податотека:TheIrregulars_URANUS.svg|лево|мини| Неправилни сателити на Уран]]
Маргарита се издвојува како единствен неправилен сателит на Уран со [[Повратно движење|напредно движење]]. На дијаграмот можат да се видат орбиталните параметри на Маргарита, кои се уникатни меѓу [[неравилна месечина|неправилните сателити]] на Уран; [[Наклон (орбита)|наклонот]] на вертикалната оска и [[Орбитално занесување|орбиталното занесување]]  се претставени со деловите кои се протегаат од [[Апсида (астрономија)|перицентарот]] до [[Апсида (астрономија)|апоцентарот]].

Наклонот на Маргарита од 57° е блиску до границата на стабилност. Ниту една позната месечина нема среден наклон во опсегот од 60 &lt; i &lt; 140 поради [[Козаин механизам|нестабилноста на Козај]]. {{Sfn|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005}} Во овој опсег на нестабилност, сончевите [[Растројување (астрономија)|растројувања]] во [[Апсида (астрономија)|апсидата]] ги приморува на месечините да се здобијат со голема ексцентричност и како последица на тоа се јавуваат судири или исфрлање од системот во текот на 10 милиони до милијарда години. Периодот на прецесија на [[Апсидална прецесија|периапсисот]] на Маргарита (P&lt;sub&gt;w&lt;/sub&gt;) трае речиси 1,6 милиони години. Во некоја далечна иднина и Маргарита може да биде исфрлена од планетарниот систем на Уран.&lt;ref name=&quot;Margaret&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Brozovic|first=M.|last2=Jacobson|first2=R. A.|date=4 March 2009|title=The Orbits of the Outer Uranian Satellites|journal=The Astronomical Journal|volume=137|issue=4|pages=3834–42|bibcode=2009AJ....137.3834B|doi=10.1088/0004-6256/137/4/3834|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Орбитата на Маргарита е подложна на сончеви и планетарни растројувања; и оттука нејзините орбитални елементи се менуваат на релативно краток рок. Во рок од 8.000 години, просечното [[орбитално занесување]] на Маргарита е 0,68. Во 2010 година, нејзиното занесување се зголемило до 0.81,&lt;ref name=&quot;IAU-MPC nses&quot; /&gt; што привремено ја направило Маргарита месечина со најзанесена орбита од сите познати месечини во Сончевиот Систем, иако просечното занесување на [[Нереида (месечина)|Нереида]] од 0,75 е поголемо.

== Поврзано ==
* [[Уранови месечини|Месечини на Уран]]

== Надворешни врски ==
* [https://web.archive.org/web/20060513203427/http://solarsystem.nasa.gov/planets/profile.cfm?Object=Ura_Margaret Профил на Маргарет] од [http://solarsystem.nasa.gov Истражувањето на Сончевиот Систем на НАСА]
* [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/irregulars.html Страници на Дејвид Џуит]
* [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/urasatdata.html Познати сателити на Уран] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20131015094120/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/urasatdata.html |date=2013-10-15 }} (од [[Скот Шепард|Скот С. Шепард]] )

== Наводи ==
{{наводи
| refs =

&lt;ref name=&quot;usgs&quot;&gt;
{{cite web
| last = Blue
| first = Jennifer
| date = 2008-10-16
| title = Planet and Satellite Names and Discoverers
| publisher = Working Group for Planetary System Nomenclature (WGPSN)
| url = http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html#UranianSystem
| accessdate = 2008-12-19
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;moons2003&quot;&gt;
{{cite web
| last = Sheppard
| first = Scott S.
| title = New Satellites of Uranus Discovered in 2003
| publisher = Institute for Astronomy at the University of Hawaii
| url = http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/uranus2003.html
| archive-url = https://web.archive.org/web/20080505184616/http://www.ifa.hawaii.edu/~sheppard/satellites/uranus2003.html
| archive-date = 5 May 2008
| accessdate = 2008-12-19
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;Sheppard et al. 2005 radius/albedo&quot;&gt;
{{harvnb|Sheppard|Jewitt|Kleyna|2005|p=523|loc=Table 3 ... r&lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; (km) ... 10 ... &lt;sup&gt;i&lt;/sup&gt; Radius of satellite assuming a geometric albedo of 0.04}}.
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;JPL&quot;&gt;
{{cite web
| date = 2007-06-28
| title = Planetary Satellite Mean Orbital Parameters
| publisher = JPL/NASA
| author = Jacobson, R.A. (2003) URA067
| url = http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_elem#uranus
| accessdate = 2008-01-23
}}
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;iauc8217&quot;&gt;
IAU Circular [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08217.html 8217]
&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=&quot;IAU-MPC nses&quot;&gt;
{{cite web
| title = IAU-MPC Natural Satellites Ephemeris Service
| publisher = [[IAU]]: [[Minor Planet Center]]
| url = http://www.minorplanetcenter.org/iau/NatSats/NaturalSatellites.html
| accessdate = 2008-01-26
}} (Select Uranian, deselect Ephemerides and select Orbital Elements)
&lt;/ref&gt;
}}
* {{Наведено списание|last=Sheppard|first=S. S.|last2=Jewitt|first2=D.|last3=Kleyna|first3=J.|year=2005|title=An Ultradeep Survey for Irregular Satellites of Uranus: Limits to Completeness|journal=The Astronomical Journal|volume=129|issue=1|pages=518–525|arxiv=astro-ph/0410059|bibcode=2005AJ....129..518S|doi=10.1086/426329}}

{{Уранови месечини}}
{{Уран}}

[[Категорија:Астрономски тела откриени во 2003 година]]
[[Категорија:Откритија на Скот Шепард]]
[[Категорија:Неправилни месечини]]
[[Категорија:Уранови месечини]]</text>
      <sha1>3q2175ii3vev3ybleon8dlaw7s972hl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Времеслед на откривањето на планетите и нивните месечини во Сончевиот Систем</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1285767</id>
    <revision>
      <id>5600791</id>
      <parentid>5583368</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:55:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>746</id>
      </contributor>
      <comment>Бришење на &quot;[[Слика:S2003u3acircle.gif|S2003u3acircle.gif]]&quot;, беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Christian Ferrer|Christian Ferrer]] поради: per [[:c:Commons:Deletion requests/Files uploaded by User:Nrco0e|]]</comment>
      <origin>5600791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="149512" sha1="ldqpmwk8lmxl69rso48ktcilofs6a27" xml:space="preserve">{{Сончев Систем-страничник}}
&lt;onlyinclude&gt;&lt;!--See [[Wikipedia talk:Featured lists]] for an explanation of this and other inclusion tags below--&gt;
'''Времеслед на откривањето на планетите и нивните месечини во Сончевиот Систем''' - приказ за напредокот во набљудувањето и откривањето на новите тела низ историјата. Секое од телата е подредено по времеследен редослед од откривањето (повеќе датуми ќе се појават доколку постојат бројни снимки, набљудувања и објави во списанија), препознаени преку нивните различни ознаки (вклучувајќи ги и привремените и трајните именувања), при што се наведени и нивните откривач(и).
Историски [[именување на месечините|именувањето на месечините]] не се поклопувало со периодот на нивното откривање. Традиционално, откривачот ја ужива привилегијта да го именува новото тело; сепак, некои подзаборавиле да го сторат тоа ([[Едвард Емерсон Барнард|Барнард]] нема да го даде името [за Амалтеја] сè до неговиот следен труд&lt;ref name=&quot;Barnard_1892&quot; /&gt; и никогаш не прифатил име од бројните предлози кои пристигнувале на неговата адреса) или пак одбивале ([[Сет Барнс Николсон|Николсон]] изјавил &quot;многумина ме прашуваат за имињата на новооткриените месечини [Лизитеја и Карма]. Тие ќе бидат препознатливи само по броевите X и XI, напишани со римски бројки, и вообичаено со префиксот буквата Ј која означува Јупитер.&quot;&lt;ref name=&quot;Nicholson_1939&quot;&gt;{{Cite journal
| doi = 10.1086/125010
| last = Nicholson
| first = Seth Barnes
| title = The Satellites of Jupiter
| journal = Publications of the Astronomical Society of the Pacific
| volume = 51
| issue = 300
| pages = 85–94
| date = April 1939
| url = http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0051//0000093.000.html
| bibcode=1939PASP...51...85N| doi-access = free
}}&lt;/ref&gt;). Ова прашање произлегло веднаш по откривањето на планетарните месечини: Галилео ги именувал [[Галилееви месечини|четирите главни месечини на Јупитер]] со употреба на броеви додека пак имињата предложени од неговиот соперник [[Симон Мариј]] постепено биле општо прифатени. [[Меѓународен астрономски сојуз|Меѓународниот астрономски сојуз]] (МАС) официјално започнува со одобрувањето на имињата при крајот на 1970-ите.&lt;/onlyinclude&gt;

{{TOC limit|2}}

== Значајни информации ==
Во последователните табели, планетарните месечини се испишани со затемнет текст (пр. '''Месечина''') додека пак планетите и џуџестите планети, кои дирекно кружат околу Сонцето, се испишани со косо писмо (пр. ''Земја''). Сонцето е запишано како Сонце. Табелите се подредени по датум на објавување/отривање. Датите се означени со следниве симболи:
* ''i:'' датум на првото снимање (фотографија, и.т.н.);
* ''o:'' датум на првото набљудување, или преку [[телескоп]] или пак на [[фотографска плоча]];
* ''p:'' датумот на објава во списание.
Во неколку случаи, датумот не е познат и е означен со „(?)“.

''* Белешка: месечините кои се означени со ѕвезда (*) имаат сложено откривање. За некои биле потребни години за да бидат потврдени, и во неколку случаи биле и загубени повторно забележани. Други пак биле забележани во снимките од [[Програма „Војаџер“|Војаџер]] години откако тие биле снимени.''

;Легенда на бои
Сонцето, планетите, џуџестите планети, и нивните природни сателити се означени со следниве бои:
{{Col-begin|width=700px}}
{{Col-4}}
;Сонце
{{legend|#FFD700|[[Сонце]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{Col-4}}
;Планети
{{legend|#D2B48C|[[Меркур]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#98FB98|[[Венера]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#CCCC99|[[Земја]] и [[Месечина]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#E9967A|[[Марс]] и [[Марсови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#FFE8E8|[[Јупитер]] и [[Јупитерови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#FFFFCC|[[Сатурн]] и [[Сатурнови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#CCFFCC|[[Уран]] и [[Уранови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#DDEEFF|[[Нептун]] и [[Нептунови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{Col-4}}
;Џуџести планети
{{legend|#FFFF99|[[Церера (џуџеста планета)|Церера]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#FF80C0|{{dp|Орк}} и [[Вант (месечина)|Вант]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#F5DEB3|[[Плутон]] и [[Плутонови месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#CCCCCC|[[Хаумеја]] и [[Хаумеини месечини]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#80FFFF|{{dp|Квавар}} и [[Вејвот]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#BB8899|[[Макемаке]] и [[S/2015 (136472) 1]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#FF6F5E|{{dp|Гунггунг}} и [[Сјангљу (месечина)|Сјангљу]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#D8BFD8|[[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]] и [[Дисномија (месечина)|Дисномија]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#C0A0A0|{{dp|Седна}}|border=1px solid #AAAAAA}}
{{Col-4}}
;Други [[список на можни џуџести планети|кандидати за џуџести планети]]
{{legend|#ADFF2F|{{mpl|2003 AZ|84}} и [[(208996) 2003 AZ84#месечина|месечина]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#DF73FF|{{dp|Иксион}}|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#B0E0E6|{{dp|Салација}} и [[Актеја (месечина)|Актеја]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#DAA06D|{{mpl|2002 MS|4}}||border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#C6DD9D|{{dp|Варда}} и [[Илмаре]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#43B3AE|{{mpl|2002 AW|197}}||border=1px solid #AAAAAA}}
{{legend|#89CFF0|{{mpl|2013 FY|27}} и [[(532037) 2013 FY27#Месечина|месечина]]|border=1px solid #AAAAAA}}
{{Col-end}}

Не е познат бројот на тоа колку тела во Сончевиот Систем се џуџести планети; деветте тела во третат колона се оние за кои постои усогласеност меѓу астрономите. Можно е да има повеќе, во табелите, сите тела со пречник поголем од 700&amp;nbsp;km се сметаат за кандидати за џуџести планети, истите се наведени во четвртата колона. Особено, Салација и Варда кои имаат невообичаено голема месечина, и густина која е измерена укажува дека тие може да се сметаат за џуџести планети.

;Ознаки
* Други ознаки се синоними или парафрази кои понекогаш се среќаваат за тоа тело.
* Трајни ознаки (на планетарни месечини) се објаснети на следнава [[Именување на месечини#Римскобројчани ознаки|страница]].
* Привремените ознаки се објаснети на следнава [[Привремените ознаки објавени во астрономијата#Месечини и прстени на планети|страница]].

Ако на месечината и е дадено име, тоа ќе биде задебелено; ако е неименувана, но има трајна ознака, тогаш таа ознака е со задебелен текст; а доколку не е ни именувана, ни има трајна ознака, тогаш нејзината привремена ознака е со задебелен текст.

== Праисториски откритија ==
&lt;onlyinclude&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;800&quot;
|-
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;cPrehistory&quot; | [[Праисторија]]
|-
! Име
! Слика
! Друга ознака
! Забелешка
|- bgcolor=&quot;#FFD700&quot;
| [[Сонце]] || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Sun in February.jpg|centre|50x50px]]&lt;!----&gt; || ''Ѕвезда''
| Во [[геоцентричен модел|геоцентричниот модел]], развиен во [[Стара Грција]], и стандардизиран од страна на [[Птоломеј]] во вториот век, според овој модел Земјата е во центарот на вселената. Седум планети биле поставени во орбита околу Земјата со зголемувачки растојанија, според старогрчките [[стоицизам|стоици]] по следниов редослед: Месечината, Меркур, Венера, Сонцето, Марс, Јупитер, и Сатурн. Овој список вклучувал две тела, Сонцето и Месечината, за кои денес се знае дека не се планети.&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;
Во петиот век пред новата ера, старогрчките философи [[Филолај]] и [[Хикет]] поединечно дале идеја дека Земјата е топка која се врти дневно околу некаков митски „централен оган“ кој бил задолжен за регулирање на вселената. [[Анаксигора]] предложил дека Сонцето е [[ѕвезда]] околу 450 П.Н.Е. Во третиот век пред новата ера, [[Аристрах Самоски]] ја надоградил оваа идеја со предлогот дека Земјата и останатите планети се движат околу конечно централно тело, за кое верувал дека е Сонцето и оваа негова идеја не била прифатена сè до {{римски|17}} век  не е докажана сè до {{римски|19}} век.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://solar-center.stanford.edu/FAQ/Qsunasstar.html |title=Stanford SOLAR Center – Ask A Solar Physicist FAQs – Answer&lt;!-- Bot generated title --&gt; |accessdate=2021-12-11 |archive-date=2017-07-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170710011853/http://solar-center.stanford.edu/FAQ/Qsunasstar.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#00FFFF&quot;
| ''[[Земја]]''|| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:The Earth seen from Apollo 17.jpg|centre|50x50px]]|| ''3-та планета''
|Земјата е третата планета од Сонцето и е дел од историска заблуда низ вековите.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.worldhistory.biz/ancient-history/71176-aristarchus-of-samos.html|archive-url=https://web.archive.org/web/20180507154131/http://www.worldhistory.biz/ancient-history/71176-aristarchus-of-samos.html|url-status=dead|archive-date=May 7, 2018|title=Aristarchus of Samos|date=May 7, 2018|access-date=January 9, 2019}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book|title=&quot;The world was a flat disk, with the Earth in the center and the sea all around. Thus the serpent is about as far away from the center, where men and gods lived&quot; Norse mythology: a guide to the Gods, heroes, rituals, and beliefs|last=Lindow|first=John|publisher=Oxford University Press|year=2002|pages=253}}&lt;/ref&gt; Земјата не е формално '[[откривање|откриена]]' затоа што никогаш не била непрепозанено тело од страна на луѓето. Сепак, го споделувала својот идентитет со други тела како „планета“ е историски неодамнешно откритие.

Местоположбата на Земјата во Сончевиот Систем била точно опишана од страна на [[хелиоцентричен модел|хелиоцентричниот модел]] предложен од страна на [[Аристрах Самоски]].&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://archive.org/details/aristarchusofsam00heatuoft|title=Aristarchus of Samos, the ancient Copernicus; a history of Greek astronomy to Aristarchus, together with Aristarchus's Treatise on the sizes and distances of the Sun and Moon : a new Greek text with translation and notes|last1=Heath|first1=Thomas Little|last2=Aristarchus|first2=of Samos|date=1913|publisher=Oxford : Clarendon Press|others=Gerstein – University of Toronto}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#00FFFF&quot;
| '''[[Месечина]]'''
| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:FullMoon2010.jpg|centre|50x50px]]
| Земја I
| Во коперниковиот модел, Месечината повеќе не се разгледува како планета, туку на нејзе се гледа како на [[природен сателит]] на Земјата, и првичното тело за кое се сметало дека е единственото тело во системот кое не се врти околу центарот односно Сонцето.
|- bgcolor=&quot;#C0C0C0&quot;
| ''[[Меркур]]''
| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Mercury in true color.jpg|centre|50x50px]]
| ''1-ва планета''
| bgcolor=&quot;white&quot; rowspan=&quot;5&quot; | Меркур, Венера, Марс, Јупитер и Сатурн биле познати од страна на старите [[Вавилонска астрономија|вавилонски астрономи]] во вториот милениум пред нашата ера.&lt;ref name=&quot;Sachs_1974&quot;&gt;{{Cite journal |title=Babylonian Observational Astronomy |author=Sachs, Abraham J. |journal=[Philosophical Transactions of the Royal Society of London |volume=276 |issue=1257 |date=May 2, 1974 |pages=43–50 [45 &amp; 48–9] |publisher=[Royal Society of London |jstor=74273|doi=10.1098/rsta.1974.0008|bibcode = 1974RSPTA.276...43S |s2cid=121539390 }}&lt;/ref&gt; Тие исто така биле препознаени од страна на [[Аристрах Самоски]], и подоцна во [[Хелиоцентризам|хелиоцентричниот систем]] на [[Никола Коперник]]'&lt;ref&gt;{{Cite journal|title=1985JHA....16...37G Page 37|journal = Journal for the History of Astronomy|volume = 16|pages = 37|bibcode = 1985JHA....16...37G|last1 = Gingerich|first1 = O.|year = 1985|doi = 10.1177/002182868501600102|s2cid = 118851788}}&lt;/ref&gt; (''[[За вртењето на небесните сфери]] или De Revolutionibus Orbium Coelestium'', од 1543 година)
|- bgcolor=&quot;#808000&quot;
| ''[[Венера]]''|| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Venus from Mariner 10.jpg|centre|50x50px]]||''2-ра планета''
|- bgcolor=&quot;#FF 45 00&quot; 
| ''[[Марс]]'' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:OSIRIS Mars true color.jpg|centre|50x50px]]|| ''4-та планета''&lt;includeonly&gt;
|}&lt;/includeonly&gt;&lt;/onlyinclude&gt;
|- bgcolor=&quot;#FA FA D2&quot;
| ''[[Јупитер]]''|| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Jupiter and its shrunken Great Red Spot.jpg|centre|50x50px]]|| ''5-та планета''
|- bgcolor=&quot;#DE B8 87&quot;
| ''[[Сатурн]]''|| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Ringworld Waiting.jpg|centre|100x100px]]|| ''6-та планета''
|}

== {{римски|17}} век ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;800&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c17th&quot; | {{римски|17}} век
|-
! Датум
! Име
! Слика
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1610s&quot; | 1610-и
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | o: 7 јануари 1610&lt;br /&gt;p: 13 март 1610
| '''[[Ганимед (месечина)|Ганимед]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Ganymede - Perijove 34 Composite.png|centre|50x50px]]|| Јупитер III
| rowspan=&quot;4&quot; | [[Галилео Галилеј|Галилео]]&lt;ref name=&quot;Galileo_1610&quot;&gt;Galilei, Galileo; [http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html ''Sidereus Nuncius''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090823094340/http://www.physics.emich.edu/jwooley/chapter9/Chapter9.html |date=2009-08-23 }}, Thomam Baglionum (Tommaso Baglioni), Venice (March 1610), pp. 17–28 (''[[Sidereus Nuncius|q.v.]]'')&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Drake_1981&quot;&gt;{{cite book |last=Drake |first=Stillman |title=Galileo at Work |url=https://books.google.com/books?id=OwOlRPbrZeQC&amp;pg=PA153 |page=153 |date=1981 |publisher=Courier Dover Publications |isbn=978-0-486-49542-2 }}&lt;/ref&gt; ги забележува [[Галилееви месечини|Галилеевите месечини]]. Овие месечини биле првите небесни тела кои биле потврдени цо орбита на тело кое не е Сонцето или Земјата. Галилео ги забележал Ија и Европа како единствена сјајна точка ноќта на 7 јануари 1610 година; но следната ноќ тие веќе биле две посебни тела.&lt;ref name=&quot;IAUMoonDiscoveries&quot;&gt;{{cite web
|last=Blue |first=Jennifer |date=November 9, 2009
|url=http://planetarynames.wr.usgs.gov/append7.html
|title=Planet and Satellite Names and Discoverers
|publisher=USGS | access-date= January 13, 2010 }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Калиста (месечина)|Калиста]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Callisto.jpg|centre|50x50px]]|| Јупитер IV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | o: 8 јануари 1610&lt;br /&gt;p: 13 март 1610
| '''[[Ија (месечина)|Ија]]'''|| bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Io highest resolution true color.jpg|50px|center]] || Јупитер I
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Европа (месечина)|Европа]]'''|| bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Europa-moon.jpg|50px|center]] || Јупитер II
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1650s&quot; | 1650-и
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 25 март 1655&lt;br /&gt;p: 5 март 1656
| '''[[Титан (месечина)|Титан]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Titan in true color.jpg|55px|center]] || Сатурн VI&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{nobr|Сатурн II (1673–1684)}}, {{nobr|Сатурн IV (1686–1789)}}&lt;/small&gt;
| [[кристијан Хајгенс|Хајгенс]]&lt;ref name=&quot;Huygens_1655&quot;&gt;Huygens, Christiaan; [http://www.phys.uu.nl/~huygens/index_en.html ''De Saturni luna observatio nova''], Adriaan Vlacq, Den Haag, 5 March 1656 (click &quot;Scientific work&quot;)&lt;!-- http://www.phys.uu.nl/~huygens/saturni_luna_en.htm cannot be accessed directly --&gt;&lt;/ref&gt; првично своето откритие го „објавува“ како [[анаграм]], објавено на 13 јуни 1655 година; за подоцна да биде објавено во брошура со наслов ''De Saturni luna Observatio Nova'' а целосно го објаснува во ''Systema Saturnium''&lt;ref name=&quot;SystemaSaturnium&quot;&gt;Hugenii, Cristiani (Christiaan Huygens); [http://www.sil.si.edu/DigitalCollections/HST/Huygens/huygens-text.htm ''Systema Saturnium''], Adriani Vlacq, Hagæ-Comitis (The Hague), 1659 (p. 47)&lt;/ref&gt; (July 1659).
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1670s&quot; | 1670-и
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 25 октомври 1671&lt;br /&gt;p: 1673
| '''[[Јапет (месечина)|Јапет]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Iapetus as seen by the Cassini probe - 20071008 (cropped).jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн VIII&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{nobr|Сатурн III (1673–1684)}}, {{nobr|Сатурн V (1686–1789)}}, {{nobr|Сатурн VII (1789–1848)}}&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Џовани Доменико Касини|Касини]]&lt;ref name=&quot;Cassini_1673&quot;&gt;Cassini, Giovanni D.; [http://wwwnt.unifi.it/biblio/libri_studio/indice.asp?flag=2&amp;tipo=lib&amp;id=8 ''Découverte de deux nouvelles planètes autour de Saturne''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060513070412/http://wwwnt.unifi.it/biblio/libri_studio/indice.asp?flag=2&amp;tipo=lib&amp;id=8 |date=May 13, 2006 }}, Sébastien Mabre-Cramoisy, Paris, 1673. Translated as [https://www.jstor.org/stable/101334 ''A Discovery of two'' New Planets ''about'' Saturn, ''made in the Royal Parisian Observatory by Signor'' Cassini, ''Fellow of both the Royal Societys, of'' England ''and'' France; ''English't out of French.''], Philosophical Transactions of the Royal Society, Vol. 8 (1673), pp. 5178–5185&lt;!-- This journal became the Philosophical Transactions of the Royal Society of London in 1775. There may just be earlier publications within the ''Journal des sçavans''. --&gt;&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 23 декември 1672&lt;br /&gt;p: 1673
| '''[[Реја (месечина)|Реја]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:PIA07763 Rhea full globe5.jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн V&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{nobr|Сатурн I (1673–1684)}}, {{nobr|Сатурен III (1686–1789)}}&lt;/small&gt;
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1680s&quot; | 1680-и
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | o: 21 март 1684&lt;br /&gt;p: 22 април 1686
| '''[[Тетида (месечина)|Тетида]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:PIA18317-SaturnMoon-Tethys-Cassini-20150411.jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн III&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{nobr|Сатурн I (1686–1789)}}&lt;/small&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | Касини.&lt;ref name=&quot;PhilTrans_1686&quot;&gt;Cassini published these two discoveries on 22 April 1686, according to [https://www.jstor.org/stable/101844 ''An Extract of the'' Journal Des Scavans. ''of'' April 22 st. N. 1686. ''Giving an account of two new'' Satellites ''of'' Saturn, ''discovered lately by Mr.'' Cassini ''at the Royal Observatory at'' Paris.], Philosophical Transactions, Vol. 16 (1686–1692), pp. 79–85&lt;!-- Are there any earlier publications? Two years seems a long time... --&gt;&lt;/ref&gt;
Заедно со претходните две откритија, Касини ги именувал овие две месечини ''[[Sidera Lodoicea]]'', Лујови ѕвезди.
Во неговото дело ''Kosmotheôros''&lt;ref name=&quot;Kosmotheoros&quot;&gt;Hugenii, Christiani (Christiaan Huygens); [http://www.staff.science.uu.nl/~gent0113/huygens/huygens_ct_en.htm ''Κοσμοθεωρος (Kosmotheôros)''], Adrianum (Adriaan) Moetjens, Hagæ-Comitum (The Hague), 1698&lt;/ref&gt; (објавен посмртно во 1698 година), Хајгенс прави врска меѓу „Јупитер ги има своите четири месечини, и Сатурн своите пет месечини, сите во своите орбити.“
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Диона (месечина)|Диона]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Dione in natural light (cropped).jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн IV&lt;br /&gt;&lt;small&gt;{{nobr|Сатурн II (1686–1789)}}&lt;/small&gt;
|-
! Датум
! Име
! Слика
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|}

== {{римски|18}} век ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;800&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c18th&quot; | {{римски|18}} век
|-
! Датум
! Име
! Снимка
! Постојани ознаки
! Откривач(и) и забелешки
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1780s&quot; | 1780-и
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 13 март 1781&lt;br /&gt;p: 26 март 1781
| ''[[Уран]]'' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Uranus true colour.jpg|centre|50x50px]]|| ''7-ма планета'' || [[Вилијам Хершел|Хершел]] првпат го обзнанил откривањето на Уран на 26 април 1781 година, верувајќи дека станува збор за [[комета]].&lt;ref name=&quot;Herschel_1781&quot;&gt;Herschel, William; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1781RSPT...71..492H&amp;db_key=AST&amp;high=42273fa47501031 ''Account of a Comet. By Mr.'' Herschel, ''F. R. S.; communicated by Dr.'' Watson, ''Jun. of'' Bath, ''F. R. S.''], [https://www.jstor.org/stable/106542 Philosophical Transactions of the Royal Society of London], Vol. 71, pp. 492–501&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | o: 11 јануари 1787&lt;br /&gt;p: 15 февруари 1787
| '''[[Титанија (месечина)|Титанија]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Titania (moon) color cropped.jpg|50px|center]] || Уран III
| rowspan=&quot;2&quot; | Хершел.&lt;ref name=&quot;Herschel1787&quot;&gt;{{cite journal| doi = 10.1098/rstl.1787.0016| last = Herschel | first = W. S.| title = An Account of the Discovery of Two Satellites Revolving Round the Georgian Planet| journal = Philosophical Transactions of the Royal Society of London| volume = 77| pages = 125–129| year = 1787| jstor = 106717| url = https://zenodo.org/record/1432286| doi-access = free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Herschel1788&quot;&gt;Herschel, William; ''On George's Planet and its satellites'', Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Vol. 78, pp. 364–378, 1788&lt;/ref&gt; Подоцна тој пишува и за четири дополнителни месечини.&lt;ref name=&quot;Herschel_1798&quot;&gt;Herschel, William; ''On the Discovery of Four Additional Satellites of the Georgium Sidus. The Retrograde Motion of Its Old Satellites Announced; And the Cause of Their Disappearance at Certain Distances from the Planet Explained'', Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Vol. 88, pp. 47–79, 1798&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Оберон (месечина)|Оберон]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Voyager 2 picture of Oberon.jpg|50px|center]] || Уран IV
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 28 август 1789&lt;ref name=&quot;Jodra_2004&quot;&gt;Jodra, Serge; [http://www.cosmovisions.com/SaturneChrono02.htm ''Les Satellites de Saturne''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20200611235835/http://www.cosmovisions.com/SaturneChrono02.htm |date=2020-06-11 }} (2004)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;p: 12 ноември 1789
| '''[[Енкелад (месечина)|Енкелад]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:PIA17202-SaturnMoon-Enceladus-ApproachingFlyby-20151028-cropped.jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн II
| rowspan=&quot;2&quot; | Хершел&lt;ref name=&quot;Herschel_1789&quot;&gt;Herschel, William; [https://www.jstor.org/stable/106823 ''Account of the Discovery of a Sixth and Seventh Satellite of the Planet Saturn; with Remarks on the Construction of its Ring, its Atmosphere, its Rotation on an Axis, and its spheroidical Figure''], Philosophical Transactions of the Royal Society of London, Vol. 80, pp. 1–20, 1790 (read November 12, 1789)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 17 септември 1789&lt;br /&gt;p: 12 ноември 1789
| '''[[Мимант (месечина)|Мимант]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Mimas Cassini (cropped).jpg|centre|50x50px]]|| Сатурн I
|-
! Датум
! Име
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|}
== {{римски|19}} век ==

{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;800&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c19th&quot; | {{римски|19}} век
|-
! Датум
! Име
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1800s&quot; | 1800-и
|- bgcolor=&quot;#FFFF99&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 1 јануари 1801&lt;br /&gt;p: 24 јануари 1801
| ''[[Церера (џуџеста планета)|Церера]]''
| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:PIA19562-Ceres-DwarfPlanet-Dawn-RC3-image19-20150506.jpg|centre|50x50px]]
| ''8-та [[планета]]&amp;nbsp;(1801)&lt;br /&gt;[[астероид]]&amp;nbsp;(1851)&lt;br /&gt;[[џуџеста планета]]&amp;nbsp;(2006)'' || [[Џузепе Пјаци]]. Првично своето откритие го објавува на 24 јануари 1801 година, в=со писма до своите колеги астрономи.&lt;ref name=&quot;Hoskin_1992&quot;&gt;{{cite web |last=Hoskin |first=Michael |date=June 26, 1992 |url=http://www.astropa.unipa.it/HISTORY/hoskin.html |title=Bodes' Law and the Discovery of Ceres |publisher=Observatorio Astronomico di Palermo &quot;Giuseppe S. Vaiana&quot; |access-date=July 5, 2007 |archive-date=2011-05-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20110522214414/http://www.astropa.unipa.it/HISTORY/hoskin.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Првото официјално објавување било во септември 1801 година во списанието ''Monatliche Correspondenz''.&lt;ref name=&quot;Forbes_1971&quot;&gt;{{cite journal |last=Forbes |first=Eric G. |title=Gauss and the Discovery of Ceres |journal=Journal for the History of Astronomy |volume=2 |issue=3 |pages=195–199 |date=1971 |bibcode=1971JHA.....2..195F |doi=10.1177/002182867100200305 |s2cid=125888612 }}&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1840s&quot; | 1840-и
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 23 септември 1846&lt;br /&gt;p: 13 ноември 1846
| ''[[Нептун]]''
| bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Neptune - Voyager 2 (29347980845) flatten crop.jpg|alt=|center|50x50px]]
| ''13-та планета&amp;nbsp;(1846){{efn|Кога Нептун е забележан, џуџестата планета Церера и астероидите [[2 Палада|Палада]], [[3 Јунона|Јунона]], [[4 Веста|Веста]], и [[5 Астреја|Астреја]], биле сметани за планети.}}&lt;br /&gt;8th Planet&amp;nbsp;(1851)''
| [[Јохан Готфрид Гале|Гале]] и [[Ирбен Леверје|Леверје]]&lt;ref name=&quot;Airy_1846&quot;&gt;Airy, George Biddell; [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000121.000.html ''Account of some circumstances historically connected with the discovery of the Planet exterior to ''Uranus] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151106115929/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000121.000.html |date=2015-11-06 }}, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 7, No. 9 (November 13, 1846), pp. 121–152&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MNRAS_1846&quot;&gt;[http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html ''Account of the Discovery of the Planet of Le Verrier at Berlin''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151106115930/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html |date=2015-11-06 }}, Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 7, No. 9 (November 13, 1846), pp. 153–157&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 10 октомври 1846&lt;br /&gt;p: 13 ноември 1846
| '''[[Тритон (месечина)|Тритон]]'''
| bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Triton moon mosaic Voyager 2 (large).jpg|50px|center]] || Нептун I
| [[Вилијам Ласел|Ласел]]&lt;ref name=&quot;Lassell_1846&quot;&gt;Lassell, William; [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1846MNRAS...7..157L Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 7, No. 9] (November 13, 1846), reported in [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html ''Account of the Discovery of the Planet of Le Verrier at Berlin''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20151106115930/http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0007//0000153.000.html |date=2015-11-06 }}, ibid., pp. 153–157&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 16 септември 1848&lt;br /&gt;p: 7 октомври 1848
| '''[[Хиперион (месечина)|Хиперион]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Hyperion true.jpg|50px|center]] || Сатурн VII || [[Вилијам Кранч Бонд|Бонд]], [[Џорџ Филипс Бонд|Бонд]],&lt;ref name=&quot;Bonds_1848&quot;&gt;Bond, William C.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-data_query?bibcode=1848MNRAS...9....1B&amp;db_key=AST&amp;link_type=ABSTRACT&amp;high=44b52c369020538 ''Discovery of a new Satellite of Saturn''], Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 9, No. 1 (November 10, 1848), pp. 1–2&lt;/ref&gt; [[Вилијам Ласел|Ласел]]&lt;ref name=&quot;Lassell_1848&quot;&gt;Lassell, W.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1848MNRAS...8..195L&amp;db_key=AST&amp;data_type=HTML&amp;format=&amp;high=44b52c369004724 ''Discovery of a new Satellite of Saturn''], Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 8 No. 9 Supplement (undated, some time after September 24, 1848&lt;!--see p. 204; the preceding number, [http://articles.adsabs.harvard.edu/full/seri/MNRAS/0008//0000163.000.html?high=44b52c369004724 Vol. 8, No. 8, p. 163] is dated 9 June 1848 --&gt;), pp. 195–197&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1850s&quot; | 1850-и
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | o: 24 октомври 1851
| '''[[Ариел (месечина)|Ариел]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Ariel in monochrome.jpg|centre|50x50px]]|| Уран I
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Вилијам Ласел|Ласел]]&lt;ref name=&quot;Lassell_1851&quot;&gt;Lassell, W.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0002//0000070.000.html ''Letter from William Lassell, Esq., to the Editor''], Astronomical Journal, Vol. 2, No. 33 (1851), p. 70 (signed November 11, 1851)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Умбриел (месечина)|Умбриел]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:PIA00040 Umbrielx2.47.jpg|centre|50x50px]]|| Уран II
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1870s&quot; | 1870-и
|- bgcolor=&quot;#E9967A&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 12 август 1877
| '''[[Дејмос (месечина)|Дејмос]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Deimos-MRO.jpg|50px|center]] || Марс II
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Асаф Хол|Хол]]&lt;ref name=&quot;Hall_1877a&quot;&gt;Christie, William H. M.&lt;!-- assuming the &quot;Notes&quot; are by the Editor --&gt;; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/Obs../0001//0000181.000.html ''The Satellites of Mars''], The Observatory (journal), Vol. 1, No. 6 (September 20, 1877), pp. 181–185&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hall_1877b&quot;&gt;Hall, Asaph; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0091//0000013.000.html ''Observations of the Satellites of Mars''] (signed September 21, 1877), Astronomische Nachrichten, Vol. 91, No. 2161 (October 17, 1877), pp. 11/12–13/14&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hall_1877c&quot;&gt;Hall, Asaph; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/MNRAS/0038//0000205.000.html ''The Discovery of the Satellites of Mars''] (signed December 28, 1877), Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 38, No. 4 (February 8, 1878), pp. 205–209&lt;/ref&gt;&lt;!-- note that the times are Washington mean time with the old astronomical convention of starting a day at noon (so add 12 + 05:08:12 to get GMT) --&gt;
|- bgcolor=&quot;#E9967A&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 18 август 1877
| '''[[Фобос (месечина)|Фобос]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Phobos colour 2008.jpg|50px|center]] || Марс I
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1890s&quot; | 1890-и
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 9 септември 1892&lt;br /&gt;p: 4 октомври 1892
| '''[[Амалтеја (месечина)|Амалтеја]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Amalthea (moon).png|50px|center]] || Јупитер V
| [[Едвард Емерсон Барнард|Барнард]]&lt;ref name=&quot;Barnard_1892&quot;&gt;{{Cite journal
| doi = 10.1086/101715
| last = Barnard
| first = Edward Emerson
| title = Discovery and observations of a fifth satellite to Jupiter
| journal = Astronomical Journal
| volume = 12
| issue = 11
| pages = 81–85
| date = October 4, 1892
| url = http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0012//0000081.000.html
| bibcode=1892AJ.....12...81B}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot;&gt;[http://planetarynames.wr.usgs.gov/Page/Planets ''Gazetteer of Planetary Nomenclature: Planet and Satellite Names and Discoverers'']&lt;/ref&gt;

|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 16 август 1898&lt;br /&gt;o: 17 март 1899
| '''[[Феба (месечина)|Феба]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Phoebe cassini.jpg|50px|center]] || Сатурн IX
| [[Вилијам Хенри Пикеринг|Пикеринг]]&lt;ref name=&quot;Pickering_1899a&quot;&gt;Pickering, Edward C.&lt;!-- the discoverer's brother --&gt;; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0049//0000001.000.html ''A New Satellite of Saturn''], Harvard College Observatory Bulletin, No. 49 (March 17, 1899), p. 1&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Pickering_1899b&quot;&gt;Pickering, Edward C.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/ApJ../0009//0000274.000.html ''A New Satellite of Saturn''] (signed April 10, 1899), Astrophysical Journal, Vol. 9, No. 4 (April 1899), pp. 274–276&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|}
{{noteslist}}

== {{римски|20}} век ==
=== 1901–1950 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;650&quot;
! colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c20th_early&quot; | Почеток на {{римски|20}} век
|-
! Датум
! Име
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1900s&quot; | 1900-и
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 3 декември 1904&lt;br /&gt;p: 6 јануари 1905
| '''[[Хималија (месечина)|Хималија]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Cassini-Huygens Image of Himalia.png|50px|center]] || Јупитер VI || [[Чарлс Дирон Перин|Перин]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Campbell_Perrine_Aitken_AJ_1905&quot;&gt;&lt;!-- ref name=&quot;Campbell_1905&quot; --&gt;Campbell, William W.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0173//0000001.000.html ''Sixth Satellite of Jupiter''], Harvard College Observatory Bulletin, No. 173 (January 6, 1905), p.&amp;nbsp;1
:&lt;!-- ref name=&quot;Perrine_1905a&quot; --&gt;Perrine, Charles D.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000022.000.html ''Discovery of a Sixth Satellite to ''Jupiter] (signed January 30, 1905), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 17, No. 100 (February 10, 1905), pp. 22–23
:&lt;!-- ref name=&quot;Aitken_1905&quot; --&gt;Aitken, Robert G.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000023.000.html ''Visual Observation of Satellite VI to ''Jupiter] (signed January 30, 1905), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 17, No. 100 (February 10, 1905), pp. 23–24
:&lt;!-- ref name=&quot;AJ_1905&quot; --&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0024//0000160.000.html ''Discovery of a Sixth Satellite of ''Jupiter], Astronomical Journal, Vol. 24, No. 19 (whole No. 571, March 28, 1905), p. 160&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Perrine_1905b&quot;&gt;Perrine, Charles D.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AN.../0169//0000027.000.html ''Orbits of the sixth and seventh satellites of Jupiter''] (signed May 28, 1905), Astronomische Nachrichten, Vol. 169, No. 4035 (July 24, 1905), p. 43/44&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 2 јануари 1905&lt;br /&gt;p: 27 февруари 1905
| '''[[Елара (месечина)|Елара]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Elara - New Horizons.png|50px|center]] || Јупитер VII || Перин &lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Perrine_1905b&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Campbell_Perrine_1905&quot;&gt;&lt;!-- ref name=&quot;Campbell_1905b&quot; --&gt;Campbell, William W.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/BHarO/0178//0000001.000.html ''A Seventh Satellite of Jupiter''], Harvard College Observatory Bulletin, No. 178 (February 27, 1905), p.&amp;nbsp;1
:&lt;!-- ref name=&quot;Perrine_1905c&quot; --&gt;[http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0017//0000062.000.html ''The Seventh Satellite of ''Jupiter] (signed March 30, 1905), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 17, No. 101 (April 10, 1905), pp. 56–57&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 27 јануари 1908&lt;br /&gt;o: 28 февруари 1908&lt;br /&gt;p: 1-6 март 1908 &lt;!-- Perrine_1908 says &quot;telegraphic announcement [...] early in March&quot;, and Dr. Albrecht reacted on the nights of March 7–9 --&gt;
| '''[[Пасифаја (месечина)|Пасифаja]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Pasiphaé.jpg|50px|center]] || Јупитер VIII || [[Филибер Жак Мелот|Мелот]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Perrine_1908&quot;&gt;Perrine, Charles D.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0020//0000184.000.html ''Recent Observations of the Moving Object near ''Jupiter'', Discovered at Greenwich by Mr. J. Melotte''] (signed May 21, 1908), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 20, No. 120 (June 10, 1908), p. 184&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cowell_1908&quot;&gt;Cowell, Philip H.; [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1908MNRAS..68..373. ''Note on the discovery of a Moving Object near Jupiter ''(1908 CJ)], Monthly Notices of the Royal Astronomical Society, Vol. 68, No. 5 (March 13, 1908), p. 373&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1910s&quot; | 1910s
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 21 јули 1914&lt;br /&gt;p: 17 септември 1914
| '''[[Синопа (месечина)|Синопа]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Sinopé.jpg|50px|center]] || Јупитер IX || Николсон&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholson_1914&quot;&gt;Nicholson, Seth B.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0026//0000197.000.html ''Discovery of the Ninth Satellite of Jupiter''] (signed September 17, 1914), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 26, No. 155 (October 1914), pp. 197–198&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1930s&quot; | 1930s
|- bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 јануари 1930&lt;br /&gt;o: 18 февруари 1930&lt;br /&gt;p: 13 март 1930
| ''[[Плутон]]'' || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Pluto in True Color - High-Res.jpg|centre|50x50px]]|| ''9-та [[планета]]&amp;nbsp;(1930)''&lt;br /&gt;''[[џуџеста планета]]&amp;nbsp;(2006)'' || [[Клајд Томбо|Томбо]]&lt;ref name=&quot;Tombaugh_1946&quot;&gt;Tombaugh, Clyde W.; [http://articles.adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-iarticle_query?1946ASPL....5...73T ''The Search for the Ninth Planet, Pluto''], Astronomical Society of the Pacific Leaflets, Vol. 5, No. 209 (July 1946), pp. 73–80&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 6 јули 1938&lt;br /&gt;p: август 1938
| '''[[Лиситеја (месечина)|Лиситеја]]''' || bgcolor=&quot;White&quot; | [[File:Lysithea2.jpg|50px|center]] || Јупитер X ||rowspan=&quot;2&quot; | [[Сет Барнс Николсон|Николсон]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholson_1938&quot;&gt;Nicholson, Seth B.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0050//0000292.000.html ''Two New Satellites of Jupiter''] (signed August 1938), Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 50, No. 297 (October 1938), pp. 292–293&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 30 јули 1938&lt;br /&gt;p: август 1938
| '''[[Карма (месечина)|Карма]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Carmé.jpg|50px|center]] || Јупитер XI
|-
| colspan=&quot;5&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1940s&quot; | 1940s
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 16 февруари 1948&lt;br /&gt;p: јуни 1949
| '''[[Миранда (месечина)|Миранда]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Miranda.jpg|50px|center]] || Уран V || [[Џерард Кајпер|Кајпер]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper_1949a&quot;&gt;Kuiper, Gerard P.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0061//0000129.000.html ''The Fifth Satellite of Uranus''], Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 61, No. 360 (June 1949), p. 129&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 1 мај 1949&lt;br /&gt;p: август 1949
| '''[[Нереида (месечина)|Нереида]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Nereid-Voyager2.jpg|50px|center]] || Нептун II || Кајпер&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kuiper_1949b&quot;&gt;Kuiper, Gerard P.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0061//0000175.000.html ''The Second Satellite of Neptune''], Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 61, No. 361 (August 1949), pp. 175–176&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Vinter-Hansen_1949&quot;&gt;Vinter Hansen, Julie M.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01200/01212.html#Item1 ''Object Near Neptune''], IAUC 1212 (April 1, 1949)&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|}
=== 1951–2000 ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;650&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c20th_late&quot; | {{римски|20}} век
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки 
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1950s&quot; | 1950-и
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 28 септември 1951&lt;br /&gt;p: декември 1951
| '''[[Ананка (месечина)|Ананка]]''' || align=&quot;center&quot; | — || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Ananké.jpg|50px|center]] || Јупитер XII || [[Сет Барнс Николсон|Николсон]]&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Nicholson_1951&quot;&gt;Nicholson, Seth B.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/PASP./0063//0000297.000.html ''An Unidentified Object Near Jupiter, Probably a New Satellite''], Publications of the Astronomical Society of the Pacific, Vol. 63, No. 375 (December 1951), pp. 297–299&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1960s&quot; | 1960-и
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 15 декември 1966&lt;br /&gt;p: 3 јануари 1967
| '''[[Јанус (месечина)|Јанус]]'''* || S/1966 S 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:PIA12714 Janus crop.jpg|50px|center]] || Сатурн X || [[Одуин Долфјус|Долфјус]]&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_1987-1_1995-1_3417-1&quot;&gt;&lt;!-- ref name=&quot;IAUC_1987-1&quot; --&gt;Gingerich, Owen; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01900/01987.html#Item1 ''Probable New Satellite of Saturn''], IAUC 1987 (January 3, 1967)

: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_1995-1&quot; --&gt;Gingerich, Owen; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01900/01995.html#Item1 ''Saturn X (Janus)''], IAUC 1995 (February 1, 1967)
: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_3417-1&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03417.html#Item1 ''New Ring and Satellites of Saturn''], IAUC 3417 (October 25, 1979)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3454-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03454.html#Item1 ''Saturn''], IAUC 3454 (February 25, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3456-3&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03456.html#Item3 ''1980 S 2''], IAUC 3456 (February 29, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3497-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03497.html#Item1 ''Saturn''], IAUC 3497 (August 4, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(Долфјус можно е да го забележал или Јанус или Епиметеј)
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 18 декември 1966&lt;br /&gt;p: 6 јануари 1967
| '''[[Епиметеј (месечина)|Епиметеј]]'''* || S/1980 S 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|50px|center]] || Сатурн XI || [[Ричард Валкер|Валкер]]&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_1991-2&quot;&gt;Gingerich, Owen; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/01900/01991.html#Item2 ''Possible New Satellite of Saturn''], IAUC 1991 (January 6, 1967)&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1970s&quot; | 1970-и
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 11 септември 1974&lt;br /&gt;p: 20 септември 1974
| '''[[Леда (месечина)|Леда]]''' || align=&quot;center&quot; | — || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Leda WISE-W3.jpg|50px|center]] || Јупитер XIII || [[Чарлс Ковал|Ковал]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Kowal_1975_IAUC_2702-1_2703-1_2711-1&quot;&gt;&lt;!-- ref name=&quot;Kowal_1975&quot; --&gt;Kowal, Charles T.; [http://adsabs.harvard.edu//full/seri/AJ.../0080//0000460.000.html ''Thirteenth satellite of Jupiter''], Astronomical Journal, Vol. 80, No. 6 (June 1975), pp.&amp;nbsp;460–464

: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_2702-1&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02700/02702.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2702 (September 20, 1974)
: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_2703-1&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02700/02703.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2703 (October 1, 1974)
: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_2711-1&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02700/02711.html#Item1 ''Јупитер XIII''], IAUC 2711 (October 24, 1974)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 30 септември 1975&lt;br /&gt;p: 3 октомври 1975
| '''[[Темисто (месечина)|Темисто]]'''* || S/1975 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:S 2000 J 1.jpg|50px|center]] || Јупитер XVIII || Ковал&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_2845-1_2855-1_2899-2&quot;&gt;&lt;!-- ref name=&quot;IAUC_2845-1&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02845.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2845 (October 3, 1975)

: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_2855-1&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02855.html#Item1 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2855 (October 23, 1975)
: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_2899-2&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/02800/02899.html#Item2 ''Probable New Satellite of Jupiter''], IAUC 2899 (January 9, 1976)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(Забележана па исчезната)
|- bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 13 април 1978&lt;br /&gt;o: 22 јуни 1978
| '''[[Харон (месечина)|Харон]]''' || S/1978 P 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; |[[File:Charon in True Color - High-Res.jpg|centre|50x50px]]|| Плутон I || [[Џејмс Кристи|Кристи]]&lt;ref name=&quot;IAUC_3241-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03200/03241.html#Item1 ''1978 P 1''], IAUC 3241 (July 7, 1978)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Christy_1978&quot;&gt;Christy, James W.; Harrington, Robert S.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1978AJ.....83.1005C&amp;db_key=AST&amp;high=40daf3f6f915047 ''The satellite of Pluto''], Astronomical Journal, Vol. 83, No. 8 (August 1978), pp. 1005–1008&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 јули 1979&lt;br /&gt;p: 23 ноември 1979
| '''[[Адрастеја (месечина)|Адрастеја]]''' || S/1979 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Adrastea.jpg|50px|center]]|| Јупитер XV || [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Едвард Даниелсон|Даниелсон]], [[Војаџер 2|Војаџер&amp;nbsp;2]]&lt;ref name=&quot;IAUC_3454-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Jewitt_1979&quot;&gt;Jewitt, David C., Danielson, G. Edward, Synnott, Stephen P.; [http://adsabs.harvard.edu/cgi-bin/nph-bib_query?bibcode=1979Sci...206..951J&amp;db_key=AST&amp;high=40daf3f6f916660 ''Discovery of a new Jupiter satellite''], Science (journal), Vol. 206, No. 4421 (November 23, 1979), p. 951&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3470-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03470.html#Item1 ''Satellites of Jupiter''], IAUC 3470 (April 28, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3507-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03507.html#Item1 ''Satellites of Jupiter''], IAUC 3507 (August 26, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hamilton_1995&quot;&gt;Hamilton, Calvin J.; [http://www.solarviews.com/cap/jup/adraste2.htm ''Discovery Image of Adrastea''], Views of the Solar System (1995–2007)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Jovian System Data Analysis Program; [http://ringmaster.arc.nasa.gov/galileo/vgr_data/2063053.html ''Voyager 2 Jupiter Image 20630.53''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040813111237/http://ringmaster.arc.nasa.gov/galileo/vgr_data/2063053.html |date=August 13, 2004 }}, NASA Planetary Data System Rings Node (February 20, 1997)&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1980s&quot; | 1980-и
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 26 февруари 1980&lt;br /&gt;p: 6 март 1980
| '''[[Епиметеј (месечина)|Епиметеј]]'''* || S/1980 S 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:PIA09813 Epimetheus S. polar region.jpg|50px|center]] || Сатурн XI ||&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3497-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3457-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03457.html#Item1 ''Saturn''], IAUC 3457 (March 6, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3483-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03483.html#Item1 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3483 (June 6, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3496-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03496.html#Item1 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3496 (July 31, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3534-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03534.html#Item1 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3534 (November 7, 1980)&lt;/ref&gt;&lt;br /&gt;(Потврдена од страна на [[Војаџер 1|Војаџер&amp;nbsp;1]])
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 1 март 1980&lt;br /&gt;p: 6 март 1980
| '''[[Елена (месечина)|Елена]]''' || S/1980 S 6 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Helene over Saturn.jpg|50px|center]] || Сатурн XII || [[Пјер Лак|Лак]], [[Жан Лекаше|Лекаше]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3457-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3483-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3496-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3534-1&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 април 1980&lt;br /&gt;p: 10 април 1980
| '''[[Телесто (месечина)|Телесто]]''' || S/1980 S 13 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Telesto cassini closeup.jpg|50px|center]] || Сатурн XIII || [[Бредфорд Смит|Смит]], [[Харолд Рејтсима|Рејтсима]], [[Стивен Ларсон|Ларсон]], [[Џон Фонтејн|Фонтејн]], Војаџер&amp;nbsp;1&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3534-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3466-2&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03400/03466.html#Item2 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3466 (April 10, 1980)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 5 март 1979&lt;br /&gt;p: 28 април 1980
| '''[[Теба (месечина)|Теба]]''' || S/1979 J 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Thebe.jpg|50px|center]] || Јупитер XIV || [[Стивен Синот|Синот]], Војаџер&amp;nbsp;1&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03800/03872.html ''GX 1+4; Sats OF JUPITER AND SATURN''], IAUC 3872 (March 30, 1983)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3470-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3507-1&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 19 февруари 1980&lt;br /&gt;p: 6 јуни 1980
| '''[[Јанус (месечина)|Јанус]]'''* || S/1980 S 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:PIA12714 Janus crop.jpg|50px|center]] || Сатурн X ||&lt;ref name=&quot;IAUC_3454-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3497-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3483-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3496-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3534-1&quot; /&gt;&lt;br /&gt;(Потврдена од Војаџер&amp;nbsp;1)
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 13 март 1980&lt;br /&gt;p: 31 јули 1980
| '''[[Калипсо (месечина)|Калипсо]]''' || S/1980 S 25 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:N00151485 Calypso crop.jpg|50px|center]] || Сатурн XIV || [[Дан Паску|Паску]], [[Кенет Сајделман|Сајделман]], [[Вилјам Баум|Баум]], [[Даглас Кири|Кири]]&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3496-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3534-1&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i:4 март 1979&lt;br /&gt;p: 26 август 1980
| '''[[Метида (месечина)|Метида]]''' || S/1979 J 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Metis.jpg|50px|center]] || Јупитер XVI || Синот, Војаџер&amp;nbsp;1&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3507-1&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | o: октомври 1980&lt;br /&gt;p: 31 октомври 1980
| '''[[Прометеј (месечина)|Прометеј]]''' || S/1980 S 27 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Prometheus 12-26-09a.jpg|50px|center]] || Сатурн XVI || [[Стујарт Колинс|Колинс]], Војаџер&amp;nbsp;1&lt;ref name=&quot;IAUC_3532-2&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03532.html#Item2 ''Satellites of Saturn''], IAUC 3532 (October 31, 1980)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Пандора (месечина)|Пандора]]''' || S/1980 S 26 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Pandora PIA07632.jpg|50px|center]] || Сатурн XVII || [[Стујарт Колинс|Колинс]], Војаџер&amp;nbsp;1&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3532-2&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: октомври 1980&lt;br /&gt;p: 13 ноември 1980
| '''[[Атлас (месечина)|Атлас]]''' || S/1980 S 28 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Atlas 2017-04-12 raw preview.jpg|50px|center]] || Сатурн XV || [[Ричард Терил|Терил]], Војаџер&amp;nbsp;1&lt;ref name=&quot;IAUC_3872&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3539-2&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03500/03539.html#Item2 ''1980 S 28''], IAUC 3539 (November 13, 1980)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 24 мај 1981&lt;br /&gt;p: 29 мај 1981
| '''[[Лариса (месечина)|Лариса]]'''* || S/1981 N 1&lt;br /&gt;S/1989 N 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Larissa 1.jpg|50px|center]] || Нептун VII || Рејтсема, [[Вилијам Хабард|Хабард]], [[Лари Лебовски|Лебовски]], [[Дејвид Толен|Толен]], [[Војаџер 2|Војаџер&amp;nbsp;2]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_3608-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/03600/03608.html#Item1 ''1981 N 1''], IAUC 3608 (May 29, 1981)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4824-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04824.html#Item1 ''Satellites of Neptune''], IAUC 4824 (August 2, 1989)&lt;/ref&gt;&lt;!-- occultation 24 May 1981 = S/1981 N 1, later identified with S/1989 N 2 --&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 30 декември 1985&lt;br /&gt;p: 9 јануари 1986
| '''[[Пак (месечина)|Пак]]''' || S/1985 U 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Puck, moon of Uranus (1986).png|50px|center]] || Уран XV || Синот, Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4159-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04159.html#Item1 ''Satellites of Uranus and Neptune''], IAUC 4159 (January 9, 1986)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 3 јануари 1986&lt;br /&gt;p: 16 јануари 1986
| '''[[Џулиета (месечина)|Џулиета]]''' || S/1986 U 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Julietmoon.png|50px|center]] || Уран XI ||rowspan=&quot;6&quot; | Синот, Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4164-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04164.html#Item1 ''Satellites of Uranus''], IAUC 4164 (January 16, 1986)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4165-6&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04165.html#Item6 ''Satellites of Uranus''], IAUC 4165 (January 17, 1986)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Порција (месечина)|Порција]]''' || S/1986 U 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Portia1.jpg|50px|center]] || Уран XII
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 9 јануари 1986&lt;br /&gt;p: 16 јануари 1986
| '''[[Кресида (месечина)|Кресида]]''' || S/1986 U 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Cressida.png|50px|center]] || Уран IX
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot; | i: 13 јануари 1986&lt;br /&gt;p: 16 јануари 1986
| '''[[Дездемона (месечина)|Дездемона]]''' || S/1986 U 6 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Desdemonamoon.png|50px|center]] || Уран X
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Розалинда (месечина)|Розалинда]]''' || S/1986 U 4 ||bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Rosalindmoon.png|50px|center]] || Уран XIII
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Белинда (месечина)|Белинда]]''' || S/1986 U 5 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Belinda.gif|50px|center]] || Уран XIV
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 20 јануари 1986&lt;br /&gt;p: 27 јануари 1986
| '''[[Корделија (месечина)|Корделија]]''' || S/1986 U 7 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Cordeliamoon.png|50px|center]] || Уран VI ||rowspan=&quot;2&quot; | [[Ричард Терил|Терил]], Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4168-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04100/04168.html#Item1 ''Satellites and Rings of Uranus''], IAUC 4168 (January 27, 1986)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Офелија (месечина)|Офелија]]''' || S/1986 U 8 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Opheliamoon.png|50px|center]] || Уран VII
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 јануари 1986&lt;br /&gt;p: 27 јануари 1986
| '''[[Бјанка (месечина)|Бјанка]]''' || S/1986 U 9 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Biancamoon.png|50px|center]] || Уран VIII || [[Брадфорд Смит|Смит]], Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4168-1&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 16 јуни 1989&lt;br /&gt;p: 7 јули 1989
| '''[[Протеј (месечина)|Протеј]]''' || S/1989 N 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Proteus (Voyager 2).jpg|50px|center]] || Нептун VIII || Синот, Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4806-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04806.html#Item1 ''1989 N 1''], IAUC 4806 (July 7, 1989)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 28 јули 1989&lt;br /&gt;p: 2 август 1989
| '''[[Деспина (месечина)|Деспина]]''' || S/1989 N 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Despina.jpg|50px|center]] || Нептун V ||rowspan=&quot;2&quot; | Синот, Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4824-1&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| '''[[Галатеја (месечина)|Галатеја]]''' || S/1989 N 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Galatea moon.jpg|50px|center]] || Нептун VI
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 18 септември 1989&lt;br /&gt;p: 29 септември 1989
| '''[[Таласа (месечина)|Таласа]]''' || S/1989 N 5 || bgcolor=&quot;White&quot; | [[File:Neptune Trio.jpg|50px|center]] || Нептун IV ||rowspan=&quot;2&quot; | Терил, Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_4867-1&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/04800/04867.html#Item1 ''Neptune''], IAUC 4867 (September 29, 1989)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| '''[[Најада (месечина)|Најада]]''' || S/1989 N 6 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Naiad Voyager.png|50px|center]] || Нептун III
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a1990s&quot; | 1990-и
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 22 август 1981&lt;br /&gt;p: 16 јули 1990
| '''[[Пан (месечина)|Пан]]'''* || S/1981 S 13 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Pan by Cassini, March 2017.jpg|50px|center]] || Сатурн XVIII || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]], [[Војаџер 2|Војаџер&amp;nbsp;2]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_5052-2&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/05000/05052.html#Item2 ''Saturn''], IAUC 5052 (July 16, 1990)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 август 1981&lt;br /&gt;p: 14 април 1995
| '''[[Палена (месечина)|Палена]]'''*&lt;br /&gt;(Погледајте подолу) || S/1981 S 14 || bgcolor=&quot;White&quot; | [[File:Pallene N1665945513 1.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXIII || [[Мичел Гордон|Гордон]], [[Карл Муреј|Муреј]] и [[Кевин Бојрли|Бојрли]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_6162&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/06100/06162.html ''Possible Satellites of Saturn''], IAUC 6162 (April 14, 1995)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gordon_1996&quot;&gt;Gordon, Mitchell K.; Murray, Carl D.; and Beurle, Kevin; [http://icarus.cornell.edu/journal/ToC/1996/contents_9605.html ''Further Evidence for the Existence of Additional Small Satellites of Saturn''] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040812052041/http://icarus.cornell.edu/journal/ToC/1996/contents_9605.html |date=August 12, 2004 }}, Icarus (journal), Vol. 121, No. 1 (May 1996), pp. 114–125&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 6 септември 1997&lt;br /&gt;p:31 октомври 1997
| '''[[Калибан (месечина)|Калибан]]''' || S/1997 U 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Caliban discovery.jpg|50px|center]] || Уран XVI || [[Брет Гладман|Гладман]], [[Фил Николсон|Николсон]], [[Џозеф Брнс|Брнс]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_6764&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/06700/06764.html ''Satellites of Uranus''], IAUC 6764 (October 31, 1997)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Сикоракс (месечина)|Сикоракс]]''' || S/1997 U 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Uranus-sycorax2.gif|50px|center]] || Уран XVII || Гладман, Николсон, Брнс, Кавеларс&lt;ref name=&quot;IAUC_6764&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 18 јануари 1986&lt;br /&gt;p: 18 мај 1999 || '''[[Пердита (месечина)|Пердита]]'''* || S/1986 U 10 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Perdita, moon of Uranus, 2003.png|50px|center]] || Уран XXV || [[Ерих Каркошка|Каркошка]], Војаџер&amp;nbsp;2&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7171&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07100/07171.html ''S/1986 U 10''], IAUC 7171 (May 18, 1999)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 18 јули  1999&lt;br /&gt;p: 27 јули 1999
| '''[[Сетебос (месечина)|Сетебос]]''' || S/1999 U 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Uranus - Setebos image.jpg|50px|center]] || Уран XIX || Кавеларс, Гладман, [[Метју Холман|Холман]], [[Жан-Марк Пети|Пети]], [[Ханс Шол|Шол]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7230&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07200/07230.html ''Probable New Satellites of Uranus''], IAUC 7230 (July 27, 1999)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Стефано (месечина)|Стефано]]''' || S/1999 U 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Stephano - Uranus moon.jpg|50px|center]] || Уран XX || Гладман, Холман, Кавеларс, Пети, Шол&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7230&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 18 јули 1999&lt;br /&gt;p: 4 септември 1999
| '''[[Просперо (месечина)|Просперо]]''' || S/1999 U 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Prospero - Uranus moon.jpg|50px|center]] || Уран XVIII || Холман, Кавеларс, Гладман, Пети, Шол&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7248&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07200/07248.html ''Probable New Satellites of Uranus''], IAUC 7248 (September 4, 1999)&lt;/ref&gt;
|-
| colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;a2000s&quot; | 2000-и
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 6 октомври 1999&lt;br /&gt;p: 20 јули 2000
| '''[[Калироа (месечина)|Калироа]]''' || S/1999 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Callirrhoe - New Horizons.gif|50px|center]] || Јупитер XVII || [[Џејмс Скоти|Скоти]], [[Тимоти Спар|Спар]], [[Роберт Мекмилан|Мекмилан]], [[Џефри Ларсен|Ларсен]], [[Џозеф Монтани|Монтани]], [[Аријана Глисон|Глисон]], [[Том Герелс|Герелс]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7460&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07400/07460.html ''S/1999 J 1''], IAUC 7460 (July 20, 2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPC-Spacewatch_2000&quot;&gt;[http://www.cfa.harvard.edu/iau/pressinfo/S1999J1.html ''New Outer Satellite of Jupiter Discovered''], Joint press release, Minor Planet Center and the Spacewatch Project (2000?)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 7 август 2000&lt;br /&gt;p: 25 октомври 2000
| '''[[Имир (месечина)|Имир]]''' || S/2000 S 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Ymir-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XIX || rowspan=&quot;2&quot; | [[Брет Гладман|Гладман]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7512&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07512.html ''S/2000 S 1 and S/2000 S 2''], IAUC 7512 (October 25, 2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y15&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y15.html ''S/2000 S 1, S/2000 S 2, S/2000 S 7, S/2000 S 8, S/2000 S 9''], Minor Planet Electronic Circular 2000-Y15 (December 19, 2000)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Палијак (месечина)|Палијак]]''' || S/2000 S 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Paaliaq-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XX
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 23 септември 2000&lt;br /&gt;p: 25 октомври 2000
| '''[[Сијарнак (месечина)|Сијарнак]]''' || S/2000 S 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Siarnaq-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXIX || Гладман, [[Џон Кавеларс|Кавеларс]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7513&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07513.html ''S/2000 S 3 and S/2000 S 4''], IAUC 7513 (October 25, 2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y14&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y14.html ''S/2000 S 3, S/2000 S 4, S/2000 S 5, S/2000 S 6, S/2000 S 10''], MPEC 2000-Y14 (December 19, 2000)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Тарвос (месечина)|Тарвос]]''' || S/2000 S 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Tarvos discovery.gif|50px|center]] || Сатурн XXI || Кавеларс, Гладман&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7513&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y14&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 7 август 2000&lt;br /&gt;p: 18 ноември 2000
| '''[[Кивиук (месечина)|Кивиук]]''' || S/2000 S 5 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Kiviuq-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXIV || Гладман&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7521&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07521.html ''S/2000 S 5 and S/2000 S 6''], IAUC 7521 (November 18, 2000)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 септември 2000&lt;br /&gt;p: 18 ноември 2000
| '''[[Ијирак (месечина)|Ијирак]]''' || S/2000 S 6 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Ijiraq-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXII || Kavelaars, Gladman&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7521&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 21 ноември 2000&lt;br /&gt;p: 25 ноември 2000
| '''[[Темисто (месечина)|Темисто]]'''* || S/2000 J 1 ||bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:S 2000 J 1.jpg|50px|center]] || Јупитер XVIII || [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], Фернандес, Мање (преоткриена)&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7525&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07525.html ''S/1975 J 1 = S/2000 J 1''], IAUC 7525 (November 25, 2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y16.html ''S/1975 J 1 = S/2000 J 1, S/1999 J 1''], MPEC 2000-Y16 (December 19, 2000)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;4&quot; | i: 23 септември 2000&lt;br /&gt;p: 7 декември 2000
| '''[[Тримр (месечина)|Тримр]]''' || S/2000 S 7 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Thrymr-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXX || Гладман, Кавеларс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7538&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07538.html ''S/2000 S 7, S/2000 S 8, S/2000 S 9''], IAUC 7538 (December 7, 2000)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Скади (месечина)|Скади]]''' || S/2000 S 8 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Skathi-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXVII || Кавеларс, Гладман&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7538&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Мундилфари (месечина)|Мундилфари]]''' || S/2000 S 9 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Erriapus-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXV || Гладман, Кавеларс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y15&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7538&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Еријапо (месечина)|Еријапо]]''' || S/2000 S 10 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Erriapus-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXVIII || Кавеларс, Гладман&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y14&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7539&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07539.html ''S/2000 S 10''], IAUC 7539 (December 7, 2000)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 9 ноември 2000&lt;br /&gt;p: 19 декември 2000
| '''[[Албиорикс (месечина)|Албиорикс]]''' || S/2000 S 11 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Albiorix WISE-W4.jpg|50px|center]] || Сатурн XXVI || [[Метју Холман|Холман]], Спар&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7545-4&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07545.html#Item4 ''S/2000 S 11''], IAUC 7545 (December 19, 2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y13&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y13.html ''S/2000 S 11''], MPEC 2000-Y13 (December 19, 2000)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 септември 2000&lt;br /&gt;p: 22 декември 2000
| '''[[Сутунг (месечина)|Сутунг]]''' || S/2000 S 12 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Suttungr-discovery-CFHT.gif|50px|center]] || Сатурн XXIII || Гладман, Кавеларс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7548-2&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07548.html#Item2 ''S/2000 S 12''], IAUC 7548 (December 23, 2000)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2000-Y33&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K00/K00Y33.html ''S/2000 S 12''], MPEC 2000-Y33 (December 22, 2000)&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|}
== {{римски|21}} век ==
=== 2000-и ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;650&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c21st_2000s&quot; | 2000s-и
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;6&quot; |
i: 23 ноември 2000&lt;br /&gt;p: 5 јануари 2001
| '''[[Калика (месечина)|Калика]]''' || S/2000 J 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Kalyke-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXIII
| rowspan=&quot;6&quot; | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], Фернандес, Мње, [[Скот Дам|Дам]], [[Арон Еванс|Еванс]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7555&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07500/07555.html ''Satellites of Јупитер ''], IAUC 7555 (January 5, 2001)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2001-A28&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K01/K01A28.html ''S/2000 J 2, S/2000 J 3, S/2000 J 4, S/2000 J 5, S/2000 J 6''], MPEC 2001-A28 (January 5, 2001)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2001-A29&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K01/K01A29.html ''S/2000 J 7, S/2000 J 8, S/2000 J 9, S/2000 J 10, S/2000 J 11''], MPEC 2001-A29 (January 5, 2001)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Јокаста (месечина)|Јокаста]]''' || S/2000 J 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Iocaste-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXIV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Еринома (месечина)|Еринома]]''' || S/2000 J 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Erinome-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Харпалика (месечина)|Харпалика]]''' || S/2000 J 5 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Harpalyke-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Исоноја (месечина)|Исоноја]]''' || S/2000 J 6 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Isonoe-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXVI
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Праксидика (месечина)|Праксидика]]''' || S/2000 J 7 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Praxidike-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXVII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 25 ноември  2000&lt;br /&gt;p: 5 јануари 2001
| '''[[Мегаклита (месечина)|Мегаклита]]''' || S/2000 J 8 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Megaclite-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XIX
| rowspan=&quot;4&quot; | Шепард, Џуит, Фернандес, Мање, Дам, Еванс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7555&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2001-A29&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Тајгета (месечина)|Тајгета]]''' || S/2000 J 9 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Taygete-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XX
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 26 ноември 2000&lt;br /&gt;p: 5 јануари 2001
| '''[[Халдена (месечина)|Халдена]]''' || S/2000 J 10 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Chaldene-Jewitt-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXI
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 5 декември 2000&lt;br /&gt;p: 5 јануари  2001
| '''[[Дија (месечина)|Дија]]''' || S/2000 J 11 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Dia-Jewitt-CFHT image-crop.png|50px|center]] || Јупитер  LIII
|- bgcolor=&quot;#DF73FF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | i: 22 мај  2001&lt;br /&gt;p: 1 јули 2001
| ''{{dp|Иксион}}'' || {{mp|28978|2001 KX|76}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:28978-ixion hst.jpg|50px|center]]
|| ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Џејмс Елиот|Елиот]], [[Лоренс Васерман|Васерман]], [[Марк Буи|Буи]], Милис, Керн, Кју, Пат&lt;ref name=&quot;MPEC-2001-N01&quot;&gt;{{cite web
  |title      = MPEC 2001-N01 : 2001 FT185, 2001 KW76, 2001 KX76, 2001 KY76, 2001 KZ76, 2001 KA77
  |url        = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K01/K01N01.html
  |last       = Marsden |first = Brian G.
  |work       = Minor Planet Electronic Circular
  |publisher  = Minor Planet Center
  |date       = 1 July 2001}}&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;4&quot; | i: 9 декември 2001&lt;br /&gt;p: 16 мај 2002
| '''[[Хермипа (месечина)|Хермипа]]''' || S/2001 J 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Hermippe-discovery.gif|50px|center]] || Јупитер  XXX
| rowspan=&quot;11&quot; | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7900&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07900/07900.html#Item1 ''Satellites of Jupiter ''], IAUC 7900 (May 16, 2002)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2002-J54&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K02/K02J54.html ''Eleven New Satellites of Jupiter ''], MPEC 2002-J54 (May 15, 2002)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Евридома (месечина)|Евридома]]''' || S/2001 J 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Eurydome-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Спонда (месечина)|Спонда]]''' || S/2001 J 5 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Sponde-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXVI
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Кала (месечина)|Кала]]''' || S/2001 J 8 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Kale-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXVII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 10 декември  2001&lt;br /&gt;p: 16 мај  2002
| '''[[Автоноја (месечина)|Автоноја]]''' || S/2001 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Autonoe-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXVIII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;6&quot; | i: 11 декември  2001&lt;br /&gt;p: 16 мај  2002
| '''[[Тиона (месечина)|Тиона]]''' || S/2001 J 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Thyone-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXIX
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Паситеја (месечина)|Паситеја]]''' || S/2001 J 6 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Pasithee-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXVIII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Еванта (месечина)|Еванта]]''' || S/2001 J 7 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Euanthe-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXIII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Ортозија (месечина)|Ортозија]]''' || S/2001 J 9 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Orthosie-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Евпорија (месечина)|Евпорија]]''' || S/2001 J 10 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Euporie-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXIV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Етна (месечина)|Етна]]''' || S/2001 J 11 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Aitne-discovery-CFHT-annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XXXI
|- bgcolor=&quot;#43B3AE&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 10 јануари  2002&lt;br /&gt;p: 20 јули 2002
| &lt;small&gt;(неименуван кандидат за џуџеста планета)&lt;/small&gt; || ''{{mpl|55565|2002 AW|197}}'' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:55565-2002aw197 hst.jpg|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Мајкл Браун|Браун]], [[Чед Трухиљо|Трухиљо]], [[Еленор Хелин|Хелин]], Хикс, [[Кенет Лоренс|Лоренс]], Правдо&lt;ref name=&quot;MPEC2002-O30&quot;&gt;{{cite web
  |date=2002-07-20
  |title=MPEC 2002-O30 : 2002 AW197
  |first=Brian G. |last=Marsden
  |work=IAU Minor Planet Center |publisher=Harvard-Smithsonian Center for Astrophysics
  |url=http://www.cfa.harvard.edu/iau/mpec/K02/K02O30.html
  |access-date=2010-01-06}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 13 август  2001&lt;br /&gt;p: 30 септември 2002
| '''[[Тринкуло (месечина)|Тринкуло]]''' || S/2001 U 1 || align=&quot;center&quot; | — || Уран XXI || [[Метју Холман|Холман]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]], [[Дан Милисављевиќ|Милисављевиќ]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7980&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/07900/07980.html ''S/2001 U 1''], IAUC 7980 (September 30, 2002)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2002-S64&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K02/K02S64.html ''S/2001 U 1''], MPEC 2002-S64 (September 30, 2002)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#80FFFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 4 јуни  2002&lt;br /&gt;o: 5 јуни 2002&lt;br /&gt;p: 7 октомври  2002
| ''[[50000 Квавар|Квавар]]'' || {{mp|50000|2002 LM|60}}&lt;!--Quaoar got its number only a few pages before its name, in the same batch of MPC's, so technically the number was not really part of this; but left to avoid some confusion later when 50000 appears for Weywot--&gt; || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Quaoar-weywot hst.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Трухиљо, Браун&lt;ref name=&quot;MPEC-2002-T34&quot;&gt;{{cite web
  |title      = MPEC 2002-T34 : 2002 LM60
  |url        = https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K02/K02T34.html
  |last       = Marsden |first = Brian G.
  |work       = Minor Planet Electronic Circular
  |publisher  = Minor Planet Center
  |date       = 7 October 2002
  |access-date = 8 January 2020}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DAA06D&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 18 јуни 2002&lt;br /&gt;p: 21 ноември 2002
| &lt;small&gt;(неименуван кандидат за џуџеста планета)&lt;/small&gt; || ''{{mpl|307261|2002 MS|4}}'' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2002MS4 Hubble.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || Трухиљо, Браун&lt;ref name=&quot;MPEC-2002-W27&quot;&gt;{{cite web
  |title      = MPEC 2002-W27 : 2002 MS4, 2002 QX47, 2002 VR128
  |url        = https://www.minorplanetcenter.net/iau/mpec/K02/K02W27.html
  |work       = Minor Planet Electronic Circular
  |publisher  = Minor Planet Center
  |date       = 21 November 2002
  |accessdate = 26 August 2009}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 31 октомври  2002&lt;br /&gt;p: 18 декември 2002
| '''[[Арха (месечина)|Арха]]''' || S/2002 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Bigs2002j1barrow.png|50px|center]] || Јупитер  XLIII || Шепард, [[Карен Џин Мич|Мич]], [[Хенри Хси|Хси]], [[Дејвид Толен|Толен]], [[Џон Тонри|Тонри]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8035-2&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08035.html#Item2 ''S/2002 J 1''], IAUC 8035 (December 18, 2002)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2002-Y22&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K02/K02Y22.html ''S/2002 J 1''], MPEC 2002-Y22 (December 18, 2002)&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 јули 2002&lt;br /&gt;p: 13 јануари 2003
| '''[[Сао (месечина)|Сао]]''' || S/2002 N 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Sao VLT-FORS1 2002-09-03 annotated.gif|50px|center]] || Нептун XI
| rowspan=&quot;3&quot; | [[Метју Холман|Холман]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]], [[Томи Грав|Грав]], [[Весли Фрејзер|Фрејзер]], [[Дан Милисављевиќ|Милисављевиќ]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8047-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08047.html#Item1 ''Satellites of Neptune''], IAUC 8047 (January 13, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-A75&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03A75.html ''S/2002 N 1, 2002 N 2, 2002 N3''], MPEC 2003-A75 (January 13, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 10 август  2002&lt;br /&gt;p: 13 јануари  2003
| '''[[Халимеда (месечина)|Халимеда]]''' || S/2002 N 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:N2002n1b.jpg|50px|center]] || Нептун IX
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 11 август  2002&lt;br /&gt;p: 13 јануари 2003
| '''[[Лаомедеја (месечина)|Лаомедеја]]''' || S/2002 N 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Laomedeia VLT-FORS1 2002-09-03 annotated.gif|50px|center]] || Нептун XII
|- bgcolor=&quot;#ADFF2F&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 13 јануари  2003&lt;br /&gt;p: 26 јануари 2003
| &lt;small&gt;(неименуван кандидат за џуџеста планета)&lt;/small&gt; || ''{{mpl|208996|2003 AZ|84}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003AZ84 Hubble.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]] || Трухиљо, Браун&lt;ref name=&quot;MPEC2003-B27&quot;&gt;{{cite web | url=https://minorplanetcenter.net//iau/mpec/K03/K03B27.html | title=MPEC 2003-B27 : 2003 AZ84 | publisher=Minor Planet Center | date=26 January 2003 | accessdate=6 January 2010 | last=Marsden | first=Brian G.}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;4&quot; | i: 5 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 4 март  2003
| '''[[Евкелада (месечина)|Евкелада]]''' || S/2003 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Eukelade s2003j1movie arrow.gif|50px|center]] || Јупитер  XLVII
| rowspan=&quot;7&quot; | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]], [[Јанга Фернандес|Фернандес]], [[Хенри Хси|Хси]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8087-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08087.html#Item1 ''Satellites of Јупитер ''], IAUC 8087 (March 4, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-E11&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03E11.html ''S/2003 J 1, 2003 J 2, 2003 J 3, 2003 J 4, 2003 J 5, 2003 J 6, 2003 J 7''], MPEC 2003-E11 (March 4, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || '''[[S/2003 J 2]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003 J 2 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Ефимија (месечина)|Ефимија]]''' || S/2003 J 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Eupheme CFHT 2003-02-25 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  LX
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || '''[[S/2003 J 4]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003 J 4 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 6 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 4 март  2003
| '''[[Ирина (месечина)|Ирина]]''' || S/2003 J 5 || align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  LVII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| '''[[Хелика (месечина)|Хелика]]''' || S/2003 J 6 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Helike CFHT 2003-02-25 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XLV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 4 март 2003
| '''[[Аеда (месечина)|Аеда]]''' || S/2003 J 7 || align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  XLI
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 6 март  2003
| '''[[Хегемона (месечина)|Хегемона]]''' || S/2003 J 8 || align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  XXXIX || Шепард, Џуит, Клејна, Фернандес&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8088-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08088.html#Item1 ''S/2003 J 8''], IAUC 8088 (March 6, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-E15&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03E15.html ''S/2003 J 8''], MPEC 2003-E15 (March 6, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot; | i: 6 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 7 март  2003
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || '''[[S/2003 J 9]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003 J 9 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | —
| rowspan=&quot;4&quot; | Шепард, Џуит, Клејна, Фернандес&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8089-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08000/08089.html#Item1 ''Satellites of Јупитер ''], IAUC 8089 (March 7, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-E29&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03E29.html ''S/2003 J 9, 2003 J 10, 2003 J 11, 2003 J 12; S/2003 J 1, 2003 J 6''], MPEC 2003-E29 (March 7, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot; 
| '''[[S/2003 J 10]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003 J 10 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]]
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot; 
| '''[[Калихора (месечина)|Калихора]]''' || S/2003 J 11 || align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  XLIV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 7 март  2003
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || '''[[S/2003 J 12]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003 J 12 Gladman CFHT annotated.gif|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 9 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 2 април  2003
| '''[[Килена (месечина)|Килена]]''' || S/2003 J 13 || align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  XLVIII || Шепард, Џуит, Клејна&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8116-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G09&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G09.html ''S/2003 J 13''], MPEC 2003-G09 (April 2, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 февруари 2003&lt;br /&gt;p: 3 април  2003
| '''[[Кора (месечина)|Кора]]''' || S/2003 J 14 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Kore s2003j14movie circled.gif|50px|center]] || Јупитер  XLIX || Шепард,Џуит,Клејна&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8116-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G10&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G10.html ''S/2003 J 14''], MPEC 2003-G10 (April 3, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 6 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 3 април 2003
| '''[[Филофросина (месечина)|Филофросина]]''' || S/2003 J 15
| align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  LVIII || Шепард,Џуит,Клејна, Фернандес&lt;ref name=&quot;IAUC_8116-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G17&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G17.html ''S/2003 J 15''], MPEC 2003-G17 (April 3, 2003)&lt;/ref&gt; 
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || '''[[S/2003 J 16]]''' || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003 J 16 CFHT recovery full.gif|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | — || [[Брет Гладман|Гладман]], Шепард,Џуит,Клејна, Кавеларс, [[Жан-Марк Пети|Пети]], [[Лин Ален|Ален]]&lt;ref name=&quot;IAUC_8116-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G18&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G18.html ''S/2003 J 16''], MPEC 2003-G18 (April 3, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 3 април  2003
| '''[[Херса (месечина)|Херса]]''' || S/2003 J 17 || align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  L || Гладмен, Шепард,Џуит,Клејна, Кавеларс, Петит, Ален&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8116-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G19&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G19.html ''S/2003 J 17''], MPEC 2003-G19 (April 3, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 6 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 4 април 2003
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || S/2003 J 18 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003 J 18 CFHT recovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LV]]''' || Гладман, Кавеларс, Пети, Ален, Шепард,Џуит,Клејна&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8116-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G20&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G20.html ''S/2003 J 18''], MPEC 2003-G20 (April 4, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 5 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 8 април  2003
| '''[[Нарви (месечина)|Нарви]]''' || S/2003 S 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Narvi.jpg|50px|center]] || Saturn XXXI || Шепард,Џуит,Клејна&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8116-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08116.html#Item1 ''Satellites of Jupiter and Saturn''], IAUC 8116 (April 11, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G39&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G39.html ''S/2003 S 1''], MPEC 2003-G39 (April 8, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 6 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 12 април 2003
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || S/2003 J 19 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Јупитер LXI]]''' || Гладман, Шепард,Џуит,Клејна, Кавеларс, Петит, Ален&lt;ref name=&quot;IAUC_8125-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08125.html#Item1 ''S/2003 J 19 and S/2003 J 20''], IAUC 8125 (April 30, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G64&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G64.html ''S/2003 J 19''], MPEC 2003-G64 (April 12, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 9 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 14 април 2003
| '''[[Карпо (месечина)|Карпо]]''' || S/2003 J 20 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Carpo CFHT 2003-02-25 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер  XLVI || Шепард, Гладман, Кавеларс, Петит, Ален, Џуит, Клејна&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8125-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-G67&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03G67.html ''S/2003 J 20''], MPEC 2003-G67 (April 14, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 6 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 29 мај 2003
| '''[[Мнема (месечина)|Мнема]]''' || S/2003 J 21 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Mneme Discovery Image.jpg|50px|center]] || Јупитер  XL || Шепард,Џуит,Клејна, Гладман, Кавеларс, Пети, Ален&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8138-3&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08138.html#Item3 ''S/2003 J 21''], IAUC 8138 (May 30, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-K45&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03K45.html ''S/2003 J 21''], MPEC 2003-K45 (May 29, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 18 јануари  1986&lt;br /&gt;p: 3 септември 2003
| '''[[Пердита (месечина)|Пердита]]'''* || S/1986 U 10 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Perdita, moon of Uranus, 2003.png|50px|center]] || Уран ХXV || [[Ерих Каркошка|Каркошка]] (повторно забележана од  [[Хабл (вселенски телескоп)|вселенскиот телескоп Хабл]])&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_7171&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8194-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08194.html#Item1 ''Satellites of Uranus''], IAUC (September 3, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 29 август  2003&lt;br /&gt;p: 3 септември 2003
| '''[[Псамата (месечина)|Псамата]]''' || S/2003 N 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Psamathe feat.jpg|50px|center]] || Нептун X || Џуит,Клејна,Шепард,Холман,Кавеларс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8193-2&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08100/08193.html#Item2 ''Satellites of Neptune''], IAUC 8193 (September 3, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-R19&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03R19.html ''S/2003 N 1''], MPEC 2003-G64 (September 3, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 25 август  2003&lt;br /&gt;p: 25 септември 2003
| '''[[Маб (месечина)|Маб]]''' || S/2003 U 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Mabmoon.png|50px|center]] || Уран ХXVI
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Марк Шовалтер|Шовалтер]], [[Џек Лисур|Лисур]]&lt;ref name=&quot;IAUC_8209-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08209.html#Item1 ''S/2003 U 1 and S/2003 U 2''], IAUC 8209 (September 25, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| '''[[Купидон (месечина)|Купидон]]''' || S/2003 U 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Cupidmoon.png|50px|center]] || Уран ХXVII
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 13 август 2001&lt;br /&gt;p: 30 септември 2003
| '''[[Фердинанд (месечина)|Фердинанд]]'''* || S/2001 U 2 || bgcolor=&quot;White&quot; | [[File:Uranus moon 021002 02.jpg|50px|center]] || Уран ХXIV || 2001: Холман, Кавеларс,Милисављевиќ;&lt;br /&gt;2003: Шепард, Џуит&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8213-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08213.html#Item1 ''S/2001 U 2 and S/2002 N 4''], IAUC 8213 (October 1, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-SA5&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03SA5.html ''S/2001 U 2''], MPEC 2003-S105 (September 30, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 14 август 2002&lt;br /&gt;p: 30 септември 2003
| '''[[Несо (месечина)|Несо]]'''* || S/2002 N 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Neso VLT-FORS1 2002-09-03 annotated.gif|50px|center]] || Нептун XIII || Холман,Милисављевиќ,Кавеларс,Грав,Фрејзер&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8213-1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-SA7&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03SA7.html ''S/2002 N 4''], MPEC 2003-S107 (September 30, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 13 август  2001&lt;br /&gt;p: 8 октомври 2003
| '''[[Франциско (месечина)|Франциско]]'''* || S/2001 U 3 || align=&quot;center&quot; | — || Уран ХXII || Холман, Кавеларс,Милисављевиќ, Гладман&lt;!-- http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08216.html not available online?! 8215 and 8217 are available, and are dated 7 and 9 October respectively --&gt;&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8216&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://adsabs.harvard.edu/abs/2003IAUC.8216....2M ''S/2001 U 3''], IAUC 8216 (October 8, 2003)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 29 август 2003&lt;br /&gt;p: 9 октомври 2003
| '''[[Маргарита (месечина)|Маргарита]]''' || S/2003 U 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | || Уран ХXIII || Шепард, Џуит, Холман, Кавеларс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8217-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08217.html#Item1 ''S/2003 U 3''], IAUC 8217 (October 9, 2003)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2003-T58&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K03/K03T58.html ''S/2003 U 3''], MPEC 2003-T58 (October 9, 2003)&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 9 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 24 јануари 2004
| '''[[Телксиноја (месечина)|Тлексиноја]]'''* || S/2003 J 22 || align=&quot;center&quot; | — || Јупитер  XLII || [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]], [[Брет Гладман|Гладман]], [[Џон Кавеларс|Кавеларс]], [[Жан-Марк Пети|Пети]], [[Лин Ален|Ален]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8276-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08276.html#Item1 ''S/2003 J 22''], IAUC (January 25, 2004)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2004-B41&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K04/K04B41.html ''S/2003 J 22''], MPEC 2004-B41 (January 24, 2004)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 6 февруари  2003&lt;br /&gt;p: 31 јануари 2004
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Јупитер )&lt;/small&gt; || '''[[S/2003 J 23]]'''* || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:S2003j23ccircle.gif|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | — || Шепард,Џуит,Клејна, [[Јанга Фернандес|Фернандес]]&lt;ref name=&quot;IAUC_8281-1&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08200/08281.html#Item1 ''S/2003 J 23''], IAUC 8281 (February 4, 2004)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2004-B81&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K04/K04B81.html ''S/2003 J 23''], MPEC 2004-B81 (January 31, 2004)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FF80C0&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | i: 17 февруари 2004&lt;br /&gt;p: 22 февруари 2004
| ''[[90482 Орк|Орк]]'' || {{mp|90482|2004 DW}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Orcus-Vanth 10801.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Браун, Трухиљо, [[Дејвид Рабиновиц|Рабиновиц]]&lt;ref name=&quot;MPS98992&quot;&gt;
{{cite web
| title = M.P.S. 98992
| publisher = IAU: Minor Planet Center
| url = https://minorplanetcenter.net/iau/ECS/MPCArchive/2004/MPS_20040222.pdf
| date = 22 February 2004
| access-date = 28 October 2021
}}
&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#C0A0A0&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | i: 14 ноември 2003&lt;br /&gt;p: 15 март 2004
| ''[[90377 Седна|Седна]]'' || {{mp|90377|2003 VB|12}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Sedna PRC2004-14d.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Браун, Трухиљо, Рабиновиц&lt;ref name=&quot;2004-E45&quot;&gt;
{{cite web
| title = MPEC 2004-E45 : 2003 VB12
| publisher = IAU: Minor Planet Center
| url = https://minorplanetcenter.net/mpec/K04/K04E45.html
| date = 15 March 2004
| access-date = 27 March 2018
}}
&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 1 јуни 2004&lt;br /&gt;p: 16 јуни 2004
| '''[[Метона (месечина)|Метона]]''' || S/2004 S 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Methone PIA14633.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXII
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Касини-Хајгенс]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Martinez_2004a&quot;&gt;Martinez, Carolina; Savage, Donald; and Finn, Heidi; [https://web.archive.org/web/20090426225404/http://saturn.jpl.nasa.gov/news/newsreleases/newsrelease20040816/ ''Out from the Shadows: Two New Saturnian Moons''], JPL Cassini–Huygens News Release 2004-202 (August 16, 2004)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8389&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08300/08389.html ''S/2004 S 1 and S/2004 S 2''], IAUC 8389 (August 16, 2004)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Палена (месечина)|Палена]]'''* || S/2004 S 2&lt;br /&gt;=S/1981 S 14 || bgcolor=&quot;White&quot; | [[File:Pallene N1665945513 1.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXIII
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 21 октомври 2004&lt;br /&gt;o: 24 октомври 2004&lt;br /&gt;p: 8 ноември 2004
| '''[[Полидевк (месечина)|Полидевк]]''' || S/2004 S 5 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Polydeuces.jpg|50px|center]] || Сатурн XXXIV || Касини-Хајгенс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8432&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08400/08432.html ''Satellites and Rings of Saturn''], IAUC 8432 (November 8, 2004)&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;9&quot; | i: 12 декември 2004&lt;br /&gt;p: 3 мај  2005
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Сатурн)&lt;/small&gt; || '''[[S/2004 S 7]]'''
| align=&quot;center&quot; | —
| align=&quot;center&quot; | —
| rowspan=&quot;12&quot; | [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]], [[Брајан Марсден|Марсден]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Lakdawalla_Jewitt_2005_IAUC_8523_MPEC_2005-J13&quot;&gt;&lt;!-- ref name=&quot;Lakdawalla_2005&quot; --&gt;Lakdawalla, Emily; [http://www.planetary.org/news/2005/0503_Twelve_New_Moons_for_Saturn.html ''Twelve New Moons for Saturn''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20060831052821/http://www.planetary.org/news/2005/0503_Twelve_New_Moons_for_Saturn.html |date=2006-08-31 }}, The Planetary Society, Planetary News: Moon Discoveries (2005)

: &lt;!-- ref name=&quot;Jewitt_2005&quot; --&gt;Jewitt, David C.; [http://www2.ess.ucla.edu/~jewitt/saturn2005.html ''Twelve New Moons for Saturn''] (May 3, 2005)
: &lt;!-- ref name=&quot;IAUC_8523&quot; --&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08523.html ''New Satellites of Saturn''], IAUC 8523 (May 4, 2005)
: &lt;!-- ref name=&quot;MPEC_2005-J13&quot; --&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K05/K05J13.html ''Twelve New Satellites of Saturn''], MPEC 2005-J13 (May 3, 2005)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Форнјот (месечина)|Форнјот]]'''
| S/2004 S 8 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Fornjot-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLII
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Фарбаути (месечина)|Фарбаути]]'''
| S/2004 S 9 || align=&quot;center&quot; | — || Сатурн XL
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Егир (месечина)|Егир]]'''
| S/2004 S 10 || align=&quot;center&quot; | — || Сатурн XXXVI
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Бевин (месечина)|Бевин]]'''
| S/2004 S 11 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Bebhionn-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XXXVII
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;(неименувани  месечини на Сатурн)&lt;/small&gt;
| '''[[S/2004 S 12]]''' || align=&quot;center&quot; | — || rowspan=&quot;2&quot; align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 13]]''' || align=&quot;center&quot; | — 
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Хати (месечина)|Хати]]'''
| S/2004 S 14 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Hati-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLIII
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Бергелмир (месечина)|Бергелмир]]'''
| S/2004 S 15 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Bergelmir.png|50px|center]] || Сатурн XXXVIII
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;3&quot; | i: 13 декември 2004&lt;br /&gt;p: 3 мај 2005
| '''[[Фенрир (месечина)|Фенрир]]'''
| S/2004 S 16
| align=&quot;center&quot; | —
| Сатурн XLI
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Сатурн)&lt;/small&gt; || '''[[S/2004 S 17]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Бестла (месечина)|Бестла]]'''
| S/2004 S 18 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Bestla-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XXXIX
|- bgcolor=&quot;#B0E0E6&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 22 септември 2004&lt;br /&gt;p: 6 мај 2005
| ''{{dp|Салација}}'' || {{mp|120347|2004 SB|60}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Salacia Hubble.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Хенри Ро|Ро]], Браун, [[Кристина Баркуми|Баркуми]]&lt;ref name=&quot;MPEC_2005-J26&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K05/K05J26.html ''Seven TNOs''], MPEC 2005-J26 (May 6, 2005)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 1 мај 2005&lt;br /&gt;p: 6 мај 2005
| '''[[Дафнис (месечина)|Дафнис]]''' || S/2005 S 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Daphnis (Saturn's Moon).jpg|50px|center]] || Сатурн XXXV || [[Касини–Хајгенс]]&lt;ref name=&quot;IAUC_8524&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08524.html ''S/2005 S 1''], IAUC 8524 (May 6, 2005)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; |i: 7 март 2003&lt;br /&gt; o:27 јули 2005&lt;br /&gt;i: 6 мај 2004&lt;br /&gt;o: 28 декември 2004&lt;br /&gt;p: 29 јули 2005
| ''[[Хаумеја]]'' || {{mp|136108|2003 EL|61}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Haumea Hubble.png|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || ([[Хозе Луис Ортиз Морено|Ортиз]], [[Франциско Хозе Асетуно Кастро|Кастро]], [[Пабло Сантош-Санс|Санс]])&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Sanz&quot;&gt;{{cite web |title=La historia de Ataecina vs Haumea |url=http://www.infoastro.com/200809/26ataecina-haumea.html |publisher=infoastro.com |author=Pablo Santos-Sanz |date=September 26, 2008 |access-date=September 29, 2008 |language=es |archive-date=2018-09-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20180928151047/http://www.infoastro.com/200809/26ataecina-haumea.html |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; или ([[Мајкл Браун|Браун]], [[Чед Трухиљо|Трухиљо]], [[Дејвид Рабиновиц|Рабиновиц]])&lt;ref name=&quot;IAUC_8577&quot;&gt;{{cite web|author=Green, Daniel W. E.|url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08500/08577.html|title=IAUC 8577|date=July 29, 2005 }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;NASA_Astrobiology_2005&quot;&gt;{{cite web |title=Santa et al. |date=September 10, 2005 |publisher=NASA Astrobiology Magazine |url=http://www.astrobio.net/news/modules.php?op=modload&amp;name=News&amp;file=article&amp;sid=1707&amp;mode=thread&amp;order=0&amp;thold=0 |access-date=October 16, 2008 }}&lt;/ref&gt; (Погледајте  ''[[Спор поврзан со откривањето на Хаумеја]]'')
|- bgcolor=&quot;#D8BFD8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 21 октомври  2003&lt;br /&gt;o: 56 јануари 2005&lt;br /&gt;p: 29 јули 2005
| ''[[Ерида (џуџеста планета)|Ерида]]'' || {{mp|136199|2003 UB|313}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Eris and dysnomia2.jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || [[Мајкл Браун|Браун]], [[Чед Трухиљо|Трухиљо]], [[Дејвид Рабиновиц|Рабиновиц]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8577&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Brown_2006a&quot;&gt;{{cite web |title=The discovery of {{mp|2003 UB|313}} Eris, the largest known џуџеста планета |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/ |author=Brown, Michael E.|date=2006 |access-date=May 3, 2007 }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 26 јануари 2005&lt;br /&gt;p: 29 јануари 2005
| '''[[Хиијака (месечина)|Хиијака]]''' || {{nowrap|S/2005 (136108) 1}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Haumea Hubble.png|50px|center]] || Хаумеја I || Браун,Трухиљо, Рабиновиц&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Brown_2005&quot;&gt;{{cite journal |author=Brown, M. E. |display-authors=etal |date=2005 |title=Keck Observatory Laser Guide Star Adaptive Optics Discovery and Characterization of a Satellite to the Large Kuiper Belt Object 2003 EL&lt;sub&gt;61&lt;/sub&gt; |journal=Astrophysical Journal Letters |volume=632 |issue=1 |pages=L45–L48 |doi=10.1086/497641 |bibcode=2005ApJ...632L..45B|url=http://authors.library.caltech.edu/34486/1/1538-4357_632_1_L45.pdf }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#BB8899&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 31 март 2005&lt;br /&gt;p: 29 јули 2005
| ''[[Макемаке]]'' || {{mp|136472|2005 FY|9}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Makemake moon Hubble image with legend (cropped).jpg|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || Браун,Трухиљо, Рабиновиц&lt;ref name=&quot;IAUC_8577&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;JPL-Makemake_2008&quot;&gt;{{cite web |date=April 5, 2008 |title=JPL Small-Body Database Browser: 136472 Makemake ({{mp|2005 FY|9}}) |work=NASA Jet Propulsion Laboratory |url=http://ssd.jpl.nasa.gov/sbdb.cgi?sstr=136472 |access-date=June 11, 2008 }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#CCCCCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | o: 30 јуни 2005&lt;br /&gt;p: 29 јули 2005
| '''[[Намака (месечина)|Намака]]''' || {{nowrap|S/2005 (136108) 2}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Haumea Hubble.png|50px|center]] || Haumea II || Браун,Трухиљо, Рабиновиц&lt;ref name=&quot;IAUC_8636&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08600/08636.html ''S/2005 (2003 EL_61) 2''], IAUC 8636 (December 1, 2005)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#D8BFD8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 10 септември 2005&lt;br /&gt;p: 3 октомври 2005&lt;!-- abstract's date --&gt;
| '''[[Дисномија (месечина)|Дисномија]]''' || {{nowrap|S/2005 (136199) 1}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Eris and dysnomia2.jpg|50px|center]] || Ерида I || Браун, [[Маркос ван Дам|ван Дам]], [[Антонин Буше|Буше]], [[Давид Ле Мигна|Ле Мигнан]], [[Рандал Кемпбел|Кемпбел]], [[Џејсон Чин|Чин]], [[Ал Конрад|Конрад]], [[Скот Хартман|Хартман]], [[Ерик Јохансон|Јохансон]], [[Роберт Лафон|Лафон]], Рабиновиц, [[Пол Стомски|Стомски]], [[Даглас Самерс|Самерс]], Трухиљо, [[Петар Визинович|Визинович]]&lt;ref name=&quot;Brown_2006b&quot;&gt;{{cite web |title=Dysnomia, the moon of Eris |url=http://www.gps.caltech.edu/~mbrown/planetlila/moon/ |author=Brown, Michael E. |date=2006 |access-date=September 1, 2007 }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 15 мај 2005&lt;br /&gt;o: 15 јуни 2005&lt;br /&gt;p: 31 октомври 2005
| '''[[Никта (месечина)|Никта]]''' || S/2005 P 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Nix best view.jpg|50px|center]] || Плутон II
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Хал Вивер|Вивер]], [[Алан Стерн|Стерн]], [[Макс Мутхлер|Мутхлер]], [[Ендру Штефл|Штефл]], [[Марк Буи|Буи]], [[Вилијам Мерлин|Мерлин]],&lt;br /&gt;[[Џон Спенсер|Спенсер]], [[Елиот Јанг|Јанг]], [[Лесли јанг|Јанг]]&lt;ref name=&quot;IAUC_8625&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08600/08625.html ''S/2005 P 1 and S/2005 P 2''], IAUC 8625 (October 31, 2005) (also as a [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iau/special/08625.pdf pdf])&lt;/ref&gt;
|-bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot;
| '''[[Хидра (месечина)|Хидра]]''' || S/2005 P 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Hydra Enhanced Color.jpg|50px|center]] || Плутон III|- bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot;
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|- bgcolor=&quot;#C6DD9D&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 21 јуни 2003&lt;br /&gt;p: 7 јануари 2006
| ''{{dp|Варда}}'' || {{mp|174567|2003 MW|12}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Varda-ilmare hst.jpg|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидат за џуџеста планета?]]'' || [[Џефри Ларсен|Ларсен]]&lt;ref name=&quot;MPEC_2006-A28&quot;&gt;Williams, Gareth V.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K06/K06A28.html ''2003 MW12''], MPEC 2006-A28 (January 7, 2006)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 12 декември 2004&lt;br /&gt;o: 6 март 2006 (?)&lt;br /&gt;p: 26 јуни 2006
| '''[[Хирокин (месечина)|Хирокин]]'''
| S/2004 S 19 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Hyrrokkin-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLIV
| [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2006-M44&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K06/K06M44.html ''S/2004 S 19''], MPEC 2006-M44 (June 26, 2006)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8727&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08727.html ''Satellites of Saturn''], IAUC 8727 (June 30, 2006)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; | i: 4 јануари 2006&lt;br /&gt;o: 6 март 2006 (?)&lt;br /&gt;p: 26 јуни 2006
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Сатурн)&lt;/small&gt;
| '''[[S/2006 S 1]]'''
| align=&quot;center&quot; | —
| align=&quot;center&quot; | —
| rowspan=&quot;8&quot; | Шепард,Џуит,Клејна&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8727&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2006-M45&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K06/K06M45.html ''Eight New Satellites of Saturn''], MPEC 2006-M45 (June 26, 2006)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Кари (месечина)|Кари]]'''
| S/2006 S 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Kari-cassini.png|50px|center]] || Сатурн XLV
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| rowspan=&quot;6&quot; | i: 5 јануари 2006&lt;br /&gt;o: 6 март 2006 (?)&lt;br /&gt;p: 26 јуни 2006
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на Сатурн)&lt;/small&gt;
| '''[[S/2006 S 3]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Грејп (месечина)|Грејп]]'''
| S/2006 S 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Greip-cassini.png|50px|center]] || Сатурн LI
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Логи (месечина)|Логи]]'''
| S/2006 S 5 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Loge N00177425.jpg|50px|center]] || Сатурн XLVI
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Јарнсакса (месечина)|Јарнсакса]]'''
| S/2006 S 6 || align=&quot;center&quot; | — || Сатурн L
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Сурт (месечина)|Сурт]]'''
| S/2006 S 7 || align=&quot;center&quot; | — || Сатурн XLVIII
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[Скол (месечина)|Скол]]'''
| S/2006 S 8 || align=&quot;center&quot; | — || Сатурн XLVII
|- bgcolor=&quot;#B0E0E6&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 21 јули 2006&lt;br /&gt;p: 19 септември 2006
| '''[[Актеја (месечина)|Актеја]]'''
| {{nowrap|S/2006 (120347) 1}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Salacia Hubble.png|50px|center]] || Салација I || [[Кит Нол|Нол]], [[Харолд Левисон|Левисон]], [[Денис Стивенс|Стивенс]], Грунди&lt;ref name=IAUC8751&gt;
{{cite web
 |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08751.html 
 |title=IAUC 8751: (120347) 2004 SB_60; 2006gi, 2006gj; V733 Cep 
 |publisher=Cbat.eps.harvard.edu 
 |access-date=14 June 2014 
 |url-status=dead 
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20131203012326/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08700/08751.html 
 |archive-date=3 December 2013 
}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FF80C0&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 13 ноември 2005&lt;br /&gt;p: 22 февруари 2007
| '''[[Вант (месечина)|Вант]]'''
| {{nowrap|S/2005 (90482) 1}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Orcus-Vanth 10801.jpg|50px|center]] || Орк I || Браун, Суер&lt;ref name=&quot;Weywot&quot;/&gt;
|- bgcolor=&quot;#ADFF2F&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 2 декември 2005&lt;br /&gt;p: 22 февруари  2007
| &lt;small&gt;(неименувана месечина на {{mp|2003 AZ|84}})&lt;/small&gt;
| align=center | — || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2003AZ84 Hubble.png|50px|center]] || align=center | — || Браун, Суер&lt;ref name=&quot;Weywot&quot;/&gt;
|- bgcolor=&quot;#80FFFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 14 февруари  2006&lt;br /&gt;p: 22 февруари 2007
| '''[[Вејвот]]'''
| {{nowrap|S/2006 (50000) 1}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Quaoar-weywot hst.jpg|50px|center]] || Квавар I || Браун, Суер&lt;ref name=&quot;Weywot&quot;&gt;{{cite journal
  |first      = Daniel W. E. |last = Green
  |title      = Satellites of 2003 AZ_84, (50000), (55637), and (90482)
  |url        = http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08812.html#Item1
  |date       = 22 February 2007
  |journal    = IAU Circular
  |publisher  = Central Bureau for Astronomical Telegrams
  |issue      = 8812
  |pages      = 1
  |bibcode    = 2007IAUC.8812....1B
  |archive-url = https://web.archive.org/web/20110719205520/http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08812.html
  |archive-date= 19 July 2011
  |url-status    = live}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 5 јануари 2006&lt;br /&gt;o: 16 јануари 2007 (?)&lt;br /&gt;p: 13 април 2007
| '''[[Таркек (месечина)|Таркек]]'''
| S/2007 S 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Tarqeq-cassini.png|50px|center]] || Сатурн LII
| [[Скот Шепард|Шепард]], [[Дејвид Џуит|Џуит]], [[Јан Клејна|Клејна]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2007-G38&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K07/K07G38.html ''S/2007 S 1''], MPEC 2007-G38 (April 13, 2007)&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8836&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08836.html ''S/2007 S 1, S/2007 S 2, and S/2007 S 3''], IAUC 8836 (May 11, 2007)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 18 јануари 2007&lt;br /&gt;o: ?&lt;br /&gt;p: 1 мај 2007
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;(неименувани месечини на Сатурн)&lt;/small&gt;
| '''[[S/2007 S 2]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
| rowspan=&quot;2&quot; | Шепард,Џуит,Клејна&lt;ref name=&quot;IAUC_8836&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC_2007-J09&quot;&gt;Marsden, Brian G.; [http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K07/K07J09.html ''S/2007 S 2, S/2007 S 3''], MPEC 2007-J09 (May 1, 2007)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2007 S 3]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: јуни 2004&lt;br /&gt;o: 30 мај 2007&lt;br /&gt;p: 18 јули 2007 || '''[[Анта (месечина)|Анта]]''' || S/2007 S 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Anthe crop.jpg|50px|center]] || Сатурн XLIX || [[Касини–Хајгенс]]&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_8857&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://www.cbat.eps.harvard.edu/iauc/08800/08857.html ''S/2007 S 4''], IAUC 8857 (July 18, 2007)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FF6F5E&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 17 јули 2007&lt;br /&gt;p: 7 јануари 2009 || ''[[225088 Гунггунг|Гунггунг]]'' || {{mp|225088|2007 OR|10}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:225088 Gonggong and Xiangliu by Hubble (2010).png|50px|center]] || ''[[Џуџеста планета]]'' || [[Меган Швамб|Швамб]], Браун, Рабиновиц&lt;ref name=&quot;MPEC2009A42&quot;&gt;{{cite web
  |title      = MPEC 2009-A42 : 2007 OR10
  |work       = Minor Planet Electronic Circular
  |publisher  = Minor Planet Center
  |url        = https://minorplanetcenter.net/mpec/K09/K09A42.html
  |date       = 7 January 2009
  |access-date = 23 May 2019}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 15 август 2008&lt;br /&gt;p: 3 Март 2009 || '''[[Егеон (месечина)|Егеон]]''' || S/2008 S 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:N1643264379 1.jpg|50px|center]] || Сатурн LIII || Касини–Хајгенс&lt;ref name=&quot;Gazetteer&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;IAUC_9023&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://ciclops.org/view/5518/S2008_S_1?js=1 ''S/2008 S 1''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190501170153/http://ciclops.org/view/5518/S2008_S_1?js=1 |date=2019-05-01 }}, IAUC 9023 (March 3, 2009)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 26 јули 2009&lt;br /&gt;o: ?&lt;br /&gt;p: 2 ноември 2009 ||&lt;small&gt;(неименувана месечина на Сатурн)&lt;/small&gt; || '''[[S/2009 S 1]]''' || bgcolor=&quot;White&quot; | [[File:PIA11665 moonlet in B Ring cropped.jpg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | — || Касини–Хајгенс&lt;ref name=&quot;IAUC_9091&quot;&gt;Green, Daniel W. E.; [http://ciclops.org/view_popup.php?id=5926 ''S/2009 S 1''] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180612135926/http://ciclops.org/view_popup.php?id=5926 |date=2018-06-12 }}, IAUC 9091 (November 2, 2009)&lt;/ref&gt;
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и забелешки
|}
=== 2010-и ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;650&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c21st_2010s&quot; | 2010s
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и белешки
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; |
i: 7 септември 2010&lt;br /&gt;p: 1 јуни 2011
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;(Неименувани месечини на Јупитер)&lt;/small&gt; || S/2010 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2010 J 1 CFHT image.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LI]]''' || Џакобсон, [[Марина Брозовиќ|Брозовиќ]], [[Брет Гладман|Гладман]] и [[Мајк Александерсен|Александерсен]]&lt;ref name=&quot;2010jupsat&quot;&gt;[http://www.minorplanetcenter.org/mpec/K11/K11L06.html MPEC 2011-L06: S/2010 J 1 AND S/2010 J 2]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| S/2010 J 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2010 J 2 CFHT discovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LII]]''' || [[Кристијан Вејлет|Вејлет]]&lt;ref name=&quot;2010jupsat&quot; /&gt;
|- bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |
i: 28 јуни 2011&lt;br /&gt;p: 20 јули 2011
|'''[[Кербер (месечина)|Кербер]]''' || {{nowrap|S/2011 (134340) 1}} ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Kerberos (moon).jpg|50px|center]] || align=&quot;left&quot; | Плутон IV || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]]&lt;ref name=&quot;cbat&quot;&gt;http://www.cbat.eps.harvard.edu/cbet/cbet002769.txt&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;pluto-moon&quot;&gt;[http://www.nasa.gov/mission_pages/hubble/science/pluto-moon.html NASA – NASA's Hubble Discovers Another Moon Around Pluto&lt;!-- Bot generated title --&gt;]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#C6DD9D&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | i: 26 април 2009&lt;br /&gt;p: септември 2011
|'''[[Илмаре (месечина)|Илмаре]]''' || {{nowrap|S/2009 (174567) 1}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Varda-ilmare hst.jpg|50px|center]] || align=&quot;left&quot; | Варда I || Нол и др.&lt;ref&gt;[http://www.johnstonsarchive.net/astro/astmoons/am-174567.html  (174567) 2003 MW12, compiled by Wm. Robert Johnston]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;2&quot; |
i: 27 септември 2011&lt;br /&gt;p: 29 јануари 2012
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;(Неименувани месечини на Јупитер)&lt;/small&gt; || S/2011 J 1 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Јупитер LXXII]]''' || rowspan=&quot;2&quot; | [[Скот Шепард|Шепард]]&lt;ref&gt;[http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K12/K12B97.html ''MPEC 2012-B97 : S/2011 J 1 AND S/2011 J 2''] 2012 Jan 29 (issued)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| S/2011 J 2 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Jupiter LVI]]'''
|- bgcolor=&quot;#F5DEB3&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |
i: 26 јуни 2012&lt;br /&gt;p: 11 јули 2012
|'''[[Стикс (месечина)|Стикс]]''' || {{nowrap|S/2012 (134340) 1}} ||align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Styx (moon).jpg|50px|center]] || align=&quot;left&quot; | Плутон V || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]]&lt;ref&gt;Showalter, Mark. [http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2012/32/ Hubble Press Release: Hubble Discovers a Fifth Moon Orbiting Pluto]. July 11, 2012.&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#DDEEFF&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |
i: 6 ноември 2004&lt;br /&gt;o: 1 Јули 2013&lt;br /&gt;p: 15 јули 2013
|'''[[Хипокамп (месечина)|Хипокамп]]'''* || S/2004 N 1 || align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Hippocamp-heic1904b.jpg|50px|center]] || Нептун XIV || [[Марк Шовалтер|Шовалтер]] '' и др.''&lt;ref name=&quot;Beatty_2013&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.skyandtelescope.com/news/Neptunes-Newest-Moon-215535121.html |title=Neptune's Newest Moon |work=Sky &amp; Telescope |author=Kelly Beatty |date=July 15, 2013 |access-date=July 15, 2013 |url-status=dead |archive-url=https://archive.today/20130716121048/http://www.skyandtelescope.com/news/Neptunes-Newest-Moon-215535121.html |archive-date=July 16, 2013 }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; | i: 17 март 2013&lt;br /&gt;p: 31 март 2014
| &lt;small&gt;(Неименуван кандидат за џуџеста планета)&lt;/small&gt; || ''{{mpl|532037|2013 FY|27}}'' ||bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2013 FY27.png|50px|center]] || ''[[Список на можни џуџести планети|Кандидати за џуџести планети?]]'' || Шепард, Трухиљо&lt;ref name=&quot;MPEC2014-F82&quot;&gt;{{cite web |title=MPEC 2014-F82 : 2013 FY27 |publisher=IAU Minor Planet Center |date=2014-03-31 |url=https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K14/K14F82.html |access-date=2018-03-29}} (K13F27Y)&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#BB8899&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |
i: 27 април 2015&lt;br /&gt;p: 25 април 2016
| &lt;small&gt;(Неименувана месечина на Макемаке)&lt;/small&gt; || {{nowrap|'''[[S/2015 (136472) 1]]'''}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Makemake moon Hubble image with legend (cropped).jpg|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | — || [[Алекс паркер|Паркер]] ''и др.''&lt;ref name=&quot;hubblesite&quot;&gt;{{cite web|url=http://hubblesite.org/newscenter/archive/releases/2016/18/full/|title=HubbleSite – NewsCenter – Hubble Discovers Moon Orbiting the Dwarf Planet Makemake (04/26/2016) – The Full Story|work=hubblesite.org|access-date=April 26, 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ParkerA2016&quot;&gt;{{cite journal | last1 = Parker | first1 = A. H. | last2 = Buie | first2 = M. W. | last3 = Grundy | first3 = W. M. | last4 = Noll | first4 = K. S. | s2cid = 119270442 | title = Discovery of a Makemakean Moon | journal =  The Astrophysical Journal| volume = 825| issue = 1| pages = L9| date = April 25, 2016 | doi = 10.3847/2041-8205/825/1/L9| arxiv = 1604.07461 |bibcode = 2016ApJ...825L...9P }}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FF6F5E&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap: | i: 18 септември 2010&lt;br /&gt;p: 17 октомври 2016
| '''[[Сјангљу (месечина)|Сјангљу]]''' || {{nowrap|S/2010 (225088) 1}} || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Xiangliu orbiting 225088 Gonggong (2010, cropped).jpg|50px|center]] || Гунггунг I || [[Габор Мартон|Мартон]], [[Ксаба Кис|Кис]], [[Томас Милер|Милер]]&lt;ref name=&quot;DPS48&quot;&gt;{{cite conference
 |title        = The moon of the large Kuiper-belt object 2007 OR10
 |url          = https://aas.org/files/dps-epsc-abstract-book-final.pdf
 |conference   = 48th Meeting of the Division for Planetary Sciences
 |publisher    = American Astronomical Society
 |id           = 120.22
 |year         = 2016
 |access-date  = 24 May 2019
 |archive-date = 2016-10-18
 |archive-url  = https://web.archive.org/web/20161018202233/https://aas.org/files/dps-epsc-abstract-book-final.pdf
 |url-status   = dead
}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 8 март 2016&lt;br /&gt;p: 2 јуни 2017
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;(Неименувани месечини на Јупитер)&lt;/small&gt; || S/2016 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2016 J 1 CFHT 2003-02-26 annotated.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LIV]]''' || rowspan=12 | Шепард ''и др.''&lt;ref name=&quot;s2016j1&quot;&gt;{{cite web|title=MPEC 2017-L08 : S/2016 J 1|url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K17/K17L08.html|website=Minor Planet Center|publisher=International Astronomical Union|access-date=June 2, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;s2017j1&quot;&gt;{{cite web|title=MPEC 2017-L47 : S/2017 J 1 |url=http://www.minorplanetcenter.net/mpec/K17/K17L47.html |website=Minor Planet Center|publisher=International astronomical Union|access-date=June 5, 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=MPEC2018&gt;MPEC's [https://minorplanetcenter.net/mpec/K18/K18O09.html 2018-O09] through [https://minorplanetcenter.net/mpec/K18/K18O18.html 2018-O18]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 5 јуни 2017 || S/2017 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2017 J 1 CFHT precovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LIX]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 9 март 2016&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || '''[[Валетудо (месечина)|Валетудо]]''' || S/2016 J 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Valetudo CFHT precovery 2003-02-28 annotated.gif|50px|center]] || Јупитер LXII
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 5 февруари 2016&lt;br /&gt;o: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018
| rowspan=&quot;2&quot; | &lt;small&gt;(Неименувани месечини на Јупитер)&lt;/small&gt; ||S/2017 J 2 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2017 J 2 CFHT 2003-02-26 annotated.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LXIII]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 5 февруари  2016&lt;br /&gt;o: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || S/2017 J 3 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2017 J 3 CFHT 2003-12-25 annotated.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LXIV]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || '''[[Пандија (месечина)|Пандија]]''' || S/2017 J 4 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Pandia CFHT precovery 2003-02-28.png|50px|center]] || Јупитер LXV
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018
| rowspan=&quot;5&quot; | &lt;small&gt;(Неименувани месечини на Јупитер)&lt;/small&gt; || S/2017 J 5 || align=&quot;center&quot;| — || '''[[Јупитер LXVI]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 24 февруари 2017&lt;br /&gt;o: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || S/2017 J 6 || align=&quot;center&quot;| — || '''[[Јупитер LXVII]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 24 февруари 2017&lt;br /&gt;o: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || S/2017 J 7 || align=&quot;center&quot;| — || '''[[Јупитер LXVIII]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || S/2017 J 8 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2017 J 8 CFHT precovery full.gif|50px|center]] || '''[[Јупитер LXIX]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 24 февруари 2017&lt;br /&gt;o: 23 март 2017&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || S/2017 J 9 || align=&quot;center&quot;| — || '''[[Јупитер LXX]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 25 март 2017&lt;br /&gt;o: 11 мај 2018&lt;br /&gt;p: 17 јули 2018 || '''[[Ерса (месечина)|Ерса]]''' || S/2018 J 1 || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:Ersa CFHT precovery 2003-02-24.png|50px|center]] || Јупитер LXXI
|- bgcolor=&quot;#89CFF0&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 15 јануари 2018&lt;br /&gt;p: 10 август 2018 || &lt;small&gt;(Неименувана месечина на {{mp|2013 FY|27}})&lt;/small&gt; || align=&quot;center&quot; | — || bgcolor=&quot;Black&quot; | [[File:2013FY27.gif|50px|center]] || align=&quot;center&quot; | — || Шепард&lt;ref name=&quot;CBET4537&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.cbat.eps.harvard.edu/iau/cbet/004500/CBET004537.txt |title=CBET 4537: 2013 FY27 |date=10 August 2018 |access-date=9 September 2018 |website=cbat.eps.harvard.edu}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;11&quot; | i: 12 декември 2004&lt;br /&gt;p: 7 октомври 2019
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;21&quot; |&lt;small&gt;(Неименувани месечини на Сатурн)&lt;/small&gt;
| S/2004 S 20 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LIV]]'''
| rowspan=&quot;21&quot; | Шепард, Џуит, Клејна&lt;ref name=MPEC2019&gt;MPEC's [https://minorplanetcenter.net/mpec/K19/K19TC6.html 2019-T126] through [https://minorplanetcenter.net/mpec/K19/K19TG1.html 2019-T161]&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 21]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 22 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LV]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 23 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LVI]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 24]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 25 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LVII]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 26 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LVIII]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 27 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LIX]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 28]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 29 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LX]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 30 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LXI]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap;&quot; rowspan=&quot;10&quot; | i: 12 декември 2004&lt;br /&gt;p: 8 октомври 2019
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 31]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 32 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LXII]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 33 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LXIII]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 34 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LXIV]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 35 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LXV]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 36]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 37]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| S/2004 S 38 || align=&quot;center&quot; | — || '''[[Сатурн LXVI]]'''
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| '''[[S/2004 S 39]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и белешки
|}

=== 2020-и ===
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;650&quot;
! colspan=&quot;6&quot; style=&quot;background-color: Silver; text-align: center;&quot; id=&quot;c21st_2020s&quot; | 2020s
|-
! Датум
! Име
! Привремена ознака
! Снимка
! Постојана ознака
! Откривач(и) и белешки
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 5 февруари 2003&lt;br /&gt;p: 15 ноември 2021 || &lt;small&gt;(Неименувана месечина на Јупитер)&lt;/small&gt; || {{nowrap|'''[[S/2003 J 24]]'''}}|| align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | — || Шепард, Џуит, Клејна, Гладман, Вејлет&lt;ref name=&quot;MPEC2021-V333&quot;&gt;{{cite web |title=MPEC 2021-V333 : S/2003 J 24 |url=https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K21/K21VX3.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=16 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFFFCC&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 1 јули 2019&lt;br /&gt;p: 16 ноември 2021 || &lt;small&gt;(Неименувана месечина на Сатурн)&lt;/small&gt; || '''[[S/2019 S 1]]''' || align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | — || Аштон, Гладман, Пети, Александерсен&lt;ref name=&quot;MPEC2021-W14&quot;&gt;{{cite web |title=MPEC 2021-W14 : S/2019 S 1 |url=https://www.minorplanetcenter.net/mpec/K21/K21W14.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=16 November 2021}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 27 септември 2011&lt;br /&gt;p: 20 декември 2022 || rowspan=2|&lt;small&gt;(Неименувани месечини на Јупитер)&lt;/small&gt; || {{nowrap|'''[[S/2011 J 3]]'''}}|| align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | — || rowspan=2|Шепард&lt;ref name=&quot;MPEC2022-Y69&quot;&gt;{{cite web |title=MPEC 2022-Y69: S/2011 J 3 |url=https://minorplanetcenter.net/mpec/K22/K22Y69.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=21 December 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MPEC2022-Y68&quot;&gt;{{cite web |title=MPEC 2022-Y68: S/2018 J 2 |url=https://minorplanetcenter.net/mpec/K22/K22Y68.html |website=minorplanetcenter.net |access-date=21 December 2022}}&lt;/ref&gt;
|- bgcolor=&quot;#FFE8E8&quot;
| style=&quot;white-space: nowrap&quot; | i: 12 мај 2018&lt;br /&gt;p: 20 декември 2022 || {{nowrap|'''[[S/2018 J 2]]'''}}|| align=&quot;center&quot; | — || align=&quot;center&quot; | —
|}

== Поврзано ==

* [[Времеслед на астрономијата на Сончевиот Систем]]
* [[Времеслед на истражувањето на Сончевиот Систем]]
* [[Списоци на астрономски тела]]
* [[Сончев Систем]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==

* [http://www.hudsonfla.com/space.htm City of Hudson's Natural Satellite Page]
* [http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ Scott Sheppard's Giant Planet Satellite Page] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20090607094153/http://www.dtm.ciw.edu/users/sheppard/satellites/ |date=2009-06-07 }}
* [http://ssd.jpl.nasa.gov/?sat_discovery JPL Natural Satellite Discovery Data]
* James Hilton, [https://web.archive.org/web/20070921162818/http://aa.usno.navy.mil/faq/docs/minorplanets.php When did the asteroids become minor planets?]

{{Solar System moons (compact)}}
{{Solar System}}
{{Portal bar|Списоци|Ѕвезди|Вселенски лет|Вселена|Наука}}

[[Категорија:Месечини]]
[[Категорија:Истражување на Сончевиот Систем]]
[[Категорија:Списоци на тела во Сончевиот Систем]]
[[Категорија:Астрономски времеследи|Сончев Систем, Планети, природни сателити, времеслед на]]
[[Категорија:Списоци за физика|Тела во Сончевиот Систем]]</text>
      <sha1>ldqpmwk8lmxl69rso48ktcilofs6a27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Селечки манастир (Крушевско)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1286838</id>
    <revision>
      <id>5600858</id>
      <parentid>4921767</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5673" sha1="00h6i485quc7b9gkckivlyk67rgjw77" xml:space="preserve">{{другизначења|Селечки манастир}}
{{Инфокутија Манастир
| name           = Селечки манастир
| image          = Манастир „Св. Преображение“ - Крушево.jpg
| caption        = Поглед на манастирот
| full           = Селечки манастир
| other_names    = Манастир „Свето Преображение“
| order          = [[МПЦ - ОА]]
| established    = 
| disestablished = 
| abbot          = 
| diocese        = [[Преспанско-пелагониска епархија|Преспанско-пелагониска]]
| churches       = [[Црква „Св. Преображение“ - Селце|Црква „Св. Преображение“]]
| founder        = 
| dedication     = [[Исус Христос]]
| people         = 
| location       = [[Селце (Крушевско)|Селце]], [[Општина Крушево]] {{МКД}}
| coord          = {{Coord|41|24|28|N|21|13|14|E|display=inline,title|type:landmark_region:MK}}
| oscoor         = 
| remains        = една црква, конак, чешма, помошни објекти
| public_access  = да
| other_info     = ([[Втора крушевска парохија]])
}}

'''Селечки манастир''' (познат како '''Манастир „Св. Преображение“''') — [[манастир]] во јужниот дел на [[Македонија]], во близина на селото [[Селце (Крушевско)|Селце]] и на градот [[Крушево]].&lt;ref&gt;{{наведена книга|last=Јелена Павловска, Наташа Ниќифоровиќ и Огнен Коцевски|title=Карта на верски објекти во Македонија|editor=Валентина Божиновска|publisher=Комисија за односи во верските заедници и религиозните групи|location=Менора - Скопје|date=2011|isbn=978-608-65143-2-7|page=14}}&lt;/ref&gt;

Манастирот се сметал дека бил втор дом на познатиот македонски пејач [[Тоше Проески]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://krusevo.mk/mk/explore/manastir-sveto-preobrazenie|title=Манастир Свето Преображение {{!}}КРУШЕВО|date=2018-03-25|work=krusevo.mk|language=mk|accessdate=2021-12-28|archive-date=2021-12-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20211228171847/https://krusevo.mk/mk/explore/manastir-sveto-preobrazenie|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Во непосредна близина на манастирот е [[Крушевски крст|Крушевскиот крст]], чија изградба исто така била замисла на Тоше Проески. Крстот бил подигнат во 2010 година.

== Местоположба ==

Манастирот се наоѓа на граница на атарите на селата [[Селце (Крушевско)|Селце]] и [[Арилево]], во близина на градот [[Крушево]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://www.worldcat.org/oclc/41961345|title=Bitoljsko-Prilepska kotlina: antropogeografska proučavanja|last=Трифуноски|first=Јован|date=1998|publisher=Српска академија на науките и уметностите|isbn=8670252678|location=Белград|oclc=41961345}}&lt;/ref&gt;

== Историја ==

Манастирот бил срушен во текот на {{римски|19}} век, а до 1950-тите години од него се познавале само остатоци на ѕидови.&lt;ref name= &quot;:0&quot;/&gt;

Истиот започнал да се возобновува од 1986 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://zenskimagazin.mk/duhovniot-dom-na-toshe-proeski-manastirot-sv-preobrazenie-denes-praznuva-|title=Духовниот дом на Тоше Проески: Манастирот „Св. Преображение“ денес празнува|work=Женски Магазин|language=en|accessdate=2021-12-28}}&lt;/ref&gt;

== Градби ==

Во склоп на манастирот влегуваат една [[црква (градба)|црква]], [[конак]], [[чешма]] и помошни објекти.

=== Црква „Св. Преображение“ ===
{{главна|Црква „Св. Преображение“ - Селце}}

Црквата е единствениот храм во манастирот.

== Галерија ==

&lt;gallery mode=packed heights=150px&gt;
Податотека:Манастир „Св. Преображение“ - Крушево 3.jpg|Влезната порта
Податотека:Црква „Св. Преображение“ - Крушево.jpg|Манастирската црква
Податотека:Манастир „Св. Преображение“ - Крушево 2.jpg|Конакот
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи|2}}

== Надворешни врски ==
{{ризница-ред|Transfiguration Monastery (Kruševo)}}

[[Категорија:Селечки манастир (Крушевско)| ]]
[[Категорија:Селце (Крушевско)]]
[[Категорија:Манастири во Македонија]]
[[Категорија:Манастири на МПЦ]]
[[Категорија:Манастири во Преспанско-пелагониската епархија]]</text>
      <sha1>00h6i485quc7b9gkckivlyk67rgjw77</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сафранболу</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1287045</id>
    <revision>
      <id>5600788</id>
      <parentid>5586953</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:39:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14273" sha1="c38xze6waul1ijhospdkqz41s22idsw" xml:space="preserve">{{Infobox settlement
| settlement_type                 = [[Паланка]]
| subdivision_type                = [[Список на држави во светот|Држава]]
| subdivision_name                = {{TUR}}
| timezone                        = [[Источноевропско време|ИЕВ]]
| utc_offset                      = +2
| map_caption                     = Location of Safranbolu within Turkey.
| timezone_DST                    = [[Источноевропско летно време|ИЕЛВ]]
| utc_offset_DST                  = +3
| official_name                   = Сафранболу
| image_skyline                   = 20180107_Safranbolu_1945_(39101010504).jpg
| image_caption                   = Паланката Сафранболу
| image_blank_emblem              = 
| blank_emblem_type               = 
| image_map                       = Karabük districts.png
| subdivision_type1               = [[Региони во Турција|Регион]]
| subdivision_name1               = Црно Море
| subdivision_type2               = [[Покраини во Турција|Покраина]]
| subdivision_name2               = Карабук
| area_footnotes                  = {{Turkey district areas|SOURCE}}
| area_blank1_title               = Округ
| area_blank1_km2                 = {{Turkey district areas|Karabük|Safranbolu}}
| population_footnotes            = {{Turkey district populations|SOURCE|Karabük}}
| population_urban                = {{Turkey district populations|Karabük|Safranbolu|şehir}}
| population_as_of                = {{Turkey district populations|YEAR}}
| population_blank1_title         = Округ
| population_blank1               = {{Turkey district populations|Karabük|Safranbolu|toplam}}
| population_density_blank1_km2   = auto
| blank1_name                     = [[Кепенова класификација на климата|Клима]]
| blank1_info                     = [[Влажна суптропска клима]]
| elevation_m                     = 485
| pushpin_map                     = Turkey
| pushpin_label_position          = &lt;!-- the position of the pushpin label: left, right, top, bottom, none --&gt;
| pushpin_map_caption             = Location of Safranbolu
| pushpin_mapsize                 = 
| coordinates                     = {{coord|41|15|N|32|41|E|region:TR|display=inline}}
| postal_code_type                = [[Поштенски броеви во Турција|Поштенски број]]
| postal_code                     = 78xxx
| blank_info                      = 78
| blank_name                      = [[Регистарски таблички во Турција|Регистарска табличка]]
| area_code                       = 370
| leader_title                    = Градоначалник
| leader_name                     = Елиф Косе ([[Републиканска народна партија (Турција)|РНП]])
| website                         = [http://www.safranbolu.bel.tr/ www.safranbolu.bel.tr]
| leader_name1                    = 
| gwebsite                        = [http://www.safranboluturizm.gov.tr/ www.safranboluturizm.gov.tr]
| footnotes                       = {{Infobox UNESCO World Heritage Site
  |child = yes
  |ID = 614
  |Year = 1994
  |Area = 193 хе
  |Criteria = Културолошки: ii, iv, v
  }}
| name                            = 
}}
'''Сафранболу''' ([[турски]]: Safranbolu; {{langx|el|Σαφράμπολις, Сафраболис}}) - [[Паланка|гратче]] во покраината [[Карабук (покраина)|Карабук]] во регионот на [[Црноморски регион|Црното Море]] во [[Турција]]. Станува збор за 9&amp;nbsp;км северно од градот Карабук, 200 км северно од [[Анкара]] и околу 100&amp;nbsp;км јужно од брегот на [[Црно Море|Црното Море.]] Историските имиња на градот на [[Грчки јазик|грчки]] биле Теодорупол(ис) (Θεοδωρούπολις, односно градот Теодор(ус) или женски Теодора), а подоцна Сафрампол(ис) (Σαφράμπολις). Неговите поранешни имиња на [[Турски јазик|турски]] биле Залифре и Тараклиборлу. Бил дел од покраината [[Кастамону (покраина)|Кастамону]] до 1923 година и од покраината [[Зонгулдак (покраина)|Зонгулдак]] помеѓу 1923 и 1995 година.

Според пописот од 2000 година, населението на округот било 47.257, од кои 31.697 живееле во градот Сафранболу.&lt;ref name=&quot;die&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls|title=Census 2000, Key statistics for urban areas of Turkey|last=Турски статистички институт|authorlink=Турски статистички институт|language=tr|format=XLS|archive-url=https://web.archive.org/web/20070927020309/http://www.die.gov.tr/nufus_sayimi/2000tablo5.xls|archive-date=27 септември 2007|accessdate=30 декември 2021}}&lt;/ref&gt; Областа зафаќа површина од 1,000 км&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.statoids.com/ytr.html|title=Statistical information on districts of Turkey|last=Statoids|archive-url=https://web.archive.org/web/20100724220202/http://www.statoids.com/ytr.html|archive-date=24 јули 2010|accessdate=30 декември 2021}}&lt;/ref&gt; и градот се наоѓа на надморска височина од 485 м.

Според Отоманскиот општ попис од 1881/82-1893 година, [[каза]]та Сафранболу имала вкупно 52.523 жители, составена од 49.197 муслимани и 3.326 Грци.&lt;ref&gt;Kemal Karpat (1985), [https://kupdf.net/downloadFile/59e4a7b908bbc56144e653d7 Ottoman Population, 1830-1914, Demographic and Social Characteristics], The University of Wisconsin Press, стр. 138-139&lt;/ref&gt;

Стариот град чува многу историски градби, со 1008 регистрирани историски артефакти. Тоа се: 1 приватен [[музеј]], 25 [[Џамија|џамии]], 5 гробници, 8 историски фонтани, 5 [[амам]]и, 3 [[Карвансарај|каравансараи]], 1 историска саат кула, 1 сончев часовник и стотици обични и чорбаџиски куќи. Исто така, има [[Могила (археологија)|могили]] од антички населби, карпести гробници и историски [[мост]]ови. Стариот град е сместен во длабока провалија во прилично суво подрачје во дождовната сенка на планините. Новиот град може да се најде на платото на околу два километри западно од Стариот град.

Името на градот потекнува од „ шафран “ и грчкиот збор [[Полис (град-држава)|полис]] (πόλις) што значи „[[град]]“,&lt;ref name=&quot;WorldHeritage&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.worldheritagesite.org/sites/site.php?id=614|title=Safranbolu|publisher=World Heritage Site|accessdate=30 декември 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cornucopia&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cornucopia.net/events/saffron-harvest-in-the-land-of-the-golden-plant|title=Saffron Harvest in the Land of the Golden Plant|publisher=Cornucopia|accessdate=30 декември 2021}}&lt;/ref&gt; бидејќи Сафранболу бил трговско место и средиште за одгледување шафран.&lt;ref name=&quot;WorldHeritage&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cornucopia&quot; /&gt; Денес, шафранот сè уште се одгледува во селото Давутобаси на исток од Сафранболу, со патна оддалеченост од 22 километри.&lt;ref name=&quot;WorldHeritage&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Cornucopia&quot; /&gt;

Сафранболу бил додаден на списокот на светско наследство на [[УНЕСКО]] во 1994 година поради неговите добро сочувани куќи и архитектура од [[Отоманско Царство|отоманската ера]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/614|title=City of Safranbolu|publisher=UNESCO World Heritage Convention|accessdate=30 декември 2021}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:20180107_Safranbolu_1946_(39779008132).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_1943_(39779017602).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_1942_(39810646531).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_1940_(39810654251).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_1941_(24940479487).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_1945_(39101010504).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_1993_(39778928982).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_2001_(25938148028).jpg|
Податотека:20180107_Safranbolu_2067_(28031784569).jpg|
Податотека:Old Government House - 2014.10 - panoramio.jpg|
&lt;/gallery&gt;{{Панорама|Safranbolu Panorama.jpg|800px|Панорамски поглед од стариод град}}

== Збратимени градови ==

* {{Знамеикона|Русија}} [[Јелабуга]], [[Русија]]&lt;ref&gt;[http://www.tatar-inform.ru/news/2009/01/19/150188/ Elabuga and Safranbolu become sister cities] {{Семарх}}&lt;/ref&gt;
* {{Знамеикона|Македонија}} [[Охрид]], [[Македонија]]

== Значајни домородци ==

* Карабашзаде Хусеин-ефенди (Џинџи-хоџа) - ментор на [[Отоманско Царство|османлискиот]] [[Список на султани на Османлиското Царство|султан]] [[Ибрахим I|Ибрахим]] во 17 век
* [[Изет Мехмед-паша|Сафранболулу Изет Мехмет-паша]], отомански [[голем везир]] од 18 век, на функцијата [[Список на големи везири на Отоманското Царство|1794–1798 година]]
* Туркер Инанолу (р. 1936), филмски продуцент
* Али Гумуш (1940–2015), претседател на Комисијата за борење на Меѓународното здружение за спортски печат (''Asociation Internationale de la Presse Sportive'', AIPS), [[новинар]] и [[автор]]

== Поврзано ==

* [[Амасија]]
* [[Список на локалитети на светско наследство во Турција|Список на светско наследство во Турција]]

== Наводи ==
{{наводи}}
== Општи наводи ==

* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.fallingrain.com/world/TU/0/Safranbolu.html|title=Geographical information on Safranbolu, Turkey|last=Falling Rain Genomics, Inc|archive-url=https://web.archive.org/web/20121026095046/http://www.fallingrain.com/world/TU/0/Safranbolu.html|archive-date=2012-10-26|accessdate=2008-11-22}}

== Дополнителна литература ==

*  {{cite conference|last=Bayazıt|first=Nigan|title=Social and Cultural Change of Traditional Safranbolu Houses in 35 Years|book-title=7th International Seminar on Vernacular Settlements|publisher=Istanbul Technical University|date=2014|location=Istanbul|url=https://www.academia.edu/8837717/N_Bayazit_2014_SOCIAL_AND_CULTURAL_CHANGE_OF_TRADITIONAL_SAFRANBOLU_HOUSES_IN_35_YEARS}}
* {{Наведено списание|last=Celikyay|first=Selma|last2=Donmez|first2=Sirin|last3=Bollukcu|first3=Pinar|last4=Kahriman|first4=Emine|last5=Ates|first5=Oguz|date=18 June 2010|title=An urban design framework for sustainability of historical environment: A case of Safranbolu, Turkey|url=https://www.academia.edu/29326904/An_urban_design_framework_for_sustainability_of_historical_environment_A_case_of_Safranbolu_Turkey|journal=African Journal of Agricultural Research|publisher=Academic Journals|volume=5|issue=12|pages=1456-1473|access-date=2021-12-30|archive-date=2021-12-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20211230184017/https://www.academia.edu/29326904/An_urban_design_framework_for_sustainability_of_historical_environment_A_case_of_Safranbolu_Turkey|url-status=dead}}
* {{Наведено списание|last=Coşkun|first=Mücahit|last2=Gök|first2=Mesut|last3=Coşkun|first3=Sevda|year=2017|title=Climate Characteristics of Safranbolu (Karabük) and Saffron cultivation|url=https://www.academia.edu/49144722/Climate_Characteristics_of_Safranbolu_Karabuk_and_Saffron_Cultivation|journal=International Journal of Geography and Geology|publisher=Conscientiabeam|volume=6|issue=3|pages=58-69}}

== Надворешни врски ==

* [http://www.safranbolu.gov.tr/ Governor's official web site]
* [https://whc.unesco.org/en/list/614 UNESCO World Heritage - Safranbolu]
* [http://www.doyouknowturkey.com/saftanbolu-a-town-of-traditional-houses/ Safranbolu: A Town of Traditional Houses] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20211230184023/https://www.doyouknowturkey.com/saftanbolu-a-town-of-traditional-houses/ |date=2021-12-30 }}

{{Coord|41|14|57.80|N|32|40|59.52|E|scale:50000}}

[[Категорија:Светско наследство во Турција]]
[[Категорија:Градови во Турција]]
[[Категорија:Збратимени градови со Охрид]]</text>
      <sha1>c38xze6waul1ijhospdkqz41s22idsw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Софи Бжеска</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1287201</id>
    <revision>
      <id>5600917</id>
      <parentid>5306264</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T04:46:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600917</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15376" sha1="ioytzvkajsan6yt6268f7yioyp01zpi" xml:space="preserve">{{Infobox artist
| name = Софи Бжеска
| image = File:Sophie Gaudier Brzeska.jpg
| imagesize = 
| caption = Софи Бжеска,  1910
| birth_name = Zofia Brzeska
| birth_place = Лончки, [[Полска]]
| death_place = болница Кони Хил, [[Глостер]], [[Англија]]
| nationality = полско
| field = писател
| training = 
| movement = 
| works = 
| patrons = 
| awards = 
}}
'''Софи Бжеска''' - '''Sophie Gaudier-Brzeska''' ( '''Zofia Brzeska'''; 8 јуни 1872 – 17 март 1925) беше полска писателка и уметнички придружник,  на уметникот [[Анри Годје-Бжеска]]&lt;ref&gt;[https://www.tate.org.uk/art/artworks/gaudier-brzeska-sophie-brzeska-t00147/ Sophie Brzeska ]&lt;/ref&gt;.

Софи и Анри се запознале во 1909 година во [[Париз]] и започнале интензивна врска. Анри го превзел нејзиното презиме. Голем дел од она што научниците и историчарите можеа да го откријат за Софи Бжеска потекнува од нејзината лична преписка со Гаудие. [[Џим Еде]] ги проучувал нејзините трудови по нејзината смрт и опширно се потпирал на нејзиното пишување кога го објавил „Животот на Годје-Бжеска“ (1930)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://cultureshock.pl/en/projekty/sophie-brzeska-gaudier/ |title=Sophie Brzeska-Gaudier left a few hundred manuscripts, that were never before published |accessdate=2022-01-02 |archive-date=2022-01-02 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220102131228/https://cultureshock.pl/en/projekty/sophie-brzeska-gaudier/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

==Рани години==
Софи Бжеска е родена во близина на [[Краков]], Полска во 1873 година во семејство од 11 членови. Рано заминала, од Полска во Париз за да стане писателка. Таа прифатила низа работни места како гувернанта, од кои едната вклучувло неколку години да живее во [[САД]]. Нејзината сиромаштија и постојано работење во туѓи семејства ја довело до работ на самоубиство&lt;ref&gt;[https://artsandculture.google.com/entity/sophie-brzeska/m0gy01rc/ Sophie Brzeska]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;.

==Животот со Анри Годје-Бжеска==
Бжеска и Гаудие се запознале во 1909 година во [[Библиотека Сен-Женевиев]] - [[Bibliothèque Sainte-Geneviève]] во Париз и започнале интензивна  врска.

Нивната врска е специфична и е една од уметничките љубовни врски кои извршиле значајно влијание врз европската уметност од почетокот на дваесеттиот век&lt;ref&gt;[https://www.jstor.org/stable/3831174/ Ezra Paund]&lt;/ref&gt;.

== Творештво ==
Софи  оставила неколку стотици ракописи, кои никогаш претходно не биле објавени, од кои повеќето ги напишала на француски и англиски јазик. Нејзината прва книга е објавена 83 години по нејзината смрт, благодарение на Џилијан Рафлс, истражувач и собирач на делата на Анри Годје-Бжеска.

Софи  напишала  голем број верзии на нејзината автобиографија со наслов „Матка“, но ништо, од неа не било објавено до  до 2008 година. Книгата „Матка и други записи“ била составена од ракописни листови кои биле заборавени и необјавени. Во еден дел од оваа група литературни творби е и верзијата на „Матка“ во која  била опишана нејзината прва средба и нејзиниот живот со Анрии, неговото прифаќање на нејзиното презиме - Годје-Бжеска како и  детално опишување  за тоа што и се случило веднаш откако Анри Годје-Бжеска бил убиен на фронтот во [[Франција]] во 1915 година и нејзините напори  да ја организира спомен-изложба на неговите творби, со учеството на  пријателите: [[Т. Е. Хулме]], [[Езра Паунд]], [[Роберт Беван]].

Сепак, најважен е нејзиниот богат литературен опус. Брзеска пишувала и на француски и на англиски јазик, а од јазикот, темпото, стилот, се открива шопеновска поетска  чувствителнос, нежна е и емотивна.  Нејзиното литературно истражување е  верно на нејзиниот лик и исклучителниот емоционален интензитет искажан преку специфичен, единствен, уникатен книжевен  глас. Нејзиното игнорирање на конвенционалните интерпункциски и стилистички елоквенции ја прават уште пооргинална и сензитивна не само во поетска смисла туку и во книжевно-литературна инвентивност.

Со Анри, живееле во целосна беда, по неговата смрт, севкупната негова ликовна заоставштина останала кај неа. 
Целосно посветена на нивната врска, таа ги зачувала сите негови дела. Покрај тоа, создала и специфично литературно наследство во кое поетски го воздигнува нивниот творечки заеднички живот. 
Нејзините ракописи, за среќа останале зачувани а денес се во  [[Универзитетската библиотека Кембриџ]], [[Универзитетот во Есекс]] и [[Музеј за ликовни уметности во Орлеан]]. Во 2008 година биле објавени дел од непрочистените списи на Софи&lt;ref&gt;[https://www.flickr.com/photos/nationalarchives/3311206025/ Sophie Gaudier Brzeska]&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[https://www.artworkonly.com/famous-art-pt2/sophie-brzeska-by-henri-gaudier-brzeska-famous-art-handmade-oil-painting-on-canvas/ SOPHIE BRZESKA BY HENRI GAUDIER-BRZESKA]&lt;/ref&gt;.

== Подоцнежните години ==
Подоцна, Брзеска се преселила во [[Воттон-ундер-Едге]] во Глостершир во 1916 година.Поради осаменоста и тешкотиите низ кои минувала, како и интензивната непрекината работа, таа потонува во длабока депримираност која предизвикува влошување на нејзиниот поглед кон животот. Како и кон голем број врвни уметници од тој период, нејзината литературна брилјантност е прогонета во 1922 година скоро, како осуда на нејзината посебна личност и била сместена во окружната ментална болница  каде што била регистрирана како Софија Сузана Годје.

==Смрт==
Брзеска починала  во [[Окружната душевна болница]], [[Барнвуд]], Глостершир на 17 март 1925 година.

Таа често била во подоцнежните години изоставена од написите и студиите за животот на Анри Годје. 
Таа неправда по скоро половина век била исправена делумно во филмот ''[[Savage Messiah (филм 1972)|Savage Messiah]]'', „Дивиот Месија“ на  [[Кен Расел]] од 1972 година заснован на книгата на Еде,кој е целосно фокусиран на врската на Софи и Анри , давајќи им еднаква важност во обликувањето на животот на едниот кон  другиот. Во филмот ја игра глумицата [[Дороти Тутин]]&lt;ref&gt;[https://www.imdb.com/title/tt0069225/ Savage Messiah]&lt;/ref&gt;.

==Значење==
Анри бил убиен во [[Првата светска војна]] на 23 годишна возраст. Краткиот живот, не била пречка да создаде огромен опус мошне значаен за светската ликовна уметност од почетокот на дваесеттиот век особена во вајарството. Суштинска улога во неговото творештво одиграла Софи и нејзината креативност, разбирање и специфично толкување на симболиката на универзалните појави во животот. Нивното зааедничко живеење покрај љубовната врска било специфична симбиоза на творештвото во една подлабока и посеопфатна симбиоза.

Иако долго време занемарувана, игнорирана, сепак, пред нецела една деценија, откриено е нејзиното литературно творештво кое допрва би требало да биде целосно проучувано, афирмирано со суштинска ревизија.

Софи Бжеска е една од жените на дваесеттиот век која носи длабоки литературни траги и вообичаено како за најголем дел од уметниците на запад, живеела во крајна беда а по смртта на Анри, отфрлена и осамена завршува во лудница, место во кеи биле сместувани сите оние кои не се вклопувале во општествените кодифицирани рамки&lt;ref&gt;[https://www.artforum.com/print/197805/henri-gaudier-brzeska-the-process-of-discovery-37222/ HENRI GAUDIER-BRZESKA: THE PROCESS OF DISCOVERY]&lt;/ref&gt;,&lt;ref&gt;[https://libcom.org/history/anarchist-sculptor-henri-gaudier-brzeska/ The anarchist sculptor Henri Gaudier-Brzeska]&lt;/ref&gt;/

Прв што ја почувствувал нејзината литературна важност бил поетот [[Езра Паунд]].

Софи не е само писател, таа носи и одредена суштинска литературна есенцијалност во која се крие тајната на литературата, начинот на книжевното создавае и важноста за зачувувањето на „човечката приказна“ како единствениот супстрат за негово преживување и спасување, пророчки оставено пред светот кој што почнува да ја разорува суштината на човечкото постоење. Таа е писател кој тајно ги арихвирана смисла скриените значења и тајни на литературата.
Напоредно со писателот [[Фернандо Песоа]], Софи е авторот која навлега во тајните на литературата чие скриено значење и суштинско влијание врз луѓето, не е сфатено, нејзиното прогонство во лудница не е случајно, нејзините премолчени дела се клучот кој е пред многу литературни светови, што допрва ќе бидат откривани од литературни автори на дваесетипрвиот век, наспроти сите обезличувања на Литературата без која понатамошниот живот ќе потонува во вистинската колективна лудница.

Нејзината литературна саможртва е патоказ за идните писателите со мисија...

==Наводи==
{{наводи}}

==Извори==
*Pound, Ezra, ''Gaudier-Brzeska: a Memoir''. London: John Lane, 1916; rpt. New York: New Directions, 1970 {{ISBN|0-8112-0527-4}} (a memoir of Pound's time with Gaudier-Brzeska, including letters and photos of sculpture)
* ''&quot;We the Moderns&quot;: Gaudier-Brzeska and the Birth of Modern Sculpture''. Cambridge: Kettle's Yard, 2007 {{ISBN|1-904561-22-5}} (catalogue of an exhibition of the same name)

==Поврзано==
*Ede, H. S. ''Savage Messiah: a biography of the sculptor Henri Gaudier-Brzeska''; with new texts by Sebastiano Barassi, Evelyn Silber and Jon Wood. Leeds: Henry Moore Institute, 2011 {{ISBN|1-905462-34-4}}

==Надворешни врски==
{{Wikiquote}}
* [http://www.tate.org.uk/servlet/ArtistWorks?artistid=1143&amp;page=1 Tate Collection]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
*[http://channel.tate.org.uk/media/996929135001/ Tate: TateShots: Gaudier-Brzeska's Sketchbook. 2011.]
* [http://www.iainfisher.com/russell/ken-russell-film-classic-5.html Background to the film ''Savage Messiah'']
* [http://www.iainfisher.com/russell/ken-russell-article-gaudier.html Article on Henri Gaudier-Brzeska and Ken Russell's film]

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ: Бжеска, Софи}}
[[Категорија:Родени во 1873 година]]
[[Категорија:Починати во 1925 година]]
[[Категорија:Музи]]
[[Категорија:Полски писателки]]
[[Категорија:Писатели од Краков]]</text>
      <sha1>ioytzvkajsan6yt6268f7yioyp01zpi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Српски дрвени цркви</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1290772</id>
    <revision>
      <id>5601046</id>
      <parentid>5444069</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T11:14:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5601046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5231" sha1="6dqcp03l92eg123fu05zqkus5g2g7jl" xml:space="preserve">[[Податотека:Манастир_Покајница_2.jpg|десно|мини|200x200пкс| Црква во село Старо Село, Србија.]]
[[Податотека:Црква_брвнара_у_Горњим_Палачковцима.jpg|десно|мини|200x200пкс| Црква во селото Горњи Палачковац, Босна.]]
[[Податотека:Stara_drvena_džamija_u_Bužimu_(29._4._2017._-_14-52).jpg|десно|мини|267x267пкс| Дрвени џамии во селото Бужим, Босна. Ова е веројатно најголемата дрвена џамија на Балканот.]]
'''Српските дрвени цркви''' се вкупно околу 80 дрвени верски објекти изградени од крајот на 17-ти до средината на 19-тиот век за време на [[Отоманско Царство|отоманското време]], сместени во денешна [[Србија]] и [[Босна и Херцеговина|Босна]].

Овие цркви најчесто се наоѓале во шумите далеку од главните патишта. За да си го зачуваат идентитетот и религијата од Отоманската Империја, православните жители ги граделе црквите од дрво, за да можат лесно преку ноќ да ги префрлат на други локации. Дрвените цркви се мали градби од едноставна градба со автентичен [[Кров|покрив]], без украс и [[Апсида|апсиди]]. Повеќето од нив се од костурен тип, со ѕидови од жлебови штици, а некои од трупци со правоаголен пресек. На аголот, трупците се поврзани со срамнети со земја размавта. Ѕидовите варирале и ретко достигнувале висина на маж. Исто така, црквите не достигнале висина на дрво. Покривите се многу стрмни за побрзо одводнување на дождовницата. На аголот, лицата на покривот се редовно заоблени. На овој начин се избегнува агол на покривот кој е несоодветен за покривот, а притоа се добива полуелипсовиден покрив на фронталните ѕидови кој обезбедува подобра заштита од атмосферски влијанија. Ова дополнително дава специфична естетска визија за структурата. Овие згради немаат таван, така што покривната конструкција во внатрешноста е целосно видлива. Отворите се многу мали, така што внатрешноста на црквата е прилично темна.

Босна и Херцеговина и Србија се специфични по бројот на џамии со дрвени минариња останати од Отоманската Империја.

== Галерија ==
&lt;center&gt;&lt;gallery widths=&quot;160&quot; heights=&quot;160&quot; perrow=&quot;4&quot;&gt;
Податотека:Crkva brvnara u Javoranima.jpg|Црква во селото Јаворани, Босна
Податотека:2014-08-04 13-23-18 Dub.jpg
Податотека:2014-08-04 13-32-34 Dub.jpg|Црква во селото Дуб, Србија
Податотека:Црква брвнара Арханђела Михаила.jpg|Црква во село Рача од 1826 година, Србија
Податотека:Vranic - Crkva brvnara 01.jpg|Црква во село Враниќ
Податотека:Dub, crkva brvnara 016.jpg
Податотека:Dub, crkva brvnara 014.jpg
Податотека:Dub, crkva brvnara 013.jpg
&lt;/gallery&gt;&lt;/center&gt;

== Поврзано ==

* Запис

== Надворешни врски ==

* [https://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1953/9-1953.pdf Две дрвени цркви во Босна, Петар Момировиќ] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20231212151258/http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1953/9-1953.pdf |date=2023-12-12 }} (на српски)
* [http://www.fmks.gov.ba/download/zzs/1956/9-1956.pdf Дрвени цркви на Западна Босна, Петар Момировиќ] (на српски)
* [https://www.youtube.com/watch?v=9tQG71IA-CU Мала дрвена црква во село Куќани] на [[YouTube]]
* [https://www.youtube.com/watch?v=e6evNFO_i64 Дрвена џамија во село Прилук]
* [https://www.youtube.com/watch?v=tSOlLLmSv-c Дрвена црква во село Горобиље] на YouTube

[[Категорија:Српска култура]]
[[Категорија:Цркви во Србија]]
[[Категорија:Српска православна црква]]</text>
      <sha1>6dqcp03l92eg123fu05zqkus5g2g7jl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Битола – Руската колонија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1294157</id>
    <revision>
      <id>5600736</id>
      <parentid>5352794</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600736</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2774" sha1="4rc4tyuysb2fggqszfjxcbpwi79ppyi" xml:space="preserve">{{закосен наслов}}
{{Инфокутија за книга
| italic title = &lt;!--(see above)--&gt;
| name = Руската колонија
| image = 
| image_size = 200px
| alt = 
| caption = 
| author = [[Александар Стерјовски]]
| audio_read_by = 
| title_orig = 
| orig_lang_code = mk
| title_working = 
| translator = 
| illustrator = 
| cover_artist = 
| country = [[Македонија]]
| language = македонски
| series = 
| release_number = 
| subject = Руската колонија во Битола
| genre = 
| set_in = 
| published = 
| publisher = [[Младински културен центар - Битола]]
| publisher2 = 
| pub_date = 2003
| english_pub_date = 
| media_type = 
| pages = 256
| awards = 
| isbn = 9989-2139-0-9
| isbn_note = 
| oclc = 
| dewey = 
| congress = 
| preceded_by = 
| followed_by = 
| native_wikisource = 
| wikisource = 
| notes = 
| exclude_cover = 
| website = 
}}
'''''Руската колонија''''' – книга од [[Александар Стерјовски]], пензиониран професор на Педагошкиот факултет во [[Битола]]. Книгата е издадена во 2003 година од Младинскиот културен центар - Битола и таа е првото дело на проф. Александар Стерјовски од серијалот Битолско десеткнижие.&lt;ref name=RKBT&gt;{{наведена книга |title=[[Битола – Руската колонија]] |last=Стерјовски |first=Александар |authorlink1=Александар Стерјовски |author= |year=2003 |publisher=Младински културен центар - Битола |location=Битола |isbn=9989-2139-0-9 |page= |pages=223 |url= |accessdate=7 март 2022}}&lt;/ref&gt;

Книгата е напишана по повод 100-те години од атентатот (08.08.1903) врз рускиот конзул во Битола А.А. Ростковски.

Го опфаќа периодот од пристигнувањето на првите Руси во Битола како робови, но најголемиот дел ги опфаќа луѓето и нивните судбини кои пристигнале во Битола по [[Октомвриската револуција]].

==Наводи==
{{Наводи}}

[[Категорија:Битола]]
[[Категорија:Книги од 2003 година]]
[[Категорија:Дела на Александар Стерјовски]]
[[Категорија:Книги за Битола]]
[[Категорија:Појавено во 2003 година во Македонија]]</text>
      <sha1>4rc4tyuysb2fggqszfjxcbpwi79ppyi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Луиз Рејнер</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1294570</id>
    <revision>
      <id>5600657</id>
      <parentid>5585057</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:40:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600657</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7621" sha1="hscv74cd3azfam0zqd4e6vegvwr8e70" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox biography vcard&quot;
! colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-above&quot; style=&quot;font-size:125%;&quot; |&lt;div class=&quot;fn&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt;Луиз Рејнер&lt;/div&gt;
| colspan=&quot;2&quot; class=&quot;infobox-image&quot; |
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; |Роден
| class=&quot;infobox-data&quot; | &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;( &lt;span class=&quot;bday&quot;&gt;1832-06-21&lt;/span&gt; )&lt;/span&gt; 21 јуни 1832 г&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;birthplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt; [[Matlock Bath|Метлок бања]]&lt;/div&gt;
|- href=&quot;./Matlock_Bath&quot; rel=&quot;mw:WikiLink&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | Умрел
| class=&quot;infobox-data&quot; | 8 октомври 1924 година &lt;span style=&quot;display:none&quot;&gt;(1924-10-08)&lt;/span&gt; (стар&amp;nbsp;92)&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;&lt;div class=&quot;deathplace&quot; style=&quot;display:inline&quot;&gt; [[St Leonards-on-Sea|Сент Леонардс-на-Си]]&lt;/div&gt;
|- style=&quot;display:none&quot;
! class=&quot;infobox-label&quot; scope=&quot;row&quot; | Националност
| class=&quot;infobox-data category&quot; | [[England|Англиски]] 
|}
[[Податотека:Louiseraynerportrait.jpg|мини|Луиз Џ. Рејнер (1832-1924) била уметник која живеела во Честер многу години.]]
'''Луиз Инграм Рејнер''' (21 јуни 1832 - 8 октомври 1924) била [[Уметник|британски]] [[акварел]] уметник.

== Семејство ==
Рејнер е родена во Метлок Бат во Дербишир. Нејзините родители Семјуел Рејнер и Ен Рејнер (родено Мансер) и двајцата биле познати уметници, а Семјуел бил примен на изложба на Кралската академија кога имал 15 години. Четири од сестрите на Луиз - Ен („Ненси“), Маргарет, Роуз и Френсис - и нејзиниот брат Ричард исто така биле уметници. Нејзината најстара сестра Ен Инграм Рејнер (Ненси) изложувала во Друштвото на сликари во водени бои и трипати на Кралската академија. Семејството живеело во Метлок Бат и Дерби до 1842 година кога се преселиле во Лондон.

Рајнер студирала сликарство од петнаесетгодишна возраст, најпрвин со нејзиниот татко, а подоцна со познати пријатели уметници од семејството како Џорџ Катермол, Едмунд Ниман, Дејвид Робертс и Френк Стоун. Нејзиното прво изложено дело, сликарство во масло со наслов „Внатрешноста на капелата Хадон“, било прикажано на Кралската академија во 1852 година, првото од серијата масла.

== Акварел ==
[[Податотека:Louise_Rayner_-_Cambridge.jpg|лево|мини| Луиз Рејнер - црквата Свети Марија и Свети Мајкл, улица Трампингтон, Кембриџ. Акварел, 9,5&quot; x 13,5&quot;.]]
Меѓутоа, од 1860 година, нејзиниот медиум бил акварелот, кој го изложувала повеќе од 50 години преку организации, вклучувајќи ги Друштвото на дами уметници, Кралската академија, Кралското друштво за акварели и Кралското друштво на британски уметници.

== Честер ==
[[Податотека:Irongate_Louise_Rayner_Derby_Museum.jpg|десно|мини| Иронгејт - од 1865 година (сега во музејот и уметничката галерија Дерби )]]
Таа живеела во Честер во округот Чешир, но многу патувала, сликајќи британски сцени, во текот на летото во 1870-тите и 1880-тите. Нејзините слики се многу детални и многу живописни населени улични сцени кои го доловуваат карактерот на „стариот свет“ на британските градови во викторијанскиот период. Нејзините слики се многу популарни денес како отпечатоци и на [[Сложувалка|сложувалки]] . Околу 1910 година се преселила со нејзината сестра во Танбриџ Велс, а подоцна во Сент Леонардс, каде што починала на 8 октомври 1924 година, на 92-годишна возраст.

Колекции

Работата на Рајнер е претставена во збирките на уметничката галерија и музеј Расел-Котс, Музејот и уметничката галерија на Борнмут, Дерби и музејот Гросвенор, Честер, кој поседува 23 нејзини акварели, најголеми во која било јавна колекција.

== Колекции ==
Работата на Рејнер е претставена во збирките во уметничката галерија и музеј Расел-Котс, Музејот и уметничката галерија на Бурнемут, Дерби &lt;ref name=&quot;dudley&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm|title=Louise J. Rayner (1832–1924)|publisher=Dudley Mail|accessdate=2015-12-21|archive-date=2011-07-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716084959/http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; и музејот Гросвенор, Честер, кој поседува 23 нејзини акварели, најголеми во која било јавна колекција.

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Извори ==

* Сајмон Фенвик, „Рајнер, Семјуел (1806–1879)“, ''Оксфордски речник за национална биографија'', Оксфорд Универзитетот Прес, 2004 [http://www.oxforddnb.com/view/article/23211 пристапено на 26 јуни 2007] г.
* [https://web.archive.org/web/20051031085338/http://www.chester.gov.uk/main.asp?page=916 Луиз Рајнер], Градскиот совет на Честер

== Надворешни врски ==

* Страница на [http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm Луиз Рајнер] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110716084959/http://www.dudleymall.co.uk/loclhist/rayner/louise.htm |date=2011-07-16 }} ДадлиМол со многу дела
* [http://louiserayner.co.uk Луиз Рајнер Информации за уметникот] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20191030205149/http://www.louiserayner.co.uk/ |date=2019-10-30 }} од роднина

[[Категорија:Статии со hCards]]
[[Категорија:Англичани од 19 век]]
[[Категорија:Починати во 1924 година]]
[[Категорија:Родени во 1832 година]]</text>
      <sha1>hscv74cd3azfam0zqd4e6vegvwr8e70</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руски попис (2021)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1299431</id>
    <revision>
      <id>5600729</id>
      <parentid>5575571</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:21:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600729</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="48021" sha1="1511vzfpm451k68nhl3a5ytp97xlcen" xml:space="preserve">{{Инфокутија попис
| име = Серуски попис на населението 
| лого = 
| големина_лого = 100п
| опис_лого =  
| слика =  
| големина_слика = 200п
| опис_слика = 
| претходна_година = 2010
| претходен_попис = Руски попис (2011)
| датум = 15 октомври — 14 ноември 2021 
| следна_година = ''следен''
| следен_попис = 
| регион = 
| регион_назив = 
| држава = {{РУС}}
| тема1 = 
| тема2 = 
| тема3 = 
| тема4 = 
| тема5 = 
| тема6 = 
| управа = 
| мрежно_место = 
| учество = 
| население =
| процентуална_промена =
| најмногу_населен = 
| најмалку_населен = 
| дополнителлно_поле11 = 
| дополнителен_податок1 = 
}}
'''Серускиот попис на населението 2020-2021 година''' — [[Попис|настан]] што се спроведува низ [[Русија|Руската Федерација]] според обединета државна статистичка методологија со цел да се добијат генерализирани демографски, економски и социјални информации &lt;ref name=&quot;закон&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/ofitsialnye-dokumenty/federalnyy-zakon-o-vserossiyskoy-perepisi-naseleniya/|title=Федеральный закон «О Всероссийской переписи населения»|last=|date=|work=|publisher=|language=ru|accessdate=2021-01-22|archive-date=2021-01-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210123112656/https://www.strana2020.ru/ofitsialnye-dokumenty/federalnyy-zakon-o-vserossiyskoy-perepisi-naseleniya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

== Време ==
Главната фаза на пописот се одржала од [[15 октомври]] до [[14 ноември]] [[2021]] година &lt;ref name=&quot;перенос-15окт-пост&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/ofitsialnye-dokumenty/postanovlenie-pravitelstva-rossiyskoy-federatsii-ot-16-08-2021-1347-o-vnesenii-izmeneniy-v-akty-pravitelstva-rossiyskoy-federatsii-po-voprosu-perenosa-sroka-provedeniya-vserossiyskoy-perepisi-naseleniya-2020-goda/|title=Постановление Правительства Российской Федерации от 16.08.2021 № 1347 «О внесении изменений в акты Правительства Российской Федерации по вопросу переноса срока проведения Всероссийской переписи населения 2020 года»|last=|date=2021-08-18|work=|publisher=|language=ru|accessdate=2021-08-30|archive-date=2021-08-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830064053/https://www.strana2020.ru/ofitsialnye-dokumenty/postanovlenie-pravitelstva-rossiyskoy-federatsii-ot-16-08-2021-1347-o-vnesenii-izmeneniy-v-akty-pravitelstva-rossiyskoy-federatsii-po-voprosu-perenosa-sroka-provedeniya-vserossiyskoy-perepisi-naseleniya-2020-goda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. За прв пат во историјата на Русија, пописот се одржал и преку [[Интернет]]: жителите на земјата можеле да одговорат на прашањата од прашалникот преку порталот за државни служби од 15 октомври до 14 ноември 2021 година &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/obschestvo/12825443|title=Срок участия во Всероссийской переписи населения на портале госуслуг продлили до 14 ноября|last=|date=2021-11-02|work=|publisher=ТАСС|language=ru|accessdate=2021-11-02}}&lt;/ref&gt;. Пописот во тешко достапните области на земјата се одржал од 1 април до 20 декември 2021 година. Критичниот момент на пописот е 0 часот на 1 октомври 2021 година.

== Подготовка за попис ==
Според Федералниот закон „''За серускиот попис на населението''“ &lt;ref name=&quot;закон&quot;/&gt;, пописот мора да се врши најмалку еднаш на секои десет години, затоа првично било планирано да се спроведе попис во октомври [[2020]] година, точно 10 години по 2010 година. Поради ширењето на КОВИД-19, датумите на пописот се промениле неколку пати &lt;ref name=&quot;перенос&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/ofitsialnye-dokumenty/postanovlenie-pravitelstva-rf-o-vnesenii-izmeneniy-v-nekotorye-akty-pravitelstva-rossiyskoy-federatsii-po-voprosu-perenosa-sroka-provedeniya-vserossiyskoy-perepisi-naseleniya-2020-goda/|title=Постановление Правительства РФ «О внесении изменений в некоторые акты Правительства Российской Федерации по вопросу переноса срока проведения Всероссийской переписи населения 2020 года»|last=|date=27.06.2020|work=|publisher=|language=ru|accessdate=2021-01-22|archive-date=2021-01-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20210118125350/https://www.strana2020.ru/ofitsialnye-dokumenty/postanovlenie-pravitelstva-rf-o-vnesenii-izmeneniy-v-nekotorye-akty-pravitelstva-rossiyskoy-federatsii-po-voprosu-perenosa-sroka-provedeniya-vserossiyskoy-perepisi-naseleniya-2020-goda/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.interfax.ru/russia/754021|title=Всероссийская перепись населения пройдет с 23 августа по 30 сентября|work=Interfax.ru|language=ru|accessdate=2022-04-01}}&lt;/ref&gt;, прво до април, потоа до октомври 2021 година &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/novosti/nazvany-sroki-provedeniya-perepisi-naseleniya/|title=Названы сроки проведения переписи населения|work=Всероссийская перепись населения|language=ru|accessdate=2021-02-11|archive-date=2021-02-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20210207214011/https://www.strana2020.ru/novosti/nazvany-sroki-provedeniya-perepisi-naseleniya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Пилот попис 2018 година ===
Пилот попис бил спроведен од 1 до 31 октомври [[2018]] година. Главната цел на спроведувањето на пилот пописот на населението била да се развијат и тестираат програмски, методолошки, организациски и технолошки прашања на Серускиот попис на населението во 2020-2021 година, земајќи ја предвид употребата на нови методи за собирање информации за населението во електронски форма &lt;ref name=&quot;gov_2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://government.ru/docs/31181/|title=Распоряжение от 22 января 2018 года №58-р &quot;О проведении в 2018 году пробной переписи населения&quot;|last=|date=2018-01-27|work=|publisher=Правительство Российской Федерации|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;. Пилот пописот бил поделен на 3 глобални фази: 1-10 октомври - онлајн попис; 16-27 октомври - кругови од врата до врата на пописниците и работа на пописни трактати; 27-31 октомври - контролна тура &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kp.ru/daily/26852/3894994/|title=Перепись населения: касается всех и касается каждого|last=|date=2018-07-09|work=|publisher=МК Ярославль|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;.

За да се спроведе пробен попис, биле доделени 10 територии, чие вкупно население изнесувало околу 550 илјади луѓе. Овие територии биле &lt;ref name=&quot;gov_2&quot;/&gt; :

* Областа Елбрусски во [[Кабардино-Балкарија|Кабардино-Балкарска Република]] ;
* општински округ „Кангалски улус“ на [[Јакутија|Република Саха (Јакутија)]] ;
* област Алеуцки на територијата [[Камчатка]];
* урбана област Минусинск, [[Краснојарски крај|територија Краснојарск]];
* Областите Нижнеудинск и Катангски од регионот [[Иркутска област|Иркутск]];
* [[Велики Новгород]];
* населба од градски тип Јужно-Курилск и општината „Урбана област Јужно-Курилски “ во регионот [[Сахалинска област|Сахалин]];
* Областа Свиблово на Североисточниот административен округ на [[Москва]];
* општински округ Књажево во [[Санкт Петербург]].

Овие територии најцелосно ги моделираат различните услови на пописот: условите на урбаната средина, оддалечените и тешко достапни региони. Во просек, по попис има околу 440 луѓе &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rg.ru/2018/09/30/probnaia-perepis-vpervye-projdet-v-trudnodostupnyh-rajonah-rossii.html|title=Пробный счет|last=|date=2018-09-30|work=|publisher=Российская Газета|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;.

Во рамки на пробниот попис за прв пат бил тестиран механизмот за собирање пописни обрасци преку единствениот портал на Државните служби. Корисниците од цела Русија, кои имаат проверена сметка на порталот ''EPGU'', би можеле да ја тестираат работата на специјалната услуга „''Учество во пописот на населението''“ во периодот од [[1 октомври]] до [[10 октомври]] [[2018]] година &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gov.spb.ru/gov/otrasl/press/news/147068/|title=С 1 по 31 октября в Петербурге проходит подготовительный этап Всероссийской переписи населения 2020 года – пробная перепись|last=|date=2018-10-01|work=|publisher=Администрация Санкт-Петербурга|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gosuslugi.ru/help/news/2018_09_28_census|title=Участвуйте в пробной переписи — 2018 через Госуслуги|last=|date=2018-09-28|work=|publisher=Единый портал госуслуг|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;.

Покрај пописот преку порталот Државни услуги, за прв пат во историјата на Русија, во пописот биле вклучени и националниот поштенски оператор ''Руска пошта''. Организацијата учествувала во пописот на четири територии: во административниот округ Свиблово во [[Москва]], Кангалски улус на [[Република Јакутија]], во урбаниот округ [[Велики Новгород]], а исто така и во општинскиот округ Нижнеудински во регионот [[Иркутск]]. Форматот на учество вклучувал и работа на теренски вработени во Руската пошта како пописници, и употреба на руски пошти како стационарни пописни трактати. Така, од 16 до 27 октомври, вработените во Руската пошта со специјална опрема ги обиколиле станбените простории, ги интервјуирале жителите и пополнувале пописни формулари &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://yar.mk.ru/social/2018/10/01/pochta-rossii-primet-uchastie-v-probnoy-perepisi-naseleniya.html|title=Почта России примет участие в Пробной переписи населения|last=|date=2018-10-01|work=|publisher=МК Ярославль|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;.

Според резултатите од пилот пописот на населението, повеќе од 460.000 домаќинства биле попишани во електронска форма, повеќе од 1,2 милиони жители на Русија. Како резултат на истражувањето од врата до врата, било забележано дека на териториите на пилот пописот живеат повеќе луѓе отколку што било регистрирано кај локалните власти &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=perm.kp.ru/daily/26907/3952283/|title=В Пробной переписи населения приняло участие более 1,2 миллиона россиян|last=ПАВЕЛ ЧЕРНЫШОВ|date=2018-11-13|work=|publisher=Комсомольская правда Пермь|language=ru|accessdate=2019-10-28}}&lt;/ref&gt;.

=== Обнова на адресниот фонд ===
Во август 2019 година, како дел од подготовките за пописот во 2020 година, почнало да се работи на ажурирање на адресниот фонд - матичарите во градовите и руралните населби оделе и ги ажурирале списоците со адреси &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/obschestvo/6745500|title=Началась подготовка к Всероссийской переписи населения 2020 года|last=|date=2019-08-08|work=|publisher=ТАСС|language=ru|accessdate=2019-10-29}}&lt;/ref&gt;. Врз основа на работата на матичарите требало да се утврди точниот број на куќи во секој град и нивната местоположба. Подоцна, специјалистите на Росстат требало да извршат зонирање за да формираат области за попишување и попис на картата на Русија.

Така, благодарение на матичарите било откриено претходно недокументирано село „Јожиково“ &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.inruza.ru/novosti/eto_interesno/v-ruzskom-okruge-obnaruzhena-derevnya-ezhikovo|title=В Рузском округе обнаружена деревня Ежиково|last=|date=2019-10-28|work=|publisher=Красное знамя|language=ru|archive-url=https://web.archive.org/web/20191031041010/http://inruza.ru/novosti/eto_interesno/v-ruzskom-okruge-obnaruzhena-derevnya-ezhikovo|archive-date=2019-10-31|dead-url=yes|accessdate=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; ; Во Удмуртија биле откриени 2 нови села: Родники и Куртеково &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://ria.ru/20191002/1559365080.html|title=В Удмуртии при подготовке к Всероссийской переписи нашли две новые деревни|last=|date=2019-10-02|work=|publisher=РИА Новости|language=ru|accessdate=2019-10-29}}&lt;/ref&gt; ; во регионот Калуга, забележани се повеќе од 35.000 нови адреси &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://gtrk-kaluga.ru/news/obschestvo/news-15457|title=В преддверии переписи в регионе выявили 35 тысяч новых адресов|last=|date=2019-09-24|work=|publisher=ГТРК Калуга|language=ru|accessdate=2019-10-29}}&lt;/ref&gt;.

=== Стил на форма ===
За да создаде корпоративен идентитет, Росстат започнал натпревар за лого на порталот ''Sostav'', кој траел од [[23 јули]] до [[6 август]] [[2019]] година. На натпреварот можеле да учествуваат и професионални дизајнери и аматери. Примени биле вкупно 1289 трудови &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sostav.ru/specprojects/vpn2020|title=КОНКУРС НА СОЗДАНИЕ ЛОГОТИПА ВСЕРОССИЙСКОЙ ПЕРЕПИСИ НАСЕЛЕНИЯ|last=|date=2019-08-06|work=|publisher=Sostav|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;. На [[12 август]] [[2019]] година било објавено победничкото лого, кое станало основа за развој на остатокот од корпоративниот идентитет на Серускиот попис на населението. Победник бил Маријана Данкова од [[Москва]] &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://tass.ru/obschestvo/6755071|title=Росстат определил призеров конкурса логотипа Всероссийской переписи населения 2020 года|last=|date=2019-08-12|work=|publisher=ТАСС|language=ru|accessdate=2019-10-25}}&lt;/ref&gt;.

''Ципа ВиПиН'' станала маскота на првиот дигитален попис на населението во Русија. Симболот е избран врз основа на резултатите од гласањето од делата што сите ги испратиле на отворениот конкурс. Победникот бил архитект и илустратор од Самара под прекарот ov_maxim &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/mediaoffice/talismanom-pervoy-tsifrovoy-perepisi-naseleniya-rossii-stanet-tsypa-vipin/|title=Талисманом первой цифровой переписи населения России станет Цыпа ВиПиН|last=|date=2020-02-28|work=|publisher=|language=ru|accessdate=2021-01-22|archive-date=2021-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129200850/https://www.strana2020.ru/mediaoffice/talismanom-pervoy-tsifrovoy-perepisi-naseleniya-rossii-stanet-tsypa-vipin/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Подготовка на дигитална инфраструктура ===
Во декември 2020 година била завршена испораката на 360 илјади таблет компјутери на Aurora OS &lt;ref&gt;[https://d-russia.ru/opredeleny-otechestvennye-postavshhiki-planshetov-dlya-perepisi-naseleniya.html Определены отечественные поставщики планшетов для переписи населения].&lt;/ref&gt;, со кои ќе работат пописниците и контролорите. Исто така, била извршена модернизација и зголемување на капацитетот на автоматизираниот систем на серускиот попис на населението, во кој ќе се акумулираат и обработуваат сите податоци &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/novosti/rostelekom-podgotovil-tsifrovuyu-infrastrukturu-dlya-provedeniya-perepisi/|title=«Ростелеком» подготовил цифровую инфраструктуру для проведения переписи|last=|date=|work=|publisher=2021-01-18|language=ru|accessdate=2021-01-22|archive-date=2021-01-29|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129034819/https://www.strana2020.ru/novosti/rostelekom-podgotovil-tsifrovuyu-infrastrukturu-dlya-provedeniya-perepisi/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Пописни прашања ===
За време на пописот, биле користени пописни листови со стандардни обрасци „Л“, „П“ и „В“ одобрени од Владата на Руската Федерација. Истите прашања биле печатени во хартиени прашалници и се користиле во електронски таблети &lt;ref name=&quot;листы&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/form.php|title=Переписные листы|last=|date=|work=|publisher=|language=ru|accessdate=2021-01-22|archive-date=2021-01-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20210117051742/https://www.strana2020.ru/form.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

* Образец &quot;Л&quot; - пописен лист наменет да се пополни за лица кои постојано живеат на територијата на Руската Федерација;
* Образец „П“ - пописен лист што се пополнува за просториите и ги карактеризира условите за живеење на населението;
* Образецот „Б“ е пописен образец што се пополнува за лица кои привремено се наоѓаат на територијата на Руската Федерација во времето на пописната постапка, но постојано престојуваат во странство.

=== Обука на пописници ===
Росстат регрутирал пописници. Курсевите за обука се одржиле непосредно пред почетокот на пописот &lt;ref name=&quot;этапы&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/landing/censusgoing.php|title=Как проходит перепись|last=|date=|work=|publisher=|language=ru|accessdate=2021-01-22|archive-date=24 јануари 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210124151316/https://www.strana2020.ru/landing/censusgoing.php|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Буџет за попис ===
За пописот биле издвоени 32 милијарди рубљи. Надоместокот на пописниците се проценува на 18 илјади рубли за работа во согласност со условите на склучениот договор.

== Спроведување на попис ==

=== Попис во тешко достапни области ===
Пописот во тешко достапните области започнал на [[1 октомври]] [[2020]] година и завршил на [[30 јуни]] [[2021]] година. Списокот на области и населби го составил Росстат, земајќи го предвид присуството или отсуството на постојани транспортни врски, радио и телефонски комуникации и пристап до Интернет. Првите региони во кои започнал пописот во октомври биле Република [[Тува]], регионот [[Томск]], [[Ненецки автономен округ]] и [[Јамало-ненецки автономен округ]]. Вкупното население на тешко достапните и оддалечените области се проценува на 552,2 илјади луѓе &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pnp.ru/social/perepis-naseleniya-v-trudnodostupnykh-rayonakh-nachnyotsya-v-oktyabre.html|title=Перепись населения в труднодоступных районах начнётся в октябре|date=2020-08-14|work=Парламентская газета|publisher=|accessdate=2021-01-22}}&lt;/ref&gt;.

=== Формати на настани ===
Како дел од Серускиот попис на населението, биле користени и традиционалните и новите методи за собирање податоци &lt;ref name=&quot;этапы&quot;/&gt;. Според податоците:

* Сите станбени простории од 15 октомври до 14 ноември 2021 година ќе бидат заобиколени од пописниците. Тие ќе имаат електронски таблети, каде ќе бидат внесени одговорите на испитаниците.
* Жителите на Русија ќе можат да доаѓаат на пописните трактати и таму да одговараат на пописни прашања, тие исто така ќе работат од 15 октомври до 14 ноември 2021 година.
* За прв пат ќе има можност за кореспонденција на порталот за јавни услуги - оваа можност ќе биде отворена од 15 октомври до 14 ноември 2021 година &lt;ref name=&quot;перенос-15окт&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/novosti/novye-sroki-perepisi-naseleniya-s-15-oktyabrya-po-14-noyabrya/|title=Новые сроки переписи населения — с 15 октября по 14 ноября|date=2021-08-18|work=|publisher=|accessdate=2021-08-18|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513092917/https://www.strana2020.ru/novosti/novye-sroki-perepisi-naseleniya-s-15-oktyabrya-po-14-noyabrya/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.strana2020.ru/novosti/onlayn-perepis-prodlili-na-nedelyu/ |title=Онлайн-перепись продлили на неделю |accessdate=2022-04-24 |archive-date=2021-11-09 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211109124132/https://www.strana2020.ru/novosti/onlayn-perepis-prodlili-na-nedelyu/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

=== Обработка на собрани податоци ===
Распоредот за обработка на резултатите од пописот бил одобрен со уредба на Владата на Руската Федерација. Се очекувало дека поради фактот што речиси сите примарни податоци ќе се собираат во дигитален формат, обработката ќе потрае рекордно време.

Крајниот рок за сумирање на прелиминарните резултати од Серускиот попис на населението е април [[2022]] година. Конечните резултати од пописот ќе бидат сумирани и официјално објавени во [[2022]] година &lt;ref name=&quot;перенос-15окт&quot;/&gt;.

== Објавување на резултатите од пописот ==

=== Изјави на раководителите ===

* [[Московска област|Московски регион]]: шефот на регионот , А.Ју.Воробјов, изјавил дека ''„сега веќе можеме да кажеме дека околу 10,8 милиони луѓе живеат на територијата на Московскиот регион“'' &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rbcnews.online/v-mire/obshhestvo/stali-izvestny-rezyltaty-perepisi-v-podmoskove|title=Стали известны результаты переписи в Подмосковье|work=RBC News Русская Служба Новостей|accessdate=2022-04-01|archive-date=2022-02-01|archive-url=https://web.archive.org/web/20220201102305/https://rbcnews.online/v-mire/obshhestvo/stali-izvestny-rezyltaty-perepisi-v-podmoskove|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Во однос на индикаторите за раст на населението за поединечни области во регионот, тој изјавил: ''„Ова е невиден раст во бројки. На пример, во Красногорск пред 10 години имавме 190 илјади жители, сега имаме 500 илјади. Во Одинцово имавме 340 илјади - сега 700 илјади. Исто е и во Балашиха. Ќе речете дека растат само соседните територии. Да, најактивните. Но, и Серпухов речиси двојно се зголеми. Истра се удвои“'' &lt;ref&gt;[https://odintsovo.info/news/?id=76004 Воробьёв: население Одинцовского округа за 10 лет выросло более чем в два раза]&lt;/ref&gt;. Началникот на градот Реутов, С. А. Каторов, изјавил дека, според резултатите од пописот, бројот на жители на градот од почетокот на 2021 година е зголемен за 1/3 и изнесува 147 илјади луѓе &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://riamo.ru/article/543537/chislennost-naseleniya-reutova-za-god-vyrosla-na-tret-xl|title=Численность населения Реутова за год выросла на треть|work=riamo.ru|accessdate=2022-04-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://in-korolev.ru/novosti/naselenie-korolyova-vozroslo-do-300-tysyach|title=Население Королёва возросло до 300 тысяч|work=Спутник|accessdate=2022-04-01}}&lt;/ref&gt; Според изјавата на началникот на Красногорск Д.В.Волков, според пописот, населението на овој градски округ надминало 500 илјади жители &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://krasnogorskriamo.ru/article/naselenie-krasnogorska-prevyshaet-500-tys-chelovek-568499|title=Население Красногорска превышает 500 тыс человек - Общество - РИАМО в Красногорске|work=krasnogorskriamo.ru|accessdate=2022-04-01|archive-date=2022-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20220304221430/https://krasnogorskriamo.ru/article/naselenie-krasnogorska-prevyshaet-500-tys-chelovek-568499|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;. Началникот на урбаната област Лобни, Е. В. Баришевски, изјавил дека според резултатите од пописот, населението на Лобни надминало 150 илјади луѓе &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://360tv.ru/news/mosobl/glava-lobni-nazval-prioritety-v-razvitii-gorodskogo-okruga/|title=Глава Лобни назвал приоритеты в развитии городского округа|work=360tv.ru|language=ru|accessdate=2022-04-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Москва]]: Градоначалникот ''на'' Москва, [[Сергеј Собјанин|Собјанин:]] ''Се приближивме до бројката од 13 милиони, дури, можеби, малку ќе ја надминеме“'' &lt;ref&gt;[http://kremlin.ru/events/president/news/67613 Встреча с мэром Москвы Сергеем Собяниным]&lt;/ref&gt;.
* [[Краснодарски Крај|Краснодарска територија]]: Гувернерот на Краснодарската територија В. И. Кондратиев изјавил: ''„Прелиминарно, во регионот живеат 7 милиони 130 илјади луѓе. Од нив, во Краснодар - 1 милион 650 илјади.'' &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://admkrai.krasnodar.ru/content/1131/show/610606/ |title=В Краснодарском крае проживают более 7,1 млн человек |accessdate=2022-04-24 |archive-date=2021-12-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211201125041/https://admkrai.krasnodar.ru/content/1131/show/610606/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. За време на меѓусебниот период, населението на Сочи се зголемило за 300 илјади луѓе и, според прелиминарните пописни податоци, изнесувало околу 720 илјади жители &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://sochi.ru/press-sluzhba/novosti/?filter%5Bcontent%5D=720&amp;filter%5Bcategory%5D=&amp;filter%5Bdate_from%5D=&amp;filter%5Bdate_to%5D= |title=Все зеленые зоны Сочи в течение 2022 года поставят на кадастровый учет |accessdate=2022-04-24 |archive-date=2022-02-17 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220217004727/https://sochi.ru/press-sluzhba/novosti/?filter%5Bcontent%5D=720&amp;filter%5Bcategory%5D=&amp;filter%5Bdate_from%5D=&amp;filter%5Bdate_to%5D= |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.
* [[Хабаровски крај|Територија Хабаровск]]: гувернер на територијата Хабаровск М. AT. Дегтјарев изјавил дека ''„според резултатите од последниот попис на населението, Хабаровск бил признат како најголем град на Далечниот Исток... Во иднина, тој е град со милион жители“'' &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://regnum.ru/news/society/3496966.html|title=Хабаровск стал самым крупнонаселённым городом Дальнего Востока|work=ИА REGNUM|language=ru|accessdate=2022-04-01|archive-date=2022-05-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20220513122820/https://regnum.ru/news/society/3496966.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.
* [[Калушка област|Регион Калуга]]: Заменик-гувернерот на регионот ''Калуга'', раководител на администрацијата на гувернерот К.С Башкатова изјавила дека „''во однос на бројот на попишани лица, вкупниот показател за регионот изнесува речиси 109''%“.со највисоки стапки на запишување постигнати од администрациите на областите Малојарославецки, Боровски, Износковски, Жуковски, Јухновски и градот Обнинск. Во исто време, окрузите Таруски, Жиздрински, Мешчовски и Козелски се меѓу областите каде што индикаторот за бројот на запишани лица е над просекот за регионот Калуга. Според неа, ''„темпото на пописната кампања“ го'' поставиле, пред сè, областите Малојарославецки, Уљлјановски, Жиздрински, Хвастовичски, Износковски, Боровски, Спас-Деменски и градот Обнинск &lt;ref&gt;[https://admoblkaluga.ru/news/item-2657/?sphrase_id=12231 Карина Башкатова о ВПН-2020: «Совместные усилия позволили Калужской области достичь достойных показателей и на уровне ЦФО, и на уровне России»]&lt;/ref&gt;. Началникот на градот Калуга Д.А.Денисов изјавил дека според прелиминарните податоци од пописот, во Калуга живеат 392 илјади луѓе, а не 341 илјади, како што се сметало пред пописот&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://nedelya40.ru/chislennost-naseleniya-kalugi-priblizilas-k-400-tysyacham_164633/|title=Численность населения Калуги приблизилась к 400 тысячам|date=2022-02-10|work=Газета «Калужская неделя»|accessdate=2022-04-01|archive-date=2022-02-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220215012731/https://nedelya40.ru/chislennost-naseleniya-kalugi-priblizilas-k-400-tysyacham_164633/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; 
* [[Башкортостан]]: шефот на републиката, Р.Ф. Хабиров, изјавил дека ''„тоа беше голема државна задача и таа е завршена. Благодарение на прецизниот попис, надминавме 4,1 милиони луѓе“'' &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.bashinform.ru/news/politics/2021-11-15/perepisyu-naseleniya-v-bashkirii-udalos-ohvatit-4-1-mln-chelovek-habirov-2583512|title=Переписью населения в Башкирии удалось охватить более 4,1 млн человек - Хабиров|work=www.bashinform.ru|accessdate=2022-04-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Татарстан]]: шефот на републиката, Р. Н. Миниханов, изјавил дека, според пописот, населението на републиката надминало 4 милиони луѓе, градоначалникот на Казањ И. Р. Метшин, изјавил дека населението на [[Казањ]] надминало 1,3 милиони луѓе &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rt.rbc.ru/tatarstan/freenews/62134aa29a794703da1c1dae|title=Численность населения Казани превысила 1,3 млн человек|work=РБК|language=ru|accessdate=2022-04-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Ленинградска област|Регион Ленинград]]: Л.М. Нешчадим, градоначалник на градот [[Гатчина]] (главниот град на регионот), изјавил дека според прелиминарните податоци од пописот, населението во градот надминало 100 илјади луѓе. лице &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://gtn-pravda.ru/2022/02/25/gatchina-dvizhenie-vpered.html|title=Гатчина: движение вперёд|work=Гатчинская правда|language=ru|accessdate=2022-04-01}}&lt;/ref&gt;.
* [[Севастопол]]: гувернерот на градот , М. В. Развозжаев, изјавил дека населението на Севастопол, врз основа на прелиминарните податоци од пописот, е околу 600 илјади жители &lt;ref&gt;[https://new-sebastopol.com/news/id/45863 Население Севастополя по предварительным данным переписи составляет около 600 тыс. человек — Развожаев]&lt;/ref&gt;.
* [[Краснојарски крај|Територија Краснојарск]]: шефот на регионот А.В. Ус,&lt;ref&gt;[https://www.enisey.tv/news/post-40410/?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop Число жителей Красноярска за прошедшие 10 лет выросло на 13 %]{{Мртва_врска|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; изјавил дека, според податоците од пописот, населението на територијата Краснојарск во изминатите 10 години пораснало за 5%, а населението на градот Краснојарск - за 240 илјади луѓе или 13%.

=== Откажување на објавувањето на податоци ===
На [[15 ноември]] [[2021]] година, шефот на Росстат, Павел Малков, изјавил дека ''„првите оперативни податоци за населението“'' добиени како резултат на пописот, Росстат планира да ги објави на крајот на јануари [[2022]] година &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://www.strana2020.ru/novosti/perepis-prodolzhaetsya/ |title=Перепись продолжается |accessdate=2022-04-24 |archive-date=2022-01-28 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220128032022/https://www.strana2020.ru/novosti/perepis-prodolzhaetsya/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;. Сепак, на [[17 јануари]] [[2022]] година, Павел Малков изјавил дека ''„цифрите бараат сериозна проверка, така што објавувањето на првите податоци во јануари е невозможно и затоа'' ''оперативните податоци нема да бидат објавени и треба да очекуваме, како што првично беше планирано, само во април 2022 година објавувањето на'' ''прелиминарните пописни резултати'' &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.strana2020.ru/novosti/pervye-itogi-perepisi-poyavyatsya-vesnoy/|title=Первые итоги переписи появятся весной|work=ВПН-2020|language=ru|accessdate=2022-04-01|archive-date=2022-03-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20220315000259/https://www.strana2020.ru/novosti/pervye-itogi-perepisi-poyavyatsya-vesnoy/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;.

=== Прелиминарни резултати (април 2022) ===
На 8 април биле објавени прелиминарните резултати од пописот, според кои населението на Русија изнесува околу 147 милиони луѓе &lt;ref&gt;[https://tass.ru/obschestvo/14325979?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop В России подвели предварительные итоги переписи населения]&lt;/ref&gt;. Објавувањето на конечните резултати е одложено до мај, а целосните резултати до крајот на [[2022]] година.

Точноста на објавената проценка на населението на Русија (околу 147 милиони жители) е приближно 400-500 илјади луѓе нагоре или надолу.

Според прелиминарните резултати од пописот, приближната популација на некои региони е значително зголемена (во споредба со претходниот попис) и изнесува &lt;ref&gt;[https://rg.ru/2022/04/08/reg-cfo/chislennost-naseleniia-moskvy-po-itogam-perepisi-prevysila-13-mln.html?utm_source=yxnews&amp;utm_medium=desktop&amp;utm_referrer=https%3A%2F%2Fyandex.ru%2Fnews%2Fsearch%3Ftext%3D Численность населения Москвы по итогам переписи превысила 13 млн]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.interfax.ru/russia/833941 Перепись показала рост населения Москвы до 13 млн человек]&lt;/ref&gt; :

* Москва - околу 13 милиони жители,
* Московски регион - 9 милиони,
* Санкт Петербург - 5,6 милиони,
* Краснодарска територија - 5,8 милиони,
* Територија Ставропол - 2,8 милиони &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://newstracker.ru/news/society/10-04-2022/okolo-2-8-mln-zhiteley-naschitali-na-stavropolie-vo-vremya-perepisi |title=Около 2,8 млн жителей насчитали на Ставрополье во время переписи |accessdate=2022-04-24 |archive-date=2022-04-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220410140727/https://newstracker.ru/news/society/10-04-2022/okolo-2-8-mln-zhiteley-naschitali-na-stavropolie-vo-vremya-perepisi |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;.

Во исто време, во 27 конститутивни ентитети на [[Руската Федерација]], населението е намалено во споредба со сегашната проценка, тие ги вклучуваат субјектите на Далечниот источен федерален округ, одделни субјекти на [[Северен Кавказ]], [[Волга]] и Северозападните федерални окрузи &lt;ref&gt;[https://crimeapress.info/i-skolko-nas-rosstat-ozvuchil-pervye-itogi-vserossiyskoy-perepisi-naseleniya/ И сколько нас? Росстат озвучил первые итоги Всероссийской переписи населения]&lt;/ref&gt;.

=== Конечни резултати ===

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [https://www.strana2020.ru/ Официјален сајт] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230130185402/https://www.strana2020.ru/ |date=2023-01-30 }}
* [https://rosstat.gov.ru/vpn_popul Попис на населението на веб-страницата на Росстат]{{Мртва_врска|date=August 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

[[Категорија:Русија во 2020 година]]
[[Категорија:Русија во 2021 година]]
[[Категорија:Пописи во Русија]]</text>
      <sha1>1511vzfpm451k68nhl3a5ytp97xlcen</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корисник:YfvJA9m6LkruMn2B/1</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1300885</id>
    <revision>
      <id>5600913</id>
      <parentid>5586681</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T03:51:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>746</id>
      </contributor>
      <comment>Бришење на &quot;[[Слика:Erna_Antunes_Lohrer.jpg|Erna_Antunes_Lohrer.jpg]]&quot;, беше избришана од [[c:Главна страница|Заедничката ризница]] од страна на [[c:User:Krd|Krd]] поради: No permission since 19 July 2026.</comment>
      <origin>5600913</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25173" sha1="hlhj3cchyuvmj2obc45g1rixd5axsi8" xml:space="preserve">{{Wikidata list|sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE {
  ?item wdt:P19 wd:Q384 .
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .
  FILTER NOT EXISTS { ?wfr schema:about ?item . ?wfr schema:isPartOf &lt;https://mk.wikipedia.org/&gt;.}
  OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks 
} limit 1000|sort=label|columns=number:#,label:Article,description,p569,p570,p18,item,?linkcount:site links|thumb=100|links=red}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Article
! description
! датум на раѓање
! датум на смрт
! слика
! item
! site links
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Erna Y]]
| 
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-11-24
| 
| 
| [[:d:Q10273995|Q10273995]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Kaća Samardžić-Šerban-Finci]]
| 
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-10-18
| 
| 
| [[:d:Q63677641|Q63677641]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[La Toya Lopez]]
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-24
| 
| 
| [[:d:Q12794540|Q12794540]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Muazzez Arçay]]
| 
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-02-06
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-24
| 
| [[:d:Q47501616|Q47501616]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Naciye Suman]]
| османско-турска фотографка
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-04-23
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-23
| 
| [[:d:Q17471925|Q17471925]]
| 14
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Valentina Saraçini]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| [[:d:Q139101604|Q139101604]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Vigjilenca Abazi]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
| 
| [[:d:Q111570362|Q111570362]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Аида Ислам]]
| 
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966
| 
| 
| [[:d:Q133626433|Q133626433]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Александра Јуруковска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| 
| [[:d:Q112541750|Q112541750]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Ана Ацеска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| 
| [[:d:Q130799080|Q130799080]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Анастасија Пејковска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| [[:d:Q136866799|Q136866799]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[Ангела Прилепчанска]]
| 
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-11
| 
| 
| [[:d:Q56395866|Q56395866]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[Андријана Цветковиќ]]
| македонска режисерка, амбасадор
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-05
| 
| [[Податотека:Ambassador Cvetkovik.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q55085022|Q55085022]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[Бериша Зия]]
| 
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-09-13
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| [[:d:Q12273165|Q12273165]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[Беса Адеми]]
| македонска судијка
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-23
| 
| 
| [[:d:Q98687800|Q98687800]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[Билге Емин]]
| турска писателка
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-15
| 
| [[Податотека:Bilgeemin.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q97388051|Q97388051]]
| 3
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[Билјана Ангеловска]]
| македонски поет
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007
| 
| [[:d:Q113669532|Q113669532]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[Билјана Графвалнер-Брезовска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-02
| 
| 
| [[:d:Q23059376|Q23059376]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[Билјана Унковска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-04
| 
| 
| [[:d:Q65920505|Q65920505]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[Билјана Филиповска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| 
| 
| [[:d:Q106729577|Q106729577]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[Борја Јерман Блажиќ]]
| словенска информатичарка
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947
| 
| [[Податотека:Borka Jerman Blažič.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q4945579|Q4945579]]
| 3
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[Бојана Барлтроп]]
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| 
| 
| [[:d:Q47035469|Q47035469]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[Валентина Миронска-Христовска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| 
| 
| [[:d:Q112482310|Q112482310]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[Вана Урошевиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| [[:d:Q139031128|Q139031128]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[Велика Стојкова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| 
| [[:d:Q138999205|Q138999205]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[Вера Венедикова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-07-27
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
| [[:d:Q66386579|Q66386579]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[Вера Недкова]]
| бугарска сликарка
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-11-16
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-07-07
| 
| [[:d:Q12275097|Q12275097]]
| 6
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[Вера Јаниќијевиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931-07-17
| data-sort-value=&quot;2014&quot; | 2014-01-07
| [[Податотека:VeraJanicijevic.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q20437242|Q20437242]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 29
| [[Верица Ковачевска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-12-07
| 
| 
| [[:d:Q115556480|Q115556480]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 30
| [[Весна Мирчева]]
| 
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-03
| 
| 
| [[:d:Q133743649|Q133743649]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 31
| [[Весна Целакоска-Јорданова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| [[:d:Q112509249|Q112509249]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 32
| [[Вида Јоциќ]]
| српска вајарка
| data-sort-value=&quot;1921&quot; | 1921-06-24
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-10
| [[Податотека:Stevan Kragujevic, Vida Jocic, 1958.JPG|center|100px]]
| [[:d:Q12749732|Q12749732]]
| 5
|-
| style='text-align:right'| 33
| [[Виолета Мартиновска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| [[:d:Q112388331|Q112388331]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 34
| [[Владанка Авировиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-22
| 
| 
| [[:d:Q47513822|Q47513822]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 35
| [[Вјолца Мехмети-Нуредини]]
| 
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-06
| 
| 
| [[:d:Q107044046|Q107044046]]
| 3
|-
| style='text-align:right'| 36
| [[Гена Велева]]
| 
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| [[Податотека:Gena Veleva.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q12276183|Q12276183]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 37
| [[Данијела Митиќ-Копања]]
| 
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-11-07
| 
| 
| [[:d:Q137940549|Q137940549]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 38
| [[Димитрина Михајлова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-10-06
| 
| 
| [[:d:Q108816572|Q108816572]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 39
| [[Дијана Тоска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| [[Податотека:Dijana (10).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q25570380|Q25570380]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 40
| [[Доника Гервала Шварц]]
| косовска политичарка
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-16
| 
| [[Податотека:Kosovo Donika Gervalla Schwarz in Wien am 21. Februar 2024 - Donika Gërvalla-Schwarz in 2024 (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q106119866|Q106119866]]
| 13
|-
| style='text-align:right'| 41
| [[Екатерина Симидчиева]]
| 
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-08-24
| [[Податотека:S Gulabchev Makite Ekaterina Simidchieva-03.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q12279586|Q12279586]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 42
| [[Елена Гюркович]]
| 
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-05
| 
| [[:d:Q12279680|Q12279680]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 43
| [[Елена Михајлова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892
| No/unknown value
| 
| [[:d:Q107426847|Q107426847]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 44
| [[Елеонора Петрова Митевска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-08-12
| 
| 
| [[:d:Q65498050|Q65498050]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 45
| [[Елизабета Дуковска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| [[:d:Q118400324|Q118400324]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 46
| [[Елизабета Ѓоревска]]
| српска глумица
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-01-11
| 
| [[Податотека:Еlizabeta Đorevska (2005).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q16082740|Q16082740]]
| 5
|-
| style='text-align:right'| 47
| [[Елизабета Јонуз]]
| германска писателка
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| 
| [[:d:Q23059657|Q23059657]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 48
| [[Емилија Илиевска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-10-28
| 
| 
| [[:d:Q98710475|Q98710475]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 49
| [[Ермира Мехмети]]
| политичарка
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-06
| 
| [[Податотека:Ermira Mehmeti (born 1979) in the video 'ARGUMENT - 08.03.2016'.png|center|100px]]
| [[:d:Q13038677|Q13038677]]
| 3
|-
| style='text-align:right'| 50
| [[Жанина Мирчевска]]
| македонска писателка
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-10-20
| 
| 
| [[:d:Q18643152|Q18643152]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 51
| [[Зана Рамадани]]
| германска политичарка и активистка
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-01-10
| 
| 
| [[:d:Q16191094|Q16191094]]
| 12
|-
| style='text-align:right'| 52
| [[Зорица Арсиќ Мандариќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949
| 
| [[Податотека:Zorica Arsic Mandaric.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q65200614|Q65200614]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 53
| [[Зорица Николовска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| 
| [[:d:Q95193815|Q95193815]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 54
| [[Ивана Гакидова]]
| македонска ракометарка
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02-27
| 
| 
| [[:d:Q85981516|Q85981516]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 55
| [[Ивана Тасев]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| 
| [[:d:Q133605569|Q133605569]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 56
| [[Иванка Василевска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-23
| 
| 
| [[:d:Q106648865|Q106648865]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 57
| [[Иванка Петровиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-14
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-21
| 
| [[:d:Q12633285|Q12633285]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 58
| [[Ирена Арсиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-09-07
| 
| 
| [[:d:Q16084643|Q16084643]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 59
| [[Искра Стефанова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
| 
| [[:d:Q137446956|Q137446956]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 60
| [[Йела Кършич]]
| 
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-21
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-02
| 
| [[:d:Q85990788|Q85990788]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 61
| [[Калина Ванска]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q102129140|Q102129140]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 62
| [[Кара Трифун]]
| 
| No/unknown value
| No/unknown value
| 
| [[:d:Q19971987|Q19971987]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 63
| [[Катерина Венедикова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-11-20
| 
| 
| [[:d:Q70927153|Q70927153]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 64
| [[Корнелија Утевска Глигоровска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-28
| 
| 
| [[:d:Q81803621|Q81803621]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 65
| [[Костадинка Велковска]]
| хрватска глумица
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-06-03
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-03-10
| 
| [[:d:Q11116976|Q11116976]]
| 4
|-
| style='text-align:right'| 66
| [[Кристина Вициска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| 
| [[:d:Q132948343|Q132948343]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 67
| [[Лаура Павловиќ]]
| српска оперска пејачка
| 
| 
| [[Податотека:Trubadur, Opera SNP, 2008-2009, Svitlana Dekar, Laura Pavlović, ženski Hor opere SNP, foto M. Pozlović.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q6499302|Q6499302]]
| 4
|-
| style='text-align:right'| 68
| [[Лидија Кумбараџи-Богоевиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| 
| [[:d:Q139028350|Q139028350]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 69
| [[Лили Стојановска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-05-29
| 
| 
| [[:d:Q60441203|Q60441203]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 70
| [[Лиляна Албанска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-11-11&lt;br/&gt;1917
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-27&lt;br/&gt;2002
| 
| [[:d:Q12284898|Q12284898]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 71
| [[Лина Пејовска]]
| македонска пејачка
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-06-22
| 
| 
| [[:d:Q83733089|Q83733089]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 72
| [[Линдита Алиу - Тахири]]
| македонска новинарка
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| [[:d:Q13041633|Q13041633]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 73
| [[Марика Матеска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-12-07
| 
| 
| [[:d:Q98772542|Q98772542]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 74
| [[Марија Ангелова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-27
| 
| 
| [[:d:Q106861553|Q106861553]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 75
| [[Марија Гиревска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| [[:d:Q133687967|Q133687967]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 76
| [[Марија Грбиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-06
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-07-12
| 
| [[:d:Q124937343|Q124937343]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 77
| [[Марија Николовски]]
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| 
| [[:d:Q133379740|Q133379740]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 78
| [[Марија Петровиќ]]
| македонска одбојкарка
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-15
| 
| 
| [[:d:Q15262810|Q15262810]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 79
| [[Марија Петрушевска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-14
| 
| 
| [[:d:Q106651932|Q106651932]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 80
| [[Марија Поцева Пискацев]]
| 
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
| 
| [[:d:Q136856803|Q136856803]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 81
| [[Матеа Николиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-01
| 
| 
| [[:d:Q119555659|Q119555659]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 82
| [[Матилда Ивковиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-01-18
| 
| 
| [[:d:Q63676573|Q63676573]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 83
| [[Маја Бојаџиевска]]
| македонска писателка
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| [[:d:Q12286337|Q12286337]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 84
| [[Маја Бојаџиевска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963
| 
| 
| [[:d:Q139036832|Q139036832]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 85
| [[Мерита Колчи-Коџаџику]]
| македонска политичарка
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-05-01
| 
| 
| [[:d:Q106645339|Q106645339]]
| 3
|-
| style='text-align:right'| 86
| [[Мирјана Вукиќевиќ-Карабин]]
| 
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933-11-25
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-10-02
| 
| [[:d:Q102226130|Q102226130]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 87
| [[Мирјана Димовска Чоловиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| [[:d:Q139037134|Q139037134]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 88
| [[Мирјана Радевска-Стефкова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-08-23
| 
| 
| [[:d:Q98687626|Q98687626]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 89
| [[Мирјана Холст]]
| 
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983
| 
| 
| [[:d:Q136860263|Q136860263]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 90
| [[Мојца Седеу]]
| македонски перкусионист
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| [[:d:Q1943115|Q1943115]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 91
| [[Нада Макеларска]]
| македонска пејачка
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946
| 
| 
| [[:d:Q125470907|Q125470907]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 92
| [[Нада Пани]]
| босанска глумица
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| [[:d:Q13089727|Q13089727]]
| 4
|-
| style='text-align:right'| 93
| [[Наталија Андријевска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
| 
| [[:d:Q112451568|Q112451568]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 94
| [[Наташа Андонова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| [[:d:Q12287789|Q12287789]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 95
| [[Наташа Неделкова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993
| 
| 
| [[:d:Q131145217|Q131145217]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 96
| [[Наташа Сарџоска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| 
| [[:d:Q133412270|Q133412270]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 97
| [[Невенка Стаменковска-Стојковски]]
| македонска политичарка
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-08-21
| 
| 
| [[:d:Q122188076|Q122188076]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 98
| [[Неда Здравева]]
| 
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-11-10
| 
| 
| [[:d:Q110064732|Q110064732]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 99
| [[Нермина Кукиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-27
| 
| 
| [[:d:Q1978034|Q1978034]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 100
| [[Никица Корубин]]
| македонска политичарка
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-05-22
| 
| 
| [[:d:Q31207202|Q31207202]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 101
| [[Нина Билјановска]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q130793888|Q130793888]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 102
| [[Олга Најденовска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-07-05
| 
| 
| [[:d:Q107012804|Q107012804]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 103
| [[Ратка Димитрова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-08-30
| 
| [[:d:Q106858332|Q106858332]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 104
| [[Ремзије Хисар]]
| турски академик и хемичарка
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-13
| 
| [[:d:Q5364158|Q5364158]]
| 13
|-
| style='text-align:right'| 105
| [[Роска Бадева]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| 
| 
| [[:d:Q112517052|Q112517052]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 106
| [[Санела Шкријељ]]
| македонска политичарка
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-22
| 
| 
| [[:d:Q121700783|Q121700783]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 107
| [[Сара Сандева]]
| чешка глумица
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-06-25
| 
| [[Податотека:Sara Sandeva (cropped).png|center|100px]]
| [[:d:Q28836223|Q28836223]]
| 3
|-
| style='text-align:right'| 108
| [[Сашка Богевска-Капуано]]
| 
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| 
| [[:d:Q113829756|Q113829756]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 109
| [[Светлана Карапетрова]]
| македонска политичарка
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-03-31
| 
| 
| [[:d:Q30306429|Q30306429]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 110
| [[Светлана Поровиќ Михајловиќ]]
| српска писателка
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-06-01
| 
| 
| [[:d:Q20435384|Q20435384]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 111
| [[Светлана Јакимовска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-06-08
| 
| 
| [[:d:Q106869246|Q106869246]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 112
| [[Сема Али Ерол]]
| 
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| [[:d:Q133627398|Q133627398]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 113
| [[Симона Браун Живковска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-24
| 
| 
| [[:d:Q104416100|Q104416100]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 114
| [[Симона Николовска]]
| македонска ракометарка
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-23
| 
| 
| [[:d:Q96315060|Q96315060]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 115
| [[Славица Бабамова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971
| 
| [[Податотека:Slavica Babamova 2024 (cropped).jpg|center|100px]]
| [[:d:Q113813072|Q113813072]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 116
| [[Славица Грковска-Лошкова]]
| македонска политичарка
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-27
| 
| [[Податотека:Slavica Grkovska official portrait 2022.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q110628915|Q110628915]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 117
| [[Славица Јаневска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
| 
| [[:d:Q139277746|Q139277746]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 118
| [[Слаѓана Вујошевиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988
| 
| 
| [[:d:Q116994436|Q116994436]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 119
| [[Снежана Филипова]]
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| [[:d:Q112507543|Q112507543]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 120
| [[Соња Королиов]]
| македонски славист
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| 
| [[:d:Q105492531|Q105492531]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 121
| [[Станче Ракиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-04-27
| 
| 
| [[:d:Q12759638|Q12759638]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 122
| [[Султана Марковска]]
| македонска и бугарска пијанистка
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-03-22
| 
| 
| [[:d:Q105501173|Q105501173]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 123
| [[Татјана Васиќ-Бозаџиева]]
| 
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-27
| 
| 
| [[:d:Q118399069|Q118399069]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 124
| [[Татјана Филиповска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| [[:d:Q133636603|Q133636603]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 125
| [[Тина Абдула]]
| 
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-20
| 
| 
| [[:d:Q64514195|Q64514195]]
| 4
|-
| style='text-align:right'| 126
| [[Тина Трпкоска]]
| македонска глумица
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-20
| 
| 
| [[:d:Q79475836|Q79475836]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 127
| [[Фросина Стојковска]]
| македонска писателка
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986
| 
| 
| [[:d:Q106258742|Q106258742]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 128
| [[Хелен Волф]]
| американски уредник и издавач
| data-sort-value=&quot;1906&quot; | 1906-07-27
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-28
| 
| [[:d:Q42529600|Q42529600]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 129
| [[Христина Ивановска]]
| македонска уметница
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| 
| [[:d:Q107421816|Q107421816]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 130
| [[Христина Татиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1916&quot; | 1916-11-26
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-02-26
| 
| [[:d:Q63677037|Q63677037]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 131
| [[Јагода Цветичанин]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| 
| [[Податотека:Jagoda-Cveticanin.jpg|center|100px]]
| [[:d:Q12957668|Q12957668]]
| 2
|-
| style='text-align:right'| 132
| [[Јадранка Поцкова]]
| македонска политичарка
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-20
| 
| 
| [[:d:Q106649126|Q106649126]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 133
| [[Јана Манева-Чупоска]]
| 
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| [[:d:Q116142427|Q116142427]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 134
| [[Јасмина Кувенџиска]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q131866493|Q131866493]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 135
| [[Јасна Кочијашевиќ]]
| 
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951
| 
| 
| [[:d:Q31184933|Q31184933]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 136
| [[Јованка Стојановска-Друговац]]
| 
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| 
| [[:d:Q112359994|Q112359994]]
| 0
|-
| style='text-align:right'| 137
| [[Љиљана Богоева Седлар]]
| 
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-03-05
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-01-24
| [[Податотека:Ljiljana Bogoeva Sedlar u kabinetu 01.tif|center|100px]]
| [[:d:Q115697275|Q115697275]]
| 1
|-
| style='text-align:right'| 138
| [[Љубица Аџовиќ]]
| југословенска глумица
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-23
| 
| [[:d:Q12747908|Q12747908]]
| 5
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>hlhj3cchyuvmj2obc45g1rixd5axsi8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серски манастир</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1302778</id>
    <revision>
      <id>5600880</id>
      <parentid>5587044</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:30:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600880</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25207" sha1="rld2tdru6w6d5woxbwpyqrtcde1n8i0" xml:space="preserve">{{Инфокутија Црква
| icon                   =
| icon_width             =
| icon_alt               =
| name                   = Серски манастир
| fullname               = Свети Јован Претеча
| other name             = 
| native_name            = Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών
| native_name_lang       = el
| image                  = Serres Monastery Panorama.jpg
| image_size             = 
| alt                    = 
| caption                = Поглед на манастирот

| pushpin map            = 
| pushpin label position = 
| pushpin map alt        = 
| pushpin mapsize        = 
| relief                 = 
| map caption            = 
| coordinates            = {{coord|41|8|10.9|N|23|37|9.5|E|type:landmark_region:GR|display=inline,title}}
| osgraw                 = &lt;!--  TEXT --&gt;
| osgridref              = &lt;!-- {{gbmappingsmall| TEXT}} --&gt;
| location               = [[Серско]]
| country                = [[Егејска Македонија]], [[Грција]]

| denomination           = [[Цариградска патријаршија]]
| previous denomination  = 
| tradition              =
| religious institute    = &lt;!-- Can be substituted with 'religious order'--&gt;
| churchmanship          = 
| membership             = 
| attendance             = 
| website                = &lt;!-- {{URL| example.com}} --&gt;

| former name            = 
| bull date              = 
| founded date           = &lt;!-- {{start date|YYYY|MM|DD|df=y}} - but see note below --&gt;
| founder                = 
| dedication             = 
| dedicated date         = 
| consecrated date       = 
| cult                   = 
| relics                 = 
| events                 = 
| past bishop            =
| people                 =

| status                 = 
| functional status      = 
| heritage designation   = споменик на културата
| designated date        = 
| architect              = 
| architectural type     = 
| style                  = 
| years built            = 1270 – 1275
| groundbreaking         = 
| completed date         = 
| construction cost      = 
| closed date            = 
| demolished date        =

| capacity               = 
| length                 = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| width                  = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| width nave             = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| height                 = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| diameter               = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| other dimensions       = 
| floor count            = 
| floor area             = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| dome quantity          = 
| dome height outer      = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| dome height inner      = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| dome dia outer         = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| dome dia inner         = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| spire quantity         = 
| spire height           = &lt;!-- {{convert| }} --&gt;
| materials              = 
| bells                  = 
| bells hung             = 
| bell weight            = &lt;!-- {{long ton|0| }} --&gt;

| parish                 = 
| benefice               =
| deanery                = 
| archdeaconry           = 
| episcopalarea          = Серско
| archdiocese            = 
| metropolis             = 
| diocese                = [[Серско-нигритска епархија|Серско-нигритска]]
| province               = 
| presbytery             = 
| synod                  = 
| circuit                = 
| district               = 
| division               = 
| subdivision            =

| archbishop             = 
| bishop                 = 
| auxiliary bishop       =
| cardinal protector     =
| abbot                  = 
| prior                  = 
| subprior               = 
| exarch                 = 
| provost-rector         = 
| provost                = 
| viceprovost            = 
| rector                 = 
| vicar                  = 
| dean                   = 
| subdean                = 
| archpriest             = 
| precentor              = 
| succentor              = 
| chancellor             = 
| canonchancellor        = 
| canon                  = 
| canonpastor            = 
| canonmissioner         = 
| canontreasurer         = 
| prebendary             = 
| priestincharge         = 
| priest                 = 
| asstpriest             = 
| honpriest              = 
| curate                 = 
| asstcurate             = 
| nonstipendiaryminister =
| minister               = 
| assistant              = 
| seniorpastor           = 
| pastor                 = 
| chaplain               = 
| archdeacon             = 
| deacon                 = 
| deaconess              =

| reader                 = 
| student intern         = 
| organistdom            = 
| director               = 
| organist               = 
| organscholar           = 
| chapterclerk           = 
| laychapter             = 
| warden                 = 
| verger                 = 
| businessmgr            = 
| liturgycoord           = 
| reledu                 = 
| rcia                   = 
| youthmin               = 
| flowerguild            = 
| musicgroup             = 
| parishadmin            = 
| serversguild           = 
| sacristan              =

| logo                   = 
| logosize               = 
| logolink               = 
| logoalt                =

| embedded               = 
}}

'''Серски манастир „Св. Јован Претеча“''' ({{langx|el|Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών}}) или ретко '''Маргарит''' — женски [[манастир]] во [[Серско]], [[Егејска Македонија]]. Влегува во состав на [[Серско-нигритска епархија|Серско-нигритската епархија]] на [[Цариградска патријаршија|Цариградската патријаршија]].&lt;ref name=&quot;Βιβλιοθήκη Σερρών&quot;&gt;{{нмс | url = http://www.serrelib.gr/serres6.htm | title = Μονή Τιμίου Προδρόμου | access-date = 12 мај 2014 | last = Βουρουτζίδης | first = Χαράλαμπος | publisher = Βιβλιοθήκη Σερρών | archive-date = 2011-11-21 | archive-url = https://web.archive.org/web/20111121195003/http://serrelib.gr/serres6.htm | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Υπουργείο&quot;&gt;{{нмс | url = http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1586&amp;era=3&amp;group=7 | title = Μονή Τιμίου Προδρόμου | access-date = 18 мај 2014 | last = Δαδάκη | first = Σταυρούλα | publisher = Υπουργείο Πολιτισμού και Αθλητισμού | archive-date = 2022-07-10 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220710212035/http://odysseus.culture.gr/h/2/gh251.jsp?obj_id=1586&amp;era=3&amp;group=7 | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

Манастирoт се наоѓа на 10&amp;nbsp;км северосзточно од градот [[Сер]]. Сместен е во подножјето на планината [[Сминица]], во долината на [[Бродска Река]]. Југозападно од манастирот е [[Јоаникиев мост|Јоаникиевият мост]] кој води до главната манастирска порта. Тој мост е изграден во 1835&amp;nbsp;г. и денес е споменик на културата.

== Историја ==
[[Податотека:Serres Monastery Ottoman Postcard.jpg|мини|лево|Серскиот манастир на османлиска разгледница]]
Манастирот е основан меѓу 1270 и 1275 г. од [[Јоаким Зихненски|Јоаким]], подоцна епископ на [[Зихненско-неврокопска епархија|Зихна]].&lt;ref&gt;{{нмс |title=Ιερά Μητρόπολη Σερρών και Νιγρίτης |url=http://www.imsn.gr/imsn/?p=15 |accessdate=30 март 2009 |archivedate=15 декември 2007 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071215082712/http://www.imsn.gr/imsn/?p=15 }}&lt;/ref&gt;

Во манастирот е погребан цариградскиот патријарх [[Генадиј II Цариградски|Генадиј II]], кој на стари години се повлекол во манастирот и таму починал во 1473 г.&lt;ref&gt;[http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_13.html Кънчов, Васил. Избрани произведения, Том I, София, 1970, стр. 178.]&lt;/ref&gt; Неговиот гроб се наоѓа во манастирската црква.&lt;ref name=&quot;Οι δρόμοι των Σερρών&quot;&gt;{{наведена книга |title= Οι δρόμοι των Σερρών και η Ονοματολογία των |last= Χρηστίδης |first= Νικόλαος Χρ |year= 2012 |publisher= Αφοι Χαραλαμπιδη Ο.Ε |location= Σέρρες |pages= 50 |url= http://www.serrelib.gr/pdf/dromoiserron.pdf |accessdate= 25 јуни 2014 |archive-date= 2015-09-24 |archive-url= https://web.archive.org/web/20150924100608/http://www.serrelib.gr/pdf/dromoiserron.pdf |url-status= dead }}&lt;/ref&gt;

Во 1630 г. манастирот е [[живопис]]ан од зографи од [[Линотопска школа|Линотопската школа]].&lt;ref&gt;{{наведено списание
 | last = Στρατή
 | first = Αγγελική
 | authorlink = 
 | coauthors = 
 | year = 2005
 | month = 
 | title = Νέα στοιχεία για τη δραστηριότητα των ζωγράφων από το Λινοτόπι στην Ιερά Μονή Τιμίου Προδρόμου Σερρών
 | journal = Μακεδονικά
 | volume = 
 | issue = Τόμος 34
 | pages = 331
 | doi = 
 | id = e-ISSN:2241-2018
 | url = http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007
 | format = 
 | accessdate = 10 септември 2015
 |archivedate = 2015-07-11
 | archive-url = https://web.archive.org/web/20150711034026/http://makedonikajournal.org/index.php/makedonika/article/view/878/2007
 }}&lt;/ref&gt;

Се претпоставува дека [[иконостас]]от на манастирската црква е дело на [[мијаци|мијачкиот]] мајстор [[Петре Филиповски|Петре Филиповски - Гарката]].&lt;ref&gt;{{наведена книга |title= Петре Гарката |last= Ќорнаков|first=Димитар |year= 1997 |publisher=НИП Ѓурѓа |location= Скопје |pages=10 - 13 }}&lt;/ref&gt;

Според османлискиот дефтер од 1568-69 г. манастирот имал шест овоштарници, два маслинарника, 7 воденици, три чифлика, куќи и 18 продавници во Сер, како и неколку куќи, овоштарници, маслинарници и зимски пасишта во областите на [[Зихна]], [[Солун]]ско и [[Мадемско]].&lt;ref&gt;Кил, Махиел. Изкуство и общество в България през турския период, София 2002, с. 121.&lt;/ref&gt;

Во 1845 г. рускиот славист [[Виктор Григорович]] го посетил Серскиот манастир и во „Очерк путешествия по Европейской Турции“ запишал дека зад грчкиот јазик монасите го прикриваат своето македонско потекло.&lt;ref name=&quot;Пропаганда&quot;&gt;Користејќи ги поимите „бугарски“ и „бугарско“ под влијание на бугарската пропаганда и соодветната грчка пропаганда која го нарекува словенското население „бугарско“, бидејќи поимот „македонски“, според нив, им припаѓа на Грците.&lt;/ref&gt; Манастирската библиотека е добро уредена, но словенските книги се изгорени. Во тоа време манастирот бил [[ставропигија]]лен, а богослужбата се одвивала на грчки јазик.&lt;ref&gt;[http://www.vostlit.info/Texts/Dokumenty/Bulgarien/XIX/1840-1860/Grigorovic/text4.phtml?id=2235 Викторъ Григоровичъ. „Очеркъ путешествія по Европейской Турціи“. Москва, 1877, с. 122.]&lt;/ref&gt;

Многу од монасите на манастирот во минатото биле Македонци, а во манастирското училиште се образувале македонски деца од околните села. Затоа Македонците го сметале манастирот за свој и го дарувале. Тука меѓу монасите најрано се разбудила словенската националната свест во Серско, до тој степен што серскиот митрополит Неофит го нарекол ''„огниште на панславизмот“''. Според истиот владика „{{дропка|3|4}} во манастирот биле словеногласни, а едвај {{дропка|1|4}} се Грци“.&lt;ref&gt;Иванов, Йордан. Българите в Македония. София, 1986, (фототипно издание), стр.368.&lt;/ref&gt; Во XIX век манастирот бил едно од најважните духовни центри во Источна [[Македонија (регион)|Македонија]].&lt;ref&gt;Документи за българското Възраждане от архива на Стефан И. Веркович 1860-1893. София, 1969, стр. 451.&lt;/ref&gt;

Во 1870 г., по решение на грчката управа, директорот на главното грчко училиште во [[Сер]] се замонашил под името Христофор со цел да ги контролира приврзаниците на словенството во манастирот. Организирал [[грчка пропаганда во Македонија|грчко образование и воспитание]] на македонските деца од околните села и му се спротивставил на игуменот Дионисиј од [[Горно Броди]].&lt;ref&gt;Райкова, Ана. Стефан Веркович и българите. Доклади до сръбското правителство (1868-1875), София, 1978, с. 167-171.&lt;/ref&gt; Во писмо од 26 јануари 1873 г. до патријархот [[Антим VI Цариградски|Антим IV]], монасите во манастирот ја искажале својата намера црврсто да се придржуваат кон елинизмот и како ''„доказ за нивниот максимален филелинизам“'' го наведуваат фактот дека во манастирот работи грчко училиште во кое учат над 40 деца од околните македонски села&lt;ref name=&quot;Пропаганда&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Ιανουάριος&quot;&gt;{{нмс | url = http://www.serrelib.gr/pdf/imerologio.pdf | title = Ιστορικό Ημερολόγιο Σερρών. Ιανουάριος | access-date = 30 ноември 2014 | publisher = Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Σερρών | quote = εν η σπουδάζουσιν εκ των πέριξ Βουλγαροφώνων χωριών υπέρ τους 40 μαθηταί | archive-date = 2016-01-25 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160125224150/http://www.serrelib.gr/pdf/imerologio.pdf | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

[[Податотека:Isaiah 1864 Gravure Serres Monastery.jpg|мини|десно|270п|Серскиот манастир на гравура од 1864 г.]]
Во 1878 г. митрополитот Натанаил Серски го истерал проигуменот Дионисиј] и го заплашувал игуменот [[Теодосиј Гологанов]].&lt;ref&gt;Кирил патриарх Български. Българската екзархия в Одринско и Македония след Освободителната война 1877-1878. Том първи, книга първа, стр. 354.&lt;/ref&gt;
Во 1889 г. [[Стефан Верковиќ]] („Топографическо-этнографическій очеркъ Македоніи“) забележал дека во манастирот живееле 60 монаси и 60 лица манастирска прислуга. Големата црква на манастирот била изградена со средства на македонските христијани од околните села.&lt;ref name=&quot;БИМ&quot;&gt;{{БИМ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Веркович|61}}&lt;/ref&gt;

[[Георги Стрезов]] во 1891 г. вели дека манстирот има 25 монаси.&lt;ref&gt;{{Стрезов|835}}&lt;/ref&gt;

По потпаѓањето под Грција во 1913 г. грчката власт почнала да ги брише сите словенски натписи во него.&lt;ref name=&quot;Цокова 96&quot;&gt;{{наведено списание | last = Цокова | first = Полина | authorlink = | coauthors = | year = 2009 | month = | title = Дейността на Неврокопската митрополия в периода на войните 1912 - 1919 година | journal = Исторически преглед | publisher = Институт по история при БАН | location = София | volume = 65 | issue = 1-2 | pages = 96 | doi = | id = | url = | format = | accessdate = }}&lt;/ref&gt;

Според [[Антон Попстоилов]] во 1916 г. во манастирската библиотека се чувале четири пергаментни [[хрисовул]]и на грчки јазик од царевите [[Андроник II Палеолог|Андроник II]] и [[Андроник III Палеолог]], 100 пергаментни ракописи со верска содржина, 200 хартиени ракописи, неколку [[кондика|кондики]], многу старопечатни книги, преписи на султански [[ферман]]и, препис на хрисовул од царот [[Стефан Душан]], два хронографи од 1611 и 1626 г. и други на број 1.500 примероци. Меѓу ракописите повеќе немало ниту еден словенски раскопис.&lt;ref&gt;[http://www.promacedonia.org/bg_1916/bg_1916_3_2.htm Научна експедиция в Македония и Поморавието 1916, Военноpublisherски комплекс „Св. Георги Победоносец“, Университетско publisherство „Св. Климент Охридски“, София, 1993, стр. 320].&lt;/ref&gt;

Во 1962 г. манастирот е прогласен за заштитен споменик на културата.&lt;ref name=&quot;Διαρκής κατάλογος&quot;&gt;{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19763&amp;v17= | title = ΥΑ 15813/19-12-1961 - ΦΕΚ 36/Β/3-2-1962 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2021-10-28 | archive-url = https://web.archive.org/web/20211028022123/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=19763&amp;v17= | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Во 1991 г. за заштитени се прогласени и манастирскиот [[аквадукт]], неговите мостови, двете градби западно од манастирот и [[параклис]]ите „Св. Петка“, „Св. Архангели“, „Рождество на пресв. Богородица“, „Успение на пресв. Богородица“ и „Св. Бессребреници Кузман и Дамјан“.&lt;ref&gt;{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=12426&amp;v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ37/30571/622/6-8-1991 - ΦΕΚ 743/Β/17-9-1991 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2022-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220313172329/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=12426&amp;v17= | url-status = dead }}&lt;/ref&gt; Во 1993 г. во списокот се додадени училиштето, библиотеката, кулата и дворот.&lt;ref&gt;{{нмс | url = http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=18966&amp;v17= | title = ΥΑ ΥΠΠΟ/ΑΡΧ/Β1/Φ37/9075/170/19-2-1993 - ΦΕΚ 169/Β/18-3-1993 | access-date = 13 март 2022 | publisher = Διαρκής κατάλογος κηρυγμένων αρχαιολογικών τόπων και μνημείων | archive-date = 2022-03-13 | archive-url = https://web.archive.org/web/20220313172855/http://listedmonuments.culture.gr/fek.php?ID_FEKYA=18966&amp;v17= | url-status = dead }}&lt;/ref&gt;

На 13 декември 2010 г. во Серскиот манастир избувнал стихиен пожар, причинувајќи штети од 2.000.000 [[евро|евра]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&amp;art_id=56296&amp;catid=6 |title=Σέρρες: Τα 2 εκατομμύρια ευρώ αγγίζουν οι ζημιές από την πυρκαγιά στο μοναστήρι |accessdate=2022-06-12 |archive-date=2016-03-04 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304114258/http://www.newsit.gr/default.php?pname=Article&amp;art_id=56296&amp;catid=6 |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Μονή Προδρόμου Σερρών. Η τοιχογραφία των Αγίων Τεσσαράκοντα μαρτύρων 1300-1333.jpg | Свети Четириесет маченици, фреска од 1300 – 1333 г.
Μονή Ιωάννου Προδρόμου κοντά στις Σέρρες. Χριστός Αναπεσών, τοιχογραφία των ετών 1358-1364.jpg | Легнатиот Христос, фреска од 1358 – 1364 г.
Scene of the Last Judgement - exonarthex of the Monastery of the Holy Forerunner, Serres.jpg | Второто пришествие, фреска од XIX век
Gennadios II Sholarios.jpg | Патријархот Генадиј II, ктиторски портрет од XIX век
Serres IM Prodromou Andronicos.jpg | царот Андроник II Палеолог, ктиторски портрет од XIX век
Royal Doors from Saint John the Baptist Monastery in Serres, 1tth Century.jpg|Царски двери од манастирот, XVII век
&lt;/gallery&gt;

== Поврзано ==
* [[Серско-нигритска епархија]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Saint John the Baptist Monastery, Serres}}
* [http://www.mn.mk/komentari/12908 „Серскиот манастир еден најубавите манастири во Македонија“] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20220614225234/http://www.mn.mk/komentari/12908 |date=2022-06-14 }}, Тихомир Каранфилов, ''Македонска нација''
* [http://www.strumski.com/books/Isaj_Ioan_Krstitel_Ser.pdf Сказанiе о началѣ и настоящемъ положенiи ставропигиальнаго монастиря Св. Iоанна Предтечи въ Серрескiй епархiи въ Македонiи. Издано Архимандритомъ Исаiемъ, Санкт Петербург, 1864]
* [http://www.promacedonia.org/vk_1/vk1_a_13.html Опис на манастирот од Васил К’нчов од 1891 г.]

[[Категорија:Манастири во Сер (општина)]]
[[Категорија:Манастири во Серско-нигритската епархија]]
[[Категорија:Цркви во Сер (општина)]]
[[Категорија:Цркви во Серско-нигритската епархија]]
[[Категорија:Споменици на културата во Сер (општина)]]
[[Категорија:Појавено во 1270 година]]
[[Категорија:Појавено во 1275 година]]
[[Категорија:Дела на Дебарската школа]]</text>
      <sha1>rld2tdru6w6d5woxbwpyqrtcde1n8i0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Марјан Коцев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1304746</id>
    <revision>
      <id>5600865</id>
      <parentid>5591659</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:19:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Фестивалски настапи */</comment>
      <origin>5600865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14657" sha1="dj8o9z6j7z5ewt2ru2fqr71tyci87xi" xml:space="preserve">{{Внимание}}{{Infobox musical artist
| name = Марјан Коцев
| image = Марјан Коцев.jpg
| birth_date = {{роден на|20|мај|1975}}
| birth_place = {{роден во|Кавадарци}}, {{СФРЈ}}
| origin = {{МКД}}
| genre = [[Народна музика]], [[фолк музика]]
| occupation = пејач
| years_active = [[1994]] - сè уште
}}

'''Марјан Коцев''' (р. {{роден на |20|мај|1975}} во {{роден во|Кавадарци}}) — [[Македонија|македонски]] пејач на [[Македонска народна музика|македонска фолк музика.]]

== Почеток на кариерата == 

Марјан Коцев музичката кариера ја започнал во 1994 година, објавувајќи ја песната „Чија ли си девојко“ на Тодор Трајчевски (музика) и Орце Зафировски (текст), а веднаш потоа настапува на фестивалот за новокомпонирана народна музика „Цветници“ со песната „И на Цветници“ од кантавторот Јане Коџабашија. Како млад интерпретатор, учествува речиси на сите фестивали, пеејќи песни кои брзо стануваат хитови. Следната година, ’95, настапил со сега веќе хит, „Солзи нека пресушат“ и неговата кариера тргнала по нагорна линија. Истата година настапува на „Тетовски филиграни“ со веселата „Бекрија љубовџија“ на Сашко Велков и Орце Зафировски, на Охридски трубадури ја изведува нежната „Прва љубов“, а на Фолк фест Валандово ја изведува љубовната „Бела Јасмина“ на Димитар Чемков и  Тарабунов, освојувајќи второ место од жири комисијата.  Набрзо станува звучно име на македонската естрада. Неговото име редовно се наоѓа на фестивалските списоци на Тетовски фолк фест, Филиграни, Валандово, Цветници... Се нижат насловите: „Свадба правам јас“, „Роден сум за песна“, „Печалбарска“, и тогаш  од него најголемиот хит „Љубовен танец“ изведен на „Тетовски фолк фест“ во 1997 год, по чиј наслов е насловена и првата касета во продукција на МРТВ. Следната година добива Награда за најслушана песна меѓу два фестивала за „Љубовен танец“.   

Во време на почетоците, има снимено неколку архивски снимки за продукцијата на МРТ. Има одржано повеќе концерти во Австралија, Kaнада, [[Америка]], [[Швајцарија]], [[Германија]], [[Малта]], Италија...

Коцев има објавено 3 албуми од кои еден е двоен албум, 1 компилација „Најдоброто од Марјан Коцев“ и двд издание од јубилејниот концерт од [[2014|2014 год]]. Дел од кариерата беше член на групата Дрим тим со која има остварено неколку видео проекти и аудио материјали, а имаат и настапувано како група Дрим тим.[[Податотека:Марјан Коцев - Трет студиски албум - Крал на жените - 2012.jpg|мини|Трет студиски албум - Крал на жените (двоен албум) - 2013 год. ЦД 1 - авторски / ЦД 2 - народни]]
[[Податотека:Марјан Коцев на сцена.jpg|мини|Во 2014 год. прослави 20 години јубилеј со голем концерт во Универзална сала.  ]]

=== Фестивалски настапи ===

* Цветници - ''И на Цветници'' ('94) / ''Солзи нека пресушат'' ('95)
* Фолк фест Валандово - ''Бела Јасмина'' ('95) /  ''Верице, лична Верице'' ('96) / ''Лузни љубовни'' ('98) / ''Срце јужно'' (2004) / ''Ергенлак, пашалак'' (2005) / ''Уште ли ерген да одам'' (2006) / ''Земја ветена'' (2009) 
* Тетовски фолк фест - ''Свадба правам јас'' ('96) / ''Љубовен танец'' ('98) / ''Роден сум за песна'' ('99) / ''Сите песни љубовн''и (2002)
* Охридски трубадури - ''Прва љубов'' ('95)
* Тетовски филиграни - ''Бекрија љубовџија'' ('95)
* Роса фест - ''Запејте браќа'' (2001) / ''Ти, само ти'' (2004) / ''Дајте вино сите нека пијат'' (2006) / Песна за Дрим тим (2009) / Крал на жените (2010 - со Дрим Тим / ''Аманет - со Никола Коцев'' (2019)
* Пирин фолк Сандански, Бугарија - ''Земја ветена (2009)''
* Тумба Фест - ''Европска (2019) / Жута љута (2020)''
* Прилеп фест - ''Најзгодна'' (2012) / ''Виртуелна приказна'' (2022)
* Фолк хит 
* Спасовден - Ајде, ајде моме ''Стојне'' (со Е. Велевска-2012) / ''Девојче бело црвено'' (2013)
* Илинденски етно фест - ''Од умот се подизгубив'' (2014)


Во 2009 година учествува на „Пирин фолк Сандански“ во Бугарија со композицијата „Земја ветена&lt;ref&gt;{{Наведување|title=Marjan Kocev - Zemja Vetena [Leten Folk Hit na Godinata 2023]|url=https://www.youtube.com/watch?v=sn8-yMQQqO4|date=2025-11-24|accessdate=2025-12-30|last=Marjan Kocev}}&lt;/ref&gt;“ и се закитува со награда Прв исполнител“, а во 2023 година на Избор на Фолк хит истата композиција е прогласена за Песна на дијаспората. 

Учествувал и на хуманитарниот концерт во чест и сеќавање на Секула Пупиноски, „Врати се како што замина ти&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohridnews.com/golem-humanitaren-kontsert-vo-spomen-na-sekula-pupinoski/|title=Голем хуманитарен концерт во спомен на Секула Пупиноски|last=Momir|date=2012-03-15|work=OhridNews|language=en-US|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;“ во 2012 год. По повод 20 години од кариерата,  во [[2014]] година одржа јубилеен концерт насловен како „20 години Марјан Коцев“ &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/univerzalna-sala-prepolna-za-koncertot-na-folk-pejacot-marjan-kocev/10254/|title=Универзална сала преполна за концертот на пејачот Марјан Коцев (Фото)|last=Muzika24|date=2014-04-12|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;во [[Универзална сала – Скопје|Универзална сала, Скопје]], во придружба на групата Дрим Тим. '''Н'''а концертот специјален гостин му беше г-дин [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]], а покрај него беа [[Миле Кузмановски]] и [[Новица Василевски]] со кои го изведе вечно шармантниот хит „Место не ме држи, брате“, познат и како „Дајте вино сите нека пијат“.  Повторно солистички концерт имаше во [[2018]] година, наречен „Сите мои песни&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/vo-prv-red/mnogu-emocii-na-edno-mesto-marjan-kocev-ja-napolni-mob/28871/|title=Многу емоции на едно место - Марјан Коцев ја наполни МОБ (Фото + Видео)|last=Muzika24|date=2018-03-30|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;&quot; кој се одржа во [[Македонска опера и балет]], во придружба на [[Група Дрим Тим|'''Група Дрим Тим''']], а специјална гостинка му беше [[Анета Мицевска|Анета Љумаковска]]. По повод 25 години музичка кариера, во 2019 година започна турнеја по целиот свет, почнувајќи од Перт-Австралија, завршувајќи со 25. Концерт во родно Кавадарци на  [[Тиквешки гроздобер]] во придружба на Галакси Бенд. Беше гостин на концертите на Јордан Митев во Битола 2022 год. и на јубилејниот концерт на Дрим тим по повод 25. годишен јубилеј во Скопје, во 2024 година. 

Во 2024 год. првпат учествува во снимање на првиот музички филм во Македонија во улога на капетан, чија премиера се случи во 2026 год, со наслов „[[Охридски лудории]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://prvaskopska.mk/noviot-makedonski-film-ohridski-ludorii-trgnuva-vo-kino-premieri-vo-bitola-prilep-i-ohrid/|title=Новиот македонски филм „Охридски лудории“ тргнува во кино – премиери во Битола, Прилеп и Охрид|last=Монај|first=Миа Огненова|date=2026-03-12|work=Прва Скопска ТВ|language=mk-MK|accessdate=2026-03-19}}&lt;/ref&gt;“. Настапи на претфестивалската вечер на [https://muzika24.mk/festvali/folk-fest-valandovo-se-vrati-vo-golem-stil-nezaboravna-predfestivalska-vecher-vo-srczeto-na-valandovo/73839/ Фолк фест Валандово 2026] на градскиот плоштад, како и на фестивалот за чалгиска музика [https://www.youtube.com/watch?v=BGtFMdc927w „Ваташа 2026“].

== Дискографија ==

=== Албуми и аудио компилации ===

* '''Љубовен танец''' [1999] - МРТ (''Љубовен танец, Солзи нека пресушат, Печалбарска, Бекрија љубовџија''...) 
* '''Ти, само ти''' [2008] - Сенатор Рекордс (''Ти, само ти, Место не ме држи брате, Срце јужно, Ергенлак-пашалак, Меани, меани...'')
* '''Крал на жените''' [2013 - 2 цд] - Сенатор Мјузик (ЦД 1 - ''Крал на жените, Земја ветена, Виски, Пукај ми во грб, Најзгодна,'' ''Против сиот свет''... ЦД  2 - ''Од умот се подизгубив, Сите ми велат среќен си, Врана коња јавам јас, Сакам да сум крај тебе''...)
* '''Најдоброто''' [2015] - Сенатор Мјузик  

=== Видео изданија ===

* '''[https://www.youtube.com/watch?v=KC_GXazNRrg Јубилеен концерт - Марјан Коцев 20 години]''' [2014] - самостојно издание

=== Соработка на други проекти ===
* '''Дрим Тим и Марјан Коцев со пријателите''' – во живо [ЦД/ДВД 2011]  -  8 песни
* '''Дрим Тим''' – 7 песни     од Марјан Коцев на проектот (Промотивно ДВД 2015)
* '''Блех ансамбал Блезери''' – гостин со 2 песни – „Три години стана“ / „Меани, меани“  (2003)
* '''Музички филм „Охридски лудории“ 2026''' - Улога: Капетан на брод - „[https://www.youtube.com/watch?v=BPsR-y6Zuik&amp;t=4s Од умот се подизгубив]“ / „Сите ми велат среќен сум“ (2026)
'''Спотови'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Спот !! Година !! Режисер
|-
| ''Место не ме држи брате'' || 2006 || [[Група Биоритам]]
|-
| ''Најзгодна'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Земја ветена'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Јас сум Македонец'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Крал на жените'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Ива Ива најмила'' || 2013 || Бом ТВ
|-
| ''Китен девере'' || 2015 || ИН ТВ
|-
| ''Илино чедо'' || 2017 || ИН ТВ
|-
|''Од умот се подизгубив''
|2026
|Ред Централ Македонија
|}

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Marjan+Kocev&amp;search Марјан Коцев] на [[YouTube]]
* [http://www.facebook.com/marjankocev.fanpage Марјан Коцев] на [[Facebook]] - Фан страна

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коцев, Марјан}}
[[Категорија:Македонски пејачи]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]]
[[Категорија:Македонски фолк пејачи]]</text>
      <sha1>dj8o9z6j7z5ewt2ru2fqr71tyci87xi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600866</id>
      <parentid>5600865</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:19:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>125700</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-41478-61|~2026-41478-61]] ([[User talk:~2026-41478-61|talk]]) to last version by DuskoT: unnecessary links or spam</comment>
      <origin>5591659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14611" sha1="97ecub4olrw1zbelp4zocdrwt58cv5o" xml:space="preserve">{{Внимание}}{{Infobox musical artist
| name = Марјан Коцев
| image = Марјан Коцев.jpg
| birth_date = {{роден на|20|мај|1975}}
| birth_place = {{роден во|Кавадарци}}, {{СФРЈ}}
| origin = {{МКД}}
| genre = [[Народна музика]], [[фолк музика]]
| occupation = пејач
| years_active = [[1994]] - сè уште
}}

'''Марјан Коцев''' (р. {{роден на |20|мај|1975}} во {{роден во|Кавадарци}}) — [[Македонија|македонски]] пејач на [[Македонска народна музика|македонска фолк музика.]]

== Почеток на кариерата == 

Марјан Коцев музичката кариера ја започнал во 1994 година, објавувајќи ја песната „Чија ли си девојко“ на Тодор Трајчевски (музика) и Орце Зафировски (текст), а веднаш потоа настапува на фестивалот за новокомпонирана народна музика „Цветници“ со песната „И на Цветници“ од кантавторот Јане Коџабашија. Како млад интерпретатор, учествува речиси на сите фестивали, пеејќи песни кои брзо стануваат хитови. Следната година, ’95, настапил со сега веќе хит, „Солзи нека пресушат“ и неговата кариера тргнала по нагорна линија. Истата година настапува на „Тетовски филиграни“ со веселата „Бекрија љубовџија“ на Сашко Велков и Орце Зафировски, на Охридски трубадури ја изведува нежната „Прва љубов“, а на Фолк фест Валандово ја изведува љубовната „Бела Јасмина“ на Димитар Чемков и  Тарабунов, освојувајќи второ место од жири комисијата.  Набрзо станува звучно име на македонската естрада. Неговото име редовно се наоѓа на фестивалските списоци на Тетовски фолк фест, Филиграни, Валандово, Цветници... Се нижат насловите: „Свадба правам јас“, „Роден сум за песна“, „Печалбарска“, и тогаш  од него најголемиот хит „Љубовен танец“ изведен на „Тетовски фолк фест“ во 1997 год, по чиј наслов е насловена и првата касета во продукција на МРТВ. Следната година добива Награда за најслушана песна меѓу два фестивала за „Љубовен танец“.   

Во време на почетоците, има снимено неколку архивски снимки за продукцијата на МРТ. Има одржано повеќе концерти во Австралија, Kaнада, [[Америка]], [[Швајцарија]], [[Германија]], [[Малта]], Италија...

Коцев има објавено 3 албуми од кои еден е двоен албум, 1 компилација „Најдоброто од Марјан Коцев“ и двд издание од јубилејниот концерт од [[2014|2014 год]]. Дел од кариерата беше член на групата Дрим тим со која има остварено неколку видео проекти и аудио материјали, а имаат и настапувано како група Дрим тим.[[Податотека:Марјан Коцев - Трет студиски албум - Крал на жените - 2012.jpg|мини|Трет студиски албум - Крал на жените (двоен албум) - 2013 год. ЦД 1 - авторски / ЦД 2 - народни]]
[[Податотека:Марјан Коцев на сцена.jpg|мини|Во 2014 год. прослави 20 години јубилеј со голем концерт во Универзална сала.  ]]

=== Фестивалски настапи ===

* Цветници - ''И на Цветници'' ('94) / ''Солзи нека пресушат'' ('95)
* Фолк фест Валандово - ''Бела Јасмина'' ('95) /  ''Верице, лична Верице'' ('96) / ''Лузни љубовни'' ('98) / ''Срце јужно'' (2004) / ''Ергенлак, пашалак'' (2005) / ''Уште ли ерген да одам'' (2006) / ''Земја ветена'' (2009) 
* Тетовски фолк фест - ''Свадба правам јас'' ('96) / ''Љубовен танец'' ('98) / ''Роден сум за песна'' ('99) / ''Сите песни љубовн''и (2002)
* Охридски трубадури - ''Прва љубов'' ('95)
* Тетовски филиграни - ''Бекрија љубовџија'' ('95)
* Роса фест - ''Запејте браќа'' (2001) / ''Ти, само ти'' (2004) / ''Дајте вино сите нека пијат'' (2006) / Песна за Дрим тим (2009) / Крал на жените (2010 - со Дрим Тим / ''Аманет - со Никола Коцев'' (2019)
* Пирин фолк Сандански, Бугарија - ''Земја ветена (2009)''
* Тумба Фест - ''Европска (2019) / Жута љута (2020)''
* Прилеп фест - ''Најзгодна'' (2012) / ''Виртуелна приказна'' (2022)
* Фолк хит 
* Спасовден - Ајде, ајде моме ''Стојне'' (со Е. Велевска-2012) / ''Девојче бело црвено'' (2013)
* Илинденски етно фест - ''Од умот се подизгубив'' (2014)


Во 2009 година учествува на „Пирин фолк Сандански“ во Бугарија со композицијата „Земја ветена&lt;ref&gt;{{Наведување|title=Marjan Kocev - Zemja Vetena [Leten Folk Hit na Godinata 2023]|url=https://www.youtube.com/watch?v=sn8-yMQQqO4|date=2025-11-24|accessdate=2025-12-30|last=Marjan Kocev}}&lt;/ref&gt;“ и се закитува со награда Прв исполнител“, а во 2023 година на Избор на Фолк хит истата композиција е прогласена за Песна на дијаспората. 

Учествувал и на хуманитарниот концерт во чест и сеќавање на Секула Пупиноски, „Врати се како што замина ти&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohridnews.com/golem-humanitaren-kontsert-vo-spomen-na-sekula-pupinoski/|title=Голем хуманитарен концерт во спомен на Секула Пупиноски|last=Momir|date=2012-03-15|work=OhridNews|language=en-US|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;“ во 2012 год. По повод 20 години од кариерата,  во [[2014]] година одржа јубилеен концерт насловен како „20 години Марјан Коцев“ &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/univerzalna-sala-prepolna-za-koncertot-na-folk-pejacot-marjan-kocev/10254/|title=Универзална сала преполна за концертот на пејачот Марјан Коцев (Фото)|last=Muzika24|date=2014-04-12|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;во [[Универзална сала – Скопје|Универзална сала, Скопје]], во придружба на групата Дрим Тим. '''Н'''а концертот специјален гостин му беше г-дин [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]], а покрај него беа [[Миле Кузмановски]] и [[Новица Василевски]] со кои го изведе вечно шармантниот хит „Место не ме држи, брате“, познат и како „Дајте вино сите нека пијат“.  Повторно солистички концерт имаше во [[2018]] година, наречен „Сите мои песни&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/vo-prv-red/mnogu-emocii-na-edno-mesto-marjan-kocev-ja-napolni-mob/28871/|title=Многу емоции на едно место - Марјан Коцев ја наполни МОБ (Фото + Видео)|last=Muzika24|date=2018-03-30|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;&quot; кој се одржа во [[Македонска опера и балет]], во придружба на [[Група Дрим Тим|'''Група Дрим Тим''']], а специјална гостинка му беше [[Анета Мицевска|Анета Љумаковска]]. По повод 25 години музичка кариера, во 2019 година започна турнеја по целиот свет, почнувајќи од Перт-Австралија, завршувајќи со 25. Концерт во родно Кавадарци на  [[Тиквешки гроздобер]] во придружба на Галакси Бенд. Беше гостин на концертите на Јордан Митев во Битола 2022 год. и на јубилејниот концерт на Дрим тим по повод 25. годишен јубилеј во Скопје, во 2024 година. 

Во 2024 год. првпат учествува во снимање на првиот музички филм во Македонија во улога на капетан, чија премиера се случи во 2026 год, со наслов „[[Охридски лудории]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://prvaskopska.mk/noviot-makedonski-film-ohridski-ludorii-trgnuva-vo-kino-premieri-vo-bitola-prilep-i-ohrid/|title=Новиот македонски филм „Охридски лудории“ тргнува во кино – премиери во Битола, Прилеп и Охрид|last=Монај|first=Миа Огненова|date=2026-03-12|work=Прва Скопска ТВ|language=mk-MK|accessdate=2026-03-19}}&lt;/ref&gt;“. Настапи на претфестивалската вечер на [https://muzika24.mk/festvali/folk-fest-valandovo-se-vrati-vo-golem-stil-nezaboravna-predfestivalska-vecher-vo-srczeto-na-valandovo/73839/ Фолк фест Валандово 2026] на градскиот плоштад, како и на фестивалот за чалгиска музика „Ваташа 2026“.

== Дискографија ==

=== Албуми и аудио компилации ===

* '''Љубовен танец''' [1999] - МРТ (''Љубовен танец, Солзи нека пресушат, Печалбарска, Бекрија љубовџија''...) 
* '''Ти, само ти''' [2008] - Сенатор Рекордс (''Ти, само ти, Место не ме држи брате, Срце јужно, Ергенлак-пашалак, Меани, меани...'')
* '''Крал на жените''' [2013 - 2 цд] - Сенатор Мјузик (ЦД 1 - ''Крал на жените, Земја ветена, Виски, Пукај ми во грб, Најзгодна,'' ''Против сиот свет''... ЦД  2 - ''Од умот се подизгубив, Сите ми велат среќен си, Врана коња јавам јас, Сакам да сум крај тебе''...)
* '''Најдоброто''' [2015] - Сенатор Мјузик  

=== Видео изданија ===

* '''[https://www.youtube.com/watch?v=KC_GXazNRrg Јубилеен концерт - Марјан Коцев 20 години]''' [2014] - самостојно издание

=== Соработка на други проекти ===
* '''Дрим Тим и Марјан Коцев со пријателите''' – во живо [ЦД/ДВД 2011]  -  8 песни
* '''Дрим Тим''' – 7 песни     од Марјан Коцев на проектот (Промотивно ДВД 2015)
* '''Блех ансамбал Блезери''' – гостин со 2 песни – „Три години стана“ / „Меани, меани“  (2003)
* '''Музички филм „Охридски лудории“ 2026''' - Улога: Капетан на брод - „[https://www.youtube.com/watch?v=BPsR-y6Zuik&amp;t=4s Од умот се подизгубив]“ / „Сите ми велат среќен сум“ (2026)
'''Спотови'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Спот !! Година !! Режисер
|-
| ''Место не ме држи брате'' || 2006 || [[Група Биоритам]]
|-
| ''Најзгодна'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Земја ветена'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Јас сум Македонец'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Крал на жените'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Ива Ива најмила'' || 2013 || Бом ТВ
|-
| ''Китен девере'' || 2015 || ИН ТВ
|-
| ''Илино чедо'' || 2017 || ИН ТВ
|-
|''Од умот се подизгубив''
|2026
|Ред Централ Македонија
|}

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Marjan+Kocev&amp;search Марјан Коцев] на [[YouTube]]
* [http://www.facebook.com/marjankocev.fanpage Марјан Коцев] на [[Facebook]] - Фан страна

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коцев, Марјан}}
[[Категорија:Македонски пејачи]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]]
[[Категорија:Македонски фолк пејачи]]</text>
      <sha1>97ecub4olrw1zbelp4zocdrwt58cv5o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600881</id>
      <parentid>5600866</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:31:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aprilija50.A.D</username>
        <id>119801</id>
      </contributor>
      <comment>/* Почеток на кариерата */</comment>
      <origin>5600881</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14657" sha1="dj8o9z6j7z5ewt2ru2fqr71tyci87xi" xml:space="preserve">{{Внимание}}{{Infobox musical artist
| name = Марјан Коцев
| image = Марјан Коцев.jpg
| birth_date = {{роден на|20|мај|1975}}
| birth_place = {{роден во|Кавадарци}}, {{СФРЈ}}
| origin = {{МКД}}
| genre = [[Народна музика]], [[фолк музика]]
| occupation = пејач
| years_active = [[1994]] - сè уште
}}

'''Марјан Коцев''' (р. {{роден на |20|мај|1975}} во {{роден во|Кавадарци}}) — [[Македонија|македонски]] пејач на [[Македонска народна музика|македонска фолк музика.]]

== Почеток на кариерата == 

Марјан Коцев музичката кариера ја започнал во 1994 година, објавувајќи ја песната „Чија ли си девојко“ на Тодор Трајчевски (музика) и Орце Зафировски (текст), а веднаш потоа настапува на фестивалот за новокомпонирана народна музика „Цветници“ со песната „И на Цветници“ од кантавторот Јане Коџабашија. Како млад интерпретатор, учествува речиси на сите фестивали, пеејќи песни кои брзо стануваат хитови. Следната година, ’95, настапил со сега веќе хит, „Солзи нека пресушат“ и неговата кариера тргнала по нагорна линија. Истата година настапува на „Тетовски филиграни“ со веселата „Бекрија љубовџија“ на Сашко Велков и Орце Зафировски, на Охридски трубадури ја изведува нежната „Прва љубов“, а на Фолк фест Валандово ја изведува љубовната „Бела Јасмина“ на Димитар Чемков и  Тарабунов, освојувајќи второ место од жири комисијата.  Набрзо станува звучно име на македонската естрада. Неговото име редовно се наоѓа на фестивалските списоци на Тетовски фолк фест, Филиграни, Валандово, Цветници... Се нижат насловите: „Свадба правам јас“, „Роден сум за песна“, „Печалбарска“, и тогаш  од него најголемиот хит „Љубовен танец“ изведен на „Тетовски фолк фест“ во 1997 год, по чиј наслов е насловена и првата касета во продукција на МРТВ. Следната година добива Награда за најслушана песна меѓу два фестивала за „Љубовен танец“.   

Во време на почетоците, има снимено неколку архивски снимки за продукцијата на МРТ. Има одржано повеќе концерти во Австралија, Kaнада, [[Америка]], [[Швајцарија]], [[Германија]], [[Малта]], Италија...

Коцев има објавено 3 албуми од кои еден е двоен албум, 1 компилација „Најдоброто од Марјан Коцев“ и двд издание од јубилејниот концерт од [[2014|2014 год]]. Дел од кариерата беше член на групата Дрим тим со која има остварено неколку видео проекти и аудио материјали, а имаат и настапувано како група Дрим тим.[[Податотека:Марјан Коцев - Трет студиски албум - Крал на жените - 2012.jpg|мини|Трет студиски албум - Крал на жените (двоен албум) - 2013 год. ЦД 1 - авторски / ЦД 2 - народни]]
[[Податотека:Марјан Коцев на сцена.jpg|мини|Во 2014 год. прослави 20 години јубилеј со голем концерт во Универзална сала.  ]]

=== Фестивалски настапи ===

* Цветници - ''И на Цветници'' ('94) / ''Солзи нека пресушат'' ('95)
* Фолк фест Валандово - ''Бела Јасмина'' ('95) /  ''Верице, лична Верице'' ('96) / ''Лузни љубовни'' ('98) / ''Срце јужно'' (2004) / ''Ергенлак, пашалак'' (2005) / ''Уште ли ерген да одам'' (2006) / ''Земја ветена'' (2009) 
* Тетовски фолк фест - ''Свадба правам јас'' ('96) / ''Љубовен танец'' ('98) / ''Роден сум за песна'' ('99) / ''Сите песни љубовн''и (2002)
* Охридски трубадури - ''Прва љубов'' ('95)
* Тетовски филиграни - ''Бекрија љубовџија'' ('95)
* Роса фест - ''Запејте браќа'' (2001) / ''Ти, само ти'' (2004) / ''Дајте вино сите нека пијат'' (2006) / Песна за Дрим тим (2009) / Крал на жените (2010 - со Дрим Тим / ''Аманет - со Никола Коцев'' (2019)
* Пирин фолк Сандански, Бугарија - ''Земја ветена (2009)''
* Тумба Фест - ''Европска (2019) / Жута љута (2020)''
* Прилеп фест - ''Најзгодна'' (2012) / ''Виртуелна приказна'' (2022)
* Фолк хит 
* Спасовден - Ајде, ајде моме ''Стојне'' (со Е. Велевска-2012) / ''Девојче бело црвено'' (2013)
* Илинденски етно фест - ''Од умот се подизгубив'' (2014)


Во 2009 година учествува на „Пирин фолк Сандански“ во Бугарија со композицијата „Земја ветена&lt;ref&gt;{{Наведување|title=Marjan Kocev - Zemja Vetena [Leten Folk Hit na Godinata 2023]|url=https://www.youtube.com/watch?v=sn8-yMQQqO4|date=2025-11-24|accessdate=2025-12-30|last=Marjan Kocev}}&lt;/ref&gt;“ и се закитува со награда Прв исполнител“, а во 2023 година на Избор на Фолк хит истата композиција е прогласена за Песна на дијаспората. 

Учествувал и на хуманитарниот концерт во чест и сеќавање на Секула Пупиноски, „Врати се како што замина ти&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ohridnews.com/golem-humanitaren-kontsert-vo-spomen-na-sekula-pupinoski/|title=Голем хуманитарен концерт во спомен на Секула Пупиноски|last=Momir|date=2012-03-15|work=OhridNews|language=en-US|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;“ во 2012 год. По повод 20 години од кариерата,  во [[2014]] година одржа јубилеен концерт насловен како „20 години Марјан Коцев“ &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/muzika-na-kirilica/univerzalna-sala-prepolna-za-koncertot-na-folk-pejacot-marjan-kocev/10254/|title=Универзална сала преполна за концертот на пејачот Марјан Коцев (Фото)|last=Muzika24|date=2014-04-12|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;во [[Универзална сала – Скопје|Универзална сала, Скопје]], во придружба на групата Дрим Тим. '''Н'''а концертот специјален гостин му беше г-дин [[Ефто Пупиновски|Ефто Пупиноски]], а покрај него беа [[Миле Кузмановски]] и [[Новица Василевски]] со кои го изведе вечно шармантниот хит „Место не ме држи, брате“, познат и како „Дајте вино сите нека пијат“.  Повторно солистички концерт имаше во [[2018]] година, наречен „Сите мои песни&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://muzika24.mk/vo-prv-red/mnogu-emocii-na-edno-mesto-marjan-kocev-ja-napolni-mob/28871/|title=Многу емоции на едно место - Марјан Коцев ја наполни МОБ (Фото + Видео)|last=Muzika24|date=2018-03-30|work=Музика24|language=mk-MK|accessdate=2025-12-30}}&lt;/ref&gt;&quot; кој се одржа во [[Македонска опера и балет]], во придружба на [[Група Дрим Тим|'''Група Дрим Тим''']], а специјална гостинка му беше [[Анета Мицевска|Анета Љумаковска]]. По повод 25 години музичка кариера, во 2019 година започна турнеја по целиот свет, почнувајќи од Перт-Австралија, завршувајќи со 25. Концерт во родно Кавадарци на  [[Тиквешки гроздобер]] во придружба на Галакси Бенд. Беше гостин на концертите на Јордан Митев во Битола 2022 год. и на јубилејниот концерт на Дрим тим по повод 25. годишен јубилеј во Скопје, во 2024 година. 

Во 2024 год. првпат учествува во снимање на првиот музички филм во Македонија во улога на капетан, чија премиера се случи во 2026 год, со наслов „[[Охридски лудории]]&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://prvaskopska.mk/noviot-makedonski-film-ohridski-ludorii-trgnuva-vo-kino-premieri-vo-bitola-prilep-i-ohrid/|title=Новиот македонски филм „Охридски лудории“ тргнува во кино – премиери во Битола, Прилеп и Охрид|last=Монај|first=Миа Огненова|date=2026-03-12|work=Прва Скопска ТВ|language=mk-MK|accessdate=2026-03-19}}&lt;/ref&gt;“. Настапи на претфестивалската вечер на [https://muzika24.mk/festvali/folk-fest-valandovo-se-vrati-vo-golem-stil-nezaboravna-predfestivalska-vecher-vo-srczeto-na-valandovo/73839/ Фолк фест Валандово 2026] на градскиот плоштад, како и на фестивалот за чалгиска музика [https://www.youtube.com/watch?v=BGtFMdc927w „Ваташа 2026“].

== Дискографија ==

=== Албуми и аудио компилации ===

* '''Љубовен танец''' [1999] - МРТ (''Љубовен танец, Солзи нека пресушат, Печалбарска, Бекрија љубовџија''...) 
* '''Ти, само ти''' [2008] - Сенатор Рекордс (''Ти, само ти, Место не ме држи брате, Срце јужно, Ергенлак-пашалак, Меани, меани...'')
* '''Крал на жените''' [2013 - 2 цд] - Сенатор Мјузик (ЦД 1 - ''Крал на жените, Земја ветена, Виски, Пукај ми во грб, Најзгодна,'' ''Против сиот свет''... ЦД  2 - ''Од умот се подизгубив, Сите ми велат среќен си, Врана коња јавам јас, Сакам да сум крај тебе''...)
* '''Најдоброто''' [2015] - Сенатор Мјузик  

=== Видео изданија ===

* '''[https://www.youtube.com/watch?v=KC_GXazNRrg Јубилеен концерт - Марјан Коцев 20 години]''' [2014] - самостојно издание

=== Соработка на други проекти ===
* '''Дрим Тим и Марјан Коцев со пријателите''' – во живо [ЦД/ДВД 2011]  -  8 песни
* '''Дрим Тим''' – 7 песни     од Марјан Коцев на проектот (Промотивно ДВД 2015)
* '''Блех ансамбал Блезери''' – гостин со 2 песни – „Три години стана“ / „Меани, меани“  (2003)
* '''Музички филм „Охридски лудории“ 2026''' - Улога: Капетан на брод - „[https://www.youtube.com/watch?v=BPsR-y6Zuik&amp;t=4s Од умот се подизгубив]“ / „Сите ми велат среќен сум“ (2026)
'''Спотови'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
! Спот !! Година !! Режисер
|-
| ''Место не ме држи брате'' || 2006 || [[Група Биоритам]]
|-
| ''Најзгодна'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Земја ветена'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Јас сум Македонец'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Крал на жените'' || 2012 || Бом ТВ
|-
| ''Ива Ива најмила'' || 2013 || Бом ТВ
|-
| ''Китен девере'' || 2015 || ИН ТВ
|-
| ''Илино чедо'' || 2017 || ИН ТВ
|-
|''Од умот се подизгубив''
|2026
|Ред Централ Македонија
|}

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Marjan+Kocev&amp;search Марјан Коцев] на [[YouTube]]
* [http://www.facebook.com/marjankocev.fanpage Марјан Коцев] на [[Facebook]] - Фан страна

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Коцев, Марјан}}
[[Категорија:Македонски пејачи]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски поп-фолк пејачи]]
[[Категорија:Македонски фолк пејачи]]</text>
      <sha1>dj8o9z6j7z5ewt2ru2fqr71tyci87xi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сократес</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1310923</id>
    <revision>
      <id>5600914</id>
      <parentid>5193624</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T04:07:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600914</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36114" sha1="l9sc8e4vpv8ofbt3ahn4d3j74evgr5f" xml:space="preserve">[[Податотека:Socrates87660.jpg|мини|Сократес во 2005]]

'''Сократес Бразилеиро Сампајо де Соуза Виеира де Оливеира''' (19 февруари 1954 - 4 декември 2011 година), едноставно познат како '''Сократес''', бил бразилски [[фудбал]]ер кој играл како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]] . Неговата [[Лекар|медицинска]] диплома и неговата политичка свест, во комбинација со стилот и квалитетот на неговата игра, му го донеле прекарот „'''Доктор Сократ'''“.

Лесно препознатлив по својата брада и лента за глава, Сократес стана „симбол на кул за цела генерација фудбалски поддржувачи“.&lt;ref name=&quot;Obituary&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/16019637.stm|title=Obituary: Socrates|last=Jurejko|first=Jonathan|date=4 December 2011|access-date=4 December 2011|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Тој се смета за еден од најголемите играчи од средниот ред на својата генерација.&lt;ref name=&quot;bbc_dies_at_57&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/16017071.stm|title=Brazil football legend Socrates dies at 57|date=4 December 2011|access-date=4 December 2011|publisher=[[BBC Sport]]}}&lt;/ref&gt; Во 1983 година, тој беше прогласен за јужноамерикански фудбалер на годината . Во 2004 година, тој бил именуван од [[Пеле]] на листата на ФИФА 100 на најголеми живи играчи во светот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/3533891.stm|title=Pele's list of the greatest|date=4 March 2004|publisher=BBC Sport|accessdate=22 November 2013}}&lt;/ref&gt;

Сократес играл за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] седум години, постигнувајќи 22 гола и претставувајќи ја нацијата на два [[Светско првенство во фудбал|Светски првенства]] . Тој бил капитен на тимот на [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]] ; играјќи во средниот ред заедно со Зико, Фалкао, [[Тонињо Серезо]] и Едер, кои се сметаат за една од најголемите бразилски репрезентации досега.&lt;ref name=&quot;bbc_noflair&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/1/hi/programmes/newsnight/4866312.stm|title=No flair please, he's Brazilian|last=Daniel Pearl|date=3 April 2006|access-date=3 July 2006|publisher=BBC|location=London}}&lt;/ref&gt; Тој се појавил и на [[Копа Америка 1983|Копа Америка]] во [[Копа Америка 1979|1979]] и 1983 година. На клупско ниво, Сократес играл за Ботафого-СП пред да се приклучи [[ФК Коринтијанс|на Коринтијанс]] во 1978 година. Тој се преселил во Италија за да игра за [[ФК Фјорентина|Фиорентина]], враќајќи се во Бразил во 1985 година за да ја заврши кариерата.

== Играчка кариера ==

=== Клупска кариера ===
Сократ е роден во Белем до Пара .&lt;ref name=&quot;Obituary&quot;/&gt; Професионално почнал да игра фудбал во 1974 година за Ботафого-СП во Рибеирао Прето, но поголемиот дел од својата кариера (1978 до 1984 година) го поминал во [[ФК Коринтијанс|Коринтијанс]], постигнувајќи 41 гол на 59 натпревари во бразилската Серија А и 172 гола на вкупно 297 натпревари.&lt;ref name=&quot;formidable&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/socrates?INTCMP=ILCNETTXT3487|title=Sócrates: Formidable captain of the Brazilian team in the 1982 World Cup|last=Glanville|first=Brian|date=4 December 2011|work=[[The Guardian]]|access-date=4 December 2011|location=London}}&lt;/ref&gt;

Во 1984-85 година, на возраст од 30 години, Сократес го имал своето прво искуство во странство, играјќи во италијанската [[Серија А]] со [[ФК Фјорентина|Фиорентина]] . Тој се вратил во својата земја по таа единствена сезона, претставувајќи ги Фламенго, Сантос и поранешниот клуб Ботафого-СП, и се пензионирал во 1989 година &lt;ref name=&quot;formidable&quot;/&gt; За време на неговиот период во Фламенго, тој одиграл 20 натпревари, постигнувајќи 5 гола и го освоил Campeonato Carioca : 1986 година .

Во 2004 година, повеќе од една деценија по пензионирањето, 50-годишниот Сократес се согласил на едномесечен договор за тренер на играчи со Гарфорт Таун од Источната фудбалска лига на северните окрузи во Англија.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/funny_old_game/3957519.stm|title=Samba stars to join Garforth Town|date=27 October 2004|access-date=4 December 2011|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Својот единствен настап за клубот го имал на 20 ноември, против Тадкастер Албион, влегувајќи како замена на дванаесет минути од времето.&lt;ref name=&quot;factfile&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/brazil-midfielder-socrates-dies?intcmp=239|title=Brazil World Cup captain Sócrates: a factfile|date=4 December 2011|work=The Guardian|access-date=4 December 2011|location=London}}&lt;/ref&gt;

=== Меѓународна кариера ===
Сократес одиграл 60 натпревари за [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]] помеѓу мај 1979 и јуни 1986 година, постигнувајќи 22 гола.&lt;ref name=&quot;factfile&quot;/&gt; Тој бил капитен на националниот тим на [[Светско првенство во фудбал 1982|Светското првенство во фудбал во 1982 година]], а исто така се појавил и на [[Светско првенство во фудбал 1986|Светското првенство]] во [[Мексико]] во 1986 година.&lt;ref name=&quot;formidable&quot;/&gt; Во последното издание, тој постигна двапати, почнувајќи со единствениот гол на натпреварот против [[Фудбалска репрезентација на Шпанија|Шпанија]] во групната фаза.&lt;ref&gt;[http://www.planetworldcup.com/CUPS/1986/groupd_spa_v_bra.html Spain – Brazil 0–1 (0–0)]; Planet World Cup, 1 June 1986&lt;/ref&gt; тој дал уште еден гол во осминафиналната победа со 4–0 над [[Фудбалска репрезентација на Полска|Полска]], шутирајќи го својот [[Пенал (фудбал)|пенал]] без да трча; во следниот натпревар, против [[Фудбалска репрезентација на Франција|Франција]], тој се обидел да го претвори во гол на ист начин, но неговиот обид  го одбранил [[Голман (фудбал)|голманот]] [[Жоел Батс]] ; Франција на крајот се пласирала во полуфиналето.&lt;ref name=&quot;7SINS&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2009/may/21/seven-deadly-sins-socrates-brazil|title=Seven deadly sins of football: Socrates, the smoking supremo|last=Henderson|first=Jon|date=21 May 2009|work=The Guardian|access-date=4 December 2011|location=London}}&lt;/ref&gt;

Сократес, исто така, ја претставувал својата земја на турнирите [[Копа Америка 1983|во Копа Америка]] во [[Копа Америка 1979|1979]] и 1983 година. Во вториот тој настапил на само еден натпревар, реваншот од [[Копа Америка 1983|финалето]] против [[Фудбалска репрезентација на Уругвај|Уругвај]] (нерешено 1–1 дома, вкупен пораз 1–3).&lt;ref&gt;[http://www.rsssf.com/tables/83safull.html &quot;Copa América 1983&quot;].&lt;/ref&gt;

== Стил на игра ==
Поранешен [[Напад (фудбал)|центарфор]], кој подоцна се прославил како [[Среден ред (фудбал)|играч од средниот ред]], играјќи или како напаѓач или во [[Среден ред (фудбал)|централен среден ред]], Сократес бил елегантен, талентиран и технички плејмејкер, познат по одличните додавања, прецизните долги топки, врската. -игра, и неговата визија на теренот, како и неговата физичка сила; бил и играч со две нозе. Додека тој беше главно познат по неговата способност да оркестрира напаѓачки претстави, тој и самиот беше плоден голгетер, благодарение на неговиот моќен и прецизен удар со десната нога и неговата способност да изведува напади во областа одзади. Тој, исто така, беше прецизен изведувач на пенали, додека неговата висина, способност за удар со глава и височина му овозможија да се истакне во воздухот. Тој, сепак, беше познат и по тоа што честопати не учествуваше во прославите на неговите соиграчи кога и да даде гол. Иако не беше најбрз од играчите и претпочиташе да ја игра играта со побавно темпо, тој поседуваше добро забрзување. Неговата интелигенција и способност да ја чита играта, исто така, беа високо ценети, а неговиот потпис беше потегот на слепо или „без изглед“ на задната пета.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.xtratime.org/forum/showthread.php?t=246965|title=The Greatest Offensive Midfielders of All-Time – Xtratime Community|publisher=Xtratime|accessdate=4 December 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Guardian-Obituary&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/socrates|title=Sócrates obituary|last=Brian Glanville|date=4 December 2011|work=The Guardian|accessdate=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.skysports.com/football/news/18621/6120878/brazils-greatest-midfielders|title=Brazil's greatest midfielders|date=2 July 2010|publisher=Sky Sports|accessdate=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ricordo&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tuttobolognaweb.it/news/un-ricordo-del-dottore/|title=Un ricordo del &quot;Dottore&quot;|date=4 December 2013|publisher=www.tuttobolognaweb.it|language=it|accessdate=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Addio a Socrates&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/2011/12/05/sport/addio-a-socrates-dottore-dai-piedi-buoni-segno-per-la-democrazia-VkJyuqKGghmuevpcxOfOfO/pagina.html|title=Addio a Socrates, Dottore dai piedi buoni: segnò per la democrazia|last=Paolo Manzo|date=5 December 2011|publisher=La Stampa|language=it|accessdate=13 September 2018|archive-date=2018-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027190006/https://www.lastampa.it/2011/12/05/sport/addio-a-socrates-dottore-dai-piedi-buoni-segno-per-la-democrazia-VkJyuqKGghmuevpcxOfOfO/pagina.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.magliarossonera.it/198182_albumond82.html|title=MONDIALI IN SPAGNA 1982|publisher=www.magliarossonera.it|language=it|accessdate=13 September 2018}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.lastampa.it/2011/12/04/sport/addio-socrates-campione-laureato-bVi7CqXs493uhVMYKUUXmM/pagina.html|title=Addio Socrates, campione laureato|date=4 December 2011|publisher=La Stampa|language=it|accessdate=13 September 2018|archive-date=2018-10-27|archive-url=https://web.archive.org/web/20181027185827/https://www.lastampa.it/2011/12/04/sport/addio-socrates-campione-laureato-bVi7CqXs493uhVMYKUUXmM/pagina.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

Сократес бил клучен член на бразилската репрезентација од почетокот до средината на 1980-тите; Џонатан Вилсон рекол дека „Сократ беше мозокот на Бразил. Можеби не го имаше баш талентот на Зико, но тој беше централната интелигенција.“ &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.fourfourtwo.com/features/top-10-players-spain-82#:dCHb_133GXTY3A|title=Top 10: Players of Spain '82|date=2 June 2014|work=FourFourTwo|accessdate=4 November 2015}}&lt;/ref&gt; Поранешниот тренер на Фиорентина, Џанкарло Де Систи, рече: „Сократес бил многу интелигентен човек, имал одлична класа“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/8934764/Brazils-tears-at-death-of-Doctor-Socrates.html|title=Brazil's tears at death of 'Doctor' Socrates|publisher=The Telegraph|url-access=subscription|archive-url=https://ghostarchive.org/archive/20220112/https://www.telegraph.co.uk/sport/football/international/8934764/Brazils-tears-at-death-of-Doctor-Socrates.html|archive-date=12 January 2022|accessdate=5 November 2015}}&lt;/ref&gt; Покрај играчката способност и интелигенцијата, тој бил познат и по неговото правилно однесување и харизматично присуство на теренот, како и неговото лидерство во соблекувалната, што го направи почитувана фигура меѓу соиграчите, додека неговата висина, лента за глава, фризура, и брадата го направиле многу препознатлива фигура на теренот. Тој, исто така, често се истакнувал по својата отвореност, хумор, ексцентрична личност, неговиот силен, бунтовен карактер и неговите левичарски политички ставови, честопати говорејќи против политичките прашања во неговата матична земја. Сепак, тој бил подеднакво познат по тоа што не беше особено напорен или дисциплиниран во неговиот личен живот, бидејќи пушеше и пиеше големи количини пиво, еднаш коментирајќи: „Јас сум против спортот. Не можам да си одречам одредени пропусти од строгиот режим на спортист. Мора да ме земете таков каков што сум.“ &lt;ref name=&quot;Guardian-Obituary&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ricordo&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://archiviostorico.gazzetta.it/2011/dicembre/05/Ciao_Socrates_Colpi_tacco_politica_ga_10_111205037.shtml|title=Ciao Socrates. Colpi di tacco e politica: ha vinto fuori dal coro|last=Germano Bovolenta|date=5 December 2011|work=La Gazzetta dello Sport|access-date=13 September 2018|page=19|language=it}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sport.ilmessaggero.it/calcio/socrates_firenze_film_calopresti-207030.html|title=Calopresti, lo sfondo di Firenze in un film per ricordare Socrates|last=Giacomo Perra|date=4 December 2011|publisher=Il Messaggero|language=it|accessdate=13 September 2018|archive-date=2018-09-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180913112506/https://sport.ilmessaggero.it/calcio/socrates_firenze_film_calopresti-207030.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Личен живот ==
Сократ бил првородено дете на Раимундо и Гиомар Виеира. Тој е роден во Белем, Пара, и се преселил со своето семејство во Рибеирао Прето, Саун Пауло, во јануари 1960 година, откако неговиот татко Раимундо заработил важна позиција како супервизор за приходи. Оваа работа му донела на таткото на Сократ статус на херој од мал град во Игарапе-Асу, каде што семејството живеело во тоа време. Новата плата на неговиот татко му дозволила на Сократ да го посетува најдоброто училиште во Рибеирао Прето, Колеџо Мариста. Во биографијата напишана од новинарот Том Кардосо, се открива дека малата библиотека што таткото на Сократ ја изградил во неговиот дом, која содржи филозофски книги и други дела, била под закана уште од државниот удар на 31 март 1964 година . Сократ го гледал својот татко како се ослободува од книгите што толку ги сакал; „Во 1964 година го видов татко ми како кине многу книги поради државниот удар. Мислев дека тоа е апсурдно, бидејќи библиотеката е она што најмногу му се допаѓа. Тогаш почувствував дека нешто не е во ред. Но, разбрав многу подоцна, на факултет“. На 10-годишна возраст, Сократ бил изложен на последиците од цензурата на воената диктатура. Неговото детство било обележано со овој настан што тој го сфатил како возрасен подоцна во животот.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://socratesbrazilianfootballer.weebly.com/|title=Socrates: brief overview of how childhood experiences led to his later politics|last=Argueta|first=Laura|date=2016|work=Weebly|access-date=20 April 2016|location=US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=http://www.objetiva.com.br/livro_ficha.php?id=1481|title=Sócrates|last=Cardoso|first=Tom|date=11 January 2014|publisher=Objetiva|isbn=9788539006212|location=São Paulo|language=pt}}&lt;/ref&gt;

Сократ се оженил четири пати. Се разведувал трипати и умрел во четвртиот брак. Имал шест деца. Тој бил колумнист за голем број весници и списанија, пишувајќи не само за спортот, туку и за политиката и економијата. Тој често се појавувал на бразилските ТВ програми како фудбалски експерт. Во времето на неговата смрт, Сократес пишувал измислена книга за Светското првенство во Бразил во 2014 година.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/theobserver/2010/jun/13/socrates-brazil-football-world-cup|title=Sócrates: 'Everyone who comes to Brazil falls in love with someone'|last=Bellos|first=Alex|date=13 June 2010|work=The Guardian|access-date=7 June 2011|location=UK}}&lt;/ref&gt;

Сократ бил [[лекар]], ретко достигнување за професионален фудбалер (тој имал диплома по медицина на Факултетот за медицина на Рибеирао Прето, медицинското училиште на Универзитетот во Саун Пауло ).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.life.com/gallery/43621/image/1555549/greatest-who-never-won-a-world-cup#index/20|title=Greatest Who Never Won a World Cup|publisher=Life|accessdate=4 December 2011|archive-date=2011-12-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20111207001204/http://www.life.com/gallery/43621/image/1555549/greatest-who-never-won-a-world-cup#index/20|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Уште поретко е фактот што ја стекнал дипломата додека истовремено играл професионален [[фудбал]] . По пензионирањето како играч, тој се занимавал со медицина во Рибеирао Прето .&lt;ref name=&quot;Obituary&quot;/&gt;

Бил забележан и по тоа што е интелектуалец, тежок алкохоличар и пушач.&lt;ref name=&quot;7SINS&quot;/&gt; Неговиот помлад брат Раи исто така бил фудбалер и офанзивен играч за врска, како член на бразилскиот тим кој го освоил Светското првенство во [[Светско првенство во фудбал 1994|1994 година]], особено играјќи за [[ФК Саун Пауло|Саун Пауло]] и за [[ФК Париз Сен Жермен|Пари Сен Жермен]] .&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://in.reuters.com/article/soccer-brazil-socrates-idINDEE7B301Z20111204|title=Former Brazil captain Socrates dies at 57|last=Ramil|first=Tatiana|date=4 December 2011|access-date=11 January 2012|agency=Reuters India|archive-date=2020-06-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20200630033455/https://in.reuters.com/article/soccer-brazil-socrates-idINDEE7B301Z20111204|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;RAI&quot;&gt;[https://www.theguardian.com/football/2008/jun/22/brazil &quot;Where are they now? ]&lt;/ref&gt;

== Политика ==
За време на неговото време во Коринтијанс, Сократ го основал движењето Демократија на Коринтјаните, во опозиција на тогашната владејачка воена влада .&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://soundsandcolours.com/articles/brazil/the-role-of-the-corinthians-democracy-in-brazils-re-democratization-director-pedro-asbeg-discusses-black-and-white-democracy-26284/|title=The Role of the Corinthians' Democracy in Brazil's Re-democratization: Director Pedro Asbeg discusses Black and White Democracy|date=26 November 2014|work=Sounds and Colours}}&lt;/ref&gt; Сократес и неговите соиграчи протестирале против односот на режимот кон фудбалерите и му покажале поддршка на поширокото движење за демократизација, носејќи дресови на кои пишувало „Демократија“ за време на натпреварите.&lt;ref name=&quot;soc&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://libcom.org/library/s-crates-midfielder-anti-dictatorship-resister|title=Sócrates – midfielder and anti-dictatorship resister|date=12 July 2007|publisher=Libcom|accessdate=7 June 2011}}&lt;/ref&gt;

На 16 април 1984 година тој зборувал за поддршка на Диретас Ја (Слободни избори сега), популарно движење кое повика на директни претседателски избори.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63627/profile.html|title=Socrates, Brazil's swaggering revolutionary|work=FIFA (Fédération Internationale de Football Association)|access-date=19 April 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20150910154916/http://www.fifa.com/fifa-tournaments/players-coaches/people=63627/profile.html|archive-date=10 September 2015}}&lt;/ref&gt; Во ''Сократ и демократијата на Коринтјаните'' &lt;ref&gt;[https://www.aljazeera.com/program/football-rebels/2013/5/3/socrates-and-the-corinthians-democracy ''https://www.aljazeera.com/program/football-rebels/2013/5/3/socrates-and-the-corinthians-democracy''].&lt;/ref&gt; Јука Кфури, бразилски новинар, се сеќава како, „Сократ го презеде ризикот да каже, пред два милиони луѓе собрани на плоштадот на катедралата, дека доколку директните претседателски избори не бидат прифатени од режимот, тој ќе оди да игра во Италија“.  Со тоа што неговиот трансфер во странство зависел од исходот од уставниот амандман, политичкото наследство на Сократ почнал да се формира. Неговото осудување на воената диктатура и борбата за редемократизирање на Бразил го прошириле неговото наследство надвор од фудбалските терени.

Сократ изјавил дека тројца негови херои од детството биле [[Фидел Кастро]], [[Че Гевара]] и [[Џон Ленон]] .&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.manchestereveningnews.co.uk/sport/football/manchester_united/s/1193868_andy_mitten_column|title=Andy Mitten Column: Interview with Socrates|last=Mitten|first=Andy|date=25 February 2010|work=Manchester Evening News|access-date=4 December 2011}}&lt;/ref&gt; Тој исто така рекол дека „ Лула бил добар“, но дека „заработил само седум од десет“ за неговиот начин на управување со Бразил.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.economist.com/node/21541371|title=Sócrates|date=10 December 2011|work=[[The Economist]]|access-date=30 August 2012}}&lt;/ref&gt;

== Смрт и почит ==
Во 2011 година, здравјето на Сократ почнало да се влошува. Неговата употреба на алкохол е поврзана со тоа.&lt;ref&gt;In the last four months, Socrates has been taken into intensive care three times, mainly due to his alcohol abuse.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://www.independent.co.uk/sport/football/news/brazil-football-legend-socrates-dies-aged-57-6272174.html&lt;/ref&gt; На 19 август 2011 година, тој бил примен на одделот за интензивна нега во болницата Алберт Ајнштајн во Саун Пауло со гастроинтестинално крварење секундарно на порталната хипертензија и бил отпуштен девет дена подоцна.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://news.bbc.co.uk/sport2/hi/football/14602583.stm|title=Former Brazil captain Socrates discharged from hospital|date=27 August 2011|access-date=4 December 2011|publisher=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; Следниот месец тој помина 17 дена во болница поради заболување на црниот дроб.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/04/brazil-socrates-dies-hospital-57?INTCMP=ILCNETTXT3487|title=Former Brazil captain Sócrates dies in hospital at the age of 57|date=4 December 2011|work=The Guardian|access-date=11 January 2012|agency=Reuters}}&lt;/ref&gt; На 1 декември 2011 година, тој бил хоспитализиран со труење со храна што прерасна во септичен шок и бил ставен на апарати за одржување во живот.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/football/2011/dec/03/socrates-life-support-hospital-shock|title=Sócrates on life support in hospital after suffering from septic shock|date=3 December 2011|work=The Guardian|access-date=4 December 2011|location=London}}&lt;/ref&gt; Починал на 4 декември 2011 година на 57-годишна возраст &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.goal.com/en/news/584/brazil/2011/12/04/2787074/breaking-news-brazil-legend-socrates-dies-aged-57|title=Breaking news: Brazil legend Socrates dies aged 57|date=4 December 2011|work=Goal.com|accessdate=4 December 2011}}&lt;/ref&gt; Ги оставил сопругата и шесте деца.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tsn.ca/soccer/story/?id=381947|title=Former Brazil Soccer Captain Socrates Dies at 57|date=4 December 2011|publisher=TSN|accessdate=4 December 2011}}&lt;/ref&gt;

Претседателката на Бразил, [[Дилма Русев|Дилма Русеф]], оддала почит, велејќи дека Бразил изгубил „еден од своите најценети синови“. „На теренот, со својот талент и софистицирани допири, тој беше генијалец. Надвор од теренот... тој беше политички активен, загрижен за својот народ и својата земја.“ &lt;ref name=&quot;bbc_dies_at_57&quot;/&gt;

Навивачите на Коринтијанс кренале знаци во знак на почит и имало момент на молк пред натпреварот на тимот против Палмеирас (реми 0-0 што Коринтијанс ја обезбедил првата бразилска титула по шест години).&lt;ref name=&quot;bbc_dies_at_57&quot;/&gt; Резултатот се совпаднал со наведената желба на Сократ, кој еднаш изјавил дека сака „да умре во недела кога Коринтијанс би освоил трофеј“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sabotagetimes.com/football/socrates-i-want-to-die-on-a-sunday-corinthians-win-a-trophy|title=Socrates: &quot;I Want To Die On A Sunday Corinthians Win A Trophy.&quot;|last=Savarese|first=Mauricio|work=Sabotage Times|accessdate=2022-12-05|archive-date=2016-04-25|archive-url=https://web.archive.org/web/20160425015645/http://sabotagetimes.com/football/socrates-i-want-to-die-on-a-sunday-corinthians-win-a-trophy|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Фиорентина одржала едноминутно молчење пред нивниот првенствен натпревар против [[ФК Рома|Рома]], а играчите носеле црни ленти во знак на почит.&lt;ref name=&quot;bbc_dies_at_57&quot; /&gt;

Поранешниот бразилски напаѓач [[Роналдо]] на Твитер напишал: „Тажен почеток на денот. Почивај во мир д-р Сократ.“ &lt;ref name=&quot;bbc_dies_at_57&quot;/&gt; Зико го нарече „уникатен“.&lt;ref name=&quot;bbc_dies_at_57&quot; /&gt; Италијанецот [[Паоло Роси]] ја опишал смртта како „парче од нашата историја што е отсечено и исчезнато“.&lt;ref name=&quot;bbc_dies_at_57&quot; /&gt; Претседателот на Гарфорт, Сајмон Клифорд, оддал почит на „големата благодат“ на Сократ.

== Наследство ==
[[Пеле]] го именувал Сократес на листата на ФИФА 100 на најдобри живи играчи во светот во март 2004 година, а World Soccer го прогласи за еден од 100-те најдобри фудбалери во историјата. Во октомври 2008 година, тој бил примен во [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Куќата на славните на бразилскиот фудбалски музеј Пакаембу]] .

== Статистика за кариера ==

=== Клуб ===

=== Меѓународни ===
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Настапи и голови по репрезентација и година &lt;ref name=&quot;nft&quot;&gt;{{Nfteams|17936}}&lt;/ref&gt;
!Репрезентација
! година
! Апликации
! Голови
|-
| rowspan=&quot;8&quot; | [[Фудбалска репрезентација на Бразил|Бразил]]
| 1979 година
| 6
| 5
|-
| 1980 година
| 8
| 2
|-
| 1981 година
| 15
| 6
|-
| 1982 година
| 9
| 4
|-
| 1983 година
| 8
| 2
|-
| 1984 година
| 0
| 0
|-
| 1985 година
| 5
| 1
|-
| 1986 година
| 9
| 2
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Вкупно
! 60
! 22
|}

== Наводи ==
{{Наводи|30em}}

== Надворешни врски ==
* {{FIFA player|63627}}
* [http://news.bbc.co.uk/sport1/hi/football/photo_galleries/4032397.stm Garforth debut photo gallery] at BBC
* {{Nfteams|17936}}
* {{Soccerway|socrates-brasileiro-sampaio-de-souza-vieira-de-oliveira/105638}}

[[Категорија:ФИФА 100]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Фјорентина]]
[[Категорија:Фудбалери во Серија А]]
[[Категорија:Фудбалери на Коринтијанс]]
[[Категорија:Бразилски фудбалери]]
[[Категорија:Починати во 2011 година]]
[[Категорија:Родени во 1954 година]]</text>
      <sha1>l9sc8e4vpv8ofbt3ahn4d3j74evgr5f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Хенри VI (драма)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1313796</id>
    <revision>
      <id>5600653</id>
      <parentid>4925268</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Lili Arsova</username>
        <id>86688</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600653</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4792" sha1="gd6a67ufs6yr8um375wtcb3mas06qjb" xml:space="preserve">{{закосеннаслов}}
[[Податотека:Edwin Austin Abbey - King Henry VI, Part II, “Come hither, gracious sovereign, view this body.” (Act III, Scene ii) - 1937.1187 - Yale University Art Gallery.jpg|мини|Опатија Едвин Остин - Крал Хенри VI, дел II, „Дојди ваму, милостив суверен, погледни го ова тело.“ (Чин III, Сцена II) - 1937.1187 - Уметничка галерија на Универзитетот Јеил]]
'''''Хенри VI''''' ― серијал од три историски [[Драма|драми]] на [[Вилијам Шекспир]], сместени за време на животот на [[Хенри VI|англискиот крал Хенри VI]]. ''[[Хенри VI, дел 1|Хенри VI, Дел 1]]'' се занимава со губењето на [[Франција|француските]] територии на [[Англија]] и политичките махинации кои довеле до [[Војна на розите|Војната на розите]], бидејќи англискиот политички систем е растргнат од лични расправии и ситна љубомора; ''[[Хенри VI, дел 2|Хенри VI, Дел 2]]'' ја прикажува неспособноста на кралот да ги задуши расправиите на неговите благородници и неизбежноста на вооружениот [[судир]]; и ''[[Хенри VI, Дел 3]]'' се занимава со ужасите на тој судир.

Во 2016 година, изучувачите кои работеле на новите изданија на Шекспир во Оксфорд, објавиле дека му припишуваат заслуга на колегата на Шекспир и одреден временски ривал, [[Кристофер Марлоу]], како соавтор на трилогијата.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/culture/2016/oct/23/christopher-marlowe-credited-as-one-of-shakespeares-co-writers|title=Christopher Marlowe credited as one of Shakespeare's co-writers|last=Alberge|first=Dalya|date=23 октомври 2016|work=[[The Guardian]]}}&lt;/ref&gt; Долго време било сомневано дека претставите имаат соавтори. Изучувачите од Оксфорд ги донеле своите заклучоци користејќи техники на „големи податоци“, користејќи [[Сметач|сметачка]] [[програмска опрема]] за да ги идентификуваат шемите на јазикот на потписот за авторот (користејќи дисциплина позната како стилометрика), а потоа проверувајќи ги текстовите според тие потписи.

Иако трилогијата ''Хенри VI'' можеби не е напишана по хронолошки редослед, трите драми често се групирани заедно со ''[[Ричард Трети (драма)|Ричард III]]'' за да образуваат тетралогија, „малата тетралогија“, која ја покрива целата сага за Војната на розите, од смртта на [[Хенри V]] во 1422 година до доаѓањето на власт на [[Хенри VII]] во 1485 година. Токму успехот на оваа низа драми цврсто го воспоставил угледот на Шекспир како драматург. „Главната тетралогија“ или ''Хенријада'', која ги опфаќа претходните владеења, била напишана подоцна.

Трите драми биле објавени одделно, и честопати се изведуваа одделно, иако тие исто така биле комбинирани во различни приспособувања во една драма или две драми. Дополнителни детали за изведбите и приспособувањата се појавуваат во написите за поединечни претстави.

== Наводи ==
{{Наводи}}{{Вилијам Шекспир}}{{Нормативна контрола}}
[[Категорија:Војната на розите во фикцијата]]
[[Категорија:Хенри VI]]
[[Категорија:Шекспирови истории]]</text>
      <sha1>gd6a67ufs6yr8um375wtcb3mas06qjb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сеада</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1318185</id>
    <revision>
      <id>5600824</id>
      <parentid>5040309</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:25:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1705" sha1="sd42jjv9tjr37medu22c0jjpea0kkdr" xml:space="preserve">[[Податотека:SeadasCA.jpg|мини|Сеада]]
'''Сеада''' е десерт [[Сардинија|од Сардинија]]. Се подготвува со пржењето на големата кнедла од [[гриз]] со фил од кисело пекорино сирење и кора од лимон и со маслиново масло или свинска маст. Се служи прелиена со мед, шеќер или сол. 

== Наводи ==
* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=Mn8bAQAAMAAJ&amp;q=seada+sardinia|title=The Renaissance of Italian Cooking|last=De' Medici Stucchi|first=Lorenza|date=1989|publisher=Fawcett|isbn=978-0449903643|page=108|access-date=20 September 2016}}
* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.santeodoro.com/en/news-blog/food-wine/177-piatti-tipici-sardi-la-seada-2|title=Typical Sardinian food: The Seada|last=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt;|work=santeodoro.com|accessdate=20 September 2016|archive-date=2021-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20210305100745/https://www.santeodoro.com/en/news-blog/food-wine/177-piatti-tipici-sardi-la-seada-2|url-status=dead}}
* {{Наведена мрежна страница|url=http://www.cafebabel.it/lifestyle/articolo/seadas-o-sebadas-un-non-dolce-dal-cuore-della-sardegna.html|title=History of Seadas|accessdate=2023-03-22|archive-date=2023-03-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20230322221610/https://cafebabel.it/lifestyle/articolo/seadas-o-sebadas-un-non-dolce-dal-cuore-della-sardegna.html|url-status=dead}}

{{италија-никулец}}

[[Категорија:Италијанска кујна]]</text>
      <sha1>sd42jjv9tjr37medu22c0jjpea0kkdr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Саб (роман)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1319203</id>
    <revision>
      <id>5600740</id>
      <parentid>5593881</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:26:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600740</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6156" sha1="o14zhf8qj5lmvsvub5ga1cn647oj1z2" xml:space="preserve">{{закосеннаслов}}
{{infobox book|&lt;!-- See [[Wikipedia:WikiProject Novels]] or [[Wikipedia:WikiProject Books]] --&gt;|name=Саб|title_orig=|translator=|image=SAB de Gertrudis Gómez de Avellaneda.jpg|caption=|author=[[Гертрудис Гомес де Авељанеда]]|illustrator=|cover_artist=|country=[[Куба]]|language=[[Шпански јазик|Шпански]]|genre=|release_date=1841|english_release_date=|media_type=|preceded_by=|followed_by=}}

'''''Саб''''' ― [[роман]] напишан од Гертрудис Гомес де Авељанеда и објавен во [[Мадрид]] во 1841 година.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=p8qFuJ7-eqkC&amp;q=Sab+is+a+novel+written+by+Gertrudis+Gomez+de+Avellaneda+in+1841+and+published+in+Madrid.&amp;pg=PA437|title=¤Encyclopedia of the Romantic Era, 1760–1850|last=Murray|first=Christopher John|date=13 мај 2013|publisher=Routledge|isbn=9781135455781|language=en}}&lt;/ref&gt; Романот е насочен на ликот на Саб, мулатски [[роб]] кој е вљубен во ќерката на својот бел господар, Карлота. Болката од невозвратената [[љубов]] на Саб кон Карлота го води Саб до неговата сопствена [[смрт]], која се случува за време на свадбата на Карлота со Енрике Отвеј. Романот бил објавен во [[Куба]] дури во 1914 година.

''Саб'' е сметан од некои изучувачи како роман против ропството, а некои исто така предложуваат дека ја критикува установата [[брак]].  Романот бил напишан една [[деценија]] пред „''[[Колибата на чичо Том]]''“ на [[Хариет Бичер Стоу]]. Според Нина М. Скот, ''Саб'', исто како и романот на Бичер Стоу, го критикува ропството како поместување на она што Елизабет Амонс го нарекува „мајчински вредности од машката етика жедна за [[заработка]] [ропската економија] која ги смета човечките суштества како... стока.“&lt;ref&gt;Gómez de Avellaneda, Gertrudis. ''Sab and Autobiography''. Trans. and ed. by Nina M. Scott. U. of Texas Press, Austin, 1993, p. xxiv.&lt;/ref&gt; Објавувањето на ''Саб'' е сметано за претходник на противропските движења.

За другиот вид критичари, ''Саб'' е „единствениот феминистичко-аболиционистички роман објавен од жена во Шпанија од деветнаесеттиот век или нејзината робовладетелска колонија Куба“.{{Sfn|Davies|2001}}

== Заплет ==
[[Роман]]от е сместен на плантажа за [[шеќер]] сместена на половина пат помеѓу градот Санта Марија де Пуерто Принсипе (денешен Камагуеј) и селото Кубитас. Додека најголемиот дел од романот се одвива на плантажата, дел од него се случува во Пуерто Принсипе, во планините Кубитас и во северното пристаниште Гуанаја.{{Sfn|Davies|2001}} Енрике Отвеј, англиски трговец, бара да се ожени со Карлота затоа што мисли дека овој договор ќе му донесе [[пари]]. Како што се развива приказната, Саб дознава за нечесното однесување на Енрике и се обидува тајно да и помогне на Карлота.

== Заднина ==
Иако делото ''Саб'' првично било објавено во [[Мадрид]] во декември 1841 година,{{Sfn|Davies|2001}} Авељанеда започнала да ја пишува книгата во Куба и продолжила да работи на неа за време на двомесечното патување во [[Европа]] во 1836 година.{{Sfn|Davies|2001}}

== Преводи ==
''Саб'' бил преведен на [[англиски]] од страна на Нина М. Скот во 1993 година и објавен од Прес на Универзитетот во Тексас.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Sab ; and, Autobiography|url=https://archive.org/details/sabandautobiogra0000gome_p0d9|last=Gómez de Avellaneda|first=Gertrudis|last2=Scott|first2=Nina M.|date=1993|publisher=University of Texas Press|isbn=0-292-77655-1|publication-place=Austin|oclc=26133048}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Дополнителна литература ==
{{refbegin}}
* {{cite book |last=Davies |first=Catherine |year=2001 |chapter=Introduction |title=Sab |series=Hispanic Texts |language=en |publisher=Manchester University Press |isbn=978-0719057069 }}
{{refend}}

== Надворешни врски ==

* [http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/04700625355736673132268/p0000001.htm#1 ''Саб'': семрежно издание (шпански)] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20100109095951/http://www.cervantesvirtual.com/servlet/SirveObras/04700625355736673132268/p0000001.htm#1 |date=2010-01-09 }}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Романи за ропство]]
[[Категорија:Кубански романи]]
[[Категорија:Феминистички романи]]
[[Категорија:Книги на шпански јазик]]
[[Категорија:Романи од 1841 година]]</text>
      <sha1>o14zhf8qj5lmvsvub5ga1cn647oj1z2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Спајк Ли</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1319517</id>
    <revision>
      <id>5600928</id>
      <parentid>5474007</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:27:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600928</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8843" sha1="q3qqv8ruh7f7gj1zyqw2jnc63eb1151" xml:space="preserve">{{Infobox person
 | name             = Спајк Ли
 | image            = Spike Lee Cannes 2018.jpg
 | caption          = Спајк Ли во 2018 на [[Кански филмски фестивал]]
 | birth_name       = Шелтон Џексон Ли
 | birth_date       = {{birth date and age|1957|3|20}}
 | birth_place      = [[Атланта]], [[Џорџија]], САД
 | education        = 
 | occupation       = {{hlist|Режисер|глумец}}
 | works            = 
 | years_active     = 1977–денес
 | boards           = 40 Acres and a Mule Filmworks
 | spouse           = {{marriage|Тоња Луис|1993}}
 | children         = 2
 | parents          = Бил Ли
 | relatives        = 
 | awards           = 
}}
'''Шелтон Џексон''' '''Ли''' (Англиски: Shelton Jackson Lee; роден на 20 март 1957 година) познат како '''Спајк Ли''' ― американски режисер и глумец.

Во своите дела Ли постојано ги истражува [[Расни односи|расните односи]], проблемите во црнечката заедница, улогата на медиумите во современиот живот, урбаниот криминал и сиромаштијата и други политички прашања. За својата работа добил многу признанија, меѓу кои [[Оскар за најдобро адаптирано сценарио|Оскар]], Награда од студентската академија, две [[Primetime Emmy награди]], [[BAFTA|БАФТА награда]] и две [[Пибодиева награда|Peabody награди]]. Во 2002 година, исто така, добил почесна награда БАФТА, во 2003 година почесен Цезар, во 2019 година почесна награда од Академијата, а добил и Гала награда од Филмското друштво при Линколн центарот и наградата Дороти и Лилијан Гиш.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-24158700|title=Spike Lee wins $300,000 Gish Prize|work=BBC News|access-date=April 30, 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.latimes.com/entertainment/movies/moviesnow/la-et-mn-spike-lee-awarded-gish-prize-20130918,0,5323916.story#axzz30OykLTfs|title=Spike Lee awarded $300,000 Gish Prize|work=Los Angeles Times|access-date=April 30, 2014}}&lt;/ref&gt;

Неговата продуцентска куќа, 40 Acres and a Mule Filmworks, од 1983 година продуцирала преку 35 филмови. Негов прв филм како режисер бил „Таа мора да го има“ (''She's Gotta Have It'') (1986). Оттогаш напишал сценарио и режирал повеќе филмови како „Школски денови“ (''School Daze)'' (1988), ''[[Постапувај исправно (филм од 1989)|Постапувај исправно]]'' (1989), Уште подобар блуз (''Mo' Better Blues)'' (1990), Треска во џунглата (''Jungle Fever)'' (1991), ''[[Малколм Х (филм)|Малком X]]'' (1992), ''Crooklyn'' (1994), ''Clockers'' ( 1995), ''25-тиот час'' (2002), ''Човек Одвнатре'' (''Inside Man)'' (2006), ''Chi-Raq'' (2015), ''[[Црн член на Кју Клукс Клан]]'' (2018) и ''Da 5 Bloods'' (2020). Ли исто така глумел во единаесет од неговите играни филмови. Со неговите филмови се пробиле и добиле позитивни критики глумци како [[Дензел Вашингтон]], [[Лоренс Фишберн]], [[Семјуел Л. Џексон]], [[Џанкарло Еспозито|Џанкарло Еспосито]], [[Рози Перес]], [[Делрој Линдо]] и [[Џон Дејвид Вашингтон]].

Неговите филмови ''[[Постапувај исправно (филм од 1989)|Постапувај исправно]]'', ''[[Малколм Х (филм)|Малком X]]'', ''4 девојчиња (4 Little Girls)'' и Таа мора да го има ''(She's Gotta Have It)'' биле избрани од [[Конгресна библиотека|Конгресната библиотека]] за зачувување во Националниот филмски регистар поради тоа што се „културно, историски или естетски значајни“.&lt;ref name=&quot;cnn.com&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cnn.com/SHOWBIZ/Movies/9911/16/natl.film.registry/|title=CNN - U.S. film registry adds 25 new titles - November 16, 1999|work=www.cnn.com}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;philasun.com&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.philasun.com/entertainment/spike-lees-malcolm-x-among-25-film-registry-picks/|title=Spike Lee's 'Malcolm X' among 25 film registry picks|date=January 3, 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Chow&quot;&gt;{{Наведен нестручен часопис|location=New York, NY|access-date=December 11, 2019}}&lt;/ref&gt;

== Личен живот ==
Шелтон Џексон Ли е роден во [[Атланта|Атланта, Џорџија]], син на Жаклин Керол, учителка по уметност, и Вилијам Џејмс Едвард Ли III, џез-музичар и [[композитор]]. Ли има три помали браќа и сестри, Џои, Дејвид и Синке, и сите тие работеле на филмовите на Ли. Кога бил дете, неговото семејство се преселило од Атланта во [[Бруклин]], Њујорк. Мајка му во детството му го дала прекарот „Спајк“. Завршил средно училиште во Бруклин.

Дипломирал на Тиш школата за уметност при Универзитетот во Њујорк.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.morehouse.edu/about/boardbios/slee.html|title=SHELTON &quot;SPIKE&quot; LEE '79|date=April 9, 2012|access-date=April 9, 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20120506002442/https://www.morehouse.edu/about/boardbios/slee.html|archive-date=May 6, 2012|publisher=Morehouse College}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}
== Надворешни врски ==

* {{Imdb име}}
* {{Твитер}}
* Spike Lee   on Charlie Rose
* Spike Lee collected news and commentary at The New York Times
* Spike Lee collected news and commentary at The Guardian 
* {{C-SPAN}}
* [http://www.depauw.edu/news/index.asp?id=12593 Ubben Lecture at DePauw University] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20071012023602/http://www.depauw.edu/news/index.asp?id=12593 |date=2007-10-12 }}
* [https://www.criterion.com/current/posts/98-do-the-right-thing Criterion Collection Essay on Spike Lee's ''Do the Right Thing'']
* [https://web.archive.org/web/20090725081029/http://www2.canada.com/windsorstar/news/story.html?id=8dfb2753-6522-47aa-b53b-51dd78c0ace7 Lee's Lens Exposes Inequalities, but he's no Revolutionary] by Brendan Kelly, ''Canwest'', April 11, 2009
* [https://www.politico.com/magazine/story/2019/02/07/spike-lee-interview-race-america-blackkklansman-2019-224822 Interview with Politico Magazine February 7, 2019]
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Членови на Американската академија на уметностите и науките]]
[[Категорија:Американски филмски продуценти]]
[[Категорија:Родени во 1957 година]]
[[Категорија:Американски сценаристи]]
[[Категорија:Американски филмски режисери]]
[[Категорија:Добитници на ЕМИ награди]]
[[Категорија:Афроамерикански глумци]]
[[Категорија:Добитници на БАФТА награди]]
[[Категорија:Добитници на Оскар за најдобро адаптирано сценарио]]
[[Категорија:Американски режисери на музички спотови]]
[[Категорија:Американски режисери на документарни филмови]]
[[Категорија:Афроамерикански сценаристи]]
[[Категорија:Афроамерикански режисери]]</text>
      <sha1>q3qqv8ruh7f7gj1zyqw2jnc63eb1151</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сочник</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1322813</id>
    <revision>
      <id>5600922</id>
      <parentid>5563869</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600922</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36014" sha1="qdhog1ukefsph9lwwmtf9952ldxjr4l" xml:space="preserve">[[Податотека:Split_Aloe.jpg|мини|400x400пкс| Сочните растенија имаат задебелени стебла или лисја, како што е ова ''Алое'' .]]
'''Сочници''' или '''сукуленти''' — [[растенија]] со делови што се задебелени i месести, обично за да ја задржат водата во сушни климатски и почвени услови. Зборот ''сулулент'' потекнува од латинскиот збор ''sucus'', што значи „сок“ или „сок“.&lt;ref&gt;{{Наведување|title=Merriam-Webster: succulent|url=http://www.merriam-webster.com/dictionary/succulent|access-date=30 мај 2023}}&lt;/ref&gt;

Сочниците може да складираат вода во различни структури, како што се [[Лист|лисја]] и [[Стебло|стебла]] . Содржината на вода во некои сочни органи може да достигне до 90-95%,&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Griffiths|first=Howard|last2=Males|first2=Jamie|date=11 септември 2017|title=Succulent plants|journal=Current Biology|language=en|volume=27|issue=17|pages=R890–R896|doi=10.1016/j.cub.2017.03.021|issn=0960-9822|pmid=28898660|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; како што се ''[[Glottiphyllum semicyllindricum]]'' и ''[[Mesembryanthemum barkleyii]]''.&lt;ref&gt;Jacobsen Handbook op.cit. Volume 3 P. 1259&lt;/ref&gt; Некои дефиниции вклучуваат и [[корен]]и, така што геофитите кои преживуваат неповолни периоди со умирање назад во подземните органи за складирање може да се сметаат за сочници. Живеалиштата на овие растенија кои ја зачувуваат водата често се во области со високи температури и ниски врнежи, како што се [[Пустина|пустините]], но сочниците може да се најдат дури и во [[Планинска клима|алпските]] екосистеми кои растат во карпеста почва. Сочниците се одликуваат со нивната способност да напредуваат на ограничени извори на вода, како што се магла и роса, што ги прави подготвени да преживеат во [[екосистем]] кој содржи оскудни извори на вода.

Сочниците не се таксономска категорија, бидејќи поимот ги опишува само атрибутите на одреден вид; некои видови во родот (како [[Млечки (род)|млечки]] (''Euphorbia'') spp.) или семејството (како ''Asphodelaceae'') може да бидат сочни, додека други се помалку или воопшто не. Многу растителни семејства имаат повеќе сочни видови кои се наоѓаат во нив (повеќе од 25 семејства на растенија).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tucsoncactus.org/html/growing_succulents_in_the_desert_column_Jan_2011.html|title=The Tucson Cactus and Succulent Society|last=Dimmitt|first=Mark|work=www.tucsoncactus.org|archive-url=https://web.archive.org/web/20170822234117/http://www.tucsoncactus.org/html/growing_succulents_in_the_desert_column_Jan_2011.html|archive-date=22 август 2017|accessdate=30 мај 2023}}&lt;/ref&gt; Во некои семејства, како што се Aizoaceae, [[кактуси]] и Crassulaceae, повеќето видови се сочници. Во [[Хортикултура|хортикултурната]] употреба, поимот понекогаш е користен на начин што ги исклучува растенијата што [[Ботаника|ботаничарите]] би ги сметале за сочници, како што се [[кактуси]]те . Сочниците често се одгледуваат како [[украсни растенија]] поради нивниот впечатлив и необичен изглед, како и нивната способност да напредуваат со релативно минимална грижа.

== Дефиниција ==
По дефиниција, сочниците се растенија отпорни на [[суша]] во кои лисјата, стеблото или корените се месести со развојот на ткивата што складира вода.{{Sfn|Rowley|1980|p=1}} Други извори ги исклучуваат корените како во дефиницијата „растение со дебели i месести стебла и/или листови, приспособени на суви средини“. {{Sfn|Beentje|2010}} Разликата влијае на односот помеѓу сочниците и „геофитите“ – растенија кои преживуваат неповолни сезони како пупка за презимување на подземен орган.{{Sfn|Beentje|2010|p=116}} Подземните органи, како што се [[Луковица|луковиците]], [[Грутчеста луковица|ризоми]] и [[Кртола|грутки]], често се месести со ткива што складираат вода. Така, ако корените се вклучени во дефиницијата, многу геофити би биле класифицирани како сочници. Растенијата приспособени да живеат во суви средини, како што се сочниците, се нарекуваат ''ксерофити''. Сепак, не сите ксерофити се сочници, бидејќи постојат и други начини на прилагодување на недостигот на вода, на пример, со развивање на мали листови кои може да се навиваат или да имаат кожести наместо сочни листови.&lt;ref&gt;{{Наведување|year=2001|title=Dictionary of Botany|url=http://botanydictionary.org/xerophyte.html|access-date=30 мај 2023|contribution=xerophyte}}&lt;/ref&gt; Ниту, пак, сите сочници се ксерофити, бидејќи растенијата како ''Crassula helmsii'' се и сочни и водни.&lt;ref&gt;{{Наведување|url=http://www.issg.org/database/species/ecology.asp?si=1517&amp;fr=1&amp;sts=sss&amp;lang=EN|contribution=''Crassula helmsii'' (aquatic plant, succulent)|date=15 април 2010|title=Global Invasive Species Database|publisher=ISSG|access-date=30 мај 2023|archive-date=2016-03-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20160312011235/http://issg.org/database/species/ecology.asp?fr=1&amp;lang=en&amp;si=1517&amp;sts=sss|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Succulent_in_San_Francisco.JPG|мини|Средишна розета на (''Aloe polyphylla'').]]
Некои кои одгледуваат сочници како хоби може да го користат поимот на поинаков начин од ботаничарите. Во [[Хортикултура|хортикултурната]] употреба, поимот „сочник“ или „сукулент“ редовно ги исклучува кактусите. На пример, тритомниот ''Прирачник за сочни растенија'' на Јакобсен не вклучува кактуси.{{Sfn|Jacobsen|1960}} Многу книги кои го покриваат одгледувањето на овие растенија вклучуваат „кактуси и сочници“ како наслов или дел од насловот.{{sfn|ps=|Anderson|1999}}{{sfn|ps=|Hecht|1994}}{{sfn|ps=|Hewitt|1993}} Меѓутоа, во ботаничката терминологија, кактусите се сочници, {{Sfn|Rowley|1980|p=1}} но не и обратно бидејќи многу сочни растенија не се кактуси. Кактусите образуваат монофилетна група и освен еден вид се домородни само во Новиот свет ([[Америка]]), но низ [[паралелна еволуција]] слични растенија од сосема различни семејства како Apocynaceae еволуирале во [[Стар свет|Стариот свет]].

Понатамошна тешкотија за општо препознавање е тоа што во одредени семејства има растенија кои се сочни и несочни. Во многу родови и семејства, постои континуирана градација од растенија со тенки листови и нормални стебла до оние со многу јасно задебелени и месести листови или стебла. Задржувањето на вода е одлика која станува бесмислена за поделба на растенијата на родови и семејства. Различни извори може различно да ги класифицираат истите видови.{{Sfn|Rowley|1980|p=2}} Видовите со средни особиникако што се малку месести лисја или стебла може да се опишат како ''полусочни''.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://portals.iucn.org/library/efiles/documents/1997-041.pdf|title=Cactus and succulent plants : status survey and conservation action plan|last=Oldfield|first=Sara|date=1997|publisher=IUCN|isbn=978-2-8317-0390-9|page=24|access-date=30 мај 2023}}&lt;/ref&gt;

Градинарите често ги следат комерцијалните конвенции и може да исклучат други групи на растенија како што се бромелијадите, кои научно се сметаат за сочници. {{Sfn|Innes|Wall|1995}} Практичната градинарска дефиниција стана „сочно растение е секое пустинско растение што колекционерот сака да го одгледува“, без никакво разгледување на научните класификации.{{Sfn|Martin|Chapman|1977}} Комерцијалните презентации на „сочни“ растенија ќе ги претстават оние што клиентите најчесто ги идентификуваат како такви. Растенијата понудени комерцијално тогаш како „сочници“ (како што се чувар куќа), поретко ќе вклучуваат геофити (во кои задебелениот орган за складирање е целосно под земја), но ќе вклучуваат растенија со задебелување на стебло,{{Sfn|Martin|Chapman|1977|pp=19–20}} што е задебелено над почвата, на ниво на почвата, образувано од стебло, корен или и двете.{{Sfn|Beentje|2010|p=32}}

== Изглед ==
[[Податотека:Eze_jardin_exotique.JPG|мини|Збирка на сочници, вклучувајќи [[кактуси]], од Ботаничка градина Ез, [[Франција]].]]
Складирањето вода често им дава на сочните растенија позадебелен или помесест изглед за разлика од другите растенија. Покрај задржувањето на вода, сочните растенија имаат и други одлики за заштеда на вода. Тие може да вклучуваат:

* С4 растенија со посебен метаболизам за фотосинтеза (CAM) за да се минимизира загубата на вода
* отсутни, намалени или цилиндрични до сферични листови
* намалување на бројот на стоми
* стеблата како главно место на [[фотосинтеза]]та, наместо листовите
* ребра кои овозможуваат брзо зголемување на волуменот на растението и намалување на површината изложена на сонце
* восочна, влакнеста или шилеста надворешна површина за да се создаде влажно микро-живеалиште околу растението, што го намалува движењето на воздухот во близина на површината на растението, а со тоа ја намалува загубата на вода и може да создаде сенка
* корени многу блиску до површината на почвата, така што тие можат да ја преземат влагата од многу мали дождови или дури и од силната [[роса]]
* способност да останат месести и полни со вода дури и при високи внатрешни температури (на пр. {{Convert|52|C|F}} ) {{Sfn|Compton|n.d.}}
* многу непропустлива надворешна кутикула (епидермис) {{Sfn|Compton|n.d.}}
* брзо запечатување и заздравување на раните&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Speck|first=Olga|last2=Schlechtendahl|first2=Mark|last3=Borm|first3=Florian|last4=Kampowski|first4=Tim|last5=Speck|first5=Thomas|date=2018-01-16|title=Humidity-dependent wound sealing in succulent leaves of Delosperma cooperi – An adaptation to seasonal drought stress|url=https://www.beilstein-journals.org/bjnano/articles/9/20|journal=Beilstein Journal of Nanotechnology|language=en|volume=9|issue=1|pages=175–186|doi=10.3762/bjnano.9.20|issn=2190-4286|pmc=5789399|pmid=29441263}}&lt;/ref&gt;
* секрети, кои изобилно задржуваат вода{{Sfn|Compton|n.d.}}

== Живеалиште ==
[[Податотека:Succulents_in_habitat_Adromischus_marianiae,_Crassula_deceptor_and_Conophytum.jpg|мини|Сочниците, како што се ''Adromischus marianae'', ''Crassula deceptor'' и ''Conophytum'', имаат афинитет за суви почви кои брзо се одводнуваат, честопати растат директно на карпите.]]
Освен на [[Антарктик]]от, сочниците можат да бидат најдени на секој [[континент]]. Според [[Светски фонд за природа|Светскиот фонд за дивиот свет]], [[Јужноафриканска Република|Јужна Африка]] е дом на околу една третина од сите сочни видови, од кои повеќето живеат во сочниот биом Кару.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Burke|first=Antje|date=May 2013|title=Succulent plants on arid inselbergs|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S0367253013000583|journal=Flora - Morphology, Distribution, Functional Ecology of Plants|language=en|volume=208|issue=5-6|pages=321–329|doi=10.1016/j.flora.2013.05.001}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2021/07/31/world/africa/south-africa-poachers-tiny-succulent-plants.html|title=In South Africa, Poachers Now Traffic in Tiny Succulent Plants|last=Trenchard|first=Tommy|date=2021-07-31|work=The New York Times|access-date=30 мај 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Иако често се смета дека повеќето сочници доаѓаат од суви области како што се [[Степа|степите]], [[Степска клима|полупустините]] и [[Пустина|пустините]], најсувите области во светот не создаваат соодветни живеалишта за сочниците, главно поради тешкотијата што таквите ниски растечки растенија или садници би морале да напредуваат. во средини каде што лесно може да бидат покриени со песок.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=GINNS|first=R.|date=1961|title=The Habitat of Succulent Plants|url=https://www.jstor.org/stable/42788160|journal=The National Cactus and Succulent Journal|volume=16|issue=2|pages=29–30|issn=0027-8858|jstor=42788160}}&lt;/ref&gt; Австралија, најсувиот населен континент во светот, е домаќин на многу малку домашни сочници поради честите и долготрајни суши. Дури и Африка, континентот со најмногу автохтони сочници, не е домаќин на многу од растенијата во нејзините најсуви региони.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cactusexpert.org/succulents-growing-conditions/succulents-in-their-natural-environment.html|title=Succulents in their natural environment|date=November 2021|accessdate=2023-05-30|archive-date=2022-01-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20220105064547/https://www.cactusexpert.org/succulents-growing-conditions/succulents-in-their-natural-environment.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Сепак, иако сочниците не можат да растат во овие најтешки услови, тие се способни да растат во услови кои не се населени за други растенија. Всушност, многу сочници можат да напредуваат во суви услови, а некои се способни да издржат и до две години без вода во зависност од нивната околина и прилагодувањата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://animals.sandiegozoo.org/plants/cactuses-succulents|title=Cactuses and Succulents}}&lt;/ref&gt; Повремено, сочниците може да се појават како [[епифити]], кои растат на други растенија со ограничен или никаков контакт со почвата и се зависни од нивната способност да складираат вода и да добиваат хранливи материи со други средства; се гледа во родот ''Tillandsia''. Сочниците се јавуваат и како жители на [[Море|морските]] брегови и сувите езера, кои се изложени на високи нивоа на растворени минерали кои се смртоносни за многу други растителни видови. Калифорнија е дом на близу сто сочни видови кои се родени во државата, многу од нив живеат во крајбрежни средини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.inaturalist.org/projects/california-s-native-succulents?tab=species|title=California's Native Succulents}}&lt;/ref&gt; Сочниците во саксии можат да растат во повеќето затворени средини со минимална грижа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://succulentcity.com/7-succulent-care-tips/|title=Succulent Care Tips|date=17 април 2019}}&lt;/ref&gt;

== Зачувување ==
Во [[Јужна Африка]], на неколку видови им се заканува истребување поради собирање од дивината за црниот пазар и активностите поврзани со [[рударство]]то. Растенијата главно се продаваат на собирачи во [[Азија|азиските]] земји, каде што има голема побарувачка за нив.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nationalgeographic.com/animals/article/tiny-succulents-are-under-siege-from-international-crime-rings|title=These tiny succulents are under siege from international crime rings|date=8 март 2022|work=Animals|language=en|accessdate=30 мај 2023}}&lt;/ref&gt; Нелегално е од 1974 година да бидат поседувани заштитени сочници како што е ''Conophytum'' без одобрение во [[Западен Кејп]] и [[Северен Кејп]], двете јужноафрикански покраини каде што тие растат.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Семејства и родови ==
[[Податотека:Bottle-tree.jpg|мини|165x165пкс| Apocynaceae: ''Pachypodium lealii'', сочно стебло]]
[[Податотека:Haworthia_arachnoidea_-_cobweb_aloe.jpg|мини|150x150пкс| Asphodelaceae: ''Haworthia arachnoidea'', сочен лист]]
[[Податотека:Astroloba_tenax_6.jpg|мини|150x150пкс| Asphodelaceae: ''Astroloba tenax'', сочен лист]]
[[Податотека:Rebutia_muscula.JPG|мини|150x150пкс| [[Кактуси|Cactaceae]]: ''[[Rebutia muscula]]'', сочно стебло]]
[[Податотека:Crassula_ovata_+_Florero.jpg|мини|190x190пкс| Crassulaceae: ''[[Crassula ovata]]'', сочно стебло и листови]]
[[Податотека:E_obesa_symmetrica_ies.jpg|мини|150x150пкс| [[Млечки|Euphorbiaceae]]: ''Euphorbia obesa'' ssp. ''symmetrica'', сочно стебло]]
[[Податотека:Treecholla.jpg|десно|мини|150x150пкс| ''Cylindropuntia imbricata'': стебло, дрвенест сочник]]
[[Податотека:Baobob_tree.jpg|мини|224x224пкс| [[Слезови|Malvaceae]]: ''Adansonia digitata'', сочно стебло]]
[[Податотека:Moringa-ovalifolia.jpg|мини|200x200пкс| Moringaceae: ''Moringa ovalifolia'', сочно стебло]]
[[Податотека:Pataelefante.jpg|мини|200x200пкс| [[Шпаргли|Asparagaceae]]: ''[[Beaucarnea recurvata]]'', сочно стебло]]
[[Податотека:Dragon_tree_2.jpg|мини|150x150пкс| [[Шпаргли|Asparagaceae]]: ''Dracaena draco'', сочно стебло]]
[[Податотека:Pianta_grassa.jpg|мини|150x150пкс| ''Euphorbia resinifera'']]
[[Податотека:Succulents_in_a_CT_Greenhouse.jpg|мини|150x150пкс| Сочници чувани на {{темп|25}} во [[стаклена градина]] во [[Конектикат]]]]
[[Податотека:Flickr_-_brewbooks_-_Kalanchoe_longiflora_var._coccinea_(2).jpg|мини|150x150пкс| ''Kalanchoe longiflora'']]
[[Податотека:Echeveria.derenbergii.7072.jpg|мини|150x150пкс| ''Echeveria derenbergii'']]
[[Податотека:Senecio_angulatus_4.jpg|мини|150x150пкс| ''Senecio angulatus'']]
Постојат околу шеесет различни семејствана растенија кои содржат сочници.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.housebeautiful.com/lifestyle/gardening/g3441/interesting-facts-about-succulents/|title=10 Things You Never Knew About Succulents|date=16 September 2018}}&lt;/ref&gt; Редовите на растенијата, семејствата и родовите во кои се среќаваат сочните видови се наведени подолу.

'''Ред Alismatales'''

* '''[[Козлеци|Araceae]]''': ''Zamioculcas''

'''Ред''' '''[[Штитовидни|Apiales]]'''

* '''[[Штитоцветни|Apiaceae]]''':&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://succulent-plant.com/families/apiaceae.html|title=Apiaceae|work=succulent-plant.com|language=en|accessdate=30 мај 2023}}&lt;/ref&gt; ''Azorella, Crithmum''
* '''Araliaceae''': ''Cussonia''

'''Ред Arecales (исто така наречен Principes)'''

* '''[[Палми|Arecaceae]] (исто така наречена Palmae)''' ''Jubaea''

'''Ред''' '''[[Шпаргловидни|Asparagales]]'''

* '''[[Кокичиња|Amaryllidaceae]]''' (геофити): ''[[Амарилис|Amaryllis]]'', ''Boophone'', ''Clivia ,'' ''Crinum, Cryptostephanus'', ''Cyrtanthus'', ''Haemanthus'', ''Rauhia'', ''Scadoxus'', ''Stenomesson''
* '''[[Шпаргли|Аспарагацеа]]'''
** '''Agavoideae''': ''Agave'', ''Beschorneria'', ''Furcraea'', ''Hesperaloe'', ''Hesperoyucca'', ''Manfreda, Polianthes ,'' ''Yucca''
** '''Lomandroideae''': ''Кордилин''
** '''Nolinoideae''': ''Beaucarnea'', ''Calibanus'', ''Dasylirion'', ''Dracaena'', ''Nolina''
** '''Scilloideae (Hyacinthaceae)''': ''Albuca'', ''Bowiea'', ''Daubenya'', ''Drimia'', ''Eucomis'', ''Lachenalia'', ''Ledebouria'', ''Massonia'', ''[[Птичје млеко|Ornithogalum]]'', ''Scilla'', ''Urginea ,'' ''Veltheimia''
* '''Doryanthaceae''': ''Doryanthes''
* '''[[Орхидеи|Orchidaceae]]''': ''Acampe'', ''Aerangis'', ''Ansellia'', ''Bolusiella'', ''Bulbophyllum'', ''Cirrhopetalum ,'' ''Calanthe'', ''Cyrtorchis'', ''Dendrobium cucumerinum'', ''Eulophia'', ''Liparis'', ''Oberonia'', ''Oeceoclades'', Polystachya, Tridactyle, [[Ванила (растение)|''Vanilla'']]
* '''Asphodelaceae'''
** потсемејство '''Asphodeloideae''': ''Aloe'' (сочници и геофити '')'' '','' ''Astroloba, Tulistaа'', ''× Astrolista'', ''Bulbine'' (сочници и геофити), ''Bulbinella'' (геофит), ''Chortolirion'', ''Gasteria'', ''Gonialoe'', Haworhia, Trachyandra'' (сочни геофити и сочници),
** потсемејство '''Xanothorrhoeoidae''': ''Xanthorrhoea''

'''Ред Asterales'''

* '''[[Главоцветни|Asteraceae]]''': ''Arctotheca'', ''Baeriopsis'', ''Chrysanthemoides'' '','' ''Coulterella'', ''Crassocephalum'' '','' ''Curio'' '','' ''Delairea'', ''Didelta'', ''Emilia'', ''Eremothamnus'', ''Gymnodiscus'', ''Gynura'', ''[[Hillardiella]]'' (геофит, ''Lophonoperonmnaum'', (сочници и сочни геофити), ''Phaneroglossa'', ''Poecilolepis'', ''Polyachyrus'', ''Pteronia'', ''Senecio'', ''Solanecio'', ''Tripteris''
* '''Campanulaceae''': ''Brighamia''

'''Ред [[Зелковидни|Brassicales]]'''

* '''[[Зелки|Brassicaceae]]''': ''Heliophila'', ''[[Добрејка (род)|Lepidium]]''
* '''Capparidaceae''': ''Maerua''
* '''Caricaceae''': ''Carica'', ''[[Jacarathia]]''
* '''Moringaceae''': ''Моринга''
* '''Tiganophytaceae''' Tiganophyta karasense

'''Ред [[Каранфиловидни|Caryophyllales]]'''

* '''Aizoaceae''': ''Corbichonia'', ''Gisekia'', ''[[Herreanthus]]'', ''Limeum'', ''[[Ophthalmophyllum]]'', ''Saphesia''
** subfamily '''[[Aizooideae]]''': ''Acrosanthes'', ''Aizoanthemum'', ''Aizoon'', ''Galenia'', ''Gunniopsis'', ''[[Plinthus]]'', ''Tetragonia''
** subfamily '''[[Mesembryanthemoideae]]''' (syn. Mesembryanthemaceae): ''Aptenia'', ''Aridaria'', ''[[Aspazoma]]'', ''Brownanthus'', ''Calamophyllum'', ''[[Caulipsilon]]'', ''Conophytum'', ''[[Dactylopsis]]'', ''Erepsia'', ''[[Hameria]]'', ''Hartmanthus'', ''Hymenogyne'', ''[[Marlothistela]]'', ''Mesembryanthemum'', ''Phiambolia'', ''[[Phyllobolus]]'', ''[[Prenia]]'', ''[[Psilocaulon]]'', ''Ruschiella'', ''[[Sarozona]]'', ''[[Synaptophyllum]]''
** subfamily '''[[Ruschioideae]]''':
*** tribe '''[[Apatesieae]]''': ''Apatesia'', ''Carpanthea'', ''[[Caryotophora]]'', ''Conicosia'', ''Hymenogyne'', ''Saphesia'', ''Skiatophytum''
*** tribe '''Dorotheantheae''': ''Aethephyllum'' ''Cleretum'' ''Dorotheanthus''
*** tribe '''[[Ruschiae]]''': ''Acrodon'', ''Aloinopsis'', ''Amphibolia'', ''Antegibbaeum'', ''Antimima'', ''[[Arenifera]]'', ''Argyroderma'', ''Astridia'', ''Bergeranthus'', ''[[Bijlia]]'', ''Braunsia'', ''Brianhuntleya'', ''Carpobrotus'', ''Carruanthus'', ''Cephalophyllum'', ''Cerochlamys'', ''Chasmatophyllum'', ''Cheiridopsis'', ''Circandra'', ''Conophytum'', ''[[Corpuscularia]]'', ''Cylindrophyllum'', ''Delosperma'', ''Dicrocaulon'', ''Didymaotus'', ''Dinteranthus'', ''Diplosoma'', ''Disphyma'', ''Dracophilus'', ''Drosanthemum'', ''Eberlanzia'', ''Ebracteola'', ''Enarganthe'', ''Erepsia'', ''Esterhuysenia'', ''Faucaria'', ''Fenestraria'', ''Frithia'', ''Gibbaeum'', ''Glottiphyllum'', ''Hallianthus'', ''Hereroa'', ''[[Ihlenfeldtia]]'', ''[[Imitaria]]'', ''Jacobsenia'', ''Jensenobotrya'', ''Jordaaniella'', ''Juttadinteria'', ''Khadia'', ''Lampranthus'', ''Lapidaria (plant)'', ''Leipoldtia'', ''Lithops'', ''Machairophyllum'', ''Malephora'', ''Mestoklema'', ''Meyerophytum'', ''Mitrophyllum'', ''Monilaria'', ''Mossia'', ''Muiria'', ''Namaquanthus'', ''Namibia'', ''Nananthus'', ''[[Nelia (растение)|Nelia]]'', ''Neohenricia'', ''Octopoma'', ''[[Odontophorus (растение)|Odontophorus]]'', ''Oophytum'', ''[[Ophthalmophyllum]]'', ''Orthopterum'', ''Oscularia'', ''Ottosonderia'', ''Pleiospilos'', ''Polymita'', ''Psammophora'', ''Rabiea'', ''Rhinephyllum'', ''Rhombophyllum'', ''Ruschia'', ''[[Ruschianthemum]]'', ''Ruschianthus'', ''Schlechteranthus'', ''Schwantesia'', ''Scopelogena'', ''Smicrostigma'', ''Stayneria'', ''Stoeberia'', ''Stomatium'' ''Tanquana'' ''Titanopsis'', ''Trichodiadema'', ''Vanheerdea'', ''Vanzijlia'', ''Vlokia'', ''Wooleya'', ''Zeuktophyllum''
** subfamily '''Sesuvioideae''': ''[[Cypselea]]'', ''Sesuvium'', ''Trianthema'', ''Tribulocarpus'', ''Zaleya''
* '''Amaranthaceae''':
** subfamily '''Amaranthoideae''': ''[[Arthraerva]]''
** subfamily '''Chenopodioideae''' (family Chenopodiaceae):) ''Atriplex'', ''Chenopodium'', ''Dissocarpus'', ''Einadia'', ''Enchylaena'', ''Eremophea'', ''Halopeplis'', ''Maireana'', ''Malacocera'', ''Neobassia'', ''Osteocarpum'', ''Rhagodia'', ''Roycea'', ''Halosarcia'', ''Salicornia'', ''[[Солненка|Salsola]]'', ''Sarcocornia'', ''[[Sclerochlamys]]'', ''Sclerolaena'', ''Suaeda'', ''Tecticornia'', ''Threlkeldia''
* '''Basellaceae''': ''Anredera'', ''Basella''
* '''[[Кактуси|Cactaceae]]''': ''Acanthocalycium'', ''Acanthocereus'', ''Ariocarpus'', ''Armatocereus'', ''Arrojadoa'', ''Arthrocereus'', ''Astrophytum'', ''Austrocactus'', ''Aztekium'', ''Bergerocactus'', ''Blossfeldia'', ''Brachycereus'', ''Browningia'', ''Brasilicereus'', ''Calymmanthium'', ''Carnegiea'', ''Cephalocereus'', ''Cephalocleistocactus'', ''Cereus'', ''Cintia'', ''Cipocereus'', ''Cleistocactus'', ''Coleocephalocereus'', ''Copiapoa'', ''Corryocactus'', ''Coryphantha'', ''Dendrocereus'', ''Denmoza'', ''Discocactus'', ''Disocactus'', ''Echinocactus'', ''Echinocereus'', ''Echinopsis'', ''Epiphyllum'', ''Epithelantha'', ''Eriosyce'', ''Escobaria'', ''Escontria'', ''Espostoa'', ''Espostoopsis'', ''Eulychnia'', ''Facheiroa'', ''[[Ферокактуси|Ferocactus]]'', ''Frailea'', ''Geohintonia'', ''Gymnocalycium'', ''Haageocereus'', ''Harrisia'', ''Hatiora'', ''Hylocereus'', ''Jasminocereus'', ''Lasiocereus'', ''Leocereus'', ''Lepismium'', ''Leptocereus'', ''Leuchtenbergia'', ''Lophophora'', ''Maihuenia'', ''Malacocarpus'', ''Mammillaria'', ''Mammilloydia'', ''Matucana'', ''Melocactus'', ''Micranthocereus'', ''Mila'', ''Monvillea'', ''Myrtillocactus'', ''Neobuxbaumia'', ''Neoraimondia'', ''Neowerdermannia'', ''Obregonia'', ''Opuntia'', ''Cylindropuntia'', ''Oreocereus'', ''Oroya'', ''Ortegocactus'', ''Pachycereus'', ''Parodia'', ''Pediocactus'', ''Pelecyphora'', ''Peniocereus'', ''Pereskia'', ''Pereskiopsis'', ''Pilosocereus'', ''Polaskia'', ''Praecereus'', ''Pseudoacanthocereus'', ''Pseudorhipsalis'', ''Pterocactus'', ''Pygmaeocereus'', ''Quiabentia'', ''Rauhocereus'', ''Rebutia'', ''Rhipsalis'', ''Samaipaticereus'', ''Schlumbergera'', ''Sclerocactus'', ''Selenicereus'', ''Stenocactus'', ''Stenocereus'', ''Stephanocereus'', ''Stetsonia'', ''Strombocactus'', ''Tacinga'', ''Thelocactus'', ''Trichocereus'' ''Turbinicarpus'', ''Uebelmannia'', ''Weberbauerocereus'', ''Weberocereus'', ''Yungasocereus''
* '''Didiereaceae''': ''Alluaudia'', ''Alluaudiopsis'', ''[[Decaria]]'', ''Didierea''
* '''Molluginaceae''': ''Hypertelis''
* '''Phytolaccaceae''': ''Phytolacca''
* '''Portulacaceae''': ''Amphipetalum'', ''Anacampseros'', ''[[Avonia (plant)|Avonia]]'', ''Calyptrotheca'', ''Ceraria'', ''Cistanthe'', ''Calandrinia'', ''Dendroportulaca'', ''Grahamia'', ''Lewisia'', ''[[Parakeelya]]'', ''Portulaca'', ''Portulacaria'', ''Schreiteria'', ''[[Talinella]]'', ''Talinum''

== Наводи ==
{{наводи}}

== Библиографија ==

* {{Наведување|last=Anderson|first=Miles|year=1999|title=Cacti and Succulents: Illustrated Encyclopedia|place=Oxford|publisher=Sebastian Kelly|isbn=978-1-84081-253-4}}
* {{Наведување|last=Beentje|first=Henk|year=2010|title=The Kew Plant Glossary|place=Richmond, Surrey|publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]]|isbn=978-1-84246-422-9}}
* {{Наведување|year=n.d.|editor-last=Compton|editor-first=R.H.|title=Our South African Flora|publisher=Cape Times Ltd|oclc=222867742}} (publication date also given as 1930s or 1940s)
* {{Наведување|last=Hecht|first=Hans|year=1994|title=Cacti &amp; Succulents|edition=p/b|place=New York|publisher=Sterling|isbn=978-0-8069-0549-5}}
* {{Наведување|last=Hewitt|first=Terry|year=1993|title=The Complete Book of Cacti &amp; Succulents|place=London|publisher=Covent Garden Books|isbn=978-1-85605-402-7}}
* {{Наведување|last=Innes|first=Clive|last2=Wall|first2=Bill|year=1995|title=Cacti, Succulents and Bromeliads|place=London|publisher=Cassell for the Royal Horticultural Society|isbn=978-0-304-32076-9}}
* {{Наведување|last=Jacobsen|first=Hermann|year=1960|title=A Handbook of Succulent Plants (Vols 1–3)|place=Poole, Dorset|publisher=Blandford Press|isbn=978-0-7137-0140-1}}
* {{Наведување|last=Martin|first=Margaret J.|last2=Chapman|first2=Peter R.|year=1977|title=Succulents and their cultivation|place=London|publisher=Faber &amp; Faber|isbn=978-0-571-10221-1}}
* {{Наведување|last=Rowley|first=Gordon D.|year=1980|title=Name that Succulent|place=Cheltenham, Glos.|publisher=Stanley Thornes|isbn=978-0-85950-447-8}}

== Надворешни врски ==
* {{Ризница-ред|Succulents}}
* {{Wiktionarypar|succulent}}
* [https://www.inaturalist.org/projects/succulent-plants-of-the-world Сочни растенија на светот - проект за натурализам]{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Сочници| ]]
[[Категорија:Градинарски растенија]]
[[Категорија:Растителна морфологија]]
[[Категорија:Сушоотпорни растенија]]</text>
      <sha1>qdhog1ukefsph9lwwmtf9952ldxjr4l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Русофилија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1323673</id>
    <revision>
      <id>5600732</id>
      <parentid>5503124</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:32:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600732</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35118" sha1="qhj5dg5e4hpg97vf67mjd31rdzeiiok" xml:space="preserve">[[Податотека:Flag of Ataka.png|мини|245x245пкс|Знаме на политичката партија [[Атака (политичка партија)|Атака]]. Претседател на партијата, [[Волен Сидеров]], се смета за русофил.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://nezavisen.mk/poplava-na-proruski-partii-vo-bugarija/|title=Поплава на проруски партии во Бугарија|date=21 октомври 2020|work=Независен}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://360stepeni.mk/analiza-na-f2n2-koi-se-politichkite-akteri-vo-bugarija-kakvo-e-ruskoto-vlijanie-i-kolku-bugarskoto-ne-e-bugarsko/|title=Анализа на Ф2Н2: Кои се политичките актери во Бугарија, какво е руското влијание и колку бугарското „не“ е бугарско|last=Ф2Н2|date=20 ноември 2020|work=360степени}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.filibe.com/club/club6a181|title=Или как Волен Сидеров се „самонагради” за ролята си на русофил|last=Русева|first=Љубислава|date=2014|work=Филибе}}&lt;/ref&gt;   ]]
'''Русофилија''' ({{langx|ru|Русофилия}}) — поим користен за обележувајќи тие кои ја почитуваат и подржуваат [[Русија]] и [[Руска култура|нејзината култура]]. Во [[19 век]] поради големата улога на Русија во [[Балкански Полуостров|Балканот]], странските сили сметале дека поимот [[панславизам]] било подгрупа на русофилијата. Во [[21 век]] претежно поради [[Руска инвазија на Украина (2022)|Руската инвазијата на Украина]] поимот русофил е негативно третиран во светските рамки. Денес русофилијата е најразвиена во [[Бугарија]], [[Србија]], [[Белорусија]] и [[Грузија]].

Некои странски историчари го сметаат [[Србофилија|србофилството]] и русофилството како еден заеднички поим поради сличностите меѓу двете култури. Неил Вин го користил поимот Руска-Србофилија за двете култури во неговото дело „''Neo-Medievalism and Civil Wars''“.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Neo_Medievalism_and_Civil_Wars/n6_RSYl6meYC?hl=mk&amp;gbpv=1&amp;dq=%22Serbophilia%22+pro+russian&amp;pg=PT67&amp;printsec=frontcover|title=Neo-Medievalism and Civil Wars|last=Winn|first=Neil|publisher=Taylor &amp; Francis|year=2004|isbn=9781135753771}}&lt;/ref&gt; Според некои историски дела одредени српски националистички партии заедно со [[Српска православна црква|српската православна црква]] го злоупотребувале русофилството со политичка цел.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Pan_Slavism_and_Slavophilia_in_Contempor/JditEAAAQBAJ?hl=mk&amp;gbpv=1&amp;dq=%22Russophilia%22+%22pro%22+%22serbian%22&amp;pg=PA307&amp;printsec=frontcover|title=Pan-Slavism and Slavophilia in Contemporary Central and Eastern Europe Origins, Manifestations and Functions|last=Marek Čejka, Mikhail Suslov, Vladimir Ðorđević|publisher=Springer International Publishing|year=2023|isbn=9783031178757|pages=307}}&lt;/ref&gt;

[[Бугарски национализам|Бугарскиот национализам]] и [[бугарофили]]јата потекнуваат од русофилството. Бугарија е најголемата русофилска држава според мнозинството на истражувања. Мнозинството на [[Бугарска историографија|историчари во бугарската историографија]] и странските историографии се согласуваат дека русофилијата била главната водачка идеалогија за време на [[Бугарска преродба|преродбата во Бугарија]], заради тоа преродбата се третира како продолжение на русофилското движење во Бугарија.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/D_r_Stoi%CD%A1an_Chomakov_1819_1893_Izsledva/vRwXAQAAIAAJ?hl=mk&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22Bulgarian+national+revival%22+%22Russophilia%22&amp;dq=%22Bulgarian+national+revival%22+%22Russophilia%22&amp;printsec=frontcover|title=D-r Stoi͡an Chomakov, 1819-1893: Izsledvane|last=Тодев|first=Илија|publisher=Prof. Marin Drinov|year=2003|pages=576}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%A1%D1%8A%D0%B1%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8_%D1%81%D1%8A%D1%87%D0%B8%D0%BD%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%8F/PlsBAAAAMAAJ?hl=mk&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22%D0%B2%D1%8A%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B5%22+%22%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%22&amp;dq=%22%D0%B2%D1%8A%D0%B7%D1%80%D0%B0%D0%B6%D0%B4%D0%B0%D0%BD%D0%B5%22+%22%D1%80%D1%83%D1%81%D0%BE%D1%84%D0%B8%D0%BB%D1%81%D1%82%D0%B2%D0%BE%22&amp;printsec=frontcover|title=Събрани съчинения|last=Славејков|first=Пенчо|publisher=Български писател|year=1958|pages=363}}&lt;/ref&gt; Бугарија, од нејзиното ослободување за време на [[Руско-турска војна (1877-1878)|руско-турската војна од 1878 година]] до ден денес, е претежно русофилско.

== Русофилија во Европа ==
=== Русофилија во Србија ===
[[Податотека:Todor Burmov.jpg|мини|253x253пкс|Слика на [[Премиер на Бугарија|првиот премиер на Бугарија]] [[Тодор Бурмов]], во рани години бил [[Словенофилство|словенофил]] но после ослободувањето на Бугарија станал голем русофил и почнал да ја води Бугарија кон русофилска идеалогија и блиска соработка со Русија.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.com/books/edition/%D0%9D%D0%B0%D0%BC%D0%B5%D1%81%D1%82%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B8%D1%82%D0%B5_%D0%BD%D0%B0_%D0%91%D1%8A%D0%BB%D0%B3%D0%B0/VLQmAAAAMAAJ?hl=com&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80+%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B2%22&amp;dq=%22%D0%A2%D0%BE%D0%B4%D0%BE%D1%80+%D0%91%D1%83%D1%80%D0%BC%D0%BE%D0%B2%22&amp;printsec=frontcover|title=Наместниците на България при княз Александър I Български|last=Енев|first=Цонко|publisher=Изд. авт.|year=1995|isbn=9789547998551|pages=264}}&lt;/ref&gt;]]
Русија е популарна во [[Србија]], а многу [[Срби]] традиционално ја гледаат Русија како близок соработник поради заедничкото [[Словени|словенско]] наследство, култура и [[Православна црква|православна вера]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://crms.org.rs/zasto-je-putin-toliko-popularan-u-srbiji/|title=Зашто је Путин толико популаран у Србији? – Центар за развој међународне сарадње|work=crms.org.rs|accessdate=17 October 2018|archive-date=2012-04-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20120408235615/http://crms.org.rs/zasto-je-putin-toliko-popularan-u-srbiji/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Тие исто така имале долго трајна историска соработка од ослободувањето на Србија со помош на руски војници со турската армија. Според [[Европскиот совет за надворешни односи]], 54% од [[Срби]]те ја гледаат Русија како соработник. За споредба, 11% ја гледаат [[Европска Унија|Европската унија]] како сојузник, а само 6% гледаат на [[Соединети Американски Држави|САД]] на ист начин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://ecfr.eu/article/pandemic-trends-serbia-looks-east-ukraine-looks-west//|title=Pandemic trends: Serbia looks east, Ukraine looks west|date=5 August 2021|work=ecfr.eu|accessdate=9 November 2021}}&lt;/ref&gt; За време на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина во 2022 година]], Народната патрола,  десничарска група, организирала русофилски собири во [[Белград]], на кои присуствуваа 4.000 луѓе.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/pro-russia-serbs-march-belgrade-country-treads-ever-finer-line-between-east-west-2022-03-04/|title=Pro-Russia Serbs march in Belgrade as country treads ever finer line between East and West|last=Filipovic|first=Branko|date=2022-03-05|work=Reuters|access-date=2022-03-07|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/av/world-europe-60630351|title=Thousands of pro-Russia Serbs march in Belgrade|work=BBC News|access-date=2022-03-07|language=en-GB}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.slobodnaevropa.org/a/srbija-rusija-desnicari-kosovo/32176352.html|title=Pod maskama u Beogradu 'brane' Kosovo|last=Komarčević|first=Dušan|date=14 December 2022|work=Radio Slobodna Evropa|access-date=2023-01-11|language=sh}}&lt;/ref&gt;

=== Русофилија во Црна Гора ===
Црна Гора е исто така [[православна]] и словенска земја. Во [[Подгорица]] се наоѓа [[Московски мост|Московскиот мост]] &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.androidvodic.com/info_podgorica_turisticke-atrakcije_moskovski-most|title=Moscow bridge in Podgorica|work=Androidvodic.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305121341/http://www.androidvodic.com/info_podgorica_turisticke-atrakcije_moskovski-most|archive-date=5 March 2016|accessdate=17 October 2018}}&lt;/ref&gt; и до мостот статуа на рускиот пејач и актер [[Владимир Висоцки]]. За време на руската инвазија на Украина во 2022 година, во [[Никшиќ]] се одржувало русофилска средба.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/serb-nationalists-montenegro-rally-support-russia-2022-02-28/|title=Serb nationalists in Montenegro rally in support of Russia|date=2022-03-01|work=Reuters|access-date=2022-03-07|language=en}}&lt;/ref&gt; Голем дел од русофилите во државата се исто така србофили.

=== Русофилија во Украина ===
По [[Декларација за независност на Украина|украинската независност]] во 1991 година, на референдумот за независност на Украина во 1991 година, 92%, вклучувајќи и 55% од [[Руси|етничките Руси]] гласале за независност од [[Советски Сојуз|СССР]],  но некои Украинци, претежно на источниот и јужниот дел на земјата, гласале за по голем русофилски став на [[Кабинет на Министрите на Украина|владата]], почнувајќи со поблиско економско партнерство до целосна национална унија.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.census.gov/population/international/files/sp/SP90.pdf|title=Ethnic Reidentification in Ukraine (page 17)|last=Rapawy|first=Stephen|publisher=[[United States Census Bureau]]|year=1997|location=Washington, D.C.|access-date=12 July 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20121019191328/http://www.census.gov/population/international/files/sp/SP90.pdf|archive-date=19 October 2012}}&lt;/ref&gt;

Русија и Украина имале особено блиски економски врски, а русофилската политичка партија, [[Партијата на регионите]], станала најголемата партија во [[Врховната Рада]] на [[Украински парламентарни избори 2006 година|украинските парламентарни избори во 2006 година]], добивајќи 33% од гласовите. Таа останала водачката сила во украинската политика, до [[Револуција на достоинството|Револуцијата на достоинството]] во 2014 година. По [[Руско-украинска војна|руската воена интервенција во Украина во 2014 година]], целокупниот став на Украинците кон Русија и Русите станала повеќе негативна,&lt;ref&gt;[https://www.brookings.edu/blog/order-from-chaos/2017/10/18/how-ukraine-views-russia-and-the-west/ How Ukraine views Russia and the West], [[Brookings Institution]] (18 October 2017)&lt;/ref&gt; при што повеќето Украинци посакале [[Приклучување на Украина кон ЕУ|членството во]] [[НАТО]]&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/article/us-ukraine-nato-idUSKBN19V12V|title=Pledging reforms by 2020, Ukraine seeks route into NATO|date=2017-07-10|work=Reuters|access-date=2021-10-03|language=en}}&lt;/ref&gt; и [[Европска Унија|Европската Унија]] заради економски причини и безбедност.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pewresearch.org/global/2015/06/10/3-ukrainian-public-opinion-dissatisfied-with-current-conditions-looking-for-an-end-to-the-crisis/|title=3. Ukrainian Public Opinion: Dissatisfied with Current Conditions, Looking for an End to the Crisis|last=Simmons|first=Katie|last2=Stokes|first2=Bruce|date=2015-06-10|work=Pew Research Center's Global Attitudes Project|language=en-US|accessdate=2021-10-03|last3=Poushter|first3=Jacob}}&lt;/ref&gt;

== Русофилски протести за време на руската инвазија на Украина во 2022 година ==
{{See also|Руска инвазија на Украина (2022)}}

Како одговор на [[Руска инвазија на Украина (2022)|руската инвазија на Украина во 2022 година]] и на проукраинските, антивоени протести ширум низ светот, биле одржани многу русофилски контрапротести. Вакви протести се одржале во повеќе земји, меѓу кои и [[Австралија]]. [[Буркина Фасо]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.trtworld.com/africa/pro-russia-protesters-rally-in-burkina-faso-capital-after-second-coup-61360|title=Pro-Russia protesters rally in Burkina Faso capital after second coup|work=Pro-Russia protesters rally in Burkina Faso capital after second coup|language=en|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt; [[Централноафриканска Република]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.africanews.com/2022/03/05/pro-russia-protesters-rally-in-central-african-republic/|title=Pro-Russia protesters rally in Central African Republic|last=|date=2022-03-05|work=Africanews|language=en|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt; [[Чешка]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/europe/pointing-to-pro-russian-extremist-ties-czech-premier-condemns-demonstration-in-prague/2677317|title=Pointing to 'pro-Russian, extremist' ties, Czech premier condemns demonstration in Prague|work=[[Anadolu Agency]]|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt; [[Германија]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.voanews.com/a/pro-russia-supporters-rally-in-germany-face-off-with-counterdemonstrators-/6523264.html|title=Pro-Russia Supporters Rally in Germany, Face Off With Counterdemonstrators|date=10 April 2022|work=VOA|language=en|accessdate=2022-11-15}}&lt;/ref&gt; [[Молдавија]],&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/europe/moldovan-president-calls-tougher-policing-tackle-pro-russia-protests-2022-10-11/|title=Moldovan president calls for tougher policing to tackle pro-Russia protests|last=Tanas|first=Alexander|date=2022-10-11|work=Reuters|access-date=2022-11-15|language=en}}&lt;/ref&gt; [[Држава Палестина|Палестина]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://english.almayadeen.net/news/politics/pro-russian-rallies-in-palestine-uk-and-serbia|title=Pro-Russian rallies in Palestine, UK, and Serbia|last=Net|first=Al Mayadeen|date=2022-03-06|work=Al Mayadeen English|language=en-EN|accessdate=2022-11-15|archive-date=2022-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105222242/https://english.almayadeen.net/news/politics/pro-russian-rallies-in-palestine-uk-and-serbia|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; [[Србија]]&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.rferl.org/a/serbia-ukraine-russia-right-wing-un-human-rights-council/31805557.html|title=Pro-Russian Right-Wing Serbs Hold Another Demonstration In Belgrade|work=RadioFreeEurope/RadioLiberty|access-date=2022-11-15|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/news/av/world-europe-60630351|title=Thousands of pro-Russia Serbs march in Belgrade|work=BBC News|access-date=2022-11-15|language=en-GB}}&lt;/ref&gt; и [[Бугарија]].

== Русофилија во Бугарија ==
[[Податотека:Zahariy Stoyanov - Dimitar Karastoyanov Foto.jpg|мини|Слика прикажувајќи го [[Захариј Стојанов]]. Со разлика од голем дел од тогашните револуционери којшто биле русофили, Стојанов бил [[Русофобија|русофоб]] и активно соработувал со [[Стефан Стамболов|Стамболов]]. Заради тоа русофилската [[Бугарска историографија|историографија на Бугарија]] во време на [[Народна Република Бугарија|комунистичкиот период]] активно го потценувале неговото учество. Главниот водач на тоа бил Христо Христов, којшто го претставил како русофил којшто за време на владеењето на Стамболов си ја предадел неговата идеалогијата.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Debating_the_Past/lGovFoKjOB8C?hl=mk&amp;gbpv=0|title=Debating the Past, Modern Bulgarian Historiography—From Stambolov to Zhivkov|last=Даскалов|first=Румен|publisher=Central European University Press|year=2011|isbn=9786155053009|pages=33}}&lt;/ref&gt;]]
Русофилството во Бугарија за прв пат се ширило за време на тогашната [[Бугарска преродба|русофилска преродба]]. Причината за тоа било дека народот во Бугарија верувале дека единствениот надеж за нивното ослободување било [[Руска Империја|Руското Царство]]. Првата русофилска заедница во Бугарија била [[Доблесно друштво|Доблесното друштво]], организирана од емигранти во [[Букурешт]] во 1853 година.&lt;ref&gt;Дойнов, Стефан. Българите в Украйна и Молдова през Възраждането (1751 – 1878). София, Академично издателство „Марин Дринов“, 2005. &lt;nowiki&gt;ISBN 954-322-019-0&lt;/nowiki&gt;. с. 151.&lt;/ref&gt; Во 1867 година, идниот прв премиер на Бугарија [[Тодор Бурмов]] го објавил неговиот памфлетот „Братско објаснување на Бугарин на неговите браќа Бугари“ каде што го именувал бугарскиот народ како потомци на [[Руси]]те.&lt;ref&gt;Йоцов, Борис. Славянските литератури и славянското съзнание в България. // ''Славянски глас: Годишник на Славянското дружество в България'' 2. 2011. с. 9 – 34.&lt;/ref&gt;

Во 1877 година, за време на Руската војна против Отоманците, [[Петко Славејков]] ја напишал песната „Бугарската вера и надеж кон Русија“, посветена на рускиот народ и нејзиниот тогашен цар. Во 1878 година, [[Иван Вазов]] којшто бил истакнат автор од Бугарија со [[Македонци|македонски корени]] во [[Кукуш]]&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/%D0%9B%D1%8E%D0%B1%D0%B5%D0%BD_%D0%9A%D0%B0%D1%80%D0%B0%D0%B2%D0%B5%D0%BB%D0%BE%D0%B2/6NsJAQAAIAAJ?hl=mk&amp;gbpv=1&amp;bsq=%22%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD+%D0%92%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%22+%22%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D1%85%D0%BE%D0%B4%22&amp;dq=%22%D0%98%D0%B2%D0%B0%D0%BD+%D0%92%D0%B0%D0%B7%D0%BE%D0%B2%22+%22%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D1%81%D0%BA%D0%B8+%D0%BF%D1%80%D0%BE%D0%B8%D0%B7%D1%85%D0%BE%D0%B4%22&amp;printsec=frontcover|title=Любен Каравелов, Живот, дело, епоха. 1834-1879. [Моногр.].|last=Арнаудов|first=Михаил|publisher=Наука и изкуство|year=1972|pages=12}}&lt;/ref&gt; ја произведел неговата трета стихозбирка „Избавување“, дел од која е песната „Здраво, браќа!“.

По ослободувањето на Бугарија, било основано „Словенското друштво во Бугарија“, во 4 декември 1899 година во [[Софија]]. Служело за ширењето на русофилските идеи во земјата. Претседател станал митрополитот и идниот премиер на Бугарија [[Васил Друмев]], а соработници и членови на друштвото била Илија Куртев, Игнатиј Рилски, Костадин Апостолов и други преродбенички русофили. Словенското друштво уште постои ден денес, како едно од најстарите друштва во [[Бугарија]].&lt;ref&gt;Милева, Румяна. Учредяване на Славянското дружество в България.  Славянско дружество в България (официален сайт), 29.08.2015. Посетен на 08.08.2016.&lt;/ref&gt;

Од 2015 година, во Бугарија имало околу 180 русофилски организации.&lt;ref&gt;„[http://nbox.bg/politics/item/5855-ekskluzivno-v-nbox-rusofilite-se-obedinyavat-v-partiya.html Русофилите се обединяват в партия] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20160915140317/http://nbox.bg/politics/item/5855-ekskluzivno-v-nbox-rusofilite-se-obedinyavat-v-partiya.html |date=2016-09-15 }}.“ nbox.bg, 21 август 2015 г.&lt;/ref&gt; Едно од најистакнати меѓу нив е [[Националното движење „Русофили“]] основано во 2003 година. Годишно одржува собир на русофили во Бугарија во септември. Во нивната средба во 2015 година собрале над 12.000 луѓе.&lt;ref&gt;Тенева, Олга. XII-ият Национален събор на приятелите на Русия се проведе на язовир „Копринка“. // Официален сайт на НД „Русофили“, 08.09.2015. Посетен на 08.08.2016.&lt;/ref&gt; За тоа коменитрал во 2016 година еден од кандидатите за [[претседател на Бугарија]] [[Ивајло Георгиев Калфин]] дека да си русофил било исто како да си бил бугарофил.

Во едно истражување во Бугарија околу 43% од народот се сметале како русофили&lt;ref&gt;[https://bnr.bg/radiobulgaria/post/101668039/nai-mnogo-rusofili-v-balgaria-jiveat-v-provinciata Най-много русофили в България живеят в провинцията] од Radio Bulgaria&lt;/ref&gt; но според некој пристранети истражувања од русофилски организации околу 80% од народот во Бугарија биле русофили, или барем имале некој позитивно гледиште кон Русија.&lt;ref&gt;[https://clubz.bg/63540-kolko_pak_da_sme_rusofili Колко пък да сме русофили?] Клуб Z&lt;/ref&gt; Во Бугарија имало многу русофилски културни клубови со околу 35.000 членови низ Бугарија.

=== Русофилско влијание врз бугарскиот јазик и азбука ===
{{See also|Бугарски јазик|Бугарска азбука}}
[[Податотека:Руски_бугарски.jpg|мини|Слика прикажувајќи термини којшто се слични во рускиот и бугарскиот јазик. Во време на кодификацијата на азбуката во 1945 година комитетот и Марин Дринов одлучиле да ги преместат голем дел од зборовите со турско потекло со руски зборови заради тогашното русофилско влијание.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.google.mk/books/edition/Studying_Peoples_in_the_People_s_Democra/ksZhimmM5loC?hl=mk&amp;gbpv=1&amp;dq=%22Bulgarian+language%22+%22russian+influence%22&amp;pg=PA137&amp;printsec=frontcover|title=Studying Peoples in the People's Democracies, Socialist Era Anthropology in South-east Europe. II|last=Iliev|first=Ilia|publisher=Lit|year=2008|isbn=9783825899110|pages=137-138}}&lt;/ref&gt;]]
Во 1945 година азбуката на Бугарија била обновена и кодифицирана од страна на русофилот [[Марин Дринов]], Дринов имал големо влијание од тогашната [[руска азбука]] заради тоа намерно ги отстранил буквите во азбуката на Бугарија којшто не биле во руската азбука,&lt;ref&gt;''[[commons:File:The_first_page_of_Marin_Drinov's_&quot;About_the_New_Bulgarian_Alphabet&quot;_(„За_новобългарското_азбуке“).jpg|За новобългарското азбуке :]]'' статия от М. Дриновъ. - Периодическо списание на Българското книжовно дружество : Год. 1, кн. 2 (1870), с. 13.&lt;/ref&gt; заради русофилското влијание врз јазикот, сличностите помеѓу Рускиот и Бугарскиот јазик се минимални. Според некој истражувања околу 23% од граѓаните во Бугарија можат да комуницираат користејќи Руски и било четврти најкористен јазик во Бугарија.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tilti.co.uk/bulgaria-languages/|title=6 MOST SPOKEN LANGUAGES OF BULGARIA|work=Tilti Multilingual}}&lt;/ref&gt;

Во една статија од македонскиот портал МКДПресЕУ се истакнало како имало можност дека јазикот на Бугарија била мешавина на рускиот и српскиот јазик.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.mkdpress.eu/2023/04/14/%D0%B1%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B0-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%B5-%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81/|title=БОМБА! БУГАРСКИОТ ЈАЗИК Е ДИЈАЛЕКТ НА СРПСКИОТ И НА РУСКИОТ ЈАЗИК?|date=14 април 2023|work=МКДПресЕУ|access-date=2023-09-07|archive-date=2023-09-21|archive-url=https://web.archive.org/web/20230921201733/https://www.mkdpress.eu/2023/04/14/%D0%B1%D0%BE%D0%BC%D0%B1%D0%B0-%D0%B1%D1%83%D0%B3%D0%B0%D1%80%D1%81%D0%BA%D0%B8%D0%BE%D1%82-%D1%98%D0%B0%D0%B7%D0%B8%D0%BA-%D0%B5-%D0%B4%D0%B8%D1%98%D0%B0%D0%BB%D0%B5%D0%BA%D1%82-%D0%BD%D0%B0-%D1%81/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Во едно интервју во Република, професор од Бугарија Стефан Цанев истакнал како заради сличностите помеѓу двете азбуки [[Европска Унија|Европската Унија]] им ја сметале нивната азбука како руски, според него:{{Quote|text=''Може да се расправа многу за глаголитската азбука – кој го создал, зошто го создал. Русите соодветно мислат тоа е нивно. Масовниот свет, гледајќи ја азбуката, вели: ах, пишуваш со руски букви. Тоа мораше да заврши, а најправно, најдобро ќе беше ако 24 мај беше прогласен за национален празник.''|sign=Стефан Цанев&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://republika.mk/vesti/balkan/bugarski-profesor-iskren-site-mislat-deka-zboruvame-na-ruski-jazik/ |title=Бугарски професор искрен: Сите мислат дека пишуваме на руски јазик од Република Онлајн, Мај 25, 2020 |accessdate=2023-09-07 |archive-date=2023-06-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230616150955/https://republika.mk/vesti/balkan/bugarski-profesor-iskren-site-mislat-deka-zboruvame-na-ruski-jazik/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;}}Во еден интервју со македонскиот историчарот [[Бранислав Светозаревиќ]] во [[Пустец]] за време на неуспешниот отворен ден за бугарски клуб во [[Албанија]] којшто било дел од процесот на [[бугаризација на македонското малцинство во Албанија]] тој најавил кон новинари од Бугарија дека нивниот јазик бил македонски дијалект со додадени руски зборови.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.cooltura.mk/opshtestvo/branislav-svetozarevik-gi-zakute-bugarskite-novinari-vo-mala-prespa-vo-albanija/|title=Бранислав Светозаревиќ ги заќуте бугарските новинари во Мала Преспа во Албанија|last=Админ1|date=26 мај 2023|work=Cooltura}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://a1on.mk/macedonia/video-300-000-makedonci-ne-se-vo-vashiot-ustav-vo-21-vek-ne-priznavate-narod-lekcija-od-istoricharot-svetozarevikj-za-bugarski-novinari-vo-pustec/|title=(ВИДЕО) „300.000 Македонци не се во вашиот Устав, во 21 век не признавате народ“: Лекција од историчарот Светозаревиќ за бугарски новинари во Пустец|last=Костов|first=Орце|date=26 мај 2023|work=А1}}&lt;/ref&gt; Според некој истражувања околу 74% зборови во јазикот на Бугарија се слични со рускиот јазик.&lt;ref&gt;[https://www.russiantutoring.com/post/what-other-languages-can-you-understand-if-you-know-russian What Other Languages Can You Understand If You Know Russian?] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230810125335/https://www.russiantutoring.com/post/what-other-languages-can-you-understand-if-you-know-russian |date=2023-08-10 }} од РашинТуторинг&lt;/ref&gt; Народот во Бугарија имаат добро разбитање на рускиот јазик, околу 23% од народот во Бугарија можеле да зборуваат руски, според тоа рускиот јазик би бил трети најкористен јазик во [[Бугарија]].&lt;ref&gt;[https://www.tilti.co.uk/bulgaria-languages/ 6 MOST SPOKEN LANGUAGES OF BULGARIA] во 3 Јули 2020&lt;/ref&gt;
== Наводи ==
{{Наводи}}

[[Категорија:Алофилија]]
[[Категорија:Надворешни односи на Русија]]
[[Категорија:Руска култура]]
[[Категорија:Русофили]]</text>
      <sha1>qhj5dg5e4hpg97vf67mjd31rdzeiiok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Жедник</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1325119</id>
    <revision>
      <id>5600955</id>
      <parentid>5600316</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:26:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600955</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45836" sha1="9hed8bfnbk2n5sz5wgpk098x8puvhx6" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
|image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg
|image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|display_parents = 2
|taxon = Sedum
|authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}}
|type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]]
|subdivision_ranks = Подродови
|subdivision = 
* ''Gormania''
* ''Sedum''
|synonyms = 
{{расклопен список|
*''Aithales'' &lt;small&gt;[[Philip Barker Webb|Webb]] &amp; [[Berthel.]]&lt;/small&gt;
*''Aizopsis'' &lt;small&gt;[[Grulich]]&lt;/small&gt;
*''Amerosedum'' &lt;small&gt;[[Á.Löve]] &amp; [[D.Löve]]&lt;/small&gt;
*''Anacampseros'' &lt;small&gt;[[Mill.]]&lt;/small&gt;
*''Asterosedum'' &lt;small&gt;[[Grulich]]&lt;/small&gt;
*''Breitungia'' &lt;small&gt;[[Á.Löve]] &amp; [[D.Löve]]&lt;/small&gt;
*''Cepaea'' &lt;small&gt;[[Fabr.]]&lt;/small&gt;
*''Chetyson'' &lt;small&gt;[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]&lt;/small&gt;
*''Clausenellia'' &lt;small&gt;[[Á.Löve]] &amp; [[D.Löve]]&lt;/small&gt;
*''Cockerellia'' &lt;small&gt;([[R.T.Clausen]] &amp; [[N.W.Uhl]]) [[Á.Löve]] &amp; [[D.Löve]]&lt;/small&gt;
*''Congdonia'' &lt;small&gt;[[Jeps.]]&lt;/small&gt;
*''Corynephyllum'' &lt;small&gt;[[Joseph Nelson Rose|Rose]]&lt;/small&gt;
*''Diamorpha'' &lt;small&gt;[[Nutt.]]&lt;/small&gt;
*''Etiosedum'' &lt;small&gt;[[Á.Löve]] &amp; [[D.Löve]]&lt;/small&gt;
*''Gormania'' &lt;small&gt;[[Nathaniel Lord Britton|Britton]]&lt;/small&gt;
*''Helladia'' &lt;small&gt;[[M.Král]]&lt;/small&gt;
*''Hjaltalinia'' &lt;small&gt;[[Á.Löve]] &amp; [[D.Löve]]&lt;/small&gt;
*''Hylotelephium'' &lt;small&gt;[[H.Ohba]]&lt;/small&gt;
*''Keratolepis'' &lt;small&gt;[[Joseph Nelson Rose|Rose]] ex [[Fröd.]]&lt;/small&gt;
*''Lenophyllum'' &lt;small&gt;[[Joseph Nelson Rose|Rose]]&lt;/small&gt;
*''Leucosedum'' &lt;small&gt;[[Fourr.]]&lt;/small&gt;
*''Macrosepalum'' &lt;small&gt;[[Regel]] &amp; [[Schmalh.]]&lt;/small&gt;
*''Meterostachys'' &lt;small&gt;[[Takenoshin Nakai|Nakai]]&lt;/small&gt;
*''Mucizonia'' &lt;small&gt;([[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]) [[Batt.]] &amp; [[Trab.]]&lt;/small&gt;
*''Ohbaea'' &lt;small&gt;[[V.V.Byalt]] &amp; [[I.V.Sokolova]]&lt;/small&gt;
*''Oreosedum'' &lt;small&gt;[[Grulich]]&lt;/small&gt;
*''Parvisedum'' &lt;small&gt;[[R.T.Clausen]]&lt;/small&gt;
*''Petrosedum'' &lt;small&gt;[[Grulich]]&lt;/small&gt;
*''Phedimus'' &lt;small&gt;[[Constantine Samuel Rafinesque|Raf.]]&lt;/small&gt;
*''Pistorinia'' &lt;small&gt;[[Augustin Pyramus de Candolle|DC.]]&lt;/small&gt;
*''Poenosedum'' &lt;small&gt;[[Josef Ludwig Holub|Holub]]&lt;/small&gt;
*''Procrassula'' &lt;small&gt;[[Griseb.]]&lt;/small&gt;
*''Prometheum'' &lt;small&gt;([[A.Berger]]) [[H.Ohba]]&lt;/small&gt;
*''Pseudorosularia'' &lt;small&gt;[[Gurgen.]]&lt;/small&gt;
*''Sedastrum'' &lt;small&gt;[[Joseph Nelson Rose|Rose]]&lt;/small&gt;
*''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' &lt;small&gt;[[Nathaniel Lord Britton|Britton]] &amp; [[Joseph Nelson Rose|Rose]]&lt;/small&gt;
*''Sedella'' &lt;small&gt;[[Fourr.]]&lt;/small&gt;, nom. inval.
*''Spathulata'' &lt;small&gt;([[Boriss.]]) [[Á.Löve]] &amp; [[D.Löve]]&lt;/small&gt;
*''Telmissa'' &lt;small&gt;[[Fenzl]]&lt;/small&gt;
*''Tetrorum'' &lt;small&gt;[[Joseph Nelson Rose|Rose]]&lt;/small&gt;
*''Triactina'' &lt;small&gt;[[Hook.f.]] &amp; [[Thomas Thomson (botanist)|Thomson]]&lt;/small&gt;
}}
|}}
[[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|алт=Floral diagram of Sedum acre|мини| Цветен дијаграм на ''Sedum acre.'']]
'''Жедник''' ([[Научна номенклатура|научно]]: '''''Sedum''''') ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae. Родот е опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[Северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' и ''Rhodiola''.

Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''.

== Опис ==
Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}}

== Таксономија ==
Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|+&lt;big&gt;Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae&lt;/big&gt;
! Клада
! Племе
|-
| Hylotelephium
| Telephieae
|-
| Rhodiola
| Umbiliceae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Sempervivum
| Semperviveae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Aeonium
| Aeonieae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Acre
| rowspan=&quot;2&quot; | Sedeae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Leucosedum
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Забелешка'''
Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја
|}
Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}
Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}}

Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}}

=== Поделба ===
Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}.

[[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:
 {{div col|colwidth=18em}}
* ''Rhodiola''
* ''Pseudorhodiola''
* ''Telephium''
* ''Sedastrum''
* ''Hasseanthus''
* ''Lenophyllopsis''
* ''Populisedum''
* ''Graptopetalum''
* ''Monanthella''
* ''Perrierosedum''
* ''Pachysedum''
* ''Dendrosedum''
* ''Fruticisedum''
* ''Leptosedum''
* ''Afrosedum''
* ''Aizoon''
* ''Seda genuina''
* ''Prometheum''
* ''Cyprosedum''
* ''Epeteium''
* ''Sedella''
* ''Telmissa''
{{div col end}}
Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}}

Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

* ''Gormania'' : &lt;small&gt;(Britton) Clausen&lt;/small&gt; . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]].
* ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

* ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]].
* ''S.'' sect. ''Americana'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;
* ''S.'' sect. ''Asiatica'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;

''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

==== Клади ====

Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}}
===== Подрод ''Gormania'' =====

{|
|[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]]
;Semperviveae  
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]])
** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
* ''S. armenum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]] и [[A.Huet]]&lt;/small&gt;
* ''S. assyriacum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt; ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}}
* ''S. mooneyi'' &lt;small&gt;M.Gilbert&lt;/small&gt; (североисточна Африка)
* ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' &lt;small&gt;([[Jacq.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}}
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]]
;Aeonieae ([[Северна Африка]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Pubescens''
** ''S. pubescens'' &lt;small&gt;[[Vahl]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Caerulea''
** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&amp;nbsp;41}} 
* ''S. jaccardianum'' &lt;small&gt;[[Maire]] &amp; [[Wilczek]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monanthoidea''
** ''Monanthes atlantica'' &lt;small&gt;J.Ball&lt;/small&gt; (=''S. surculosum'' &lt;small&gt;[[Coss.]]&lt;/small&gt;)
* ''S. modestum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{{Clear}}
{|
|[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]]
;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Aithales'' (Сред)
** ''S. pallidum'' &lt;small&gt;[[M.Bieb.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alba'' (Сред)
** ''[[Sedum album|S. album]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
** ''S. gracile'' &lt;small&gt;[[C.A.Mey.]]&lt;/small&gt;
** ''S. magellense'' &lt;small&gt;[[Ten.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alsinefolia'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt; (Med)
* ''S.'' series ''Atrata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред)
* ''S. commixtum'' &lt;small&gt;[[Moran]] &amp; Hutchison&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред)
** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред)
** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Gracile'' (Сред)
* ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред)
** ''S. hirsutum'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени.
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]]
;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]
{{div col|colwidth=22em}}
* ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред)
* ''S. ince'' &lt;small&gt;'t Hart &amp; Alpinar&lt;/small&gt;
* ''S. lydium'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
* ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' &lt;small&gt;([[Sm.]]) [[Schönland]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред)
* ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' &lt;small&gt;R.T.Clausen&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Nana'' (Сред)
* ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med)
* ''S. sedoides'' &lt;small&gt;([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Steico'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subulata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред)
* ''S.'' series ''Tenella'' (Сред)
{{div col end}}

* Сред = Средоземна распространетост
Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' &lt;small&gt;Fischer ex M. Bieberstein&lt;/small&gt; се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' &lt;small&gt;(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss&lt;/small&gt;.{{sfn|WFO|2019}}
{{Clear}}

==Галерија==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]]
Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба
Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба
&lt;/gallery&gt;

==Забелешки==
{{notelist|group=Hylotelephium}}

== Наводи ==
{{наводи}}

==Библиографија==
{{refbegin|30em}}

===Книги и тези===
* {{cite book |last=Berger |first=A.  |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}}
* {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}}
* {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science &amp; Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}}
* {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}}
* {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}}
* {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}}
* {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}}
* {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}}
* {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}}
* {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}}
* {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]])
* {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]]

; Историски
* {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}}
* {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}}
* {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &amp;c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}}
* {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]]

===Статии===
* {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}}
* {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}}
* {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}}
* {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis|  title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo  |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity &amp; Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }}
* {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}}
* {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }}
* {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}}
* {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }}

===Мрежни страници===
* {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }}
* {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }}
* {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}}
* {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }}
* {{cite web |title=Sedum  |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }}
* {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}}
* {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}}
* {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing)   |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}}
* {{cite journal | title =  Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }}
* {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}}
* {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}}
* {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}}

; Податочни бази и флора
* {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}&lt;br/&gt;{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }}
** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}&lt;br&gt;{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }}
** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. &amp; Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }}
* {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}}
* {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website)
* {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}}
* {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}}
{{refend}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Sedum}}
* {{EOL}}
* {{GRIN}}

{{Таксонска лента|from=Q156851}}

[[Категорија:Жедник| ]]
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Сочници]]
[[Категорија:Лековити растенија]]
[[Категорија:Градинарски растенија]]
[[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>9hed8bfnbk2n5sz5wgpk098x8puvhx6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600956</id>
      <parentid>5600955</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:31:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600956</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45217" sha1="hm0ocd3essv5okkm6q8oefcysyw1715" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
|image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg
|image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|display_parents = 2
|taxon = Sedum
|authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}}
|type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]]
|subdivision_ranks = Подродови
|subdivision = 
* ''Gormania''
* ''Sedum''
|synonyms = 
{{расклопен список|
*''Aithales'' &lt;small&gt;Webb &amp; Berthel.&lt;/small&gt;
*''Aizopsis'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Amerosedum'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Anacampseros'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''Asterosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Breitungia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Cepaea'' &lt;small&gt;Fabr.&lt;/small&gt;
*''Chetyson'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Clausenellia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Cockerellia'' &lt;small&gt;(R.T.Clausen &amp; N.W.Uhl) Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Congdonia'' &lt;small&gt;Jeps.&lt;/small&gt;
*''Corynephyllum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Diamorpha'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt;
*''Etiosedum'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Gormania'' &lt;small&gt;Britton&lt;/small&gt;
*''Helladia'' &lt;small&gt;M.Král&lt;/small&gt;
*''Hjaltalinia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Hylotelephium'' &lt;small&gt;H.Ohba&lt;/small&gt;
*''Keratolepis'' &lt;small&gt;Rose ex Fröd.&lt;/small&gt;
*''Lenophyllum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Leucosedum'' &lt;small&gt;Fourr.&lt;/small&gt;
*''Macrosepalum'' &lt;small&gt;Regel &amp; Schmalh.&lt;/small&gt;
*''Meterostachys'' &lt;small&gt;Nakai&lt;/small&gt;
*''Mucizonia'' &lt;small&gt;(DC.) Batt. &amp; Trab.&lt;/small&gt;
*''Ohbaea'' &lt;small&gt;V.V.Byalt &amp; I.V.Sokolova&lt;/small&gt;
*''Oreosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Parvisedum'' &lt;small&gt;R.T.Clausen&lt;/small&gt;
*''Petrosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Phedimus'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Pistorinia'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
*''Poenosedum'' &lt;small&gt;Holub&lt;/small&gt;
*''Procrassula'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
*''Prometheum'' &lt;small&gt;(A.Berger) H.Ohba&lt;/small&gt;
*''Pseudorosularia'' &lt;small&gt;Gurgen.&lt;/small&gt;
*''Sedastrum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Sedella'' &lt;small&gt;Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
*''Sedella'' &lt;small&gt;Fourr.&lt;/small&gt;, nom. inval.
*''Spathulata'' &lt;small&gt;(Boriss.) Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Telmissa'' &lt;small&gt;Fenzl&lt;/small&gt;
*''Tetrorum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Triactina'' &lt;small&gt;Hook.f. &amp; Thomson&lt;/small&gt;
}}
|}}
[[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|алт=Floral diagram of Sedum acre|мини| Цветен дијаграм на ''Sedum acre.'']]
'''Жедник''' ([[Научна номенклатура|научно]]: '''''Sedum''''') ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae. Родот е опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[Северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' и ''Rhodiola''.

Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''.

== Опис ==
Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}}

== Таксономија ==
Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|+&lt;big&gt;Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae&lt;/big&gt;
! Клада
! Племе
|-
| Hylotelephium
| Telephieae
|-
| Rhodiola
| Umbiliceae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Sempervivum
| Semperviveae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Aeonium
| Aeonieae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Acre
| rowspan=&quot;2&quot; | Sedeae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Leucosedum
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Забелешка'''
Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја
|}
Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}
Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}}

Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}}

=== Поделба ===
Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}.

[[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:
 {{div col|colwidth=18em}}
* ''Rhodiola''
* ''Pseudorhodiola''
* ''Telephium''
* ''Sedastrum''
* ''Hasseanthus''
* ''Lenophyllopsis''
* ''Populisedum''
* ''Graptopetalum''
* ''Monanthella''
* ''Perrierosedum''
* ''Pachysedum''
* ''Dendrosedum''
* ''Fruticisedum''
* ''Leptosedum''
* ''Afrosedum''
* ''Aizoon''
* ''Seda genuina''
* ''Prometheum''
* ''Cyprosedum''
* ''Epeteium''
* ''Sedella''
* ''Telmissa''
{{div col end}}
Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}}

Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

* ''Gormania'' : &lt;small&gt;(Britton) Clausen&lt;/small&gt; . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]].
* ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

* ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]].
* ''S.'' sect. ''Americana'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;
* ''S.'' sect. ''Asiatica'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;

''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

==== Клади ====

Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}}
===== Подрод ''Gormania'' =====

{|
|[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]]
;Semperviveae  
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]])
** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
* ''S. armenum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]] и [[A.Huet]]&lt;/small&gt;
* ''S. assyriacum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt; ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}}
* ''S. mooneyi'' &lt;small&gt;M.Gilbert&lt;/small&gt; (североисточна Африка)
* ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' &lt;small&gt;([[Jacq.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}}
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]]
;Aeonieae ([[Северна Африка]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Pubescens''
** ''S. pubescens'' &lt;small&gt;[[Vahl]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Caerulea''
** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&amp;nbsp;41}} 
* ''S. jaccardianum'' &lt;small&gt;[[Maire]] &amp; [[Wilczek]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monanthoidea''
** ''Monanthes atlantica'' &lt;small&gt;J.Ball&lt;/small&gt; (=''S. surculosum'' &lt;small&gt;[[Coss.]]&lt;/small&gt;)
* ''S. modestum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{{Clear}}
{|
|[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]]
;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Aithales'' (Сред)
** ''S. pallidum'' &lt;small&gt;[[M.Bieb.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alba'' (Сред)
** ''[[Sedum album|S. album]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
** ''S. gracile'' &lt;small&gt;[[C.A.Mey.]]&lt;/small&gt;
** ''S. magellense'' &lt;small&gt;[[Ten.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alsinefolia'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt; (Med)
* ''S.'' series ''Atrata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред)
* ''S. commixtum'' &lt;small&gt;[[Moran]] &amp; Hutchison&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред)
** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред)
** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Gracile'' (Сред)
* ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред)
** ''S. hirsutum'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени.
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]]
;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]
{{div col|colwidth=22em}}
* ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред)
* ''S. ince'' &lt;small&gt;'t Hart &amp; Alpinar&lt;/small&gt;
* ''S. lydium'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
* ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' &lt;small&gt;([[Sm.]]) [[Schönland]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред)
* ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' &lt;small&gt;R.T.Clausen&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Nana'' (Сред)
* ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med)
* ''S. sedoides'' &lt;small&gt;([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Steico'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subulata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред)
* ''S.'' series ''Tenella'' (Сред)
{{div col end}}

* Сред = Средоземна распространетост
Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' &lt;small&gt;Fischer ex M. Bieberstein&lt;/small&gt; се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' &lt;small&gt;(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss&lt;/small&gt;.{{sfn|WFO|2019}}
{{Clear}}

==Галерија==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]]
Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба
Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба
&lt;/gallery&gt;

==Забелешки==
{{notelist|group=Hylotelephium}}

== Наводи ==
{{наводи}}

==Библиографија==
{{refbegin|30em}}

===Книги и тези===
* {{cite book |last=Berger |first=A.  |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}}
* {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}}
* {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science &amp; Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}}
* {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}}
* {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}}
* {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}}
* {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}}
* {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}}
* {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}}
* {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}}
* {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]])
* {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]]

; Историски
* {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}}
* {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}}
* {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &amp;c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}}
* {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]]

===Статии===
* {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}}
* {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}}
* {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}}
* {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis|  title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo  |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity &amp; Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }}
* {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}}
* {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }}
* {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}}
* {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }}

===Мрежни страници===
* {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }}
* {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }}
* {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}}
* {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }}
* {{cite web |title=Sedum  |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }}
* {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}}
* {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}}
* {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing)   |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}}
* {{cite journal | title =  Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }}
* {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}}
* {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}}
* {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}}

; Податочни бази и флора
* {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}&lt;br/&gt;{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }}
** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}&lt;br&gt;{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }}
** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. &amp; Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }}
* {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}}
* {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website)
* {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}}
* {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}}
{{refend}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Sedum}}
* {{EOL}}
* {{GRIN}}

{{Таксонска лента|from=Q156851}}

[[Категорија:Жедник| ]]
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Сочници]]
[[Категорија:Лековити растенија]]
[[Категорија:Градинарски растенија]]
[[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>hm0ocd3essv5okkm6q8oefcysyw1715</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600957</id>
      <parentid>5600956</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:31:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600957</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45224" sha1="fevhzo2e48flabfnn4awvxo8rt0jils" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
|image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg
|image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|display_parents = 2
|taxon = Sedum
|authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}}
|type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]]
|subdivision_ranks = Подродови
|subdivision = 
* ''Gormania''
* ''Sedum''
|synonyms = 
{{расклопен список|
*''Aithales'' &lt;small&gt;Webb &amp; Berthel.&lt;/small&gt;
*''Aizopsis'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Amerosedum'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Anacampseros'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''Asterosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Breitungia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Cepaea'' &lt;small&gt;Fabr.&lt;/small&gt;
*''Chetyson'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Clausenellia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Cockerellia'' &lt;small&gt;(R.T.Clausen &amp; N.W.Uhl) Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Congdonia'' &lt;small&gt;Jeps.&lt;/small&gt;
*''Corynephyllum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Diamorpha'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt;
*''Etiosedum'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Gormania'' &lt;small&gt;Britton&lt;/small&gt;
*''Helladia'' &lt;small&gt;M.Král&lt;/small&gt;
*''Hjaltalinia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Hylotelephium'' &lt;small&gt;H.Ohba&lt;/small&gt;
*''Keratolepis'' &lt;small&gt;Rose ex Fröd.&lt;/small&gt;
*''Lenophyllum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Leucosedum'' &lt;small&gt;Fourr.&lt;/small&gt;
*''Macrosepalum'' &lt;small&gt;Regel &amp; Schmalh.&lt;/small&gt;
*''Meterostachys'' &lt;small&gt;Nakai&lt;/small&gt;
*''Mucizonia'' &lt;small&gt;(DC.) Batt. &amp; Trab.&lt;/small&gt;
*''Ohbaea'' &lt;small&gt;V.V.Byalt &amp; I.V.Sokolova&lt;/small&gt;
*''Oreosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Parvisedum'' &lt;small&gt;R.T.Clausen&lt;/small&gt;
*''Petrosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Phedimus'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Pistorinia'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
*''Poenosedum'' &lt;small&gt;Holub&lt;/small&gt;
*''Procrassula'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
*''Prometheum'' &lt;small&gt;(A.Berger) H.Ohba&lt;/small&gt;
*''Pseudorosularia'' &lt;small&gt;Gurgen.&lt;/small&gt;
*''Sedastrum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Sedella'' &lt;small&gt;Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
*''Sedella'' &lt;small&gt;Fourr.&lt;/small&gt;, nom. inval.
*''Spathulata'' &lt;small&gt;(Boriss.) Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Telmissa'' &lt;small&gt;Fenzl&lt;/small&gt;
*''Tetrorum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Triactina'' &lt;small&gt;Hook.f. &amp; Thomson&lt;/small&gt;
}}
|}}
[[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|алт=Floral diagram of Sedum acre|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]]
'''Жедник''' ([[Научна номенклатура|научно]]: '''''Sedum''''') ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae. Родот е опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[Северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' и ''Rhodiola''.

Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''.

== Опис ==
Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}}

== Таксономија ==
Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|+&lt;big&gt;Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae&lt;/big&gt;
! Клада
! Племе
|-
| Hylotelephium
| Telephieae
|-
| Rhodiola
| Umbiliceae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Sempervivum
| Semperviveae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Aeonium
| Aeonieae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Acre
| rowspan=&quot;2&quot; | Sedeae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Leucosedum
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Забелешка'''
Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја
|}
Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}
Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}}

Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}}

=== Поделба ===
Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}.

[[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:
 {{div col|colwidth=18em}}
* ''Rhodiola''
* ''Pseudorhodiola''
* ''Telephium''
* ''Sedastrum''
* ''Hasseanthus''
* ''Lenophyllopsis''
* ''Populisedum''
* ''Graptopetalum''
* ''Monanthella''
* ''Perrierosedum''
* ''Pachysedum''
* ''Dendrosedum''
* ''Fruticisedum''
* ''Leptosedum''
* ''Afrosedum''
* ''Aizoon''
* ''Seda genuina''
* ''Prometheum''
* ''Cyprosedum''
* ''Epeteium''
* ''Sedella''
* ''Telmissa''
{{div col end}}
Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}}

Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

* ''Gormania'' : &lt;small&gt;(Britton) Clausen&lt;/small&gt; . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]].
* ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

* ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]].
* ''S.'' sect. ''Americana'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;
* ''S.'' sect. ''Asiatica'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;

''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

==== Клади ====

Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}}
===== Подрод ''Gormania'' =====

{|
|[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]]
;Semperviveae  
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]])
** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
* ''S. armenum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]] и [[A.Huet]]&lt;/small&gt;
* ''S. assyriacum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt; ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}}
* ''S. mooneyi'' &lt;small&gt;M.Gilbert&lt;/small&gt; (североисточна Африка)
* ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' &lt;small&gt;([[Jacq.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}}
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]]
;Aeonieae ([[Северна Африка]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Pubescens''
** ''S. pubescens'' &lt;small&gt;[[Vahl]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Caerulea''
** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&amp;nbsp;41}} 
* ''S. jaccardianum'' &lt;small&gt;[[Maire]] &amp; [[Wilczek]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monanthoidea''
** ''Monanthes atlantica'' &lt;small&gt;J.Ball&lt;/small&gt; (=''S. surculosum'' &lt;small&gt;[[Coss.]]&lt;/small&gt;)
* ''S. modestum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{{Clear}}
{|
|[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]]
;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Aithales'' (Сред)
** ''S. pallidum'' &lt;small&gt;[[M.Bieb.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alba'' (Сред)
** ''[[Sedum album|S. album]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
** ''S. gracile'' &lt;small&gt;[[C.A.Mey.]]&lt;/small&gt;
** ''S. magellense'' &lt;small&gt;[[Ten.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alsinefolia'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt; (Med)
* ''S.'' series ''Atrata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред)
* ''S. commixtum'' &lt;small&gt;[[Moran]] &amp; Hutchison&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред)
** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред)
** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Gracile'' (Сред)
* ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред)
** ''S. hirsutum'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени.
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]]
;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]
{{div col|colwidth=22em}}
* ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред)
* ''S. ince'' &lt;small&gt;'t Hart &amp; Alpinar&lt;/small&gt;
* ''S. lydium'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
* ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' &lt;small&gt;([[Sm.]]) [[Schönland]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред)
* ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' &lt;small&gt;R.T.Clausen&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Nana'' (Сред)
* ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med)
* ''S. sedoides'' &lt;small&gt;([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Steico'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subulata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред)
* ''S.'' series ''Tenella'' (Сред)
{{div col end}}

* Сред = Средоземна распространетост
Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' &lt;small&gt;Fischer ex M. Bieberstein&lt;/small&gt; се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' &lt;small&gt;(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss&lt;/small&gt;.{{sfn|WFO|2019}}
{{Clear}}

==Галерија==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]]
Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба
Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба
&lt;/gallery&gt;

==Забелешки==
{{notelist|group=Hylotelephium}}

== Наводи ==
{{наводи}}

==Библиографија==
{{refbegin|30em}}

===Книги и тези===
* {{cite book |last=Berger |first=A.  |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}}
* {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}}
* {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science &amp; Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}}
* {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}}
* {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}}
* {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}}
* {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}}
* {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}}
* {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}}
* {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}}
* {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]])
* {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]]

; Историски
* {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}}
* {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}}
* {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &amp;c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}}
* {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]]

===Статии===
* {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}}
* {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}}
* {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}}
* {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis|  title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo  |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity &amp; Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }}
* {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}}
* {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }}
* {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}}
* {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }}

===Мрежни страници===
* {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }}
* {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }}
* {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}}
* {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }}
* {{cite web |title=Sedum  |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }}
* {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}}
* {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}}
* {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing)   |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}}
* {{cite journal | title =  Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }}
* {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}}
* {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}}
* {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}}

; Податочни бази и флора
* {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}&lt;br/&gt;{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }}
** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}&lt;br&gt;{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }}
** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. &amp; Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }}
* {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}}
* {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website)
* {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}}
* {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}}
{{refend}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Sedum}}
* {{EOL}}
* {{GRIN}}

{{Таксонска лента|from=Q156851}}

[[Категорија:Жедник| ]]
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Сочници]]
[[Категорија:Лековити растенија]]
[[Категорија:Градинарски растенија]]
[[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>fevhzo2e48flabfnn4awvxo8rt0jils</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600958</id>
      <parentid>5600957</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:32:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600958</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45135" sha1="ozuhccz667t18socjkc09jwhrlq5uy0" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
|image = Sedum acre single - Niitvälja.jpg
|image_caption = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|display_parents = 2
|taxon = Sedum
|authority = [[Карл Линеј|L.]]{{sfn|GRIN|2019}}
|type_species = [[Лут жедник]] (''Sedum acre'')
|type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]]
|subdivision_ranks = Подродови
|subdivision = 
* ''Gormania''
* ''Sedum''
|synonyms = 
{{расклопен список|
*''Aithales'' &lt;small&gt;Webb &amp; Berthel.&lt;/small&gt;
*''Aizopsis'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Amerosedum'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Anacampseros'' &lt;small&gt;Mill.&lt;/small&gt;
*''Asterosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Breitungia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Cepaea'' &lt;small&gt;Fabr.&lt;/small&gt;
*''Chetyson'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Clausenellia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Cockerellia'' &lt;small&gt;(R.T.Clausen &amp; N.W.Uhl) Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Congdonia'' &lt;small&gt;Jeps.&lt;/small&gt;
*''Corynephyllum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Diamorpha'' &lt;small&gt;Nutt.&lt;/small&gt;
*''Etiosedum'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Gormania'' &lt;small&gt;Britton&lt;/small&gt;
*''Helladia'' &lt;small&gt;M.Král&lt;/small&gt;
*''Hjaltalinia'' &lt;small&gt;Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Hylotelephium'' &lt;small&gt;H.Ohba&lt;/small&gt;
*''Keratolepis'' &lt;small&gt;Rose ex Fröd.&lt;/small&gt;
*''Lenophyllum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Leucosedum'' &lt;small&gt;Fourr.&lt;/small&gt;
*''Macrosepalum'' &lt;small&gt;Regel &amp; Schmalh.&lt;/small&gt;
*''Meterostachys'' &lt;small&gt;Nakai&lt;/small&gt;
*''Mucizonia'' &lt;small&gt;(DC.) Batt. &amp; Trab.&lt;/small&gt;
*''Ohbaea'' &lt;small&gt;V.V.Byalt &amp; I.V.Sokolova&lt;/small&gt;
*''Oreosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Parvisedum'' &lt;small&gt;R.T.Clausen&lt;/small&gt;
*''Petrosedum'' &lt;small&gt;Grulich&lt;/small&gt;
*''Phedimus'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
*''Pistorinia'' &lt;small&gt;DC.&lt;/small&gt;
*''Poenosedum'' &lt;small&gt;Holub&lt;/small&gt;
*''Procrassula'' &lt;small&gt;Griseb.&lt;/small&gt;
*''Prometheum'' &lt;small&gt;(A.Berger) H.Ohba&lt;/small&gt;
*''Pseudorosularia'' &lt;small&gt;Gurgen.&lt;/small&gt;
*''Sedastrum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Sedella'' &lt;small&gt;Britton &amp; Rose&lt;/small&gt;
*''Sedella'' &lt;small&gt;Fourr.&lt;/small&gt;, nom. inval.
*''Spathulata'' &lt;small&gt;(Boriss.) Á.Löve &amp; D.Löve&lt;/small&gt;
*''Telmissa'' &lt;small&gt;Fenzl&lt;/small&gt;
*''Tetrorum'' &lt;small&gt;Rose&lt;/small&gt;
*''Triactina'' &lt;small&gt;Hook.f. &amp; Thomson&lt;/small&gt;
}}
|}}
[[Податотека:EB1911_Sedum_acre_diagram.jpg|мини|Цветен дијаграм на остар жедник]]
'''Жедник''' ({{науч|Sedum}}) ― голем [[Род (биологија)|род]] на [[Скриеносеменици|цветни растенија]] од [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae. Родот е опишан дека содржи до 600 [[Вид (биологија)|видови]], потоа намалени на 400-500. Тие се [[сочници]] од лисја кои се наоѓаат првенствено на [[северна полутопка|северната полутопка]], но се протегаат и на [[Јужна полутопка|јужната полутопка]] во [[Африка]] и [[Јужна Америка]]. Растенијата варираат од [[Едногодишно растение|едногодишни]] и притаени [[Тревесто растение|билки]] до [[Грмушка|грмушки]]. Растенијата имаат лисја што чуваат [[вода]]. Цветовите обично имаат пет ливчиња, ретко четири или шест. Обично има двојно повеќе [[Прашник|прашници]] од ливчиња. Различни видови порано класифицирани како ''Sedum'' сега се во одделните родови ''Hylotelephium'' и ''Rhodiola''.

Добро познати [[европски]] видови на жедници се ''Sedum acre'', ''Sedum album'', ''Sedum dasyphyllum'', ''Sedum reflexum'' (исто така познат како ''Sedum rupestre'') и ''Sedum hispanicum''.

== Опис ==
Жедникот е [[Род (биологија)|род]] кој вклучува [[Едногодишно растение|едногодишни]], [[Двегодишно растение|двегодишни]] и [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни]] [[Тревесто растение|билки]]. Тие се одликуваат со [[сочнк|сочни]] лисја и стебла.{{Sfn|Ito et al|2017}} Степенот на [[Морфологија (биологија)|морфолошка]] разновидност и хомоплазија го оневозможуваат [[фенотип]]ското карактеризирање на жедникот.{{Sfn|Nikulin|Gontcharov|2017}}

== Таксономија ==
Жедникот за првпат бил формално опишан од [[Карл Линеј]] во 1753 година, со 15 видови.{{Sfn|Linnaeus|1753}} Од [[Род (биологија)|родовите]] опфатени со [[Семејство (биологија)|семејството]] Crassulaceae, жедникот е најбогатиот вид, [[Морфологија (биологија)|најморфолошки]] разновиден и најсложен [[Таксономија|таксономски]]. Историски бил сместен во [[потсемејство]]то Sedoideae, од која бил типски род. Од трите современи потсемејства на Crassulaceae, врз основа на молекуларната филогенетика, жедникот е сместен во потсемејството Sempervivoideae. Иако родот е значително намален, од околу 600{{Sfn|Ohba|1977}} на 420-470 видови,{{Sfn|Fu|Ohba|2001}} со образување до 32 одделни родови,{{Sfn|Mort et al|2001}} тој сè уште сочинува една третина од семејството и е полифилиски.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

Видовите жедници се наоѓаат во четири од шесте главни крунски [[клад]]ови во рамките на потсемејството Sempervivoideae на Crassulaceae и се распределени на [[Племе (биологија)|племиња]], како што се:{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;1&quot;
|+&lt;big&gt;Клади и племиња во рамките на Sempervivoideae&lt;/big&gt;
! Клада
! Племе
|-
| Hylotelephium
| Telephieae
|-
| Rhodiola
| Umbiliceae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Sempervivum
| Semperviveae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Aeonium
| Aeonieae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Acre
| rowspan=&quot;2&quot; | Sedeae
|-
| style=&quot;background: #ccf;&quot; | Leucosedum
|-
| colspan=&quot;2&quot; | '''Забелешка'''
Кладови кои содржат жедник, прикажани во сина боја
|}
Покрај тоа, најмалку девет други различни родови се чини дека се сместени како жедник. Сепак, бројот на видови пронајдени надвор од првите два кладови (племето Sedeae) е само мал дел од целиот род. Затоа, сегашната определба, која е донекаде вештачка и опфатена, мора да се смета за нестабилна.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Односите меѓу племињата на Sempervivoideae се прикажани во кладограмот.{{Cladogram|title=Cladogram of Sempervivoideae tribes{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}{{Cladogram|title=Кладограм на племињата на Sempervivoideae{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}|align=left|cladogram={{clade| style=width:{{{width|400}}}px;
|label1=Sempervivoideae
|1={{clade
|  1= Telephieae
|  2= {{clade
|     1= Umbilicieae
|     2= {{clade
|         1= Semperviveae
|         2={{clade
|            1= Aeonieae
|            2= Sedeae (Leucosedum+Acre) 
            }}
            }}
}}
}}
}}}}
Сега се смета дека има приближно 55 [[европски]] видови. Жедникот покажува широка варијација во бројот на [[хромозом]]ите, а [[полиплоидија]]та е честа појава. Хромозомскиот број се смета за важна таксономска одлика.{{Sfn|Hart|1985}}

Претходните автори поставиле голем број видови жедници надвор од овие клади, како што се ''S. spurium'', ''S. stellatum'' и ''S. kamtschaticum'' (клада Telephium),{{Sfn|van Ham|Hart|1998}} што е сегрегирана во ''Phedimus'' (племе Umbiliceae).{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Ohba et al|2000}}{{Sfn|Fu|Ohba|2001}}{{Sfn|ICN|2019}} Со оглед на значителните таксономски предизвици што ги претставува овој високо полифилетичен род, предложени се голем број радикални решенија за она што е опишано како „проблемот жедник“, од кои сите ќе бараат значителен број на нови комбинации во рамките на Sempervivoideae. Никулин и неговите колеги (2016) препорачале, со оглед на монофилијата на Aeonieae и Semperviveae, видовите жедници надвор од племето Sedeae (сите во [[подрод]]от ''Gormania'') да бидат отстранети од родот и да бидат прераспределени. Сепак, ова не го решава проблемот на другите родови сместени кај жедникот, во Sedeae.{{Sfn|Nikulin et al|2016}} Во најголемата објавена филогенетска студија (2020), авторите предлагаат поставување на сите таксони во рамките на Sedeae во родот жедник и пренесување на сите други видови на жедник во преостанатите клади Sempervivoideae на други родови. Овој проширен ''Sedum'' ''sl'' би содржел околу 755 видови.{{Sfn|Messerschmid et al|2020}}

=== Поделба ===
Карл Линеj првично опишал 15 [[Вид (биологија)|видови]], кои се одликуваат со петомерни цветови, поделувајќи ги во две групи; Planifolia и Teretifolia, врз основа на морфологијата на листовите. со 15 видови, и оттука го носи неговото име како ботанички авторитет (L.).{{Sfn|Hart|Jarvis|1993}} До 1828 година, де Кандол препознал 88 видови, во шест неформални групи.{{Sfn|de Candolle|1828}} Направени се различни обиди да се поддели овој голем род, покрај сегрегирањето на посебните родови, вклучувајќи создавање на неформални групи, оддели, серии и подродови. За опширна историја на подфамилијата Sedoideae, видете {{Harvnb|Ohba|1978}}.

[[Семјуел Фредерик Греј|Греј]] (1821) ги поделил 13-те видови познати во [[Обединетото Кралство]] во тоа време на пет дела; ''Rhodiola'', ''Telephium'', ''Sedum'', (неименуван) и ''Aizoon''.{{Sfn|Gray|1821}} Во 1921 година Прагер основал десет секции; ''Rhodiola'', ''Pseudorhodiola'', ''Giraldiina'', ''Telephium'', ''Aizoon'', ''Mexicana'', ''Seda Genuina'', ''Sempervivoides'', ''Epeteium'' и ''Telmissa''.{{Sfn|Praeger|1921}} Ова подоцна било ревидирано во најпознатиот систем, оној на Бергер (1930), кој дефинирал 22 поделби, кои ги нарекол ''Reihe'' (одделиили серии).{{Sfn|Berger|1930}} Одделите на Бергер биле:
 {{div col|colwidth=18em}}
* ''Rhodiola''
* ''Pseudorhodiola''
* ''Telephium''
* ''Sedastrum''
* ''Hasseanthus''
* ''Lenophyllopsis''
* ''Populisedum''
* ''Graptopetalum''
* ''Monanthella''
* ''Perrierosedum''
* ''Pachysedum''
* ''Dendrosedum''
* ''Fruticisedum''
* ''Leptosedum''
* ''Afrosedum''
* ''Aizoon''
* ''Seda genuina''
* ''Prometheum''
* ''Cyprosedum''
* ''Epeteium''
* ''Sedella''
* ''Telmissa''
{{div col end}}
Голем број од нив, тој дополнително ги поделил.{{Sfn|Berger|1930}} Спротивно на тоа, Фредерстрем (1935) усвоил многу поширок опишување на родот, прифаќајќи ги само ''Sedum'' и ''Pseudosedum'' во рамките на Sedoideae, делејќи го првиот на 9 делови.{{Sfn|Fröderströmm|1935}} Иако ова било проследено со бројни други системи, најшироко прифатената инфрагенерична класификација по Бергер, била од Охба (1978).{{Sfn|Ohba|1978}} Пред ова, повеќето видови во Sedoideae биле сместени во родот ''Sedum''.{{Sfn|Ohba et al|2000}} Од овие системи, било забележано „Сè уште не е предложена навистина задоволителна основа за поделба на семејството на родови“.{{Sfn|Tutin et al|1993}}

Некои други автори додале други серии и комбинирале некои од сериите во групи, како што се оддели.{{Sfn|Uhl|1978}} Посебно „''Sedum'' секцијата ''Sedum''“ е поделена на серии (види Кладови){{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Ito et al|2017}} Во поново време, два подрода се признаени, ''Gormania'' и ''Sedum''.{{Sfn|Nikulin et al|2016}}

* ''Gormania'' : &lt;small&gt;(Britton) Clausen&lt;/small&gt; . 110 видови од Sempervivum, Aeonium и Leucosedum clades. [[Европа]] и [[Северна Америка]].
* ''Sedum'': 320 видови од кладата Acre. Умерени и суптропски зони на северната полутопка ([[Азија]] и [[Америка]]).{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

Подродот ''Sedum'' се смета за три географски различни, но со еднаква големина делови:{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

* ''S.'' sect. ''Sedum'' околу. 120 spp. домородни во Европа, [[Мала Азија]] и [[северна Африка]], кои се движат од северна Африка до средна [[Скандинавија]] и од [[Исланд]] до планината [[Урал]], [[Кавказ]] и [[Иран]].
* ''S.'' sect. ''Americana'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;
* ''S.'' sect. ''Asiatica'' &lt;small&gt;Frod.&lt;/small&gt;

''S.'' sect. ''Sedum'' вклучува 54 видови домородни во Европа, кои Бергер ги класифицира во 27 серии.{{Sfn|Hart|Alpinar|1991}}

==== Клади ====

Видовите и сериите се:{{Sfn|Hart|1995}}{{Sfn|Hart|1995a}}{{Sfn|Hart|1997}}{{Sfn|van Ham|Hart|1998}}{{Sfn|Thiede|Eggli|2007}}{{Sfn|Nikulin et al|2016}}{{Sfn|Mort et al|2001}}{{Sfn|Ding et al|2019}}
===== Подрод ''Gormania'' =====

{|
|[[Податотека:sedum reflexum 01.jpg|мини|upright=0.6|left|''[[Sedum rupestre]]''|alt=Sedum rupestre, the reflexed stonecrop]]
;Semperviveae  
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S''. series ''Rupestria'' ([[Евроазија]])
** ''[[Sedum rupestre|S. rupestre]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
* ''S. armenum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]] и [[A.Huet]]&lt;/small&gt;
* ''S. assyriacum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt; ([[Близок Исток]]){{efn|Нерешено име{{sfn|TPL|2013}}}}
* ''S. mooneyi'' &lt;small&gt;M.Gilbert&lt;/small&gt; (североисточна Африка)
* ''[[Sedum sediforme|S. sediforme]]'' &lt;small&gt;([[Jacq.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Од околу 80 евроазиски видови, серијата ''Rupestria'' образува посебна монофилетска група од околу десет [[таксон]]и, која некои автори ја сметаат за посебен род, ''Petrosedum''.{{sfn|van Ham et al| 1994}}{{sfn|Gallo|2017}}{{sfn|Gallo|2017a}} Тоа била серија 20 во класификацијата на Бергер. Домородна во Европа, таа дошла да биде одгледувана и станала одомаќинет во [[Северна Америка]].{{sfn|Gallo|Zika|2014}}
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Sedum caeruleum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum caeruleum]]''|alt=Sedum caeruleum, the sky stone-crop]]
;Aeonieae ([[Северна Африка]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Pubescens''
** ''S. pubescens'' &lt;small&gt;[[Vahl]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Caerulea''
** ''[[Sedum caeruleum|S. caeruleum]]''{{sfn|Hart|2003|loc=p.&amp;nbsp;41}} 
* ''S. jaccardianum'' &lt;small&gt;[[Maire]] &amp; [[Wilczek]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monanthoidea''
** ''Monanthes atlantica'' &lt;small&gt;J.Ball&lt;/small&gt; (=''S. surculosum'' &lt;small&gt;[[Coss.]]&lt;/small&gt;)
* ''S. modestum'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Сместени во серијата ''Monanthoidea'' се три макаронезиски сегрегирани родови, ''[[Aichryson]]'', ''[[Monanthes]]'' и ''[[Aeonium]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}}
{{Clear}}
{|
|[[Податотека:Sedumdasyphyllum.jpg|thumb|upright=0.6|left|''[[Sedum dasyphyllum]]''|alt=Sedum dasyphyllum, the Corsican stonecrop]]
;Sedeae - Leucosedum ([[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]])
{{div col|colwidth=22em}}
* ''S.'' series ''Aithales'' (Сред)
** ''S. pallidum'' &lt;small&gt;[[M.Bieb.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alba'' (Сред)
** ''[[Sedum album|S. album]]'' &lt;small&gt;[[L.]]&lt;/small&gt;
** ''S. gracile'' &lt;small&gt;[[C.A.Mey.]]&lt;/small&gt;
** ''S. magellense'' &lt;small&gt;[[Ten.]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Alsinefolia'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt; (Med)
* ''S.'' series ''Atrata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Brevifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Cepaea'' (Сред)
* ''S. commixtum'' &lt;small&gt;[[Moran]] &amp; Hutchison&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Convertifolia'' (Сред)
* ''S.'' series ''Dasyphylla'' (Сред)
** ''[[Sedum dasyphyllum|S. dasyphyllum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Glauco-rubens'' (Сред)
** ''[[Sedum hispanicum|S. hispanicum]]'' &lt;small&gt;L.&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Gracile'' (Сред)
* ''S.'' series ''Hirsuta'' (Сред)
** ''S. hirsutum'' &lt;small&gt;[[All.]]&lt;/small&gt;
{{div col end}}
Во [[Левант]], еден вид на овој [[сочник|сочен]] (''S. microcarpum'') го покрива каменото тло како тепих каде што почвата е плитка, растејќи не повисока од 5-10 цм. На почетокот, месестите лисја се светло зелени, но како што напредува сезоната, месестите лисја стануваат црвени.
{{clear}}
{|
|[[Податотека:Succulent - Flora of Israel.jpg|thumb|upright=0.6|left|''Sedum microcarpum''|alt=Sedum microcarpum, the small-fruited stone-crop]]
;[[Европа]]/[[Средоземје]]/[[Близок Исток]]/[[Средна Азија]]
{{div col|colwidth=22em}}
* ''Sedum'' series ''Inconspicua'' (Сред)
* ''S. ince'' &lt;small&gt;'t Hart &amp; Alpinar&lt;/small&gt;
* ''S. lydium'' &lt;small&gt;[[Boiss.]]&lt;/small&gt;
* ''[[Sedum microcarpum|S. microcarpum]]'' &lt;small&gt;([[Sm.]]) [[Schönland]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Monregalense'' (Сред)
* ''[[Sedum moranii|S. moranii]]'' &lt;small&gt;R.T.Clausen&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Nana'' (Сред)
* ''S.'' series ''Pedicellata'' (Med)
* ''S. sedoides'' &lt;small&gt;([[Jacquem.]] ex [[Decne.]]) [[Pau]]&lt;/small&gt;
* ''S.'' series ''Steico'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subrosea'' (Сред)
* ''S.'' series ''Subulata'' (Сред)
* ''S.'' series ''Telmissa'' (Сред)
* ''S.'' series ''Tenella'' (Сред)
{{div col end}}

* Сред = Средоземна распространетост
Следниве родови се сместени во кладата Leucosedum: ''[[Rosularia]]'', ''[[Prometheum]]'', ''[[Sedella (plant)|Sedella]]'' и ''[[Dudleya]]''.{{sfn|Thiede|Eggli|2007}} ''Rosularia'' е парафилиска, и некои видови на ''Sedum'', како што е ''S. sempervivoides'' &lt;small&gt;Fischer ex M. Bieberstein&lt;/small&gt; се сместени од некои автори во ''Rosularia'', како ''R. sempervivoides'' &lt;small&gt;(Fischer ex M. Bieberstein) Boriss&lt;/small&gt;.{{sfn|WFO|2019}}
{{Clear}}

==Галерија==
&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;140px&quot;&gt;
Растение од родот жедник 01.jpg|Жедник на планината [[Баба (планина)|Баба]]
Растение од родот жедник 02.jpg|Жедник на планината Баба
Растение од родот жедник 03.jpg|Жедник на планината Баба
&lt;/gallery&gt;

==Забелешки==
{{notelist|group=Hylotelephium}}

== Наводи ==
{{наводи}}

==Библиографија==
{{refbegin|30em}}

===Книги и тези===
* {{cite book |last=Berger |first=A.  |author-link=Alwin Berger|title=Die Natürlichen Pflanzenfamilien |editor=Engler, Adolf |editor-link1=Adolf Engler |editor2=Prantl, Karl Anton |editor-link2=Karl Anton Eugen Prantl |volume=18A |chapter=Crassulacaeae |pages=352–483 |year=1930 |publisher=Verlag von Wilhelm Engelmann |location=Leipzig|title-link=Die Natürlichen Pflanzenfamilien}}
* {{cite thesis|last1=Doyle|first1=Amanda|title=The roles of temperature and host plant interactions in larval development and population ecology of Parnassius smintheus Doubleday, the Rocky Mountain Apollo butterfly |url=https://era.library.ualberta.ca/files/gx41mj04d/Doyle_Amanda_Fall_2011.pdf|publisher=[[University of Alberta]], Department of Biological Sciences|access-date=2 September 2019|date=2011|type=[[M.Sc.|M.Sc. thesis]]}}
* {{cite book|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Illustrated Handbook of Succulent Plants: Crassulaceae|url=https://books.google.com/books?id=nU7mCAAAQBAJ|date= 2003|publisher=[[Springer Science &amp; Business Media]] |doi=10.1007/978-3-642-55874-0|isbn=978-3-642-55874-0|s2cid=36280482}}
* {{cite book|last=Fröderströmm|first=Harald|title=The Genus Sedum L.: a systematic essay|url=https://books.google.com/books?id=6czvAAAAMAAJ|year=1935|series=Meddelanden från Göteborgs botaniska trädgärd vol. 7|publisher=Elander Boktryckeri Aktiebolag}}
* {{cite book |editor1-last=Hart |editor1-first=H. 't |editor2-last=Eggli |editor2-first=U. |title=Evolution and systematics of the Crassulaceae |date=1995 |publisher=Backhuys |location=Leiden |isbn=978-9073348462}}
* {{cite book |last1=Hart |first1=H. 't |title=Infrafamilial and generic classification of the Crassulaceae |pages=159–172|year=1995}}, in {{harvtxt|Hart|Eggli|1995}}
* {{cite book|last1=Hart|first1=Henk 't|editor-last=Eggli|editor-first=Urs|title=Sedums of Europe - Stonecrops and Wallpeppers|url=https://books.google.com/books?id=26wscf9vm38C|date= 2003|publisher=[[CRC Press]]|isbn=978-90-5809-594-7}}
* {{cite book|editor-last=Opler|editor-first=Paul A.|title=A Field Guide to Western Butterflies |url=https://books.google.com/books?id=ilL_XX1rbNoC |year=1999 |orig-year=1992 |edition=2nd |publisher=Houghton Mifflin Harcourt |isbn=0-395-79151-0 |chapter=Xami hairstreak Callophrys xami |page=219}}
* {{cite book|last1=Pojar|first1=Jim|last2=MacKinnon|first2=Andy|title=Plants of Coastal British Columbia: Including Washington, Oregon and Alaska|url=https://books.google.com/books?id=uRjkPAAACAAJ|year=2004|publisher=[[Lone Pine Publishing]] |isbn=978-1-55105-532-9}}
* {{Cite book|last=Reiner |first=Ralph E. |year=1969 |title=Introducing the Flowering Beauty of Glacier National Park and the Majestic High Rockies |url=https://archive.org/details/introducingflowe00rein |publisher=Glacier Park, Inc. |isbn=978-9110111493}}
* {{cite book|last1=Thiede |first1=J |last2=Eggli |first2=U|editor-last=Kubitzki |editor-first=Klaus|editor-link=Klaus Kubitzki |title=Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |isbn=978-3540322146}} ''([https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae full text at]'' [[ResearchGate]])
* {{cite book|editor1-last=Tutin|editor1-first=T. G.|editor2-last=Burges|editor2-first=N. A.|editor3-last=Edmondson|editor3-first=J. R.|editor-link1=Tom Tutin|title=Flora Europaea. Volume 1, Psilotaceae to Platanaceae |url=https://books.google.com/books?id=2SKzwwEACAAJ|date= 1993|orig-year=1964|publisher=Cambridge University Press|edition=2|chapter=Crassulaceae|page=422|isbn=978-0-521-41007-6|ref={{harvid|Tutin et al|1993}}}} ''see also'' [[Flora Europaea]]

; Историски
* {{cite book |last1=de Candolle |first1=A. P. |author-link=Augustin Pyramus de Candolle|title=Prodromus systematis naturalis regni vegetabilis, sive, Enumeratio contracta ordinum generum specierumque plantarum huc usque cognitarium, juxta methodi naturalis, normas digesta |volume=3 |chapter=Sedum|pages=401–410|chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/7152#page/412/mode/1up|date=1828 |publisher=Treuttel et Würtz |location=Paris |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/286#/summary}}
* {{cite EB1911|wstitle=Sedum |page= 580 |volume= 24}}
* {{cite book|last=Gray|first=Samuel Frederick|author-link=Samuel Frederick Gray|title=A natural arrangement of British plants: according to their relations to each other as pointed out by Jussieu, De Candolle, Brown, &amp;c. 2 vols. |year=1821|publisher=Baldwin, Cradock, and Joy |location=London |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/43804#/summary |chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/95185#page/551/mode/1up |pages=ii: 539–543}}
* {{cite book |last=Linnaeus |first=Carl |author-link=Carl Linnaeus|title=Species Plantarum: exhibentes plantas rite cognitas, ad genera relatas, cum differentiis specificis, nominibus trivialibus, synonymis selectis, locis natalibus, secundum systema sexuale digestas |url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/315/mode/1up|year=1753 |volume=1|chapter=Sedum |chapter-url=https://www.biodiversitylibrary.org/item/13829#page/442/mode/1up |pages=430–432 |publisher=Impensis Laurentii Salvii |location=Stockholm}}, ''see also'' [[Species Plantarum]]

===Статии===
* {{cite journal |last1=Ding |first1=Hengwu |last2=Zhu |first2=Ran |last3=Dong |first3=Jinxiu |last4=Bi |first4=De |last5=Jiang |first5=Lan |last6=Zeng |first6=Juhua |last7=Huang |first7=Qingyu |last8=Liu |first8=Huan |last9=Xu |first9=Wenzhong |last10=Wu |first10=Longhua |last11=Kan |first11=Xianzhao |title=Next-Generation Genome Sequencing of Sedum plumbizincicola Sheds Light on the Structural Evolution of Plastid rRNA Operon and Phylogenetic Implications within Saxifragales |journal=[[Plants (journal)|Plants]] |date=29 September 2019 |volume=8 |issue=10 |pages=386 |doi=10.3390/plants8100386|pmid=31569538 |pmc=6843225 |ref={{harvid|Ding et al|2019}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Towards a review of the genus ''Petrosedum'' (Crassulaceae): Taxonomic and nomenclatural notes on Iberian taxa |journal=Webbia |date=24 August 2017a |volume=72 |issue=2 |pages=207–216 |doi=10.1080/00837792.2017.1363978|s2cid=90686505}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |title=Nomenclatural novelties in Petrosedum (Crassulaceae) |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 May 2017 |volume=306 |issue=2 |pages=169 |doi=10.11646/phytotaxa.306.2.8}}
* {{cite journal |last1=Gallo |first1=Lorenzo |last2=Zika |first2=Peter |title=A taxonomic study of Sedum series Rupestria (Crassulaceae) naturalized in North America |url=https://www.researchgate.net/publication/290281525|journal=[[Phytotaxa]] |date=30 July 2014 |volume=175 |issue=1 |pages=19 |doi=10.11646/phytotaxa.175.1.2}}
* {{cite journal |last1=Grulich |first1=Vit |title=Generic division of Sedoideae in Europe and the adjacent regions |journal=Preslia |date=1984 |volume=56 |pages=29–45 |url=http://www.preslia.cz/archive/Preslia_56_1984_29-45.pdf}}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk 't |title=Evolution of Sedum series Rupestria (Crassulaceae): Evidence from chloroplast DNA and biosystematic data |url=https://archive.org/details/sim_plant-systematics-and-evolution_1994_190_1-2/page/1 |journal=[[Plant Systematics and Evolution]] |date=March 1994 |volume=190 |issue=1–2 |pages=1–20 |doi=10.1007/BF00937855|s2cid=25580936 |ref={{harvid|van Ham et al|1994}}}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=The evolution of the Sedum acre group (Crassulaceae) |journal=Bocconea |date=1995a |volume=5 |pages=119–128 |url=http://www.herbmedit.org/bocconea/5-119.pdf}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |title=Chromosome Numbers in Sedum (Crassulaceae) from Greece |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1985 |volume=15 |issue=1 |pages=115–135 |jstor=3996547}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=Henk 'T. |title=Diversity within Mediterranean Crassulaceae |journal=Lagascalia |date=1997 |volume=19 |issue=1–2 |pages=93–100 |url=https://idus.us.es/xmlui/bitstream/handle/11441/63144/Diversity%20Hart.pdf?sequence=1 }}{{Мртва_врска|date=December 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 'T |last2=Alpinar |first2=K. |title=Biosystematic Studies in Sedum (Crassulaceae) of Turkey. 1. Notes on Four Hitherto Little Known Species Collected in the Western Part of Anatolia |journal=[[Willdenowia (journal)|Willdenowia]] |date=1991 |volume=21 |issue=1/2 |pages=143–156 |issn=0511-9618|jstor=3996600}}
* {{cite journal |last1=Hart |first1=H. 't |last2=Jarvis |first2=C. E. |title=Typification of Linnaeus's names for European species of Sedum subgen. Sedum|url=https://archive.org/details/taxon_1993-05_42_2/page/399 |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=May 1993 |volume=42 |issue=2 |pages=399–410 |doi=10.2307/1223149|jstor=1223149}}
* {{cite journal |last1=Ito |first1=Takuro |last2=Nakanishi |first2=Hiroki |last3=Chichibu |first3=Yoshiro |last4=Minoda |first4=Kiyotaka |last5=Kokubugata |first5=Goro |title=Sedum danjoense (Crassulaceae), a new species of succulent plants from the Danjo Islands in Japan |journal=[[Phytotaxa]] |date=9 June 2017 |volume=309 |issue=1 |pages=23 |doi=10.11646/phytotaxa.309.1.2|ref={{harvid|Ito et al|2017}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mayuzumi |first1=Shinzo |last2=Ohba |first2=Hideaki |title=The Phylogenetic Position of Eastern Asian Sedoideae (Crassulaceae) Inferred from Chloroplast and Nuclear DNA Sequences |journal=[[Systematic Botany]] |date=2004 |volume=29 |issue=3 |pages=587–598 |issn=0363-6445|jstor=25063994 |doi=10.1600/0363644041744329|s2cid=84319808}}
* {{cite journal |last1=Messerschmid |first1=Thibaud F.E. |last2=Klein |first2=Johannes T. |last3=Kadereit |first3=Gudrun |last4=Kadereit |first4=Joachim W. |title=Linnaeus's folly – phylogeny, evolution and classification of Sedum (Crassulaceae) and Crassulaceae subfamily Sempervivoideae |journal=[[Taxon (journal)|Taxon]] |date=4 September 2020 |volume=69 |issue=5 |pages=892–926 |doi=10.1002/tax.12316|ref={{harvid|Messerschmid et al|2020}}|doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Monterusso |first1=Michael A |last2=Rowe |first2=D. Bradley |last3=Rugh |first3=Clayton L |title=Establishment and Persistence of Sedum spp. and Native Taxa for Green Roof Applications |journal=[[HortScience]] |date=2005 |volume=40 |issue=2 |pages=391–396 |url=https://www.researchgate.net/publication/268376352|ref={{harvid|Monterusso et al|2005}}|doi=10.21273/HORTSCI.40.2.391 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E. |last2=Soltis |first2=Douglas E. |last3=Soltis |first3=Pamela S. |last4=Francisco-Ortega |first4=Javier |last5=Santos-Guerra |first5=Arnoldo |author-link2=Douglas E. Soltis|author-link3=Pamela Soltis|  title=Phylogenetic relationships and evolution of Crassulaceae inferred from matK sequence data |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 2001 |volume=88 |issue=1 |pages=76–91 |doi=10.2307/2657129|ref={{harvid|Mort et al|2001}}|jstor=2657129 |pmid=11159129 |doi-access=free }}
* {{cite journal |last1=Mort |first1=Mark E |last2=O'Leary |first2=T. Ryan |last3=Carrillo-Reyes |first3=Pablo  |display-authors=etal|title=Phylogeny and evolution of Crassulaceae: Past, present, and future |journal=Biodiversity &amp; Ecology |date=December 2009 |volume=3 |pages=69–86 |url=https://www.researchgate.net/publication/248701315|ref={{harvid|Mort et al|2009}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu. |last2=Gontcharova |first2=Svetlana B. |last3=Stephenson |first3=Ray |last4=Gontcharov |first4=Andrey A. |title=Phylogenetic relationships between Sedum L. and related genera (Crassulaceae) based on ITS rDNA sequence comparisons |journal=Flora |date=September 2016 |volume=224 |pages=218–229 |doi=10.1016/j.flora.2016.08.003|ref={{harvid|Nikulin et al|2016}}}}
* {{cite journal |last1=Nikulin |first1=Vyacheslav Yu|last2=Gontcharov |first2=Andrey A. |title=Molecular-phylogenetic characterization of Sedum L. (Crassulaceae) and closely related genera based on cpDNA gene matK and ITS rDNA sequence comparisons |journal=Botanicheskii Zhurnal |date=2017 |volume=102 |issue=2 |pages=309–328 |url=https://www.researchgate.net/publication/316093889|language=ru}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |title=The taxonomic status of Sedum telephium and its allied species (Crassulaceae) |journal=The Botanical Magazine Tokyo |date=March 1977 |volume=90 |issue=1 |pages=41–56 |doi=10.1007/BF02489468|s2cid=22239507}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=H |title=Generic and infrageneric classification of the old world sedoideae crassulaceae |journal=Journal of the Faculty of Science University of Tokyo Section III Botany 12(4): 139-193 |date=1978 |volume=12 |issue=4 |pages=139–193}}
* {{cite journal |last1=Ohba |first1=Hideaki |last2=Bartholomew |first2=Bruce M |last3=Turland |first3=Nicholas J |last4=Kunjun |first4=Fu |title=New Combinations in Phedimus (Crassulaceae) |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=400–402 |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |doi=10.2307/3392995 |jstor=3392995 |ref={{harvid|Ohba et al|2000}} |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-08-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210820160154/http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Ohbaetal110-4.htm |url-status=dead }}
* {{cite journal |last1=Praeger |first1=R. Lloyd |author-link=Robert Lloyd Praeger|title=An account of the genus Sedum as found in cultivation |journal=[[Journal of the Royal Horticultural Society]] |date=1921 |volume=46 |pages=1–314 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/bibliography/15616#/summary}}
* {{cite journal |last1=Uhl |first1=Charles H. |title=Chromosomes of Mexican Sedum II. Section Pachysedum |url=https://archive.org/details/sim_rhodora_1978-10_80_824/page/491 |journal=[[Rhodora]] |date=1978 |volume=80 |issue=824 |pages=491–512 |issn=0035-4902 |jstor=23311260 }}
* {{cite journal |last1=van Ham |first1=Roeland C. H. J. |last2=Hart |first2=Henk ’t |title=Phylogenetic relationships in the Crassulaceae inferred from chloroplast DNA restriction-site variation |journal=[[American Journal of Botany]] |date=January 1998 |volume=85 |issue=1 |pages=123–134 |doi=10.2307/2446561 |jstor=2446561 |pmid=21684886 |doi-access=free }}
* {{cite journal|last1=Ziegler|first1=J. Benjamin|last2=Escalante|first2=Tarsicio|title=Observations on the Life History of Callophrys Xami (Lycaenidae)|journal=[[Journal of the Lepidopterists' Society]] |date=1964 |volume=18 |issue=2 |pages=85–89 |url=http://images.peabody.yale.edu/lepsoc/jls/1960s/1964/1964-18(2)85-Ziegler.pdf}}
* {{cite journal |last1=Zika |first1=Peter F. |last2=Wilson |first2=Barbara L. |last3=Brainerd |first3=Richard E. |last4=Otting |first4=Nick |last5=Darington |first5=Steven |last6=Knaus |first6=Brian J. |last7=Nelson |first7=Julie Kierstead |title=A review of Sedum section Gormania (Crassulaceae) in western North America |journal=[[Phytotaxa]] |date=10 September 2018 |volume=368 |issue=1 |pages=1 |doi=10.11646/phytotaxa.368.1.1|ref={{harvid|Zika et al|2018}}|doi-access=free }}

===Мрежни страници===
* {{cite web |last1=Cammidge |first1=Jacki |title=Succulents and Water Wise Perennials |url=https://www.drought-smart-plants.com/ |website=Drought Smart Plants |access-date=3 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum Society |url=http://www.cactus-mall.com/sedum/ |website=www.cactus-mall.com |access-date=3 September 2019 |archive-date=2023-04-12 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230412124233/http://www.cactus-mall.com/sedum/ |url-status=dead }}
* {{cite web |last1=Faucon |first1=Philippe |title=Plants Belonging to the Genus 'Sedum' |url=http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |website=Desert Tropicals |access-date=4 September 2019 |date=2004 |archive-date=2015-09-23 |archive-url=https://web.archive.org/web/20150923223206/http://www.desert-tropicals.com/Plants/Crassulaceae/Sedum.html |url-status=dead }}
* {{cite web |title=Find a plant |url=https://www.rhs.org.uk/plants |publisher=Royal Horticultural Society |access-date=4 September 2019 |date=2019|ref={{harvid|RHS|2019}}}}
* {{cite web |title=Sedum spp. |url=http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |publisher=[[North Carolina State University]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20150315053800/http://plants.ces.ncsu.edu/plants/all/sedum-spp/ |archive-date=15 March 2015|access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2016}} }}
* {{cite web |title=Sedum  |website=Plant toolbox|url=https://plants.ces.ncsu.edu/plants/sedum |publisher=[[North Carolina State University]] |access-date=11 September 2019 |ref={{harvid|NCSU|2019}} }}
* {{cite web |last1=PFAF |author-link=Plants for a Future|title=Sedum rupestre L. Crooked Yellow Stonecrop PFAF Plant Database |url=https://pfaf.org/user/Plant.aspx?LatinName=Sedum+rupestre |website=PFAF Plant Database |publisher=Plants for a Future |date=2012}}
* {{cite web|title=Rolls-Royce - Made in Sussex|url=http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|work=Sussex Life|date=20 February 2013|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|Sussex Life|2013}}|archive-date=2012-03-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20120306061132/http://sussex.greatbritishlife.co.uk/article/rolls-royce-made-in-sussex-goodwood-bmw-26150/|url-status=dead}}
* {{cite web|last=Totilo|first=Stephen|title=The Coolest Things in Nintendo's American Headquarters (And One Uncool Thing)   |date=25 August 2011 |publisher=Kotaku |url=http://kotaku.com/5834386/the-coolest-things-in-nintendos-american-headquarters-and-one-uncool-thing|access-date=22 September 2019}}
* {{cite journal | title =  Project of the Month: FXFOWLE, Epstein and Tishman complete renovation/ expansion of $465 million Jacob K. Javits Convention Center |url=http://nyrej.com/project-of-the-month-fxfowle-epstein-and-tishman-complete-renovation-expansion-of-465-million-jacob-k-javits-convention-center| date = 9 December 2013 | journal = New York Real Estate Journal|access-date=22 September 2019|ref={{harvid|NYREJ|2013}} }}
* {{Cite news |first=Tess |last=Kalinowski| title=Green roof takes root at Eglinton West |url=https://www.thestar.com/news/gta/article/675703 |date=4 August 2009 |newspaper=[[Toronto Star]] |access-date=18 September 2019}}
* {{Cite web |title=Ford Motor Company's River Rouge Truck Plant|url=http://www.greenroofs.com/projects/ford-motor-companys-river-rouge-truck-plant/ |website=Projects|date=2003|publisher=Greenroofs|ref={{harvid|Greenroofs|2003}}}}
* {{cite web |title=International Crassulaceae Network |url=http://www.crassulaceae.ch/de/home |access-date=5 September 2019|ref={{harvid|ICN|2019}}}}

; Податочни бази и флора
* {{cite web |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Gilbert |first3=Michael |title=Crassulaceae Candolle |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10225 |access-date=24 August 2019}}&lt;br/&gt;{{cite book |last1=Fu |first1=Kunjun |last2=Ohba |first2=Hideaki |year=2001 |chapter=CRASSULACEAE Candolle |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |pages=202–268 |title-link=Flora of China (series) |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210224132508/http://flora.huh.harvard.edu/china/mss/volume08/CRASSULACEAE.pdf |url-status=dead }}
** {{cite web |title=Sedum Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |website=[[Flora of China (series)|Flora of China]] |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=129989 |access-date=24 August 2019}}&lt;br&gt;{{cite book |year=2001 |chapter=SEDUM Linnaeus, Sp. Pl. 1: 430. 1753 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |pages=221–251 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-10-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211019044533/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SEDUM.pdf |url-status=dead }}
** {{cite book |year=2001 |chapter=PHEDIMUS Rafinesque, Amer. Monthly Mag. &amp; Crit. Rev. 1: 438. 1817 |chapter-url=http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |pages=218–220 |title=Flora of China |volume=8 |access-date=2023-07-13 |archive-date=2021-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210225154240/http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/PHEDIMUS.pdf |url-status=dead }}
* {{cite web |last=GRIN|author-link=Germplasm Resources Information Network|title=''Sedum'' L. |url=https://npgsweb.ars-grin.gov/gringlobal/taxonomygenus.aspx?id=11032 |work=National Plant Germplasm System |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date= 2019 |access-date=3 August 2019}}
* {{cite web |last=Stevens |first=P.F. |author-link=Peter F. Stevens|date=2019|orig-year= 2001 |website=Angiosperm Phylogeny Website |title=Crassulaceae|publisher=[[Missouri Botanical Garden]]|url=http://www.mobot.org/mobot/research/APWeb/orders/Saxifragalesweb.htm#Crassulaceae|access-date=4 August 2019}} (''see also'' Angiosperm Phylogeny Website)
* {{cite web|last1=TPL|author-link=The Plant List |title=The Plant List Version 1.1: Sedum|url=http://www.theplantlist.org/1.1/browse/A/Crassulaceae/Sedum/|publisher =[[Royal Botanic Gardens, Kew]] and [[Missouri Botanical Garden]] |access-date=1 September 2019|date=2013}}
* {{cite web |last=WFO|title=Sedum L.|url= http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034941|website=World Flora Online |access-date=1 September 2019 |date=2019}}
* {{cite web |title=Sedum L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30001444-2|website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=2 September 2019 |date=2019}}
{{refend}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Sedum}}
* {{EOL}}
* {{GRIN}}

{{Таксонска лента|from=Q156851}}

[[Категорија:Жедник| ]]
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Сочници]]
[[Категорија:Лековити растенија]]
[[Категорија:Градинарски растенија]]
[[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>ozuhccz667t18socjkc09jwhrlq5uy0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Еднаквобројност</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1329077</id>
    <revision>
      <id>5600750</id>
      <parentid>5529032</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:02:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1746" sha1="sps6iycpta7fft903f755bfe1t05pss" xml:space="preserve">[[Податотека:Aplicación 2 inyectiva sobreyectiva04.svg|мини|250px|Соодветствување еден-на-еден од '''N''', множеството од сите ненегативни цели броеви, до множеството '''E''' од ненегативни [[Парен број|парни броеви]]. Иако '''E''' е правилно подмножество од '''N''', обете множества се еднаквобројни.|class=skin-invert-image]]
Во [[математика]]та, две [[Множество|множества]] ''A'' и ''B'' се '''еквипотентни''' или '''еднаквобројни''' ако имаат иста [[кардиналност]], т.е. ако има [[биекција]] ''f'': ''A'' → ''B'' . Ова обично се означува како:

: &lt;math&gt;A \approx B.\,&lt;/math&gt;

Имињата '''еквипотентност''' и '''еднаквобројност''' се користат синонимно.

Во '''множество''', категоријата на сите множества со [[Функција (математика)|функции]] како морфизми, [[Изоморфизам|изоморфизмот]] помеѓу множествата е точно [[биекција]], а две множества се точно еднаквобројни ако се изоморфни во оваа категорија.

== Поврзано ==
* [[Кардинален број]]
* [[Кардиналност]]
* [[Биекција]]

{{никулец}}

[[Категорија:Теорија на множествата]]
[[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]]</text>
      <sha1>sps6iycpta7fft903f755bfe1t05pss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сорентска катедрала</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1329727</id>
    <revision>
      <id>5600916</id>
      <parentid>5213584</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T04:39:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600916</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3898" sha1="lt9sn0u3bdw9fas20fcdhzicmztrl23" xml:space="preserve">[[Податотека:Cattedrale_dei_Santi_Filippo_e_Giacomo_1.JPG|мини|Западниот фронт на катедралата Соренто]]
'''Катедралата на Свети Филип и Јаков''' е попозната како '''катедрала Соренто''' , таа е [[Римокатоличка црква|римокатоличка]] катедрала сместена на Виа Санта Марија дела Пиета во Соренто, [[Италија]].&lt;ref&gt;Cattedrale di Sorrento, [http://www.cattedralesorrento.it/contatti/ Contatti], accessed 15 October 2022&lt;/ref&gt; Катедралата е посветена на светите [[апостол Филип]] и [[Апостол Јаков Праведниот|Јаков Праведен]], а е седиште на архиепископот на Соренто-Кастеламаре ди Стабија од 1986 година. Претходно била седиште на бискупите и архиепископите на Соренто.

== Историја ==
За прв пат била изграден околу 11 век, а бил повторно изградена во 15 век во романескен стил.&lt;ref name=&quot;Bonechi&quot;&gt;Bonechi Books, ''Sorrento and the Amalfi Coast''. Le guide oro. The Gold Guides. (Casa Editrice Bonechi, 1999), 12.&lt;/ref&gt;

Во крстилницата на црквата се крстил поетот [[Торквато Тасо]], најпознатиот граѓанин на градот.

== Надворешен изглед ==
[[Камбанарија]]та на катедралата има три ката и е украсена со часовник.&lt;ref name=&quot;Bonechi&quot;/&gt; Основата на камбанаријата датира од времето на [[Римско Царство|Римската империја]].&lt;ref name=&quot;Bonechi&quot; /&gt; Фасадата датира од 1924 година. Главните врати на катедралата се од 11 век од [[Цариград]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://www.cattedralesorrento.it/ |title=Cathedral of Sorrento |accessdate=2023-08-25 |archive-date=2023-03-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230324000743/http://www.cattedralesorrento.it/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Внатрешност ==
Внатрешноста, на латински попречен план на кат, е поделена на [[Брод (архитектура)|наос]] и два странични патеки.&lt;ref name=&quot;conti&quot;&gt;Barbara Conti, Giovanna Magi, ''Amalfi-Sorrento''. New Millennium Collection Series. I libri del nuovo millennio. Translated by M. Rhiannon Lewis (Casa Editrice Bonechi, 2003), 15.&lt;/ref&gt;

Наосот содржи тркалезни сводови и слики од Никола Малинконико,&lt;ref name=&quot;conti&quot;/&gt; вклучувајќи ги и ''Сорентинските маченици'' и ''четворицата светци заштитници на епископите''. Има и слики од Џакомо дел По ( ''Успение'', ''Свети Филип'', ''Свети Џејмс'' ).&lt;ref name=&quot;conti&quot; /&gt;

Мермерниот [[олтар]] и амвон и епископскиот престол датираат од 16 век.&lt;ref name=&quot;conti&quot;/&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==

* [http://www.cattedralesorrento.it/ Официјална веб страна] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230324000743/http://www.cattedralesorrento.it/ |date=2023-03-24 }}
* [http://www.penisola.it/sorrento/cattedrale.php Катедралата во Соренто]

[[Категорија:Романска архитектура во Италија]]
[[Категорија:Италија]]</text>
      <sha1>lt9sn0u3bdw9fas20fcdhzicmztrl23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ваташка Чалгија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1330016</id>
    <revision>
      <id>5600870</id>
      <parentid>5392993</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:21:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600870</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4929" sha1="rmfv7yxpzd33vs8ha00zc8qkvyl2kch" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name = Ваташка Чалгија
| origin = [[Ваташа]], [[Кавадарци]] {{МКД}}
| genre = [[народна музика]], [[Чалгија|чалгиска музика]]
}}
'''Ваташка Чалгија''' е првата музичка чалгија во [[Македонија]], првата група.

== Историја ==
Почетоците на Ваташка Чалгија се помеѓу двете светски војни. Најстариот состав на Ваташка Чалгија е Мимило Димов Дулот ([[ќемане]]), Трајко Покрајѕидаров (дире), Диме Баснарков (дире), Гиго Карадаков (брач), Цандо Бојаџиев (брач), Ангел Робозинарот Гамачот (грнета), Ристо Куманичевецот (грнета). После втората светска војна во составот на Ваташката Чалгија свират Мило Димов Дулот (ќемане), Ило Маренецот (грнета), Трајко Нашов (брач), Ристо Јанаќиев Дончев (дире), Дончо Јанаќиев Дончев (дире) познати како Браќа Дончеви и [[Ристо Стојанов]]. Во 1970 година на [[Тиквешки гроздобер|Тиквешкиот гроздобер]] во [[Кавадарци]] во организација на [[Телевизија Скопје]] се одржува Фестивалот на Чалгија каде имаше учесници од цела [[Македонија]], каде го освојуваат првото место, истата година освојуваат прво место на фестивалот на старогратска музика Охридски старогратски средби во [[Охрид]]. Потоа во Ваташката Чалгија се приклучуваат: [[Димо Дулот]] (ќемане), Мустафа Муто Сејфулов (грнета) и Фидо Јанаќиев (дире). Долги години Ваташката Чалгија била под раководство на Ристо Јанаќиев Дончев близу 50 години.

Во 2013 година е направен потег за враќање на Ваташката Чалгија во состав на: [[Димо Дулот|Димо Димов Дулот]] виолина (ќемане), Фазли Сејфулов кларинет (грнета), Ристо Јанаќиев Дончев дајре (дире), Лазо Нашев (џумбус), Васил Ристов (брач), Фидо Јанаќиев дајре (дире), [[Перо Пењушков]] (вокал).

Во 2023 година, за прв пат во [[Македонија]] е одржан фестивал на [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1152s &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Ваташа]], [[Кавадарци]] каде Ваташката Чалгија после долги години, настапила под водство на [[Димо Дулот]] (виолина), Васо Ристов (брач), Лазо Нашев (џумбуш), Илчо Јованов (дајре), Ѓорѓи Мишев (кларинет), [[Перо Пењушков]]  (лаута и вокал), Петар Јанакиев (дајре) и Горан Костадинов (кларинет).

== Творештво ==
Ваташка Чалгија низ годините има снимено многу нивни авторски и народни песни заедно со Браќата Дончеви Ристо и Дончо Јанаќиев (Дончеви). Познатите чалгиски песни се: Летај пиле шарено, Големи маки тегневме, Развивај горо зелена, Збогум стара планино, Ој Ленче Ленче, Ајде да одиме Маре мори, Благуно, Кога сонцето изгрева, [[Христо Узунов|Песна за Христо Узунов]], Славна остана гарата на Криволака, Да ми пукниш мила мамо, Иванице мори галабице, Песна за Лазо Асијата и многу други...

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vatashka+Chalgija&amp;searc Ваташка Чалгија] на [[YouTube]].
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vataska+Calgija+Cela+Emisija&amp;searc Ваташка Чалгија - Цела Емисија] - МТВ

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>rmfv7yxpzd33vs8ha00zc8qkvyl2kch</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600873</id>
      <parentid>5600870</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:24:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600873</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="chczviep5ceilryt9yvaz0xe1da08zd" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name = Ваташка Чалгија
| origin = [[Ваташа]], [[Кавадарци]] {{МКД}}
| genre = [[народна музика]], [[Чалгија|чалгиска музика]]
}}
'''Ваташка Чалгија''' е првата музичка чалгија во [[Македонија]], првата група.

== Историја ==
Почетоците на Ваташка Чалгија се помеѓу двете светски војни. Најстариот состав на Ваташка Чалгија е Мимило Димов Дулот ([[ќемане]]), Трајко Покрајѕидаров (дире), Диме Баснарков (дире), Гиго Карадаков (брач), Цандо Бојаџиев (брач), Ангел Робозинарот Гамачот (грнета), Ристо Куманичевецот (грнета). После втората светска војна во составот на Ваташката Чалгија свират Мило Димов Дулот (ќемане), Ило Маренецот (грнета), Трајко Нашов (брач), Ристо Јанаќиев Дончев (дире), Дончо Јанаќиев Дончев (дире) познати како Браќа Дончеви и [[Ристо Стојанов]]. Во 1970 година на [[Тиквешки гроздобер|Тиквешкиот гроздобер]] во [[Кавадарци]] во организација на [[Телевизија Скопје]] се одржува Фестивалот на Чалгија каде имаше учесници од цела [[Македонија]], каде го освојуваат првото место, истата година освојуваат прво место на фестивалот на старогратска музика Охридски старогратски средби во [[Охрид]]. Потоа во Ваташката Чалгија се приклучуваат: [[Димо Дулот]] (ќемане), Мустафа Муто Сејфулов (грнета) и Фидо Јанаќиев (дире). Долги години Ваташката Чалгија била под раководство на Ристо Јанаќиев Дончев близу 50 години.

Во 2013 година е направен потег за враќање на Ваташката Чалгија во состав на: [[Димо Дулот|Димо Димов Дулот]] виолина (ќемане), Фазли Сејфулов кларинет (грнета), Ристо Јанаќиев Дончев дајре (дире), Лазо Нашев (џумбус), Васил Ристов (брач), Фидо Јанаќиев дајре (дире), [[Перо Пењушков]] (вокал).

Во 2023 година, за прв пат во [[Македонија]] е одржан фестивал на [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1152s &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Ваташа]], [[Кавадарци]] каде [https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo Ваташката Чалгија] после долги години, настапила под водство на [[Димо Дулот]] (виолина), Васо Ристов (брач), Лазо Нашев (џумбуш), Илчо Јованов (дајре), Ѓорѓи Мишев (кларинет), [[Перо Пењушков]]  (лаута и вокал), Петар Јанакиев (дајре) и Горан Костадинов (кларинет).

== Творештво ==
Ваташка Чалгија низ годините има снимено многу нивни авторски и народни песни заедно со Браќата Дончеви Ристо и Дончо Јанаќиев (Дончеви). Познатите чалгиски песни се: Летај пиле шарено, Големи маки тегневме, Развивај горо зелена, Збогум стара планино, Ој Ленче Ленче, Ајде да одиме Маре мори, Благуно, Кога сонцето изгрева, [[Христо Узунов|Песна за Христо Узунов]], Славна остана гарата на Криволака, Да ми пукниш мила мамо, Иванице мори галабице, Песна за Лазо Асијата и многу други...

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vatashka+Chalgija&amp;searc Ваташка Чалгија] на [[YouTube]].
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vataska+Calgija+Cela+Emisija&amp;searc Ваташка Чалгија - Цела Емисија] - МТВ

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>chczviep5ceilryt9yvaz0xe1da08zd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600874</id>
      <parentid>5600873</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600874</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="4lgn8td73cogjvp3w8gunaqw5suhw1d" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name = Ваташка Чалгија
| origin = [[Ваташа]], [[Кавадарци]] {{МКД}}
| genre = [[народна музика]], [[Чалгија|чалгиска музика]]
}}
'''Ваташка Чалгија''' е првата музичка чалгија во [[Македонија]], првата група.

== Историја ==
Почетоците на Ваташка Чалгија се помеѓу двете светски војни. Најстариот состав на Ваташка Чалгија е Мимило Димов Дулот ([[ќемане]]), Трајко Покрајѕидаров (дире), Диме Баснарков (дире), Гиго Карадаков (брач), Цандо Бојаџиев (брач), Ангел Робозинарот Гамачот (грнета), Ристо Куманичевецот (грнета). После втората светска војна во составот на Ваташката Чалгија свират Мило Димов Дулот (ќемане), Ило Маренецот (грнета), Трајко Нашов (брач), Ристо Јанакиев Дончев (дире), Дончо Јанакиев Дончев (дире) познати како Браќа Дончеви и [[Ристо Стојанов]]. Во 1970 година на [[Тиквешки гроздобер|Тиквешкиот гроздобер]] во [[Кавадарци]] во организација на [[Телевизија Скопје]] се одржува Фестивалот на Чалгија каде имаше учесници од цела [[Македонија]], каде го освојуваат првото место, истата година освојуваат прво место на фестивалот на старогратска музика Охридски старогратски средби во [[Охрид]]. Потоа во Ваташката Чалгија се приклучуваат: [[Димо Дулот]] (ќемане), Мустафа Муто Сејфулов (грнета) и Фидо Јанаќиев (дире). Долги години Ваташката Чалгија била под раководство на Ристо Јанакиев Дончев близу 50 години.

Во 2013 година е направен потег за враќање на Ваташката Чалгија во состав на: [[Димо Дулот|Димо Димов Дулот]] виолина (ќемане), Фазли Сејфулов кларинет (грнета), Ристо Јанакиев Дончев дајре (дире), Лазо Нашев (џумбус), Васил Ристов (брач), Фидо Јанаќиев дајре (дире), [[Перо Пењушков]] (вокал).

Во 2023 година, за прв пат во [[Македонија]] е одржан фестивал на [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1152s &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Ваташа]], [[Кавадарци]] каде [https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo Ваташката Чалгија] после долги години, настапила под водство на [[Димо Дулот]] (виолина), Васо Ристов (брач), Лазо Нашев (џумбуш), Илчо Јованов (дајре), Ѓорѓи Мишев (кларинет), [[Перо Пењушков]]  (лаута и вокал), Петар Јанакиев (дајре) и Горан Костадинов (кларинет).

== Творештво ==
Ваташка Чалгија низ годините има снимено многу нивни авторски и народни песни заедно со Браќата Дончеви Ристо и Дончо Јанаќиев (Дончеви). Познатите чалгиски песни се: Летај пиле шарено, Големи маки тегневме, Развивај горо зелена, Збогум стара планино, Ој Ленче Ленче, Ајде да одиме Маре мори, Благуно, Кога сонцето изгрева, [[Христо Узунов|Песна за Христо Узунов]], Славна остана гарата на Криволака, Да ми пукниш мила мамо, Иванице мори галабице, Песна за Лазо Асијата и многу други...

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vatashka+Chalgija&amp;searc Ваташка Чалгија] на [[YouTube]].
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vataska+Calgija+Cela+Emisija&amp;searc Ваташка Чалгија - Цела Емисија] - МТВ

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>4lgn8td73cogjvp3w8gunaqw5suhw1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600875</id>
      <parentid>5600874</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:25:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Творештво */</comment>
      <origin>5600875</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4975" sha1="n6o6teosq1t67w8j69bcj693zm2y757" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name = Ваташка Чалгија
| origin = [[Ваташа]], [[Кавадарци]] {{МКД}}
| genre = [[народна музика]], [[Чалгија|чалгиска музика]]
}}
'''Ваташка Чалгија''' е првата музичка чалгија во [[Македонија]], првата група.

== Историја ==
Почетоците на Ваташка Чалгија се помеѓу двете светски војни. Најстариот состав на Ваташка Чалгија е Мимило Димов Дулот ([[ќемане]]), Трајко Покрајѕидаров (дире), Диме Баснарков (дире), Гиго Карадаков (брач), Цандо Бојаџиев (брач), Ангел Робозинарот Гамачот (грнета), Ристо Куманичевецот (грнета). После втората светска војна во составот на Ваташката Чалгија свират Мило Димов Дулот (ќемане), Ило Маренецот (грнета), Трајко Нашов (брач), Ристо Јанакиев Дончев (дире), Дончо Јанакиев Дончев (дире) познати како Браќа Дончеви и [[Ристо Стојанов]]. Во 1970 година на [[Тиквешки гроздобер|Тиквешкиот гроздобер]] во [[Кавадарци]] во организација на [[Телевизија Скопје]] се одржува Фестивалот на Чалгија каде имаше учесници од цела [[Македонија]], каде го освојуваат првото место, истата година освојуваат прво место на фестивалот на старогратска музика Охридски старогратски средби во [[Охрид]]. Потоа во Ваташката Чалгија се приклучуваат: [[Димо Дулот]] (ќемане), Мустафа Муто Сејфулов (грнета) и Фидо Јанаќиев (дире). Долги години Ваташката Чалгија била под раководство на Ристо Јанакиев Дончев близу 50 години.

Во 2013 година е направен потег за враќање на Ваташката Чалгија во состав на: [[Димо Дулот|Димо Димов Дулот]] виолина (ќемане), Фазли Сејфулов кларинет (грнета), Ристо Јанакиев Дончев дајре (дире), Лазо Нашев (џумбус), Васил Ристов (брач), Фидо Јанаќиев дајре (дире), [[Перо Пењушков]] (вокал).

Во 2023 година, за прв пат во [[Македонија]] е одржан фестивал на [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1152s &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Ваташа]], [[Кавадарци]] каде [https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo Ваташката Чалгија] после долги години, настапила под водство на [[Димо Дулот]] (виолина), Васо Ристов (брач), Лазо Нашев (џумбуш), Илчо Јованов (дајре), Ѓорѓи Мишев (кларинет), [[Перо Пењушков]]  (лаута и вокал), Петар Јанакиев (дајре) и Горан Костадинов (кларинет).

== Творештво ==
Ваташка Чалгија низ годините има снимено многу нивни авторски и народни песни заедно со Браќата Дончеви Ристо и Дончо Јанакиев (Дончеви). Познатите чалгиски песни се: Летај пиле шарено, Големи маки тегневме, Развивај горо зелена, Збогум стара планино, Ој Ленче Ленче, Ајде да одиме Маре мори, Благуно, Кога сонцето изгрева, [[Христо Узунов|Песна за Христо Узунов]], Славна остана гарата на Криволака, Да ми пукниш мила мамо, Иванице мори галабице, Песна за Лазо Асијата и многу други...

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vatashka+Chalgija&amp;searc Ваташка Чалгија] на [[YouTube]].
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Vataska+Calgija+Cela+Emisija&amp;searc Ваташка Чалгија - Цела Емисија] - МТВ

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>n6o6teosq1t67w8j69bcj693zm2y757</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Димо Дулот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1330490</id>
    <revision>
      <id>5600868</id>
      <parentid>5522295</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:20:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Животопис */</comment>
      <origin>5600868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4853" sha1="223io0tijdpdfw9idmi3r7fxpmmdlla" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name Димо Димов Дулот
| image = Димо Дулот.jpg
| birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1952|8|9}}
| birth_place = {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]
| origin = {{МКД}}
| genre = [[народна музика]]
| occupation = виолинист&lt;br&gt;пејач
| years_active = [[1962]] - сè уште
}}
'''Димо Димов Дулот''' (р. {{роден на|9|август|1952}} во {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]) — [[Македонија|македонски]] музичар, виолинист и пејач.

== Животопис ==
Дулот уште од најрана возраст се занимава со музика, од својата 10 годишна возраст, почнува да свири на виолина, свирејќи со неговиот татко &quot;Мило Димов Дулот&quot; на свадби со „[[Ваташка Чалгија]]“. 

Во неговата музичка кариера има снимено многу песни како виолинист и пејач. Бил член на неколку групи, и тоа во: 

* [[Ваташка Чалгија]]
* [[Ангел Стојанов-Џамбаз|Група Кавадарка]]
* [[Група Македонија]], и
* [[Тајфата на Димо Дулот]]

Во 90-десеттите години ја оформува „Група Македонија“ каде бил виолинист и пејач. Во 2000-тите ја формира „Тајфата на Димо Дулот“ која беше под негово раководство во долги години, кај која членови беа: 

* [[Ангел Стојанов-Џамбаз]] (вокал)
* Фазли Сејфулов (кларинет)
* Ранко Ѓорѓевиќ (гитара)
* Димо Ча (тапани), и
* Александар Ѓорѓевиќ (хармоника)

Негови познати песни како пејач се: Во ноќта тивка, Герданот ми тропна, Бог да бие Русе, Три години станаа, Нешо пиле, Ајде, ајде Фато, Тиквеш Тиквеш, Антице мори Душице, Туберколузно девојче и Ајде мили сине. 

Има снимено и три касети со [[Ваташка Чалгија]], за потребите на Радио Кавадарци, една касета со Група Македонија и Тајфата на Димо Дулот. Тој има снимено и ЦД со народни ора и песни со Стефче Стојковски во 2010 година. 

Од 2023 година, е еден од организаторите на фестивалот за [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1152s &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]], каде настапуваат чалгии и пејачи од цела [[Македонија]], каде тој настапува со [[Ваташка Чалгија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Прв фестивал на Чалгиска музика се одржа во Ваташа | url=https://mia.mk/story/прв-фестивал-на-чалгиска-музика-се-одржа-во-ваташа | publisher = | work = [[Медиумска информативна агенција|МИА]] | date = | accessdate = 13 јули 2024}}&lt;/ref&gt;

== Награди ==

*  Награда за животно дело &quot;[[7 септември]]&quot; на град [[Кавадарци]] (2023)
* Благодарница од унија на ветерани на [[ВМРО-ДПМНЕ]] [[Кавадарци]] (2023)
* Награда за животно дело на фестивалот за &quot;Чалгиска музика&quot; во [[Ваташа]] (2025)&lt;ref&gt;{{нмс|title=Димо Дулот – Чалгиската музика не е само звук туку е наследство | url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/chalgiskata-muzika-ne-e-samo-zvuk-tuku-e-nasledstvo/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5-nPkMuOB6UB2V6kAVGsNNzZEUh-TshbvOBrjnKHxOAeYAf1Dgwskzh4jNaw_aem_25QNti684fqdyF27orbQIA | publisher = | work = [[Нова Македонија]] | date = | accessdate = 13 јули 2025}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Dimo+Dulot&amp;searc Димо Дулот на YouTube]

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски фолк пејачи]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>223io0tijdpdfw9idmi3r7fxpmmdlla</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600869</id>
      <parentid>5600868</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:21:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>125700</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-41478-61|~2026-41478-61]] ([[User talk:~2026-41478-61|talk]]) to last version by Aprilija50.A.D: unnecessary links or spam</comment>
      <origin>5522295</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4799" sha1="8tul4g5hkwwb49k2b9ek6cbrw3s4lfk" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name Димо Димов Дулот
| image = Димо Дулот.jpg
| birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1952|8|9}}
| birth_place = {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]
| origin = {{МКД}}
| genre = [[народна музика]]
| occupation = виолинист&lt;br&gt;пејач
| years_active = [[1962]] - сè уште
}}
'''Димо Димов Дулот''' (р. {{роден на|9|август|1952}} во {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]) — [[Македонија|македонски]] музичар, виолинист и пејач.

== Животопис ==
Дулот уште од најрана возраст се занимава со музика, од својата 10 годишна возраст, почнува да свири на виолина, свирејќи со неговиот татко &quot;Мило Димов Дулот&quot; на свадби со „[[Ваташка Чалгија]]“. 

Во неговата музичка кариера има снимено многу песни како виолинист и пејач. Бил член на неколку групи, и тоа во: 

* [[Ваташка Чалгија]]
* [[Ангел Стојанов-Џамбаз|Група Кавадарка]]
* [[Група Македонија]], и
* [[Тајфата на Димо Дулот]]

Во 90-десеттите години ја оформува „Група Македонија“ каде бил виолинист и пејач. Во 2000-тите ја формира „Тајфата на Димо Дулот“ која беше под негово раководство во долги години, кај која членови беа: 

* [[Ангел Стојанов-Џамбаз]] (вокал)
* Фазли Сејфулов (кларинет)
* Ранко Ѓорѓевиќ (гитара)
* Димо Ча (тапани), и
* Александар Ѓорѓевиќ (хармоника)

Негови познати песни како пејач се: Во ноќта тивка, Герданот ми тропна, Бог да бие Русе, Три години станаа, Нешо пиле, Ајде, ајде Фато, Тиквеш Тиквеш, Антице мори Душице, Туберколузно девојче и Ајде мили сине. 

Има снимено и три касети со [[Ваташка Чалгија]], за потребите на Радио Кавадарци, една касета со Група Македонија и Тајфата на Димо Дулот. Тој има снимено и ЦД со народни ора и песни со Стефче Стојковски во 2010 година. 

Од 2023 година, е еден од организаторите на фестивалот за &quot;Чалгиска музика&quot; во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]], каде настапуваат чалгии и пејачи од цела [[Македонија]], каде тој настапува со [[Ваташка Чалгија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Прв фестивал на Чалгиска музика се одржа во Ваташа | url=https://mia.mk/story/прв-фестивал-на-чалгиска-музика-се-одржа-во-ваташа | publisher = | work = [[Медиумска информативна агенција|МИА]] | date = | accessdate = 13 јули 2024}}&lt;/ref&gt;

== Награди ==

*  Награда за животно дело &quot;[[7 септември]]&quot; на град [[Кавадарци]] (2023)
* Благодарница од унија на ветерани на [[ВМРО-ДПМНЕ]] [[Кавадарци]] (2023)
* Награда за животно дело на фестивалот за &quot;Чалгиска музика&quot; во [[Ваташа]] (2025)&lt;ref&gt;{{нмс|title=Димо Дулот – Чалгиската музика не е само звук туку е наследство | url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/chalgiskata-muzika-ne-e-samo-zvuk-tuku-e-nasledstvo/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5-nPkMuOB6UB2V6kAVGsNNzZEUh-TshbvOBrjnKHxOAeYAf1Dgwskzh4jNaw_aem_25QNti684fqdyF27orbQIA | publisher = | work = [[Нова Македонија]] | date = | accessdate = 13 јули 2025}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Dimo+Dulot&amp;searc Димо Дулот на YouTube]

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски фолк пејачи]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>8tul4g5hkwwb49k2b9ek6cbrw3s4lfk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600872</id>
      <parentid>5600869</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:23:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Награди */</comment>
      <origin>5600872</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4845" sha1="m4lsfkfx8806tdme24sp0l1zj29ujlq" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name Димо Димов Дулот
| image = Димо Дулот.jpg
| birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1952|8|9}}
| birth_place = {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]
| origin = {{МКД}}
| genre = [[народна музика]]
| occupation = виолинист&lt;br&gt;пејач
| years_active = [[1962]] - сè уште
}}
'''Димо Димов Дулот''' (р. {{роден на|9|август|1952}} во {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]) — [[Македонија|македонски]] музичар, виолинист и пејач.

== Животопис ==
Дулот уште од најрана возраст се занимава со музика, од својата 10 годишна возраст, почнува да свири на виолина, свирејќи со неговиот татко &quot;Мило Димов Дулот&quot; на свадби со „[[Ваташка Чалгија]]“. 

Во неговата музичка кариера има снимено многу песни како виолинист и пејач. Бил член на неколку групи, и тоа во: 

* [[Ваташка Чалгија]]
* [[Ангел Стојанов-Џамбаз|Група Кавадарка]]
* [[Група Македонија]], и
* [[Тајфата на Димо Дулот]]

Во 90-десеттите години ја оформува „Група Македонија“ каде бил виолинист и пејач. Во 2000-тите ја формира „Тајфата на Димо Дулот“ која беше под негово раководство во долги години, кај која членови беа: 

* [[Ангел Стојанов-Џамбаз]] (вокал)
* Фазли Сејфулов (кларинет)
* Ранко Ѓорѓевиќ (гитара)
* Димо Ча (тапани), и
* Александар Ѓорѓевиќ (хармоника)

Негови познати песни како пејач се: Во ноќта тивка, Герданот ми тропна, Бог да бие Русе, Три години станаа, Нешо пиле, Ајде, ајде Фато, Тиквеш Тиквеш, Антице мори Душице, Туберколузно девојче и Ајде мили сине. 

Има снимено и три касети со [[Ваташка Чалгија]], за потребите на Радио Кавадарци, една касета со Група Македонија и Тајфата на Димо Дулот. Тој има снимено и ЦД со народни ора и песни со Стефче Стојковски во 2010 година. 

Од 2023 година, е еден од организаторите на фестивалот за &quot;Чалгиска музика&quot; во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]], каде настапуваат чалгии и пејачи од цела [[Македонија]], каде тој настапува со [[Ваташка Чалгија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Прв фестивал на Чалгиска музика се одржа во Ваташа | url=https://mia.mk/story/прв-фестивал-на-чалгиска-музика-се-одржа-во-ваташа | publisher = | work = [[Медиумска информативна агенција|МИА]] | date = | accessdate = 13 јули 2024}}&lt;/ref&gt;

== Награди ==

*  Награда за животно дело &quot;[[7 септември]]&quot; на град [[Кавадарци]] (2023)
* Благодарница од унија на ветерани на [[ВМРО-ДПМНЕ]] [[Кавадарци]] (2023)
* Награда за животно дело на фестивалот за [https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Ваташа]] (2025)&lt;ref&gt;{{нмс|title=Димо Дулот – Чалгиската музика не е само звук туку е наследство | url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/chalgiskata-muzika-ne-e-samo-zvuk-tuku-e-nasledstvo/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5-nPkMuOB6UB2V6kAVGsNNzZEUh-TshbvOBrjnKHxOAeYAf1Dgwskzh4jNaw_aem_25QNti684fqdyF27orbQIA | publisher = | work = [[Нова Македонија]] | date = | accessdate = 13 јули 2025}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Dimo+Dulot&amp;searc Димо Дулот на YouTube]

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски фолк пејачи]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>m4lsfkfx8806tdme24sp0l1zj29ujlq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600883</id>
      <parentid>5600872</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:32:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aprilija50.A.D</username>
        <id>119801</id>
      </contributor>
      <comment>/* Животопис */</comment>
      <origin>5600883</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4899" sha1="cvagbu1rahubuizg3hndefn7oz0yhjf" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
| name Димо Димов Дулот
| image = Димо Дулот.jpg
| birth_date = {{роден на и возраст|df=yes|1952|8|9}}
| birth_place = {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]
| origin = {{МКД}}
| genre = [[народна музика]]
| occupation = виолинист&lt;br&gt;пејач
| years_active = [[1962]] - сè уште
}}
'''Димо Димов Дулот''' (р. {{роден на|9|август|1952}} во {{роден во|Ваташа}}, [[Кавадарци]]) — [[Македонија|македонски]] музичар, виолинист и пејач.

== Животопис ==
Дулот уште од најрана возраст се занимава со музика, од својата 10 годишна возраст, почнува да свири на виолина, свирејќи со неговиот татко &quot;Мило Димов Дулот&quot; на свадби со „[[Ваташка Чалгија]]“. 

Во неговата музичка кариера има снимено многу песни како виолинист и пејач. Бил член на неколку групи, и тоа во: 

* [[Ваташка Чалгија]]
* [[Ангел Стојанов-Џамбаз|Група Кавадарка]]
* [[Група Македонија]], и
* [[Тајфата на Димо Дулот]]

Во 90-десеттите години ја оформува „Група Македонија“ каде бил виолинист и пејач. Во 2000-тите ја формира „Тајфата на Димо Дулот“ која беше под негово раководство во долги години, кај која членови беа: 

* [[Ангел Стојанов-Џамбаз]] (вокал)
* Фазли Сејфулов (кларинет)
* Ранко Ѓорѓевиќ (гитара)
* Димо Ча (тапани), и
* Александар Ѓорѓевиќ (хармоника)

Негови познати песни како пејач се: Во ноќта тивка, Герданот ми тропна, Бог да бие Русе, Три години станаа, Нешо пиле, Ајде, ајде Фато, Тиквеш Тиквеш, Антице мори Душице, Туберколузно девојче и Ајде мили сине. 

Има снимено и три касети со [[Ваташка Чалгија]], за потребите на Радио Кавадарци, една касета со Група Македонија и Тајфата на Димо Дулот. Тој има снимено и ЦД со народни ора и песни со Стефче Стојковски во 2010 година. 

Од 2023 година, е еден од организаторите на фестивалот за [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1152s &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]], каде настапуваат чалгии и пејачи од цела [[Македонија]], каде тој настапува со [[Ваташка Чалгија]].&lt;ref&gt;{{нмс|title=Прв фестивал на Чалгиска музика се одржа во Ваташа | url=https://mia.mk/story/прв-фестивал-на-чалгиска-музика-се-одржа-во-ваташа | publisher = | work = [[Медиумска информативна агенција|МИА]] | date = | accessdate = 13 јули 2024}}&lt;/ref&gt;

== Награди ==

*  Награда за животно дело &quot;[[7 септември]]&quot; на град [[Кавадарци]] (2023)
* Благодарница од унија на ветерани на [[ВМРО-ДПМНЕ]] [[Кавадарци]] (2023)
* Награда за животно дело на фестивалот за [https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo &quot;Чалгиска музика&quot;] во [[Ваташа]] (2025)&lt;ref&gt;{{нмс|title=Димо Дулот – Чалгиската музика не е само звук туку е наследство | url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/kultura/chalgiskata-muzika-ne-e-samo-zvuk-tuku-e-nasledstvo/?fbclid=IwZXh0bgNhZW0CMTEAAR5-nPkMuOB6UB2V6kAVGsNNzZEUh-TshbvOBrjnKHxOAeYAf1Dgwskzh4jNaw_aem_25QNti684fqdyF27orbQIA | publisher = | work = [[Нова Македонија]] | date = | accessdate = 13 јули 2025}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.youtube.com/results?search_query=Dimo+Dulot&amp;searc Димо Дулот на YouTube]

[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски фолк пејачи]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]</text>
      <sha1>cvagbu1rahubuizg3hndefn7oz0yhjf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свеченост на Свети Власиј, патронот на Дубровник</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1332241</id>
    <revision>
      <id>5600816</id>
      <parentid>5395215</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13706" sha1="dmvik65arcxw4uzhk60hg33eltyw5j9" xml:space="preserve">[[Податотека:Puštanje golubica.JPG|алт=Свеченост на свети Власиј, патронот на Дубровник|мини|282x282пкс|Ослободување гулаби пред Дубровничката катедрала]]
'''Свеченост на Свети Власиј, патронот на Дубровник''' е свеченост организирана на 3 февруари континуирано од 972 година од нашата ера во градот [[Дубровник]], [[Хрватска]], по повод одбележувањето на денот на [[Свети Власиј]]. Свеченоста се заснова на легендата за појавата на Свети Блез, кој им помогнал на жителите на Дубровник да го одбранат својот град од [[Венецијанска Република|Република Венеција]]. На него присуствуваат многу луѓе, вклучително и жители на градот, околните области, другите делови на Хрватска и соседните земји, туристи и претставници на државните и локалните власти на [[Римокатоличка црква|Римокатоличката црква]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://tzdubrovnik.hr/lang/en/get/sto_raditi/53036/festa_svetog_vlaha_dan_grada_dubrovnika.html|title=Saint Blaise festivity - Dubrovnik's Day|date=|work=Tzdubrovnik.hr|accessdate=2016-02-24|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304143516/http://tzdubrovnik.hr/lang/en/get/sto_raditi/53036/festa_svetog_vlaha_dan_grada_dubrovnika.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Тој бил признат како [[Списоци на нематеријално културно наследство на УНЕСКО|нематеријално културно наследство на УНЕСКО]] во 2009 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.unesco.org/culture/ich/en/RL/festivity-of-saint-blaise-the-patron-of-dubrovnik-00232|title=Festivity of Saint Blaise, the patron of Dubrovnik - intangible heritage - Culture Sector|date=2015-11-30|publisher=UNESCO|accessdate=2016-02-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://registar.kulturnadobra.hr/#/details/Z-3236|title=Festa sv. Vlaha|work=registar.kulturnadobra.hr|language=hr|accessdate=2022-11-05}}&lt;/ref&gt;

Хрватското Министерство за култура ја опишал прославата со овие зборови: „Покрај духовното значење, празникот особено ги формира општествените односи и правила, како и квалитетот на власта. Свеченоста како израз на обожување на светец ја одбележа целата култура и делумно природниот простор на градот и околината, а преку учество на поединци и групи од други места во земјата, како и оние од соседните земји, се поттикнува меѓукултурната дијалог.“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=5230|title=Ministarstvo kulture Republike Hrvatske - KULTURNA BAŠTINA - Nematerijalna kulturna baština - Nematerijalna dobra upisana na UNESCO Reprezentativnu listu nematerijalne kulturne baštine čovječanstva - FESTA SVETOGA VLAHA, ZAŠTITNIKA DUBROVNIKA|date=|work=Min-kulture.hr|archive-url=https://web.archive.org/web/20200422014005/https://www.min-kulture.hr/default.aspx?id=5230|archive-date=2020-04-22|accessdate=2016-02-24}}&lt;/ref&gt;

== Легенда ==
Откако античката грчка колонија Епидаурум била уништена од [[Авари]]те и [[Словени|словенските]] напаѓачи во VII век,&lt;ref&gt;[https://books.google.com/books?id=fATxz5DB5BUC&amp;pg=PA247 Researches on the Danube and the Adriatic] by Andrew Archibald Paton (1861). Contributions to the Modern History of Hungary and Transylvania, [[Dalmatia]] and [[Croatia]], Servia and Bulgaria- page 247&lt;/ref&gt; бегалците од Епидаур побегнале на блискиот остров Лаас или Лаус, (што значи „камен“ на грчки),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Perseus:text:1999.04.0057:alphabetic+letter=*l:entry+group=1:entry=la=as|title=Henry George Liddell, Robert Scott, A Greek-English Lexicon, λ, λ, λᾶας|work=www.perseus.tufts.edu|accessdate=2022-11-05}}&lt;/ref&gt; од кој еволуирала ''Рагуза'' во [[Дубровник]].&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=_AVXTXJeKiIC&amp;pg=PA275|title=Dalmatia and Montenegro|last=Wilkinson|first=John Gardner|date=1848|publisher=J. Murray|isbn=978-0-405-02778-9|language=en}}&lt;/ref&gt; Веднаш откако почнала да се развива новата населба, алчните соседи и позавиделе и почнале да бараат шанси да ја уништат. Според легендата, додека биле на пат кон [[Левант]] во 972 година, [[Венецијанска Република|Венецијанците]] се закотвиле во близина на Груж и [[Локрум]] под изговор дека наполнуваат храна, додека нивната вистинска намера била да го освојат Дубровник. Св. Дубровчани успеале да ја подготват одбраната и на тој начин ги принудиле Венецијанците да се повлечат. За да му се заблагодарат на Св. Власиј, дубровчани решиле да го прогласат за главен патрон на Дубровник наместо претходните Сергиј и Бахус.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://hu-benedikt.hr/?p=6393|title=U susret sv. Vlahu, parcu Dubrovnika|date=2 February 2013}}&lt;/ref&gt;

== Опис ==
[[Податотека:St._Blaise_-_National_Flag_of_the_Ragusan_Republic.png|мини|200x200пкс| Знамето на [[Дубровничка Република]] со заштитникот на градот [[Свети Власиј]]]]
[[Податотека:FESTA_SV._VLAHA_2014.JPG|мини|200x200пкс| Поворка одржана на 3 февруари 2014 г]]
Празникот на Св. Власиј првпат бил прославен во 972 година и станал празник за сите жители на Република Дубровник. За да може сите да учествуваат, воведена е таканаречената „Слободна на Св. Власиј“. Тоа бил временски период во кој секој престапник, осуденик и прогонет можел слободно да дојде во градот два дена пред и два дена по празникот, додека никој не можел да бара одговорност. Слобоштина подоцна била проширена на седум дена пред и седум дена по празникот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kroativ.at/hr/clanak/znanje/hrvatska-kulturna-bastina-festa-svetog-vlaha-695|title=Hrvatska kulturna baština - Festa svetog Vlaha - Znanje|date=|work=Kroativ.at|language=hr|accessdate=2016-02-24|archive-date=2016-03-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20160305001912/http://www.kroativ.at/hr/clanak/znanje/hrvatska-kulturna-bastina-festa-svetog-vlaha-695|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Цела Република Дубровник се гушкала во градот за веселбата. Оние кои не можеле да одат, славеле дома со своите црковни транспаренти и народната носија. Тие му се заблагодарувале на Св. Власиј за неговата заштита во минатото и си препорачуваат себеси, и нивните семејства, за неговата заштита во иднина.

Свеченоста започнувала на денот на Пресвета Богородица Канделора, кој се слави на 2 февруари, со пуштање бели гулаби, кои симболизираат слобода и мир, пред дубровничката катедрала и со подигање на знамето на Св. Власиј на колоната на Орландо. На денот на Пресвета Богородица Канделора, луѓето го повторувале стариот налог: „Канделора, збогум зима, Св. Власиј ја следи и вели дека е лага“. На денот на празникот, на 3 февруари, бројните верни и црковни великодостојници доаѓале во градот од блиските области, носејќи ги моштите на светителот низ Страдун и градските улици во поворка. Под [[балдахин]] е реликвија на [[Торинско платно|покровот на Исус]]. За време на поворката, бискупот од Дубровник и свештениците ги носат моштите на Св. Власиј, додека луѓето со почит ја бакнуваат раката на епископот, ги допираат моштите и се молат за себе и за градот. Пред дубровничката катедрала, позната и како црквата Св. Власиј, транспарентите го поздравуваат Св. Власиј, додека свештениците го благословуваат народот користејќи две вкрстени свеќи, бидејќи се верувало дека Св. Власиј го штити грлото. Една од атракциите на празникот е група тромбунери кои на рамениците носеле кратки и широки пушки кои во минатото биле користени за да создаваат врева и да ги исплашат непријателите на Градот. Тие пукаат од пиштолите пред да влезат во Градот, на денешна улица Брсаље, каде што во времето на Републиката се вежбало пукање со пушки и топови. По завршувањето на веселбата, поворки транспаренти со нивните знамиња одат во нивните села со цел да го пренесат благословот на Св. Власиј на сите оние кои не можеле да дојдат во градот. Празникот се менувал низ вековите со секоја нова генерација приспособувајќи ја на своите идеи и правејќи ја модерна.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://tzdubrovnik.hr/get/sto_raditi/53036/festa_svetog_vlaha_dan_grada_dubrovnika.html|title=Festa svetog Vlaha - Dan grada Dubrovnika|date=|work=Tzdubrovnik.hr|accessdate=2016-02-24|archive-date=2016-03-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304141654/http://tzdubrovnik.hr/get/sto_raditi/53036/festa_svetog_vlaha_dan_grada_dubrovnika.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.meetdubrovnik.com/hr/dubrovnik-festivali-manifestacije/sv-vlaho-festa.html|title=Festa sv. Vlaha u Dubrovniku|date=|work=Meetdubrovnik.com|accessdate=2016-02-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.dubrovniksungardens.com/festa-svetog-vlaha|title=Festa svetog Vlaha, 3. veljače|date=|publisher=Dubrovnik Sun Gardens|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304053251/http://www.dubrovniksungardens.com/festa-svetog-vlaha|archive-date=2016-03-04|accessdate=2016-02-24}}&lt;/ref&gt;

Празникот на Св. Власиј е и Ден на градот [[Дубровник]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://tzdubrovnik.hr/lang/en/get/sto_raditi/53037/saint_blaise_festivity_dubrovniks_day.html|title=Saint Blaise festivity - Dubrovnik's Day|work=tzdubrovnik.hr|accessdate=2022-11-05|archive-date=2022-11-05|archive-url=https://web.archive.org/web/20221105140600/https://tzdubrovnik.hr/lang/en/get/sto_raditi/53037/saint_blaise_festivity_dubrovniks_day.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}
[[Категорија:Хрватска култура]]
[[Категорија:Нематеријално културно наследство]]</text>
      <sha1>dmvik65arcxw4uzhk60hg33eltyw5j9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Децимален дел</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1334122</id>
    <revision>
      <id>5600742</id>
      <parentid>5085138</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:36:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600742</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6005" sha1="bqog6t69iie4aechc5qpxuikk6eva54" xml:space="preserve">[[Податотека:Parte_fraccionaria.png|мини|десно|[[Графикон]] на децималниот дел од реалните броеви]]
'''Децимален дел''' &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.oxforddictionaries.com/definition/decimal_part|title=Decimal part|publisher=[[OxfordDictionaries.com]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20180215143935/https://en.oxforddictionaries.com/definition/decimal_part|archive-date=February 15, 2018|accessdate=2018-02-15}}&lt;/ref&gt; на ненегативен [[реален број]] &lt;math&gt;x&lt;/math&gt; е вишокот од [[Целоброен дел|целобројниот дел]] од тој број. Целобројниот дел е дефиниран како најголем цел број не поголем од {{Мпром|x}}, и се бележи со &lt;math&gt;\lfloor x\rfloor&lt;/math&gt;. Потоа, децималниот дел може да се формулира како [[Одземање|разлика]]:

: &lt;math&gt;\operatorname{frac} (x)=x - \lfloor x \rfloor,\; x &gt; 0&lt;/math&gt; .

За [[Знак (математика)|позитивен број]] запишан во конвенционален [[Позициона нотација|позиционен нумерички систем]] (како [[Двоичен броен систем|бинарен]] или [[Десетичен броен систем|децимален]]), неговиот децимален дел оттука одговара на цифрите што се појавуваат по [[Децимален знак|децималниот знак]]. Резултатот е реален број во полуотворениот [[Интервал (математика)|интервал]] [0, 1).

== За негативни броеви ==
Меѓутоа, во случај на негативни броеви, постојат различни спротивставени начини да се прошири функцијата на децималниот дел на нив: или е дефинирана на ист начин како и за позитивните броеви, т.е. &lt;math&gt;\operatorname{frac} (x)=x-\lfloor x \rfloor&lt;/math&gt; ({{Харвардски навод|Graham|Knuth|Patashnik|1992}}),&lt;ref&gt;{{Наведување|title=Concrete mathematics: a foundation for computer science|first=Ronald L.|last=Graham|authorlink1=Ronald Graham|first2=Donald E.|last2=Knuth|authorlink2=Donald Knuth|first3=Oren|last3=Patashnik|authorlink3=Oren Patashnik|publisher=Addison-Wesley|isbn=0-201-14236-8|year=1992|page=70}}&lt;/ref&gt; или како дел од бројот десно од децималниот знак &lt;math&gt;\operatorname{frac} (x)=|x|-\lfloor |x| \rfloor&lt;/math&gt; ({{Харвардски навод|Daintith|2004}}),&lt;ref&gt;{{Наведување|title=A Dictionary of Computing|first=John|last=Daintith|date=2004|publisher=Oxford University Press}}&lt;/ref&gt; или со [[Парни и непарни функции|непарната функција]]:&lt;ref&gt;[http://mathworld.wolfram.com/FractionalPart.html Weisstein, Eric W. &quot;Fractional Part.&quot; From MathWorld--A Wolfram Web Resource]&lt;/ref&gt;

: &lt;math&gt;\operatorname{frac} (x)=\begin{cases}
x - \lfloor x \rfloor &amp; x \ge 0 \\
x - \lceil x \rceil &amp; x &lt; 0
\end{cases}&lt;/math&gt;

со &lt;math&gt; \lceil x \rceil&lt;/math&gt; како најмал цел број не помал од {{Мпром|x}}. Како последица на тоа, може да добиеме, на пример, три различни вредности за децималниот дел од само еден {{Мпром|x}}: нека бојот е −1,3, неговиот децимален дел ќе биде 0,7 според првата дефиниција, 0,3 според втората дефиниција и −0,3 според третата дефиниција, чиј резултат може да се добие и на директен начин со:

: &lt;math&gt;\operatorname{frac} (x)= x - \lfloor |x| \rfloor \cdot \sgn(x)&lt;/math&gt; .

На &lt;math&gt;x - \lfloor x \rfloor&lt;/math&gt; и дефинициите за „непарната функција“ дозволуваат единствено разложување на кој било реален број {{Мпром|x}} до [[Собирање|збир]] на неговите целобројни и децимални делови, каде што „целобројниот дел“ се однесува на &lt;math&gt;\lfloor x \rfloor&lt;/math&gt; или &lt;math&gt;\lfloor |x| \rfloor \cdot \sgn(x)&lt;/math&gt; соодветно. Овие две дефиниции на функцијата со децимален дел исто така обезбедуваат [[идемпотенција]].

Децималниот дел дефиниран преку разлика од ⌊ ⌋ обично се означува со [[Заграда|големи загради]]:

: &lt;math&gt;\{ x \} := x-\lfloor x \rfloor.&lt;/math&gt;

== Врска со продолжени децимали ==
Секој реален број може да биде суштински единствено претставен како [[верижна дропка]], имено како збир на неговиот целоброен дел и [[Реципрочна вредност|реципрочната вредност]] на неговиот дробен дел кој се запишува како збир на ''неговиот'' цел број и реципрочната вредност на ''неговиот'' дробен дел итн.

== Поврзано ==
* Кружна група
* Рамнораспределена низа
* Еднопараметарска група
* Писот-Вијајарагаван број
* Значајно

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Унарни операции]]
[[Категорија:Аритметика]]</text>
      <sha1>bqog6t69iie4aechc5qpxuikk6eva54</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светилничар</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1336734</id>
    <revision>
      <id>5600795</id>
      <parentid>5458924</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:31:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5432" sha1="rfrd10f44hqdel33y8di0nzdkg0yc2x" xml:space="preserve">[[Податотека:Laatste vuurtorenwachte van Marken Piet Visser van het paard van Marken gaat , Bestanddeelnr 933-2098.jpg|мини|Светилничар во Маркен ([[Холандија]]), 1985 г.]]
'''Светилничар''' — лице што обезбедува исправност и работење на [[светилник]].&lt;ref&gt;{{ДРМЈ|светилничар}}&lt;/ref&gt; Со [[Век|векови]], главната одговорност на светилничарот била да ја одржува светлината на светилникот деноноќно. По широко распространетата автоматизација на светилниците во [[20 век|XX век]], занимањето станало помалку барано, но продолжува да постои и да биде популарно. Благодарение на одреден љубовен ореол на занимањето, неговите претставници често стануваат ликови во уметнички дела.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://uslhs.org/education/glossaries-facts-trivia/lighthouse-glossary-terms|title=Lighthouse Glossary of Terms|publisher=[[United States Lighthouse Society]]|access-date=3 February 2017|archive-date=2023-07-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20230719111918/https://uslhs.org/education/glossaries-facts-trivia/lighthouse-glossary-terms|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.nmm.pl/balticlights/LifeAtTheLights.html|title=Life at the Lights|date=2020|publisher=Polish Maritime Museum|website=Baltic Lights|access-date=March 24, 2020|archive-date=2021-07-23|archive-url=https://web.archive.org/web/20210723200658/http://www.nmm.pl/balticlights/LifeAtTheLights.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Квалификација и должности ==
Пред автоматизацијата на повеќето светилници во [[20 век|XX век]], основната задача на светилничарите била да обезбедат деноноќно работење и техничка исправност на целата светилничка опрема.

Подробни работни упатства за светилничарите биле развиени уште во XIX век: во [[Англија]], тие се појавиле кон крајот на 50-тите години на деветнаесеттиот век. Во [[Русија]], соодветно упатство било издадено во 1869 г., обврзувајќи го светилничарот „да ги пали ламбите секоја вечер при заоѓање на сонцето, и да внимава постојано да горат, чисто и светло, до изгрејсонце“.

Покрај тоа, тој требало да ги одржува во работна состојба и примерен ред сите уреди, механизми и целиот светилнички имот. Светилничарот имал право да ангажира мал број помошници, при што меѓу нив можело да има и жени. Светилничарите што работеле на оддалечени светилници морале да поседуваат основни познавања од [[Медицина|медицината]] и вештини за укажување прва помош, како и различни занаети, бидејќи во случај на потреба, не секогаш можело да се смета на помош однадвор.

Во [[21 век|XXI век]], од светилничарот се бара да ја знае намената и конструкцијата на сите видови светилничка апаратура и уреди, да има основни познавања од електротехниката и оптиката, да биде известен за условите за навигација во одредена околина и да го познава системот на визуелни и звучни сигнали.

Неговите должности вклучуваат обезбедување на горењето на светилничките светла, надзор над сите системи и уреди, како и раководење со вработените на светилникот. Како по правило, занимањето бара добра физичка подготовка, високо ниво на одговорност и способност за поднесување на долга самотија.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Commons category|}}

* [http://www.alk.org.uk/ Association of Lighthouse Keepers]
* [https://web.archive.org/web/20080531005333/http://www.michiganlighthouse.org/bibliography_lightkeepers.html Bibliography on lighthouse keepers]
* [https://www.youtube.com/watch?v=hoHn1tCKY2A Ode to the lighthouse keeper by Andrew Tremaine.]
* {{Cite uscgnavbib}}

[[Категорија:Поморски занимања]]
[[Категорија:Занимања]]
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__</text>
      <sha1>rfrd10f44hqdel33y8di0nzdkg0yc2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сала на независноста</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1338809</id>
    <revision>
      <id>5600747</id>
      <parentid>5595002</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:57:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54949" sha1="258kzx0np8eoskpi0a55pxvsojplk4v" xml:space="preserve">{{Infobox historic site|name=|image=Exterior of the Independence Hall, Aug 2019.jpg|caption=Сала на независноста во [[Филаделфија]], каде што биле објавени [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност]] и [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]]|location=520 [[Честнут Стрит (Филаделфија)|Честнут Стрит]] помеѓу 5-та и 6-та улица, [[Филаделфија]], [[Пенсилванија]], САД.|coordinates={{coord|39|56|56|N|75|9|0|W|display=inline,title}}|architect=[[Вилијам Стрикленд (архитект)|Вилијам Стрикленд]]|architecture=[[Џорџијанска архитектура]]|area=|visitation_num=645,564|visitation_year=2005&lt;ref&gt;{{cite web |url = http://www.nps.gov/inde/management-documents.htm |title = Management Documents |publisher = National Park Service |access-date = May 1, 2011 }}&lt;/ref&gt;|locmapin=САД|governing_body=[[Служба за националните паркови на САД|Служба за националните паркови]]&lt;ref name=&quot;nris&quot;&gt;{{NRISref|version=2009a}}&lt;/ref&gt;|designation1=WHS|designation1_date=1979 &lt;small&gt;(3-та [[Одбор на светското наследство|сесија]])&lt;/small&gt;|designation1_type=Cultural|designation1_criteria=vi|designation1_number=[https://whc.unesco.org/en/list/78 78]|designation1_free1name=Регион|designation1_free1value=[[Список на светско наследство во Северна Америка|Европа и Северна Америка]]|designation2=NHLDCP|designation2_date=October 15, 1966|designation2_partof=[[Национален историски парк на независноста]]|designation2_number=66000683&lt;ref name=&quot;nris&quot;/&gt;}}

'''Сала на независноста''' — историска граѓанска зграда во [[Филаделфија]], каде што и [[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност на Соединетите Држави]] и [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите држави]] биле дебатирани и усвоени од татковците-основачи на Америка. Структурата го формира централниот дел на Националниот историски парк на независноста. Салата на независноста била именувана во Националниот регистар на историски места во 1966 година и како [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] во 1979 година &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://whc.unesco.org/en/list/78/|title=Independence Hall|work=UNESCO World Heritage Centre|language=en|accessdate=2020-12-14}}&lt;/ref&gt;

Зградата била завршена во 1753 година како Државна куќа на Пенсилванија. Служела како прв главен град и на Соединетите Држави и на покраината, а подоцна и на [[Пенсилванија|Комонвелтот Пенсилванија]]. Тоа било главното место за состаноци на Вториот континентален конгрес од 1775 до 1781 година и било место на Уставната конвенција, на која на 21 јуни бил ратификуван Уставот на САД, најдолготрајниот пишан и кодифициран национален устав во светот, ратилифуван на 21 јуни 1788 година.&lt;ref&gt;[http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ Goodlatte says U.S. has the oldest working national constitution] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20180105011354/http://www.politifact.com/virginia/statements/2014/sep/22/bob-goodlatte/goodlatte-says-us-has-oldest-working-national-cons/ |date=2018-01-05 }}, Politifact Virginia website, September 22, 2014.&lt;/ref&gt;

Конвенцијата одржана во Халата на независноста во 1915 година, со која претседавал поранешниот американски претседател Вилијам Хауард Тафт, ја означило формалната најава за формирање на Лигата за спроведување на мирот, што довело до создавање на [[Друштво на народите|Лигата на народите]] во 1920 година и [[Обединети нации|Обединетите нации]] во 1945 година, четвртина век подоцна.&lt;ref&gt;''New York Times'': [https://www.nytimes.com/1915/06/18/archives/league-to-enforce-peace-is-launched-american-branch-of-proposed.html &quot;League to Enforce Peace is Launched,&quot; June 18, 1915], accessed January 2, 2010&lt;/ref&gt;

== Подготовка за изградба ==
[[Податотека:Independence_Hall_Detail_1752.jpg|мини|''Карта на Филаделфија и соседните делови'', мапа од 1752 година на која е прикажана Државната куќа како што се појавила и оригиналната камбанарија, која сè уште не го додала својот часовник]]
До пролетта 1729 година, имало предлози за изградба на државна куќа во [[Филаделфија]], а за проектот биле дадени 2.000 [[Британска фунта|фунти]]. Комитетот ги вклучувал Томас Лоренс, Џон Кирсли и Ендрју Хамилтон за избор на локација за изградба на зградата, стекнување планови за неа и договор со компанија за нејзината изградба. Хамилтон и неговиот иден зет Вилијам Ален, кој подоцна бил главен судија на провинцијата Пенсилванија, биле именувани за повереници и биле овластени да го купат земјиштето за предложената државна куќа. До октомври 1730 година, тие купиле парцели на улицата Костен за зградата.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Browning|first=Charles H.|year=1916|title=The State House Yard, and Who Owned It First after William Penn|journal=The Pennsylvania Magazine of History and Biography|volume=40|issue=1|pages=87–89}}&lt;/ref&gt;

До 1732 година, Хамилтон го стекнал актот за Лот бр. 2 од геодетот Дејвид Пауел, кој бил платен за неговата работа на ждрепка, но почнале да се појавуваат тензии меѓу членовите на комисијата. Кирсли и Хамилтон не се согласиле за голем број прашања во врска со државниот дом. Кирсли, кој ја дизајнирал црквата Христос и црквата Свети Петар во Филаделфија, имал планови за дизајнот, но истото го направил и Хамилтон. Двајцата мажи, исто така, не се согласиле за локацијата на зградата; Кирсли се обидел да го изгради на Хај Стрит, која е денешна улица Маркет, а Хамилтон ја фаворизирал улицата Костен. Лоренс не кажал ништо за неговата локација.&lt;ref&gt;{{Harvp|Browning|1916}}&lt;/ref&gt;

Несогласувањата ескалирале до степен што се појавила потреба од арбитража. На 8 август 1733 година, Хамилтон го поднел предметот пред Провинциското собрание. Тој објаснил дека Кирсли не ги одобрува неговите планови за локацијата и архитектурата на државната куќа и тврдел дека собранието не се согласило со овие одлуки. Три дена подоцна, Хамилтон ги покажал своите планови за државната куќа на собранието, кое ги прифатило. На 14 август, собранието застанало на страната на Хамилтон, давајќи му целосна власт над проектот, а сегашната локација на јужната страна на улицата Ќестнут помеѓу Петтата и Шестата улица била избрана за негова локација. Набргу потоа бил расчистен теренот за изградба.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Riley|first=Edward M.|year=1953|title=The Independence Hall Group|journal=Transactions of the American Philosophical Society|publisher=American Philosophical Society|volume=43|issue=1|pages=7–42 [11]|doi=10.2307/1005661|jstor=1005661}}&lt;/ref&gt;

== Структура ==
{{overlay|image=HABS measured drawing of the first floor of Independence Hall.jpg|width=300|height=203|columns=2|grid=no|link=|legendbox=|float=right|overlay=|border=|legend1title=Приземје на Сала на независност&lt;br&gt;(''кликнете со десното копче на врските подолу за слики од собите'')|legend1start=1|legend1end=5|overlay1link=Image:Independence Hall 10.jpg|overlay1=Собраниска сала|overlay1top=100|overlay1left=100|overlay2link=Image:Independence Hall 6.jpg|overlay2=Сала на Врховниот суд|overlay2top=100|overlay2left=200|overlay3link=Image:Independence Hall, (interior), by Cremer, James, 1821-1893 3.png|overlay3=Предворие|overlay3top=100|overlay3left=150|overlay4link=Image:Stairway, Independence Hall, by Cremer, James, 1821-1893.png|overlay4=Скалеста сала на кулата|overlay4top=50|overlay4left=150}}Салата на независноста има фасада од црвена тула, дизајнирана во џорџијански стил. Се состои од централна зграда со камбанарија, прикачени на две помали крила преку аркадни цртички. Највисоката точка до врвот е {{Convert|168|ft|7+1/4|in}} над земјата.

Државната куќа била изградена помеѓу 1732 и 1753 година, дизајнирана од Едмунд Вули и Ендру Хамилтон, а изградена од Вули. Нејзината изградба била нарачана од страна на колонијалниот законодавен дом на Пенсилванија, кој плаќал за изградба бидејќи биле достапни средства, така што била завршена на парчиња.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.ushistory.org/tour/tour_indhall.htm|title=Independence Hall|publisher=Independence Hall Association|accessdate=March 16, 2010}}&lt;/ref&gt; Првично била населена од колонијалната влада на Пенсилванија како нејзин државен дом, од 1732 до 1799 година &lt;ref name=&quot;WldHeritageSite&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.globalmountainsummit.org/independence-hall.html|title=Independence Hall|publisher=World Heritage Committee|at=Independence Hall's History|archive-url=https://web.archive.org/web/20170205160326/http://www.globalmountainsummit.org/independence-hall.html|archive-date=February 5, 2017|accessdate=March 16, 2010}}&lt;/ref&gt;

Во 1752 година, кога Исак Норис избирал човек да го изгради првиот часовник за Државниот дом, тој го избрал Томас Стреч, син на неговиот стар пријател и член на советот Питер Стреч, да ја заврши работата.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Frazier|first=Arthur H.|year=1974|title=The Stretch Clock and its Bell at the State House|journal=Pennsylvania Magazine of History and Biography|volume=98|pages=296}}&lt;/ref&gt;

Во 1753 година, Стреч подигнал џиновски часовник на западниот крај на зградата кој личел на висок часовник. Со висина од 12 метри, варовничката основа била покриена со {{Convert|14|ft|m}} дрвена подлога околу лицето на часовникот, која ја издлабил Семјуел Хардинг. Часовникот бил отстранет околу 1830 година &lt;ref name=&quot;Frazier 1974 287&quot;&gt;{{Harvp|Frazier|1974}}&lt;/ref&gt; Бирачите на часовникот биле поставени на источниот и западниот крај на главната зграда поврзани со шипки со движењето на часовникот во средината на зградата.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/philadelphia300y00weig/page/98|title=Philadelphia: A 300-Year History|publisher=Barra Foundation|year=1982|isbn=0393016102|pages=[https://archive.org/details/philadelphia300y00weig/page/98 98]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt; Нов часовник бил дизајниран и инсталиран од Исаја Лукенс во 1828 година. Лукенсовиот часовник работел последователно осум дена, „''со четири бакарни копчиња од секоја страна со пречник од осум стапки и часовник што обезбедуваше доволна моќ да го удри ѕвоното од четири илјади фунти направено од Џон Вилбанк''“. Часовникот на Лукенс останал во Салата на независноста до 1877 година &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://pqdtopen.proquest.com/doc/2101450353.html?FMT=AI|title=Like Clockwork: The Mechanical Ingenuity and Craftsmanship of Isaiah Lukens|last=Fox|first=Elizabeth|year=2018}}{{Мртва_врска|date=September 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Стекнувањето на оригиналниот часовник и ѕвонче од страна на Колонијалното собрание на Пенсилванија е тесно поврзано со стекнувањето на [[Ѕвоно на слободата|Ѕвоното на слободата]]. До средината на 1753 година, часовникот бил инсталиран на поткровјето на Државната куќа, но поминале шест години пред Томас Стреч да добие плата за него.&lt;ref name=&quot;Frazier 1974 287&quot;/&gt;

=== Уривање и реконструкција ===
Додека обвивката на централниот дел на зградата е оригинална, страничните крила, камбанеријата и голем дел од внатрешноста биле реконструирани многу подоцна. Во 1781 година, собранието во Пенсилванија ја отстранило дрвената камбана од главната зграда. Стрелата изгнила и ослабела во опасна мера до 1773 година, но дури во 1781 година собранието ја отстранило и ја прекрила кулата од тули со шилест покрив.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nps.gov/inde/historyculture/places-independencehall-architecture-changeovertime.htm|title=Architectural Change over Time|last=National Park Service|work=Independence National Historical Park}}&lt;/ref&gt; Во 1828 година била додадена покомплексна камбанерија, дизајнирана од Вилијам Стрикленд.

Оригиналните крила и цртички (поврзувачки коридори) биле урнати и заменети во 1812 година. Во 1898 година, тие за возврат биле урнати и заменети со реконструкции на оригиналните крила.

Зградата била многупати реновирана во 19 и 20 век. Денешната внатрешност е реконструкција од средината на 20 век од страна на Службата за национални паркови со јавните простории обновени на нивниот изглед од 18 век.

Во текот на летото 1973 година, реплика на часовникот на Томас Стреч била вратена во Салата на независноста.&lt;ref name=&quot;Frazier 1974 287&quot;&gt;{{Harvp|Frazier|1974}}&lt;/ref&gt;

Комората на гувернерскиот совет на вториот кат, која била опремена со важни примери од периодот, од страна на Службата за национални паркови, вклучува музички висок часовник направен од Питер Стреч, 1740 година, еден од најистакнатите часовници во раната Америка и татко на Томас Стреч.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Historical Landmarks of Philadelphia|url=https://archive.org/details/historiclandmark0000moss|last=Moss|first=Robert W.|publisher=University of Pennsylvania Press|year=2008|location=Philadelphia|pages=[https://archive.org/details/historiclandmark0000moss/page/28 28]}}&lt;/ref&gt;

Две помали згради се граничат со крилата на Салата на независноста: Старата градска сала на исток и Конгресната сала на запад. Овие три згради се заедно на градскиот блок познат како Плоштад на независноста, заедно со Филозофската сала, оригиналниот дом на Американското филозофско друштво. Од неговата изградба во средината на 20 век, на север се наоѓа Индепенденс Мол, кој го вклучува денешниот дом на Либерти Бел.&lt;gallery class=&quot;center&quot;&gt;
Податотека:Birch's_Views_Plate_23.jpg|алт=Independence Hall in 1799, with the wooden steeple removed|Сала на независноста во 1799 година, со отстранета дрвена камбана
Податотека:Governor's_Council_Chamber,_Independence_Hall.jpg|алт=The Governor's Council Chamber|Комората на гувернерскиот совет
Податотека:Supreme_Court_Room,_Independence_Hall.jpg|алт=The Supreme Court Room|Сала на Врховниот суд
Податотека:Independence_Hall,_interior.jpg|алт=Tower Stair Hall|Скали на кулата
&lt;/gallery&gt;

=== Ѕвоно на слободата ===
&lt;gallery&gt;
Податотека:Independence_Hall_1956_Issue-10c.jpg|алт=1956 U.S. postal stamp|Американска поштенска марка од 1956 година
Податотека:American_Revolution_Bicentennial_Independence_Hall_10c_1974_issue_U.S._stamp.jpg|алт=1974 U.S. postal stamp|Американска поштенска марка од 1974 година
Податотека:1976-S_50C_Clad_Deep_Cameo_(rev).jpg|алт=Reverse of the 1975-1976 Bicentennial Kennedy half dollar|Половина долар од двестегодишнината на Кенеди од 1975-1976 година
Податотека:US_$2_bill_reverse_series_2003_A.jpg|алт=U.S. $2 bill|Банкнота од 2 американски долари
Податотека:US_$100_series_2006_reverse.jpg|алт=U.S. $100 bill|Банкнота од 100 американски долари
&lt;/gallery&gt;
[[Податотека:Liberty_Bell,_2016.jpg|мини| [[Ѕвоно на слободата|Ѕвоното на слободата]] (преден план) било сместено во највисоката комора на кулата од тули]]
Најниската комора на првобитната дрвена камбана била првиот дом на [[Ѕвоно на слободата|Ѕвоното на слободата]]. Кога таа камбана била отстранета во 1780-тите, ѕвоното било спуштено во највисоката комора на кулата од тули, каде што останало до 1850-тите. Многу поголемото стогодишно ѕвоно, создадено за изложбата на стогодишнината на Соединетите Американски Држави во 1876 година, виси во куполата од 1828 година. Ѕвоното на слободата, со својата препознатлива пукнатина, било изложено на приземјето на салата од 1850-тите до 1976 година, а денес е изложено на другата страна на улицата во [[Ѕвоно на слободата|Центарот за ѕвона на слободата]].

== Декларација за независност и Втор континентален конгрес ==
[[Податотека:Edward_Savage_-_Congress_Voting_Independence_-_Google_Art_Project.jpg|мини| Сликата на Роберт Еџ Пајн од 1795 година ''„Конгресно гласање за независност“'' ја прикажува собраниската сала како што изгледала во [[Американска револуција|револуционерната]] ера &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nps.gov/museum/exhibits/revwar/image_gal/indeimg/congress.html|title=&quot;Congress Voting Independence&quot;|work=www.nps.gov|accessdate=2021-05-29}}&lt;/ref&gt;]]
Од 10 мај 1775 година,&lt;ref name=&quot;capital&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.senate.gov/reference/reference_item/Nine_Capitals_of_the_United_States.htm|title=The Nine Capitals of the United States|publisher=United States Senate Historical Office|accessdate=June 9, 2005}}&lt;/ref&gt; до 1783 година, Државниот дом на Пенсилванија служел како главно место за состаноци на Вториот континентален конгрес, тело на претставници од секоја од [[Тринаесет колонии|тринаесетте британски северноамерикански колонии]].

На 14 јуни 1775 година, делегатите на Континенталниот конгрес го номинирале [[Џорџ Вашингтон]] за врховен командант на Континенталната армија во собраниската сала на Државниот дом на Пенсилванија. Конгресот го назначил [[Бенџамин Френклин]] да биде првиот генерален директор на поштата на она што подоцна ќе стане Оддел за пошта на Соединетите Американски Држави на 26 јули.

[[Декларација за независност на САД|Декларацијата за независност на Соединетите Американски Држави]] била одобрена на 4 јули 1776 година, а Декларацијата била прочитана на глас пред јавноста во областа која денес е позната како Плоштад на независноста. Овој документ ги обединил колониите во Северна Америка кои се прогласиле за независни од [[Кралство Велика Британија|Кралството Велика Британија]] и ги објасниле нивните оправдувања за тоа. Овие историски настани се слават секоја година со национален празник за [[Ден на независноста (САД)|Денот на независноста на САД]]. Има 56 потписи на Декларацијата за независност, вклучувајќи го и Џон Хенкок кој прв потпишал, пишувајќи го своето име со многу големи букви.&lt;ref&gt;https://www.nps.gov/inde/learn/education/classrooms/resources-declarationoverview.htm, Retrieved 2023-01-03.&lt;/ref&gt; Истакнувањето на овој потпис довело до тоа терминот „Џон Хенкок“ или „Хенкок“ да стане прекар во САД за нечиј потпис.&lt;ref&gt;https://www.merriam-webster.com/dictionary/John%20Hancock, Retrieved 2023-01-03.&lt;/ref&gt; Конгресот продолжил да се состанува таму до 12 декември 1776 година,&lt;ref name=&quot;capital&quot;/&gt; по што Конгресот ја евакуирал Филаделфија. За време на британската окупација на Филаделфија, Континенталниот конгрес се состанал во Балтимор, Мериленд (од 20 декември 1776 до 27 февруари 1777 година). Конгресот се вратил во Филаделфија од 4 март 1777 година до 18 септември 1777 година &lt;ref name=&quot;capital&quot; /&gt;

Во септември 1777 година, британската армија повторно пристигнала да ја окупира Филаделфија, уште еднаш принудувајќи го Континенталниот конгрес да го напушти Државниот дом. Потоа се состанувал во Ланкастер, Пенсилванија, еден ден (27 септември 1777 година) и во Јорк, Пенсилванија, девет месеци (30 септември 1777 до 27 јуни 1778 година), каде што членовите на Конфедерацијата беа одобрени во ноември 1777 година. Вториот континентален конгрес повторно се вратил во Салата на независноста, на неговите последни состаноци, од 2 јули 1778 година до 1 март 1781 година.&lt;ref name=&quot;capital&quot;/&gt;

Според Статутот на Конфедерацијата, Конгресот на Конфедерацијата првично се состанувал во Салата на независноста, од 1 март 1781 година до 21 јуни 1783 година &lt;ref group=&quot;lower-alpha&quot;&gt;Во овој временски период, американските дипломати преговарале за условите за мир со Велика Британија. Види: Париски мир (1783)  и Договор со Соединетите Американски Држави. Врз основа на прелиминарните написи направени на 30 ноември 1782 година и одобрени од Конгресот на Конфедерацијата на 15 април 1783 година, Парискиот договор бил потпишан на 3 септември 1783 година и ратификуван од Конгресот на 14 јануари 1784 година, со што формално завршила Американската револуционерна војна помеѓу Кралството Велика Британија и Тринаесетте поранешни колонии кои на 4 јули 1776 година ги формирале Соединетите Американски Држави.&lt;/ref&gt; Сепак, како резултат на востанието во Пенсилванија од 1783 година, Конгресот повторно се преселил од Филаделфија во јуни 1783 година во Принстон, Њу Џерси и на крајот во други градови.&lt;ref name=&quot;capital&quot;/&gt;

== Уставна конвенција на САД ==
[[Податотека:Assembly_Room,_Independence_Hall,_Philadelphia.jpg|мини|Собраниската сала, во која биле составени и потпишани и Декларацијата за независност и Уставот.]]
Во септември 1786 година, комесари од пет држави се состанале на Конвенцијата во Анаполис за да разговараат за прилагодувањата на членовите на Конфедерацијата што ќе ја подобрат трговијата. Тие ги поканиле државните претставници да се состанат во Филаделфија за да разговараат за подобрувањата на федералната влада. По дебата, Конгресот на Конфедерацијата го одобрила планот за ревидирање на членовите на Конфедерацијата на 21 февруари 1787 година. Дванаесет држави, од кои [[Род Ајленд]] била исклучок, ја прифатиле оваа покана и испратиле делегати да се состанат во јуни 1787 година во Салата на независноста.

Резолуцијата за повикување на Конвенцијата ја прецизирала нејзината цел да предлага амандмани на членовите, но Конвенцијата одлучила да предложи препишан [[Устав на Соединетите Американски Држави|Устав]]. Конвенцијата во Филаделфија гласала да се чуваат во тајност размислувањата и да се држат прозорците на салата затворени во текот на жешкото лето. Резултатот бил изготвување на нов фундаментален владин дизајн. На 17 септември 1787 година, Уставот бил завршен и стапил на сила на 4 март 1789 година, кога новиот Конгрес се состанал за прв пат во Федералната сала на Њујорк.

Член 1, дел осум, од Уставот на Соединетите Американски  Држави му дал на Конгресот овластување да создаде федерален округ што ќе служи како национален главен град. По ратификацијата на Уставот, Конгресот, додека се состанувал во Њујорк, го усвоил Законот за престој од 1790 година, со кој [[Вашингтон|дистриктот Колумбија]] бил воспоставен како нов федерален главен град. Меѓутоа, претставникот од Пенсилванија, Роберт Морис, успеал да го убеди Конгресот да се врати во Филаделфија додека се градел новиот постојан главен град. Како резултат на тоа, Законот за престој, исто така, ја прогласила Филаделфија за привремен главен град за период од десет години. Конгресот се вратил во Филаделфија на 6 декември 1790 година и се состанал во Конгресната сала, во непосредна близина на Салата на независноста, сè додека не се преселила во Вашингтон, во 1800 година.

== Погребна поворка на Абрахам Линколн ==
Погребниот воз на [[Абрахам Линколн]] требало да го однесе телото на претседателот (и распарчениот ковчег на неговиот син Вили, кој претходно починал во 1862 година) од Вашингтон, назад во Спрингфилд, Илиноис, на погреб. Во суштина, возот поминал 2,662 км во 1861 година (со бришење на Питсбург и Синсинати и додавање на Чикаго). Возот тргнал од Вашингтон за Балтимор во 8:00 часот на 21 април 1865 година.&lt;ref name=&quot;rogerjnorton.com&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://rogerjnorton.com/Lincoln51.html|title=The Route of Abraham Lincoln's Funeral Train|publisher=Abraham Lincoln Research Site|accessdate=December 29, 2012}}&lt;/ref&gt;

Погребниот воз на Линколн („Специјалниот Линколн“) го напуштил Харисбург во сабота, 22 април 1865 година, во 11:15 часот и пристигнал во Филаделфија на станицата Броуд Стрит тоа попладне во 4:30 часот&amp;nbsp;попладне. Тоа било пренесено со погребна кола покрај толпа од 85.000 луѓе и било положено во државната сала во собраниската сала во источното крило на Салата на независноста. Додека било таму, било придружувано и чувано од 27 поморски и воени офицери.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.remembermyjourney.com/Memorial/137721|title=Enon M. Harris, Sr.|work=Remember My Journey|archive-url=|archive-date=|accessdate=May 17, 2021}}&lt;/ref&gt; Таа вечер било договорено приватно разгледување на почесните гости на ожалостените. Следниот ден, (недела, 23 април 1865 година) линиите почнале да се формираат во 5:00 часот. Над 300.000 ожалостени го гледале телото - некои чекале до 5 часа само да го видат. Телото на Линколн ја напуштила станицата Кенсингтон во Филаделфија за Њујорк Сити следното утро (понеделник, 24 април 1865 година) во 4:00 часот.&lt;ref name=&quot;rogerjnorton.com&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.history.com/topics/president-lincolns-funeral-train|title=Abraham Lincoln's Funeral Train|publisher=History Channel|accessdate=December 29, 2012}}&lt;/ref&gt;

== Лига за спроведување на мирот ==
Симболичното користење на салата било илустрирано на 17 јуни 1915 година, каде што овде била формирана Лигата за спроведување на мирот со претседавање на поранешниот претседател Вилијам Хауард Тафт. Тие предложиле меѓународно раководно тело под кое земјите-учеснички ќе се обврзат „''заеднички...да ги користат... нивните економски и воени сили против кој било од нивниот број кој води војна против друг''“ и „''да формулира и кодифицира правила на меѓународното право''“.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Holt|first=Hamilton|year=1917|title=The League to Enforce Peace|journal=Proceedings of the Academy of Political Science in the City of New York|volume=7|issue=2|pages=65–69|doi=10.2307/1172226|jstor=1172226}}&lt;/ref&gt;

== Зачувување ==
Оригиналната камбана била урната во 1781 година поради структурни проблеми. Крилата и цртичките биле урнати во 1812 година и заменети со поголеми згради дизајнирани од архитектот Роберт Милс и нова, поелаборирана штала дизајнирана од Вилијам Стрикленд, изградена во 1828 година. Во овој период бил обновен и северниот влез.
[[Податотека:C_W_Peale_-_The_Artist_in_His_Museum.jpg|мини|''Уметникот во неговиот музеј'', автопортрет од 1822 година на Чарлс Вилсон Пил го прикажува неговиот музеј во Старата државна куќа (Долгата соба е прикажана во позадина).]]
Од 1802 до 1826-1827 година, уметникот Чарлс Вилсон Пил го сместил својот музеј на примероци од [[Природонаука|природна историја]] (вклучувајќи скелет на мастодон) и портрети на познати Американци, на вториот кат од Старата државна куќа и во Салата за собрание.&lt;ref name=&quot;NPS Peale museum&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.cr.nps.gov/history/online_books/hh/17/hh17e.htm|title=NPS Historical Handbook: Independence|publisher=National Park Service|archive-url=https://web.archive.org/web/20140502012621/http://www.cr.nps.gov/history/online_books/hh/17/hh17e.htm|archive-date=May 2, 2014|accessdate=July 18, 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Etting - Peale Museum to Restoration&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/historicalaccoun01etti|title=An Historical Account of the Old State House of Pennsylvania Now Known as the Hall of Independence|last=Etting|first=Frank M.|publisher=James R. Osgood and Co.|year=1876|location=Boston|pages=[https://archive.org/details/historicalaccoun01etti/page/154 154]–165}}&lt;/ref&gt;

Во почетокот на 1816 година, Комонвелтот на Пенсилванија ја продал Државната куќа на градот [[Филаделфија]], со договор потпишан од гувернерот.&lt;ref name=&quot;WldHeritageSite&quot;/&gt; Актот, сепак, бил пренесен дури по повеќе од две години подоцна. Филаделфија ја поседува Државната куќа и нејзините придружни згради и терени од тоа време.&lt;ref name=&quot;WldHeritageSite&quot; /&gt;

Во 1898 година, крилата на Милс биле отстранети и заменети со копии на оригиналите, но стрмницата Стрикленд била оставена на своето место.

Во 1948 година, внатрешноста на зградата била вратена во првобитниот изглед. Националниот историски парк на независноста бил основан од 80-тиот американски Конгрес подоцна истата година за да се зачуваат историските места поврзани со [[Американска револуција|Американската револуција]]. Националниот историски парк на независноста се состои од уредена површина од четири градски блокови, како и оддалечени локации кои вклучуваат Плоштад на независноста, Сала на столарите (место за состаноци на Првиот континентален конгрес), местото на домот на [[Бенџамин Френклин]], реконструираната Графовата куќа (каде [[Томас Џеферсон]] ја напишал Декларацијата за независност), Градската таверна (центар на активностите на револуционерната војна), обновените резиденции од периодот и неколку рани банки. Во паркот се наоѓаат и [[Ѕвоно на слободата|Ѕвоното на слободата]], бирото на Френклин, Синговото мастило, галерија со портрети, градини и библиотеки. Производ на обемно документарно истражување и археологија од страна на федералната влада, реставрацијата на Салата на независноста и другите згради во паркот поставило стандарди за друго историско зачувување и стимулираше подмладување на старата Филаделфија. Локацијата, управувана од Службата за национални паркови, е наведена како [[Светско наследство на УНЕСКО|светско наследство]] од [[УНЕСКО]] (приклучувајќи се само на три други американски вештачки споменици кои сè уште се користат, а другите се [[Статуа на Слободата|Статуата на слободата]], Таос Пуебло и комбинираното место на Универзитетот во Вирџинија и Монтичело).

Салата на независноста и Ѕвоното на слободата денес се заштитени во безбедна зона со влез во зградите за безбедносна проверка.  По [[Терористички напади од 11 септември 2001 година|нападите на 11 септември 2001 година]], како дел од националните напори за заштита на историските споменици од страна на Одделот за домашна безбедност на Соединетите Американски Држави, пешачкиот сообраќај околу Плоштадот на независноста и дел од трговскиот центар „Индипенденс“ бил ограничен со привремени бариери за велосипеди и чувари на паркови. Во 2006 година, Службата за национални паркови предложила да се постави безбедносна ограда од седум метри околу Салата на независноста и да се преподели Плоштадот на независноста, план што наидел на противење од градските власти на Филаделфија, [[Список на гувернери на Пенсилванија|гувернерот на Пенсилванија]] Ед Рендел и сенаторот Арлен Спектер.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://travel.nytimes.com/2006/08/09/us/09fence.html?n=Top%2FReference%2FTimes%20Topics%2FPeople%2FS%2FStreet%2C%20John%20F|title=City Takes On U.S. in the Battle of Independence Square|last=Urbina|first=Ian|date=August 9, 2006|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Од јануари 2007 година, планот на службата за национални паркови бил ревидиран за да се елиминира оградата во корист на подвижни столпчиња и синџири, а исто така да се отстранат барем некои од привремените бариери за пешаците и посетителите.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.kyw1060.com/pages/111903.php?contentType=4&amp;contentId=227404|title=Independence Hall Won't Get Fence|last=Rincon|first=Sonia|date=March 5, 2021|work=kyw1060.com}}&lt;/ref&gt;

== Наследство ==
[[Податотека:Independence_Hall_at_Night.jpg|мини|Сала на независност во текот на ноќта]]
Филмот ''„Посовршена унија“'' од 1989 година, кој ги прикажува настаните од Уставната конвенција од 1787 година, главно бил снимен во Салата на независноста.

Поради својата симболична историја, Салата на независноста се користи во поново време како место за говори и протести &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.oah.org/meetings/1997/mires.htm|title=We the People: Defining Citizenship in the Shadow of Independence Hall|archive-url=https://web.archive.org/web/20061018004723/http://www.oah.org/meetings/1997/mires.htm|archive-date=October 18, 2006}}&lt;/ref&gt; за поддршка на демократските движења и движењата за [[Граѓански и политички права|граѓански права]]. На 26 октомври 1918 година, Томаш Масарик ја прогласил независноста на [[Чехословачка]] на скалите на Салата за независност. Денот на националната слобода, кој ги одбележува борбите на Афроамериканците за еднаквост и правда, се слави во Салата на независноста од 1942 година  На Денот на независноста, 4 јули 1962 година, [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Џон Ф. Кенеди]] имал обраќање таму.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/003POF03IndependenceHall07041962.htm|title=Address at Independence Hall|last=Kennedy|first=John F.|date=July 4, 1962|location=Philadelphia|archive-url=https://web.archive.org/web/20090528113421/http://www.jfklibrary.org/Historical+Resources/Archives/Reference+Desk/Speeches/JFK/003POF03IndependenceHall07041962.htm|archive-date=May 28, 2009|accessdate=October 26, 2006}}&lt;/ref&gt;

Годишните демонстрации организирани од Хомофилските организации на Источниот брег кои се залагаат за правата на хомосексуалците се одржувале пред Салата на независноста секој 4 јули од 1965 до 1969 година  &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://photos.visitphilly.com/GayRightsHistoricalMarker_M.Fischetti01-900vp.jpg|title=Gay Rights Demonstrations, Pennsylvania State Historical Marker|work=VisitPhilly.com}}&lt;/ref&gt;

Салата на независноста се наоѓала на задната страна на банкнотата од 100 американски долари од 1928 година, а била прикажана на половина кенедиев долар од 1975 до 1976 година. Собата на собранието била насликана на задната страна на банкнотата од два долари од САД, од оригиналната слика на Џон Трамбул со наслов ''Декларација за независност''.

=== Реплики ===
Салата за независност послужила како модел за зградата на Пенсилванија на Светската колумбиска изложба во 1893 година, зградата на Пенсилванија на изложбата Џејмстаун во 1907 година,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.nps.gov/history/nr/feature/Jamestown/index.htm|title=Jamestown Exposition Site, Norfolk City, Virginia|work=National Register Special Feature May 2007|publisher=U.S. National Park Service|accessdate=May 1, 2011}}&lt;/ref&gt; и павилјонот во Пенсилванија на Светскиот саем во Њујорк во 1939 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.1939nyworldsfair.com/worlds_fair/wf_tour/court_of_states/pennsylvania.htm|title=Pennsylvania|work=1939 New York World's Fair|archive-url=https://web.archive.org/web/20181030035653/http://www.1939nyworldsfair.com/worlds_fair/wf_tour/court_of_states/pennsylvania.htm|archive-date=October 30, 2018|accessdate=May 1, 2011}}&lt;/ref&gt; Десетици структури кои се реплицираат или слабо инспирирани од иконскиот дизајн на салата се изградени на друго место во Соединетите Американски Држави, вклучително и реплика од тула спроти фармата на Бери на Нот во Буена Парк, Калифорнија.

==Забелешки==
{{reflist|group=lower-alpha}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://www.nps.gov/inde/ Национален историски парк на независноста]. Официјално мрежно место на Службата за национални паркови
* [http://www.nps.gov/archive/inde/archeology/archeology3.htm Археологија на локалитетот]. Официјално мрежно место на Службата за национални паркови
* [http://www.nps.gov/history/NR/twhp/wwwlps/lessons/132independence/132independence.htm ''Сала за независност: Меѓународен симбол на слободата,'' план за лекција на службата за национални паркови со историски места (TwHP)] . Официјална веб-страница на Службата за национални паркови
* [https://www.ushistory.org/tour/independence-hall.htm Сала на независноста] . usistory.org. Веб-страница на Здружението на Салата за независност
* Historic American Buildings Survey   
* [http://www.globalmountainsummit.org/independence-hall.html Сала на независноста.] [http://www.globalmountainsummit.org/independence-hall.html Светско наследство] Archived  &lt;/link&gt; официјална веб-страница. Комитетот за светско наследство
* [http://www.globalmountainsummit.org/independence-hall.html Сала на независноста (кај „Сателитскиот поглед на Националниот историски парк на независноста“)] Archived  &lt;/link&gt; . Официјална веб-страница на местата за светско наследство. Комитетот за светско наследство
* [https://www.youtube.com/watch?v=G_rAmG3D3lw Видео од собата за потпишување во Салата на независноста, Филаделфија, Пенсилванија]
* [http://www.quiz-tree.com/Declaration-of-Independence-Trumbull.html Интерактивна флеш верзија на ''Декларацијата за независност'' на Џон Трамбул]

[[Категорија:Светско наследство во САД]]
[[Категорија:Координати на Википодатоците]]</text>
      <sha1>258kzx0np8eoskpi0a55pxvsojplk4v</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Рик и Морти</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1338866</id>
    <revision>
      <id>5600905</id>
      <parentid>5597324</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:39:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>82108</id>
      </contributor>
      <comment>91</comment>
      <origin>5600905</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4402" sha1="2dy9elwvx9rm94tcnxdlw859oqg4u6a" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image = Рик и Морти плакат.png
| caption = 
| genre = {{Plainlist|
* [[научна фантастика]]
* [[авантура]]
* [[комедија]]
* [[сатира]]&lt;ref name=&quot;Chand&quot;&gt;{{Cite news| url= https://movieweb.com/rick-and-morty-cancelled-end-changes/| title= Why Rick and Morty Needs to Either End or Have Major Changes| first= Neeraj| last= Chand| date= January 27, 2023| website= movieweb.com| access-date= March 23, 2023| archive-date= September 27, 2023| archive-url= https://web.archive.org/web/20230927140512/https://movieweb.com/rick-and-morty-cancelled-end-changes/| url-status= live}}&lt;/ref&gt;
}}
| creator = {{Plainlist|
* [[Џастин Ројланд]]
* [[Ден Хармон]]
}}
| developer = 
| voices = 
| composer = Рајан Елдер
| country = {{САД}}
| language = [[англиски]]
| num_seasons = 9
| num_episodes = 91
| list_episodes = Список на епизоди на „Рик и Морти“
| executive_producer = 
| producer = 
| runtime = 22 минути
| company = {{plainlist|
* [[Williams Street]]
* Harmonious Claptrap
* Starburns Industries &lt;small&gt;(сезони 1–2)&lt;/small&gt;
* [[Justin Roiland's Solo Vanity Card Productions]] &lt;small&gt;(сезони 1–7)&lt;/small&gt;
* Rick and Morty, LLC. &lt;small&gt;(сезони 2–3)&lt;/small&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/rick-and-morty-co-creator-justin-roiland-fuck-the-union-103723.html|title=Rick and Morty co-creator Justin Roiland: &quot;F*** the union&quot;|website=CartoonBrew.com|date=2014-09-15|access-date=March 24, 2018|archive-date=March 24, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180324102500/https://www.cartoonbrew.com/artist-rights/rick-and-morty-co-creator-justin-roiland-fuck-the-union-103723.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
* Green Portal Productions &lt;small&gt;(сезони 4–5)&lt;/small&gt;
}}
| network = [[Adult Swim]]
| first_aired = 2 декември 2013
| last_aired = сѐ уште
| related = 
}}

'''''Рик и Морти''''' ({{langx|en|Rick and Morty}}) — американска [[Комедија|комична]] [[Научна фантастика|научнофантастична]] [[Анимација|анимирана серија]] за возрасни создадена од Ден Хармон и Џастин Ројланд. Премиерата била на [[2 декември]] [[2013]] г. во [[Соединети Американски Држави|САД]] како дел од ноќниот блок [[Adult Swim]] на [[Cartoon Network]], а подоцна била додадена и на [[Netflix]]. Серијата ја има и на сервисот HBO Max со [[Македонски јазик|македонски]] превод.&lt;ref&gt;{{Cite tweet|number=772269394084802560|user=JustinRoiland|title=Washington state- outside of Seattle|first=Justin|last=Roiland|date=September 4, 2016|access-date=September 30, 2017}}&lt;/ref&gt;

Серијата е посветена на несреќите на циничниот луд научник Рик Санчес и неговиот наивен, непостојан и тромав внук Морти. Серијата, која произлегла од бурна анимирана пародија на франшизата „[[Враќање во иднината (филм од 1985)|Враќање во иднината]]“, добила исклучително високи оценки од критичарите, кои особено ја пофалиле нејзината посебност, творечки пристап и смисла за [[хумор]].

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Commons category}}

* [https://www.adultswim.com/videos/rick-and-morty/ Матична страница]
* {{Metacritic television}}
* {{Rotten Tomatoes|tv/rick_and_morty}}

{{IMDb title|tt2861424}}
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__

[[Категорија:Цртани филмови]]
[[Категорија:Анимирани серии]]
[[Категорија:Рик и Морти]]
[[Категорија:Американски анимирани телевизиски серии]]
[[Категорија:Американски научнофантастични серии]]
[[Категорија:Оригинални програми на Adult Swim]]</text>
      <sha1>2dy9elwvx9rm94tcnxdlw859oqg4u6a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>М-НАВ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1340114</id>
    <revision>
      <id>5600756</id>
      <parentid>5219186</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7349" sha1="0nxkea6agxwun7stqxriiekmg560cap" xml:space="preserve">'''М-НАВ''' или '''Македонска навигација''' – компанија што го управува и контролира цивилниот воздушен сообраќај во [[Македонија]]. М-НАВ, акционерско друштво во државна сопственост, е основано во 2009 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/?page_id=369|title=За нас|work=mnavigation.m-nav.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20200412133903/http://mnavigation.m-nav.info/?page_id=369|archive-date=2024-01-05|accessdate=2024-01-05}}&lt;/ref&gt;

== Историјат ==
Во 2008 година владата носи одлука за отпочнување на основањето ова акционерско друштво во државна сопственост за вршење на дејноста давател на услуги на воздухопловната навигација. До основањето на М-НАВ давател на услуги на воздухопловна навигација е [[Агенција за цивилно воздухопловство|Агенцијата за цивилно воздухопловство]]. По основањето на друштвото, дел од вработените, основните средства и имотот од АЦВ преминуваат во М-НАВ. М-НАВ официјално започнува со работа на 1 јули 2009 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/?p=5622|title=10 години М-НАВ|date=2019-08-23|work=mnavigation.m-nav.info|archive-url=https://web.archive.org/web/20240105085642/https://mnavigation.m-nav.info/?p=5622|archive-date=2024-01-05|accessdate=2024-01-05}}&lt;/ref&gt;

=== Партизација и непотизам ===
Синдикатот на контролори на летање обвинува за партизација и непотизам во М-НАВ уште пред официјалниот почеток со работа на компанијата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2009&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BC%20%D0%BD%D0%B0%D0%B2&amp;read=f6e2a093e0e937a|title=Канал 5: Врие во контрола на летање. Синдикатот обвинува за партиски вработувања (15.06.2009)|work=time.mk}}&lt;/ref&gt; Според весникот „Дневник“ без студија или деловен план за развој, бројот на вработени во М-НАВ е зголемен за 54 лица во однос на систематизацијата подготвена од консултантска куќа платена од владата на Италија, која предвидува 256 вработени во компанијата. Синдикатот на контролорите на летање предупредува дека во штотуку основаната компанија партизацијата ќе штети на стручните кадри, неопходни за безбедно одвивање на воздушниот сообраќај. Претседателот на синдикатот, Александар Тасевски, негодува дека во компанијата ќе се вработува „помошен персонал, кој нема врска со воздухопловната дејност“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.mk/arhiva/?d1=01&amp;m1=01&amp;y1=2008&amp;d2=31&amp;m2=12&amp;y2=2009&amp;all=1&amp;fulltext=1&amp;timeup=2&amp;show=1&amp;q=%D0%BC%20%D0%BD%D0%B0%D0%B2&amp;read=85888f858aad3a4|title=Дневник: Во контролата за летање се вработува без контрола (15.06.2009)|work=time.mk}}&lt;/ref&gt;

Во февруари 2010 година, [[Беким Незири]], тогаш член на Управниот одбор на М-НАВ и еден од тројцата директори на компанијата, нападнал вработен во М-НАВ како контролор на летање, инструктор. Незири го удрил и го турнал по скали инструкторот, а подоцна поднел предлог до Управниот одбор за негово разрешување. Според Сакам Да Кажам, снимките од нападот биле избришани. Инструкторот добил отказ, формално врз основа на тоа што пет дена неоправдано отсуствувал од работа. Според СДК, Незири електронски го избришал боледувањето на инструкторот додека тој се опоравувал од нападот. Инструкторот го тужел Незири и го добил судскиот процес, но поради притисоци заедно со семејството се иселил од Македонија.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sdk.mk/index.php/makedonija/bekim-neziri-i-vo-2010-natepal-i-izbrkal-od-rabota-instruktor-vo-m-nav-oti-ne-sakal-da-mu-potpishe-deka-pominal-obuka-za-kontrolor-na-letane/|title=Беким Незири и во 2010 натепал и избркал од работа инструктор во М-НАВ оти не сакал да му потпише дека поминал обука за контролор на летање|date=2024-01-05|work=Сакам Да кажам|accessdate=2024-01-05}}&lt;/ref&gt;

На 4 јануари 2024 година поголема група упаднала во просториите на контролата на летање на [[Меѓународен аеродром Скопје|Меѓународниот аеродром Скопје]] и нападнала вработени во М-НАВ.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slobodnaevropa.mk/a/32760077.html|title=Нападнати контролори на летање, МВР истражува кои се насилниците|date=2024-01-04|work=Радио Слободна Европа|accessdate=2024-01-04}}&lt;/ref&gt;

== Финансирање ==
Како непрофитабилно трговско друштво, М-НАВ не се финансира од државниот буџет, туку од сопствени средства кои ги добива од [[Евроконтрол]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/?page_id=8117|title=Финансирање|work=mnavigation.m-nav.info|accessdate=2024-01-05}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=Официјално мрежно место}}

[[Категорија:Воздухопловството во Македонија]]</text>
      <sha1>0nxkea6agxwun7stqxriiekmg560cap</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сењамин Буриќ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1340489</id>
    <revision>
      <id>5600886</id>
      <parentid>5147082</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:47:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600886</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3494" sha1="6e06iz4u82eopn6nmiqjzql7nnikyk7" xml:space="preserve">{{Инфокутија Ракометар|name=Сењамин Буриќ|image=Senjamin_Buric_20170401.jpg|birth_date={{Birth date and age|1990|11|20|df=y}}|birth_place=[[Добој]], [[СР Босна и Херцеговина]], [[СФРЈ]]|nationality=[[Босна и Херцеговина|Босанец-Херцеговец]]|height=1.98 м|position=[[Пикер (ракомет)|Пивот]]|currentclub=Скјерн Хандболд|clubnumber=7}} 
'''Сењамин Буриќ''' (роден на 20 ноември 1990) — [[Босна и Херцеговина|босанскохерцеговски]] професионален [[Ракомет|ракометар]] кој игра за Скјерн Хандболд и за [[Машка ракометна репрезентација на Босна и Херцеговина|репрезентацијата на Босна и Херцеговина]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.eurohandball.com/player/535356|title=European Handball Federation – Senjamin Buric / Player|work=eurohandball.com|language=en|accessdate=11 јануари 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=http://rk-zagreb.hr/aktualni-sastav/rk-zagreb/stanko-sabljic |title=Senjamin Burić {{!}} RK PPD Zagreb |accessdate=2024-01-11 |archive-date=2024-01-11 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240111181350/https://rk-zagreb.hr/aktualni-sastav/rk-zagreb/stanko-sabljic |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

Тој е брат близнак на [[Бењамин Буриќ]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.shz.de/sport/handball/buric-gegen-buric-sg-flensburg-handewitt-gegen-rk-zagreb-id21072762.html|title=Zwillingsduell in der Champions League: Buric gegen Buric: SG Flensburg-Handewitt gegen RK Zagreb|last=dpa|work=[[shz|sh:z]]|access-date=11 јануари 2024|language=de-DE}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==
* [https://history.eurohandball.com/ec/el/men/2023-24/player/535356/Senjamin+Buric Сењамин Буриќ] на [[Европска ракометна федерација|Европската ракометна федерација]]
* [https://www.lnh.fr/joueurs/senjamin-buric Сењамин Буриќ на Националната ракометна лига (франција)] {{fr}}
{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Буриќ, Сењамин}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Родени во 1990 година]]
[[Категорија:Босанскохерцеговски машки ракометари]]
[[Категорија:Спортисти од Добој]]
[[Категорија:Иселеници ракометари]]
[[Категорија:Босанскохерцеговски иселеници спортисти во Хрватска]]
[[Категорија:Босанскохерцеговски иселеници спортисти во Франција]]
[[Категорија:Босанскохерцеговски иселеници спортисти во Словенија]]
[[Категорија:Ракометари на РК Борац Бања Лука]]
[[Категорија:Ракометари на РК Загреб]]
[[Категорија:Босанскохерцеговски близнаци]]
[[Категорија:Никулци за босанскохерцеговски ракометари]]</text>
      <sha1>6e06iz4u82eopn6nmiqjzql7nnikyk7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скопско дерби (ракомет)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1341623</id>
    <revision>
      <id>5600901</id>
      <parentid>5493015</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T01:15:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 7 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600901</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31035" sha1="ih0sjjmyftxs0gxlx1f9wprp2x0ay3l" xml:space="preserve">{{infobox football derby|name=Скопско дерби|other names=|image={{Photomontage|position=right
|photo1a = Sportski centar Jane Sandanski.jpg
|photo2a = Avtokomanda Sports Hall.jpg
|size = 260
|color = 
|border = 
|foot_montage = }}|caption=|city or region={{МКД}}&lt;br/&gt;([[Скопје]])|first contested=|teams involved=[[РК Вардар|Вардар]]&lt;br /&gt;[[РК Металург|Металург]]|total=|most wins=Вардар|mostrecent=Металург 0–10 Вардар (службена победа)&lt;br/&gt;{{nowrap|([[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2021/22|Супер лига]])}}&lt;br/&gt;(2 февруари 2022)|nextmeeting=|largestvictory=|stadiums=[[СЦ „Јане Сандански“ - Скопје|СЦ „Јане Сандански“]] (Вардар)&lt;br/&gt;[[Автокоманда (спортска сала)|Автокоманда]] и [[А1 Арена|СЦ „Борис Трајковски“]] (Металург)}}
{| class=&quot;infobox&quot;
|{{Ракометен дрес|pattern_la=_vardar1718h|pattern_b=_vardar1718h|pattern_ra=_vardar1718h|pattern_sh=_lugo1517a|pattern_so=|leftarm=000000|body=FF0000|rightarm=000000|shorts=000000|socks=|title=Вардар}}
|{{Ракометен дрес|||||||||pattern_la=|pattern_b=_greyupper_whitehorizontal|pattern_ra=|pattern_sh=|pattern_so=|leftarm=FFFFFF|body=FFFFFF|rightarm=FFFFFF|shorts=000000|socks=008633|title=Металург}}
|}
'''Скопско дерби''' — името дадено на сите натпревари на двата најголеми и најпознати ракометни клуба од градот [[Скопје]], [[РК Вардар]] и [[РК Металург]]. Овој дерби натпревар бил првиот (и единствен) од ваков тип кој се одиграл во [[ЕХФ Лига на Шампиони|Лигата на шампионите]], односно 2 клуба од ист град да играат меѓусебно.

== Статистика ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center&quot;
!Натпреварување
!Одиграни
!Победа на Вардар
!Нерешено
!Победа на Металург
|-
|[[Прва македонска фудбалска лига|Прва лига]]
|
|
|
|
|-
|[[Фудбалски куп на Македонија|Куп на Македонија]]
|
|
|
|
|-
|[[Суперкуп на Македонија (ракомет)|Суперкуп на Македонија]]
|2
|2
|0
|0
|-
|[[СЕХА лига]]
|16
|12
|2
|2
|-
|[[ЕХФ Лига на Шампиони]]
|2
|1
|0
|1
|-
!Вкупно
!20
!15
!2
!3
|}

== Резултати од натпревари ==

=== Легенда ===
{{legend2|#e20613|Победа на Вардар|border=1px solid #AAAAAA}}

{{legend2|#bbb6b6|Нерешено|border=1px solid #AAAAAA}}

{{legend2|blue|Победа на Металург|border=1px solid #AAAAAA}}

=== Резултати ===
{{col-begin}}
{{col-2}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width=20%; &quot;
|-
!rowspan=1 width=12%| Сезона
!rowspan=1 width=15%| Натпреварување
!rowspan=1 width=15%| Датум
!rowspan=1 width=12%| Домашен тим
!rowspan=1 width=5%|  Резултат
!rowspan=1 width=12%| Гостински тим
|-
|rowspan=3|2011/2012
|rowspan=2|[[СЕХА лига 2011–12|СЕХА лига]]
|28 ноември 2011
|Металург
|bgcolor=#bbb6b6|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|18–18&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/547245|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|6 април 2012
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|10–0&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/rezultati|language=en|accessdate=2024-01-31|title=архивска копија|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411072143/http://www.seha-liga.com/rezultati|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[СЕХА лига 2011–12|СЕХА лига]]&lt;br/&gt;(финале)
|15 април 2012
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|18–21&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/573864|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=3|2012/2013
|rowspan=2|[[СЕХА лига 2012–13|СЕХА лига]]
|10 ноември 2012
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|27–26&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/rezultati|language=en|accessdate=2024-01-31|title=архивска копија|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411072143/http://www.seha-liga.com/rezultati|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|27 март 2013
|Металург
|bgcolor=blue|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|26–21&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/648323|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=1|[[СЕХА лига 2011–12|СЕХА лига]]&lt;br/&gt;(полуфинале)
|12 април 2013
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|21–22&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/671596|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=4|2013/2014
|rowspan=1|[[СЕХА лига 2013–14|СЕХА лига]]
|7 септември 2013
|Металург
|bgcolor=#bbb6b6|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|28–28&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/rezultati|language=en|accessdate=2024-01-31|title=архивска копија|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411072143/http://www.seha-liga.com/rezultati|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=2|[[ЕХФ Лига на Шампиони 2013–14|ЕХФ Лига на Шампиони]]
|14 ноември 2013
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|22–27&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://ehfcl.eurohandball.com/|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|24 ноември 2013
|Вардар
|bgcolor=blue|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|18–26&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://ehfcl.eurohandball.com/|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[СЕХА лига 2013–14|СЕХА лига]]
|17 декември 2013
|Вардар
|bgcolor=blue|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|21–22&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/sezona/201314|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=5|2014/2015
|rowspan=2|[[СЕХА лига 2014–15|СЕХА лига]]
|6 септември 2014
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|27–21&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/rezultati|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411072143/http://www.seha-liga.com/rezultati|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|10 декември 2014
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|20–26&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/rezultati|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411072143/http://www.seha-liga.com/rezultati|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2014/15|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|25 април 2015
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|26–18&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/vardar-metalurg/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131014738/https://macedoniahandball.com.mk/event/vardar-metalurg/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Куп на Македонија во ракомет 2016 (мажи)|Куп на Македонија]]&lt;br/&gt;(финале)
|15 мај 2015
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|26–22&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rkmetalurg.mk/zhestokiot-otpor-na-metalurg-sepak-nedovolen-za-trofej/|title=metalurg|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220231641/https://rkmetalurg.mk/zhestokiot-otpor-na-metalurg-sepak-nedovolen-za-trofej/|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2014/15|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|31 мај 2015
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|26–28&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/metalurg-vardar/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131014836/https://macedoniahandball.com.mk/event/metalurg-vardar/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=3|2015/2016
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2015/16|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|4 април 2016
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|26–22&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/6341/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131013045/https://macedoniahandball.com.mk/event/6341/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Куп на Македонија во ракомет 2016 (мажи)|Куп на Македонија]]&lt;br/&gt;(финале)
|14 мај 2016
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|24–31&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2016/05/pdf|title=извештај|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2019-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519165917/http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2016/05/pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2015/16|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|25 мај 2016
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|21–24&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/6358/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131013120/https://macedoniahandball.com.mk/event/6358/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=5|2016/2017
|rowspan=2|[[СЕХА лига 2016–17|СЕХА лига]]
|6 септември 2016
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|24–25&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/rezultati|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411072143/http://www.seha-liga.com/rezultati|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|22 ноември 2016
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|31–29&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/rezultati|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31|archive-date=2017-04-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20170411072143/http://www.seha-liga.com/rezultati|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=2|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2016/17|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|2 април 2017
|Металург
|bgcolor=blue|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|29–26&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/9411/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131015923/https://macedoniahandball.com.mk/event/9411/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|11 мај 2017
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|38–25&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/9438/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131020004/https://macedoniahandball.com.mk/event/9438/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Куп на Македонија во ракомет 2017 (мажи)|Куп на Македонија]]&lt;br/&gt;(полуфинале)
|20 мај 2017
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|31–30&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2017/05/vardar-metalurg-2.pdf|title=извештај|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2019-05-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20190519130234/http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2017/05/vardar-metalurg-2.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=5|2017/2018
|rowspan=2|[[СЕХА лига 2017–18|СЕХА лига]]
|2 септември 2017
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|23–32&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/1248324|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|9 декември 2017
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|31–24&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/1248369|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2017/18|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|4 мај 2018
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|37–18&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/12775/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131021806/https://macedoniahandball.com.mk/event/12775/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Куп на Македонија во ракомет 2018 (мажи)|Куп на Македонија]]&lt;br/&gt;(финале)
|19 мај 2018
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|30–26&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2018/05/Rk.Vardar-Rk.Metalurg-finale.pdf|title=извештај|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2019-12-16|archive-url=https://web.archive.org/web/20191216225607/http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2018/05/Rk.Vardar-Rk.Metalurg-finale.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2017/18|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|30 мај 2018
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|29–33&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/12793/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131021838/https://macedoniahandball.com.mk/event/12793/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=6|2018/2019
|rowspan=1|[[Суперкуп на Македонија (ракомет) 2018|Суперкуп на Македонија]]
|18 август 2018
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|33–24&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2018/08/vardar-metalurg-superkup.pdf|title=извештај|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2019-12-20|archive-url=https://web.archive.org/web/20191220151203/http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2018/08/vardar-metalurg-superkup.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=2|[[СЕХА лига 2018–19|СЕХА лига]]
|29 август 2018
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|34–28&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/1361900|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|5 декември 2018
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|26–27&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.seha-liga.com/nutakmice/1361946|title=seha-liga|language=en|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2018/19|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|29 април 2019
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|32–31&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/vardar-metalurg-2/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131023346/https://macedoniahandball.com.mk/event/vardar-metalurg-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Куп на Македонија во ракомет 2019 (мажи)|Куп на Македонија]]&lt;br/&gt;(финале)
|11 мај 2019
|Вардар
|bgcolor=blue|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|29–29&lt;br/&gt;(3–4 п.)&lt;br/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2019/05/Vardar-Metalurg.pdf|title=извештај|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2019-05-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20190511203949/http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2019/05/Vardar-Metalurg.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2018/19|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|28 мај 2019
|Металург
|bgcolor=blue|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|32–29&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/metalurg-vardar-2/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131023501/https://macedoniahandball.com.mk/event/metalurg-vardar-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=1|2019/2020
|rowspan=1|[[Суперкуп на Македонија (ракомет) 2019|Суперкуп на Македонија]]
|18 септември 2019
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|26–24&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2019/09/Vardar-Metalurg-Super-Kup.pdf|title=извештај|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2019-12-11|archive-url=https://web.archive.org/web/20191211212052/http://macedoniahandball.com.mk/wp-content/uploads/2019/09/Vardar-Metalurg-Super-Kup.pdf|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=3|2020/2021
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2020/21|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|17 април 2021
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|27–31&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/rk-metalurg-rk-vardar-1961/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131024838/https://macedoniahandball.com.mk/event/rk-metalurg-rk-vardar-1961/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=1|[[Куп на Македонија во ракомет 2021 (мажи)|Куп на Македонија]]&lt;br/&gt;(полуфинале)
|15 мај 2021
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|22–27&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/rk-vardar-1961-osvojuvach-na-kupot-na-makedonija-vo-mashka-konkurentsija/|title=извештај|language=mk|accessdate=2024-01-31}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|rowspan=1|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2020/21|Супер лига]]&lt;br/&gt;(плеј оф)
|2 јуни 2021
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|39–27&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/rk-vardar-1961-rk-metalurg/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131024902/https://macedoniahandball.com.mk/event/rk-vardar-1961-rk-metalurg/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|rowspan=2|2021/2022
|rowspan=2|[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2021/22|Супер лига]]
|9 октомври 2021
|Вардар
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|38–30&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://macedoniahandball.com.mk/event/rk-vardar-1961-rk-metalurg-2/|title=macedoniahandball|language=mk|accessdate=2024-01-31|archive-date=2024-01-31|archive-url=https://web.archive.org/web/20240131030020/https://macedoniahandball.com.mk/event/rk-vardar-1961-rk-metalurg-2/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;}}&lt;/span&gt;
|Металург
|-
|2 февруари 2022
|Металург
|bgcolor=#e20613|&lt;span style=&quot;color:white;&quot;&gt;{{center|0–10&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;}}&lt;/span&gt;
|Вардар
|-
|}
{{col-2}}

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; width=20%; &quot;
|-
!rowspan=1 width=12%| Сезона
!rowspan=1 width=15%| Натпреварување
!rowspan=1 width=15%| Датум
!rowspan=1 width=12%| Домашен тим
!rowspan=1 width=5%|  Резултат
!rowspan=1 width=12%| Гостински тим
|-
|}
{{col-end}}

&lt;sup&gt;1&lt;/sup&gt; Вардар добил службена победа со 0-10.&lt;br/&gt;&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt; Вардар добил службена победа со 0-10.

== Пласман во лига ==
{{Location map+|Македонија|float=right|width=300|caption=Местоположба на двете екипи|places={{Location map~|Македонија|lat=42|long=21.433333|label=[[Скопје]]}}}}Во табелата е наведено местото кое секој тим го зазел во секоја од сезоните во кои играле двата тима во иста лига.
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
!Поз.
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1992/93|93]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1993/94|94]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1994/95|95]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1995/96|96]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1996/97|97]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1997/98|98]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1998/99|99]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 1999/00|00]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2000/01|01]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2001/02|02]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2002/03|03]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2003/04|04]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2004/05|05]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2005/06|06]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2006/07|07]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2007/08|08]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2008/09|09]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2009/10|10]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2010/11|11]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2011/12|12]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2012/13|13]]
![[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2013/14|14]]
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2014/15|15]]'''
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2015/16|16]]'''
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2016/17|17]]'''
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2017/18|18]]'''
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2018/19|19]]'''
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2019/20|20]]'''
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2020/21|21]]'''
!'''[[Македонска ракометна Супер лига (мажи) 2021/22|22]]'''
|-
!1.
|
|
|
|
|
|
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
| rowspan=&quot;12&quot; |/
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''1'''
|-
!2.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''2'''
|
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''2'''
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''2'''
|
|
|
|-
!3.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''3'''
|
|
|
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''3'''
|
|
|-
!4.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|style=&quot;background-color:#e20613;color:white;&quot; |'''4'''
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''4'''
|
|-
!5.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
!6.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
!7.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
!8.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
!9.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
!10.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
!11.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|-
!12.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|
|
|style=&quot;background-color:blue;color:white;&quot; |'''12'''
|-
!13.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|-
!14.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|-
!15.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|-
!16
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|
| style=&quot;background:#c0c0c0&quot; |
|-
|}
'''Легенда'''

{{col-begin}}
{{col-4}}
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align: center; font-size:85%&quot;
|-
!  style=&quot;width:20px; background:#e20613;&quot;|
|Вардар
|-
| style=&quot;background:blue;&quot;|
|Металург
|}
{{col-4}}{{col-4}}
{{col-end}}

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Дерби натпревари во ракомет]]
[[Категорија:Дерби натпревари]]
[[Категорија:Дерби натпревари во Македонија]]</text>
      <sha1>ih0sjjmyftxs0gxlx1f9wprp2x0ay3l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Серафима Никитина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1344550</id>
    <revision>
      <id>5600864</id>
      <parentid>5433142</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:08:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45536" sha1="1izkgoecff772rxvqxpehwk2kzv6oxz" xml:space="preserve">'''Серафима Евгењевна Никитина''' ({{langx|ru|Серафи́ма Евге́ньевна Ники́тина}}; {{рн|1|септември|1938}} - {{пн|2|октомври|2024}}) - [[Советски Сојуз|советски]] и [[Русија|руски]] јазичар, [[фолклорист]]. Специјалист за [[Староверци]]те и духовната култура на Молоканите и [[Духоборци]]те. Доктор на филолошки науки (2000).

Главен истражувач на Секторот за применета лингвистика на Институтот за лингвистика на Руската академија на науките. Водечки истражувач во секторот на жива традиционална култура на Рускиот истражувачки институт за културно и природно наследство именуван по Д.С. Лихачев (Институт за наследство).

== Биографија ==
Родена е во 1938 г. во [[Саратов]]. Во [[1960]] година дипломирала на Филолошкиот факултет на Државниот универзитет Саратов по име Н.Г. Чернишевски . Во [[1963|1963 година]] дипломирала на Факултетот за лингвистика на Академијата на науките на СССР.

Од [[1970|1970 година]] работи во Институтот за лингвистика на Академијата на науките на СССР (подоцна - Институт за лингвистика на Руската академија на науките). Главен истражувач на Секторот за применета лингвистика.

Водечки истражувач во секторот на жива традиционална култура на Рускиот истражувачки институт за културно и природно наследство именуван по Д.С. Лихачев (Институт за наследство).

Научни интереси: јазик на науката, јазик на фолклорот, [[етнолингвистика]], култура на руски религиозни групи.

Од [[1974|1974 година,]] таа спроведува теренски истражувања [[Староверци|за Староверците]]. Во последните години се занимавала со духовната култура на Молоканите и Духоборите.

Таа предавала специјални курсеви за рускиот секташизам и направила преку 15 извештаи на меѓународни конференции. Учествувала во неколку десетици експедиции, вклучително и во [[Соединети Американски Држави|САД]]. Научен директор на голем број документарни филмови.

Автор на повеќе од 200 публикации, вклучително и шест монографии.

== Библиографија ==
 '''Монографии'''

Никитина С. Е. Тезаурус за теоретска и применета лингвистика. - М.: Наука, 1978 година.

Никитина С. Е. Семантичка анализа на јазикот на науката. - М., 1987 година.

Никитина С.Е. Усна народна култура и лингвистичка свест. - М.: Наука, 1993 година.

Василиева Н.В., Никитина С.Е. Објаснет речник на стилски термини на експериментален систем. Принципи на компилација и избрани записи во речник. - М., 1996 година.

Никитина С. Е., Кукушкина Е. Ју Куќа во свадбени оплакувања и духовни стихови (искуство на опис на речник). - М.: Институт за лингвистика РАС, 2000 г.

Никитина С. Е. Човекот и општеството во народните конфесионални текстови (лексикографски аспект). - М.: Советски писател, 2009 година.

'''Статии'''

Збирка на Чулков „Збирка различни песни“ // Збирка научни студентски трудови, објавување на Универзитетот Саратов, 1959 година

За односот помеѓу активните и пасивните конструкции на руски јазик // Прашања на руската лингвистика. Саратов, 1961 година

Формална анализа на пасивни конструкции // Машински превод и применета лингвистика. М.: ед. MGPIA. 1962, бр.6

Искуство во опишување на семантиката на предлог // Машински превод и применета лингвистика. 1964 година, бр. 8 (коавтор Леонтиева Н. Н.)

Конференција за компаративна граматика на индоевропските јазици (хроника) // Билтен на Московскиот државен универзитет. 1965 година, бр.2

Некои принципи за развој на јазик од типот на дескриптор // Прашања по лингвистика. М.: Наука. 1965, бр. 6 (коавтор О. С. Ахманова)

Семантичка елипса во предлошки конструкции // Методи на лингвистичка анализа. М.: Наука, 1966 година

Значења на предлозите во предлошки конструкции // Научни и технички информации. Сер. 2. 1966 година, бр. 12 (коавтор Леонтиева Н. Н.)

Семантички односи пренесени со руски предлози // Славица. Дебрецен. 1969 година, бр. 9 (коавтор Леонтиева Н. Н.)

Три записи во речник // Прелиминарни публикации на Групата за експериментална и применета лингвистика. Број 37. М.: ед. Институт за руски јазик, Академија на науките на СССР, 1973 година (коавтор Л. Н. Јорданскаја)

Хроника на конференцијата „Корелација меѓу вештачките и природните јазици“ // Прашања по лингвистика. М.: Наука. 1974 година, бр.1

Семантички односи изразени со руски предлози // Есеи за лексичка семантика. Стокхолм, 1974 година (коавтор Леонтиева Н. Н.)

Неколку записи во речник // Прелиминарни публикации на Групата за експериментална и применета лингвистика. Број 45. М.: ед. Институт за руски јазик на Академијата на науките на СССР, 1974 година (коавтори: Богданова Е. Ју., Мелчук И. А.)

За речникот на јазикот на рускиот фолклор за песни // Прелиминарни публикации на Групата за експериментална и применета лингвистика. Број 74. М.: ед. Институт за руски јазик, Академија на науките на СССР, 1975 година

Семантика на предлог од гледна точка на автоматска обработка на текст // Меѓународен семинар за машинско преведување. М., 1975 година (коавтор Леонтиева Н. Н.)

Нови методи во лингвистичкото истражување: прашања на класификација // Организација на систематски и предметен каталог. М., 1975 година (коавтор Л. С. Јакушина)

За терминот во системот на зборови и системот на концепти // Научна и техничка терминологија. М., 1976 година.

Информативен речник како средство за систематизирање на терминологијата // Проблемот на дефинициите на термините во речници од различни видови. Л., 1976 година

За заеднички теми во фолклорот и народната уметност // Народна гравира и фолклор. М., 1976 година

Методологија за конструирање информациски речник со диференцирани врски и опсегот на неговата примена // Автоматска обработка на текст користејќи методи на применета лингвистика. Кишињев, 1977 година

Семантичко-синтаксичка анализа на предлозите во системот на превод од НЛ во јазикот ИНФОРМ // Теорија и практика на информации. М., 1977 година

Пермски фолклор и традиција на книги // Од историјата на збирките на библиотеката на Московскиот универзитет. М., 1978 година

За семантичката варијација на руските предлози // Формална и семантичка варијација. М., 1979 година

Семантика на терминот „предмет“ во домашните и европските речници на лингвистички термини // Известија на Академијата на науките на ССР, серија литература и јазик. 1979 година, бр.4

За прашањето за оптимизација на делот Ш11 - применета лингвистика // Проблеми на имплементација на библиотечна и библиографска класификација. М., 1979 година

За заедничките карактеристики на текстовите на магии и духовни песни // Структура на текстот. М., 1982 година

Врската помеѓу систематизацијата и класификацијата на терминологијата и структурата на дефинициите на речникот // Терминологија и лексикографија. М., 1982 година

Одраз на текстуалната лингвистика во дел III - филолошки науки. Фикција // Проблеми на оптимизација и имплементација на библиотечни и библиографски класификации. М., 1982 година

За прашањето за опишување на усната култура во областите на традиционалната литература // Прашања за собирање историски и културни споменици. Дел 2. М., 1982 година

Усна народна култура на руското население на Верхокамје (член и прилози) // Усни и писмени традиции и руска духовна култура. М., 1982 година

Усна народна култура како јазичен објект // Известија на Академијата на науките на СССР, серија литература и јазик. 1982 година, бр.5

За класификација и информациски способности на речник // Прашања за алгоритамска обработка на пораки. М, 1983 година

Тезаурус и синтагматика на научни текстови // Психолошки, педагошки и лингвистички проблеми на истражување на текст. Перм, 1984 година

За метафората на јазикот на науката // Научна и техничка терминологија и превод. Омск. 1985 година

За класификацијата на врските со речник // Теорија и практика на научни и технички превод. М., 1985 година

Јазици на хуманистичките науки во ерата на научна и технолошка револуција // Гл. 2 во книгата. Р.Г. М.: Наука, 1988. Стр. 24-54

За односот на усните и писмените форми во народната култура // Словенски и балкански фолклор. М.: Наука, 1989 година

Јазична свест за личноста во народната култура // Јазик и личност. М.: Наука, 1989 година

Искуство во опишување на лингвистичка личност: A. A. Реформатски // Јазик и личност. М.: Науки

Руски стари верници во Источна Полезија (За проблемот со конфесионалниот фактор во етнокултурните контакти) // Етноконтактни зони во европскиот дел на СССР. М., 1989 година

Народното христијанство и магијата на зборот // Традиционално народно верување денес. Тарту, 1990 година

„Духовни песни“ од Г. Федотов и руски духовни песни. // Поговор на книгата на Г. Федотов „Духовни песни. Руската народна вера според духовните стихови“. М., Гносис, 1991 година

За концептуалната анализа во народната култура // Логичка анализа на јазикот. Културни концепти. М.: Наука, 1991 година

Лингвистика и музичка фолклористика: области на пресек // Фолклорот во современиот свет. М.: Наука, 1991 година

Неригидна стандардизација на терминологијата и компаративна анализа на научни јазици // Меѓународна научна конференција „Исхрана на стандардизација“. Черновци, 1991 година

„Народна филологија“ во културата на староверниците // Традиционална духовна и материјална култура на руските населби на стари верници во земјите од Европа, Азија и Америка. Новосибирск: Наука, 1992 година

Видови јазично оценување во народните поетски текстови // Руски јазик: проблеми на граматичката семантика и евалуативниот фактор во јазикот. Виноградовски читања XIX-XX. М.: Наука, 1992 година

Метајазици за опишување на фолклорен вокабулар и научна терминологија // Систематизација на концепти во стил. Ополе, 1992 година

Хуманитарните научни термини во објаснувачкиот речник-тезаурус // НТ Дневник,Том 3 (1992). бр.1

Духовни песни во современата староверничка култура: место, функции, семантика // XI Меѓународен конгрес на слависти. Историја, култура, етнографија и фолклор на словенските народи. М.: Наука, 1993 година

Фолклорни жанрови и вербална модалитет // Предикат на руски јазик: актуелизација и модалитет. Фиренца, 1993 година

Тезаурус на јазикот на фолклорот од машинска перспектива // Фолклор. Проблеми со речник. М.: Наука, 1994 година

Н.С. Трубецкој и проучување на руската народна култура // Н.С. Трубецкој и модерна филологија. М., 1994 година

Фолклорен текст во опис на речник // Истражување во лингва-фолклористиката. Курск, 1994 година

Концептот на судбината во руската популарна свест // Концептот на судбината на различни јазици и култури. М., 1994 година

Правилно име // Жива антика. 1994, бр.1

Народна литература и народно христијанство // Жива антика. 1994 година, бр.2

„Стихот мора да се пее важно и трогателно“ // Жива антика. 1994 година, бр.3

Пеење и зборување во популарна перцепција. // Логичка анализа на јазикот. Јазик на говорни дејства. М., 1994 година

Внатре-конфесионални разлики и усна традиција // Стари верници во Европа, Азија, Америка. Нивното значење и традиции во современиот свет. Варшава, 1995 година

Скала на вредности во руски духовен стих // Фолклор - сакрум - религија. Лублин. 1995 година

Идејата за вистината во руските конфесионални култури // Логичка анализа на јазикот. Вистината и автентичноста во културата и јазикот. М., 1995 година

Старите верници како конфесионална култура: поглед на етнолингвист // Историја и географија на руските дијалекти на староверниците. М., 1995 година

Гласот како елемент на обредот, народната терминологија и народните поетски текстови // Глас и ритуал. Зборник на трудови од меѓународната конференција. М., 1995 година

Зборови, зборови, зборови... (преглед на три броја на „Фолклорна лексикографија“, Курск) // Жива антика. 1995 година, бр.4

Речници на јазикот на фолклорот: опции за опишување зборови // Речници и култура. На стогодишнината од објавувањето на „Речник на бугарскиот јазик“ од Н. Геров. Зборник на трудови од меѓународната конференција. М., 1995 година

Конфесионален фактор во јазичната и културната свест // Етничка и лингвистичка самосвест. М., 1995 година

Два речник записи „ТАТКО“ // Фолклорна лексикографија. Курск 1995, бр. 5 (коавтор Кукушкина Е. Ју.)

Опис на тезаурус на фолклорни зборови во жанровски проекции // Хуманитарните науки во Русија. Лауреати на Сорос. М., 1996 година (коавтор Е. Ју. Кукушкина)

Поими на лингвистичка поетика во речник од типот на речник // Словенски стих. Поезија, лингвистика и поетика. М., 1996 година (коавтор Н.В. Василиева)

Фолклорен збор во опис на речник // Словенски стих. Поезија, лингвистика и поетика. М., 1996 година

Икање // Жива антика. 1996 година, бр.1

Паронимска атракција или народна етимологија? // Јазикот како креативност. На 70-годишнината од В.П. Григориев. М., 1996 година

За полисемијата, дифузијата на значењата и синонимијата во јазикот на фолклорот // Обликот на зборот. М., 1997 година

Модел, слика и „слика“ на светот // Функционална лингвистика. Прагматика на текстот. Конференциски материјали. Јалта, 6-10 октомври 1997 година. Симферопол, 1997 г.

Збор и „збор“ во рускиот фолклор // Зборник на трудови од конференцијата „Науката за фолклорот денес: интердисциплинарни интеракции“. М., 1998 година

Татко во неговата куќа // Збор и култура. Колекција во спомен на Н.И. Толстој. М., 1998 година

Културен модел и јазик // Филологија и новинарство во контекст на културата. Материјали на Серуската научна конференција. Том. 1. Ростов-на-Дон, 1998 година

Јазикот на духовните песни: речник застапеност // Руски православен универзитет. Јован Богослов. Научни белешки. Том. 4. М., 1998 година

Јазична самосвест на молоканите и старите верници во САД: судбината на рускиот јазик // Руски студии. 1998 година, бр.1

Проучување на усната култура на старите верници: резултати и перспективи // Старите верници и светот: Живо 2000, бр. 1

Жанровски портрети на куќата во свадбени оплакувања и духовни песни // Жива антика. 2000, бр. 2 (коавтор Кукушкина Е. Ју.)

Функционални карактеристики на клучни зборови во фолклорните текстови // Функционална лингвистика. Зборник на трудови од меѓународната конференција. Симферопол, 2000 година

Терминот „асоцијација“ од И. Краснојарск 2000 година

Улогата на прашалникот во опишувањето на јазичната и културната свест на Орегон Старите верници // Трансакции на руската и словенската филологија. Лингвистика. Нова серија IV. Руски стари верници во странство. Тарту 2000 година

За фреквентните речници и културно-јазичните слики на светот // Руски јазик денес. М., 2000 година

Руски јазик на старите верници во Орегон: лингвистички портрети // Јазична комуникација во услови на јазична хетерогеност. М., 2000 година (коавтори: Касаткин Л. Л., Касаткина Р. Ф.)

Курските лексикографи на крајот на милениумот (преглед) // Жива антика. 2001 година, бр.3

Руски конфесионални групи во САД: лингвистички и културни прашања // Руски јазик во странство. М., 2001 година

Конференција во спомен на Л. Ивлева (преглед) // Жива антика. 2001, бр.1

Алегорија, споредба и метафора како начини на конструирање на молоканскиот дискурс // Текст, интертекст, култура. М., 2001 година

За „чудото“ во усните народни религиозни текстови // Концептот на чудо во словенската и еврејската културна традиција. М.: Пробел, 2001 година

Прашања за опис на територијални варијанти на културата: сибирски и американски стари верници // Стари верници. Историја и модерност, локални традиции, руски и странски врски. Улан-Уде: BSC SB RAS, 2001 година

За судбината на опозицијата „пријател или непријател“ во руските конфесионални култури // Јазични и културни проблеми на толеранцијата. Апстракти од извештаите на меѓународната конференција. Екатеринбург, издавачка куќа на Универзитетот Урал. 2001 година

За нас и за нив (на темата „собирач-информатор/изведувач“) // Жива антика. 2001 година

Руски конфесионални групи денес: средина и контакти со луѓе од други вери // Vilniaus universitetas, Kalbotyra 50(2), Slavika Vilnensis, 2001

Le mot „смрт“ [la mort] dans le folklore religieux russe // Cahiers slaves, No. 3. Civilization russe. La mort et ses претстави. Париз, 2001 година

За методите за опишување на народните конфесионални култури: лингвокултурен пристап // Традиционална култура. 2002 година

Видови преселби и динамика на усната култура на народните конфесионални групи // Актуелни проблеми на теренската фолклористика. Том. 1. М., 2002 година

Усна традиција на Духоборите од Јавахети // П. Г. Богатирев: спомени, документи, написи. Санкт Петербург, 2002 година

Манастирот Соловецки и народната вера // Светци и светилишта на северноруските земји. Каргопол, 2002 година

За почетокот и крајот, првиот и последниот во рускиот религиозен фолклор // Логичка анализа на јазикот. Семантика на почеток и крај. М., 2002 година

Уште еднаш за описот на зборот во речник: фолклорен „татко“ // Проблеми на применета лингвистика 2001, М., 2002 година (коавтор Кукушкина Е. Ју.)

За речникот на духовни песни на стариот верник // Стари верници: историја, култура, модерност. М., 2002 година.

„Збор и дело“ (местото на народната етимологија во културата на Духоборите и Молоканите // Етимологија на рускиот дијалект. Материјали на IV меѓународна научна конференција 22-24 октомври 2002 година, Екатеринбург, 2002 година

За исповедната специфичност во традицијата на заговор на руските протестанти // Текст на шарм: генеза и структура (материјали на тркалезната маса). М., 2002 година

За функционирањето на заедничките зборови во фолклорните текстови // Функционална лингвистика. Резултати и перспективи. Конференциски материјали (Јалта). Симферопол, 2002 година.

Соништата и изумирањето меѓу Духоборите // Соништата и визиите во народната култура. М., 2002 година

Библиски приказни меѓу Духоборите // Жива антика. 2002, бр.3

Руски конфесионални групи: формирање на територијални варијанти на усната култура // Билтен на Рускиот хуманитарен фонд. 2002 година,бр.1

Усна култура на руските конфесионални групи: принципи на компаративен опис // Словенска лингвистика. XIII меѓународен конгрес на славистите. М., 2003 година

За правото, ритуалот и редот во народните религиозни текстови // Логичка анализа на јазикот. Простор и хаос: концептуални полиња на ред и неред. М., 2003 година

Старите верници од Источна Полезија: некои проблеми на компаративен опис на усната култура // Старите верници како историски и културен феномен. Гомел, 2003 година

Народната херменевтика како предмет на теренско истражување // Проблеми на теренската лингвистика. Апстракти од извештаи. Москва, 2003 година

Руски конфесионални групи: принципи на теренско истражување и опис на усната традиција // Типологија на фолклорната традиција: актуелни проблеми на теренската фолклористика. На годишнината на Нина Ивановна Савушкина (1929-1993). М., 2004 година

На речник портрети на личност // Применета лингвистика. Проблеми на применетата лингвистика. Број 2 (уредено од Н.В. Васиљева). М, 2004 година

За жанровите „слики“ на светот во народни поетски текстови и описи на речник // Руски јазик денес 3. Проблеми на руската лексикографија. (Ед. Л. И. Крисин). M. 2004 година

За клучните зборови на народната конфесионална култура // Актуелни проблеми на теренската фолклористика. Број 3 (приредил А. А. Иванов). М., 2004 година

За усните херменевтички текстови во руските конфесионални култури (врз основа на теренски истражувања) // Актуелни проблеми на теренската фолклористика. Број 3 (приредил А. А. Иванов). М., 2004 година

Старозаветните теми во песната творештво на конфесионалните култури // Актуелни проблеми на теренската фолклористика. Број 3. (приредил А. А. Иванов). М., 2004 година

Усна традиција на старите верници од Тува и современи културни контакти // Народна култура на Сибир. Материјали од XIII научен и практичен семинар на Сибирскиот регионален универзитетски центар за фолклор. Реп. ед. Т. Г. Леонова. Омск, 2004 година

„Божјиот збор е здрав“ (за усната култура на Молоканите) // Збирка во спомен на Ју М. Лотман. М., 2004 година

Култура и фонетика: Духоборски псалми // Семиотика, лингвистика, поетика: до стогодишнината од раѓањето на А. А. Реформатски. (Одговорен уредник: В. А. Виноградов). М., 2004 (коавтор С. В. Коџасов)

За правилното име во руските конфесионални групи // Семиотика, лингвистика, поетика: на стогодишнината од раѓањето на А. А. Реформатски. (Одговорен уредник: В. А. Виноградов). М., 2004 година

Руски духовни песни и светот // Традиционални жанрови на руската духовна музика и модерност. Саб. статии и истражувања. Том. 2. М.: Композитор, 2004 година

За животот на човекот и луѓето во усна народна поезија // Тајни значења. збор. Текст. Култура. Збирка статии во чест на Н.Д. Арутјунова. М., 2004 година

За статусот на убавината во модерната народна култура // Логичка анализа на јазикот. Јазици на естетиката. Концептуални полиња на убавината и грдотијата. М., 2004 година

За односот кон Евреите во современото руско народно протестантство // Евреи и Словени. Том 13. Антисемитизмот и филосемитизмот во словенскиот свет и во Западна Европа. Уредено од Владимир Паперни и Волф Москович. Хаифа и Ерусалим, 2004 година

За заговорите во културата на Духоборите и Молоканите (врз основа на теренски истражувања // Битие и структура на текстови за заговор. М., 2005 г.

Руски конфесионални групи во модерната ера: културни бариери и културни контакти // Традиционална култура (научен алманах), 2(18), 2005, стр. 99−108.

Седумнаесет години подоцна (за динамиката на вербалната култура во селото Самодуровка) // Стари верници: историја, култура, модерност. Т. 2. М., 2005 година.

Одговори во // Антрополошки форум бр. 2, 2005: Истражувач и предмет на истражување. Санкт Петербург, 2005 година

Истражувачкиот Објект и субјективноста на истражувачот (учесник) // Форум за антропологија и култура бр. 2, 2005. Санкт Петербург, 2005. стр. 59–64

За прогласувањето во молокански текстови // Зборник на трудови од меѓународната конференција за функционална лингвистика. Симферопол, 2005 година

Правилни имиња во жанровите на рускиот религиозен фолклор // Ономастика во кругот на хуманистичките науки. Зборник на трудови од меѓународната конференција. Екатеринбург 2005. Стр. 279-281

За територијалните варијанти на конфесионалните култури // VI Конгрес на етнографите и антрополозите на Русија (Санкт Петербург, јуни). Збирка на апстракти. Санкт Петербург, 2005 година

Руски религиозни групи во Евроазија: модел на светот и културните бариери денес // Етнокултурна интеракција во Евроазија. Книга 2. М.: Наука, 2006. Стр. 135-143

„Наивна литература“ во исповедната средина // Жива антика. 2007 година, бр.1

Живи гласови на Самодуровка // Жива антика, 2007 година, бр.3

Каков е светот во светот на религиозниот фолклор // Јазик во движење (до седумдесеттиот роденден на Л. И. Крисин). М., 2007 година

Лице во фолклорните текстови // Јазикот како прашање на значење. Во чест на академик Н. Ју Шведова. М.: Азбуковник

За клучните зборови и концепти на рускиот религиозен фолклор // Јазик на фикцијата. М., 2007 година, том 2

Територијални варијанти на конфесионалната култура и нивната интеракција со околината // Хуманитарна географија, кн. 4. М., 2007 година

За улогата на теренската лингвистика во проучувањето на културата на религиозните групи // Теренската лингвистика денес. Махачкала, 2007 година

Што прави молоканскиот пророк? // Динамични модели: Збор. Понуда. Текст (Зборник на научни трудови во чест на Е. В. Падучева). М., 2008 година

Духовни песни // Православна енциклопедија, том 16 (коавтор)

Усни жанрови во конфесионалната култура (стари верници во споредба со молоканите и духоборите) // Руски стари верници. Јазик, култура, историја. Зборник на статии за XIV конгрес на славистите

Други „Самарјанки“ // Жива антика. 2008 година, бр.4

Стремеж кон значење // За научникот и личното. Понуди за годишнината на Светлана Михајловна. Толстој. М., 2008 година

Народна терминологија и народно знаење // Терминологија и знаење. Материјали на I Меѓународен симпозиум. Москва, 23-24 мај 2008. М., 2009. Стр. 78-88

За прашањето на народната херменевтика: „Песна над песните“ во молоканската интерпретација 0,9 стр. // „Зборот е чиста забава...“. Колекција во чест на А.Б. Пенковски. М.: Јазици на руската култура, 2009 година

Фолклорниот свет и патеките на описот на тезаурусот // „Работата на цел живот“. Колекција во чест на E. B. Артаменко. Воронеж, 2009 година

Наивна литература во исповедна средина // Пред и потоа литература: текстови на наивна литература. М.: РСУХ, 2009. Стр. 41-66

Саратовскиот регион како простор на конфесионална усна култура // Кабинет за фолклор, написи, истражувања, материјали. Зборник на научни трудови, кн. 3. Саратов, 2009 година

== Филмографија (научен раководител) ==

* [[1987]] - Духобори-87
* [[1993]] - Духовно пеење на Молоканите

== Дискографија (научен раководител, пропратен текст) ==

* [[1993]] - Духоборите од Јавахети пеат (албум со две плочи)

== Награди и премии ==

* [[1988]] - Прва награда на етнографскиот филмски фестивал ( [[Перну|Парну]], [[Естонија]] ) за филмот „Духоборс-87“

== Надворешни врски ==

* [http://www.iling-ran.ru/beta/scholars/nikitina_s Серафима Никитин на веб-страницата на Институтот за лингвистика на Руската академија на науките] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20130131064837/http://iling-ran.ru/beta/scholars/nikitina_s |date=2013-01-31 }}
* [https://web.archive.org/web/20150924220044/http://www.heritage-institute.ru/index.php/living-traditional-culture/1106-2012-07-09-14-44-19 Серафима Никитина на веб-страницата на Институтот за наследство]
* [http://rutube.ru/video/2e97d5065cb0ae1a429a28afc138d5d3/ Серафима Никитина.] [http://rutube.ru/video/2e97d5065cb0ae1a429a28afc138d5d3/ Разговори за рускиот конфесионален фолклор (фрагмент).] [http://rutube.ru/video/2e97d5065cb0ae1a429a28afc138d5d3/ ноември 2008 година]{{Мртва врска|date=Октябрь 2018}}
* [http://www.radiorus.ru/brand/episode/id/58960/episode_id/1456434/ Серафима Никитина.] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190409141816/http://www.radiorus.ru/brand/episode/id/58960/episode_id/1456434 |date=2019-04-09 }} [http://www.radiorus.ru/brand/episode/id/58960/episode_id/1456434/ Од памтивек: народни песни (аудио).] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190409141816/http://www.radiorus.ru/brand/episode/id/58960/episode_id/1456434 |date=2019-04-09 }} [http://www.radiorus.ru/brand/episode/id/58960/episode_id/1456434/ јануари 2017 година] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20190409141816/http://www.radiorus.ru/brand/episode/id/58960/episode_id/1456434 |date=2019-04-09 }}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Никитина, Серафима}}
[[Категорија:Руски јазичари]]
[[Категорија:Руски фолклористи]]
[[Категорија:Луѓе од Саратов]]</text>
      <sha1>1izkgoecff772rxvqxpehwk2kzv6oxz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Јас сум мал чајник (песна)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1348420</id>
    <revision>
      <id>5601019</id>
      <parentid>5595241</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:35:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41828-39</username>
        <id>135348</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5601019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5143" sha1="0oavlpzlcb899ids0mcx0e6nt4g4ifg" xml:space="preserve">'''Јас сум мал чајник''' (I'm a Little Teapot) е американска комична песна која го опишува загрева њето и турањето од [[чајник]] или чајник со свиркање. Песната првично била напишана од Џорџ Хари Сандерс и Кларенс З. Кели и објавена во 1939 година.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Reflections on a Teapot, the Personal History of a Time|last=Sanders|first=Ronald|date=January 1972|publisher=Harper &amp; Row, New York|isbn=978-0-06-013754-0}}&lt;/ref&gt; До 1941 година, една статија ''на Њузвик'' ја споменува песната како „следната комична невоспитана песна, а што ќе ја зафати земјата“.&lt;ref&gt;''[[Newsweek]]'' (1941), Vol. 18, p. 10.&lt;/ref&gt;

[[Податотека:Teapot_song_sheet_music_cover.jpg|десно|мини|300x300пкс| Насловна страница на нотен запис]]

== Создавање ==
Кели и неговата сопруга воделе танцова школа за деца, каде што се предавал „Валцев клом“, популарна и лесна за учење рутина за танцување со тапкање. Оваа рутина, сепак, се покажала премногу тешка за помладите ученици да можат да ја совладаат. За да го реши овој проблем, Џорџ Сандерс ја напишал ''песната за чајникот'', која барала минимална вештина и ја поттикнувала природната пантомима. И песната и нејзиниот придружен танц, „Teapot Tip“, станаа многу популарни во Америка и во странство. &lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=The Artful Teapot|url=https://archive.org/details/artfulteapot0000clar|last=Clark|first=Garth|date=October 2001|publisher=Watson-Guptill|isbn=0-8230-0319-1}}&lt;/ref&gt;

Песната беше снимена и прочуена од Арт Касел и неговиот оркестар со истакнатата вокалистка Мерион Холмс која ја пеела мелодијата. Објавена е во 1941 година од Блубрд Рекордс.&lt;ref&gt;[http://www.defore.net/Teapot.jpg view Bluebird Record label]&lt;/ref&gt; 

Текстот започнува „Јас сум мал чајник, низок и виток...“ и понатаму го опишува изгледот и постапките на пејачката како чајник.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lyricstranslate.com/en/George-Harry-Sanders-Teapot-Song-Im-Little-Teapot-lyrics.html|title=George Harry Sanders - the Teapot Song (I'm a Little Teapot) lyrics}}&lt;/ref&gt; Песната може да биде придружена со дејства: продолжување на едната рака во кривина како изливот, ставање на другата рака како рачката и свиткување настрана како да се истура.
== Снимки ==
„Јас сум мал чајник“ е снимена од голем број уметници, особено на детски албуми.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.discogs.com/search/?sort=score%2Cdesc&amp;q=i%27m+a+little+teapot&amp;type=all&amp;page=1|title=Exploring i'm a little teapot|work=Discogs|accessdate=August 26, 2021}}&lt;/ref&gt; Издаден е како сингл од различни уметници покрај Касел, вклучувајќи ги Хорас Хајд (1941),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.45worlds.com/78rpm/artist/horace-heidt-and-his-musical-knights|title=Horace Heidt And His Musical Knights - 78 RPM - Discography|work=45 Worlds|accessdate=August 26, 2021}}&lt;/ref&gt; Вклучена е во албумот на [[Леонард Бернштајн]] од 1973 година ''„Петар и волкот“ на Прокофјев, плус уште 10 големи детски омилени''. 

== Во популарната култура ==
Песната е многу пати отсвирена во минисеријата [[Хорор (филм)|хорор]] ''Бура на векот'' од 1999 година.&lt;ref name=&quot;IMDb 2024 r960&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.imdb.com/title/tt0135659/movieconnections/|title=Storm of the Century (TV Mini Series 1999)|date=2024-03-13|work=IMDb|accessdate=2024-03-13}}&lt;/ref&gt;

== Надворешни врски ==
* [http://www.defore.net/teapot.mp3 Верзијата на Арт Касел] (аудио)

== Наводи ==
{{Наводи}}
{{Нормативна контрола}}
[[Категорија:Музика]]
[[Категорија:Песни]]</text>
      <sha1>0oavlpzlcb899ids0mcx0e6nt4g4ifg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Перо Пењушков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1351472</id>
    <revision>
      <id>5600876</id>
      <parentid>5497143</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:26:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Животопис */</comment>
      <origin>5600876</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6811" sha1="2lbh6bgmcqm8tqe42ds5obtux79ns5t" xml:space="preserve">
'''Д-р Перо Пењушков''' ({{роден на|26|јуни|1977}} во {{роден во|Ваташа}}  ) — македонски доктор, исто така и интерпретатор на изворни и староградски песни, тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Тој е член на ансамблот на народни инструменти и песни „Стефче Стојковски”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=425}}&lt;/ref&gt;

== Животопис ==
Потекнува од старо ваташко семејство, кое во Ваташа со години наназад се занимавале со земјоделие, а од занаетчиство со фурнаџискиот и воденичарскиот занает. Основно образование завршил во [[Ваташа]], а средно медицинско училиште во [[Битола]]. Завршил [[Медицински факултет - Скопје|Медицински факултет во Скопје]], како и специјализација по интерна медицина исто така во Скопје. На Медицинскиот факултет во [[Скопје]] следел доедукации од областа на [[Ултразвук|ултразвукот]] и [[спирометрија]]. Во [[2007]] година основал ординација по општа медицина ''„Медика Пењушкови”'' во [[Ваташа]], а во [[2011]] година основал специјалистичка ординација по интерна медицина ''„Медика Пењушкови Медика”''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Тој е голем љубител на [[Фолклор|народниот фолклор]] од рано детство. Тој е успешен интерпретатор на изворни и староградски песни и тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Член е на ансамблот на народни инструменти и песни, „Стефче Стојковски”, со кој пропатувал низ многу континенти и земји како културен амбасадор.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Освен што свири и пее, тој пишува и поезија и самиот изработува народни инструменти. Тој заедно со Стефче Стојковски се го направиле изборот на песните на цедето ''„Од кладенецот на Македонија“'' , водејќи сметка да биде опфатена цела [[Македонија (регион)|етничка Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D0%BE-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%BE/|title=Изворната музика ни го чува минатото|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2021-04-26|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; Член е и на ''[[Ваташка Чалгија|Ваташката чалгија]]'', со која настапил на Првиот фестивал во историјата на чалгиската традиција во [[Ваташа]], [[Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/prv-festival-vo-istorijata-na-chalgiskata-tradicija-vo-makedonija/|title=Прв фестивал во историјата на чалгиската традиција во Македонија|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2023-07-15|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; 

Д-р Перо Пењушков во Кавадарци ја донел манжетната од кошулата на македонскиот национален борец [[Боро Ангелов]], благодарение на неговото познанство со неговата ќерка [[Олга Ангеловска|Д-р Олга Ангеловска]], која живее и работи во [[Пула]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D1%98-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D1%82%D0%B0/|title=Габер, сине мој, расти и не срами се од татко ти!|last=НМ|date=2021-08-10|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Добитник е на наградата „7 септември”, во [[2023]] година за придонес во културата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/angelovpenjushkov-i-angelkov-dobitnici-na-sedmo-septemvriskite-nagradi-i-priznanija-na-opshtina-kavadarci/|title=Ангелов,Пењушков и Ангелков добитници на седмо септемвриските награди и признанија на Општина Кавадарци - ДУМА.мк|date=2023-09-08|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Тој е организатор на фестивалот за &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo Чалгиска музика&quot;] кој се одржува од 2023 година, во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]] каде настапува и тој со [[Ваташка Чалгија]].

== Наводи ==
{{Наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пењушков, Перо}}

[[Категорија:Медицински лица]]
[[Категорија:Македонски доктори]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]

== Надворешни врски ==

* [https://www.youtube.com/@peropenjushkov5966 Музички канал на Перо Пењушков]
* [https://www.youtube.com/@stefcestojkovskimusic6146 Музички канал на Стефче Стојковски]</text>
      <sha1>2lbh6bgmcqm8tqe42ds5obtux79ns5t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600877</id>
      <parentid>5600876</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:28:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-41478-61</username>
        <id>135331</id>
      </contributor>
      <comment>/* Животопис */</comment>
      <origin>5600877</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6865" sha1="tsatx9y0la3xcjad19je0nbq16jh46k" xml:space="preserve">
'''Д-р Перо Пењушков''' ({{роден на|26|јуни|1977}} во {{роден во|Ваташа}}  ) — македонски доктор, исто така и интерпретатор на изворни и староградски песни, тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Тој е член на ансамблот на народни инструменти и песни „Стефче Стојковски”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=425}}&lt;/ref&gt;

== Животопис ==
Потекнува од старо ваташко семејство, кое во Ваташа со години наназад се занимавале со земјоделие, а од занаетчиство со фурнаџискиот и воденичарскиот занает. Основно образование завршил во [[Ваташа]], а средно медицинско училиште во [[Битола]]. Завршил [[Медицински факултет - Скопје|Медицински факултет во Скопје]], како и специјализација по интерна медицина исто така во Скопје. На Медицинскиот факултет во [[Скопје]] следел доедукации од областа на [[Ултразвук|ултразвукот]] и [[спирометрија]]. Во [[2007]] година основал ординација по општа медицина ''„Медика Пењушкови”'' во [[Ваташа]], а во [[2011]] година основал специјалистичка ординација по интерна медицина ''„Медика Пењушкови Медика”''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Тој е голем љубител на [[Фолклор|народниот фолклор]] од рано детство. Тој е успешен интерпретатор на изворни и староградски песни и тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Член е на ансамблот на народни инструменти и песни, „Стефче Стојковски”, со кој пропатувал низ многу континенти и земји како културен амбасадор.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Освен што свири и пее, тој пишува и поезија и самиот изработува народни инструменти. Тој заедно со Стефче Стојковски се го направиле изборот на песните на цедето ''„Од кладенецот на Македонија“'' , водејќи сметка да биде опфатена цела [[Македонија (регион)|етничка Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D0%BE-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%BE/|title=Изворната музика ни го чува минатото|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2021-04-26|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; Член е и на ''[[Ваташка Чалгија|Ваташката чалгија]]'', со која настапил на [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1156s Првиот фестивал во историјата на чалгиската традиција] во [[Ваташа]], [[Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/prv-festival-vo-istorijata-na-chalgiskata-tradicija-vo-makedonija/|title=Прв фестивал во историјата на чалгиската традиција во Македонија|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2023-07-15|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; 

Д-р Перо Пењушков во Кавадарци ја донел манжетната од кошулата на македонскиот национален борец [[Боро Ангелов]], благодарение на неговото познанство со неговата ќерка [[Олга Ангеловска|Д-р Олга Ангеловска]], која живее и работи во [[Пула]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D1%98-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D1%82%D0%B0/|title=Габер, сине мој, расти и не срами се од татко ти!|last=НМ|date=2021-08-10|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Добитник е на наградата „7 септември”, во [[2023]] година за придонес во културата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/angelovpenjushkov-i-angelkov-dobitnici-na-sedmo-septemvriskite-nagradi-i-priznanija-na-opshtina-kavadarci/|title=Ангелов,Пењушков и Ангелков добитници на седмо септемвриските награди и признанија на Општина Кавадарци - ДУМА.мк|date=2023-09-08|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Тој е организатор на фестивалот за &quot;[https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo Чалгиска музика&quot;] кој се одржува од 2023 година, во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]] каде настапува и тој со [[Ваташка Чалгија]].

== Наводи ==
{{Наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пењушков, Перо}}

[[Категорија:Медицински лица]]
[[Категорија:Македонски доктори]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]

== Надворешни врски ==

* [https://www.youtube.com/@peropenjushkov5966 Музички канал на Перо Пењушков]
* [https://www.youtube.com/@stefcestojkovskimusic6146 Музички канал на Стефче Стојковски]</text>
      <sha1>tsatx9y0la3xcjad19je0nbq16jh46k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600878</id>
      <parentid>5600877</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:30:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>125700</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-41478-61|~2026-41478-61]] ([[User talk:~2026-41478-61|talk]]) to last version by ~2026-46717-5: unnecessary links or spam</comment>
      <origin>5497143</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6765" sha1="6y504p4bpcdnx0o2ylh7geefsf9an2f" xml:space="preserve">
'''Д-р Перо Пењушков''' ({{роден на|26|јуни|1977}} во {{роден во|Ваташа}}  ) — македонски доктор, исто така и интерпретатор на изворни и староградски песни, тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Тој е член на ансамблот на народни инструменти и песни „Стефче Стојковски”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=425}}&lt;/ref&gt;

== Животопис ==
Потекнува од старо ваташко семејство, кое во Ваташа со години наназад се занимавале со земјоделие, а од занаетчиство со фурнаџискиот и воденичарскиот занает. Основно образование завршил во [[Ваташа]], а средно медицинско училиште во [[Битола]]. Завршил [[Медицински факултет - Скопје|Медицински факултет во Скопје]], како и специјализација по интерна медицина исто така во Скопје. На Медицинскиот факултет во [[Скопје]] следел доедукации од областа на [[Ултразвук|ултразвукот]] и [[спирометрија]]. Во [[2007]] година основал ординација по општа медицина ''„Медика Пењушкови”'' во [[Ваташа]], а во [[2011]] година основал специјалистичка ординација по интерна медицина ''„Медика Пењушкови Медика”''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Тој е голем љубител на [[Фолклор|народниот фолклор]] од рано детство. Тој е успешен интерпретатор на изворни и староградски песни и тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Член е на ансамблот на народни инструменти и песни, „Стефче Стојковски”, со кој пропатувал низ многу континенти и земји како културен амбасадор.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Освен што свири и пее, тој пишува и поезија и самиот изработува народни инструменти. Тој заедно со Стефче Стојковски се го направиле изборот на песните на цедето ''„Од кладенецот на Македонија“'' , водејќи сметка да биде опфатена цела [[Македонија (регион)|етничка Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D0%BE-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%BE/|title=Изворната музика ни го чува минатото|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2021-04-26|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; Член е и на ''[[Ваташка Чалгија|Ваташката чалгија]]'', со која настапил на Првиот фестивал во историјата на чалгиската традиција во [[Ваташа]], [[Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/prv-festival-vo-istorijata-na-chalgiskata-tradicija-vo-makedonija/|title=Прв фестивал во историјата на чалгиската традиција во Македонија|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2023-07-15|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; 

Д-р Перо Пењушков во Кавадарци ја донел манжетната од кошулата на македонскиот национален борец [[Боро Ангелов]], благодарение на неговото познанство со неговата ќерка [[Олга Ангеловска|Д-р Олга Ангеловска]], која живее и работи во [[Пула]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D1%98-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D1%82%D0%B0/|title=Габер, сине мој, расти и не срами се од татко ти!|last=НМ|date=2021-08-10|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Добитник е на наградата „7 септември”, во [[2023]] година за придонес во културата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/angelovpenjushkov-i-angelkov-dobitnici-na-sedmo-septemvriskite-nagradi-i-priznanija-na-opshtina-kavadarci/|title=Ангелов,Пењушков и Ангелков добитници на седмо септемвриските награди и признанија на Општина Кавадарци - ДУМА.мк|date=2023-09-08|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Тој е организатор на фестивалот за &quot;Чалгиска музика&quot; кој се одржува од 2023 година, во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]] каде настапува и тој со [[Ваташка Чалгија]].

== Наводи ==
{{Наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пењушков, Перо}}

[[Категорија:Медицински лица]]
[[Категорија:Македонски доктори]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]

== Надворешни врски ==

* [https://www.youtube.com/@peropenjushkov5966 Музички канал на Перо Пењушков]
* [https://www.youtube.com/@stefcestojkovskimusic6146 Музички канал на Стефче Стојковски]</text>
      <sha1>6y504p4bpcdnx0o2ylh7geefsf9an2f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600887</id>
      <parentid>5600878</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:54:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aprilija50.A.D</username>
        <id>119801</id>
      </contributor>
      <origin>5600887</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6820" sha1="4yhetojn1gj63pdrvgjm2liwejwncku" xml:space="preserve">
'''Д-р Перо Пењушков''' ({{роден на|26|јуни|1977}} во {{роден во|Ваташа}}  ) — македонски доктор, исто така и интерпретатор на изворни и староградски песни, тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Тој е член на ансамблот на народни инструменти и песни „Стефче Стојковски”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=425}}&lt;/ref&gt;

== Животопис ==
Потекнува од старо ваташко семејство, кое во Ваташа со години наназад се занимавале со земјоделие, а од занаетчиство со фурнаџискиот и воденичарскиот занает. Основно образование завршил во [[Ваташа]], а средно медицинско училиште во [[Битола]]. Завршил [[Медицински факултет - Скопје|Медицински факултет во Скопје]], како и специјализација по интерна медицина исто така во Скопје. На Медицинскиот факултет во [[Скопје]] следел доедукации од областа на [[Ултразвук|ултразвукот]] и [[спирометрија]]. Во [[2007]] година основал ординација по општа медицина ''„Медика Пењушкови”'' во [[Ваташа]], а во [[2011]] година основал специјалистичка ординација по интерна медицина ''„Медика Пењушкови Медика”''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Тој е голем љубител на [[Фолклор|народниот фолклор]] од рано детство. Тој е успешен интерпретатор на изворни и староградски песни и тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Член е на ансамблот на народни инструменти и песни, „Стефче Стојковски”, со кој пропатувал низ многу континенти и земји како културен амбасадор.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Освен што свири и пее, тој пишува и поезија и самиот изработува народни инструменти. Тој заедно со Стефче Стојковски се го направиле изборот на песните на цедето ''„Од кладенецот на Македонија“'' , водејќи сметка да биде опфатена цела [[Македонија (регион)|етничка Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D0%BE-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%BE/|title=Изворната музика ни го чува минатото|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2021-04-26|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; Член е и на ''[[Ваташка Чалгија|Ваташката чалгија]]'', со која настапил на [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1156s  Првиот фестивал во историјата на чалгиската традиција] во [[Ваташа]], [[Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/prv-festival-vo-istorijata-na-chalgiskata-tradicija-vo-makedonija/|title=Прв фестивал во историјата на чалгиската традиција во Македонија|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2023-07-15|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; 

Д-р Перо Пењушков во Кавадарци ја донел манжетната од кошулата на македонскиот национален борец [[Боро Ангелов]], благодарение на неговото познанство со неговата ќерка [[Олга Ангеловска|Д-р Олга Ангеловска]], која живее и работи во [[Пула]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D1%98-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D1%82%D0%B0/|title=Габер, сине мој, расти и не срами се од татко ти!|last=НМ|date=2021-08-10|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Добитник е на наградата „7 септември”, во [[2023]] година за придонес во културата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/angelovpenjushkov-i-angelkov-dobitnici-na-sedmo-septemvriskite-nagradi-i-priznanija-na-opshtina-kavadarci/|title=Ангелов,Пењушков и Ангелков добитници на седмо септемвриските награди и признанија на Општина Кавадарци - ДУМА.мк|date=2023-09-08|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Тој е организатор на фестивалот за &quot;Чалгиска музика&quot; кој се одржува од 2023 година, во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]] каде настапува и тој со [[Ваташка Чалгија]].

== Наводи ==
{{Наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пењушков, Перо}}

[[Категорија:Медицински лица]]
[[Категорија:Македонски доктори]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]

== Надворешни врски ==

* [https://www.youtube.com/@peropenjushkov5966 Музички канал на Перо Пењушков]
* [https://www.youtube.com/@stefcestojkovskimusic6146 Музички канал на Стефче Стојковски]</text>
      <sha1>4yhetojn1gj63pdrvgjm2liwejwncku</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600889</id>
      <parentid>5600887</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:55:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Aprilija50.A.D</username>
        <id>119801</id>
      </contributor>
      <comment>/* Животопис */</comment>
      <origin>5600889</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6866" sha1="epeqj1gz2xyhqb5h6ty8gft8g0k4zek" xml:space="preserve">
'''Д-р Перо Пењушков''' ({{роден на|26|јуни|1977}} во {{роден во|Ваташа}}  ) — македонски доктор, исто така и интерпретатор на изворни и староградски песни, тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Тој е член на ансамблот на народни инструменти и песни „Стефче Стојковски”.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Ваташа|last=Камчевски|first=Петре|publisher=Музеј-Галерија Кавадарци|year=2012|isbn=978-608-4621-04-1|location=Кавадарци|pages=425}}&lt;/ref&gt;

== Животопис ==
Потекнува од старо ваташко семејство, кое во Ваташа со години наназад се занимавале со земјоделие, а од занаетчиство со фурнаџискиот и воденичарскиот занает. Основно образование завршил во [[Ваташа]], а средно медицинско училиште во [[Битола]]. Завршил [[Медицински факултет - Скопје|Медицински факултет во Скопје]], како и специјализација по интерна медицина исто така во Скопје. На Медицинскиот факултет во [[Скопје]] следел доедукации од областа на [[Ултразвук|ултразвукот]] и [[спирометрија]]. Во [[2007]] година основал ординација по општа медицина ''„Медика Пењушкови”'' во [[Ваташа]], а во [[2011]] година основал специјалистичка ординација по интерна медицина ''„Медика Пењушкови Медика”''.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Тој е голем љубител на [[Фолклор|народниот фолклор]] од рано детство. Тој е успешен интерпретатор на изворни и староградски песни и тамбураш во оркестарот на [[МРТВ]]. Член е на ансамблот на народни инструменти и песни, „Стефче Стојковски”, со кој пропатувал низ многу континенти и земји како културен амбасадор.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Освен што свири и пее, тој пишува и поезија и самиот изработува народни инструменти. Тој заедно со Стефче Стојковски се го направиле изборот на песните на цедето ''„Од кладенецот на Македонија“'' , водејќи сметка да биде опфатена цела [[Македонија (регион)|етничка Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B8%D0%B7%D0%B2%D0%BE%D1%80%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%B0-%D0%BC%D1%83%D0%B7%D0%B8%D0%BA%D0%B0-%D0%BD%D0%B8-%D0%B3%D0%BE-%D1%87%D1%83%D0%B2%D0%B0-%D0%BC%D0%B8%D0%BD%D0%B0%D1%82%D0%BE%D1%82%D0%BE/|title=Изворната музика ни го чува минатото|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2021-04-26|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; Член е и на ''[[Ваташка Чалгија|Ваташката чалгија]]'', со која настапил на [https://www.youtube.com/watch?v=XfibbYwsyU8&amp;t=1156s  Првиот фестивал во историјата на чалгиската традиција] во [[Ваташа]], [[Македонија]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/prv-festival-vo-istorijata-na-chalgiskata-tradicija-vo-makedonija/|title=Прв фестивал во историјата на чалгиската традиција во Македонија|last=Мукаетова|first=Мирјана|date=2023-07-15|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt; 

Д-р Перо Пењушков во Кавадарци ја донел манжетната од кошулата на македонскиот национален борец [[Боро Ангелов]], благодарение на неговото познанство со неговата ќерка [[Олга Ангеловска|Д-р Олга Ангеловска]], која живее и работи во [[Пула]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://novamakedonija.com.mk/zivot/magazin/%D0%B3%D0%B0%D0%B1%D0%B5%D1%80-%D1%81%D0%B8%D0%BD%D0%B5-%D0%BC%D0%BE%D1%98-%D1%80%D0%B0%D1%81%D1%82%D0%B8-%D0%B8-%D0%BD%D0%B5-%D1%81%D1%80%D0%B0%D0%BC%D0%B8-%D1%81%D0%B5-%D0%BE%D0%B4-%D1%82%D0%B0/|title=Габер, сине мој, расти и не срами се од татко ти!|last=НМ|date=2021-08-10|work=Нова Македонија|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Добитник е на наградата „7 септември”, во [[2023]] година за придонес во културата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://duma.mk/region/angelovpenjushkov-i-angelkov-dobitnici-na-sedmo-septemvriskite-nagradi-i-priznanija-na-opshtina-kavadarci/|title=Ангелов,Пењушков и Ангелков добитници на седмо септемвриските награди и признанија на Општина Кавадарци - ДУМА.мк|date=2023-09-08|language=mk-MK|accessdate=2024-07-05}}&lt;/ref&gt;

Тој е организатор на фестивалот за [https://www.youtube.com/watch?v=Ty0suWw2UBo &quot;Чалгиска музика&quot;] кој се одржува од 2023 година, во [[Моклиште (село)|Моклиште]], [[Ваташа]] каде настапува и тој со [[Ваташка Чалгија]].

== Наводи ==
{{Наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Пењушков, Перо}}

[[Категорија:Медицински лица]]
[[Категорија:Македонски доктори]]
[[Категорија:Македонски музичари]]
[[Категорија:Македонски чалгаџии]]

== Надворешни врски ==

* [https://www.youtube.com/@peropenjushkov5966 Музички канал на Перо Пењушков]
* [https://www.youtube.com/@stefcestojkovskimusic6146 Музички канал на Стефче Стојковски]</text>
      <sha1>epeqj1gz2xyhqb5h6ty8gft8g0k4zek</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Семејство Калаур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1353425</id>
    <revision>
      <id>5600862</id>
      <parentid>5557835</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:45:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10376" sha1="dnj3sy7s1awd3dbenfpalxdzjbnw0pp" xml:space="preserve"> 
[[Податотека:Ostoja herb.svg|мини|Имe грб, Полска]]
'''Семејството Кала́ур''' било семејство шлахта кое потекнувало од [[Големо Кнежевство Литванија|Големото Кнежевство Литванија]].&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1754856/|title=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания|last=|date=1903|publisher=Губернская Типография|isbn=|edition=|series=|volume=|location=Минск|pages=47|chapter=|format=|orig-year=|chapter-url=|agency=}}&lt;/ref&gt; 

== Историја ==
Големиот војвода Витаут ја основал тврдината Калавур за да ја заштити јужната граница на [[Големо Кнежевство Литванија|Големото Кнежевство Литванија]] во [[14 век|XIV век.]] Тврдината не била зачувана. Меѓутоа, шумата во близина [[Рашчов|на Рашчов]], каде што се наоѓала тврдината, сè уште го носи името Калаур.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=http://ul.history.org.ua/images/5/UL_5.pdf|title=Ukraina Lithuanica: студії з історії Великого князівства Литовського|last=|date=2019|publisher=Інститут історії України НАН України|isbn=|edition=|series=|volume=|location=Київ|pages=162|chapter=|format=|orig-year=|chapter-url=|agency=}}&lt;/ref&gt; Најверојатно презимето потекнува од таму.

Најраното пишано спомнување било посветено на [[Болјар|болјарот]] [[Пинска епархија|од Пинск]] Чвиецка Лиенкавич Калаур. Тој склучил договор за продажба на земјиште со кралскиот слуга Ждан Кихир во 1521 година.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WQxhAAAAcAAJ&amp;pg=PP5|title=Писцовая книга бывшего Пинского Староства составленная по повелению короля Сигизмунда Августа в 1561-1566 годах Л. Войною (С переводом на русский язык) Ч. 2|last=|date=1874|publisher=Типография А. Н. Зака|isbn=|edition=|series=|volume=|location=Вильна|pages=338|chapter=|format=|orig-year=|chapter-url=|agency=}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://pbc.biaman.pl/dlibra/show-content/publication/edition/1286?id=1286|title=Ревизия пущ и переходов звериных в бывшем Великом Княжестве Литовском с присовокуплением грамот и привилегий на входы в пущи и на земли, составленная Старостою Мстибоговским Григорием Богдановичем Воловичем в 1559 году с прибавлением другой актовой книги, содержащей в себе привилегии, данные дворянам и священникам Пинскаго повета, составленной в 1554 году|last=|date=1867|publisher=Типография Губернского правления|isbn=|edition=|series=|volume=|location=Вильна|page=|pages=314|at=|chapter=|format=|ref=|orig-year=|chapter-url=|issue=|agency=}}&lt;/ref&gt; Членовите на семејството учествувале во пописот на армијата на [[Големо Кнежевство Литванија|Големото Кнежевство Литванија]] во 1528-1567 година, што го нагласило нивниот статус. Чвиецка Лиенкавич учествувала на пописот во 1528 година како витез.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://kamunikat.org/perapis-voyska-vyalikaga-knyastva-litowskaga-1528-goda-metryka-vyalikaga-knyastva-litowskaga|title=Перапіс войска Вялікага княства Літоўскага 1528 года. Метрыка Вялікага княства Літоўскага|last=|date=2003|publisher=Беларуская навука|isbn=|edition=|series=|volume=|location=Мінск|page=|pages=151|at=|chapter=|format=|ref=|orig-year=|chapter-url=|issue=|agency=|access-date=2024-08-13|archive-date=2021-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210428020438/https://books.google.cz/books?id=WQxhAAAAcAAJ&amp;pg=PP5&amp;source=gbs_selected_pages&amp;cad=2|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Во рамките на пописот од 1567 година, меѓу [[Коњица|коњаницата]] биле изброени четири члена: офицер на судот во Пинск, Пронко, Радко Сијамионавич, „синот на Чвиецка“ и Иван.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://chtyvo.org.ua/authors/Lytovska_metryka/Russkaia_ystorycheskaia_byblyoteka_Tom_33_Lytovskaia_metryka_Otdel_1_Chast_3_Knyhy_publychnkh_del_Pe/|title=Русская историческая библиотека. Том 33. Литовская метрика. Отдел 1. Часть 3: Книги публичных дел. Переписи войска Литовского|last=|date=1915|publisher=Типография Главного Управления Уделов|isbn=|edition=|series=|volume=|location=Петроград|pages=614,617|chapter=|format=|orig-year=|chapter-url=|agency=}}&lt;/ref&gt;

Селото Калаур (денешно Калауровице), каде што се населило локалниот огранок на домаќинството, за прв пат се споменува во 1567 година. Семејството одиграло важна улога во регионот. На пример, Пјотр Калаур бил избран за претставник на благородништвото на ујездот од Пинск во 1853 година.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://rusneb.ru/catalog/000200_000018_v19_rc_1754856/|title=Алфавитный список дворянским родам Минской губернии, внесенным в дворянскую родословную книгу по 1-е июля 1903 года с приложением списка губернским и уездным предводителям и депутатам дворянства, а также секретарям депутатского собрания|last=|date=1903|publisher=Губернская Типография|isbn=|edition=|series=|volume=|location=Минск|pages=157|chapter=|format=|orig-year=|chapter-url=|agency=}}&lt;/ref&gt; Членовите на семејството го поддржале [[Јануарско востание|Јануарското востание]] во 1863–1864 година. Споменикот во чест на бунтовниците Васил, Сиамион Калаур и Антон Шаламицки бил отворен во близина [[Пинск|на Пинск]] во 1933 година.&lt;ref&gt;&quot;Echa Polesia&quot; No.1(37). — Brześć, 2013. — S. 24.&lt;/ref&gt;

Некои членови на семејството биле подложени на [[политички прогон]] во 1940-1950-тите. Според отворените списоци, 7 лица биле прогонувани во [[регионот Пинск]] на [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|Белоруската ССР]].&lt;ref&gt;Indeks Represjonowanych. — Instytut Pamięci Narodowej. — Tryb dostępu: http://www.indeksrepresjonowanych.pl/int/wyszukiwanie/94,Wyszukiwanie.html {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20170818010910/http://www.indeksrepresjonowanych.pl/int/wyszukiwanie/94,Wyszukiwanie.html |date=2017-08-18 }}.&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;Жертвы политического террора в СССР. — Международное общество &quot;Мемориал&quot;. — Режим доступа: http://lists.memo.ru/index11.htm {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20110131013606/http://lists.memo.ru/index11.htm |date=2011-01-31 }}.&lt;/ref&gt;

== Значајни луѓе со презиме Калаур ==

* Чвиецка Лиенкавич Калаур, XV в. - по 1567 година, [[болјар]], земјопоседник од Пинск, службеник и воен.
* {{Меѓујазична врска|Василиј Калаур|ru|Каллаур, Василий Андреевич}}, 1838–1919, началник на [[Тараз|Аули-Ата]] [[уезд|ујезд]], археолог и ориенталист. &lt;ref&gt;Лунин, Б. В. Из истории русского востоковедения и археологии в Туркестане. Туркестанский кружок любителей археологии (1895–1917 гг.). — Ташкент, 1958. — 318 с.&lt;/ref&gt;
* {{Меѓујазична врска|Миколај Калаур|pl}}, 1920-2017, полско воено лице, дипломат и есеист.
* Павел Калаур, р. 1962 година, белоруски економист и шеф на Народната банка на Белорусија.

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==

* [http://www.pinsk-history.ru/katalog/%D1%88%D0%BB%D1%8F%D1%85%D1%82%D0%B0 Слахта од Пинск на веб-страницата „Историја на Пинск“]
[[Категорија:Литвански благороднички семејства]]</text>
      <sha1>dnj3sy7s1awd3dbenfpalxdzjbnw0pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tekken 8 (видеоигра)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1353911</id>
    <revision>
      <id>5600692</id>
      <parentid>5521944</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:33:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Devi2003</username>
        <id>84111</id>
      </contributor>
      <origin>5600692</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36529" sha1="n603si0kienbq24zjhsd6ivk3canit4" xml:space="preserve">{{Инфокутија Видеоигра|title='''ТЕКЕН 8'''&lt;br&gt; Tekken 8 (鉄拳8)|image=[[Податотека:Tekken_8_cover_art.jpg|256px]]|caption=|developer=[[Bandai Namco Studios]]&lt;br&gt;[[Arika]]|publisher=[[Bandai Namco Entertainment]]|director=Кохеи Икеда&lt;br&gt;Јасуки Накабајаши|producer=[[Кацухиро Харада]]&lt;br&gt;Кохеи Икеда&lt;br&gt;Јохеи Шимори|designer=Јошинори Такахаши&lt;br&gt;Сакимори Нумата&lt;br&gt;Масајоши Нода|programmer=Кеи Кудо|composer=Јусуке Јамаучи&lt;br&gt;Акита Тохјама&lt;br&gt;Шого Номура&lt;br&gt;Јошихито Јано &lt;br&gt;[[Го Шина]]&lt;br&gt;[[Шинџи Хосое]]|series=''[[Tekken (франшиза)|Tekken]]''|released=26 јануари, 2024 г.|genre=[[Боречка игра|Боречка]]|modes=[[Едноиграчка игра]], [[Повеќеиграчка игра]]|platforms=[[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Microsoft Windows]]|artist=Косуке пазувите&lt;br&gt;Шиничиро Озава&lt;br&gt;Хироши Асаи|engine=[[Unreal Engine 5]]}}

{{Закосен наслов}}'''''Tekken 8''''' (鉄拳8) — [[борбена]] видеоигра развиена од [[Bandai Namco Studios]] и [[Arika]]&lt;ref name=&quot;Arika&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.arika.co.jp/news/press-release/arika-release_20230206en.pdf |title=Notice regarding contracted development work for the &quot;TEKKEN&quot; series. |website=Arika |date=February 6, 2023 |access-date=August 1, 2024}}&lt;/ref&gt; и објавена од [[Bandai Namco Entertainment]]. Играта била објавена за [[PlayStation 5]], [[Windows]] и [[Xbox Series X/S]] на 26 јануари 2024 година. Тоа е осмото издание на канон и десеттото севкупно внесување во серијата [[Tekken (франшиза)|Tekken]]. Приказниот режим на основната игра, насловен како Темното се буди, се одвива шест месеци по настаните на неговиот претходник и се фокусира на последната конфронтација помеѓу главниот јунак [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]] и неговиот татко [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]]. Во меѓувреме, дополнителен режим на приказна се фокусира на Лидија Собиеска, [[Еди Гордо (Текен)|Еди Гордо]] и [[Јошимитсу (Текен)|Јошимитсу]] за откривање на античката историја на кланот Мишима, како и на воскреснувањето на самиот [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]].

Развојот на ''Tekken 8'' првпат беше закачен во август 2022 година на [[Evo 2022]], со официјална презентација направена следниот месец на настанот ''State of Play'' на [[Sony]]. Фокусирајќи се на поагресивни тонови, Tekken 8 беше развиен со помош на [[Unreal Engine 5]] и содржи надградени борбени елементи и системи од неговиот претходник. ''Tekken 8'', исто така, воведува сосема нова механика, како што се системот „Heat“ и „Tornado“ хитови. Arcade Quest беше уште еден додаток на нивниот онлајн режим, кој вклучува турнири, аркадни функции, приспособливи аватари и специјализирана валута што се прикажува во текот на играта.

Тестовите на играта беа одржани во јули и октомври 2023 година за да се обезбеди севкупна стабилност пред објавувањето, а демо беше овозможено на конзолите во декември истата година. Пропусницата за првата сезона на играта, која вклучуваше содржини за преземање и нови ликови, беше достапна за време на периодот на преднарачка на играта. По објавувањето, ''Tekken 8'' доби признание од критиката, при што многу критичари го пофалија целокупниот напредок на играта во серијата, како и нејзината агресивна игра.

==Играчки процес==
''Tekken 8'' го следи истиот формат на [[борбена игра]] како и претходните игри на [[Tekken (франшиза)|Tekken]]. Katsuhiro Harada, продуцентот на играта, изјави дека ''Tekken 8'' ќе биде „поагресивен“ од неговиот претходник, што покажува дека системот ќе ги наградува играчите кои се проактивни во нападот, а не оние кои се дефанзивни. За да се постигне ова, играта воведе нов систем познат како „Топлина“. Кога ликот ја отклучува состојбата „Топлина“, тие предизвикуваат не само оштетување на чипот и дополнителни поместувања, туку и ги менуваат својствата на некои од нивните потези, како што е тежок прекин на заштитата. Овие борци, исто така, можат да ги откажат своите потези додека се во состојба „Топлина“. Тајмерот за топлина може да се запре ако се користат сетови на борци.&lt;ref name=&quot;Arika&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;techraptor&quot;&gt;{{cite web |last=Nelva |first=Giuseppe |date=February 5, 2023 |title=''Tekken 8'' Reveals Nina Williams, Gameplay, In-Depth Mechanics Explanation, &amp; On-Site Closed Alpha |url=https://techraptor.net/gaming/news/tekken-8-reveals-nina-williams-gameplay-and-in-depth-mechanics-explanation |accessdate=January 6, 2023 |website=Tech Raptor |archive-date=July 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708012900/https://techraptor.net/gaming/news/tekken-8-reveals-nina-williams-gameplay-and-in-depth-mechanics-explanation |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Борците, исто така, ќе добијат оштетување на чиповите кога ќе се заштитат од тешкиот напад на нормална држава или од знаците на Heat State, што ќе им овозможи да ги регенерираат нивните здравствени шипки. За разлика од системот за регенерација на здравствени шипки само во режим Tag од игрите ''[[Tekken Tag Tournament (видеоигра)|Tekken Tag Tournament]]'', здравјето на борците може да се врати само со напад на противникот.&lt;ref name=&quot;Arika&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;techraptor&quot;/&gt;

''Tekken 8'' вклучува голем број технички ажурирања и преработени функции. Системот „Rage“, кој дебитираше во претходниот запис, се враќа во Tekken 8 со нови промени. На пример, „Rage Drive“ е одвоен и преработен како „Heat Smash“, супер потег на системот „Heat“. Механизмот „Screw“ беше отстранет од ''Tekken 8'' и заменет со екстендер „Tornado“; системот ги става противниците во состојба врзана за земја кога брзо паѓаат на земја. Специфичните фази во играта имаат и опасности, како што се некои со поцврсти ѕидови и подови кои мора да бидат скршени повеќе пати од потешките нокаут напади на борците, додека други ќе предизвикаат оштетените противници да експлодираат нагоре кога ќе ги погоди експлозив на ѕидовите и подот.

Покрај техничките подобрувања, ''Tekken 8'' вклучува промени на други елементи. Харада изјави дека Текен 8 има за цел да обезбеди повеќе филмско борбено искуство, со фокус на уништувањето на сцената и реакциите на специфичните ликови на нив.&lt;ref name=&quot;secondinter&quot;&gt;{{cite web |last=Borger |first=Will |date=December 9, 2022 |title=''Tekken 8'': desglose del tráiler con el productor ejecutivo Katsuhiro Harada |trans-title=''Tekken 8'': Trailer Breakdown with Executive Producer Katsuhiro Harada |url=https://latam.ign.com/tekken-8/90135/news/tekken-8-desglose-del-trailer-con-el-productor-ejecutivo-katsuhiro-harada |accessdate=December 12, 2022 |website=[[IGN Latin America]] |language=es-la |archive-date=March 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330005902/https://latam.ign.com/tekken-8/90135/news/tekken-8-desglose-del-trailer-con-el-productor-ejecutivo-katsuhiro-harada |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Понатаму, сите модели на ликови и гласовно дејствување се целосно нови, наместо рециклирана содржина од претходните записи. Онлајн режимот вклучува борбено лоби наречено „Arcade Quest“, кое содржи аркадни средини, редовни онлајн битки и натпревари на турнири. „Arcade Quest“ им овозможува на корисниците да ги приспособат своите аватари и ќе користат валута „Fight Money“. ''Tekken 8'' се напојува со следната генерација на [[Unreal Engine 5]], со што стана првата голема [[борбена игра]] што го користи овој мотор.

''Tekken 8'' има [[вкрстена игра]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jones |first=Anthony |date=December 27, 2023 |title=Will Tekken 8 Be Crossplay? |url=https://www.escapistmagazine.com/will-tekken-8-be-crossplay/ |access-date=January 30, 2024 |website=The Escapist |language=en-US |archive-date=January 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130172716/https://www.escapistmagazine.com/will-tekken-8-be-crossplay/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; овозможувајќи им на играчите на PlayStation 5, Windows и Xbox Series X/S да играат еден против друг за прв пат во историјата на франшизата. Репродукцијата меѓу платформи може да се овозможи или оневозможи во зависност од претпочитањето на играчот.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bowen |first=Tom |date=January 25, 2024 |title=Tekken 8 Crossplay Guide (How to Enable / Disable Crossplay) |url=https://gamerant.com/tekken-8-how-to-enable-disable-crossplay-guide-cross-platform/ |access-date=January 30, 2024 |website=Game Rant |language=en |archive-date=February 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209212139/https://gamerant.com/tekken-8-how-to-enable-disable-crossplay-guide-cross-platform/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Текен форс режимот базиран на Сценарио Кампања од ''[[Tekken 6 (видеоигра)|Tekken 6]]'' е ексклузивен само во поглавјето 10 од основната главна приказна. Овој режим има ексклузивни системи Heat и Rage кои ги немаа системите за оригинални сценарија за борба против глава, како што е Rage Burst, и Мерач на топлина што може автоматски да се регенерира и да стане повторно употреблив на полна лента. Дополнително, кога се борите против Азазел или во Tekken Ball Mode, Rage Arts се оневозможени, а вториот Rage Arts е заменет со Rage Burst.

==Заговор==
Шест месеци по смртта на [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]], [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]], заедно со [[Ларс Александерсон (Текен)|Ларс Александерсон]] и [[Список на ликови од Текен|Ли Чаолан]] од бунтовничката армија Игдрасил, го заседа својот татко [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]] во [[Менхетен]], [[Њујорк]]. Меѓутоа, додека Џин е принуден да гледа како Казуја убива милиони во градот, предизвикувајќи го да биде прогонуван од визијата на Огр како ја убива својата мајка [[Џун Казама (Текен)|Џун Казама]], тој ја губи контролата над своите ѓаволски моќи и е поразен, предизвикувајќи операцијата да пропадне. . Среде хаосот, Казуја, сега отворено откривајќи ја својата ѓаволска форма на јавноста, најавува нов турнир „Кралот на железната тупаница“, каде претставници на различни нации се борат меѓу себе. Победничката нација ќе биде наградена, додека поразените ќе се соочат со уништување.

Една недела подоцна, пред да започнат квалификациите за турнирот „Кралот на железната тупаница“ во шестиот ден, Џин, кој се опоравува од повредите, се бори со Ларс, додека Ли го анализира нивниот спаринг. Како што се плашеа Ларс и Ли, Џин открива дека повеќе не може да ги активира своите ѓаволски сили по своја волја. По краткиот разговор со [[Алиса Босконович (Текен)|Алиса Босконович]] на третиот ден пред турнирот, Џин се одлучи и се приклучува на квалификациите во [[Јапонија]], додека Алиса, која првично ќе го замени Џин на турнирот, е ангажирана да внимава на можниот сет - од страна на G Corporation. Таму, Џин ја запознава Реина, студентка од Политехничкиот факултет Мишима, чија борбена моќ наликува на Хеихачи, неговиот дедо. Џин успева да обезбеди место на главниот турнир, победувајќи ги Реина и неговиот стар ривал [[Хуоаранг (Текен)|Хуоаранг]], повремено покажувајќи ги рафалите на своите ѓаволски моќи во борба. По битката, Реина бара да му се придружи на Џин во неговата борба против Казуја, чувајќи ги нејзините вистински намери скриени.

На друго место во [[Рим]], [[Список на ликови од Текен|Клаудио Серафино]], [[Список на ликови од Текен|Зафина]] и [[Линг Жаоју (Текен)|Линг Жаоју]] го гледаат турнирот. Зафина му открива на Клаудио зошто Џин објавил трета светска војна против Казуја за време на неговото раководење со Мишима Заибацу била да го намами демонското суштество [[Список на ликови од Текен|Азазел]] и да го уништи. левата рака. Таа открива дека растечката среброљубие на Казуја била главен извор зад растечката моќ на Азазел и го предупредува Клаудио дека треба да го бараат Џин за да го спречат тоа. Во меѓувреме, [[Лео Клизен (Текен)|Лео Клизен]] и нивниот татко Никлас пристигнуваат во базата Игдрасил, каде што вториот го открива своето истражување за Азазел и генот на ѓаволот. Тој открива дека Азазел му го дал генот на древниот човек, создавајќи ѓаволи да дејствуваат како негови слуги и за да се пристапи до неговата моќ, мора да се има силна желба. Кланот Хачиџо, од кој потекнуваат Џин и Казуја преку покојната сопруга на Хеихачи, [[Список на ликови од Текен|Казуми]], е еден од клановите на потомците на слугите.

На главниот турнир во Рим, Ларс се среќава со водачот на Независните сили на [[ОН]] и основач на единицата Равен, Виктор Шевалие, кој се согласува да го поддржи Игдрасил во заземањето на Казуја, додека независно, Клаудио, Зафина и Жаоју се инфилтрираат на турнирот. Џин го поразува [[Список на ликови од Текен|Лерој Смит]], претставник на турнирот од источноамериканскиот брег, кој потоа го учи Џин да се ослободи од своите стравови и да го следи своето срце, а истовремено е благодарен за неговиот херојство против нападот на Казуја на Менхетен. Додека Игдрасил, ОН и тимот на Клаудио ги започнуваат своите напади, Џин и неговите проширени сојузници се премногу доцна за да сфатат дека турнирот бил поставен од Казуја за да ја намами Зафина и да соберат доволно мрачни енергии околу превирањата во Колосеум за време на финалето за да воскреснете ја физичката форма на Азазел. Кршејќи го печатот на раката на Зафина, Казуја го отпечатува Азазел и го поразува, впивајќи го за да стане вистински ѓавол. Реина, свесна за генот на ѓаволот, се бори со Казуја во оваа нова форма, но е поразена. Во обид да купи време за Џин и неговите сојузници да избегаат, Клаудио ги користи своите моќи и успева да го повреди Казуја, навидум по цена на неговиот живот. Сè уште се бори со Азазел, Казуја се повлекува.

Верувајќи дека постои начин да ја врати контролата над своите ѓаволски моќи, Џин тргнува на патување до светилиштето Казама во неговото родно место во [[Јакушима]], длабоко во шумите на островот, каде што Џун веројатно умрел во рацете на Огре. На пат кон Јакушима, [[Лили (Текен)|Емили Де Рошфорт]] открива дека Џин сега е единствениот преживеан од главниот огранок на кланот Казама, кој се соочува со исчезнување по исчезнувањето на Џун. Казуја ги преместува своите преостанати сили во Јакушима, со намера да го забави Џин и да ја уништи бунтовничката војска. Коалицијата на Игдрасил, ОН и неколку борци од турнирот, вклучувајќи ги Лерој и Реина, се борат против армијата на G-Corporation, предводена од Нина Вилијамс и неколку други борци на турнирот под нивниот платен список, додека Жаоју сам го штити Џин од масовно произведени Џек-7 додека паѓа во длабок сон. Потоа се појавува Казуја, бришејќи ги двете страни. Ларс се повлекува во шумата за да го заштити Џин од Казуја, додека Реина, верувајќи дека блиската смрт ќе ѝ разбуди некаква моќ, дозволува да биде навидум убиена во експлозијата. На крајот, бидејќи успешно ја преживува експлозијата на Казуја и се буди од блиска смрт, се открива дека Реина е носител на Ѓаволски ген како Џин и Казуја.

Длабоко во својата потсвест, Џин се среќава со своето ѓаволско јас, кое потоа се исмева со претходните неуспеси и злосторства на Џин. од нападот на Казуја. Казуја планира да го уништи островот, но Џин ја запира експлозијата. Откако видел визии на Џун кои го охрабруваат, Џин се буди во формата на ангел и ја напаѓа Казуја. Казуја и Џин се борат сè до вселената, како резултат на експлозијата од двете страни меѓусебно ги чисти Ѓаволските гени. Слетувајќи назад на Земјата, Џин и Казуја се впуштаат во последната битка помеѓу таткото и синот, при што Џин излегува како победник. Конечно ослободен од генот на ѓаволот, тој се заблагодарува на мајка си и заминува со Жаоју. На несвесниот Казуја подоцна му приоѓа навидум жив Џун.

За време на кредитите, додека светот ја слави својата слобода од тиранијата на G Corporation, некои од борците на турнирот, вклучително и оние кои порано биле поврзани со Казуја за време на борбата во Јакушима, се прикажани како отвораат кујни за храна на Менхетен за да помогнат во обновувањето на градот, Лео и Никлас ги продолжуваат своите Експедиција до непознати делови, Игдрасил и ОН ги прославуваат своите успеси во Париз, каде што Шахин ја гледа прославата на јадрата, а Зафина и Клаудио се прикажани живи на [[Среден Исток]].

Во средна сцена, Реина стои од земја и вети дека ќе се одмазди на нејзиниот татко, Хеихачи, додека ја зема нејзината новоразбудена форма на Ѓавол.

==Ликови==
Во моментов, има вкупно 35 ликови кои може да се репродуцираат. Беа најавени 32 за основниот список на ''Tekken 8''. Играта има и најавена прва сезона на DLC која ќе додаде уште четири ликови во списокот. Покрај тоа, играта има два газда што не можат да се играат, Азазел и Ѓавол Казуја во неговата вистинска форма, како и лик што може да се игра само за настани и еден од последните противници во Аркадниот режим. Харада коментираше дека гостинските ликови сè уште не се разгледани, но го призна барањето од фановите за вклучување на [[Казума Кирју]] од серијата [[Like a Dragon]], кој претходно беше најбараниот гостин лик во Tekken 7, како и [[Тифа Локхарт]] од [[Final Fantasy]].

===Нови ликови===
* [[Џин Казама (Текен)|Ангел Џин]]: Ангелската трансформација на Џин Казама и прочистена форма на неговиот ѓаволски колега, проткаена со моќта за прочистување на Казама. Тој може да се репродуцира само во режимот на приказна The Dark Awakens и еден од последните противници во Arcade Mode.
* [[Список на ликови од Текен|Азусена Милагрос Ортиз Кастиљо]]: Бестрашен среќен Перуанец мешан боречки уметник и ќерка на сопственик на компанија за кафе.
* [[Список на ликови од Final Fantasy XVI|Клајв Розфилд]]: Главниот протагонист на [[Final Fantasy XVI]] на [[Square Enix]]. Тој е првороден син на војводата Елвин Росарија и доминантен домаќин на Еикон по име Ифрит. Во битката, тој е придружуван од неговиот домашен волк [[Торгал]] и ја позајмува моќта на Феникс Еикон од неговиот помлад брат [[Џошуа]].
* [[Џек (Текен)|Џек-8]]: Најновата надградба на моделот Џек на G Corporation, со нов глас и изглед.
* [[Список на ликови од Текен|Миари Зо]]: Љубопитна љубителка на животните и нивните живеалишта, а ги открила боречките вештини имитирајќи ги нивните движења. Таа има блиска врска со два лемури со прстенести опашки, родител „Ванила“ и дете „Какао“. Нејзиниот стил на борба е Мораинги и други африкански боречки вештини.
* [[Список на ликови од Текен|Реина]]: Тинејџерка облечена во виолетова боја која студира во Политехничкиот факултет Мишима. Таа е вонбрачна ќерка на Хеихачи Мишима и го поседува Ѓаволот. Таа, покрај Таидо, вежба и карате во стилот на Мишима.
* [[Список на ликови од Текен|Виктор Шевалие]]: Легендарен воен ветеран, адмирал и супер шпион на Обединетите нации од кралската француска витешка лоза и основач на велемајсторот на единицата Рејвен со кодното име „Фантом Рејвен“, иако не го користи. Тој е близок борец кој користи и нож и карамбит за неговата стандардна борба, и технологија која му дава способност за телепортација и го подобрува неговиот вооружен пиштол, гранати и катана со обвивка наречена „Такемиказучи“.

=== Стари ликови ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Алиса Босконович (Текен)|Алиса Босконович]]
* [[Ана Вилијамс (Текен)|Ана Вилијамс]]
* [[Армор Кинг (Текен)|Армор Кинг II]]
* [[Асука Казама (Текен)|Асука Казама]]
* [[Список на ликови од Текен|Азазел]]
* [[Список на ликови од Текен|Боб Ричардс]]
* [[Брајан Фјури (Текен)|Брајан Фјури]]
* [[Список на ликови од Текен|Клаудио Серафино]]
* [[Џин Казама (Текен)|Девил (Ѓавол) Џин]]
* [[Еди Гордо (Текен)|Еди Гордо]]
* [[Список на ликови од Текен|Фахкумрам]]
* [[Список на ликови од Текен|Фенг Веи]]
* [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]]
{{col-break}}
* [[Хуоаранг (Текен)|Хуоаранг]]
* [[Џек (Текен)|Џек-7]]
* [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]]
* [[Џун Казама (Текен)|Џун Казама]]
* [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]] / [[Казуја Мишима (Текен)|Ѓаволски Казуја]]
* [[Кинг (Текен)|Кинг II]]
* [[Кума и Панда (Текен)|Кума II]] 
* [[Список на ликови од Текен|Кунимитсу II]]
* [[Ларс Александерсон (Текен)|Ларс Александерсон]]
* [[Список на ликови од Текен|Ли Чаолан]]
* [[Лео Клизен (Текен)|Лео Клизен]]
* [[Список на ликови од Текен|Лерој Смит]]
* [[Список на ликови од Текен|Лидија Собиеска]]
{{col-break}}
* [[Лили (Текен)|Лили Де Рошфорт]]
* [[Линг Жаоју (Текен)|Линг Жаоју]]
* [[Маршал Ло (Текен)|Маршал Ло]]
* [[Нина Вилијамс (Текен)|Нина Вилијамс]]
* [[Кума и Панда (Текен)|Панда]]
* [[Пол Феникс (Текен)|Пол Феникс]]
* [[Список на ликови од Текен|Рејвен]]
* [[Список на ликови од Текен|Роџер Џуниор]]
* [[Сергеј Драгунов (Текен)|Сергеј Драгунов]]
* [[Список на ликови од Текен|Шахин]]
* [[Стив Фокс (Текен)|Стив Фокс]]
* [[Јошимитсу (Текен)|Јошимитсу]]
* [[Список на ликови од Текен|Зафина]]
{{col-end}}

==Развој==
Текен 8 беше откриен со тепачка помеѓу Џин и неговиот татко Казуја, која се градеше веќе неколку години. Додека Џин веќе се соочуваше со своите роднини во претходните игри од франшизата, тој е прикажан во голем конфликт со неговиот Ѓаволски ген бидејќи тој продолжува да ја апсорбира неговата човечност до тој степен што станува Ѓавол Џин во средината на борбата. Сепак, Харада забележа дека последната сцена од трејлерот со скршени синџири делува како симболика за Џин да се ослободи од конфликтите со кои е поврзан веќе неколку игри. Вообичаено толкување на судбината на мајката на Џин, Џун Казама е дека таа била убиена пред настаните на Текен 3. Ова е истражено во приказна од гледна точка на Џин и е верување што го делат повеќето гејмери. Меѓутоа, Џин и гејмерите всушност биле неточни - Џун недостасува. Како резултат на тоа, Харада објасни дека што се однесува до ривалството меѓу Џин и Казуја, Џун ќе биде присутен на нивната евентуална конфронтација. Иако Џин се враќа како херој на приказната, тој забележал дека таквиот протагонист станал непопуларен во фандомите бидејќи го преработил како негативец во Текен 6. Според Харада, режимот на приказна е напишан за да биде достапен за новодојденците, нагласувајќи ги кинематиката и битките различни од вообичаените битки во борбените игри. Харада ја повтори оваа изјава со Arcade потрагата која игра поинаку од претходните аркадни режими бидејќи ги пречекува неквалификуваните играчи. На секој лик му беше даден специјален режим за да генерира поголема штета. Откако беше откриено нејзиното враќање во серијата, Харада беше задоволна од додавањето на Џун Казама во актерската екипа.

==Наводи==
{{Наводи}}

[[Категорија:Игри за PlayStation 5]]
[[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]]
[[Категорија:Игри на Unreal Engine 5]]
[[Категорија:Игри за Windows]]
[[Категорија:Научнофантастични видеоигри]]</text>
      <sha1>n603si0kienbq24zjhsd6ivk3canit4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600715</id>
      <parentid>5600692</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:10:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600715</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36601" sha1="c9mte8lgwiej1sdr1rl88fi7xe290px" xml:space="preserve">{{Инфокутија Видеоигра
| title = '''ТЕКЕН 8'''&lt;br&gt; Tekken 8 (鉄拳8)
| image = [[Податотека:Tekken_8_cover_art.jpg|256px]]
| caption = 
| developer = [[Bandai Namco Studios]]&lt;br&gt;[[Arika]]
| publisher = [[Bandai Namco Entertainment]]
| director = Кохеи Икеда&lt;br&gt;Јасуки Накабајаши
| producer = [[Кацухиро Харада]]&lt;br&gt;Кохеи Икеда&lt;br&gt;Јохеи Шимори
| designer = Јошинори Такахаши&lt;br&gt;Сакимори Нумата&lt;br&gt;Масајоши Нода
| programmer = Кеи Кудо
| composer = Јусуке Јамаучи&lt;br&gt;Акита Тохјама&lt;br&gt;Шого Номура&lt;br&gt;Јошихито Јано &lt;br&gt;[[Го Шина]]&lt;br&gt;[[Шинџи Хосое]]
| series = ''[[Tekken (франшиза)|Tekken]]''
| released = 26 јануари 2024 г.
| genre = [[боречка игра]]
| modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]]
| platforms = [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Microsoft Windows]]
| artist = Косуке пазувите&lt;br&gt;Шиничиро Озава&lt;br&gt;Хироши Асаи
| engine = [[Unreal Engine 5]]
}}

'''''Tekken 8''''' (鉄拳8) — [[борбена]] видеоигра развиена од [[Bandai Namco Studios]] и [[Arika]]&lt;ref name=&quot;Arika&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.arika.co.jp/news/press-release/arika-release_20230206en.pdf |title=Notice regarding contracted development work for the &quot;TEKKEN&quot; series. |website=Arika |date=February 6, 2023 |access-date=August 1, 2024}}&lt;/ref&gt; и објавена од [[Bandai Namco Entertainment]]. Играта била објавена за [[PlayStation 5]], [[Windows]] и [[Xbox Series X/S]] на 26 јануари 2024 година. Тоа е осмото издание на канон и десеттото севкупно внесување во серијата [[Tekken (франшиза)|Tekken]]. Приказниот режим на основната игра, насловен како Темното се буди, се одвива шест месеци по настаните на неговиот претходник и се фокусира на последната конфронтација помеѓу главниот јунак [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]] и неговиот татко [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]]. Во меѓувреме, дополнителен режим на приказна се фокусира на Лидија Собиеска, [[Еди Гордо (Текен)|Еди Гордо]] и [[Јошимитсу (Текен)|Јошимитсу]] за откривање на античката историја на кланот Мишима, како и на воскреснувањето на самиот [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]].

Развојот на ''Tekken 8'' првпат беше закачен во август 2022 година на [[Evo 2022]], со официјална презентација направена следниот месец на настанот ''State of Play'' на [[Sony]]. Фокусирајќи се на поагресивни тонови, Tekken 8 беше развиен со помош на [[Unreal Engine 5]] и содржи надградени борбени елементи и системи од неговиот претходник. ''Tekken 8'', исто така, воведува сосема нова механика, како што се системот „Heat“ и „Tornado“ хитови. Arcade Quest беше уште еден додаток на нивниот онлајн режим, кој вклучува турнири, аркадни функции, приспособливи аватари и специјализирана валута што се прикажува во текот на играта.

Тестовите на играта беа одржани во јули и октомври 2023 година за да се обезбеди севкупна стабилност пред објавувањето, а демо беше овозможено на конзолите во декември истата година. Пропусницата за првата сезона на играта, која вклучуваше содржини за преземање и нови ликови, беше достапна за време на периодот на преднарачка на играта. По објавувањето, ''Tekken 8'' доби признание од критиката, при што многу критичари го пофалија целокупниот напредок на играта во серијата, како и нејзината агресивна игра.

==Играчки процес==
''Tekken 8'' го следи истиот формат на [[борбена игра]] како и претходните игри на [[Tekken (франшиза)|Tekken]]. Katsuhiro Harada, продуцентот на играта, изјави дека ''Tekken 8'' ќе биде „поагресивен“ од неговиот претходник, што покажува дека системот ќе ги наградува играчите кои се проактивни во нападот, а не оние кои се дефанзивни. За да се постигне ова, играта воведе нов систем познат како „Топлина“. Кога ликот ја отклучува состојбата „Топлина“, тие предизвикуваат не само оштетување на чипот и дополнителни поместувања, туку и ги менуваат својствата на некои од нивните потези, како што е тежок прекин на заштитата. Овие борци, исто така, можат да ги откажат своите потези додека се во состојба „Топлина“. Тајмерот за топлина може да се запре ако се користат сетови на борци.&lt;ref name=&quot;Arika&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;techraptor&quot;&gt;{{cite web |last=Nelva |first=Giuseppe |date=February 5, 2023 |title=''Tekken 8'' Reveals Nina Williams, Gameplay, In-Depth Mechanics Explanation, &amp; On-Site Closed Alpha |url=https://techraptor.net/gaming/news/tekken-8-reveals-nina-williams-gameplay-and-in-depth-mechanics-explanation |accessdate=January 6, 2023 |website=Tech Raptor |archive-date=July 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708012900/https://techraptor.net/gaming/news/tekken-8-reveals-nina-williams-gameplay-and-in-depth-mechanics-explanation |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Борците, исто така, ќе добијат оштетување на чиповите кога ќе се заштитат од тешкиот напад на нормална држава или од знаците на Heat State, што ќе им овозможи да ги регенерираат нивните здравствени шипки. За разлика од системот за регенерација на здравствени шипки само во режим Tag од игрите ''[[Tekken Tag Tournament (видеоигра)|Tekken Tag Tournament]]'', здравјето на борците може да се врати само со напад на противникот.&lt;ref name=&quot;Arika&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;techraptor&quot;/&gt;

''Tekken 8'' вклучува голем број технички ажурирања и преработени функции. Системот „Rage“, кој дебитираше во претходниот запис, се враќа во Tekken 8 со нови промени. На пример, „Rage Drive“ е одвоен и преработен како „Heat Smash“, супер потег на системот „Heat“. Механизмот „Screw“ беше отстранет од ''Tekken 8'' и заменет со екстендер „Tornado“; системот ги става противниците во состојба врзана за земја кога брзо паѓаат на земја. Специфичните фази во играта имаат и опасности, како што се некои со поцврсти ѕидови и подови кои мора да бидат скршени повеќе пати од потешките нокаут напади на борците, додека други ќе предизвикаат оштетените противници да експлодираат нагоре кога ќе ги погоди експлозив на ѕидовите и подот.

Покрај техничките подобрувања, ''Tekken 8'' вклучува промени на други елементи. Харада изјави дека Текен 8 има за цел да обезбеди повеќе филмско борбено искуство, со фокус на уништувањето на сцената и реакциите на специфичните ликови на нив.&lt;ref name=&quot;secondinter&quot;&gt;{{cite web |last=Borger |first=Will |date=December 9, 2022 |title=''Tekken 8'': desglose del tráiler con el productor ejecutivo Katsuhiro Harada |trans-title=''Tekken 8'': Trailer Breakdown with Executive Producer Katsuhiro Harada |url=https://latam.ign.com/tekken-8/90135/news/tekken-8-desglose-del-trailer-con-el-productor-ejecutivo-katsuhiro-harada |accessdate=December 12, 2022 |website=[[IGN Latin America]] |language=es-la |archive-date=March 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330005902/https://latam.ign.com/tekken-8/90135/news/tekken-8-desglose-del-trailer-con-el-productor-ejecutivo-katsuhiro-harada |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Понатаму, сите модели на ликови и гласовно дејствување се целосно нови, наместо рециклирана содржина од претходните записи. Онлајн режимот вклучува борбено лоби наречено „Arcade Quest“, кое содржи аркадни средини, редовни онлајн битки и натпревари на турнири. „Arcade Quest“ им овозможува на корисниците да ги приспособат своите аватари и ќе користат валута „Fight Money“. ''Tekken 8'' се напојува со следната генерација на [[Unreal Engine 5]], со што стана првата голема [[борбена игра]] што го користи овој мотор.

''Tekken 8'' има [[вкрстена игра]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jones |first=Anthony |date=December 27, 2023 |title=Will Tekken 8 Be Crossplay? |url=https://www.escapistmagazine.com/will-tekken-8-be-crossplay/ |access-date=January 30, 2024 |website=The Escapist |language=en-US |archive-date=January 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130172716/https://www.escapistmagazine.com/will-tekken-8-be-crossplay/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; овозможувајќи им на играчите на PlayStation 5, Windows и Xbox Series X/S да играат еден против друг за прв пат во историјата на франшизата. Репродукцијата меѓу платформи може да се овозможи или оневозможи во зависност од претпочитањето на играчот.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bowen |first=Tom |date=January 25, 2024 |title=Tekken 8 Crossplay Guide (How to Enable / Disable Crossplay) |url=https://gamerant.com/tekken-8-how-to-enable-disable-crossplay-guide-cross-platform/ |access-date=January 30, 2024 |website=Game Rant |language=en |archive-date=February 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209212139/https://gamerant.com/tekken-8-how-to-enable-disable-crossplay-guide-cross-platform/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Текен форс режимот базиран на Сценарио Кампања од ''[[Tekken 6 (видеоигра)|Tekken 6]]'' е ексклузивен само во поглавјето 10 од основната главна приказна. Овој режим има ексклузивни системи Heat и Rage кои ги немаа системите за оригинални сценарија за борба против глава, како што е Rage Burst, и Мерач на топлина што може автоматски да се регенерира и да стане повторно употреблив на полна лента. Дополнително, кога се борите против Азазел или во Tekken Ball Mode, Rage Arts се оневозможени, а вториот Rage Arts е заменет со Rage Burst.

==Заговор==
Шест месеци по смртта на [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]], [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]], заедно со [[Ларс Александерсон (Текен)|Ларс Александерсон]] и [[Список на ликови од Текен|Ли Чаолан]] од бунтовничката армија Игдрасил, го заседа својот татко [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]] во [[Менхетен]], [[Њујорк]]. Меѓутоа, додека Џин е принуден да гледа како Казуја убива милиони во градот, предизвикувајќи го да биде прогонуван од визијата на Огр како ја убива својата мајка [[Џун Казама (Текен)|Џун Казама]], тој ја губи контролата над своите ѓаволски моќи и е поразен, предизвикувајќи операцијата да пропадне. . Среде хаосот, Казуја, сега отворено откривајќи ја својата ѓаволска форма на јавноста, најавува нов турнир „Кралот на железната тупаница“, каде претставници на различни нации се борат меѓу себе. Победничката нација ќе биде наградена, додека поразените ќе се соочат со уништување.

Една недела подоцна, пред да започнат квалификациите за турнирот „Кралот на железната тупаница“ во шестиот ден, Џин, кој се опоравува од повредите, се бори со Ларс, додека Ли го анализира нивниот спаринг. Како што се плашеа Ларс и Ли, Џин открива дека повеќе не може да ги активира своите ѓаволски сили по своја волја. По краткиот разговор со [[Алиса Босконович (Текен)|Алиса Босконович]] на третиот ден пред турнирот, Џин се одлучи и се приклучува на квалификациите во [[Јапонија]], додека Алиса, која првично ќе го замени Џин на турнирот, е ангажирана да внимава на можниот сет - од страна на G Corporation. Таму, Џин ја запознава Реина, студентка од Политехничкиот факултет Мишима, чија борбена моќ наликува на Хеихачи, неговиот дедо. Џин успева да обезбеди место на главниот турнир, победувајќи ги Реина и неговиот стар ривал [[Хуоаранг (Текен)|Хуоаранг]], повремено покажувајќи ги рафалите на своите ѓаволски моќи во борба. По битката, Реина бара да му се придружи на Џин во неговата борба против Казуја, чувајќи ги нејзините вистински намери скриени.

На друго место во [[Рим]], [[Список на ликови од Текен|Клаудио Серафино]], [[Список на ликови од Текен|Зафина]] и [[Линг Жаоју (Текен)|Линг Жаоју]] го гледаат турнирот. Зафина му открива на Клаудио зошто Џин објавил трета светска војна против Казуја за време на неговото раководење со Мишима Заибацу била да го намами демонското суштество [[Список на ликови од Текен|Азазел]] и да го уништи. левата рака. Таа открива дека растечката среброљубие на Казуја била главен извор зад растечката моќ на Азазел и го предупредува Клаудио дека треба да го бараат Џин за да го спречат тоа. Во меѓувреме, [[Лео Клизен (Текен)|Лео Клизен]] и нивниот татко Никлас пристигнуваат во базата Игдрасил, каде што вториот го открива своето истражување за Азазел и генот на ѓаволот. Тој открива дека Азазел му го дал генот на древниот човек, создавајќи ѓаволи да дејствуваат како негови слуги и за да се пристапи до неговата моќ, мора да се има силна желба. Кланот Хачиџо, од кој потекнуваат Џин и Казуја преку покојната сопруга на Хеихачи, [[Список на ликови од Текен|Казуми]], е еден од клановите на потомците на слугите.

На главниот турнир во Рим, Ларс се среќава со водачот на Независните сили на [[ОН]] и основач на единицата Равен, Виктор Шевалие, кој се согласува да го поддржи Игдрасил во заземањето на Казуја, додека независно, Клаудио, Зафина и Жаоју се инфилтрираат на турнирот. Џин го поразува [[Список на ликови од Текен|Лерој Смит]], претставник на турнирот од источноамериканскиот брег, кој потоа го учи Џин да се ослободи од своите стравови и да го следи своето срце, а истовремено е благодарен за неговиот херојство против нападот на Казуја на Менхетен. Додека Игдрасил, ОН и тимот на Клаудио ги започнуваат своите напади, Џин и неговите проширени сојузници се премногу доцна за да сфатат дека турнирот бил поставен од Казуја за да ја намами Зафина и да соберат доволно мрачни енергии околу превирањата во Колосеум за време на финалето за да воскреснете ја физичката форма на Азазел. Кршејќи го печатот на раката на Зафина, Казуја го отпечатува Азазел и го поразува, впивајќи го за да стане вистински ѓавол. Реина, свесна за генот на ѓаволот, се бори со Казуја во оваа нова форма, но е поразена. Во обид да купи време за Џин и неговите сојузници да избегаат, Клаудио ги користи своите моќи и успева да го повреди Казуја, навидум по цена на неговиот живот. Сè уште се бори со Азазел, Казуја се повлекува.

Верувајќи дека постои начин да ја врати контролата над своите ѓаволски моќи, Џин тргнува на патување до светилиштето Казама во неговото родно место во [[Јакушима]], длабоко во шумите на островот, каде што Џун веројатно умрел во рацете на Огре. На пат кон Јакушима, [[Лили (Текен)|Емили Де Рошфорт]] открива дека Џин сега е единствениот преживеан од главниот огранок на кланот Казама, кој се соочува со исчезнување по исчезнувањето на Џун. Казуја ги преместува своите преостанати сили во Јакушима, со намера да го забави Џин и да ја уништи бунтовничката војска. Коалицијата на Игдрасил, ОН и неколку борци од турнирот, вклучувајќи ги Лерој и Реина, се борат против армијата на G-Corporation, предводена од Нина Вилијамс и неколку други борци на турнирот под нивниот платен список, додека Жаоју сам го штити Џин од масовно произведени Џек-7 додека паѓа во длабок сон. Потоа се појавува Казуја, бришејќи ги двете страни. Ларс се повлекува во шумата за да го заштити Џин од Казуја, додека Реина, верувајќи дека блиската смрт ќе ѝ разбуди некаква моќ, дозволува да биде навидум убиена во експлозијата. На крајот, бидејќи успешно ја преживува експлозијата на Казуја и се буди од блиска смрт, се открива дека Реина е носител на Ѓаволски ген како Џин и Казуја.

Длабоко во својата потсвест, Џин се среќава со своето ѓаволско јас, кое потоа се исмева со претходните неуспеси и злосторства на Џин. од нападот на Казуја. Казуја планира да го уништи островот, но Џин ја запира експлозијата. Откако видел визии на Џун кои го охрабруваат, Џин се буди во формата на ангел и ја напаѓа Казуја. Казуја и Џин се борат сè до вселената, како резултат на експлозијата од двете страни меѓусебно ги чисти Ѓаволските гени. Слетувајќи назад на Земјата, Џин и Казуја се впуштаат во последната битка помеѓу таткото и синот, при што Џин излегува како победник. Конечно ослободен од генот на ѓаволот, тој се заблагодарува на мајка си и заминува со Жаоју. На несвесниот Казуја подоцна му приоѓа навидум жив Џун.

За време на кредитите, додека светот ја слави својата слобода од тиранијата на G Corporation, некои од борците на турнирот, вклучително и оние кои порано биле поврзани со Казуја за време на борбата во Јакушима, се прикажани како отвораат кујни за храна на Менхетен за да помогнат во обновувањето на градот, Лео и Никлас ги продолжуваат своите Експедиција до непознати делови, Игдрасил и ОН ги прославуваат своите успеси во Париз, каде што Шахин ја гледа прославата на јадрата, а Зафина и Клаудио се прикажани живи на [[Среден Исток]].

Во средна сцена, Реина стои од земја и вети дека ќе се одмазди на нејзиниот татко, Хеихачи, додека ја зема нејзината новоразбудена форма на Ѓавол.

==Ликови==
Во моментов, има вкупно 35 ликови кои може да се репродуцираат. Беа најавени 32 за основниот список на ''Tekken 8''. Играта има и најавена прва сезона на DLC која ќе додаде уште четири ликови во списокот. Покрај тоа, играта има два газда што не можат да се играат, Азазел и Ѓавол Казуја во неговата вистинска форма, како и лик што може да се игра само за настани и еден од последните противници во Аркадниот режим. Харада коментираше дека гостинските ликови сè уште не се разгледани, но го призна барањето од фановите за вклучување на [[Казума Кирју]] од серијата [[Like a Dragon]], кој претходно беше најбараниот гостин лик во Tekken 7, како и [[Тифа Локхарт]] од [[Final Fantasy]].

===Нови ликови===
* [[Џин Казама (Текен)|Ангел Џин]]: Ангелската трансформација на Џин Казама и прочистена форма на неговиот ѓаволски колега, проткаена со моќта за прочистување на Казама. Тој може да се репродуцира само во режимот на приказна The Dark Awakens и еден од последните противници во Arcade Mode.
* [[Список на ликови од Текен|Азусена Милагрос Ортиз Кастиљо]]: Бестрашен среќен Перуанец мешан боречки уметник и ќерка на сопственик на компанија за кафе.
* [[Список на ликови од Final Fantasy XVI|Клајв Розфилд]]: Главниот протагонист на [[Final Fantasy XVI]] на [[Square Enix]]. Тој е првороден син на војводата Елвин Росарија и доминантен домаќин на Еикон по име Ифрит. Во битката, тој е придружуван од неговиот домашен волк [[Торгал]] и ја позајмува моќта на Феникс Еикон од неговиот помлад брат [[Џошуа]].
* [[Џек (Текен)|Џек-8]]: Најновата надградба на моделот Џек на G Corporation, со нов глас и изглед.
* [[Список на ликови од Текен|Миари Зо]]: Љубопитна љубителка на животните и нивните живеалишта, а ги открила боречките вештини имитирајќи ги нивните движења. Таа има блиска врска со два лемури со прстенести опашки, родител „Ванила“ и дете „Какао“. Нејзиниот стил на борба е Мораинги и други африкански боречки вештини.
* [[Список на ликови од Текен|Реина]]: Тинејџерка облечена во виолетова боја која студира во Политехничкиот факултет Мишима. Таа е вонбрачна ќерка на Хеихачи Мишима и го поседува Ѓаволот. Таа, покрај Таидо, вежба и карате во стилот на Мишима.
* [[Список на ликови од Текен|Виктор Шевалие]]: Легендарен воен ветеран, адмирал и супер шпион на Обединетите нации од кралската француска витешка лоза и основач на велемајсторот на единицата Рејвен со кодното име „Фантом Рејвен“, иако не го користи. Тој е близок борец кој користи и нож и карамбит за неговата стандардна борба, и технологија која му дава способност за телепортација и го подобрува неговиот вооружен пиштол, гранати и катана со обвивка наречена „Такемиказучи“.

=== Стари ликови ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Алиса Босконович (Текен)|Алиса Босконович]]
* [[Ана Вилијамс (Текен)|Ана Вилијамс]]
* [[Армор Кинг (Текен)|Армор Кинг II]]
* [[Асука Казама (Текен)|Асука Казама]]
* [[Список на ликови од Текен|Азазел]]
* [[Список на ликови од Текен|Боб Ричардс]]
* [[Брајан Фјури (Текен)|Брајан Фјури]]
* [[Список на ликови од Текен|Клаудио Серафино]]
* [[Џин Казама (Текен)|Девил (Ѓавол) Џин]]
* [[Еди Гордо (Текен)|Еди Гордо]]
* [[Список на ликови од Текен|Фахкумрам]]
* [[Список на ликови од Текен|Фенг Веи]]
* [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]]
{{col-break}}
* [[Хуоаранг (Текен)|Хуоаранг]]
* [[Џек (Текен)|Џек-7]]
* [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]]
* [[Џун Казама (Текен)|Џун Казама]]
* [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]] / [[Казуја Мишима (Текен)|Ѓаволски Казуја]]
* [[Кинг (Текен)|Кинг II]]
* [[Кума и Панда (Текен)|Кума II]] 
* [[Список на ликови од Текен|Кунимитсу II]]
* [[Ларс Александерсон (Текен)|Ларс Александерсон]]
* [[Список на ликови од Текен|Ли Чаолан]]
* [[Лео Клизен (Текен)|Лео Клизен]]
* [[Список на ликови од Текен|Лерој Смит]]
* [[Список на ликови од Текен|Лидија Собиеска]]
{{col-break}}
* [[Лили (Текен)|Лили Де Рошфорт]]
* [[Линг Жаоју (Текен)|Линг Жаоју]]
* [[Маршал Ло (Текен)|Маршал Ло]]
* [[Нина Вилијамс (Текен)|Нина Вилијамс]]
* [[Кума и Панда (Текен)|Панда]]
* [[Пол Феникс (Текен)|Пол Феникс]]
* [[Список на ликови од Текен|Рејвен]]
* [[Список на ликови од Текен|Роџер Џуниор]]
* [[Сергеј Драгунов (Текен)|Сергеј Драгунов]]
* [[Список на ликови од Текен|Шахин]]
* [[Стив Фокс (Текен)|Стив Фокс]]
* [[Јошимитсу (Текен)|Јошимитсу]]
* [[Список на ликови од Текен|Зафина]]
{{col-end}}

==Развој==
Текен 8 беше откриен со тепачка помеѓу Џин и неговиот татко Казуја, која се градеше веќе неколку години. Додека Џин веќе се соочуваше со своите роднини во претходните игри од франшизата, тој е прикажан во голем конфликт со неговиот Ѓаволски ген бидејќи тој продолжува да ја апсорбира неговата човечност до тој степен што станува Ѓавол Џин во средината на борбата. Сепак, Харада забележа дека последната сцена од трејлерот со скршени синџири делува како симболика за Џин да се ослободи од конфликтите со кои е поврзан веќе неколку игри. Вообичаено толкување на судбината на мајката на Џин, Џун Казама е дека таа била убиена пред настаните на Текен 3. Ова е истражено во приказна од гледна точка на Џин и е верување што го делат повеќето гејмери. Меѓутоа, Џин и гејмерите всушност биле неточни - Џун недостасува. Како резултат на тоа, Харада објасни дека што се однесува до ривалството меѓу Џин и Казуја, Џун ќе биде присутен на нивната евентуална конфронтација. Иако Џин се враќа како херој на приказната, тој забележал дека таквиот протагонист станал непопуларен во фандомите бидејќи го преработил како негативец во Текен 6. Според Харада, режимот на приказна е напишан за да биде достапен за новодојденците, нагласувајќи ги кинематиката и битките различни од вообичаените битки во борбените игри. Харада ја повтори оваа изјава со Arcade потрагата која игра поинаку од претходните аркадни режими бидејќи ги пречекува неквалификуваните играчи. На секој лик му беше даден специјален режим за да генерира поголема штета. Откако беше откриено нејзиното враќање во серијата, Харада беше задоволна од додавањето на Џун Казама во актерската екипа.

==Наводи==
{{Наводи}}

[[Категорија:Игри за PlayStation 5]]
[[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]]
[[Категорија:Игри на Unreal Engine 5]]
[[Категорија:Игри за Windows]]
[[Категорија:Научнофантастични видеоигри]]</text>
      <sha1>c9mte8lgwiej1sdr1rl88fi7xe290px</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600716</id>
      <parentid>5600715</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:10:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600716</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="36560" sha1="c7uphq9werf2oszwqcjnb75gnkr47d7" xml:space="preserve">{{Инфокутија Видеоигра
| title = 
| image = [[Податотека:Tekken_8_cover_art.jpg|256px]]
| caption = 
| developer = [[Bandai Namco Studios]]&lt;br&gt;[[Arika]]
| publisher = [[Bandai Namco Entertainment]]
| director = Кохеи Икеда&lt;br&gt;Јасуки Накабајаши
| producer = [[Кацухиро Харада]]&lt;br&gt;Кохеи Икеда&lt;br&gt;Јохеи Шимори
| designer = Јошинори Такахаши&lt;br&gt;Сакимори Нумата&lt;br&gt;Масајоши Нода
| programmer = Кеи Кудо
| composer = Јусуке Јамаучи&lt;br&gt;Акита Тохјама&lt;br&gt;Шого Номура&lt;br&gt;Јошихито Јано &lt;br&gt;[[Го Шина]]&lt;br&gt;[[Шинџи Хосое]]
| series = ''[[Tekken (франшиза)|Tekken]]''
| released = 26 јануари 2024 г.
| genre = [[боречка игра]]
| modes = [[Едноиграчка игра|едноиграчки]], [[Повеќеиграчка игра|повеќеиграчки]]
| platforms = [[PlayStation 5]], [[Xbox Series X/S]], [[Microsoft Windows]]
| artist = Косуке пазувите&lt;br&gt;Шиничиро Озава&lt;br&gt;Хироши Асаи
| engine = [[Unreal Engine 5]]
}}

'''''Tekken 8''''' (鉄拳8) — [[борбена]] видеоигра развиена од [[Bandai Namco Studios]] и [[Arika]]&lt;ref name=&quot;Arika&quot;&gt;{{cite web |url=https://www.arika.co.jp/news/press-release/arika-release_20230206en.pdf |title=Notice regarding contracted development work for the &quot;TEKKEN&quot; series. |website=Arika |date=February 6, 2023 |access-date=August 1, 2024}}&lt;/ref&gt; и објавена од [[Bandai Namco Entertainment]]. Играта била објавена за [[PlayStation 5]], [[Windows]] и [[Xbox Series X/S]] на 26 јануари 2024 година. Тоа е осмото издание на канон и десеттото севкупно внесување во серијата [[Tekken (франшиза)|Tekken]]. Приказниот режим на основната игра, насловен како Темното се буди, се одвива шест месеци по настаните на неговиот претходник и се фокусира на последната конфронтација помеѓу главниот јунак [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]] и неговиот татко [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]]. Во меѓувреме, дополнителен режим на приказна се фокусира на Лидија Собиеска, [[Еди Гордо (Текен)|Еди Гордо]] и [[Јошимитсу (Текен)|Јошимитсу]] за откривање на античката историја на кланот Мишима, како и на воскреснувањето на самиот [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]].

Развојот на ''Tekken 8'' првпат беше закачен во август 2022 година на [[Evo 2022]], со официјална презентација направена следниот месец на настанот ''State of Play'' на [[Sony]]. Фокусирајќи се на поагресивни тонови, Tekken 8 беше развиен со помош на [[Unreal Engine 5]] и содржи надградени борбени елементи и системи од неговиот претходник. ''Tekken 8'', исто така, воведува сосема нова механика, како што се системот „Heat“ и „Tornado“ хитови. Arcade Quest беше уште еден додаток на нивниот онлајн режим, кој вклучува турнири, аркадни функции, приспособливи аватари и специјализирана валута што се прикажува во текот на играта.

Тестовите на играта беа одржани во јули и октомври 2023 година за да се обезбеди севкупна стабилност пред објавувањето, а демо беше овозможено на конзолите во декември истата година. Пропусницата за првата сезона на играта, која вклучуваше содржини за преземање и нови ликови, беше достапна за време на периодот на преднарачка на играта. По објавувањето, ''Tekken 8'' доби признание од критиката, при што многу критичари го пофалија целокупниот напредок на играта во серијата, како и нејзината агресивна игра.

==Играчки процес==
''Tekken 8'' го следи истиот формат на [[борбена игра]] како и претходните игри на [[Tekken (франшиза)|Tekken]]. Katsuhiro Harada, продуцентот на играта, изјави дека ''Tekken 8'' ќе биде „поагресивен“ од неговиот претходник, што покажува дека системот ќе ги наградува играчите кои се проактивни во нападот, а не оние кои се дефанзивни. За да се постигне ова, играта воведе нов систем познат како „Топлина“. Кога ликот ја отклучува состојбата „Топлина“, тие предизвикуваат не само оштетување на чипот и дополнителни поместувања, туку и ги менуваат својствата на некои од нивните потези, како што е тежок прекин на заштитата. Овие борци, исто така, можат да ги откажат своите потези додека се во состојба „Топлина“. Тајмерот за топлина може да се запре ако се користат сетови на борци.&lt;ref name=&quot;Arika&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;techraptor&quot;&gt;{{cite web |last=Nelva |first=Giuseppe |date=February 5, 2023 |title=''Tekken 8'' Reveals Nina Williams, Gameplay, In-Depth Mechanics Explanation, &amp; On-Site Closed Alpha |url=https://techraptor.net/gaming/news/tekken-8-reveals-nina-williams-gameplay-and-in-depth-mechanics-explanation |accessdate=January 6, 2023 |website=Tech Raptor |archive-date=July 8, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230708012900/https://techraptor.net/gaming/news/tekken-8-reveals-nina-williams-gameplay-and-in-depth-mechanics-explanation |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Борците, исто така, ќе добијат оштетување на чиповите кога ќе се заштитат од тешкиот напад на нормална држава или од знаците на Heat State, што ќе им овозможи да ги регенерираат нивните здравствени шипки. За разлика од системот за регенерација на здравствени шипки само во режим Tag од игрите ''[[Tekken Tag Tournament (видеоигра)|Tekken Tag Tournament]]'', здравјето на борците може да се врати само со напад на противникот.&lt;ref name=&quot;Arika&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;techraptor&quot;/&gt;

''Tekken 8'' вклучува голем број технички ажурирања и преработени функции. Системот „Rage“, кој дебитираше во претходниот запис, се враќа во Tekken 8 со нови промени. На пример, „Rage Drive“ е одвоен и преработен како „Heat Smash“, супер потег на системот „Heat“. Механизмот „Screw“ беше отстранет од ''Tekken 8'' и заменет со екстендер „Tornado“; системот ги става противниците во состојба врзана за земја кога брзо паѓаат на земја. Специфичните фази во играта имаат и опасности, како што се некои со поцврсти ѕидови и подови кои мора да бидат скршени повеќе пати од потешките нокаут напади на борците, додека други ќе предизвикаат оштетените противници да експлодираат нагоре кога ќе ги погоди експлозив на ѕидовите и подот.

Покрај техничките подобрувања, ''Tekken 8'' вклучува промени на други елементи. Харада изјави дека Текен 8 има за цел да обезбеди повеќе филмско борбено искуство, со фокус на уништувањето на сцената и реакциите на специфичните ликови на нив.&lt;ref name=&quot;secondinter&quot;&gt;{{cite web |last=Borger |first=Will |date=December 9, 2022 |title=''Tekken 8'': desglose del tráiler con el productor ejecutivo Katsuhiro Harada |trans-title=''Tekken 8'': Trailer Breakdown with Executive Producer Katsuhiro Harada |url=https://latam.ign.com/tekken-8/90135/news/tekken-8-desglose-del-trailer-con-el-productor-ejecutivo-katsuhiro-harada |accessdate=December 12, 2022 |website=[[IGN Latin America]] |language=es-la |archive-date=March 30, 2023 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230330005902/https://latam.ign.com/tekken-8/90135/news/tekken-8-desglose-del-trailer-con-el-productor-ejecutivo-katsuhiro-harada |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Понатаму, сите модели на ликови и гласовно дејствување се целосно нови, наместо рециклирана содржина од претходните записи. Онлајн режимот вклучува борбено лоби наречено „Arcade Quest“, кое содржи аркадни средини, редовни онлајн битки и натпревари на турнири. „Arcade Quest“ им овозможува на корисниците да ги приспособат своите аватари и ќе користат валута „Fight Money“. ''Tekken 8'' се напојува со следната генерација на [[Unreal Engine 5]], со што стана првата голема [[борбена игра]] што го користи овој мотор.

''Tekken 8'' има [[вкрстена игра]],&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Jones |first=Anthony |date=December 27, 2023 |title=Will Tekken 8 Be Crossplay? |url=https://www.escapistmagazine.com/will-tekken-8-be-crossplay/ |access-date=January 30, 2024 |website=The Escapist |language=en-US |archive-date=January 30, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240130172716/https://www.escapistmagazine.com/will-tekken-8-be-crossplay/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; овозможувајќи им на играчите на PlayStation 5, Windows и Xbox Series X/S да играат еден против друг за прв пат во историјата на франшизата. Репродукцијата меѓу платформи може да се овозможи или оневозможи во зависност од претпочитањето на играчот.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Bowen |first=Tom |date=January 25, 2024 |title=Tekken 8 Crossplay Guide (How to Enable / Disable Crossplay) |url=https://gamerant.com/tekken-8-how-to-enable-disable-crossplay-guide-cross-platform/ |access-date=January 30, 2024 |website=Game Rant |language=en |archive-date=February 9, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240209212139/https://gamerant.com/tekken-8-how-to-enable-disable-crossplay-guide-cross-platform/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Текен форс режимот базиран на Сценарио Кампања од ''[[Tekken 6 (видеоигра)|Tekken 6]]'' е ексклузивен само во поглавјето 10 од основната главна приказна. Овој режим има ексклузивни системи Heat и Rage кои ги немаа системите за оригинални сценарија за борба против глава, како што е Rage Burst, и Мерач на топлина што може автоматски да се регенерира и да стане повторно употреблив на полна лента. Дополнително, кога се борите против Азазел или во Tekken Ball Mode, Rage Arts се оневозможени, а вториот Rage Arts е заменет со Rage Burst.

==Заговор==
Шест месеци по смртта на [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]], [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]], заедно со [[Ларс Александерсон (Текен)|Ларс Александерсон]] и [[Список на ликови од Текен|Ли Чаолан]] од бунтовничката армија Игдрасил, го заседа својот татко [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]] во [[Менхетен]], [[Њујорк]]. Меѓутоа, додека Џин е принуден да гледа како Казуја убива милиони во градот, предизвикувајќи го да биде прогонуван од визијата на Огр како ја убива својата мајка [[Џун Казама (Текен)|Џун Казама]], тој ја губи контролата над своите ѓаволски моќи и е поразен, предизвикувајќи операцијата да пропадне. . Среде хаосот, Казуја, сега отворено откривајќи ја својата ѓаволска форма на јавноста, најавува нов турнир „Кралот на железната тупаница“, каде претставници на различни нации се борат меѓу себе. Победничката нација ќе биде наградена, додека поразените ќе се соочат со уништување.

Една недела подоцна, пред да започнат квалификациите за турнирот „Кралот на железната тупаница“ во шестиот ден, Џин, кој се опоравува од повредите, се бори со Ларс, додека Ли го анализира нивниот спаринг. Како што се плашеа Ларс и Ли, Џин открива дека повеќе не може да ги активира своите ѓаволски сили по своја волја. По краткиот разговор со [[Алиса Босконович (Текен)|Алиса Босконович]] на третиот ден пред турнирот, Џин се одлучи и се приклучува на квалификациите во [[Јапонија]], додека Алиса, која првично ќе го замени Џин на турнирот, е ангажирана да внимава на можниот сет - од страна на G Corporation. Таму, Џин ја запознава Реина, студентка од Политехничкиот факултет Мишима, чија борбена моќ наликува на Хеихачи, неговиот дедо. Џин успева да обезбеди место на главниот турнир, победувајќи ги Реина и неговиот стар ривал [[Хуоаранг (Текен)|Хуоаранг]], повремено покажувајќи ги рафалите на своите ѓаволски моќи во борба. По битката, Реина бара да му се придружи на Џин во неговата борба против Казуја, чувајќи ги нејзините вистински намери скриени.

На друго место во [[Рим]], [[Список на ликови од Текен|Клаудио Серафино]], [[Список на ликови од Текен|Зафина]] и [[Линг Жаоју (Текен)|Линг Жаоју]] го гледаат турнирот. Зафина му открива на Клаудио зошто Џин објавил трета светска војна против Казуја за време на неговото раководење со Мишима Заибацу била да го намами демонското суштество [[Список на ликови од Текен|Азазел]] и да го уништи. левата рака. Таа открива дека растечката среброљубие на Казуја била главен извор зад растечката моќ на Азазел и го предупредува Клаудио дека треба да го бараат Џин за да го спречат тоа. Во меѓувреме, [[Лео Клизен (Текен)|Лео Клизен]] и нивниот татко Никлас пристигнуваат во базата Игдрасил, каде што вториот го открива своето истражување за Азазел и генот на ѓаволот. Тој открива дека Азазел му го дал генот на древниот човек, создавајќи ѓаволи да дејствуваат како негови слуги и за да се пристапи до неговата моќ, мора да се има силна желба. Кланот Хачиџо, од кој потекнуваат Џин и Казуја преку покојната сопруга на Хеихачи, [[Список на ликови од Текен|Казуми]], е еден од клановите на потомците на слугите.

На главниот турнир во Рим, Ларс се среќава со водачот на Независните сили на [[ОН]] и основач на единицата Равен, Виктор Шевалие, кој се согласува да го поддржи Игдрасил во заземањето на Казуја, додека независно, Клаудио, Зафина и Жаоју се инфилтрираат на турнирот. Џин го поразува [[Список на ликови од Текен|Лерој Смит]], претставник на турнирот од источноамериканскиот брег, кој потоа го учи Џин да се ослободи од своите стравови и да го следи своето срце, а истовремено е благодарен за неговиот херојство против нападот на Казуја на Менхетен. Додека Игдрасил, ОН и тимот на Клаудио ги започнуваат своите напади, Џин и неговите проширени сојузници се премногу доцна за да сфатат дека турнирот бил поставен од Казуја за да ја намами Зафина и да соберат доволно мрачни енергии околу превирањата во Колосеум за време на финалето за да воскреснете ја физичката форма на Азазел. Кршејќи го печатот на раката на Зафина, Казуја го отпечатува Азазел и го поразува, впивајќи го за да стане вистински ѓавол. Реина, свесна за генот на ѓаволот, се бори со Казуја во оваа нова форма, но е поразена. Во обид да купи време за Џин и неговите сојузници да избегаат, Клаудио ги користи своите моќи и успева да го повреди Казуја, навидум по цена на неговиот живот. Сè уште се бори со Азазел, Казуја се повлекува.

Верувајќи дека постои начин да ја врати контролата над своите ѓаволски моќи, Џин тргнува на патување до светилиштето Казама во неговото родно место во [[Јакушима]], длабоко во шумите на островот, каде што Џун веројатно умрел во рацете на Огре. На пат кон Јакушима, [[Лили (Текен)|Емили Де Рошфорт]] открива дека Џин сега е единствениот преживеан од главниот огранок на кланот Казама, кој се соочува со исчезнување по исчезнувањето на Џун. Казуја ги преместува своите преостанати сили во Јакушима, со намера да го забави Џин и да ја уништи бунтовничката војска. Коалицијата на Игдрасил, ОН и неколку борци од турнирот, вклучувајќи ги Лерој и Реина, се борат против армијата на G-Corporation, предводена од Нина Вилијамс и неколку други борци на турнирот под нивниот платен список, додека Жаоју сам го штити Џин од масовно произведени Џек-7 додека паѓа во длабок сон. Потоа се појавува Казуја, бришејќи ги двете страни. Ларс се повлекува во шумата за да го заштити Џин од Казуја, додека Реина, верувајќи дека блиската смрт ќе ѝ разбуди некаква моќ, дозволува да биде навидум убиена во експлозијата. На крајот, бидејќи успешно ја преживува експлозијата на Казуја и се буди од блиска смрт, се открива дека Реина е носител на Ѓаволски ген како Џин и Казуја.

Длабоко во својата потсвест, Џин се среќава со своето ѓаволско јас, кое потоа се исмева со претходните неуспеси и злосторства на Џин. од нападот на Казуја. Казуја планира да го уништи островот, но Џин ја запира експлозијата. Откако видел визии на Џун кои го охрабруваат, Џин се буди во формата на ангел и ја напаѓа Казуја. Казуја и Џин се борат сè до вселената, како резултат на експлозијата од двете страни меѓусебно ги чисти Ѓаволските гени. Слетувајќи назад на Земјата, Џин и Казуја се впуштаат во последната битка помеѓу таткото и синот, при што Џин излегува како победник. Конечно ослободен од генот на ѓаволот, тој се заблагодарува на мајка си и заминува со Жаоју. На несвесниот Казуја подоцна му приоѓа навидум жив Џун.

За време на кредитите, додека светот ја слави својата слобода од тиранијата на G Corporation, некои од борците на турнирот, вклучително и оние кои порано биле поврзани со Казуја за време на борбата во Јакушима, се прикажани како отвораат кујни за храна на Менхетен за да помогнат во обновувањето на градот, Лео и Никлас ги продолжуваат своите Експедиција до непознати делови, Игдрасил и ОН ги прославуваат своите успеси во Париз, каде што Шахин ја гледа прославата на јадрата, а Зафина и Клаудио се прикажани живи на [[Среден Исток]].

Во средна сцена, Реина стои од земја и вети дека ќе се одмазди на нејзиниот татко, Хеихачи, додека ја зема нејзината новоразбудена форма на Ѓавол.

==Ликови==
Во моментов, има вкупно 35 ликови кои може да се репродуцираат. Беа најавени 32 за основниот список на ''Tekken 8''. Играта има и најавена прва сезона на DLC која ќе додаде уште четири ликови во списокот. Покрај тоа, играта има два газда што не можат да се играат, Азазел и Ѓавол Казуја во неговата вистинска форма, како и лик што може да се игра само за настани и еден од последните противници во Аркадниот режим. Харада коментираше дека гостинските ликови сè уште не се разгледани, но го призна барањето од фановите за вклучување на [[Казума Кирју]] од серијата [[Like a Dragon]], кој претходно беше најбараниот гостин лик во Tekken 7, како и [[Тифа Локхарт]] од [[Final Fantasy]].

===Нови ликови===
* [[Џин Казама (Текен)|Ангел Џин]]: Ангелската трансформација на Џин Казама и прочистена форма на неговиот ѓаволски колега, проткаена со моќта за прочистување на Казама. Тој може да се репродуцира само во режимот на приказна The Dark Awakens и еден од последните противници во Arcade Mode.
* [[Список на ликови од Текен|Азусена Милагрос Ортиз Кастиљо]]: Бестрашен среќен Перуанец мешан боречки уметник и ќерка на сопственик на компанија за кафе.
* [[Список на ликови од Final Fantasy XVI|Клајв Розфилд]]: Главниот протагонист на [[Final Fantasy XVI]] на [[Square Enix]]. Тој е првороден син на војводата Елвин Росарија и доминантен домаќин на Еикон по име Ифрит. Во битката, тој е придружуван од неговиот домашен волк [[Торгал]] и ја позајмува моќта на Феникс Еикон од неговиот помлад брат [[Џошуа]].
* [[Џек (Текен)|Џек-8]]: Најновата надградба на моделот Џек на G Corporation, со нов глас и изглед.
* [[Список на ликови од Текен|Миари Зо]]: Љубопитна љубителка на животните и нивните живеалишта, а ги открила боречките вештини имитирајќи ги нивните движења. Таа има блиска врска со два лемури со прстенести опашки, родител „Ванила“ и дете „Какао“. Нејзиниот стил на борба е Мораинги и други африкански боречки вештини.
* [[Список на ликови од Текен|Реина]]: Тинејџерка облечена во виолетова боја која студира во Политехничкиот факултет Мишима. Таа е вонбрачна ќерка на Хеихачи Мишима и го поседува Ѓаволот. Таа, покрај Таидо, вежба и карате во стилот на Мишима.
* [[Список на ликови од Текен|Виктор Шевалие]]: Легендарен воен ветеран, адмирал и супер шпион на Обединетите нации од кралската француска витешка лоза и основач на велемајсторот на единицата Рејвен со кодното име „Фантом Рејвен“, иако не го користи. Тој е близок борец кој користи и нож и карамбит за неговата стандардна борба, и технологија која му дава способност за телепортација и го подобрува неговиот вооружен пиштол, гранати и катана со обвивка наречена „Такемиказучи“.

=== Стари ликови ===
{{col-begin}}
{{col-break}}
* [[Алиса Босконович (Текен)|Алиса Босконович]]
* [[Ана Вилијамс (Текен)|Ана Вилијамс]]
* [[Армор Кинг (Текен)|Армор Кинг II]]
* [[Асука Казама (Текен)|Асука Казама]]
* [[Список на ликови од Текен|Азазел]]
* [[Список на ликови од Текен|Боб Ричардс]]
* [[Брајан Фјури (Текен)|Брајан Фјури]]
* [[Список на ликови од Текен|Клаудио Серафино]]
* [[Џин Казама (Текен)|Девил (Ѓавол) Џин]]
* [[Еди Гордо (Текен)|Еди Гордо]]
* [[Список на ликови од Текен|Фахкумрам]]
* [[Список на ликови од Текен|Фенг Веи]]
* [[Хеихачи Мишима (Текен)|Хеихачи Мишима]]
{{col-break}}
* [[Хуоаранг (Текен)|Хуоаранг]]
* [[Џек (Текен)|Џек-7]]
* [[Џин Казама (Текен)|Џин Казама]]
* [[Џун Казама (Текен)|Џун Казама]]
* [[Казуја Мишима (Текен)|Казуја Мишима]] / [[Казуја Мишима (Текен)|Ѓаволски Казуја]]
* [[Кинг (Текен)|Кинг II]]
* [[Кума и Панда (Текен)|Кума II]] 
* [[Список на ликови од Текен|Кунимитсу II]]
* [[Ларс Александерсон (Текен)|Ларс Александерсон]]
* [[Список на ликови од Текен|Ли Чаолан]]
* [[Лео Клизен (Текен)|Лео Клизен]]
* [[Список на ликови од Текен|Лерој Смит]]
* [[Список на ликови од Текен|Лидија Собиеска]]
{{col-break}}
* [[Лили (Текен)|Лили Де Рошфорт]]
* [[Линг Жаоју (Текен)|Линг Жаоју]]
* [[Маршал Ло (Текен)|Маршал Ло]]
* [[Нина Вилијамс (Текен)|Нина Вилијамс]]
* [[Кума и Панда (Текен)|Панда]]
* [[Пол Феникс (Текен)|Пол Феникс]]
* [[Список на ликови од Текен|Рејвен]]
* [[Список на ликови од Текен|Роџер Џуниор]]
* [[Сергеј Драгунов (Текен)|Сергеј Драгунов]]
* [[Список на ликови од Текен|Шахин]]
* [[Стив Фокс (Текен)|Стив Фокс]]
* [[Јошимитсу (Текен)|Јошимитсу]]
* [[Список на ликови од Текен|Зафина]]
{{col-end}}

==Развој==
Текен 8 беше откриен со тепачка помеѓу Џин и неговиот татко Казуја, која се градеше веќе неколку години. Додека Џин веќе се соочуваше со своите роднини во претходните игри од франшизата, тој е прикажан во голем конфликт со неговиот Ѓаволски ген бидејќи тој продолжува да ја апсорбира неговата човечност до тој степен што станува Ѓавол Џин во средината на борбата. Сепак, Харада забележа дека последната сцена од трејлерот со скршени синџири делува како симболика за Џин да се ослободи од конфликтите со кои е поврзан веќе неколку игри. Вообичаено толкување на судбината на мајката на Џин, Џун Казама е дека таа била убиена пред настаните на Текен 3. Ова е истражено во приказна од гледна точка на Џин и е верување што го делат повеќето гејмери. Меѓутоа, Џин и гејмерите всушност биле неточни - Џун недостасува. Како резултат на тоа, Харада објасни дека што се однесува до ривалството меѓу Џин и Казуја, Џун ќе биде присутен на нивната евентуална конфронтација. Иако Џин се враќа како херој на приказната, тој забележал дека таквиот протагонист станал непопуларен во фандомите бидејќи го преработил како негативец во Текен 6. Според Харада, режимот на приказна е напишан за да биде достапен за новодојденците, нагласувајќи ги кинематиката и битките различни од вообичаените битки во борбените игри. Харада ја повтори оваа изјава со Arcade потрагата која игра поинаку од претходните аркадни режими бидејќи ги пречекува неквалификуваните играчи. На секој лик му беше даден специјален режим за да генерира поголема штета. Откако беше откриено нејзиното враќање во серијата, Харада беше задоволна од додавањето на Џун Казама во актерската екипа.

==Наводи==
{{Наводи}}

[[Категорија:Игри за PlayStation 5]]
[[Категорија:Игри за Xbox Series X/S]]
[[Категорија:Игри на Unreal Engine 5]]
[[Категорија:Игри за Windows]]
[[Категорија:Научнофантастични видеоигри]]</text>
      <sha1>c7uphq9werf2oszwqcjnb75gnkr47d7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Куќата на змејот</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1355087</id>
    <revision>
      <id>5600903</id>
      <parentid>5597308</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:18:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>82108</id>
      </contributor>
      <origin>5600903</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15231" sha1="4vetfbc3edc3nzjfor7f9u7x31rl5lv" xml:space="preserve">{{Infobox television
| image = Куќата на змејот плакат.png
| genre = {{Plainlist|
* акција&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Huddleston |first=Tom |date=August 22, 2022 |title=House of the Dragon recap: episode one – blood, guts, gore and tons of epic action |work=[[The Guardian]] |url=https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/aug/22/house-of-the-dragon-recap-episode-one-blood-guts-gore-and-tons-of-epic-action |url-status=live |access-date=October 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221018114412/https://www.theguardian.com/tv-and-radio/2022/aug/22/house-of-the-dragon-recap-episode-one-blood-guts-gore-and-tons-of-epic-action |archive-date=October 18, 2022}}&lt;/ref&gt;
* авантура&lt;ref&gt;{{Cite web |title=House of the Dragon |url=https://www.avclub.com/tv/reviews/house-of-the-dragon-2022 |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20221023153730/https://www.avclub.com/tv/reviews/house-of-the-dragon-2022 |archive-date=October 23, 2022 |access-date=October 30, 2022 |website=[[The A.V. Club]]}}&lt;/ref&gt;
* фантастика&lt;ref name=&quot;LOTRVF&quot;&gt;{{Cite news |last=Jarvey |first=Natalie |date=October 20, 2022 |title=In the Battle of the Genre Shows, Does House of the Dragon or Rings of Power Take the Crown? |work=[[Vanity Fair (magazine)|Vanity Fair]] |url=https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |url-status=live |access-date=October 24, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221024124058/https://www.vanityfair.com/hollywood/2022/10/does-house-of-the-dragon-or-rings-of-power-take-the-crown |archive-date=October 24, 2022}}&lt;/ref&gt;
* драма&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Brinkman |first=Emilie M. |date=October 23, 2022 |title='House of the Dragon' succession drama is rooted in actual history |newspaper=[[The Washington Post]] |url=https://www.washingtonpost.com/made-by-history/2022/10/23/house-dragons-succession-drama-is-rooted-actual-history/ |url-status=live |access-date=October 30, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221030151157/https://www.washingtonpost.com/made-by-history/2022/10/23/house-dragons-succession-drama-is-rooted-actual-history/ |archive-date=October 30, 2022}}&lt;/ref&gt;
}}
| creator = {{Plainlist|
* [[Рајан Кондал]]
* [[Џорџ Р. Р. Мартин]]
}}
| based_on = 
| showrunner = {{Plainlist|
* Рајан Кондал
* [[Мигел Сапочник]] (сезона 1)
}}
| starring = 
| theme_music_composer = [[Рамин Џавади]]
| opentheme = 
| composer = Рамин Џавади
| country = {{САД}}
| language = {{Plainlist|
* [[англиски јазик|англиски]]
* + [[македонски јазик|македонски]] &lt;small&gt;(титла)&lt;/small&gt;
}}
| num_seasons = 3&lt;!--- засега волку, кога ќе почнат другите епизоди, тогаш ќе се смени оваа бројка---&gt;
| num_episodes = 24&lt;!--- прво да почнат да се прикажуваат новите епизоди---&gt;
| executive_producer = {{Plainlist|
* Мигел Сапочник
* Рајан Кондал
* Џорџ Р. Р. Мартин
* Рон Шмит
* Џослин Дијас
* [[Сара Хес]]
* Винс Герардис
* Алан Тејлор
}}
| producer = {{Plainlist|
* Карен Вокер
* Ангус Мор Гордон
* Алексис Рејбен
* Кевин Лау
}}
| editor = {{Plainlist|
* [[Тим Портер]]
* Селина Макартур
* Криспин Грин
* Крис Хантер
}}
| location = {{Plainlist|
* [[Португалија]]
* [[Обединето Кралство]]
* [[Шпанија]]
* [[САД]]
}}
| cinematography = {{Plainlist|
* [[Фабијан Вагнер]]
* Пепе Авила дел Пинто
* Алехандро Мартинес
* Кетрин Голдшмит
}}
| camera = 
| runtime = 54 — 70 минути
| company = {{Plainlist|
* GRRM
* Bastard Sword
* 1:26 Pictures Inc.
* [[HBO Entertainment]]
}}
| network = [[HBO]]
| first_aired = 21 август 2022
| last_aired = сѐ уште
| related = ''[[Игра на тронови (ТВ-серија)|Игра на тронови]]''
| image_size = 300px
}}

'''''Куќата на змејот''''' ({{langx|en|House of the Dragon}}) — американска фантастична драмска [[телевизиска серија]] создадена од [[Џорџ Р. Р. Мартин]] и Рајан Кондал за [[HBO]]. Тоа е продолжение на „[[Игра на тронови (ТВ-серија)|Игра на тронови]]“ и втората серија од франшизата „[[Песна за мраз и оган]]“. Претставник на серијата е Рајан Кондал (во првата сезона — заедно со Мигел Сапочник). Проектот, заснован на избрани поглавја од книгата „[[Оган и крв]]“ на Џорџ Р. Р. Мартин, се случува приближно 100 години по обединувањето на Седумте Кралства под династијата Таргариен и речиси 200 години пред настаните од „Игра на тронови“. Екранот ги прикажува настаните што довеле до падот на Таргариените и војната за наследување позната како „Танцот на змејовите“.

Производството на „Куќата на змејот“ започнало во [[октомври]] 2019 г. Првата сезона од десет епизоди била премиерно прикажана на 21 август 2022 г., а втората сезона од осум епизоди била премиерно прикажана на 16 јуни 2024 г. Серијата службено е обновена за трета и четврта сезона, а четвртата ќе биде последна.

== Содржина ==
„Куќата на змејот“ се одвива во измислениот свет Вестерос, околу 200 години пред настаните на „[[Игра на тронови (ТВ-серија)|Игра на тронови]]“ и 100 години откако Таргариените ги обединиле Седумте Кралства.

Приказната се сосредоточува на „Танцот на змејовите“, граѓанска војна (129 — 131 од освојувањето на Егон I) меѓу две фракции на Таргариен. По смртта на кралот Визерис I, неговата најстара ќерка, принцезата Ренира, поддржана од фракцијата на „Црните“, и неговиот син од подоцнежниот брак, принцот Егон II, поддржан од фракцијата на „Зелените“, истовремено ги објавуваат своите права за Железниот трон. Овој судир ја отсликува историската борба за англискиот престол помеѓу внукот на кралот [[Хенри I]], [[Стефан (крал на Англија)|Стефан]], и неговата ќерка [[Матилда (кралица на Англија)|Матилда]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.denofgeek.com/tv/house-of-the-dragon-real-history-behind-game-of-thrones-prequel/|title=House of the Dragon: The Real History Behind the Game of Thrones Prequel|last=Harrison|first=Juliette|date=2022-09-04|work=[[Den of Geek]]|access-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20220927013052/https://www.denofgeek.com/tv/house-of-the-dragon-real-history-behind-game-of-thrones-prequel/|archive-date=2022-09-27|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.washingtonpost.com/history/2022/09/04/house-dragon-anarchy-england/|title='House of the Dragon' is based on this real medieval civil war|last=Brockell|first=Gillian|date=2022-09-04|newspaper=[[The Washington Post]]|access-date=2022-10-06|archive-url=https://web.archive.org/web/20221006162407/https://www.washingtonpost.com/history/2022/09/04/house-dragon-anarchy-england/|archive-date=2022-10-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite journal|last=Ravilious|first=Kate|date=July–August 2018|title=Inside The Anarchy|url=https://www.jstor.org/stable/26822699|journal=[[Archaeology]]|location=Boston|publisher=[[Archaeological Institute of America]]|volume=71|issue=4|pages=55–63|jstor=26822699|archive-url=https://web.archive.org/web/20230118024142/https://www.jstor.org/stable/26822699|archive-date=2023-01-18|access-date=2023-01-28|via=[[JSTOR]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Серијата е адаптирана од книгата „Оган и крв“ на [[Џорџ Р. Р. Мартин]]. Книгата е напишана како историски летопис од измислен вестероски историчар, што значи дека може да содржи шпекулативни или пристрасни прикази.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.cosmopolitan.com/entertainment/tv/a41020247/house-of-the-dragon-got-prequel-vs-book/|title=Here's What Changes 'House of the Dragon' Made to George R. R. Martin's Book Already|last=Thomas|first=Lea Marilla|date=2022-09-04|work=[[Cosmopolitan]]|access-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20220928073027/https://www.cosmopolitan.com/entertainment/tv/a41020247/house-of-the-dragon-got-prequel-vs-book/|archive-date=2022-09-28|url-status=live}}&lt;/ref&gt; За да се разјасни приказната за гледачите, серијата ги прикажува настаните по јасен, хронолошки редослед.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2018/nov/26/fire-and-blood-george-rr-martin-review|title=Fire and Blood by George RR Martin review – not for the average fan|last=Larman|first=Alexander|date=2018-11-26|work=[[The Guardian]]|access-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003230054/https://www.theguardian.com/books/2018/nov/26/fire-and-blood-george-rr-martin-review|archive-date=2022-10-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt; На почетокот имало различни идеи како да се раскаже приказната. Една идеја била да се прикажат повеќе гледишта на еден ист настан или да се користи раскажувач како архимајстер Гилдејн&lt;!-- Не сум сигурен дали е точен преводов за ликот. Ако некој знае, ве молам сменете го па тргнете го коментаров. --&gt; за да се објаснат изворите и противречностите, слично на ликот Клавдиј во серијата „Јас, Клавдиј“. Меѓутоа, овој пристап на крајот бил ставен настрана.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.polygon.com/23292279/house-of-the-dragon-mushroom-canon|title=House of the Dragon is missing its source material's most fun character|last=Goslin|first=Austen|date=2022-08-18|work=[[Polygon]]|access-date=2022-10-07|archive-url=https://web.archive.org/web/20221003033951/https://www.polygon.com/23292279/house-of-the-dragon-mushroom-canon|archive-date=2022-10-03|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

За да ја поврзат „Куќата на змејот“ со „Игра на тронови“, писателите вградиле заплет за пророштвото на Егон Освојувачот во врска со Белите Талкачи ([[Англиски јазик|англ]]. ''White Walkers''), концепт првично од делата на Мартин, но проширен од творците на серијата.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://7kingdoms.ru/story/prophecy-in-house-of-the-dragon/|title=Пророчество Эйгона Завоевателя о Долгой Ночи и другие знамения в «Доме драконов» и книгах|date=2022-09-17|archive-url=https://web.archive.org/web/20220926002046/https://7kingdoms.ru/story/prophecy-in-house-of-the-dragon/|archive-date=2022-09-26|lang=ru|website=7kingdoms.ru|access-date=2023-05-06|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Улоги ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Глумец
!Улога
|-
|[[Педи Консидајн]]
|кралот Визерис I Таргариен
|-
|[[Мет Смит]]
|принцот Демон Таргариен
|-
|[[Ема Д’Арси]]
| rowspan=&quot;2&quot; |принцезата Ренира Таргариен
|-
|[[Мили Алкок]] &lt;small&gt;(младата)&lt;/small&gt;
|-
|[[Рис Иванс]]
|сер Ото Хајтауер
|-
|[[Стив Тусен]]
|лорд Корлис Веларион
|-
|[[Ив Бест]]
|принцезата Ренис Таргариен
|-
|[[Соноја Мизуно]]
|Мисарија
|-
|[[Фабијен Франкел]]
|сер Кристон Кол
|-
|[[Оливија Кук]]
| rowspan=&quot;2&quot; |леди Алисент Хајтауер
|-
|[[Емили Кери]] &lt;small&gt;(младата)&lt;/small&gt;
|-
|[[Грејам Мактавиш]]
|сер Харолд Вестерлинг
|-
|[[Метју Нидам]]
|Ларис Стронг
|-
| rowspan=&quot;2&quot; |[[Џеферсон Хол]]
|лорд Џејсон Ланистер
|-
|сер Тиланд Ланистер
|-
|[[Хари Колет]]
| rowspan=&quot;2&quot; |принцот Џесерис Веларион
|-
|[[Лио Харт]] &lt;small&gt;(младиот)&lt;/small&gt;
|-
|[[Том Глин-Карни]]
| rowspan=&quot;2&quot; |принцот Егон Таргариен
|-
|[[Тај Тенант]] &lt;small&gt;(младиот)&lt;/small&gt;
|-
|[[Еван Мичел]]
| rowspan=&quot;2&quot; |принцот Емонд Таргариен
|-
|[[Лео Ештон]] &lt;small&gt;(младиот)&lt;/small&gt;
|-
|[[Фија Сабан]]
| rowspan=&quot;2&quot; |принцезата Хелена Таргариен
|-
|[[Иви Ален]] &lt;small&gt;(младата)&lt;/small&gt;
|-
|[[Бетани Антонија]]
| rowspan=&quot;2&quot; |леди Бела Таргариен
|-
|[[Шани Сметерст]] &lt;small&gt;(младата)&lt;/small&gt;
|-
|[[Фиби Кемпбел]]
| rowspan=&quot;2&quot; |леди Рена Таргариен
|-
|[[Ева Осеи-Гернинг]] &lt;small&gt;(младата)&lt;/small&gt;
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Commons category}}

* [https://www.hbo.com/house-of-the-dragon Матична страница]

{{IMDb title}}
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__

[[Категорија:Телевизиски серии]]
[[Категорија:Американски телевизиски серии]]
[[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]]
[[Категорија:Програми на HBO]]</text>
      <sha1>4vetfbc3edc3nzjfor7f9u7x31rl5lv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дедпул и Вулверин</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1355922</id>
    <revision>
      <id>5600648</id>
      <parentid>5523547</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:19:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600648</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6976" sha1="d8ylok90mff0q47mhnsl5stzv9owssu" xml:space="preserve">{{Infobox film|image=Дедпул и Вулверин плакат (филм, 2024).png|alt=|caption=Плакатот на македонски јазик|director=[[Шон Леви]]|writer={{Plainlist|
* [[Рајан Рејнолдс]]
* [[Рет Рис]]
* [[Пол Верник]]
* [[Зеб Велс]]
* Шон Леви
}}|based_on=|producer={{Plainlist|
* [[Кевин Фајги]]
* [[Лорен Шулер Донер]]
* Рајан Рејнолдс
* Шон Леви
}}|starring={{Plainlist|
* Рајан Рејнолдс
* [[Хју Џекмен]]
* [[Ема Корин]]
* [[Морена Бакарин]]
* [[Роб Дилејни]]
* [[Лесли Агамс]]
* [[Арон Стенфорд]]
* [[Метју Макфадјен]]
}}|cinematography=Џорџ Ричмонд|editing={{Plainlist|
*Дин Зимерман
* Шејн Рид
}}|music=[[Роб Симонсен]]|studio={{Plainlist|
* [[Marvel Studios]]
* [[Maximum Effort]]
* [[21 Laps Entertainment]]
}}|distributor=[[Walt Disney Studios Motion Pictures]]|released=26 јули 2024 г. (САД)&lt;br&gt;25 јули 2024 г. (Македонија)|runtime=128 минути&lt;!-- Во кино: 127:45 --&gt;|country={{САД}}|language={{Plainlist|
* [[англиски јазик|англиски]]
* + [[македонски јазик|македонски]] &lt;small&gt;(титла)&lt;/small&gt;
}}|budget=200&amp;nbsp;милиони долари|gross=1,306&amp;nbsp;милијарди долари|preceded_by=''[[Дедпул 2]]''}}'''''Дедпул и Вулверин''''' ({{langx|en|Deadpool &amp; Wolverine}}) — американски долгометражен [[суперхеројски филм]] од 2024 г., заснован на стриповите на [[Marvel Comics]] за [[Дедпул]] и [[Вулверин]]. Произведен е од 20th Century Studios, Marvel Studios, Maximum Effort и 21 Laps Entertainment, а распределен од Walt Disney Studios Motion Pictures. Тоа е продолжение на филмовите ''[[Дедпул (филм)|Дедпул]]'' (2016) и ''[[Дедпул 2]]'' (2018), 34-тиот стрип-филм во медиумската франшиза на „Киноматографската вселена на Marvel“ (КВМ). Филмот бил режиран од Шон Леви, а сценариото го напишале Рет Рис и Пол Верник, како и Зеб Велс, [[Рајан Рејнолдс]] и Леви. Рејнолдс го играл Вејд Вилсон/Дедпул, [[Хју Џекмен]] го играл Логан/Вулверин; Другите главни улоги ги играле Ема Корин, Морена Бакарин, Роб Дилејни, Лесли Агамс, Каран Сони, Метју Макфадјен. Во приказната, Организацијата за управување со временски промени го фаќа Вилсон и нему и на Вулверин им доверува задача што ќе ја промени историјата на КВМ.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hollywoodreporter.com/movies/movie-news/foxs-x-men-issues-jennifer-lawrence-unsigned-deadpool-defections-gambit-hold-945505/|title=Fox’s X-Men Issues: Jennifer Lawrence Unsigned, ‘Deadpool’ Defections, ‘Gambit’ on Hold|last=Kit|first=Borys|date=2016-11-09|work=The Hollywood Reporter|language=en-US|accessdate=2024-09-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://collider.com/deadpool-and-wolverine-kevin-feige-jokes-karan-soni/|title='Deadpool &amp; Wolverine' Is Full of Kevin Feige Jokes, Says Karan Soni|last=O'Rourke|first=Ryan|date=2024-03-12|work=Collider|language=en|accessdate=2024-09-19}}&lt;/ref&gt;

Премиерата на филмот во [[Соединети Американски Држави|САД]] била на [[26 јули]] [[2024]] г., а во [[Македонија]] на [[25 јули]] истата година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://kinoverzum.mk/film/deadpool-wolverine/|title=Дедпул и Вулверин {{!}} Киноверзум МК|language=mk-MK|accessdate=2024-09-19}}&lt;/ref&gt;

== Содржина ==
Безволниот Вејд Вилсон се труди во граѓанскиот [[живот]] со деновите како морално променлив платеник [[Дедпул]] зад себе. Но кога неговиот матичен свет ќе се соочи со егзистенцијална закана, Вејд е принуден повторно неволно да го облече оделото со уште поневолниот [[Вулверин]].

== Улоги ==
{{Список со глумци}}
|-
|[[Рајан Рејнолдс]]
|[[Дедпул|Вејд Вилсон / Дедпул]]
|-
|[[Хју Џекмен]]
|[[Вулверин|Џејмс „Логан” Хаулет / Вулверин]]
|-
|[[Ема Корин]]
|Касандра Нова
|-
|[[Морена Бакарин]]
|Ванеса Карлајл
|-
|[[Роб Дилејни]]
|Питер Виздом
|-
|[[Лесли Агамс]]
|Слепата Ел
|-
|[[Арон Стенфорд]]
|Џон Алердајс / Пиро
|-
|[[Метју Макфадјен]]
|Господин Парадокс
|-
|[[Каран Сони]]
|Допиндер
|-
|[[Бријана Хилдебранд]]
|Негасоник Тинејџ Ворхед
|-
|[[Стефан Капичиќ]]
|Колосус
|-
|[[Шиоли Куцуна]]
|Јукио
|-
|[[Џон Фавро]]
|Харолд „Хепи” Хоган
|-
|[[Вунми Мосаку]]
|Ловецот В-15
|-
|[[Дафни Кин]]
|Лора / X-23
|-
|[[Џенифер Гарнер]]
|Електра Начиос
|-
|[[Весли Снајпс]]
|[[Блејд|Ерик Брукс / Блејд]]
|-
|[[Крис Еванс]]
|Џони Сторм / Човечкиот Факел
|-
|[[Ченинг Тејтум]]
|Реми Лебо / Гамбит
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==

* [https://www.marvel.com/movies/deadpool-and-wolverine Матична страница]

{{IMDb title}}
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__

[[Категорија:Филмови од 2024 година]]
[[Категорија:Американски филмови]]
[[Категорија:Филмови на англиски јазик]]
[[Категорија:Американски 3D-филмови]]
[[Категорија:Американски научнофантастични филмови]]
[[Категорија:Американски акциони филмови]]
[[Категорија:Американски суперхеројски филмови]]
[[Категорија:Американски научнофантастични акциони филмови]]</text>
      <sha1>d8ylok90mff0q47mhnsl5stzv9owssu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aespa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1357948</id>
    <revision>
      <id>5600921</id>
      <parentid>5503788</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:00:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600921</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="124610" sha1="pgnnnew7weifptvb49ehhm65lwmni38" xml:space="preserve">{{Музичар|image=241005 aespa K-Link Festival.jpg|caption=Аеспа во 2024&lt;br /&gt;Л–Д: Нингнинг, Карина, Винтер, и Џизел}}
'''Аеспа''' (Корејски 에스파, најчесто стилизирана со сите мали букви или '''аеспа''') — јужнокорејска женска група формирана од Ес-Ем ентертејнмент. Групата се состои од четири члена: Карина, Џизел, Винтер и Нингнинг. Групата е позната по популаризацијата на концептот на [[метаверзум]] и хиперпоп музиката во [[К-поп]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|title=Aespa: Representatives of the Metaverse Era|work=L'Officiel Singapore|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://www.lofficielsingapore.com/culture/aespa-korean-kpop-group-metaverse|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|title=Blackpink, Aespa, NewJeans: The Evolution of K-Pop Girl Groups|date=January 26, 2023|work=The New York Times|access-date=May 13, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://www.nytimes.com/2023/01/26/arts/music/popcast-k-pop-girl-groups.html|archive-date=May 13, 2023|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

Аеспа дебитирала на 17 ноември 2020 година, со синглот „Блек мамба“ (Black Mamba), кој постигнал најголем број на прегледи во рок од 24 часа за дебитно видео на К-поп група. Нивниот втор сингл, „Некст левл“ (Next Level), бил издаден во мај 2021 година со широко распространет комерцијален и критички успех, достигнувајќи го второто место на дигиталната табела Circle и заработувајќи им го нивниот Десанг (Daesang){{Efn|A daesang ({{Korean|hangul=대상|labels=no|lit=grand prize}}) is the highest honor given out at South Korean music award ceremonies in recognition of the artist(s) with the greatest physical and digital achievements for the year.|name=}} за песна на годината на 19-тите награди за корејска музика. Во октомври истата година, Аеспа ја објавила својата прва [[EP|продолжена драма]] (EП) Севиџ (Savage) и нејзиниот главен сингл со истото име. Тој ЕП станал деби-албумот од страна на женска К-поп група кој се искачил на топ листи на на американската [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] топ-листа на 20-то место, додека вториот се искачил на второто место во Јужна Кореја и го означи нивниот прв влез во топ-40 на Билборд Глобал 200.

Во јули 2022 година, Аеспа го издала својот втор EП Грлс (Girls), кој го соборил рекордот за најпродаван албум на женска К-поп група во историјата и станала првата што продала еден милион примероци во првата недела од објавувањето. Исто така, дебитирала на третото место на табелата ''Билборд'' 200, со што албумот влегол во првите десет албуми во САД. Нивниот трет EП, Мај уорлд (My World) бил објавен во мај 2023 година, продавајќи над два милиони примероци и станал нивниот втор албум во топ-десет албуми на ''Билборд'' 200. Во мај 2024 година, групата го издала својот прв студиски албум, насловен ''Армагедон.'' Му претходел комерцијално успешниот водечки сингл „Супернова“, кој станал првата, број еден, песна на групата на дигиталната табела Circle, која била на врвот на табелата цели единаесет недели, како и нивниот прв хит кој се нашол во најдобрите десет на табелата на Билборд Глобал без САД.

== Име ==
Името на групата, Аеспа, ги комбинира англиските иницијали за „аватар“ и „искуство“ (Avatar X Experience) со англискиот збор „аспект“ (aspect), што значи „две страни“, за да ја симболизира идејата за „запознавање на друго јас и доживување на новиот светот“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|title=SM Entertainment's new girl group to debut on Nov. 17|last=Lee Min-ji|date=November 2, 2020|work=[[Yonhap News Agency]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160127/https://en.yna.co.kr/view/AEN20201102000800315|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;

== Кариера ==

=== 2016–2019: Активности пред деби ===
[[Податотека:Logo_of_Aespa_(black).svg|десно|мини| Официјалното лого на Аеспа.]]
Нингнинг била претставена како член на пред-дебитантскиот тим за обука Ес-Ем Рукис (SM Rookies) на 19 септември 2016 година. Како дел од тимот, таа се појавила на ''Дебитантска принцеза: Кој е најдобар? (Rookies Princess: Who's the best?)'' сегмент од програмата ''Mај Ес-Ем-Ти (My SMT)'' таа година и снимила неколку насловни страници за корејската анимирана ТВ програма ''Шајнинг стар (Shining Star)'' во 2017 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|title=SM루키즈, 중국 출신 새 멤버 2인 공개 '기대'|last=Lee Yoo-min|date=September 20, 2016|work=TV Daily|language=ko|trans-title=SM Rookies unveils two new Chinese members 'Expectation'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160359/http://tvdaily.asiae.co.kr/read.php3?aid=14743370121160542010|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;

Карина се појавила во музичкото видео на колегата Таемин за песната „Want“ во февруари 2019 година и настапила со него на неколку музички програми во следните недели.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&amp;aid=0004447628|title='SM 신인' 에스파, 카리나 아바타 티저 공개&amp;nbsp;...&amp;nbsp;점까지 유지민 판박이|last=Kim Soo-young|date=November 11, 2020|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title='SM Rookie' Aespa, Karina Avatar Teaser Revealed&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Yoo Ji-min to the point|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=015&amp;aid=0004447628|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Карина, исто така, се појавила заедно со колегата Каи за настап во виртуелната изложба за соработка на [[Хјундаи]] и Ес-Ем ентертејнмент - ''Целосно Новиот Туксон, Повеќе од ВОЗЕЊЕ''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|title=Hyundai and SM Entertainment Present 'The All-New Tucson, Beyond DRIVE' Innovative Virtual Showcase for Hot New SUV|work=HYUNDAI MOTORS|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230126230305/https://www.hyundai.com/worldwide/en/company/newsroom/hyundai-and-sm-entertainment-present-%25E2%2580%2598the-all-new-tucson%252C-beyond-drive%25E2%2580%2599-innovative-virtual-showcase-for-hot-new-suv-0000016561|archive-date=January 26, 2023|accessdate=June 15, 2023}}&lt;/ref&gt;

Логото на Аеспа исто така било објавено на крајот од музичкото видео на СуперЕм „Уан (Монстер &amp; Инфинити)“ (One (Monster &amp; Infinity)).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|title=SM Entertainment announces new girl group, &quot;aespa&quot;|last=Garcia|first=Cara Emmeline|date=October 26, 2020|work=[[GMA Network]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616040206/https://www.gmanetwork.com/entertainment/showbiznews/news/70360/sm-entertainment-announces-new-girl-group-aespa/story|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 15, 2023}}&lt;/ref&gt;

=== 2020–2021: Вовед, деби, „Некст левел“ (Next Level) и ''Севиџ (Savage)'' ===
[[Податотека:20201209_에스파_aespa_SBS_Radio.png|мини|Аеспа на Ес-Би-Ес пауер Еф-Ем во 2020 година]]
На 26 октомври 2020 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека ќе дебитира нова женска група, прва по Ред Велвет во 2014 година и нејзина прва севкупна идолна група од Ен-Си-Ти (NCT) во 2016 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0011969432|title=SM 새 걸그룹 '에스파' 내달 데뷔&amp;nbsp;...&amp;nbsp;레드벨벳 이후 6년만|last=Oh Bo-ram|date=October 24, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group 'Aespa' debuts next month&amp;nbsp;...&amp;nbsp;6 years since Red Velvet|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160615/https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0011969432|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0003648433|title=[공식]SM 신인 걸그룹 '에스파' 11월 데뷔&amp;nbsp;...&amp;nbsp;NCT 이후 4년만의 신인 출격|last=Jeong Yoo-na|date=October 26, 2020|publisher=[[Sports Chosun]]|language=ko|trans-title=[Official] SM rookie girl group 'AESPA' debuts in November&amp;nbsp;...&amp;nbsp;The first rookie scramble since NCT in 4 years|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160713/https://entertain.naver.com/read?oid=076&amp;aid=0003648433|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Името и членовите на групата биле откриени поединечно почнувајќи од 27 октомври (по редослед: Винтер, Карина, Нингнинг и Џизел).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=079&amp;aid=0003424459|title=유지민, SM 신인 걸그룹 '에스파' 멤버 카리나로 데뷔|last=Kim Soo-jeong|date=October 28, 2020|publisher=[[No Cut News]]|language=ko|trans-title=Yoo Ji-min debuts as Karina, member of SM new girl group 'AESPA'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://entertain.naver.com/read?oid=079&amp;aid=0003424459|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Основачот на Ес-Ем ентертејнмент, Ли Со-ман, го објаснил концептот на групата на Светскиот форум за културна индустрија во 2020 година на 28 октомври.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|title=Soo-Man Lee, chairman of SM ENTERTAINMENT GROUP, delivered a speech at the 1st World Cultural Industry Forum as a representative of the Korean cultural community!|date=October 28, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20201117145707/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5084|archive-date=November 17, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt; Видео трејлер со сите четири членови бил откриен на 2 ноември, заедно со објавувањето на деби-синглот на Аеспа, „Блек мамба“, на 17 ноември.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0004964060|title=SM 신인 걸그룹 에스파, 17일 데뷔 확정&amp;nbsp;...&amp;nbsp;독특 세계관|last=Hwang Mi-hyun|date=November 2, 2020|publisher=News1|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa, debut on the 17th&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Unique worldview|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160654/https://entertain.naver.com/read?oid=421&amp;aid=0004964060|archive-date=August 30, 2021|accessdate=November 5, 2020}}&lt;/ref&gt; По објавувањето, музичкото видео на песната постигнал најголем број прегледи за деби видео на К-поп група за 24 часа, со 21,4 милиони прегледи.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; Групата го имала своето деби на емитувањето на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес2 на 20 ноември и го извела „Блек мамба“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|title=aespa's &quot;Black Mamba&quot; stage to air for the first time on &quot;Music Bank&quot; on 11/20!|date=November 16, 2020|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160616/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/5182|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Ја заработила својата прва победа во музичкото шоу на ''Инкигајо (Inkigayo)'' на Ес-Би-Ес на 17 јануари 2021 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000387650|title='인기가요' SM 에스파, 출연없이 1위&amp;nbsp;...&amp;nbsp;(여자)아이들·트레저·유빈 컴백(종합)|last=Hwang Hye-jin|date=January 17, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title='Inkigayo' SM Aespa, No. 1 without appearing&amp;nbsp;...&amp;nbsp;(G)Idle, Treasure, and Yubin comeback (total)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000387650|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;

На 29 јануари 2021 година, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Форевр“ (Forever), синглот првично од Ју Јонг-џин за празничниот албум на Ес-Ем Ентертејнмент од 2000 година ''Winter Vacation во SMTOWN.com.''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000393536|title=에스파, 2월 5일 싱글 'Forever' 깜짝 발매&amp;nbsp;...&amp;nbsp;유영진 곡 리메이크|last=Hwang Jin-hye|date=January 29, 2021|publisher=Newsen|trans-title=Aespa, surprise release of single 'Forever' on February 5th&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Yoo Young-jin's song remake&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20210129033644/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000393536|archive-date=January 29, 2021|accessdate=January 29, 2021}}&lt;/ref&gt; Верзијата на песната на Аеспа, „[[балада]] со средно темпо карактеризирана со звук [[Акустична гитара|на акустична гитара]]“ со „топли текстови за вечно ветување на некој близок“,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003396780|title=에스파 신곡 'Forever' 음원·MV 오늘(5일) 공개&amp;nbsp;...&amp;nbsp;따뜻 겨울 감성|last=Park Seo-hyun|date=February 5, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa's new song 'Forever' sound source/MV released today (5th)&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Warm winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003396780|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt; била објавена на 5 февруари.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003867699|title=에스파, 오늘(5일) 겨울 감성 담은 'Forever' 공개|last=Cho Seung-hyun|date=February 5, 2021|publisher=Seoul Economy Daily|language=ko|trans-title=Aespa, today (5th) unveiled 'Forever' containing winter emotion|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160617/https://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003867699|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;

На 4 мај, Ес-Ем ентертејмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Некст левл“ (Next Level), денс и [[Хип-хоп музика|хип-хоп]] песна со „груви“ рап, „енергичен“ бас и „моќен вокал“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0003113764|title=[단독] 에스파, 5월 컴백 ... 메타버스 세계관 기대|last=Hwang Ji-young|date=May 4, 2021|publisher=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=[Exclusive] Aespa, expects to comeback in May ... virtual reality worldview expectations|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504064358/https://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0003113764|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|title=aespa's new song 'Next Level', a hip-hop dance song with a worldview story!|work=SM Entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511095142/https://www.smentertainment.com/PressCenter/Details/6861|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}&lt;/ref&gt; Била објавена на 17 мај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004400598|title=에스파, 5월 17일 컴백 확정 .. 신곡 '넥스트 레벨' 발표[공식]|last=Seon Mi-kyung|date=May 6, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, May 17 comeback confirmed .. New song 'Next Level' released [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511031128/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004400598|archive-date=May 11, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Дебитирала на деветтото место на дигиталната табела Гаон и се искачила на второто место, станувајќи нивни прв топ пет хит во Јужна Кореја.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=22&amp;hitYear=2021&amp;termGbn=week|title=Next Level|date=May 23–29, 2021|publisher=[[Gaon Music Chart]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210603023008/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=22&amp;hitYear=2021&amp;termGbn=week|archive-date=June 3, 2021|accessdate=December 1, 2021}}&lt;/ref&gt; Исто така, се искачила на второто место на топ-листата ''Билборд за'' К-поп најдобри 100.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; „Некст левел“ станала третата песна на Аеспа што се нашла на листата на светската ''Билборд за'' продажба на песни, достигнувајќи го третото место.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|title=Aespa Enters 3 Billboard Tallies with New Song|last=Hwang|first=You-mee|date=May 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210526123537/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210526000981|archive-date=May 26, 2021}}&lt;/ref&gt; На 22 јули било објавено дека Аеспа потпишала со Агенцијата за креативни уметници за нивните идни активности во САД.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003458962|title=에스파, 美 최대 에이전시 CAA와 계약 ... 글로벌 슈퍼루키[공식]|last=Kim Ji-hye|date=July 23, 2021|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Aespa signed With CAA, America's Largest Agency ... Global Super Rookie [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092118/https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003458962|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&amp;pgtype=article&amp;campaign=3142235|title=K-pop group Aespa sign with Hollywood talent agency CAA, joining NCT 127 and SuperM, fellow SM Entertainment acts|last=Tamar Herman|date=July 23, 2021|work=South China Morning Post|archive-url=https://web.archive.org/web/20210724092140/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/bands/article/3142235/k-pop-group-aespa-signs-hollywood-talent-agency-caa-joining?module=perpetual_scroll&amp;pgtype=article&amp;campaign=3142235|archive-date=July 24, 2021|accessdate=July 24, 2021}}&lt;/ref&gt; На 10 септември било објавено дека ремикс верзиите на „Некст левел“ ќе бидат објавени на 14 септември, заедно со музичко видео и видео за визуелизатор за „Некст левел (ИМЛЕЈ ремикс)“ (Next Level (IMLAY Remix)).&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|title=|last=Lee|first=Deok-haeng|date=September 10, 2021|work=StarNews|access-date=December 1, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210928050705/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021091010014579094|archive-date=September 28, 2021|language=ko|script-title=ko:'iScreaM' 프로젝트, 에스파 'Next Level' 리믹스 싱글 14일 공개|trans-title='iScreaM' Project, Aespa 'Next Level' Remix Single will be Released on the 14th}}&lt;/ref&gt;

На 14 септември, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе ја објави нивната прва продолжена претстава, ''Севиџ (Savage)''. Проширената драма содржи шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|title=에스파, 첫 미니앨범 'Savage' 10월 5일 발매..6곡 수록[공식]|last=Moon Wan-sik|date=September 14, 2021|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa, First Mini Album 'Savage' Released on October 5th, 6 Songs Included [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210914002219/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0002988523|archive-date=September 14, 2021|accessdate=September 14, 2021}}&lt;/ref&gt; Била објавена на 5 октомври со признание од критичарите и комерцијален успех, а медиумите ја пофалиле „Севиџ“ за нејзините зависност, рефрени и „мајсторски слоевитосна“ продукција.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000495392|title=&quot;쯧쯧쯧쯧&quot; 광야 진출한 에스파, 블랙맘바 짓밟는 'Savage'[들어보고서]|last=Hwang Hye-jin|date=October 5, 2021|publisher=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa, who has advanced into the wilderness, 'Savage' trampling on black mamba [heard of]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211005090719/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000495392|archive-date=October 5, 2021|accessdate=October 5, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|title=aespa – 'Savage' review: K-pop power rookies stake their claim for greatness with future-facing cyberpunk|last=Chin|first=Carmen|date=October 7, 2021|work=NME|language=en-AU|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007164206/https://www.nme.com/en_au/reviews/album/aespa-savage-review-3064974|archive-date=October 7, 2021|accessdate=June 15, 2023}}&lt;/ref&gt; Песната била вклучена во повеќе списоци на крајот на годината, како што се топ 10-те најдобри К-поп песни на ''списанието'' ''Ен-Ем-И'' и Тајм за 2021 година, нарекувајќи ја „Севиџ“ „експлозивна“ песна.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122558|title=The 25 best K-pop songs of 2021|last=NME|date=December 20, 2021|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220091538/https://www.nme.com/features/music-features/nme-best-kpop-songs-of-the-year-2021-3122366|archive-date=December 20, 2021|accessdate=June 15, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=June 15, 2023}}&lt;/ref&gt; Комерцијално, песната се искачила на второто место на дигиталната табела Гаон и станала нивни втор сингл во топ пет во Јужна Кореја.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=42&amp;hitYear=2021&amp;termGbn=week|title=|date=October 10–16, 2021|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2021년 42주차 Digital Chart|trans-title=2021, Week 42 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20211021022834/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=42&amp;hitYear=2021&amp;termGbn=week|archive-date=October 21, 2021|accessdate=October 21, 2021}}&lt;/ref&gt; На 15 октомври, десет дена по објавувањето, во 1:30 часот навечер КСТ​''​​​'', ајЧарт на Инстиз, го објавил првото „совршено убиство“ на Аеспа, бидејќи „Севиџ“ го достигнала првото место на вистинските, дневните и неделните компоненти на домашните топ листи - ајЧарт, Мелон, Џини, ФЛО, Багс!и ''Вајб'' — станувајќи првата „четврта генерација“ К-поп изведба што го направила тоа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instiz.net/name_enter/81551489|title=[정보/소식] 에스파, 'Savage'로 음원‧음반 차트 올킬...이번 주 음악방송 출격|date=October 13, 2021|work=인스티즈(instiz)|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215839/https://www.instiz.net/name_enter/81551489|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; Песната освоила осум награди ма музички шоуа, вклучително и три последователни победи на ''Инкигајо'' што довеле до добивање на наградата „тројна круна“. ''Севиџ'' дебитирала на врвот на табелата за албуми, Гаон и исто така го означила првото влегување на Аеспа на американскиот [[Билборд 200|''Билборд'' 200]] на 20-тото место, со што Аеспа станала највисоката дебитантска К-поп женска група што се појавила на таа листа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|title=aespa sell half a million copies of first mini-album 'Savage'|last=Chin|first=Carmen|date=October 21, 2021|publisher=|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210413/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-sell-half-a-million-copies-of-first-mini-album-savage-3075883|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 27, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|title=Aespa Joins Blackpink, Itzy And Twice With Their First Hit Album On The Billboard 200|last=Hugh Mclntyre|date=October 19, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027210845/https://www.forbes.com/sites/hughmcintyre/2021/10/19/aespa-joins-blackpink-itzy-and-twice-with-their-first-hit-album-on-the-billboard-200/?sh=434278f436ef|archive-date=October 27, 2021|accessdate=December 1, 2021}}&lt;/ref&gt; ''Севиџ'' имала продадено вкупно 788.959 копии и го држела рекордот за најпродаван деби албум на Ес-Ем ентертејмент, сè додека не бил надминат од ''Perfume од'' Ен-Си-Ти ДоЏеЏунг во мај 2023 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&amp;aid=0000768642|title=에스파 '새비지', 하프 밀리언셀러 등극|date=October 21, 2021|work=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa's 'Savage' becomes a half-million seller|archive-url=https://web.archive.org/web/20211024043707/https://entertain.naver.com/now/read?oid=144&amp;aid=0000768642|archive-date=October 24, 2021|accessdate=December 1, 2021}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:20211116_이터널_리턴_X_aespa_(3).jpg|лево|мини| Аеспа за Eternal Return]]
На 13 октомври, Аеспа била вклучена во списокот Ones to Watch 2021 на списанието Пипл (People) како „Ѕвезда во подем“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|title=Introducing PEOPLE's Ones to Watch 2021: Get to Know Hollywood's Rising Stars|last=|date=October 13, 2021|work=[[People Magazine]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610002211/https://people.com/celebrity/introducing-peoples-ones-to-watch-2021-get-to-know-hollywoods-rising-stars/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; На 25 ноември, групата настапила на парада, славејќи ги жените во СТЕМ, на 95-тата парада на Денот на благодарноста на Мејси, што ги направило првата корејска женска група што настапила на парадата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|title=Everything to Know About aespa — the K-Pop Girl Group from the Macy's Thanksgiving Day Parade|last=Nicholas Rice|date=November 25, 2021|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20211130113552/https://people.com/music/everything-to-know-about-aespa-macys-thanksgiving-day-parade-k-pop-group/|archive-date=November 30, 2021|accessdate=December 1, 2021}}&lt;/ref&gt; На 2 декември, тие го освоиле својот прв [[К-поп|Десанг (Daesang)]] (за сцена на годината) на наградите за азиски уметници.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|title=BTS, SEVENTEEN, aespa and more win big at the 2021 Asia Artist Awards|last=Carmen Chin|date=December 3, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211203111809/https://www.nme.com/en_asia/news/music/bts-seventeen-aespa-more-win-at-the-2021-asia-artist-awards-3110342|archive-date=December 3, 2021|accessdate=December 3, 2021}}&lt;/ref&gt; Два дена подоцна, на 4 декември, групата го освоила својот втор Десанг (за снимање на годината) на музичките награди Мелон во 2021 година.&lt;ref name=&quot;2021 MMA&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001381544|title=에스파, 올해의 레코드상 &quot;꿈꿨던 일 이뤄져&quot; [MMA 2021]|last=Kim Ye-na|date=December 4, 2021|publisher=X-sports News|language=ko|trans-title=Aespa, Record of the Year Award &quot;A dream come true&quot; [MMA 2021]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211205060916/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001381544|archive-date=December 5, 2021|accessdate=December 5, 2021}}&lt;/ref&gt; На 4 ноември, било најавено дека Аеспа ќе објави римејк на Ес-И-Ес „Дримс кам чру“ (Dreams Come True) на 20 декември за Ремастеринг проектот на Ес-Ем и како [[Водечки сингл|главен сингл]] на албумот Ес-Ем Таун, ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express)''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|title=aespa to unveil remake of S.E.S.'s 'Dreams Come True' next month|last=Gladys Yeo|date=November 4, 2021|work=NME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211110000026/https://www.nme.com/news/music/aespa-to-drop-remake-of-s-e-s-dreams-come-true-next-month-3088103|archive-date=November 10, 2021|accessdate=November 10, 2021}}&lt;/ref&gt; Музичкото видео за песната е режирано од Лусид калр, а во кореографија и визуелна режија на БоА.&lt;ref name=&quot;Rolling Stone&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|title=aespa Reimagines S.E.S's Hit 'Dreams Come True'|date=December 20, 2021|work=[[Rolling Stone India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220111022/https://rollingstoneindia.com/aespa-reimagines-s-e-ss-hit-dreams-come-true/|archive-date=December 20, 2021|accessdate=January 6, 2022}}&lt;/ref&gt; Песната се искачила на осмото место на дигиталната табела Гаон и на седмото место на табелата за светски дигитални песни ''на Билборд''.&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 6, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=01&amp;hitYear=2022&amp;termGbn=week|title=|date=January 1, 2022|work=|publisher=Gaon Music Chart|language=ko|script-title=ko:2022년 01주차 Digital Chart|trans-title=2022, Week 1 Digital Chart|archive-url=https://web.archive.org/web/20220106020940/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=01&amp;hitYear=2022&amp;termGbn=week|archive-date=January 6, 2022|accessdate=January 6, 2022}}&lt;/ref&gt;

На 26 декември, Карина и Винтер биле откриени како членови на супергрупата Гот д бит.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0012805619|title=보아·태연·카리나 등 뭉쳤다...SM 여성 유닛 '갓 더 비트' 출범|last=Lee Tae-soo|date=December 27, 2021|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=BoA, Taeyeon, Karina, etc. have teamed up...SM female unit 'Got the Beat' launched|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227011810/https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0012805619|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 27, 2021}}&lt;/ref&gt; Супергрупата дебитирала со синглот „Степ бек“ (Step Back) на 3 јануари 2022 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|title=Supergroup GOT the Beat Debuts 'Step Back' at Record-Breaking SMTOWN Live Concert|last=Ashley Iasimone|date=January 3, 2022|publisher=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220103235213/https://www.billboard.com/music/music-news/got-the-beat-step-back-girls-on-top-smtown-concert-1235015233/|archive-date=January 3, 2022|accessdate=January 3, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== 2022: Коачела, меѓународна експанзија и ''Грлс (Girls)'' ===
На 8 јануари 2022 година, Аеспа станала инаугуративен добитник на наградата Уметник на годината на 36-тото доделување на наградите Златен диск.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003518907|title=(KR) Heraldpop: &quot;방탄소년단·아이유, 음반·음원 대상 영예..NCT 127→세븐틴 본상(종합)&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20220108103846/https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003518907|archive-date=January 8, 2022|accessdate=July 7, 2022}}&lt;/ref&gt; На 1 март, тие ја освоиле наградата за песна на годината за „Некст левел“ на 19-тото доделување на корејски музички награди.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|title=Here are all the winners from the 19th Korean Music Awards|last=Suacillo|first=Angela Patricia|date=March 2, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410020722/https://www.nme.com/news/music/here-are-all-the-winners-from-the-19th-korean-music-awards-2022-3172950|archive-date=April 10, 2023|accessdate=April 9, 2023}}&lt;/ref&gt; На 19 април, било објавено дека Аеспа ќе настапи на Коачела на 23 април, со што станала третата К-поп женска група што настапила на фестивалот. Тие настапиле како дел од сетот 88rising 's Head in the Clouds Forever во втората недела. Нивната сет-листа ги вклучувала „Севиџ“, „Некст левл“, „Блек мамба“ и англиска верзија на тогаш необјавената песна со наслов „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), за која било откриено дека е од нивниот тогаш претстоен EП.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000564352|last=Kim|first=Myung-mi|date=April 19, 2022|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:에스파, 美 최대 음악 축제 코첼라 메인 스테이지 공식 초청|trans-title=Aespa's Official Invitation to the Main Stage of Coachella, America's Largest Music Festival|archive-url=https://web.archive.org/web/20220419051224/https://entertain.naver.com/now/read?oid=609&amp;aid=0000564352|archive-date=April 19, 2022|accessdate=April 19, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;billboard1&quot;&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=April 21, 2022}}&lt;/ref&gt; На 12 мај, групата била вклучена во листата на лидери на следната генерација на списанието ''Тајм''. Списанието ја обележало Аеспа како „експериментален, но суштински играч во музичката индустрија, кој делува како мост помеѓу реалноста и виртуелноста“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|title=&quot;K팝 걸그룹 최초&quot;...에스파, 美 타임지 선정 '넥스트 제너레이션 리더스'|last=홍|first=혜민|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531152754/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000674799|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|title=TIME's Next Generation Leaders|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512105431/https://time.com/collection/next-generation-leaders/#2022-2|archive-date=May 12, 2022|accessdate=July 7, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|title=How K-Pop Group aespa Is Making the Metaverse Their Home|archive-url=https://web.archive.org/web/20220512172815/https://time.com/collection/next-generation-leaders/6174945/aespa/|archive-date=May 12, 2022|accessdate=May 12, 2022}}&lt;/ref&gt; На 27 мај, групата била вклучена на листата ''[[Форбс|на Форбс]]'' 30 под 30 во Азија.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|title=Forbes 30 Under 30 Asia 2022: Entertainment &amp; Sports|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922214100/https://www.forbes.com/30-under-30/2022/asia/entertainment-sports|archive-date=September 22, 2022|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 1 јуни, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа потпишала со Warner Records. Тие, исто така, најавиле дека Аеспа ќе ја објави нивната втора продолжена претстава, ''Грлс (Girls)'', на 8 јули. Проширената драма содржela девет песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име, нивните први два сингла, „Блек мамба“ и „Форевр“ (Forever) и „Дримс кам чру“ (Dreams Come True), кои претходно ги објавиле како дел од ''2021 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју експрес (2021 Winter SM Town: SMCU Express'' во декември 2021 година. Две други песни на албумот ''Грлс (Girls)'', „Илужн“ (Illusion) и англиската верзија на „Лајфс ту шорт“ (Life's Too Short), претходеле на ЕП-то и биле објавени на 1 и 24 јуни, соодветно.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|last=Lee|first=Seung-hoon|date=June 1, 2022|work=Osen|language=ko|script-title=ko:SM, '워너 레코드' 손잡았다..에스파 美 시장 본격 진출→7월 미니 2집 발매[공식]|trans-title=SM, 'Warner Record' joined hands... Aespa enters the US market in earnest → Releases 2nd mini album in July [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220531235802/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/109/0004627036|archive-date=May 31, 2022|accessdate=June 1, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|title=에스파, '도깨비불' 선공개했다|last=Lee|first=Seung-rok|date=June 1, 2022|work=Mydaily|access-date=June 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601044340/https://www.mydaily.co.kr/new_yk/html/read.php?newsid=202206011314365547|archive-date=June 1, 2022|language=ko|trans-title=Aespa pre-released 'Illusion'}}&lt;/ref&gt; Пред-нарачките за ''Грлс (Girls)'' надминале 1.610.000 примероци пред неговото објавување, што е највисока бројка за К-поп албум од женска група во тоа време.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001472356|title=에스파, 미니 2집 선주문만 161만장...'K팝 걸그룹 최고기록' [공식입장]|last=Jo|first=Hye-jin|date=July 8, 2022|work=Naver|language=ko|trans-title=aespa's 2nd mini album pre-orders alone, 1.61 million copies ... 'best record for K-pop girl group' [Official position]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220708020922/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001472356|archive-date=July 8, 2022|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; По објавувањето, албумот станал првиот албум од женска група што продал повеќе од еден милион копии за една недела на табелата Хантео, надминувајќи ја оценката поставена од ''Албум'' на Блекпинк во октомври 2020 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|last=Lee|first=Yu-na|date=July 15, 2022|work=n.news|script-title=ko:[Y이슈] 에스파가 열었다...걸그룹 초동 100만장 시대|trans-title=[Y Issue] Aespa opened... The era of 1 million copies in the first week of girl groups|archive-url=https://web.archive.org/web/20220716020037/https://n.news.naver.com/entertain/article/052/0001764387|archive-date=July 16, 2022|accessdate=July 16, 2022}}&lt;/ref&gt; Продолжил да дебитира на првото место на Circle табелата за албуми со 1.426.487 продадени копии, што довело до нивната прва милионска сертификација од страна на Корејското здружение за музичка содржина.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20181103210317/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/online.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=S1020&amp;targetTime=43&amp;hitYear=2018&amp;termGbn=week|archive-date=November 3, 2018|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; Исто така, се нашол на врвот на месечната Circle табела за албуми за јули со 1.645.255 продадени копии, што ја означила најголемата месечна и вкупна продажба на албуми од кој било албум на женска К-поп група  во историјата;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|title=Aespa's 'Girls' becomes top-selling girl group album|last=Shim|first=Sun-ah|date=August 11, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220811054322/https://en.yna.co.kr/view/AEN20220811007900315|archive-date=August 11, 2022|accessdate=August 11, 2022}}&lt;/ref&gt; рекордот бил соборен во септември со албумот на Блекпинк ''Борн пинк (Born Pink)''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|title=블랙핑크 더블 밀리언셀러, YG &quot;K팝 걸그룹 최초&quot; [공식]|last=Hong Se-young|date=September 22, 2022|work=Sports Donga|language=ko|trans-title=Blackpink Double Million Seller, YG &quot;The First K-Pop Girl Group&quot; [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922025609/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001005717|archive-date=September 22, 2022|accessdate=September 22, 2022}}&lt;/ref&gt; На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Грлс (Girls)'' дебитирал на третото место со 56.000 единици еквивалентни на албуми, 53.000 чисти продадени албуми, станувајќи најпродаваниот албум на неделата.&lt;ref name=&quot;ReferenceB&quot;/&gt;
[[Податотека:에스파_(aespa)_ACQUA_DI_PARMA_221118_(02).jpg|мини| Аеспа на отворањето на поп-ап продавницата [[Аква ди Парма|Аквади Парма]]]]
Ес-Ем ентертејнмент, исто така, го објавил првиот јапонски излог на групата, насловен: ''aespa Japan Premium Showcase 2022 ~SYNK~'', кој се одржал на 6 и 7 август во Пиа Арена ММ во Јокохама.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|title=aespa初来日イベント『aespa JAPAN PREMIUM SHOWCASE 2022 〜SYNK〜』 開催決定!{{!}} aespa（エスパ）JAPAN OFFICIAL WEBSITE|date=April 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404174155/https://aespa-official.jp/news/japan-showcase-2022/|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 11, 2023}}&lt;/ref&gt; На 7 јуни било најавено дека Аеспа ќе го одржи својот втор излог, прв во Соединетите Американски Држави, насловен: ''aespa Showcase SYNK во ЛА!'' на 26 јуни во ЈуТјуб тиатар.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|title=aespa announce one-off concert in Los Angeles for this month|last=Yeo|first=Gladys|date=June 7, 2022|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706110908/https://www.nme.com/news/music/aespa-concert-showcase-synk-los-angeles-june-tickets-details-3241343|archive-date=July 6, 2022|accessdate=June 11, 2023}}&lt;/ref&gt; На 14 јуни била најавена дополнителна претстава, за 27 јуни, откако биле распродадени билетите за 26 јуни.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|title=aespa adds additional date to its showcase event in Los Angeles|last=Lee|first=Jian|date=June 14, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230430040223/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/06/14/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220614111713187.html|archive-date=April 30, 2023|accessdate=June 11, 2023}}&lt;/ref&gt; Групата била прогласена и за уметник на Епл мјузик: ап некст за јуни.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|title=Exclusive Clip: Aespa Talks Coachella Debut For Apple Music &quot;Up Next&quot; Film|date=June 2022|work=Nylon|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220602055250/https://www.nylon.com/entertainment/aespa-apple-music-next-up-exclusive-clip|archive-date=June 2, 2022|accessdate=April 9, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 5 јули, Аеспа одржала говор и настапи на Политичкиот форум [[Обединети нации|на ОН]] на високо ниво за одржлив развој.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|title=Aespa calls for sustainable development to be taken to 'Next Level' at United Nations forum|last=Lee|first=Jian|date=July 6, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221211035054/https://koreajoongangdaily.joins.com/2022/07/06/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20220706143215033.html|archive-date=December 11, 2022|accessdate=January 28, 2023}}&lt;/ref&gt; На 8 јули, Аеспа настапила на летната концертна серија на ''[[Good Morning America|Добро утро Америка]]'' во [[Централен парк (Њујорк)|Централ Парк]], на која била прикажана првата изведба на „Грлс“ (Girls).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|title='Good Morning America' 2022 Summer Concert Series lineup: Demi Lovato, Megan Thee Stallion and more|last=|first=|work=Good Morning America|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404022616/https://www.goodmorningamerica.com/culture/story/good-morning-america-2022-summer-concert-series-lineup-85593912|archive-date=April 4, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; На 23 октомври, Аеспа настапила виртуелно за Крокс да ја прослави нивната 20-годишнина на видео играта ''[[Roblox|Роблокс]]''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=oso_x_us_x_x_v1_x_crocday_x_x_x_x|title=The 20th Anniversary Croc Party is On|work=www.crocs.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20230501035326/https://www.crocs.com/metaverse.html?adid=sms_attentive_us_20221023_content_crocday-concert_x_x_x_x&amp;externalId=Pzz-j|archive-date=May 1, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; Тој привлекол втора најголема посетеност на еднократниот концерт на Роблокс, со 2,5 милиони посети. Шоуто, исто така, донело преку 2,3 милиони забележани посети на ''Крокс уорлд'' во ''Роблокс''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|title=Crocs SVP, CMO Heidi Cooley: 2023 Top Marketers|last=Zwieglinska|first=Zofia|date=June 5, 2023|work=Glossy|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230606172112/https://www.glossy.co/fashion/crocs-svp-cmo-heidi-cooley-2023-top-marketers/|archive-date=June 6, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; На 14 декември, групата објавила заеднички сингл, „Бјутифл крисмас“ (Beautiful Christmas), со колегите Ред Велвет за албумот на Ес-Ем Таун, ''2022 Винтер Ес-Ем таун: Ес-Ем-Си-Ју пелес (2022 Winter SM Town: SMCU Palace).''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004755626|title=레드벨벳X에스파 뭉쳤다..SM 겨울 앨범 타이틀곡 14일 선공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=December 10, 2022|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Red Velvet X aespa united.. SM winter album title song pre-release on the 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221210025310/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004755626|archive-date=December 10, 2022|accessdate=December 10, 2022}}&lt;/ref&gt;

На 28 декември, Аеспа ја објавила првата епизода од нивното прво реално шоу, ''аеспа‘с синк роуд (aespa's Synk Road),'' кое го документирало нивното патување во Пјонгчанг во провинцијата Гангвон. Во текот на шоуто, членовите имале задача да најдат скриени „ае-ки“ картички, добиени од различни мисии и игри, со цел да го „завршат“ истоимениот ''Синк роуд (Synk Road)''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|title=에스파 첫 단독 리얼리티...예능 병아리 출동 ('에스파의 싱크로드')|date=December 27, 2022|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230628164524/https://www.chosun.com/entertainments/broadcast/2022/12/27/3YUQXJ5QMHR4OFME7PBZBKCPFE/|archive-date=June 28, 2023|accessdate=June 28, 2023}}&lt;/ref&gt;

=== 2023: Прва концертна турнеја, ''Мај уорлд (My World)'' и ''Драма (Drama)'' ===
[[Податотека:Aespa_(에스파)_CCMA_2023.jpg|лево|мини| Аеспа на музичките награди на Circle Chart 2023]]
На 25 и 26 февруари тие го одржале својот прв концерт, Синк: хајпер лајн, во арената Џамсил во Сеул, Јужна Кореја.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|title=에스파, 2월 25~26일 데뷔 첫 단독 콘서트 개최 [공식]|last=Lee|first=Min-ji|date=January 20, 2023|work=Newsen|language=ko|trans-title=Aespa will hold first solo concert since debut on February 25~26 [official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230125185843/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202301201525082410|archive-date=January 25, 2023|accessdate=May 19, 2023}}&lt;/ref&gt; На 7 март, групата била најавена како изведувач на фестивалот за музика и уметност Оутсајд лендс во [[Сан Франциско]], [[Калифорнија]], на 11 август, со што станала првата К-поп група која настапила на фестивалот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|title=Kendrick Lamar, Foo Fighters, Lana Del Rey to headline Outside Lands|last=Singh|first=Surej|date=March 8, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230409225409/https://www.nme.com/news/music/outside-lands-kendrick-lamar-foo-fighters-lana-del-rey-2023-dates-tickets-3409908|archive-date=April 9, 2023|accessdate=April 9, 2023}}&lt;/ref&gt; Од март до април, Аеспа ја продолжила својата концертна турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) во Јапонија, собирајќи вкупно 110.000 гледачи од 10 распродадени претстави низ [[Осака]], [[Токио]], [[Сајтама (префектура)|Саитама]] и [[Ајчи (префектура)|Аичи]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20230501103113799|title=에스파, 日 투어 성황리에 마무리...8월 도쿄돔 입성|work=언론사 뷰|trans-title=Aespa concludes concert tour with great success... To perform at Tokyo Dome in August|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090821/https://v.daum.net/v/20230501103113799|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt; За време на нивниот концерт во Националната гимназија Јојоги во Токио, било најавено дека групата ќе се врати на 5 и 6 август на дводневен специјален концерт во Tokyo Dome, што ги направило најбрзиот К-поп изведувач и првата „четврта генерациска“ К-поп изведба да одржи солистички концерт на стадионот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|title=aespa to hold two solo performances at Tokyo Dome in August|date=April 2, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/04/02/entertainment/kpop/Korea-Kpop-aespa/20230402140853457.html|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|title=에스파, 데뷔 첫 日 투어 성료...뜨거운 열도 인기 입증|last=안|first=태현|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090819/https://n.news.naver.com/entertain/article/421/0006779981|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 29 март, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека Аеспа ќе објави нов сингл насловен „Холд он тајт“ (Hold on Tight), „зависна“ песна [[Техно музика|од техно]]-жанрот што ја искористува мелодијата на иконската тематска песна [[Тетрис|за тетрис]], „[[Коробејники]]“, за саундтракот на Епл оригиналниот филм Тетрис. Синглот официјално бил објавен на 31 март.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|title=에스파, 애플 오리지널 영화 '테트리스' OST 참여..글로벌 대세 행보|work=[[Naver News]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230329054857/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003622531|archive-date=March 29, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 8 мај, Аеспа ја објавила својата трета продолжена претстава ''Мај уорлд (My World).'' Проширената драма содржела шест нумери, со синглот „Велком ту мај уорлд“ (Welcome to My World) предобјавен на 2 мај и водечкиот сингл „Спајси“ (Spicy) објавен заедно со ЕП-то. ''„Мај уорлд“ (My World)'' дебитирал на првото место на Circle табелата за албуми со 1.420.178 продадени копии.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230518144225/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&amp;targetTime=19&amp;hitYear=2023&amp;termGbn=week&amp;yearTime=3|archive-date=May 18, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; Две недели по објавувањето, албумот продал двојно милиони, продавајќи 2.011.388 копии и станал вториот албум на женска корејса изведба која продала над два милиони примероци.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|title=aespa's 'My World' becomes double million-seller 2 weeks after release|last=Yong-Yun|first=Cho|date=May 22, 2023|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230608201617/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/05/22/entertainment/kpop/aespa-SM-Entertainment-SYNK-HYPER-LINE/20230522155827043.html|archive-date=June 8, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt; Албумот потоа бил сертифициран 2× милиони од страна на Корејската асоцијација за музичка содржина на 6 јули.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/|title=CIRCLE CHART - 써클차트|work=[[Circle Chart]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809001406/https://circlechart.kr/page_cert/chart.circle?serviceGbn=ALBUM|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}&lt;/ref&gt; На американската табела [[Билборд 200|''Билборд'' 200]], ''Мај уорлд (My World)'' дебитирал на деветтото место со 40.000 единици еквивалентни на албуми, 1,33 милиони преноси на барање и 39.000 чисти продажби на албуми, со што станал нивниот втор влез во топ 10.&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 8, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 10 мај, Ес-Ем ентертејнмент објавил дека турнејата Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line) ќе продолжи со шоу во [[Џакарта]], Индонезија на 24 јуни.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|title=aespa announce Jakarta stop of 'SYNK: Hyper Line' tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 11, 2023|work=NME|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090820/https://www.nme.com/en_asia/news/music/aespa-jakarta-synk-hyper-line-concert-3442012|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt; На 19 мај, биле објавени дополнителни 14 претстави, со што турнејата се проширила во Северна Америка, Јужна Америка и Европа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|title=aespa announce Europe, US legs of 2023 'SYNK: Hyper Line' world tour|last=Ziwei|first=Puah|date=May 19, 2023|work=NME|language=en-GB|archive-url=https://web.archive.org/web/20230519170401/https://www.nme.com/news/music/aespa-europe-us-latin-american-2023-synk-hyper-line-tour-tickets-3445503|archive-date=May 19, 2023|accessdate=May 20, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 23 мај, Аеспа присуствувала на Канскиот филмски фестивал во 2023 година како амбасадор на [[Швајцарија|швајцарскиот]] бренд за накит Чопард. Тие присуствувале ''на годишната вечера и забава'' на Чопард, на која била прикажана првата колекција на висока мода на копретседателот и уметнички директор на Чопард, Каролин Шеуфеле.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|title=Chopard's Caroline Scheufele Presented Her First Couture Collection in Glittering Style at Cannes|date=May 25, 2023|work=Vogue|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230603155332/https://www.vogue.com/slideshow/chopard-cannes-gala-2023|archive-date=June 3, 2023|accessdate=August 9, 2023}}&lt;/ref&gt; Следниот ден, Аеспа присуствувала на црвениот тепих за прикажувањето на ''La Passion de Dodin Bouffant'' и ја покажала новата колекција накит на брендот, ''Ред карпет колекшн (Red Carpet Collection).''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes/|title=Aespa to be first K-pop group to attend Cannes Film Festival|last=Anderson|first=Daniel|date=May 1, 2023|work=NextShark|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230513090825/https://nextshark.com/aespa-first-kpop-group-cannes|archive-date=May 13, 2023|accessdate=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|title=Ice Queens: Chopard Ambassadors aespa Open Up About Cannes And Their Favourite Jewels|last=Batchelor|first=Renée|date=August 8, 2023|work=Harper's Bazaar Singapore|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230808231544/https://www.harpersbazaar.com.sg/watches-jewels/jewellery/ice-queens-interview-with-chopard-ambassadors-aespa/|archive-date=August 8, 2023|accessdate=August 8, 2023}}&lt;/ref&gt; На 8 јуни, Аеспа ја фрлила првата топка за Њујорк Јенкис против Чикаго Вајт Сокс на стадионот Јенки.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|title=aespa's WINTER Threw Out The First Pitch At A New York Yankees Game|date=June 9, 2023|work=UPROXX|language=en-US|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610215837/https://uproxx.com/pop/aespa-winter-yankees-first-pitch/|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 10, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 10 јуни, Аеспа настапила на годишниот музички фестивал на Гувернорс Бол во [[Њујорк (град)|Њујорк Сити]], со што станала првата К-поп изведба што се појавила на фестивалот. Џизел не можела да настапи со групата поради здравствени проблеми.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&amp;servicedate=20230607|title=[종합] 에스파 지젤, 美 공연→시구 전면취소 &quot;건강상 문제&quot;|last=백|first=지은|date=June 7, 2023|work=[[Sports Chosun]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809010320/https://sports.chosun.com/news/ntype.htm?id=202306080100049980006375&amp;servicedate=20230607|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}&lt;/ref&gt; Сетот на групата бил добро прифатен и од обожавателите и од критичарите, при што Сајмон Возик-Левинсон од ''Ролинг Стоун'' го нарекол шоуто „спектакл“, а Стар Боуенбанк од ''Билборд'' истакнал дека „сценското присуство и каталогот на Аеспа имаат сила да ја водат главната сцена на музички фестивал“.&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=August 9, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ReferenceC&quot;/&gt;

На 27 јули, Аеспа започнала да издава мали делови од нивниот англиски дигитален сингл „Бетр тингс“ (Better Things), песна „минимален танц со темпо“, која била објавена на 18 август. Промоциите вклучувале [[Ситуациска комедија|ситком]] шоу со долга веб-серија од 3 епизоди, ''Бетр тингс (Better Things),'' со првата епизода објавена на 7 август.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004903770|title=에스파, 'Better Things' 시트콤 첫 공개..능청 연기+찐친 케미|last=Ji|first=Min-kyung|date=August 8, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, first release of 'Better Things' sitcom..Sly acting + strong chemistry|archive-url=https://web.archive.org/web/20230809013103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004903770|archive-date=August 9, 2023|accessdate=August 9, 2023}}&lt;/ref&gt; Нингнинг се појавувала само во ограничени делови од ситкомот, поради нејзините здравствени состојби за време на снимањето. Аеспа првпат го извела синглот на 13 август, во Crypto.com Арена во [[Лос Анџелес]], за првото шоу во американската етапа на нивната турнеја Синк: Хајпер лајн (Synk: Hyper Line).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004899842|title=에스파, 13일 美 LA 콘서트서 'Better Things' 무대 최초 공개|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 2, 2023|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa unveils 'Better Things' stage for the first time at the LA concert on the 13th|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016064038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004899842|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Aespa_(에스파)_231124_Love_Your_W.png|мини|Аеспа во ноември 2023 година]]
На 23 август, Аеспа го објавија синглот „Ви гоу“ (We Go). Синглот служел како инаугуративна воведна песна за корејското издание на анимето Покемон: Заминувањето на Лико и Рој, кое започнало да се емитува истиот ден. Синглот содржел стихови за новите протагонисти, Лико и Рој, кои откриваат „скапоцени“ работи и растат низ авантура.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0003176353|title=에스파, 포켓몬스터 OST 부른다..오프닝 테마곡 'We Go'[공식]|last=Yoon|first=Sang-geun|date=August 23, 2023|publisher=MT Star News|language=ko|trans-title=Aespa sings the Pokémon OST..Opening theme song 'We Go' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025402/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003176353|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 6 октомври, Аеспа го објавила синглот „Зум зум“ (Zoom Zoom), кој служел завршна песна за анимето Beyblade X.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0001079339|title=에스파, 첫 日 디지털 싱글 'Zoom Zoom' 공개|last=Cho|first=Sung-woon|date=October 7, 2023|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=Aespa releases first Japanese digital single 'Zoom Zoom'|archive-url=https://web.archive.org/web/20231016053307/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0001079339|archive-date=October 16, 2023|accessdate=October 14, 2023}}&lt;/ref&gt; На 10 октомври, Аеспа објавила дека ќе ја објави својата четврта продолжена драма ''Драма'' на 10 ноември. Проширената драма содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000781174|title=에스파 11월10일 'Drama'로 컴백, 신드롬 또 일으키나|last=Park|first=Soo-in|date=October 11, 2023|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=Espa's comeback with 'Drama' on November 10th, will it cause another syndrome?|archive-url=https://web.archive.org/web/20231106025755/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000781174|archive-date=November 6, 2023|accessdate=October 14, 2023}}&lt;/ref&gt;

=== 2024–сега: Втора концертна турнеја, ''Армагедон'', „Хот мес“ и ''Виплеш (Whiplash)'' ===
На 9 јануари 2024 година, Ес-Ем објавил дека Аеспа ќе објави римејк на „Ригрет оф д тајмс“ (Regret of the Times), сингл првично од Со Таиџи енд боис. Римејкот бил објавен на 15 јануари.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|title=에스파, 서태지와 아이들 '시대유감' 리메이크|last=Seo|first=Jeong-min|date=January 9, 2024|work=[[The Hankyoreh]]|language=ko|trans-title=Aespa to remake Seo Taiji and Boys' 'Regrettable Times'|archive-url=https://web.archive.org/web/20240112145547/https://www.hani.co.kr/arti/culture/culture_general/1123569.html|archive-date=January 12, 2024|accessdate=January 12, 2024}}&lt;/ref&gt; На 19 февруари, било објавено дека Аеспа ќе ја започне нивната втора светска турнеја, Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line), која започнала во Сеул на 29 и 30 јуни.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0005020495|title=에스파, 두 번째 월드 투어 개최 확정..6월 서울 이어 13개 지역 방문|last=Ji|first=Min-kyung|date=February 19, 2024|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa confirms second world tour, visiting 13 regions following Seoul in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20240401160108/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0005020495|archive-date=April 1, 2024|accessdate=April 1, 2024}}&lt;/ref&gt;

На 21 април, било објавено дека Аеспа ќе го издаде својот прв студиски албум ''Армагедон'' на 27 мај. Албумот го предводат две насловни песни „Супернова“, која била предиздадена на 13 мај и „Армагедон“, која била објавена заедно со целиот албум.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|title=aespa to release first full-length album 'Armageddon' in May|last=Cho|first=Yong-jun|date=April 22, 2024|publisher=Korea JoongAng Daily|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240513020210/https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-22/entertainment/kpop/aespa-to-release-first-fulllength-album-Armageddon-in-May/2030527|archive-date=May 13, 2024|accessdate=April 22, 2024}}&lt;/ref&gt; „Супернова“ била комерцијален успех во Јужна Кореја и постигнала совршен статус, бидејќи истовремено стигнала до број еден на компонентите во реално време, дневните и неделните компоненти на ајЧарт.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|last=Go|first=Seung-ah|date=May 27, 2024|publisher=News1|language=ko|script-title=ko:에스파, 오늘 '아마겟돈' 출격...선주문 102만장 돌파|trans-title=Aespa, sortie for 'Armageddon' today...Pre-orders exceed 1.02 million copies|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531095512/https://m.entertain.naver.com/article/421/0007562835|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}&lt;/ref&gt; Станала првата песна на групата која се нашла на врвот на дигиталната Circle табела,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=21&amp;hitYear=2024&amp;termGbn=week|title=Circle Digital Chart – Week 21 of 2024|date=May 19–25, 2024|work=[[Circle Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20240531042909/https://circlechart.kr/page_chart/onoff.circle?nationGbn=T&amp;serviceGbn=ALL&amp;targetTime=21&amp;hitYear=2024&amp;termGbn=week|archive-date=May 31, 2024|accessdate=May 31, 2024}}&lt;/ref&gt; и нивниот прв топ-десет хит на &lt;nowiki&gt;&lt;i id=&quot;mwAik&quot;&gt;Билборд Глобал без САД табела, достигнувајќи го шестото место.&lt;/nowiki&gt;&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 26, 2024}}&lt;/ref&gt;

На 3 јуни, било објавено дека Аеспа ќе го објави својот прв јапонски сингл „Хот мес“ (Hot Mess) на 3 јули. Синглот го одбележал јапонското деби на групата и вклучил две други песни „Сан енд мун“ (Sun and Moon) и „Зум зум“ (Zoom Zoom), последната објавена претходно на 6 октомври 2023 година, како завршна тема на аниме серијата и франшизата ''Beyblade X.''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|title=에스파, 이번엔 일본이다... 7월 3일 '핫 메스'로 정식 데뷔|last=Kim|first=Ji-hye|date=June 3, 2024|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|trans-title=Aespa, now in Japan... debuting on July 3 with &quot;Hot Mess&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20240605222944/https://m.entertain.naver.com/article/241/0003354916|archive-date=June 5, 2024|accessdate=June 5, 2024}}&lt;/ref&gt; Подоцна, на 29 и 30 јуни, по настапот на затворениот стадион Џамсил, Аеспа го издала ''Синк: Паралел лајн (Synk: Parallel Line)'', нивниот прв дигитален [[Сингл (музика)|сингл албум]] со четири соло песни, по една од секој член.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nme.com/news/music/aespa-debut-unreleased-solo-songs-synk-parallel-line-tour-seoul-3770968|title=aespa debut unreleased solo tracks at 'SYNK: Parallel Line' concert in Seoul|last=Yeo|first=Gladys|date=July 1, 2024|work=NME|language=en-GB|accessdate=October 24, 2024}}&lt;/ref&gt; И покрај тоа што официјално не дебитирала како солист, Карина освоила награда за соло музичко шоу за прв пат на ''Шоу! Мјузик кор'' за нејзината соло песна, „Ап“ (Up), на 19 октомври.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesnownews.com/entertainment-news/korean/aespas-karina-bags-first-music-show-win-before-official-debut-as-soloist-with-up-shares-hilarious-reaction-article-114376694|title=aespa's Karina Bags First Music Show Win Before Official Debut As Soloist With Up, Shares Hilarious Reaction|date=October 19, 2024|work=Times Now|language=en|accessdate=October 24, 2024}}&lt;/ref&gt;

На 23 септември, било објавено дека Аеспа ќе ја објави нивната петта продолжена драма ''Виплеш (Whiplash)'' на 21 октомври, која содржела шест песни, вклучувајќи го и главниот сингл со истото име.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|title=에스파, '위플래시'로 10월 21일 컴백...연타 히트 노린다|last=Sung|first=Jung-eun|date=September 23, 2024|publisher=Maeil Kyungje|language=ko|trans-title=Aespa, to comeback on October 21 with 'Whiplash'... aiming for continuous hits|archive-url=https://web.archive.org/web/20240923092426/https://m.entertain.naver.com/now/article/009/0005368245|archive-date=September 23, 2024|accessdate=September 23, 2024}}&lt;/ref&gt;

== Одобрувања ==
На 10 февруари 2021 година, Аеспа станала амбасадор на [[Живанши (модна куќа)|Живанши]], првиот К-поп уметник избран како таков од француската модна куќа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004352425|title=에스파, 명품 브랜드 앰버서더 선정&amp;nbsp;...&amp;nbsp;&quot;멤버들 에너지에 압도&quot;|last=Ji Min-kyung|date=February 10, 2021|publisher=Osen|language=ko|trans-title=Aespa, selected as a luxury ambassador&amp;nbsp;...&amp;nbsp;&quot;Overwhelmed by members' energy&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160618/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004352425|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt; Подоцна истата година во август, Аеспа потпишала договори за одобрување со корејскиот бренд за козметика Клио,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&amp;aid=0000754004|title=에스파, 클리오 새 얼굴 됐다 [공식]|last=Hwang Chae-hyun|date=August 6, 2021|publisher=[[Sports Kyunghyang]]|language=ko|trans-title=Aespa become new faces for Clio [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210807071944/https://entertain.naver.com/read?oid=144&amp;aid=0000754004|archive-date=August 7, 2021|accessdate=August 7, 2021}}&lt;/ref&gt; корејски бренд за нега на кожа Медихил,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=101&amp;oid=421&amp;aid=0005558457|title=메디힐, 새 브랜드 모델에 걸그룹 '에스파' 발탁|last=Bae Ji-yoon|date=August 24, 2021|publisher=News1|language=ko|trans-title=Mediheal selected girl group 'Aespa' as new brand model|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061627/https://news.naver.com/main/read.naver?mode=LSD&amp;mid=sec&amp;sid1=101&amp;oid=421&amp;aid=0005558457|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}&lt;/ref&gt; францускиот бренд за спортска облека Ејдер,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=052&amp;aid=0001632220|title=[Y패션]에스파, 아웃도어 브랜드 모델 발탁&amp;nbsp;...&amp;nbsp;9월 광고 영상 공개|last=Kang Nae-ri|date=August 26, 2021|publisher=[[YTN]]|language=ko|trans-title=[Y Fashion] Aespa, outdoor brand model selected&amp;nbsp;...&amp;nbsp;September advertisement video released|archive-url=https://web.archive.org/web/20210831061617/https://entertain.naver.com/read?oid=052&amp;aid=0001632220|archive-date=August 31, 2021|accessdate=August 31, 2021}}&lt;/ref&gt; и во септември за Кеј-Би Кукмин бенк.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|title='유튜브 부터 광고출연까지'···MZ와 소통 나선 금융권 CEO|last=Yoo Gil-yeon|date=October 2, 2021|work=Sina Journal|language=ko|trans-title='From YouTube to appearing in advertisements'...Financial sector CEO communicating with MZ|archive-url=https://web.archive.org/web/20211004170335/http://www.sisajournal-e.com/news/articleView.html?idxno=237414|archive-date=October 4, 2021|accessdate=October 4, 2021}}&lt;/ref&gt; Во ноември 2021 година, Аеспа била избрана за муза на италијанскиот бренд за мириси [[Аква ди Парма]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|title=아쿠아 디 파르마 새 뮤즈 된 '에스파'|url-access=registration|archive-url=https://web.archive.org/web/20220922065820/https://www.instagram.com/p/CWnGxn7PMZC/|archive-date=2022-09-22|accessdate=November 23, 2021|url-status=bot: unknown}}&lt;/ref&gt; и Mobile RPG ''Eternal Return'' објавил соработка со Аеспа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=401094#_PA|title=에스파, 오르비스의 세계를 만 나다..티저 영상 공개|last=Jo Jae-Yong|date=November 15, 2022|work=Single List|language=ko|trans-title=aespa Meets the World of Orbis.. Teaser Video Released|accessdate=September 28, 2024}}&lt;/ref&gt;

На 8 април 2022 година, Аеспа станала модел за корејскиот бренд за пијалаци Лоте чилсунг тамз зеро.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|title=롯데칠성, 에스파 모델 과일향 탄산 '탐스제로' 출시|last=Jeong|first=Byeong-mook|date=April 11, 2022|publisher=E Daily|language=ko|trans-title=Lotte Chilsung, Aespa modelled fruity carbonated 'Tamz Zero' release|archive-url=https://web.archive.org/web/20220506124335/https://n.news.naver.com/mnews/article/018/0005187120?sid=101|archive-date=May 6, 2022|accessdate=May 6, 2022}}&lt;/ref&gt; Во август, Аеспа станала глобален амбасадор на корејскиот бренд за спортска облека Ем-Ел-Би,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|title='에스파'가 미리 간 가을·겨울 뉴욕, 화려한 일상 화보|trans-title=Autumn/Winter New York where 'aespa' went in advance, colorful daily pictorial|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205003444/https://m.newspim.com/news/view/20220831000434|archive-date=December 5, 2022|accessdate=October 14, 2022}}&lt;/ref&gt; избран за нов модел за Лоте дјути фри.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/277/0005133572|title=롯데면세점, 모델로 이준호·에스파 발탁...글로벌 마케팅 재가동|last=Jeon Jin-Young|date=August 17, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=Lotte Duty Free Selects Lee Jun-ho and Aespa as Models Restarts Global Marketing|accessdate=September 23, 2024}}&lt;/ref&gt; На 1 септември, Аеспа станала глобален амбасадор на швајцарскиот бренд за часовници и накит Чопард,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|title=쇼파드의 새 얼굴 '에스파', 4인 4색 눈부신 예쁨 담긴 화보|last=Kang|first=In-gwi|date=September 1, 2022|work=MoneyS|language=ko|trans-title=Chopard's new face 'Aespa', a pictorial with 4 people, 4 colors, dazzling beauty|archive-url=https://web.archive.org/web/20220901102340/https://n.news.naver.com/entertain/article/417/0000848420|archive-date=September 1, 2022|accessdate=September 1, 2022}}&lt;/ref&gt; и била прикажана во рекламата за [[Интел]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.back2gaming.com/news/intel-celebrates-classic-jingle-with-aespa/|title=Intel Celebrates Classic Jingle featuring aespa and Popular Creators|last=Bossmac Suba|date=September 10, 2022|work=Back 2 Gaming|accessdate=September 28, 2024}}&lt;/ref&gt; Во декември, Аеспа станала промотивни модели за мобилната игра ''Епик севн.''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|title='에픽세븐 X 에스파' 타임스퀘어 옥외 광고 노출|last=Lee|first=Daniel|date=December 4, 2022|work=[[Kukmin Ilbo]]|language=ko|trans-title='Epic Seven X Aespa' Time Square outdoor advertisement exposure|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205004414/https://n.news.naver.com/article/005/0001570983?sid=105|archive-date=December 5, 2022|accessdate=December 5, 2022}}&lt;/ref&gt;

Во октомври 2023 година, Крокс ја објавил соработката аеспа х Крокс стомп лајнд клог (aespa x Crocs Stomp Lined Clog).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.womensobsession.com/detail/2447/crocs-resmi-luncurkan-kolaborasi-edisi-terbatas-aespa|title=Crocs Resmi Luncurkan Kolaborasi Edisi Terbatas Aespa|last=Nur Asiah|date=October 10, 2023|work=Women Obsession|language=Indonesian|trans-title=Crocs Officially Launches Limited Edition Aespa Collaboration|accessdate=September 28, 2024}}&lt;/ref&gt;

Во февруари 2024 година, Аеспа станала амбасадор на индонезискиот бренд за храна Набати Ричоко.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.marketing-interactive.com/nabati-korean-groups-aespa-riize-brand-flavour-ambassadors|title=Nabati taps K-Pop groups Aespa and RIIZE as brand flavour ambassadors|last=A'bidah Zaid Shirbeeni|date=May 29, 2024|work=Marketing Informative|accessdate=September 19, 2024}}&lt;/ref&gt; На 28 февруари, јужнокорејската козметичка компанија Аморепасифик ја избрал Аеспа за нов глобален амбасадор за Mise-en-scène.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.issuenbiz.com/news/articleView.html?idxno=38489|last=Kim Dae-Woo|date=February 28, 2024|work=Issue &amp; Biz|language=ko|script-title=ko:미쟝센, 글로벌 앰버서더로 '에스파' 발탁|trans-title=Mise-en-scène selects 'aespa' as global ambassador|accessdate=September 18, 2024}}&lt;/ref&gt; Во мај 2024 година, аеспа била назначена за почесен амбасадор на Меѓународниот аеродром Инчеон,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://v.daum.net/v/20240507145010797|last=Park Jun-Cheol|date=May 7, 2024|work=Daum Net|language=ko|script-title=ko:K-POP 가수 '에스파' 인천공항 명예홍보대사 위촉|trans-title=K-POP Singer 'Aespa' Appointed as Honorary Ambassador for Incheon Airport|accessdate=September 28, 2024}}&lt;/ref&gt; и станала модел за новиот бренд контактни леќи од серијата Рефрир „a-eye“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000013.000061465.html|title=⼤⼈気K-POPアイドルグループ「aespa」がイメージモデルを務める新カラコン『a-eye(エーアイ)』5⽉30⽇より先⾏販売開始！|last=From Eyes Co., Ltd.|date=May 30, 2024|work=PR Times|language=Japanese|trans-title=The new color contact lenses &quot;a-eye,&quot; with the popular K-POP idol group &quot;aespa&quot; as their image model, will go on sale in advance from May 30th!|accessdate=September 20, 2024}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==

* Карина (카리나) – лид 
ер, танчерка, рапер, вокалист&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|title=에스파 등 K스타 가상 제페토 공연, 한국매력 알린다|last=Ham Young-hoon|date=December 7, 2021|work=Herald Economy|language=ko|trans-title=K-star virtual ZEPETO performance, such as Aespa, to promote Korean charm|archive-url=https://web.archive.org/web/20211231033639/https://n.news.naver.com/article/016/0001921458|archive-date=December 31, 2021|accessdate=December 31, 2021|quote=영화 '아바타' 같은 느낌의 K팝 스타 에스파 리더 카리나 등 멤버들이 진짜 아바타의 모습으로 확장 가상세계에서 공연한다. [Members such as K-pop star Aespa leader Karina, who feel like the movie 'Avatar', perform in an expanded virtual world in the form of real avatars.]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000865785|title=SM, 신인 걸그룹 aespa(에스파) 카리나 공개 [공식]|last=Jeong Hee-yeon|date=October 28, 2020|publisher=Sports Donga|language=ko|trans-title=SM reveals new girl group aespa Karina [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160719/https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000865785|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;positions&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&amp;memberNo=41350603|title=[인터뷰] aespa, 지금 'Black Mamba'로 입덕하면 데뷔팬!: 네이버 포스트|date=November 17, 2020|publisher=SM Entertainment|language=ko|trans-title=[Interview] aespa, if you become a fan of 'Black Mamba', debut fan!|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160640/https://post.naver.com/viewer/postView.nhn?volumeNo=29952257&amp;memberNo=41350603|archive-date=August 30, 2021|accessdate=December 26, 2020}}&lt;/ref&gt;
* Џизел (지젤) – рапе 
р, вокалист&lt;ref name=&quot;positions&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&amp;aid=0004495689|title=에스파, 퍼포먼스만? 노래도 잘하네&amp;nbsp;...&amp;nbsp;보컬 매력 극대화 'Forever' [신곡in가요]|last=Kim Soo-young|date=February 5, 2021|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|trans-title=Aespa, performance only? You sing well&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Maximizing vocal charm 'Forever' [New song in song]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210205171812/https://www.hankyung.com/entertainment/article/202102054127H|archive-date=February 5, 2021|accessdate=February 6, 2021}}&lt;/ref&gt;
* Винтер (윈터) – во 
калист, танчерка&lt;ref name=&quot;positions&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003358706|title=SM 새 걸그룹 에스파, 첫 멤버 윈터 공개&amp;nbsp;...&amp;nbsp;뛰어난 보컬+댄스 실력 겸비|last=Cheon Yun-hye|date=October 27, 2020|publisher=[[Herald POP]]|language=ko|trans-title=SM's new girl group Aespa reveals its first member Winter&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Excellent vocal + dance skills|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160619/https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003358706|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;
* Нингнинг (닝닝) – вока 
лист&lt;ref name=&quot;positions&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003822732|title=SM 신예 에스파 닝닝 아바타 공개&amp;nbsp;...&amp;nbsp;매력적인 보컬 눈길|last=Chu Seung-hyun|date=November 9, 2020|publisher=Seoul Economic Daily|language=ko|trans-title=SM's newest Aespa Ningning avatar released&amp;nbsp;...&amp;nbsp;Attractive vocal gaze|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830160620/https://entertain.naver.com/read?oid=011&amp;aid=0003822732|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;

== Дискографија ==

* ''Армагедон'' (2024)

== Филмографија ==

=== Веб емисии ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Година
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; | Нав.
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2022 година
| ''Синк роуд на аеспа''
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=015&amp;aid=0004779512|last=Kim|first=Soo-young|date=November 25, 2022|publisher=[[The Korea Economic Daily]]|language=ko|script-title=ko:에스파 리얼리티가 온다...'싱크로드' 12월 14일 첫 공개|trans-title=Aespa reality is coming...'Synk Road' premiered on December 14th|archive-url=https://web.archive.org/web/20221125043957/https://entertain.naver.com/read?oid=015&amp;aid=0004779512|archive-date=November 25, 2022|accessdate=November 25, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2023 година
| ''Бетр тингс''
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
|-
| ''Ху визит д вила?''
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|last=Jo|first=Sang-eun|date=November 20, 2023|work=Single List|language=ko|script-title=ko:에스파가 완성하는 'Drama', 21일부터 세 편 순차 공개 예고|trans-title='Drama' to be Completed by Aespa, Three Episodes Announced to be Released Sequentially Starting from the 21st|archive-url=https://web.archive.org/web/20231126063248/https://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=501600|archive-date=November 26, 2023|accessdate=November 26, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2024 година
| ''Аеспарти''
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|last=Jang|first=Woo-young|date=June 10, 2024|publisher=Osen|language=ko|script-title=ko:에스파, 촌캉스→여고 체험기..로망 실현 '에스파티' 공개|trans-title=Aespa, village vacation → girls' high school experience..Romance realization 'aesparty' unveiled|archive-url=https://web.archive.org/web/20240622135258/https://m.entertain.naver.com/article/109/0005094466|archive-date=June 22, 2024|accessdate=June 22, 2024}}&lt;/ref&gt;
|}

== Видеографија ==

=== Музички видеа ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Наслов на песната
! scope=&quot;col&quot; |Година
! scope=&quot;col&quot; |Директор/и
! scope=&quot;col&quot; |Нав.
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Блек мамба&quot;
|2020
|Уи Ким
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|title=aespa 'Black Mamba' MV|work=Bright Young Things|archive-url=https://web.archive.org/web/20210701113149/https://studiobyts.com/aespa-Black-Mamba-MV|archive-date=July 1, 2021|accessdate=July 1, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Форевр ({{Јаз|ko|약속}})“ (Forever (약속)
| rowspan=&quot;5&quot; |2021
|Ју Сонг-кјон&lt;br /&gt;(Сани вижуал)
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|title=Works – Sunnyvisual|work=Sunnyvisual|archive-url=https://web.archive.org/web/20210509045541/http://sunnyvisual.com/?page_id=4484|archive-date=May 9, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Некст левл&quot;
|Џо Бом-џин&lt;br /&gt;(Параноид перадајм)
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=Next Level - aespa|url=https://vimeo.com/554623782|date=May 25, 2021|access-date=May 25, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Некст левл (Хабстракт ремикс)&quot;
|Непознат
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level (Habstrakt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=EROYsCK0vK4|date=September 14, 2021|access-date=September 26, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |„Севиџ“
|725&lt;br /&gt;(Ес-Ел8 вижуал леб)
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Дримс кам чру“ (Dreams Come True)
|Со Донг-хјок, Џејсон Ким&lt;br /&gt;(Флипевил)
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Life's Too Short&quot; (англиска верзија)
| rowspan=&quot;4&quot; |2022
|Ким Хјон-су&lt;br /&gt;(Сегаџи видео)
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Грлс“ (Girls)
|Уи Ким
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa &quot;Girls&quot; / music video|url=https://vimeo.com/728024394|date=July 8, 2022|access-date=July 9, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Грлс (Брлнт ремикс)&quot;
|Непознат
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Girls (Brllnt Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=ZlcvaEpCEJ4|date=October 21, 2022|access-date=October 21, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Бјутифл крисмас“&lt;br /&gt;{{Мали|(со Ред Велвет)}}
|Непознат
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Велком то мај уорлд“ (Welcome to My World)
| rowspan=&quot;6&quot; |2023
|Банг Џе-јоб
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|title=Aespa – Welcome to My World (feat. Naevis)|work=BangJaeYeob Film|archive-url=https://web.archive.org/web/20230711132545/https://bangjaeyeob.com/aespa-Welcome-To-MY-world-Feat-navis|archive-date=July 11, 2023|accessdate=June 22, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Спајси“
|725&lt;br /&gt;(Ес-ЕЛ8 вижуал леб)
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Бетр тингс&quot;
|Жан‘ Куи
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|title=aespa 에스파 'Better Things' MV|date=August 18, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230823152508/http://www.keep-us-weird.com/w/aespa%20%EC%97%90%EC%8A%A4%ED%8C%8C%20Better%20Things%20MV|archive-date=August 23, 2023|accessdate=August 23, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Спајси (Најтпанк ремикс)&quot;
|Непознат
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Spicy (Nitepunk Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=dn-fzIgHkg0|date=September 15, 2023|access-date=September 15, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Бетр тингс“ (ае-аеспа верзија)
|Непознат
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Драма&quot;
|Семсон&lt;br /&gt;&lt;br /&gt;(Хајкуолитифиш)
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Ригрет оф д тајмс&quot; (2024 аеспа римејк вер.)
| rowspan=&quot;10&quot; |2024
|Еехосу&lt;br /&gt;(680Хаус)
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://vimeo.com/908158963|title=aespa 에스파 '시대유감(時代遺憾)' 2024|last=@hattrick_kr|date=May 18, 2024|publisher=Vimeo|archive-url=https://web.archive.org/web/20240518121146/https://vimeo.com/908158963|archive-date=May 18, 2024|accessdate=January 31, 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Гет гоин‘&quot;&lt;br /&gt;{{Мали|(со Фреги Рок)}}
|Непознат
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa X Fraggle Rock &quot;Get Goin'&quot; MV (Apple TV+)|url=https://www.youtube.com/watch?v=wPnjKZFgeiE|date=March 29, 2024|access-date=April 1, 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Супернова&quot;
|Ха Џонг-хун
(Хатрик)
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Армагедон&quot;
|Рима Јун, Ди-Џеј Џанг
(Ригенд филм)
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Armageddon' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=nFYwcndNuOY|date=May 27, 2024|access-date=May 27, 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Лив мај лајф&quot;
|Ли Хо-џе, Ли Џе-хјон
(Студио сурплус)
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|title=aespa 에스파 'Live My Life' MV|date=June 19, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240619195108/https://studiosurplus.space/works/aespa-live-my-life-universe|archive-date=June 19, 2024|accessdate=June 19, 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Хот мес&quot;
|Лафик
|
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Супернова (Грајмс ремикс)&quot;
|Непознат
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV|url=https://www.youtube.com/watch?v=4kMcaEz1WrQ|date=September 20, 2024|access-date=September 20, 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Армагедон (Флава Ди ремикс)&quot;
|Непознат
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Супернова (Грајмс ремикс)&quot; (The Other World Ver.)
|Баки&lt;br /&gt;(Аплан компани)
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Supernova (Grimes Remix)' MV (The Other World Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=tY2q55Sw3jA|date=September 27, 2024|access-date=September 27, 2024}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Виплеш&quot;
|Мелтмирор&lt;br /&gt;(Сегаџи видео)
|
|}

=== Други видеа ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Наслов
! scope=&quot;col&quot; |Година
! scope=&quot;col&quot; |Директор/и
! scope=&quot;col&quot; |Нав.
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Мај, Карина&quot;
| rowspan=&quot;7&quot; |2020
| style=&quot;text-align:center&quot; |хамџе [88 Џи-Ејч]
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.88gymnasticheroes.com/선정-작품-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|title=[TRAILER] aespa[에스파] &quot;MY KARINA&quot;|work=88 Gymnastic Heroes|language=ko|archive-url=https://archive.today/20230806142910/https://www.88gymnasticheroes.com/%EC%84%A0%EC%A0%95-%EC%9E%91%ED%92%88-copy?pgid=kvi5uu9h-6afb9341-9d1b-43d0-a292-707ccc30b413|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Синк, аеспа&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |051/Heung
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa_HIGHLIGHT|url=https://vimeo.com/497899156|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Синк, Винтер&quot;
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=SM aespa_WINTER|url=https://vimeo.com/497897766|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Синк, Џизел&quot;
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=SM aespa_GISELLE|url=https://vimeo.com/497898751|date=January 7, 2021|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Синк, Нингнинг&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |051
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=SM aespa_NINGNING|url=https://vimeo.com/478317920|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;Синк, Карина&quot;
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=SM aespa_KARINA|url=https://vimeo.com/478316828|date=November 11, 2020|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Блек мамба' Дебитантска сцена&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |Лим Сонг-куан
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=[SM AESPA Debut Live Stage]|url=https://vimeo.com/499474520|date=January 11, 2021|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Пријатна зимска кабина вер.)&quot;
| rowspan=&quot;9&quot; |2021
|Непознат
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Cozy Winter Cabin Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=8UnLnqQnZAM|date=February 6, 2021|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Сјајна снежна топка вер.)&quot;
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Glitter Snowball Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0m0vMRgZbWo|date=February 8, 2021|access-date=February 8, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Форевр' ({{Јаз|ko|약속)}} перформанс стејџ (Романтична улица вер.)&quot;
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Forever (약속)' The Performance Stage (Romantic Street Ver.)|url=https://www.youtube.com/watch?v=Y6sfNV51ae0|date=February 10, 2021|access-date=February 10, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;еп1. 'Блек мамба' – Ес-Ем калчр јуниврз&quot;
| style=&quot;text-align:center&quot; |Сон Те-хнг и Мин Хо
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa|title=aespa 에스파 'ep1. Black Mamba' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20210830164220/https://37thdegree.com/portfolio/aespa|archive-date=August 30, 2021|accessdate=August 30, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Некст левл' перформанс стејџ #1&quot;
|Непознат
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Next Level' The Performance Stage #1|url=https://www.youtube.com/watch?v=z58k37I4Crs|date=May 20, 2021|access-date=May 20, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Некст левл' перформанс стејџ #2&quot;
|Непознат
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Некст левл' перформанс стејџ #3&quot;
|Непознат
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Севиџ' перформанс стејџ #1&quot;
|Непознат
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Севиџ' д перформанс стејџ #2&quot;
|Непознат
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;еп2. 'Некст левл' – Ес-Ем калчр јуниврз&quot;
| rowspan=&quot;3&quot; |2022
| style=&quot;text-align:center&quot; |Сон Те-хнг
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|title=aespa 에스파 'ep2. Next Level' - SM Culture Universe|work=37thDEGREE|archive-url=https://web.archive.org/web/20220713143332/https://37thdegree.com/portfolio/aespa-ep2|archive-date=July 13, 2022|accessdate=July 13, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Грлс‘ д перформанс стејџ #1&quot;
| rowspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center&quot; |Ес-Ем таун дриммејкр
(SM Town Dreammaker)
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&amp;wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #1]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135308/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=856263d621574ddbaa329daea5d5ce92&amp;wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Грлс' д перформанс стејџ #2&quot;
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&amp;wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|title=AESPA_GIRLS [Performance Stage #2]|work=SWISHER|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806135513/https://www.swisher.kr/films?wix-vod-video-id=cc4048ff90184e9fac69e5658e5cb9ac&amp;wix-vod-comp-id=comp-js0j74l5|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;еп.3 'Грлс (Донт ју ноу ајм а севиџ?) - Ес-Ем калчп јуниврз&quot;
| rowspan=&quot;5&quot; |2023
| style=&quot;text-align:center&quot; |Сон Те-хнг
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'ep.3 Girls (Don't you know I'm a Savage?)' - SM Culture Universe|url=https://www.youtube.com/watch?v=iq-ivLY_9A8|date=February 23, 2023|access-date=February 28, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Мај уорлд' интро&quot;
|Ли Џун-мо
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haesumok.com/category/entertainment/|title=Entertainment – aespa 'MY WORLD' INTRO|work=HAESUMOK|archive-url=https://web.archive.org/web/20230806141835/https://www.haesumok.com/category/entertainment/?ckattempt=3|archive-date=August 6, 2023|accessdate=August 6, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Ајм анхепи' видео“
|Бјол Јун
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'I'm Unhappy' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=CC7OrEx5H4U|language=ko|date=May 2, 2023|access-date=May 13, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Солти &amp; Свит' видео&quot;
|Лафик
|&lt;ref&gt;{{Наведено видео|title=aespa 에스파 'Salty &amp; Sweet' Track Video|url=https://www.youtube.com/watch?v=bL0Uxth2Edg|language=ko|date=May 3, 2023|access-date=May 4, 2023}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |&quot;'Трсти' видео&quot;
|Џиноја Мејкс
|
|}
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; |Наслов
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Детали за албумот
! colspan=&quot;2&quot; scope=&quot;col&quot; | Врвни позиции на графиконот
|-
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%&quot; | ЏПН ДВД
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;width:3em;font-size:90%&quot; | ЏПН&lt;nowiki&gt;&lt;br&gt;&lt;/nowiki&gt;БД
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''аеспа Лајв тур 2023 синк: Хајпер лајн ин Џепен -специјална издание-''
|
* Објавено: 27 декември 2023 година
* Ознака: Warner Music Japan
* Формати: [[Дигитален видеодиск|ДВД]], [[Blu-ray диск|Blu-ray]]
| 5
| 3
|-
! scope=&quot;row&quot; | ''Синк роуд на аеспа''
|
* Објавено: 19 јуни 2024 година
* Ознака: Warner Music Japan
* Формати: ДВД
| 9 
|}

== Турнеи и концерти ==

=== Насловни тури ===

* Синк: Хајпер лајн (2023)
* Синк: Паралел лајн (2024–2025)

=== Изложба ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|+Синк (2022)
! scope=&quot;col&quot; | Датум
! scope=&quot;col&quot; | Градот
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Место на одржување
! scope=&quot;col&quot; | Присуство
|-
! scope=&quot;row&quot; | 26 јуни 2022
| rowspan=&quot;2&quot; | Инглвуд 
| rowspan=&quot;2&quot; | Соединетите Американски Држави
| rowspan=&quot;2&quot; | ЈуТјуб тиатр
| rowspan=&quot;2&quot; | 10.000&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0013275005|title=에스파 미국 LA 쇼케이스서 현지 팬 1만명 환호|last=Lee|first=Tae-soo|date=June 28, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|trans-title=10,000 local fans cheered at Aespa's LA showcase|archive-url=https://web.archive.org/web/20220628211201/https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0013275005|archive-date=June 28, 2022|accessdate=June 28, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 27 јуни 2022
|-
! scope=&quot;row&quot; | 6 август 2022
| rowspan=&quot;2&quot; | [[Јокохама]]
| rowspan=&quot;2&quot; | Јапонија
| rowspan=&quot;2&quot; | Пиа Арена ММ&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|title=Aespa to hold showcase in LA|last=Hicap|first=Jonathan|date=June 7, 2022|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704002518/https://mb.com.ph/2022/06/07/aespa-to-hold-showcase-in-la/|archive-date=July 4, 2022|accessdate=July 4, 2022}}&lt;/ref&gt;
| rowspan=&quot;2&quot; | 40.000&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|title=aespa's first Japan showcase saw 40,000 audience members|last=Yang|first=Halley|date=August 8, 2022|work=[[Korea JoongAng Daily]]|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220808030919/https://n.news.naver.com/entertain/article/640/0000027496|archive-date=August 8, 2022|accessdate=August 8, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 7 август 2022
|}

=== Учество на концерт ===

* Ес-Ем таун лајв „Калчр хјуменити“ (SM Town Live „Culture Humanity“) (2021) &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=241&amp;aid=0003082271|title=SM타운 라이브, 오늘(1일) 전 세계 무료 중계|last=Hwang Ji-young|date=January 1, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SM Town Live, free broadcast worldwide today (1 day)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210101064307/http://isplus.live.joins.com/news/article/article.asp?total_id=23960128|archive-date=January 1, 2021|accessdate=January 1, 2021}}&lt;/ref&gt;
* Ес-Ем таун лајв 2022: Ес-Ем-Си-Ју Експрес eт Куангја  (2022)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001388778|title=보아→에스파, 'SMTOWN LIVE' 1월 1일 전 세계 무료 중계|last=Hye-jin|first=Jo|date=December 23, 2021|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=BoA → Aespa, 'SMTOWN LIVE' broadcast free worldwide on January 1|archive-url=https://web.archive.org/web/20211227152538/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001388778|archive-date=December 27, 2021|accessdate=December 28, 2021}}&lt;/ref&gt;
* Ес-Ем таун лајв: Ес-Ем-Си-Ју експрес (SM Town Live 2022: SMCU Express) (2022) &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=144&amp;aid=0000824931|title=SMTOWN LIVE, 소녀시대→NCT·에스파 출연|last=Lee|first=Jae-eun|date=July 12, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title=SMTOWN LIVE, Girls' Generation → NCT·Aespa Appearance|archive-url=https://web.archive.org/web/20221008095255/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000824931|archive-date=October 8, 2022|accessdate=July 15, 2022}}&lt;/ref&gt;
* Ес-Ем таун лајв 2023: Ес-Ем-Си-Ју пелес ет Куангја (SM Town Live 2023: SMCU Palace во Kwangya) (2023)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|title='SMCU 팰리스' 프로젝트 서막 연다|last=Kim|first=Jae-won|date=November 30, 2022|work=[[Naver]]|language=ko|trans-title='SMTOWN Palace' project raise the curtain|archive-url=https://web.archive.org/web/20221222142712/https://n.news.naver.com/entertain/article/396/0000630609|archive-date=December 22, 2022|accessdate=December 22, 2022}}&lt;/ref&gt;

=== Други избрани изведби ===

* Коачела (2022){{Efn|Aespa performed during [[88Rising]]'s set, only on the second weekend of the festival.}}&lt;ref name=&quot;billboard1&quot;/&gt;
* Аутсајд лендс (Outside Lands) (2023)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|title=Aespa makes history at Outside Lands|last=Bote|first=Joshua|date=August 12, 2023|work=SFGate|archive-url=https://web.archive.org/web/20231006101959/https://www.sfgate.com/sf-culture/article/aespa-kpop-history-outside-lands-2023-18293050.php|archive-date=October 6, 2023|accessdate=October 9, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==

* [[Список на најпродавани женски-групи]]

== Белешки ==
{{Белешки}}

== Наводи ==
{{Наводи}}

[[Категорија:Статии со текст на корејски]]
[[Категорија:Статии со текст на корејски]]
[[Категорија:Музички групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]</text>
      <sha1>pgnnnew7weifptvb49ehhm65lwmni38</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Enhypen</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1358273</id>
    <revision>
      <id>5600920</id>
      <parentid>5598218</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T04:59:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600920</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="140918" sha1="pro2m8d5uid2ezfhqh9n6nlea1wjq2x" xml:space="preserve">'''Енхајпен''' (корејски: 엔하이픈; јапонски: エンハイプン; стилизиран со сите големи) — јужнокорејски машки бенд формиран од ''Билифт лаб''. Групата&lt;ref name=&quot;digitalchosun&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|last=Kim|first=Kyung-hee|date=September 19, 2020|work=[[The Chosun Ilbo]]|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 최종 7인, 'Enhypen (엔하이픈)' 으로 연내 데뷔 확정|trans-title=The final 7 members of 'I-Land' confirmed their debut within this year with 'Enhypen'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152100/http://digitalchosun.dizzo.com/site/data/html_dir/2020/09/19/2020091980043.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; била формирана преку реалното шоу за преживување во 2020 година ''Ај-Ленд''. Групата се состои од седум члена: Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки. Тие дебитирале на 30 ноември 2020 година, со [[EP|мини албумот]] ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)''.

== Име ==
Името Енхајпен било претставено за време на преносот во живо на последната епизода на ''Ај-Ленд.'' Етимолошки, групата го добила своето име од симболот [[цртичка]]та (-), што претставува „поврзување, откривање и раст“.&lt;ref name=&quot;name&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0011891779|last=Oh|first=Boram|date=September 19, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷 '아이랜드' 종영...아이돌 그룹 엔하이픈 탄생(종합)|trans-title=Mnet's 'Iland' ends...Birth of Idol group Enhypen (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116131049/https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0011891779|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Слично на тоа како цртичката поврзува различни зборови за да создаде нови значења, Енхајпен има за цел „да се здружи за да се поврзе, открие и расте заедно за да формира нов чин“.&lt;ref name=&quot;scmp&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|title=Who are Enhypen? New K-pop group from BTS label Big Hit will release their first music this month|last=Herman|first=Tamar|date=November 9, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://www.scmp.com/lifestyle/k-pop/news/article/3109034/who-are-enhypen-new-k-pop-group-bts-label-big-hit-will-release|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;teenvogue&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|title=BTS, TXT Guest on 'I-Land' Finale: Meet Enhypen Debut Members|last=Mulenga|first=Natasha|date=September 18, 2020|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20200918165710/https://www.teenvogue.com/story/bts-txt-guest-i-land-finale-enhypen-results|archive-date=September 18, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;

== Кариера ==

=== Активности и формирање пред деби преку ''Ај-Ленд'' ===
Во март 2019 година, ''Билифт лаб'' бил ко-основан од јужнокорејските забавни агенции Си-Џеј Е&amp;amp;М и Хајб корпорејшн, со планови за создавање на нов бенд во 2020 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|title=CJ ENM teams up with BTS' label to launch new band|date=March 11, 2019|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152039/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20190311000293|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Аудициите започнале истиот месец во Сеул, САД, Тајван и Јапонија, меѓу другите локации, барајќи машки приправници родени помеѓу 1997 и 2008 година.&lt;ref name=&quot;ilandtheindependent&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|title=BTS' label Big Hit launch 'I-Land' talent show to find next K-pop superstar|last=Lord|first=Annie|date=May 25, 2020|work=[[The Independent]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072059/https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/bts-label-big-hit-i-land-k-pop-star-a9531611.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ilandscmp&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|title=BTS label launches idol survival show to discover K-pop's next stars, with singer Rain and rapper-producer Zico as mentors|last=Ling|first=Chew Hui|date=May 23, 2020|work=[[South China Morning Post]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072055/https://www.scmp.com/lifestyle/entertainment/article/3085592/bts-label-launches-idol-survival-show-discover-k-pops-next|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ilandforbes&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|title=How Big Hit Entertainment &amp; CJ ENM's 'I-Land' Program Can Create The 'Next Generation Of K-Pop'|last=Benjamin|first=Jeff|date=June 30, 2020|work=[[Forbes]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072033/https://www.forbes.com/sites/jeffbenjamin/2020/06/30/i-land-big-hit-entertainment-cj-enm-review/?sh=5aca669d63d8|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt; На 8 мај 2020 година, телевизискиот канал Емнет ја објавил реалната серијата за преживување, ''Ај-Ленд'' како дел од заедничкото вложување помеѓу двете забавни компании што „го следи процесот на создавање на следната генерација на [[К-поп]] уметници“.&lt;ref name=&quot;ilandforbes&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0011596540|last=Lee|first=Jeong-Hyun|date=May 8, 2020|publisher=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko: 엠넷-빅히트 아이돌 육성 프로그램 '아이랜드' 6월 방송|trans-title=Mnet-Big Hit idol training program 'I-Land' to broadcast in June|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152033/https://entertain.naver.com/read?oid=001&amp;aid=0011596540|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003312612|last=Park|first=Seo-hyun|date=June 24, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [POP이슈]'새 K팝스타 기대'..'아이랜드' 방시혁, 10년만 엠넷과 손잡은 이유(종합)|trans-title=[POP Issue] 'Expectation of a new K-pop star' ..'I-Land' Bang Si-hyuk, the reason for joining hands with Mnet for the first time in 10 years (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003312612|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Енхајпен бил формиран преку шоуто, во кое учествувале 23 момчиња, од кои некои првично биле на аудиција за Билифт, додека други биле префрлени од Биг хит мјузик. Емисијата се емитувала еднаш неделно на Емнет од 26 јуни до 18 септември 2020 година и на меѓународно ниво на [[YouTube|ЈуТјуб]] каналот на Хајб лејблс.&lt;ref name=&quot;iland&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|title=K-pop fans brace for the launch of BTS's successor|last=Yoon|first=So-yeon|date=September 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152043/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/09/22/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-Mnet/20200922162200481.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ilandkoreatimes&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|title=Mnet promises impartiality in new audition program with Big Hit|last=Dong|first=Sun-hwa|date=June 24, 2020|work=[[The Korea Times]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116072035/http://www.koreatimes.co.kr/www/art/2020/08/732_291757.html|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004206151|last=Ji|first=Min-kyung|date=May 14, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '블록버스터 스케일' 'I-Land' 티저 영상 공개..남궁민 스토리텔러 활약|trans-title='Blockbuster Scale' 'I-Land' teaser video released...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004206151|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Серијата била поделена на два дела, а првите дванаесет натпреварувачи од првиот дел напредувале во вториот.&lt;ref name=&quot;iland&quot; /&gt; Во последната епизода од шоуто, седум членови биле избрани од деветте финални натпреварувачи, со шест избрани по глобално рангирање и еден по избор на продуцентите.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=016&amp;aid=0001727769|last=Seo|first=Byung-ki|date=September 19, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: 'I-Land', 7명의 글로벌 아이돌 최종 데뷔조 'Enhypen' 탄생시키고 종영|trans-title='I-Land', the final debut group of 7 global idols,'Enhypen' is born and ends|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152131/https://entertain.naver.com/read?oid=016&amp;aid=0001727769|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000856015|last=Ham|first=Nayan|date=September 19, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: [TV북마크] '아이랜드' 종영...이희승→니키, 엔하이픈 데뷔 확정 (종합)|trans-title=[TV bookmark] 'Iland' ends... Lee Hee-seung → Ni-ki, Enhypen debut confirmed (Comprehensive)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152037/https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000856015|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Конечниот состав на Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун, Сону, Џангвон и Ни-ки бил објавен на телевизискиот пренос во живо на финалето.&lt;ref name=&quot;koreajoongang&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|title=Boy band Enhypen to make its official debut next month|last=Yoon|first=So-yeon|date=October 22, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152138/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/10/22/entertainment/television/enhypen-belift-debut/20201022173909928.html|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004275929|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=September 19, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko: '아이랜드' 양정원→김선우, '엔하이픈' 데뷔 확정..다니엘∙케이 '아쉬운 탈락' [종합]|trans-title='I-Land' Yang Jung-won → Kim Sun-woo, 'Enhypen' debut confirmed.. Daniel and K 'unfortunate dropout' [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004275929|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;

=== 2020–2021: деби со ''Бордер: Деј уан'', втор мини албум, прв јапонски сингл и ''Дајменшн: Дилема'' ===
На 22 октомври 2020 година, трејлер со наслов „Чуз-чоузен“ бил објавен на ЈуТјуб каналот на Енхајпен, најавувајќи го дебито на групата во ноември 2020 година.&lt;ref name=&quot;koreajoongang&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|title=New boy band from TV audition show releases trailer ahead of Nov. debut|date=October 22, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152038/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20201022000895|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000344364|last=Lee|first=Min-ji|date=October 22, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빅히트XCJ 합작 Enhypen, 데뷔 트레일러 공개 '호기심 자극'|trans-title=Big Hit X CJ joint venture Enhypen unveils debut trailer 'stimulating curiosity'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152053/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000344364|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Вториот трејлер насловен „Даск-дон“ (Dusk-Dawn) бил објавен три дена подоцна, проследен со пар концептуални табли за расположение на 27 октомври.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000345830|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 25, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 완전체 트레일러 영상 공개 '긴 여정의 서막'|trans-title='November Debut' Enhypen unveils full trailer video 'The prelude to a long journey'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080721/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000345830|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000865411|last=Jo|first=Sung-woon|date=October 27, 2020|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports Dong-A]]|language=ko|script-title=ko:'11월 데뷔' Enhypen, 'Dawn'-'Dusk' 2가지 콘셉트 무드보드 공개|trans-title='November Debut' Enhypen,'Dawn'-'Dusk' two concept mood boards released|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116080816/https://entertain.naver.com/read?oid=382&amp;aid=0000865411|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt; На 28 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ја објавил нивната дебитантска [[EP|мини албум]] (EП) ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' на 30 ноември.&lt;ref name=&quot;minialbum&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|title=K-pop boy band Enhypen to debut on Nov. 30|last=Hicap|first=Jonathan|date=October 29, 2020|work=[[Manila Bulletin]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201101024300/https://mb.com.ph/2020/10/29/k-pop-boy-band-enhypen-to-debut-on-nov-30/|archive-date=November 1, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000347191|last=Hwang|first=Hye-jin|date=October 28, 2020|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 11월 30일 데뷔 확정...'Border : Day One' 발매(공식)|trans-title=Enhypen, debut confirmed on November 30th... with the release of 'Border : Day One' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201115152044/https://entertain.naver.com/read?oid=609&amp;aid=0000347191|archive-date=November 15, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt; Пред нивното деби, групата собрала над еден милион следбеници на платформите на социјалните медиуми, [[TikTok|ТикТок]], [[Твитер]], ЈуТјуб, [[Инстаграм]] и Ви лајв.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004307754|last=Kim|first=Eun-ae|date=November 12, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5대 SNS '밀리언 팔로워' 달성..K팝 역사상 진정한 '글로벌 팬 메이드 그룹'[공식]|trans-title=Enhypen achieves 5 major SNS 'Million Followers'.. A true 'global fan made group' in K-pop history [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116181642/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004307754|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 16, 2020}}&lt;/ref&gt; На 4 ноември, било објавено дека ''Бордер: Деј уан (Border: Day One)'' има собрано над 150.000 нарачки однапред во рок од два дена, надминувајќи 300.000 примероци до 21 ноември.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001221938|last=Choi|first=Hee-jae|date=November 3, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 예판 이틀 만에 15만장 돌파...괴물 신인 저력|trans-title=Enhypen, debut album surpassed 150,000 copies in two days of pre-release... Monster rookie potential|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116075406/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001221938|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001230524|last=Kim|first=Miji|date=November 21, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 데뷔 앨범 선주문 30만 장 돌파...4세대 '신흥 대세' 등장|trans-title=Enhypen, debut album pre-order exceeds 300,000 copies... Appearance of 4th generation'emerging trend'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201121083915/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001230524|archive-date=November 21, 2020|accessdate=November 21, 2020}}&lt;/ref&gt; ЕП и [[Водечки сингл|водечкиот сингл]] „Гивен-тејкен“ (Given-Taken) биле објавени на 30 ноември, придружени со презентација во живо.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&amp;md=20201130222736_BL|title=Enhypen makes grand debut with 'Given-Taken'|last=Hong|first=Dam-young|date=November 30, 2020|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130143522/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20201130001074&amp;md=20201130222736_BL|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|title='Global fan-made band' Enhypen debuts with album 'Border: Day One'|last=Yoon|first=So-yeon|date=November 30, 2020|work=[[Korea JoongAng Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201130141936/https://koreajoongangdaily.joins.com/2020/11/30/entertainment/kpop/Enhypen-Belift-Lab-BTS/20201130185300522.html|archive-date=November 30, 2020|accessdate=November 30, 2020}}&lt;/ref&gt; На 4 декември, Енхајпен официјално го направил своето деби во живо на ''Мјузик бенк'' на Кеј-Би-Ес, изведувајќи ја „Гивен-тејкен“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004320708|last=Kim|first=Eunae|date=December 4, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 오늘(4일) '뮤직뱅크'서 'Given-Taken' 첫 음방..데뷔 활동 본격 돌입|trans-title=Enhypen, the debut stage of 'Given-Taken' on 'Music Bank' today (4th)...|archive-url=https://web.archive.org/web/20201209091336/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004320708|archive-date=December 9, 2020|accessdate=December 14, 2020}}&lt;/ref&gt; ''Бордер: Деј уан'' се нашол на 39-то место на годишната табела за албуми за јапонскиот Орикон 2020&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|title=Oricon 2020 Top 100: Albums|date=December 31, 2020|work=JaME|archive-url=https://web.archive.org/web/20211026210141/https://www.jame-world.com/en/article/156294-oricon-2020-top-100-albums.html|archive-date=October 26, 2021|accessdate=October 26, 2021}}&lt;/ref&gt; и на второто место на јужнокорејската табела за албуми Гаон, со продадени 318.528 копии за еден ден дома и станал најпродаваниот албум на К-поп група која дебитирала во 2020 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=49&amp;hitYear=2020&amp;termGbn=week|title=Gaon Album Chart – Week 49, 2020|work=[[Gaon Music Chart|Gaon Chart]]|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20201210023543/http://gaonchart.co.kr/main/section/chart/album.gaon?nationGbn=T&amp;serviceGbn=&amp;targetTime=49&amp;hitYear=2020&amp;termGbn=week|archive-date=December 10, 2020|accessdate=December 14, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|last=Yoo|first=Byung-cheol|date=December 11, 2020|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:Enhypen, 데뷔 앨범 'Border : Day One' 으로 11월 가온 월간 앨범 차트 2위 기록|trans-title=Enhypen, ranked 2nd on the Gaon Monthly Album Chart in November, with their debut album 'Border : Day One'|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214074501/https://www.hankyung.com/news/article/2020121191425|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}&lt;/ref&gt; Во рок од две недели од нивното деби, бендот ја освоил наградата „Следен лидер“ на музичките награди Факт во 2020 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004325292|last=Lee|first=Seung-Hoon|date=December 13, 2020|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '2020 TMA' 넥스트 리더 수상..데뷔 2주 만에 첫 신인상 '쾌거' [공식]|trans-title=Enhypen, won the '2020 TMA' Next Leader.. The first rookie award in two weeks of debut, 'Extraordinary' [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201214075103/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004325292|archive-date=December 14, 2020|accessdate=December 14, 2020}}&lt;/ref&gt;

Во февруари 2021 година, Бордер: Деј уан добил платина сертификација од Кореја мјузик контент асосиејшн (KMCA), прва сертификација на групата во земјата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|last=|first=|date=|language=ko|script-title=ko:가온 인증(Gaon Certification)|archive-url=https://web.archive.org/web/20200516011817/http://gaonchart.co.kr/main/section/certification/list.gaon|archive-date=May 16, 2020|accessdate=February 14, 2021}}&lt;/ref&gt; На 25 март 2021 година, Билифт објавил дека Енхајпен ќе има нов албум на крајот на април.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|last=Hwang|first=Hye-jin|date=March 25, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: 빌리프랩 측 &quot;Enhypen, 4월 말 컴백 목표 준비 중&quot;(공식)|trans-title=Enhypen, preparing for comeback goal at the end of April|archive-url=https://web.archive.org/web/20210325023438/https://n.news.naver.com/entertain/article/609/0000418423|archive-date=March 25, 2021|accessdate=March 25, 2021}}&lt;/ref&gt; Трејлерот насловен „Интро: Д инвитејшн“ (Intro: The Invitation) бил објавен на 5 април, најавувајќи ја нивната втора мини албум, ''Бордер: Карнивал''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|last=Park|first=Se-yeon|date=April 5, 2021|work=MK|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 26일 'Border : Carnival' 컴백...4개월 만|trans-title=Enhypen,'BORDER: CARNIVAL' comeback on the 26th... 4 months only|archive-url=https://web.archive.org/web/20210414154753/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/009/0004774321|archive-date=April 14, 2021|accessdate=April 5, 2021}}&lt;/ref&gt; ЕП била издадена заедно со главниот сингл „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|title=Enhypen speaks of growth and pains through 'Border: Carnival'|last=Choi|first=Ji-won|date=April 26, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426132529/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20210426001106|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}&lt;/ref&gt; На 8 април било објавено дека преднарачките на ЕП надминале 370.000 примероци за три дена.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|last=Kim|first=Hye-jung|date=April 8, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 3일차 선주문 37만 장 돌파|trans-title=Enhypen exceeds 370,000 pre-orders for the third day|archive-url=https://web.archive.org/web/20210408065420/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/144/0000729203|archive-date=April 8, 2021|accessdate=April 8, 2021}}&lt;/ref&gt; Еден ден пред објавувањето, пред-нарачките надминале 450.000 примероци.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|last=Kim|first=Soo-young|date=April 26, 2021|work=[[Korea Economic Daily|Hankyung]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 &quot;새 앨범 선주문량 45만장 놀라워, 들뜨지 않겠다&quot;|trans-title=Enhypen 'The amount of pre-orders for a new album is 450,000 copies, I won't be excited'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210426133246/https://n.news.naver.com/entertain/article/015/0004536587|archive-date=April 26, 2021|accessdate=April 26, 2021}}&lt;/ref&gt; На 4 мај, Енхајпен ја добил својата прва победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Дранк-дејзд“ (Drunk-Dazed),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|date=May 4, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, AB6IX·온앤오프 꺾고 데뷔 첫 1위 &quot;엔진 덕분&quot; [종합]|trans-title='The Show' Enhypen beats AB6IX and ONF to win first place in their debut &quot;Thanks to Engene&quot; [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211027003351/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/05/04/AGHAU2H4LIHKJFPZSX5IHBRHH4/|archive-date=October 27, 2021|accessdate=October 26, 2021}}&lt;/ref&gt; проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|last=Park|first=Pan-seok|date=May 5, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'쇼챔피언' 엔하이픈, 2관왕 1위 행진 시작..에이비식스·온앤오프 컴백[종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen, 2 wins and 1st streak start..AB6's ONF comeback [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210505103839/https://n.news.naver.com/entertain/article/109/0004400465|archive-date=May 5, 2021|accessdate=May 7, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|last=Lim|first=Eui-jung|date=May 7, 2021|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈 1위 &quot;엔진 여러분 감사&quot;..하이라이트 컴백(종합)|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place &quot;Thanks to Engene&quot;..Highlight comeback (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210507095654/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003430746|archive-date=May 7, 2021|accessdate=May 7, 2021}}&lt;/ref&gt; ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на првото место на табелата за албуми на Орикон, првиот пат кога групата се нашла на врвот на табелата во Јапонија, со над 83.000 продадени копии.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|last=Choi|first=Na-Young|date=May 4, 2021|language=ko|script-title=ko:'레코드 브레이커' Enhypen, 日 오리콘 주간 음반차트 1위 달성 [공식]|trans-title='Record Breaker' Enhypen, Achieved #1 on Oricon Weekly Physical Album Chart in Japan [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210504210656/http://osen.mt.co.kr/article/G1111572666|archive-date=May 4, 2021|accessdate=May 4, 2021}}&lt;/ref&gt; На 25 мај, ''Бордер: Карнивал'' дебитирал на 18-то место на табелата [[Билборд 200]] во САД.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/billboard-200|title=Border: Carnival (EP)|date=May 25, 2021|work=Billboard 200|archive-url=https://web.archive.org/web/20190130052316/https://www.billboard.com/charts/billboard-200/2019-02-02|archive-date=January 30, 2019|accessdate=May 25, 2021}}&lt;/ref&gt; Дебитирал и на броевите девет, четири, четири и шест на Билборд табелите за светски албуми, најдобри продажби на албуми, најдобри тековни продажби на албуми, и тејстмејкер албуми, соодветно. Дополнително, Енхајпен го направил своето прво појавување, на 18-то место на табелата на Билборд уметници 100; „Дранк-дејзд“ влегол на третото место на Билборд табелата за светска продажба на дигитални песни.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|title=Enhypen|date=May 29, 2021|work=Billboard Artist 100|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030123505/https://www.billboard.com/charts/artist-100/2021-05-29|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 29, 2021}}&lt;/ref&gt; На 6 јули, Енхајпен го направил своето јапонско деби со синглот Бордер: Хаканаи. Нејзината листа на песни ги вклучувала „Форгет ми нот“, која служела како почетна тема за анимето ''Ри-Мејн'',&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/435394|title=Enhypen 初の日本語曲聴ける「RE-MAIN」OP映像YouTubeで公開|work=natalie|language=ja|archive-url=https://web.archive.org/web/20210704014224/https://natalie.mu/music/news/435394|archive-date=July 4, 2021|accessdate=July 4, 2021}}&lt;/ref&gt; и јапонските верзии на „Гивен-тејкен“ и „Лет ми ин (20 кјуб)“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|title=K-pop rookie Enhypen tops Japanese music chart, set for Japan debut|last=Lee|first=Min-ji|date=May 11, 2021|archive-url=https://web.archive.org/web/20210511074230/https://en.yna.co.kr/view/AEN20210511005500315|archive-date=May 11, 2021|accessdate=May 11, 2021}}&lt;/ref&gt; На 29 јули, Енхајпен соработувал со анимираната телевизиска серија ''Малечкиот авотбус Тајо'' да ја преправат тематската песна „Хеј Тајо“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|title=Enhypen, '꼬마버스 타요' 주제곡 'Hey Tayo' 부른다|last=Gong|first=Mina|language=ko|trans-title=Enhypen sings 'Hey Tayo', the theme song for 'Tayo the Little Bus'|archive-url=https://web.archive.org/web/20210801202225/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021072316572735145|archive-date=August 1, 2021|accessdate=August 1, 2021}}&lt;/ref&gt; и објавиле нова песна со наслов „Били поко“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|last=Seon|first=Mi-kyung|date=August 12, 2021|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '타요' 타고 달린다..히트송과 핫 아이돌의 의미 있는 협업[Oh!쎈 레터]|trans-title=Enhypen, Riding 'Tayo'.. A meaningful collaboration between a hit song and hot idols [Oh! Strong Letter]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210816194630/http://osen.mt.co.kr/article/G1111633596|archive-date=August 16, 2021|accessdate=August 16, 2021}}&lt;/ref&gt; На 25 август, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе објави нова музика на крајот на септември.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|last=Hong|first=Hye-min|date=August 25, 2021|work=[[Hankook Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 9월 컴백 대전 합류|trans-title=Enhypen joins comeback Daejeon in September|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007072038/https://n.news.naver.com/entertain/article/469/0000625716|archive-date=October 7, 2021|accessdate=August 25, 2021}}&lt;/ref&gt; На 2 септември, сепак, плановите биле одложени кога Хисунг, Џеј, Џејк, Сонгхун и Џангвон биле позитивни на КОВИД-19;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|last=Kim|first=So-yeon|date=September 2, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 멤버 5인 코로나19 확진...&quot;증상 경미, 선우·니키는 음성&quot;[공식]|trans-title=Five Enhypen members confirmed COVID-19... &quot;Symptoms are mild, Sunoo and Ni-ki are negative&quot; [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210902100500/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2021/09/849877|archive-date=September 2, 2021|accessdate=September 2, 2021}}&lt;/ref&gt; на 5 септември, Ни-ки исто така бил позитивен на тестот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.news1.kr/articles/?4424892|last=Kim|first=Min-ji|date=September 5, 2021|work=News1|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 니키, 자가격리 중 코로나19 확진 판정 [공식입장]|trans-title=Enhypen Ni-ki tested positive for COVID-19 during self-isolation [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210905100719/https://www.news1.kr/articles/?4424892|archive-date=September 5, 2021|accessdate=September 5, 2021}}&lt;/ref&gt; На 16 септември, Билифт објавил дека членовите се опоравиле и дека нивниот прв студиски албум, ''Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma)'', би бил објавен на 12 октомври,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|last=Shin|first=Young-eun|date=September 16, 2021|work=Star Today|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 6인 코로나19 완치 [공식]|trans-title=Enhypen six members cured of COVID-19 [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210916164855/https://www.mk.co.kr/star/musics/view/2021/09/897006|archive-date=September 16, 2021|accessdate=September 16, 2021}}&lt;/ref&gt; со трејлер насловен „Интро: Вајтаут“ (Intro: Whiteout) објавен на 17 септември.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|last=Ko|first=Seung-hee|date=September 20, 2021|work=Heraldbiz|language=ko|script-title=ko: '4세대 아이콘' 엔하이픈, 다음 달 첫 정규앨범으로 컴백 확정|trans-title='4th Generation Icon' Enhypen to make a comeback with their first full-length album next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124743/https://n.news.naver.com/entertain/article/016/0001889789|archive-date=October 26, 2022|accessdate=September 20, 2021}}&lt;/ref&gt; На 23 септември било објавено дека преднарачките на албуми надминале 600.000 примероци за шест дена.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|last=Hwang|first=Hye-jin|date=September 20, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: '컴백' Enhypen, 정규앨범 선주문 60만 장 돌파 '자체 신기록'(공식)|trans-title='Comeback' Enhypen surpasses 600,000 pre-orders for regular album 'Self-record' (Official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20210923134424/https://n.news.naver.com/entertain/now/article/609/0000491057|archive-date=September 23, 2021|accessdate=September 23, 2021}}&lt;/ref&gt; До 7 октомври, преднарачките надминале 910.000 примероци.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|last=Jeon|first=Hyo-jin|date=October 7, 2021|work=[[Sports Donga]]|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈, 선주문량 91만장...자체 신기록|trans-title=Enhypen, pre-orders of 910,000 copies... 'Self-record'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211007054621/https://n.news.naver.com/entertain/article/382/0000937121|archive-date=October 7, 2021|accessdate=October 7, 2021}}&lt;/ref&gt; По објавувањето на Дајменшн: Дилема на 12 октомври, албумот се нашол на прво место на табелата за албуми Орикон во Јапонија и Табела за албуми Гаон во Кореја.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|last=Byung-gil|first=Ahn|date=October 15, 2021|work=Sportskhan|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 日 오리콘 이틀연속 1위 [공식]|trans-title=Enhypen, 1st place on Oricon in Japan for 2 days in a row [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211015000252/https://n.news.naver.com/entertain/article/144/0000767550|archive-date=October 15, 2021|accessdate=October 15, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/worldmusicawards/photos/a.310614765686310/4506465206101224/|title=World Music Awards – Last week's chart topper on the Oricon Album Chart in Japan, #Enhypen's #DilemnaDimension, dips 1–2 this week, selling another 36,297 album units, after landing at #1 on the Gaon Album Chart in Korea!👏🥈🇯🇵➕🥇🇰🇷🔥👑👑👑👑👑👑👑💜🧡{{!}} Facebook|work=www.facebook.com|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152743/https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2Fworldmusicawards%2Fphotos%2Fa.310614765686310%2F4506465206101224%2F|archive-date=October 20, 2023|accessdate=October 27, 2021}}&lt;/ref&gt; На 19 октомври, Енхајпен ја добил својата четврта победа на музичкото шоу на СБС Ем-Ти-Ви, ''Д шоу'' со „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 'Tamed-Dashed', 음방 3관왕...세븐틴→CL·은혁 컴백(뮤직뱅크) [종합]|trans-title=Enhypen 'Tamed-Dashed' wins 3 music albums... Seventeen → CL · Eunhyuk Comeback (Music Bank) [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111429/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/22/5V2RJE6FLEQBRJO5TUJIQYLKMY/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}&lt;/ref&gt; проследено со победи на Шоу чемпион и Мјузик бенк.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|date=October 25, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 음악방송 3관왕..28일 '엠카'서 후속곡 무대 첫 공개|trans-title=Enhypen, three new song music broadcasts.. 28th 'Mcar' first release of follow-up song stage|archive-url=https://web.archive.org/web/20211028111427/https://www.chosun.com/entertainments/entertain_photo/2021/10/25/J5S3OGAXZGTUJFD7RTNTIIMPDI/|archive-date=October 28, 2021|accessdate=October 28, 2021}}&lt;/ref&gt; На 25 октомври, Дајменшн: Дилема (Dimension: Dilemma) дебитирал на 11-то место на Билборд 200, надминувајќи го нивниот претходен врв со Бордер: Карнивал.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|last=Kang|first=Kyung-yoon|date=October 25, 2021|work=[[Seoul Broadcasting System|SBS]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 美 빌보드 두 번째 입성...'빌보드 200' 11위|trans-title=Enhypen enters US Billboard for the second time... 11th place on 'Billboard 200'|archive-url=https://web.archive.org/web/20211025132613/https://n.news.naver.com/entertain/article/416/0000276245|archive-date=October 25, 2021|accessdate=October 25, 2021}}&lt;/ref&gt; Покрај тоа, Енхајпен исто така влегол на Билборд Артист 100 на 12-то место.&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 27, 2021}}&lt;/ref&gt; Од ноември 2021 година, Дајменшн: Дилема продал над 1,1 милион примероци на табелите Гаон,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|last=Park|first=Seo-yeon|date=November 11, 2021|work=[[Kpop Herald]]|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 정규 1집으로 밀리언셀러 달성..데뷔 1년 만 폭발적 성장세(공식)|trans-title=Enhypen Achieves Million Seller with their 1st Full Album... A massive growth after a year of debut.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211111051031/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003497198|archive-date=November 11, 2021|accessdate=November 11, 2021}}&lt;/ref&gt; што го прави првиот милион продадени албуми на групата и како таков бил сертифициран од KMCA во декември.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.breaknews.com/854698|last=Park|first=Dong-jae|date=December 9, 2021|language=ko|script-title=ko: 아이유(IU) 2관왕, 11월 가온차트 접수..스트레이 키즈 앨범차트 1위|trans-title=IU 2 wins, Gaon chart reception in November..Stray Kids album chart 1st place|accessdate=December 9, 2021|archive-date=2025-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20250115001824/https://m.breaknews.com/854698|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На 9 декември, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави Дајменшн: Енср (Dimension: Answer), препакувана верзија на Дајменшн: Дилема, на 10 јануари 2022 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|last=Lee|first=Min-ji|date=December 9, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko: Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매(공식)|trans-title=Enhypen, 1st regular repackage album release on January 10th (official)|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210010417/https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202112100703362410|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|title=Enhypen, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 'Dimension: Answer' 발매|last=Moon|first=Wan-shik|date=December 9, 2021|work=StarNews|language=ko|trans-title=EnhyNHYPEN, 1st full-length repackage album 'Dimension: Answer' released on January 10th|archive-url=https://web.archive.org/web/20211210153809/https://star.mt.co.kr/stview.php?no=2021121007122334239|archive-date=December 10, 2021|accessdate=December 9, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|last=Kyung|first=Ji-Min|date=December 9, 2021|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 1월 10일 정규 1집 리패키지 앨범 발매..3개월 만에 컴백|trans-title=Enhypen, 1st full-length repackage album release on January 10..Comeback after 3 months|archive-url=https://web.archive.org/web/20211209234549/http://osen.mt.co.kr/article/G1111711512|archive-date=December 9, 2021|accessdate=December 9, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|last=Ahn|first=So-yoon|date=December 28, 2021|work=Newsen|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 '디멘션 : 앤서' 사진, 반항적 분위기|trans-title=Enhypen 'Dimension: Answer' photo, rebellious atmosphere|archive-url=https://web.archive.org/web/20220101062044/https://n.news.naver.com/entertain/article/003/0010912954|archive-date=January 1, 2022|accessdate=January 1, 2022}}&lt;/ref&gt; На 20 декември, компанијата исто така потврдила дека во февруари, Енхајпен ќе ја објави оригиналната јапонска песна „Олуејс“ (Always) како тема за Ен-Ти-Ви драма „Мучабури! Јас ќе бидам претседател“, што се емитувала почнувајќи од 12 јануари 2022 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|date=December 21, 2021|work=ntv.co.jp|language=ja|script-title=ja: ムチャブリ！わたしが社長になるなんて{{!}} 日本テレビ|trans-title=Muchaburi! I will be the president {{!}} NTV|archive-url=https://web.archive.org/web/20220418014247/https://www.ntv.co.jp/muchaburi/|archive-date=April 18, 2022|accessdate=December 21, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|date=December 20, 2021|work=Kstyle|language=ja|script-title=ja: Enhypen、新曲「Always」が日本ドラマの主題歌に決定！「ムチャブリ！わたしが社長になるなんて」主演の高畑充希も絶賛|trans-title=Enhypen's new song &quot;Always&quot; has been selected as the theme song for Japanese dramas! Mitsuki Takahata, who starred in &quot;Muchaburi! I will be the president&quot;, also praised it.|archive-url=https://web.archive.org/web/20211220201646/https://news.kstyle.com/article.ksn?articleNo=2183347|archive-date=December 20, 2021|accessdate=December 20, 2021}}&lt;/ref&gt;

=== 2022: ''Дајменшн: Енср'', втор јапонски сингл, ''Манифесто: Деј 1'' и прв јапонски студиски албум ===
На 8 јануари 2022 година, медиумите откриле дека преднарачките за ''Дајменшн: Енср (Dimension: Answer)'' надминале 630.000 примероци.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.co.kr/article/G1111737280|last=Kyung|first=Mi-kyung|date=January 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 새 앨범 선주문 63만 장 돌파..역대급 컴백 예고[공식]|trans-title=Enhypen, new album pre-orders exceed 630,000..All-time comeback notice|archive-url=https://web.archive.org/web/20221026124742/http://osen.co.kr/article/G1111737280|archive-date=October 26, 2022|accessdate=January 8, 2022}}&lt;/ref&gt; На 19 јануари, Енхајпен ја добил седмата победа на музичкото шоу на Mм-Би-Си Ем, ''Шоу чемпион'' со „Блесд-ксрд“ (Blessed-Cursed),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|last=Jimin-kyung|date=January 20, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신곡 'Blessed-Cursed'로 컴백 후 첫 음방 1위|trans-title=Enhypen, to win first place on music charts after comeback with new song 'Blessed-Cursed'|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111746810|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 21, 2022}}&lt;/ref&gt; проследено со победа на ''Мјузик бенк'' на 21 јануари.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|last=Jimin-kyung|date=January 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈, 1위 '2관왕'..문별·휘인 컴백+유주·최예나 데뷔[종합]|trans-title='MuBank' Enhypen, 1st place '2 crowns'..Moonbyul·Wheein comeback + Yuju·Choi Yena debut [comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220121094151/http://osen.mt.co.kr/article/G1111748147|archive-date=January 21, 2022|accessdate=January 22, 2022}}&lt;/ref&gt; Песната станала првата песна на групата која се искачила на првото место на табелата за преземање, Гаон, додека албумот се искачил на првото место и на табелата за албуми на Гаон и на табелата за албуми на Орикон, што го прави трет последователен албум на Енхајпен на врвот на јапонските топ листи.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/WORLDMUSICAWARD/status/1484564484538736642|title=Enhypen's Blessed-Cursed debuts at #1 on the #GaonDownloadChart in Korea with 1st week sales of 20,755,210, while their new Album #DIMENSIONANSWER lands at #1 on the #GaonAlbumChart!|date=January 22, 2022|work=World Music Awards|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125184703/https://twitter.com/worldmusicaward/status/1484564484538736642|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}&lt;/ref&gt; На 20 јануари било објавено дека групата поставила рекорд за најмногу записи на неделникот популарни трендинг песни на [[Билборд (магазин)|''Билборд'']], со шест песни.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|title=Enhypen is now the only artist to enter THESE many tracks on Billboard's Hot Trending Songs Chart|last=Kacker|first=Akanksha|date=January 20, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220125115340/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-now-only-artist-enter-these-many-tracks-billboard-s-hot-trending-songs-chart-1000693|archive-date=January 25, 2022|accessdate=January 25, 2022}}&lt;/ref&gt; Енхајпен, исто така, го заработил својот трет влез во топ 20 на ''Билборд'' 200, со ''Дајменшн: Енср'' на топ листите на 13-тото место, и нивниот трет последователен број еден на табелата на ''Билборд'' светски албуми.&lt;ref name=&quot;Billboard World Albums&quot;&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=January 25, 2022}}&lt;/ref&gt; На 16 јануари, била објавена првата нова измислена веб-серија за групата, насловена како ''Темна месечина: Крвниот олтар''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000040333|last=Baek|first=Jae-hwan|date=November 4, 2021|work=[[Naver]]|publisher=[[KBS Media]]|script-title=ko:&quot;슈퍼캐스팅, 방탄소년단&quot; 네이버웹툰, 하이브 오리지널 콘텐츠 라인업 공개|trans-title=&quot;Supercasting, BTS&quot; Naver Webtoon, Hybe Original Content Lineup Released|archive-url=https://web.archive.org/web/20211106193637/https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000040333|archive-date=November 6, 2021|accessdate=November 6, 2021}}&lt;/ref&gt;

На 11 февруари, Билифт објавил дека членот Сону бил позитивен на КОВИД-19.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|last=Kim|first=Na-young|date=February 11, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나 확진 &quot;기침·인후통 외 다른 증상 無&quot;(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo COVID-19 confirmed, &quot;No symptoms other than cough and sore throat&quot; [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122044/https://www.mk.co.kr/news/entertain/view/2022/02/129067/|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|last=Kang Min-kyung|date=February 11, 2022|work=tenasia|language=ko|script-title=ko:[공식] Enhypen 선우, 코로나19 확진 &quot;멤버 전원 선제적 자가격리&quot;|trans-title=[Official] Enhypen Sunoo, COVID-19 confirmed &quot;All members preemptively self-quarantine&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20220211122047/https://n.news.naver.com/entertain/article/312/0000530056|archive-date=February 11, 2022|accessdate=February 11, 2022}}&lt;/ref&gt; На 15 февруари, Билифт објавил дека Сону целосно се опоравил и го завршил карантинот, продолжувајќи ги активностите на 16 февруари.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.joynews24.com/view/1451989|last=Jeong Ji-won|date=February 15, 2022|work=joynews24|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 선우, 코로나19 완치 &quot;격리 해제&quot;(전문)|trans-title=Enhypen Sunoo, fully recovered from COVID-19 &quot;isolation lifted&quot; [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032110/https://www.joynews24.com/view/1451989|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 15, 2022}}&lt;/ref&gt; Јапонскиот дигитален сингл на Енхајпен, „Олуејс“ (Always) бил објавен на 22 февруари 2022 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|last=Yoon-Joo Oh|date=February 7, 2022|work=mydaily|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 22일 일본 디지털 싱글 'Always' 발매 확정 [공식]|trans-title=Enhypen, Japanese digital single 'Always' release confirmed on the 22nd [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220207022328/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003574988|archive-date=February 7, 2022|accessdate=February 7, 2022}}&lt;/ref&gt; Бил вклучен во листата на песни на вториот јапонски сингл на Енхајпен, {{Јапонски|''Дајменшн: Сенко''|Dimension: 閃光}} , кој бил достапен за претходна нарачка почнувајќи од 22 февруари. Синглот бил објавен на 3 мај, а исто така имало јапонски верзии на „Тејмд-дешд“ и „Дранк-дејзд“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|date=February 21, 2022|work=Universal Music Japan|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」5月3日(火)発売決定！|trans-title=Japan's 2nd single &quot;Dimension: Senkō&quot; will be released on May 3rd (Tuesday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032112/https://www.universal-music.co.jp/enhypen/news/2022-02-22-3/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=February 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|title=Enhypen Japan Official Site|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:日本2ndシングル「Dimension: 閃光」商品詳細決定！本日(22日)より予約販売スタート！|trans-title=Japan's 2nd single &quot;Dimension: Senkō&quot; product details decided! Pre-order sales start today (22nd)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152715/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=yMzVAehAytw=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=February 21, 2022}}&lt;/ref&gt; „Тејмд-дешд“ (Tamed-Dashed) станала првата број еден песна на групата на [[Japan Hot 100|''Билборд Јапонија хот 100'']], со 386.142 продадени единици во првата недела.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|title=ENHYPEN Bows at No. 1, Official HIGE DANdism Holds at No. 2 on Japan Hot 100|date=May 11, 2022|work=[[Billboard Japan]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221208032108/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-official-hige-dandism-japan-hot-100-1235069856/|archive-date=December 8, 2022|accessdate=May 13, 2022}}&lt;/ref&gt; Синглот станал првото јапонско издание на Енхајпен кое надминало 300.000 продадени копии според Орикон, со што Енхајпен станал петтиот К-поп чин кој го постигнал ова во рок од една недела од објавувањето.

На 14 јуни, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната трета ЕП, ''Манифесто: Деј 1'', на 4 јули,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=Sports Soul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback with 3rd mini album 'Manifesto: Day 1' on July 4th [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062848/https://n.news.naver.com/entertain/article/468/0000825693|archive-date=April 8, 2023|accessdate=June 14, 2022}}&lt;/ref&gt; со трејлер насловен „Вок д лајн“ (Walk the Line) објавен истиот ден.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|last=Jeonh Ha-eun|date=June 14, 2022|work=sportsw|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 7월 4일 미니 3집 'Manifesto: Day 1'으로 컴백[공식]|trans-title=Enhypen, comeback confirmed on July 4th... Lyric video of the 3rd mini album showing a determined will is released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060045/https://www.sportsw.kr/news/newsview.php?ncode=1065580457875002|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 28, 2022}}&lt;/ref&gt; ЕП станал нивниот втор милион продаден албум и ги направил најбрзата К-поп група која постигнала два такви албуми.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|last=Hana Ahn|date=July 11, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 신보 인기도 거세다...'Manifesto: Day 1' 첫 주 판매량 124만 장|trans-title=Enhypen, new album is also popular... 'Manifesto: Day 1' sold 1.24 million copies in the first week|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410152505/https://n.news.naver.com/entertain/article/057/0001676095|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 11, 2022}}&lt;/ref&gt; На 12 јули, групата ја добила својата деветта победа во музичкото шоу на ''шоуто'' на СБС Ем-Ти-Ви со „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)),&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|last=Lee|first=Jae-ha|date=July 12, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'더쇼' 엔하이픈, 컴백과 동시에 1위...우주소녀 컴백 [종합]|trans-title='The Show' Enyphen, 1st place at the same time as comeback... Cosmic Girls comeback [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712105655/http://osen.mt.co.kr/article/G1111894116|archive-date=July 12, 2022|accessdate=July 12, 2022}}&lt;/ref&gt; проследено со победи на ''Шоу чемпион'' и ''Мјузик бенк''.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001474727|last=Baek|first=Min-kyung|date=July 13, 2022|work=xsportsnews|language=ko|script-title=ko:'쇼챔' 엔하이픈 1위...&quot;집에서 보고 있을 정원이 사랑해&quot; [종합]|trans-title='Show Champion' Enhypen 1st place... &quot;I love the Garden you are looking at, at home&quot; [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062850/https://entertain.naver.com/read?oid=311&amp;aid=0001474727|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 13, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004658301|last=Jimin-kyung|date=July 15, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:'뮤직뱅크' 엔하이픈, 1위 3관왕..ITZY·SF9 컴백+초봄 유닛 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen, 1st place 3 crowns..ITZY·SF9 comeback + early spring unit debut [General]|archive-url=https://web.archive.org/web/20211204050551/https://entertain.naver.com/read?oid=109&amp;aid=0004658301|archive-date=December 4, 2021|accessdate=July 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

Во јули, било објавено дека Енхајпен ќе ја започне својата прва светска турнеја, Манифесто, која ќе започнела во септември 2022 година во Сеул и ќе завршела во Јапонија во ноември.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&amp;aid=0004652977|last=Jimin-kyung|date=July 8, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 첫 월드투어 'Manifesto' 개최..9월 서울서 시작 [공식]|trans-title=Enhypen to hold first world tour 'Manifesto'..Started in Seoul in September [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411055640/https://entertain.naver.com/now/read?oid=109&amp;aid=0004652977|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 8, 2022}}&lt;/ref&gt; Исто така, било потврдено дека на 12 август ќе ја објават оригиналната песна „Ај нид д лајт“ (I Need The Light) (구해줘) како тема за плејлистата и драмата Нејвер НАУ ''Мимикус'', која ќе се емитува на 22 јули.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|last=Haeun Jeong|date=July 21, 2022|work=sportsseoul|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 부른다...'구해줘' 내달 12일 공개|trans-title=Enhypen sings 'Mimicus' OST... 'I Need The Light' will be released on the 12th of next month|archive-url=https://web.archive.org/web/20230410060048/https://www.sportsseoul.com/news/read/1144165|archive-date=April 10, 2023|accessdate=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|last=Jimin-kyung|date=July 21, 2022|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, '미미쿠스' OST 첫 주자 발탁..8월 12일 '구해줘' 공개|trans-title=Enhypen, 'Mimicus' OST first runner selected..August 12 'I Need The Light' released|archive-url=https://web.archive.org/web/20230411065417/http://osen.mt.co.kr/article/G1111900610|archive-date=April 11, 2023|accessdate=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt; На 21 јули, Билифт објавил дека членот Џеј бил позитивен на КОВИД-19;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3053|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Jay and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3053|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|last=Jin|first=Hyang-hee|date=July 21, 2022|work=[[Maeil Business Newspaper]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나 확진...다른 멤버들은 음성|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 ... other members voice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230408062851/https://www.mk.co.kr/star/hot-issues/view/2022/07/643256/|archive-date=April 8, 2023|accessdate=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|last=Park|first=Sang-hoo|date=July 21, 2022|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진 &quot;다른 멤버들 음성&quot;|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 Re-confirmation &quot;Other members' voices&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152718/https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12067265|archive-date=October 20, 2023|accessdate=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|last=Ahn|first=Jung-hoon|date=July 21, 2022|work=[[Yonhap News Agency]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이, 코로나19 재확진...&quot;경미한 인후통&quot;|trans-title=Enhypen Jay, COVID-19 re-confirmed...&quot;Mild sore throat&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721110241/https://www.yna.co.kr/view/AKR20220721167300005?input=1195m|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt; истиот ден, компанијата потврдила дека членот Џејк исто така бил позитивен.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3064|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of ENHYPEN Member JAKE and Response Measures|date=July 21, 2022|access-date=July 21, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152719/https://weverse.io/enhypen/notice/3064|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|last=Oh Serin|date=July 21, 2022|work=topstarnews|language=ko|script-title=ko:&quot;경미한 몸살 기운&quot; 엔하이픈(ENHYPEN) 제이크, 멤버 제이 이어 코로나19 확진 (전문)|trans-title=&quot;Slight body aches&quot; Enhypen's Jake, member Jay confirmed COVID-19 (specialized)|archive-url=https://web.archive.org/web/20220721122004/https://www.topstarnews.net/news/articleView.html?idxno=14709435|archive-date=July 21, 2022|accessdate=July 21, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=July 22, 2022}}&lt;/ref&gt; На 22 јули, Билифт потврдил дека членот Хисунг исто така бил позитивен на КОВИД-19.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.weverse.io/enhypen/notice/3078|title=[Notice] Positive COVID-19 Diagnosis of Enhypen Member Heeseung and Response Measures|date=July 22, 2022|access-date=July 22, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722120150/https://weverse.io/enhypen/notice/3078|archive-date=July 22, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|title=Enhypen's Heeseung tests positive for COVID-19 after Jay and Jake|date=July 22, 2022|work=[[Pinkvilla]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220722200621/https://www.pinkvilla.com/entertainment/enhypen-s-heesung-tests-positive-covid-19-after-jay-and-jake-1165765|archive-date=July 22, 2022|accessdate=July 23, 2022}}&lt;/ref&gt; На 27 јули, Белифт објавил дека Џеј и Џејк целосно се опоравиле и го завршиле карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3150|title=[Notice] Enhypen Jay and Jake's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 27, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221215042713/https://weverse.io/enhypen/notice/3150|archive-date=December 15, 2022|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 28 јули, компанијата потврдила дека Хисунг, исто така, целосно закрепнал и го завршил карантинот, продолжувајќи ги своите активности истиот ден.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3169|title=[Notice] Enhypen Heeseung's Full Recovery from COVID-19 Notice|date=July 28, 2022|access-date=July 28, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152722/https://weverse.io/enhypen/notice/3169|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt;

На 12 август, ''Ескуајр Кореја'' официјално објавил дека Енхајпен ќе биде на насловната страница на нејзиното издание од септември 2022 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|work=Instagram|language=en|script-title=ko:에스콰이어 코리아 on Instagram: &quot;#제작비지원 9월호 커버의 주인공은 최근 Future Perfect (Pass the MIC)로 또 한 번 전 세계 K-Pop 팬들을 사로잡은 #Enhypen #엔하이픈 입니다. 7명이 완성한 청춘의 조각을 모두 담고 싶어 3종 커버로 준비했습니다. 책 안에는 미니 포스터 카드도 들어 있으니 기대하셔도 좋습니다. 9월호는 예스24, 알라딘, 교보문고에서 예약 판매 중입니다. Cover of September issue with Enhypen. – @enhypen #프라다 #Prada #PradaFW22 @Prada #에스콰이어 #에스콰이어9월호 #에스콰이어커버 #Esquirekorea – Editor 고동휘, 김장군 Photographer 목정욱 Stylist 지세윤 Hair 김소희 Make-Up 소정&quot;|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819151107/https://www.instagram.com/p/ChJnkoeBnvq/|archive-date=August 19, 2022|accessdate=August 19, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|title=#제작비지원 &lt;에스콰이어&gt; 9월호 커버의 주인공은 바로 #엔하이픈 입니다.|work=Twitter|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20220812235308/https://twitter.com/esquirekr/status/1557986438934700032|archive-date=August 12, 2022|accessdate=August 19, 2022}}&lt;/ref&gt; На 15 август, Билифт објавил дека членот Сону нема да учествува на последниот настан за потпишување автограми истиот ден поради здравствени проблеми.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3341|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 14, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3341|archive-date=October 20, 2023|accessdate=August 19, 2022}}&lt;/ref&gt; Два дена подоцна, на 17 август, било објавено дека Сону нема да може да лета за Лос Анџелес за настапот на групата во Кеј-КОН.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3397|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 17, 2022|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20221126215749/https://weverse.io/enhypen/notice/3397|archive-date=November 26, 2022|accessdate=August 19, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|title=Enhypen, Korea's representative for LA Dodgers home game|last=Kang Da-yoon|date=July 22, 2022|work=mydaily|archive-url=https://web.archive.org/web/20220819023040/https://n.news.naver.com/entertain/article/117/0003637166|archive-date=August 19, 2022|accessdate=July 23, 2022}}&lt;/ref&gt; На 24 август, Билифт објавил дека членот Сону се опоравил и ќе продолжи со своите активности истиот ден.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/3473|title=[Notice] Information on Enhypen Member Sunoo's Activities|date=August 24, 2022|access-date=August 24, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020152717/https://weverse.io/enhypen/notice/3473|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 27 август, бил објавен тизерот за „Ван ин а билион“ (One in a Billion), од официјалниот саундтрак за веб-тонот ''Темна месечина: Крвниот олтар'', песната била премиерно прикажана на 3 септември, а музичкото видео и дигиталниот сингл биле официјално објавени на 6 септември.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|title=Dark Moon: the Blood Altar Official Soundtrack &lt;One In A Billion&gt; Vocals by @ENHYPEN|date=August 27, 2022|publisher=Dark Moon by Hybe|archive-url=https://web.archive.org/web/20220828024533/https://twitter.com/DARKMOON_HYBE/status/1563511776955678720?cxt=HHwWgICquazr2rIrAAAA|archive-date=August 28, 2022|accessdate=August 28, 2022}}&lt;/ref&gt;

На 18 октомври било објавено дека првата светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2023 година со концерти на Филипини и Тајланд.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|title=Enhypen announce 2023 Bangkok and Manila concerts|last=Franchesca Judine Basbas|date=October 18, 2022|work=Bandwagon Asia|access-date=March 7, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230307023416/https://www.bandwagon.asia/articles/enhypen-announce-2023-bangkok-and-manila-concerts-tickets-price-manifesto-asia-tour-pulp-live-world-belift-lab-hybe-2023|archive-date=March 7, 2023|language=en}}&lt;/ref&gt; На 26 октомври, првиот јапонски студиски албум на Енхајпен. ''Садаме'' бил објавен преку Јуниврзл мјузик Џепен со девет песни: оригиналните јапонски песни „Олуејс“ и „Форгет ми нот“ (Forget Me Not), јапонските верзии на „Блесд-крсд“ (Blessed-Cursed) и „Фјучр перфект (Пес д мајк)“ (Future Perfect (Pass the Mic)), а јапонската верзија на „Полароид лав“ (Polaroid Love) како бонус песна само за ЦД.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|title=Enhypen Announce First Japanese Studio Album, 'Sadame'|last=Will Schube|date=August 19, 2022|work=udiscovermusic|archive-url=https://web.archive.org/web/20230531145340/https://www.udiscovermusic.com/news/enhypen-sadame/#:~:text=The%20new%20powerhouse%20of%20K,%2C%20November%2018%2C%20via%20UMe.|archive-date=May 31, 2023|accessdate=September 15, 2022}}&lt;/ref&gt; ''Садаме'' ја содржел и оригиналната јапонска песна „Мејк д чејнџ“ (Make the Change), која била избрана како тема за втората сезона на јапонската драма „Токаи ТВ“ и „Фуџи ТВ“ ''Саику но Обахан Накаџима Харуко'', која започнала да се емитува на 8 октомври. Песната била дигитално претходно објавена на 12 октомври.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/493745|title=ENHYPEN、ドラマ「最高のオバハン 中島ハルコ」第2シリーズの主題歌担当|date=September 15, 2022|work=[[Natalie (website)|Natalie]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221027125944/https://natalie.mu/music/news/493745|archive-date=October 27, 2022|accessdate=September 15, 2022}}&lt;/ref&gt;

На 16 ноември било објавено дека две претстави во Јапонија биле додадени на светската турнеја на Енхајпен во Кјочера доум во Осака.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/BELIFTLAB/status/1592895293296881666|date=November 16, 2022|work=Beliftlab|script-title=ko:[공지] Enhypen World Tour 'Manifesto' in Japan 추가 공연 안내 (+ENG/JPN)|archive-url=https://web.archive.org/web/20230210080344/https://twitter.com/beliftlab/status/1592895293296881666|archive-date=February 10, 2023|accessdate=March 3, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|title=Zero Moment (Sung by 희승, 제이, 제이크) (Prod. tearliner)|work=y.qq.com|archive-url=https://web.archive.org/web/20221130151623/https://y.qq.com/n/ryqq/songDetail/002p8Y3b4UUinL|archive-date=November 30, 2022|accessdate=November 29, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=057&amp;aid=0001705640|last=An Ha-na|date=November 28, 2022|work=[[Maeil Broadcasting Network]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 희승X제이X제이크, 오늘(28일) '아하아' OST 발매|trans-title=Enhypen Heeseung, Jay, Jake, today (28th) 'Ahaa' OST release|archive-url=https://web.archive.org/web/20221129112145/https://entertain.naver.com/read?oid=057&amp;aid=0001705640|archive-date=November 29, 2022|accessdate=November 29, 2022}}&lt;/ref&gt; На 28 ноември, песната „Зиро моумент“ (Zero Moment) - во изведба на членовите Хисунг, Џеј и Џејк - била објавена како дел од тематските песни за ЕНА и Џини ТВ корејската драма „Летен штрајк“, која започнала да се емитува на 21 ноември.

=== 2023 – денес: ''Дарк блад'', трет јапонски сингл, ''Оринџ блад'', специјален албум и ''Роменс: Антолд'' ===
На 21 и 22 јануари 2023 година, Енхајпен го одржал својот прв дводневен распродаден концерт во Кјочера доум како дел од светската турнеја Манифесто, што ги прави најбрзиот и првиот к-поп чин од четвртата генерација што одржал концерт на местото.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|title=Enhypen's Kyocera dome debut proof they're on same path as K-pop legends|date=January 29, 2023|work=Inquirer Super|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100654/https://inquirersuper.com.ph/super-k/enhypen-in-kyocera-dome/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Тие, исто така, станале првата К-поп група која распродала три последователни концерти во Мол оф Азија арена на Филипините од 3 до 5 февруари, правејќи го тоа на нивната прва светска турнеја.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|title=Enhypen amazed by Filipino Engenes in historic 'Manifesto' in Manila|date=February 7, 2023|work=Rappler|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616100653/https://www.rappler.com/entertainment/korean-popular-music/recap-highlights-enhypen-manifesto-concert-manila-february-2023/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; На 14 април, Билифт потврдил дека Енхајпен ќе го објави нивниот четврти мини албум во мај.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|title=Enhypen is preparing for a May comeback|date=April 14, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230428222246/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/hobbiesandactivities/866911/enhypen-is-preparing-for-a-may-comeback/story/|archive-date=April 28, 2023|access-date=April 23, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Името на EП, Дарк блад, и датумот на неговото издавање на 22 мај биле откриени заедно со официјалниот трејлер за логото на 23 април,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13140|title=[Notice] Enhypen &quot;Dark Blood&quot; Release|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153738/https://weverse.io/enhypen/notice/13140|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'Dark Blood' Logo Trailer|publisher=Hybe Labels|access-date=April 23, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423152832/https://www.youtube.com/watch?v=5o53Bkw9cIM&amp;gl=US&amp;hl=en|url-status=live}}&lt;/ref&gt; со преднарачките отворени следниот ден.&lt;ref name=&quot;weverse.io&quot;&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13142|title=[Notice] Enhypen &quot;Dark Blood&quot; Pre-sale|date=April 23, 2023|access-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153718/https://weverse.io/enhypen/notice/13142|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;weverse.io&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|title=Enhpen's 4th Mini Album 'Dark Blood' Is Coming Soon: Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=April 24, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=April 24, 2023|archive-date=May 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230523174052/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-mini-album-dark-blood-announcement-1235313761/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; На 23 мај, јужнокорејската табела Хантео објавила дека Дарк блад продала над 1,1 милиони копии само на првиот ден,&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&amp;targetTime=21&amp;hitYear=2023&amp;termGbn=week&amp;yearTime=3|title=Circle Album Chart – Week 21, 2023|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230601020804/https://circlechart.kr/page_chart/album.circle?nationGbn=T&amp;targetTime=21&amp;hitYear=2023&amp;termGbn=week&amp;yearTime=3|archive-date=June 1, 2023|website=[[Circle Chart]]|access-date=June 1, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; надминувајќи ја продажбата на претходната EП на Енхајпен.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|title=한터차트 4.0|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20220712084123/https://www.hanteochart.com/chart/album/daily|archive-date=July 12, 2022|access-date=May 23, 2023|website=www.hanteochart.com|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|title=Enhypen returns with album 'Dark Blood'; sells 1.1 million copies in 6 hours|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230522212658/https://mb.com.ph/2023/5/22/enhypen-returns-with-album-dark-blood-sells-1-1-million-copies-in-6-hours|archive-date=May 22, 2023|access-date=May 23, 2023|website=Manila Bulletin|url-status=live}}&lt;/ref&gt; И покрај двонеделното доцнење на испораката во САД, тој станал петти топ-10 влез на групата на табелата за продажба на топ албуми на Билборд&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|title=Enhypen Lands Fifth Top 10 on Album Sales Chart With 'Dark Blood'|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616090705/https://www.billboard.com/music/chart-beat/enhypen-dark-blood-fifth-top-10-album-sales-chart-1235351426/|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Billboard (magazine)|Billboard News]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; и нивен прв влез во Топ-5 на Билборд 200.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|title=K-pop boy band ENHYPEN debuts in top 5 on Billboard 200 chart|language=ko|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616092210/https://mb.com.ph/2023/6/12/k-pop-boy-band-enhypen-debuts-in-top-5-on-billboard-200-chart|archive-date=June 16, 2023|access-date=June 16, 2023|via=[[Manila Bulletin]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Н а 30 мај, било објавено дека Енхиајен ќе ја започне својата втора светска турнеја, Фејт &lt;ref&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13844|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153736/https://weverse.io/enhypen/notice/13844|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; која ќе започне во Сеул во КСПО доум на 29 и 30 јули,&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/13845|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Seoul Announcement|date=May 30, 2023|access-date=May 30, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153743/https://weverse.io/enhypen/notice/13845|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; проследено со по две претстави во Кјочера доум во Јапонија на 2 и 3 септември и Токио доум на 13 и 14 септември, станувајќи првата четврта генерација на К-поп машка група која одржала солистички концерт на стадионот. Турнејата продолжила во Соединетите Држави во октомври во Лос Анџелес, Глендејл, Хјустон, Далас, Њуарк и Чикаго, со дополнителни датуми што биле објавени подоцна. На 1 јуни, групата ја добила својата дванаесетта победа на музичкото шоу на Емнет Ем Каунтадун, нивната прва победа во шоуто, со „Бајт ми“ (Bite Me),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|title=엔하이픈, (여자)아이들 꺾고 '엠카운트다운' 첫 1위|author=Hwang Seo-yeon|date=June 1, 2023|publisher=TV Daily|language=ko|trans-title=Enhypen beats (G)I-DLE and won 1st place on 'M Countdown'|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602103048/https://www.tvdaily.co.kr/read.php3?aid=16856194911676239010|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; по што следниот ден следувала уште една победа на Мјузик бенк.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0003156756|author=Lee Seung-hoon|date=June 2, 2023|work=Star News|language=ko|script-title=ko:'뮤뱅' 엔하이픈 1위..스트레이 키즈 컴백→보이넥스트도어 데뷔 [종합]|trans-title='Music Bank' Enhypen 1st place...Stray Kids comeback → Boynextdoor debut [Comprehensive]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230602100511/https://entertain.naver.com/read?oid=108&amp;aid=0003156756|archive-date=June 2, 2023|access-date=June 2, 2023|via=[[Naver]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Кон крајот на јуни, серијата видео игри, Покемон објавил соработка со Енхајпен преку проектот Покемон музички колектив, со нова песна насловена „Ван енд онли“ (One and Only), која била објавена на 12 јули.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|title=ENHYPEN become Pokémon trainers in 'One and Only' music video|author=Gladys Yeo|date=July 12, 2023|access-date=September 4, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904100826/https://www.nme.com/en_asia/news/music/enhypen-pokemon-one-and-only-music-video-3467756|archive-date=September 4, 2023|language=en|via=[[NME]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; На 2 јули, било најавено дека Енхајпен ќе го издаде својот трет јапонски сингл „Ју (結)“, а нарачките ќе се отворат истиот ден.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|title=ENHYPEN JAPAN 3rd SINGLE '結 -YOU-'|date=July 2, 2023|access-date=July 6, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/media/4-123524297|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Синглот, кој ги вклучувал јапонските верзии на „Бајт ми“ и „Билс“ (Bills) и оригиналните јапонски песни „結 (Ју)“ и „Блосом“ (Blossom),&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://genius.com/albums/Enhypen/You|title=結 -YOU-ENHYPEN (엔하이픈)|date=September 5, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231026022247/https://genius.com/albums/Enhypen/You|archive-date=October 26, 2023|website=Genius|access-date=October 25, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; бил објавен на 5 септември, со изложба во Јапонија на 7 септември.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|title=Enhypen to drop Japanese single on Sept. 5|author=Cho Yong-Jun|date=July 3, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230707162538/https://koreajoongangdaily.joins.com/2023/07/03/entertainment/kpop/Enhypen-HYBE-Belift-Lab/20230703170903550.html|archive-date=July 7, 2023|website=[[Korea JoongAng Daily]]|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|title=[Today's K-pop] Enhypen to drop 3rd single in Japan in September|author=Hwang You-mee|date=July 3, 2023|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230705185952/http://www.koreaherald.com/view.php?ud=20230703000711|archive-date=July 5, 2023|access-date=July 6, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt; На 15 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе ја објави нивната петта ЕП, Оринџ блад (Orange Blood), на 17 ноември,&lt;ref name=&quot;orange3&quot;&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15720|title=[Notice] Enhypen &quot;Orange Blood&quot; Release|date=October 15, 2023|access-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153740/https://weverse.io/enhypen/notice/15720|archive-date=October 20, 2023|language=en|via=[[Weverse]]|url-status=live}}&lt;/ref&gt; со тизер со лого објавен истиот ден&lt;ref&gt;{{Cite AV media|url=https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|title=ENHYPEN (엔하이픈) 'ORANGE BLOOD' LOGO TRAILER|publisher=Hybe Labels|access-date=October 15, 2023|via=[[YouTube]]|medium=Online video|archive-date=October 15, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231015145213/https://www.youtube.com/watch?v=KAvnD_qxhw0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; и однапред нарачки кои се отвориле следниот ден.&lt;ref name=&quot;orange3&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite magazine|url=https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|title=Enhypen Announces 5th Mini Album 'Orange Blood': Here's When It Arrives|last=Bowenbank|first=Starr|date=October 16, 2023|magazine=[[Billboard (magazine)|Billboard]]|access-date=October 29, 2023|archive-date=October 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231021143637/https://www.billboard.com/music/music-news/enhypen-orange-blood-release-date-1235443426/|url-status=live}}&lt;/ref&gt; На 24 ноември, групата ја добила својата тринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, Мјузик бенк, со водечкиот сингл на ЕП, „Свит веном“ (Sweet Venom).&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000060508|author=Shim Min-kyung|date=November 24, 2023|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:[뮤직뱅크] 1위★엔하이픈, 독보적 비주얼과 특별한 판타지의 만남 ♪Sweet Venom|trans-title=[Music Bank] 1st place★ENHYPEN, unique visuals and special fantasy meeting ♪Sweet Venom|archive-url=https://web.archive.org/web/20231124140135/https://entertain.naver.com/read?oid=438&amp;aid=0000060508|archive-date=November 24, 2023|url-status=live|access-date=November 25, 2023|via=[[Naver]]}}&lt;/ref&gt; На 24 октомври, било објавено дека втората светска турнеја на Енхајпен ќе биде продолжена до јануари и февруари 2024 година со концерти во Тајван, Сингапур, Кина и Филипините.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/15851|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate' in Asia Announcement|date=October 24, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://news.abs-cbn.com/entertainment/01/07/24/kitakits-enhypen-excited-preparing-hard-for-ph-concert|title='Kitakits!': K-pop group Enhypen excited, preparing 'hard' for PH concert|author=Jaehwa Bernardo|date=January 7, 2024|access-date=January 7, 2024|language=en|via=[[News.ABS-CBN.com]]}}&lt;/ref&gt; На 22 ноември, поради побарувачката, биле додадени уште две претстави во Сеул во КСПО доум на 24 и 25 февруари 2024 година.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16509|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Seoul Announcement|date=November 22, 2023|access-date=November 23, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 9 декември, третото шоу било додадено во Макао поради побарувачката.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://weverse.io/enhypen/notice/16781|title=[Notice] Additional Concert for the Enhypen World Tour 'Fate' in Macau|date=December 9, 2023|access-date=December 9, 2023|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt;

На 5 февруари 2024 година, поради побарувачката, била додадена трета претстава во Сеул во КСПО доум на 23 февруари.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17581|title=[Notice] Additional Concert for Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Seoul|date=February 5, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 6 февруари, било објавено дека биле додадени уште пет концерти во Соединетите држави во [[Анахајм]], [[Оукленд (Калифорнија)|Оукланд]], [[Такома (Вашингтон)|Такома]], Розмонт и Белмонт Парк во текот на 24-28 април и 1-3 мај.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/17570|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In U.S. Ticket Information|date=February 6, 2024|access-date=February 6, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 17 март, било објавено дека биле додадени уште единаесет концерти во Јапонија во Саитама, Фукуока, [[Хирошима]], [[Ајчи (префектура)|Аичи]] и [[Мијаги (префектура)|Мијаги]] помеѓу 11 јуни и 1 септември.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/18170|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' in Japan Engene Membership (Global/Usa) Holder Advance Raffle Entry Information|date=March 17, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 29 април, следејќи ги тизерите на официјалните страници на социјалната мрежа ''Темната месечина: Крвниот олтар'' на 26 и 28 април, кои вклучувале фрагменти од музика и навестувања за датумот на издавање,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.osen.co.kr/article/G1112326165|last=Ji|first=Min-kyung|date=April 29, 2024|work={{ill|Osen (newspaper)|ko|OSEN|lt=OSEN}}|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 5월 13일 스페셜 앨범 'MEMORABILIA' 발매}}&lt;/ref&gt; било најавено дека Енхајпен ќе издаде специјален албум насловен ''Меморабилиа'' за вебтун на 13 мај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://koreajoongangdaily.joins.com/news/2024-04-29/entertainment/kpop/Enhypen-to-release-Memorabilia-album-based-on-HYBEs-Dark-Moon-series/2035696|title=Enhypen to release 'Memorabilia' album based on HYBE's 'Dark Moon' series|last=Kim Ju-yeon|date=April 28, 2024|work=[[Korea JoongAng Daily]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19165|title=[Notice] Enhypen Dark Mooon Special Album &quot;Memorabilia&quot; Release|date=April 28, 2024|access-date=April 28, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 14 мај било објавено дека Енхајпен ќе издаде нов албум во средината на јули.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/article/108/0003235464|last=Lee|first=Seung-hun|date=May 14, 2024|publisher=Star News|language=ko|script-title=ko:[단독]엔하이픈, 여름 컴백 대전 합류..7월 새 앨범 발매|trans-title=[Exclusive] Enhypen joins the summer comeback competition...New album to be released in July|accessdate=May 14, 2024}}&lt;/ref&gt; На 20 мај, биле додадени уште два концерта за нивната втора светска турнеја во [[Џакарта]] на 17-18 август.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://weverse.io/enhypen/notice/19539|title=[Notice] Enhypen World Tour 'Fate Plus' In Jakarta Ticket Information|date=May 20, 2024|access-date=May 23, 2024|language=en|via=[[Weverse]]}}&lt;/ref&gt; На 29 мај, било објавено музичкото видео за песната на јапонскиот рок бенд, Глеј „Худунит“ (Whodunit) во кое се појавил Џеј. Освен што придонел со својот глас, Џеј придонел и за пишување на стиховите.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.dipe.co.kr/2293058|title=ENHYPEN's Jay, Collaboration With Japanese Rock Band &quot;GLAY&quot;|date=2024-05-29|work=DIPE.CO.KR|language=en|accessdate=2024-05-30}}&lt;/ref&gt;

На 16 јуни бил објавен тизерот за логото за вториот студиски албум на Енхајпен, ''Роменс: Антолд (Romance: Untold)'', а нарачките започнале следниот ден.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/20276|title=[Notice] ENHYPEN 'ROMANCE : UNTOLD' Release|work=weverse.io|accessdate=2024-06-16}}&lt;/ref&gt; На 20 јуни, два концептуални плакати за кино за албумот биле објавени на официјалните акаунти на групата на социјалните мрежи, со што го најавиле објавувањето на краткиот филм на 22 јуни во соработка со режисерот Ли Чунг-хјун.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.k-ennews.com/news/articleView.html?idxno=2146|title=ENHYPEN Reveals Concept Cinema Poster for Upcoming Album &quot;ROMANCE: UNTOLD&quot;|last=Young-eun|first=Lee|date=2024-06-20|work=케이엔뉴스 (K-en News)|language=en|accessdate=2024-06-23}}&lt;/ref&gt; Албумот ''Роменс: Антолд'' бил објавен на 12 јули 2024 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/7/5/enhypen-reveals-album-preview-for-romance-untold|title=ENHYPEN reveals album preview for 'Romance : Untold'|last=Hicap|first=Jonathan|date=July 5, 2024|work=[[Manila Bulletin]]}}&lt;/ref&gt; На 10 јули, Музејот на Греми со музика во [[Лос Анџелес]], [[Калифорнија]] објавил дека специјална изложба на К-поп ќе се одржи во август 2024 година, на која ќе бидат прикажани додатоците и опремата за изведба што ги носат уметниците под Хајб, вклучувајќи ги Енхајпен, Ле Серафим, Би-Ти-Ес, Ајлит, и Тумороу X Тугедр.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.straitstimes.com/life/entertainment/grammy-museum-gears-up-for-k-pop-exhibit-featuring-hybe-acts-bts-seventeen-and-le-sserafim|title=Grammy Museum gears up for K-pop exhibit featuring Hybe acts BTS, Seventeen and Le Sserafim|date=July 10, 2024|work=[[The Straits Times]]|location=Singapore}}&lt;/ref&gt; На 19 јули, групата ја добила својата четиринаесетта победа на музичкото шоу на Кеј-Би-Ес, ''Мјузик бенк,'' со водечкиот сингл на албумот, „XO (Онли иф ју сеј јес)“ (XO (Only If You Say Yes)).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/article/056/0011765837|last=Kim Sang-hyeop|date=July 20, 2024|publisher=KBS Entertainment|language=ko|script-title=ko:엔하이픈, 컴백 후 뮤직뱅크서 1위…&quot;팬들 덕분&quot;|trans-title=Enhypen, 1st Place on Music Bank after Comeback...&quot;Thanks to the Fans&quot;|accessdate=July 25, 2024}}&lt;/ref&gt;

На 13 октомври, Билифт објавил дека Енхајпен ќе го објави ''Роменс: Антолд -Дејдрим-'', препакување на ''Роменс: Антолд'', на 11 ноември, а нарачките започнале следниот ден.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://weverse.io/enhypen/notice/22943|title=[Notice] ENHYPEN ROMANCE : UNTOLD -daydream- Release|work=weverse.io|accessdate=2024-10-15}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==

* Хисунг ({{Јаз|ko|희승}}) 
* Џеј ({{Јаз|ko|제이}}) 
* Џејк ({{Јаз|ko|제이크}}) 
* Сонгхун ({{Јаз|ko|성훈}}) 
* Сону ({{Јаз|ko|선우}}) 
* Џангвон ({{Јаз|ko|정원}})  - лидер
* Ни-ки ({{Јаз|ko|니키}})

== Спонзорства ==
Во јуни 2021 година, Енхајен соработувал со брендот за животен стил инспириран од фудбалот ГОЛСТУДИО на ограничено издание на влечки за обновување наречени Ен-греб-ити баланс, продадени на Виверс шоп.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|title=A special collaboration between #ENHYPEN and #GOALSTUDIO|date=June 7, 2021|publisher=[[Weverse]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220217184846/https://twitter.com/weverseshop/status/1401766211877150729|archive-date=February 17, 2022|accessdate=February 15, 2022}}&lt;/ref&gt; Во истиот месец, групата била најавена како прв светски амбасадор на францускиот моден бренд Ами Парис.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&amp;md=20210628144521_BL|title=Fashion brand Ami taps K-pop group Enhypen as global ambassador|last=Yim|first=Hyun-su|date=June 28, 2021|work=[[The Korea Herald]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20210628100216/http://news.koreaherald.com/view.php?ud=20210628000720&amp;md=20210628144521_BL|archive-date=June 28, 2021|accessdate=June 28, 2021}}&lt;/ref&gt; Во октомври, Енхајпен бил најавен како нов глобален модел на Абиб, нов корејски бренд за нега на кожа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|title=Enhypen Took As Global Model For Cosmetic Brand Abib|last=Niardo|first=Riyo|date=October 27, 2021|work=1news|archive-url=https://web.archive.org/web/20211030192207/https://1news.my.id/2021/10/27/enhypen-took-as-global-model-for-cosmetic-brand-abib-kpop-chart/|archive-date=October 30, 2021|accessdate=October 28, 2021}}&lt;/ref&gt;

Во март 2022 година, Енхајпен бил назначен од јапонската компанија за обувки, Еј-Би-Си Март да биде заштитно лице на нејзините [[Nike, Inc.|Најк ер макс]], промоции таа година, вклучително и специјални поволности како што се искуства со АР и оригинални налепници за оние кои купуваат чевли ИНТРЛК и ЕКСИИ преку нејзината онлајн продавница.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/467719|title=EnhypenがABC-MartTのNike Airmaxプロモーションに登場|date=March 1, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220301150118/https://natalie.mu/music/news/467719|archive-date=March 1, 2022|accessdate=March 1, 2022}}&lt;/ref&gt; Групата подоцна ги моделирала [[Nike, Inc.|Најк]] Онеонта сандал и Ер рифт за летни промоции,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|title=&quot;ENHYPEN&quot;が今年の夏を彩る一足を履きこなすNike Oneonta Sandal／Air Rift ABC-Mart限定のビジュアル公開|date=June 2, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220601214527/https://prtimes.jp/main/html/rd/p/000000098.000074055.html|archive-date=June 1, 2022|accessdate=June 2, 2022}}&lt;/ref&gt; и ги одобрила кожните чизми Најк маноа во зима.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|title=Enhypenが履きこなすManoa Leather Boots|date=October 27, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221106110804/https://www.abc-mart.net/shop/e/e1000650t/|archive-date=November 6, 2022|accessdate=November 6, 2022}}&lt;/ref&gt; Во мај, Енхајпен бил избран за изведувач на летната кампања [[Кока-Кола|на Кока-Кола]] за 2022 година за нејзината порака „Кока Х Музика. Изгравирај ја магијата на летото“, покривајќи ја песната „А кајнд оф меџик“ (A Kind of Magic) на британскиот рок бенд [[Queen|Квин]] од нивниот истоимен албум од 1986 година на 8 јуни преку студио Кока-Кола.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|title=Enhypen、Coke Summerキャンペーンアーティストに Queen名曲カバー6・8配信|date=May 30, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220530022447/https://www.oricon.co.jp/news/2236626/full/|archive-date=May 30, 2022|accessdate=May 30, 2022}}&lt;/ref&gt; Потоа следела нивната кампања „Кока-кола зеро X Енхајпен“ во август.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/489019|title=ENHYPENのオリジナルポーチやアクリルチャーム当たる「コカ・コーラ ゼロ」キャンペーン|date=August 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220821114354/https://natalie.mu/music/news/489019|archive-date=August 21, 2022|accessdate=August 21, 2022}}&lt;/ref&gt; На почетокот на октомври, Енхајпен бил откриен како заштитно лице на кампањата „Ју плеј ју“ на БИС козметикс Филипинс.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|title=They're all here so pass that mic. Keep your eyes peeled for more. 👀 #BYSPH #YouPlayYou|publisher=BYS Cosmetics PH|archive-url=https://web.archive.org/web/20221002053801/https://www.facebook.com/byscosmeticsph/videos/1435253563662604|archive-date=October 2, 2022|accessdate=October 2, 2022}}&lt;/ref&gt; Тие биле избрани за нови амбасадор за Колон спортс во истиот месец и ја моделирале нејзината колекција есен/зима 2022 година и колекцијата за трекинг изглед за пролет/лето 2023 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://korepo.com/archives/1207674|title=1973年より展開する韓国の老舗アウトドアブランド「Kolon Sport（コーロンスポーツ）」有名K-POPグループ「Enhypen（エンハイフン）」をアンバサダーに迎え日本にローンチ|date=November 10, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20230221110002/https://korepo.com/archives/1207674|archive-date=February 21, 2023|accessdate=February 21, 2023}}&lt;/ref&gt;

Во мај 2023 година, Енхајпен бил избран од Фондацијата за дизајн на Сеул и Митрополитот на Сеул за амбасадор за односи со јавноста на ДДП и ја отворил Модната недела во Сеул како домаќин на Ербнб.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|title=Preview Seoul Fashion Week with K-Pop's Enhypen at Dongdaemun Design Plaza now on Airbnb|date=May 16, 2023|work=[[Airbnb|Airbnb News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230616081831/https://news.airbnb.com/preview-seoul-fashion-week-with-k-pops-enhypen-at-dongdaemun-design-plaza-bookable-on-airbnb/|archive-date=June 16, 2023|accessdate=June 16, 2023}}&lt;/ref&gt; Во јуни, Енхајпен бил најавен како нов бренд амбасадор на италијанската луксузна [[Модно творештво|модна куќа]] [[Прада]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&amp;cx_testVariant=cx_1&amp;cx_artPos=2#cxrecs_s|title=Prada Names Enhypen Brand Ambassadors|last=Carrera|first=Martino|date=June 9, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230610020815/https://wwd.com/fashion-news/designer-luxury/k-pop-enhypen-prada-brand-amabassadors-1235678451/?cx_testId=10&amp;cx_testVariant=cx_1&amp;cx_artPos=2#cxrecs_s|archive-date=June 10, 2023|accessdate=June 9, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|title=ENHYPEN is Prada's Newest Brand Ambassador|last=Pawa|first=Anjana|date=June 9, 2023|work=[[Teen Vogue]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230609205147/https://www.teenvogue.com/story/enhypen-is-pradas-newest-brand-ambassador|archive-date=June 9, 2023|accessdate=June 9, 2023}}&lt;/ref&gt; Во јули, Енхајпен станал глобален амбасадор на филипинскиот бренд за облека и начин на живот, Бенч.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|title=ENHYPEN is the newest ambassador of local fashion brand|date=July 1, 2023|work=GMA News Online|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020611/https://www.gmanetwork.com/news/lifestyle/shoppingandfashion/874528/enhypen-is-the-newest-ambassador-of-local-fashion-brand/story/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|title=K-pop group ENHYPEN is newest BENCH global ambassador|last=Mica|first=Kim|date=July 1, 2023|work=Buzzsetter|archive-url=https://web.archive.org/web/20230702020620/https://buzzsetter.com/enhypen-bench-newest-global-ambassadors/|archive-date=July 2, 2023|accessdate=July 1, 2023}}&lt;/ref&gt; Во август, групата се здружила со индонезискиот бренд за храна и пијалаци, Набати за да ги промовираат своите закуски со вкус на Гогума.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|title=Nabati Gandeng Enhypen Jadi Duta Nabati Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=Media Indonesia|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://mediaindonesia.com/hiburan/604645/nabati-gandeng-enhypen-jadi-duta-nabati-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|title=Bersama Boyband Korea ENHYPEN, Nabati Luncurkan Korean Goguma|date=August 14, 2023|work=[[Rakyat Merdeka]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://rm.id/baca-berita/etalase-bisnis/183922/bersama-boyband-korea-enhypen-nabati-luncurkan-korean-goguma|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}&lt;/ref&gt; Во септември, ''Темна месечина: Крвниот олтар'' на Енхајпен соработувал со Лот ворлд меџик ајленд на фестивал кој траел од 1 септември до 22 октомври; посетителите добиле фотокартички со карактери и ограничени пакети, како и можност да искусат забава, продавница, фото зона и ограничени униформи за изнајмување на Академијата Децелис.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|title=LOTTE WORLD TO HOLD 'DARK MOON WITH ENHYPEN' FESTIVAL|date=August 28, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110417/https://kpoplife.com/dark-moon-enhypen-festival/|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|date=August 30, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|script-title=ko:테마파크로 들어온 웹툰 '다크 문'...롯데월드, 하이브와 함께 가을축제|archive-url=https://web.archive.org/web/20230904110402/https://www.hankyung.com/economy/article/2023083020741|archive-date=September 4, 2023|accessdate=September 4, 2023}}&lt;/ref&gt; Истиот месец, Енхајпен бил именуван за амбасадор на модната недела во Сеул во 2023 година,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|title=ENHYPEN named official ambassadors for Seoul Fashion Week|date=September 5, 2023|work=[[The Korea Economic Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152933/https://hallyubeat.com/2023/09/05/enhypen-named-official-ambassadors-for-seoul-fashion-week/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|title=LOOK: ENHYPEN STUNS AS SEOUL FASHION WEEK'S BRAND AMBASSADORS|date=September 6, 2023|work=K-Pop Life|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152930/https://kpoplife.com/enhypen-seoul-fashion-week-ambassadors/|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}&lt;/ref&gt; каде што го направил своето прво појавување на настанот Прада Мод.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|title=All the Korean celebrities who turned Prada Mode Seoul into a star-studded affair: ENHYPEN, Song Kang, and more|date=September 7, 2023|work=SK POP|archive-url=https://web.archive.org/web/20230907152929/https://www.sportskeeda.com/pop-culture/all-korean-celebrities-turned-prada-mode-seoul-star-studded-affair-enhypen-song-kang|archive-date=September 7, 2023|accessdate=September 7, 2023}}&lt;/ref&gt; На 30 октомври, Енхајпен бил прогласен за прв глобален амбасадор на корејскиот бренд за нега на кожа, Др. Џарт+, дебитирајќи го нивното партнерство во новата кампања наречена „Поправка со суперполна, Цицапер“.&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=October 30, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|title=Dr.Jart+ Taps K-pop Group Enhypen as First Global Ambassadors|last=Lobad|first=Noor|date=October 30, 2023|work=[[Women's Wear Daily]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20231030121530/https://wwd.com/beauty-industry-news/beauty-features/dr-jart-k-pop-enhypen-global-ambassadors-skin-care-cicapair-1235891512/|archive-date=October 30, 2023|accessdate=October 30, 2023}}&lt;/ref&gt;

На 31 јануари 2024 година, Енхајпен бил избран за нов модел на јапонскиот продавач по пошта, Пич Џон за нивната нова пролетна унисекс облека како дел од нивниот специјален проект по повод 30-годишнината.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.oricon.co.jp/news/2312644/|title=ENHYPEN、「PEACH JOHN」イメージモデル就任 ルームウェアで&quot;プライベート感あふれる&quot;ムービー公開|date=January 31, 2024|work=Oricon Music|language=ja}}&lt;/ref&gt; На 6 март, тие биле објавени како бренд амбасадори за Данкин' Филипини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mb.com.ph/2024/3/5/k-pop-idol-group-enhypen-unveiled-as-new-brand-ambassador-of-dunkin-ph|title=K-pop idol group ENHYPEN unveiled as new brand ambassador of Dunkin' PH|last=Hicap|first=Jonathan|date=Mar 6, 2024|work=Manila Bulletin|publisher=[[Manila Bulletin]]|accessdate=18 March 2024}}&lt;/ref&gt; На 30 април, со откривањето на нивниот дигитален сликовен филм за мајското издание на В Кореја, на кој е прикажан накитот на Тифани &amp; Ко. членовите Џејк и Сонгхун биле објавени како регионални „пријатели на куќата“ амбасадори на Јужна Кореја и Јапонија на луксузниот бренд. Пред нивното назначување, тие биле вклучени и на насловната страница на [[Космополитан|Космополитан Кореја]] во септември 2023 година во соработка со Тифани &amp; Ко. и оттогаш присуствувале на настаните на брендот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://news.jtbc.co.kr/article/article.aspx?news_id=NB12194109|last=Kim|first=Seon-woo|date=30 April 2024|work=[[JTBC]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 빛나는 비주얼…주얼리 앰버서더 발탁|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon, Shining Visuals… Jewellery Ambassador Selection}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.munhwa.com/news/view.html?no=2023081601039912310002|last=Yoo|first=Min-woo|date=August 16, 2023|work=[[Munhwa Ilbo]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 제이크·성훈, 코스모폴리탄 표지 장식|trans-title=Enhypen Jake·Sunghoon Adorn Cosmopolitan Cover}}&lt;/ref&gt; На 31 мај, Сонгхун бил објавен како ексклузивен модел за јужнокорејскиот козметички бренд Хинс.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.newsen.com/news_view.php?uid=202405311416140410|last=Hwang|first=Hye-jin|work=Newsen|script-title=ko:엔하이픈 성훈, 화장품 단독 모델 발탁..청량한 비주얼|trans-title=Enhypen Sunghoon, Selected as Exclusive Cosmetics Model}}&lt;/ref&gt;

== Дискографија ==
'''Корејски албуми'''

* ''Дајменшн: Дилема'' (2021)
* ''Роменс: Антолд'' (2024)

'''Јапонски албуми'''

* ''Садаме'' (2022)

== Филмографија ==

=== Филм ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Година
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Улога
! scope=&quot;col&quot; | Белешки
! scope=&quot;col&quot; | Нав.
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2023 година
| ''Големиот филм на Бејби шарк!''
| Подводна моќна К-поп група на Белугас
| Гласовна улога
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=March 31, 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|title=Celebrity Voice Stars Dive into 'Baby Shark's Big Movie!'|date=March 30, 2023|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230330172635/https://www.animationmagazine.net/2023/03/celebrity-voice-stars-dive-into-baby-sharks-big-movie/|archive-date=March 30, 2023|accessdate=March 31, 2023}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Телевизија ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Година
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Белешки
! scope=&quot;col&quot; | Нав
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2020 година
| ''Ај-ленд''
| Шоу за преживување на Си-Џеј ЕНМ и Хајб корпорејшн; 12 епизоди
| style=&quot;text-align:center&quot; |  &lt;ref name=&quot;ilandtheindependent&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;ilandscmp&quot;/&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; | 2021 година
| ''Игралиште''
| Со ТХТ; Месечева Нова Година, специјална естрада; две епизоди
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&amp;aid=0000890051|last=Jeong|first=Hee-yeon|date=February 10, 2021|work=[[The Dong-a Ilbo|Sports DongA]]|language=ko|script-title=ko:투모로우바이투게더 X Enhypen, 설 특집 예능 동반 출연|trans-title=Tomorrow by Together X Enhypen, appearance with New Year's special entertainment|archive-url=https://web.archive.org/web/20210219013418/https://entertain.naver.com/now/read?oid=382&amp;aid=0000890051|archive-date=February 19, 2021|accessdate=February 13, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; | 2022 година
| ''Патот по кој чекориме''
| Специјален пренос на Зимските младински олимписки игри 2024 година
| style=&quot;text-align:center&quot; | &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|title=2024 강원 동계 청소년 올림픽 특집방송 우리가 가는 길|date=February 24, 2022|publisher=[[Special Broadcasting Service|SBS]]|language=ko|trans-title=2024 Gangwon Winter Youth Olympic Special Broadcast Our Way|archive-url=https://web.archive.org/web/20220224185603/https://programs.sbs.co.kr/enter/gangwonyoutholympics/about/71318?pc_searchclick=all_Pro_title_00_00|archive-date=February 24, 2022|accessdate=February 25, 2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|last=Huh|first=Seon-cheol|date=February 24, 2022|work=Single List|language=ko|script-title=ko:'우리가 가는 길' 훅 &amp; 에이치, 엔하이픈, 프로미스나인, 서도밴드|trans-title='The Path We Take' Hook &amp; H, Enhypen, fromis_9, Seodo Band|archive-url=https://web.archive.org/web/20220225023821/http://www.slist.kr/news/articleView.html?idxno=334266|archive-date=February 25, 2022|accessdate=February 25, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
| ''Енхајпен ТВ''
| Јапонско комеморативно шоу за ''Дајменшн:'' 閃光
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|title=Enhypen Japan Official Site|date=April 15, 2022|work=Enhypen Japan Official Site|language=ja|script-title=ja:5月2日(月)フジテレビにて初冠番組『Enhypen TV』放送決定！|trans-title=The first title program &quot;Enhypen TV&quot; will be broadcast on Fuji TV on May 2nd (Monday)!|archive-url=https://web.archive.org/web/20231020153725/https://enhypen-jp.weverse.io/news/detail.php?nid=/uI31HobCX4=|archive-date=October 20, 2023|accessdate=April 16, 2022}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Онлајн емисии ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Година
! scope=&quot;col&quot; |Наслов
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Белешки
! class=&quot;unsortable&quot; scope=&quot;col&quot; |Нав.
|-
! scope=&quot;row&quot; |2020–2021
|''Енхајпен&amp;Хи''
|Реално шоу; две сезони
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&amp;aid=0001223478|last=Kim|first=Miji|date=November 6, 2020|work=Xports News|language=ko|script-title=ko: 엔하이픈 데뷔 여정·숙소 생활 담은 리얼리티 11일 첫 방송 [공식입장]|trans-title=The first broadcast of the reality show of Enhypen's debut journey and lodging life on the 11th [Official Admission]|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065751/https://entertain.naver.com/now/read?oid=311&amp;aid=0001223478|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003364491|last=Kim|first=Eun-hye|date=November 11, 2020|publisher=[[Herald Corporation]]|language=ko|script-title=ko: [투데이TV]'엔하이픈앤하이' 글로벌 아이돌 'Enhypen'의 첫 시작..오늘(11일) 첫 방송|trans-title=[Today TV] The start of debut journey of the global idol 'Enhypen' on 'Enhypen &amp; Hi'.. First broadcast today (11th)|archive-url=https://web.archive.org/web/20201116065736/https://entertain.naver.com/read?oid=112&amp;aid=0003364491|archive-date=November 16, 2020|accessdate=November 15, 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|last=Hwang|first=Ji-young|date=March 10, 2021|work=[[Ilgan Sports]]|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 리얼리티 시즌2로 돌아온다|trans-title=Enhypen reality season 2 is back|archive-url=https://web.archive.org/web/20210310060915/https://n.news.naver.com/entertain/article/241/0003098821|archive-date=March 10, 2021|accessdate=March 10, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2021–present
|''ЕН-Кор''
|Музичко шоу зад сцената
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
|''EН-О'Клок''
|Разновидно шоу; премиера на 10 јуни 2021 година
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; |2021
|''Мини Олимпијада''
|Две епизоди
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
! rowspan=&quot;2&quot; scope=&quot;row&quot; |2021–2022
|''EН-лог''
|Специјални неделни блог серии; две сезони
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
|''Пресекува. Училиште''
|Јапонско неделно естрадно шоу; премиера на 29 ноември 2021 година
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
! rowspan=&quot;5&quot; scope=&quot;row&quot; |2022
|''Бекстејџ''
|Специјален документарен филм во соработка со TXT
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|last=Kim|first=Ji-hye|date=February 13, 2022|work=[[Herald POP]]|language=ko|script-title=ko: 투모로우바이투게더·엔하이픈, 역대급 컬래버 비하인드..다큐 티저 공개|trans-title=Tomorrow x Together, Enhypen, the best collaboration behind the scenes... Documentary teaser released|archive-url=https://web.archive.org/web/20220213011913/https://n.news.naver.com/entertain/article/112/0003530630|archive-date=February 13, 2022|accessdate=February 13, 2022}}&lt;/ref&gt;
|-
|''Мини награди''
|Квартален преглед за 2022 година; премиера на 31 март 2022 година
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
|''EН-БТИ''
|МБТИ тест и дискусија на секој член
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
|''Пресекува. Мистерија''
|Јапонско неделно естрадно шоу; премиерно прикажана на 13 јуни 2022 година
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
|''Многу многу забавно''
|Реално шоу; спин-оф на ЕН-О‘Клок
| style=&quot;text-align:center&quot; |
|-
! scope=&quot;row&quot; |2023
|''К-поп генерација''
|Документарна серија за животите на К-поп уметниците зад камерите
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|title=Enhypen, Ive, Le Sserafim and more to be featured in docuseries 'K-pop Generation'|date=January 17, 2023|work=PhilStar Life|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20230207082910/https://philstarlife.com/celebrity/348870-enhypen-ive-le-sserafim-docuseries-k-pop-generation|archive-date=February 7, 2023|accessdate=February 7, 2023}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Радио ===
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot;
! scope=&quot;col&quot; |Година
! scope=&quot;row&quot; |Наслов
! scope=&quot;row&quot; |Белешки
! scope=&quot;row&quot; |Членови
! scope=&quot;row&quot; |Нав.
|-
! scope=&quot;row&quot; |2020
|''Приправник на декември''
| rowspan=&quot;3&quot; |Ди-џеи
|
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|script-title=ko:엔하이픈 12월의 루키 선정|trans-title=Enhypen selected as December's rookie|archive-url=https://web.archive.org/web/20211207172347/https://twitter.com/melon/status/1333699839314468866|archive-date=December 7, 2021|accessdate=December 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2021–2022
|''Цела ноќ на Енхајпен Нипон X''
|Ни-ки
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://natalie.mu/music/news/420299|title=Enhypen が「Annx」月曜パーソナリティに就任、Yoasobi は火曜担当＆OPテーマ制作|language=ja|trans-title=Enhypen becomes &quot;Annx&quot; Monday personality, Yoasabi is in charge of Tuesday &amp; of OP theme production|archive-url=https://web.archive.org/web/20210317015358/https://natalie.mu/music/news/420299|archive-date=March 17, 2021|accessdate=March 16, 2021}}&lt;/ref&gt;
|-
! scope=&quot;row&quot; |2022
|''Слушал''
|Џангвон и Сону
| style=&quot;text-align:center&quot; |&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|last=Han Hae-sun|date=February 7, 2022|work=StarNews|language=ko|script-title=ko:엔하이픈 정원X선우, EBS 라디오 '경청' DJ 발탁[공식]|trans-title=Enhypen Jungwon X Sunoo, EBS Radio 'Listen' DJ Selected [Official]|archive-url=https://web.archive.org/web/20220206230106/https://n.news.naver.com/entertain/article/108/0003026403|archive-date=February 6, 2022|accessdate=February 7, 2022}}&lt;/ref&gt;
|}

== Концерти и турнеи ==

* Светска турнеја Манифесто (2022–23)
* Светска турнеја Фејт (2023–24)
* Светска турнеја Вок д  (2024–25)

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==

* {{Imdb име}}
* {{Матична}}

[[Категорија:Статии со извори на јапонски (ja)]]
[[Категорија:Статии со текст на јапонски]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]</text>
      <sha1>pro2m8d5uid2ezfhqh9n6nlea1wjq2x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корисник:Gurther/Песок 2</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1361645</id>
    <revision>
      <id>5600778</id>
      <parentid>5600053</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:15:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* Добитници */</comment>
      <origin>5600778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19989" sha1="sn88ls4z1u31vlnzjx50trygmlxgx7o" xml:space="preserve">{{Инфокутија награда|име=Илинденска споменица|слика=Ilindenska spomenica - Ilinden 1903.png|доделена_за=Учество во [[Македонско револуционерно движење|револуционерното движење]] за ослободување на [[македонскиот народ]]|држава=[[Народна Република Македонија]]|водители=[[Александар Мартулков]], [[Љупчо Арсов]] и [[Димитар Несторов]]|статус=Не се доделува|награда=Месечна [[Илинденска пензија]]|првично_доделување=[[20 јули]] [[1951]]|последно_доделување=[[30 јуни]] [[1955]]|вкупно_добитници={{околу}} 2.500|претходно=[[Илинденска пензија]]|следно=[[Орден Илинден-1903 година]]|најмногу_номинации=1.697 {{мали|(на [[20 јули]] [[1951|1951 г.]])}}|доделува=[[Собрание на Македонија|Президиумот на Народното собрание на Македонија]]|датум=[[6 јуни]] [[1950]]}}'''Илинденска споменица''', позната меѓу носители како '''Илинденка'''{{Sfn|Јоновски|2024|p=19}} — прво повоено [[Одликувања и признанија на Македонија|македонско одликување]], востановено од [[Собрание на Македонија|Президиумот на Народното собрание на Македонија]]. 

Споменицата за прв пат била предложена на [[6 јуни]] [[1950|1950 година]] при VII редовно заседание на Народното собрание од [[Александар Мартулков]], пратеник и истакнат [[социјалист]] во [[XX век]]. Споменицата во вид функционирала како следбеник на програмата за [[Илинденска пензија]], воведена во [[1946|1946 година]]. Во [[1951|1951 година]] бил изработен статут и регулаторно тело за доделување на наградата. На [[20 јули]] над 1.600 борци и дејци на [[Македонската револуционерна организација]] ја примиле наградата. Сѐ вкупно, околу 2.500 револуционери ја примиле споменицата.

== Вовед ==
{{Поврзано|Илинденска пензија|Закон за доделување национални пензии на дејци кои учествувале во ослободителните борби}}{{multiple image|width=180|image1=Закон за народните пенсии 1.jpg ‎|caption=|image2=Закон за народните пенсии 2.jpg|direction=vertical|caption2=Законот за народна пензија при [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација на државата]], објавено во [[Илустрација Илинден]].|align = left}}За време на [[Втората светска војна]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Македонија паднала под бугарска фашистичка окупација]]. Како дел од окупацијата, почнало масовно ширење на [[Бугарска пропаганда]]. Со цел да го убедат македонското население да ја поткрепат фашистичката власт, почнале да организираат слави за историски македонски настани. [[Илинденското востание]], [[Битка кај Мечкин Камен|борбата кај Мечкин Камен]] и [[Битка на Ножот|борбата на Ножот]] биле годишно прославени. Во овие прослави било истакнато „братската љубов“ меѓу двете народи со цел да се напреди бугарската пропаганда. Поради тоа, со поттик од [[Илинденската организација]],&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Совичанов|first=Кирил|date=февруари 1943|title=Пенсиитѣ|url=http://www.promacedonia.org/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_15_issue_2.pdf|journal=[[Илустрација Илинден]]|volume=XV|pages=}}&lt;/ref&gt; на [[27 јануари]] [[1943|1943 година]] бил изгласан ''Законот за доделување национални пензии на дејци кои учествувале во ослободителните борби''. Владата на [[Богдан Филов]] формирала регулаторно тело кое издавало пензии на тие кои учествувале во [[македонското револуционерно движење]] од [[1893|1893 година]] до [[1941|1941 година]]. Таа била првата програма која наградувала Илинденци, т.е. дејци на МРО.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=3249|title=Македоно-одрински свидетелства Том I Дел I. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили българска народна пенсия през 1943 г.|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=978-619-188-571-8|location=[[Софија]]|pages=17-18}}&lt;/ref&gt;

Од [[февруари]] 1943 година до [[9 септември]] [[1944|1944 година]] 4.010 борци добиле пензија од државата. 2.689 биле одбиени и 3.404 не им одговориле поради тоа што владата пропаднала како резултат на [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковскиот фронт]]. Значаен број на Илинденци побарале пензија не од владата на Богдан Филов туку од [[Президиумот на АСНОМ]]. Молби биле испратени до привремени партизански органи во [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободните територии на Комунистичката партија]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=62}} Некои биле платени со [[Албански лек|лек]], [[Југословенски динар|динари]] или [[Бугарски лев|левови]]. Сепак, кон крајот на [[Народноослободителната борба]], над 7.000 Илинденци останале живи. Поголемиот дел имале паричен недостиг и обично се занимавале со [[земјоделие]] покрај нивната возраст.{{Sfn|Топузовски|2023|p=62}}

Илинденци особено не биле задоволни кога откриле дека носители на Караѓорѓевата ѕвезда сѐ уште ги задржале нивните привлегии покрај [[СФРЈ|промени во администрацијата]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=63}} Поради тоа, на [[27 јули]] [[1946|1946 година]] била воведена [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]]. Раководители на регулаторното тело на пензијата биле: [[Александар Мартулков]], [[Епаминонда Поп Андонов]] и [[Наум Наумовски]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Во текот на втората половина на [[1940-тите]], 5.500 или повеќе аплицирале за пензија од кои само {{Околу}} 3.000 биле прифатени. Останатите биле исфрлани поради недостиг на информации или недоволно значајно учество во револуционерното движење. Сепак, носители на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]] или медалот на Обилиќ имале поголема пензија.{{Sfn|Топузовски|2023|p=63}} 

Во [[ноември]] 1946 година бил изгласан ''Закон за уставување правото на пензија и за пенсионирање на државни службеници''. Според новите правила, ако носител на Партизанската споменица 1941 починал, тогаш неговата жена или деца ќе продолжат да ја примат пензијата. Додека носители на Илинденската пензија немале такви можности.{{Sfn|Топузовски|2023|p=64-65}}&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://slvesnik.com.mk/Issues/382D20CC724F484FAAAD28E97169CC2B.pdf|title=Закон за установуење правото на пензија и за пензионисање државните службеници|last=Рибар|first=Иван|date=19 ноември 1946|work=Службен лист на Федеративна Народна Република Југославија|author-link=Иван Рибар}}&lt;/ref&gt; Освен тоа, самата програма имала [[корупција]]. Максималната дозволена пензија била 6.000 динари, но [[Крсте Гермов|Крсте Гермов-Шакир]] примил околу 8.000 динари.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|pages=XXX-XXXI}}&lt;/ref&gt; Со поттик од Александар Мартулков и [[Даре Џамбаз]], на [[5 јуни]] [[1950|1950 година]] — за време на VII редовно заседание на [[Македонското собрание|Народното собрание на Македонија]], бил изгласан [[Закон за Илинденска споменица|Законот за Илинденска споменица]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=66}} Законот бил едногласно донесен. Истовремено Даре Џамбаз, како [[Министер за економија и труд на Македонија|министер на економија]] под [[Влада на Македонија од декември 1946|владата на Лазар Колишевски]], обработил извештај за спроведување и организирање.{{Sfn|Топузовски|2023|p=72-74}} На [[19 јуни]] бил објавен во Службениот весник на Македонија, бр. 16.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://slvesnik.com.mk/Issues/CA6D6BD38B0844F59BC93966B8A6D4EE.pdf|title=Закон за Илинденската споменица|last=Фотев|first=Богоја|date=19 јуни 1950|work=Службен весник на Народна Република Македонија|author-link=Богоја Фотев}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Топузовски|2023|p=76}} Мартулков истакнал:{{Quote|text=''Другари, јас мислам како стар илинденец дека ја изразувам волјата на илинденците за признателноста кон нив од страна на нашата народна власт. Друга власт едва ли би го направила ова што го прави нашата народна власт. Затоа завршувам: да живее народната власт! '''Да живеат илинденците'''!''.|sign=[[Александар Мартулков]]|source={{Sfn|1=Топузовски|2=2023|p=69}}}}

== Статут и регулација ==
{{Поврзано|Закон за Илинденска споменица}}Првиот закон за Илинденската споменица е составена од 10 члена. Објавен во Службениот весник на [[Народна Република Македонија]] со потпис од претседателот [[Благоја Фотев]] и секретарот [[Ристо Џунов]]. Во првиот член е истакнато [[Историја на македонскиот народ|историското значење]] на [[Илинденското востание]] и [[Македонско национално движење|ослободувањето на Македонија]] од [[Турско ропство|турското ропство]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=76}} Во вториот член пишува: „''Илинденската споменица е народно признание кон заслужени учесници во настаните поброени во член 1 од овој закон''“. Односно од [[Основање на Македонската револуционерна организација|основањето на Македонската револуционерна организација]] на [[23 октомври]] [[1893|1893 година]] сѐ до [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=77}} Освен тоа, следните услови биле наведени:{{Sfn|Топузовски|2023|p=77}}

* Во [[Македонско револуционерно движење|македонското национално-револуционерно движење]] и борбата за ослободување на [[македонскиот народ]] работел како организатор или раководител.
* Во тој период со оружје во рака учествувал во борби против [[Турски аскер|турски аскери]], полицајци, потери или други [[Странски пропаганди во Македонија|контрареволуционерни воени одреди]].
* Кои, по наредба од раководители или организатори на револуционерното дело, вршеле специјални задачи за движењето.
* Кои на друг начин лично стекнале особени заслуги во движењето и борбата за ослободување на македонскиот народ.

Доколку еден од овие услови биле исполнети, Илинденецот имал право да аплицирал за Илинденска споменица. Овие услови се речиси исти со условите за [[Илинденска пензија]].&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://slvesnik.com.mk/Issues/3979BF71676B43D3A7AC993D789ACC32.pdf|title=Закон за илинденските пензии|last=Фотев|first=Богоја|date=30 јули 1946|work=Службен весник на Народна Република Македонија|author-link=Богоја Фотев}}&lt;/ref&gt; Всушност двете државни програми биле заедно раководени од истите функционери. Во третиот член истакнато е можноста за [[Македонска дијаспора|борци кои живеат во странство]] да ја примат Илинденската споменица. Покрај тоа што, според истражувањето на [[Кочо Топузовски]], ниту еден странски државјанин бил одликуван со Илинденката.{{Sfn|Топузовски|2023|p=77-78}} Во четвртиот член се наведени правата на носители на Илинденката:{{Sfn|Топузовски|2023|p=78}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* Лекување на државен трошок во сите државни медицински установи во НР Македонија.
* Бесплатен едномесечен одмор во летовалиште, зимски дом или слични установи во НР Македонија.
* Попуст од 50% од превозната цена за патување во сите автобуси и пловила што служат за превоз на патници во НР Македонија.
* Погребение на државен трошок.

Според петтиот член, Илинденката ќе биде доделена од [[Собрание на Македонија|Президиумот на Народното собрание на Македонија]]. Сите носители на споменицата ќе добијат декрет и карта за Илинденката која служи како доказ. Освен тоа, во картата ќе бидат наброени правата на носителот.{{Sfn|Топузовски|2023|p=78-79}}

== Опис ==

== Организирање и доделување ==

== Историско значење ==
{{Поврзано|Орден Илинден - 1903 година|Илинденската споменица (книга)}}

== Добитници ==
{{Поврзано|Список на добитници на Илинденска споменица}}

* [[Александар Мартулков]]
* [[Ризо Ризов]] 
* [[Роса Плавева]]
* [[Милтон Манаки]]

== Галерија ==

== Забелешки ==

== Наводи ==
{{Наводи}}

=== Библиографија ===

* {{Наведена книга|url=|title=Илинденската споменица|title-link=Илинденската споменица (книга)|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=978-608-254-079-5|location=[[Скопје]]|author-link=Кочо Топузовски}}
* {{Наведено списание|last=Јоновски|first=Јован|author-link=Јован Јоновски|date=2024|title=Преглед на македонските одликувања|url=https://journals.mk/index.php/mkherald/article/view/6536|journal=Македонски хералд|volume=XXII}}</text>
      <sha1>sn88ls4z1u31vlnzjx50trygmlxgx7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600779</id>
      <parentid>5600778</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T18:16:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20019" sha1="gogoj8a9jj9bnzrogi2eeuvo89zj2rb" xml:space="preserve">{{Инфокутија награда|име=Илинденска споменица|слика=Ilindenska spomenica - Ilinden 1903.png|доделена_за=Учество во [[Македонско револуционерно движење|револуционерното движење]] за ослободување на [[македонскиот народ]]|држава=[[Народна Република Македонија]]|водители=[[Александар Мартулков]], [[Љупчо Арсов]] и [[Димитар Несторов]]|статус=Не се доделува|награда=Месечна [[Илинденска пензија]]|првично_доделување=[[20 јули]] [[1951]]|последно_доделување=[[30 јуни]] [[1955]]|вкупно_добитници={{околу}} 2.500|претходно=[[Илинденска пензија]]|следно=[[Орден Илинден-1903 година]]|најмногу_номинации=1.697 {{мали|(на [[20 јули]] [[1951|1951 г.]])}}|доделува=[[Собрание на Македонија|Президиумот на Народното собрание на Македонија]]|датум=[[6 јуни]] [[1950]]}}'''Илинденска споменица''', позната меѓу носители како '''Илинденка'''{{Sfn|Јоновски|2024|p=19}} — прво повоено [[Одликувања и признанија на Македонија|македонско одликување]], востановено од [[Собрание на Македонија|Президиумот на Народното собрание на Македонија]]. 

Споменицата за прв пат била предложена на [[6 јуни]] [[1950|1950 година]] при VII редовно заседание на Народното собрание од [[Александар Мартулков]], пратеник и истакнат [[социјалист]] во [[XX век]]. Споменицата во вид функционирала како следбеник на програмата за [[Илинденска пензија]], воведена во [[1946|1946 година]]. Во [[1951|1951 година]] бил изработен статут и регулаторно тело за доделување на наградата. На [[20 јули]] над 1.600 борци и дејци на [[Македонската револуционерна организација]] ја примиле наградата. Сѐ вкупно, околу 2.500 револуционери ја примиле споменицата.

== Вовед ==
{{Поврзано|Илинденска пензија|Закон за доделување национални пензии на дејци кои учествувале во ослободителните борби}}{{multiple image|width=180|image1=Закон за народните пенсии 1.jpg ‎|caption=|image2=Закон за народните пенсии 2.jpg|direction=vertical|caption2=Законот за народна пензија при [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Бугарската фашистичка окупација на државата]], објавено во [[Илустрација Илинден]].|align = left}}За време на [[Втората светска војна]], [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|Македонија паднала под бугарска фашистичка окупација]]. Како дел од окупацијата, почнало масовно ширење на [[Бугарска пропаганда]]. Со цел да го убедат македонското население да ја поткрепат фашистичката власт, почнале да организираат слави за историски македонски настани. [[Илинденското востание]], [[Битка кај Мечкин Камен|борбата кај Мечкин Камен]] и [[Битка на Ножот|борбата на Ножот]] биле годишно прославени. Во овие прослави било истакнато „братската љубов“ меѓу двете народи со цел да се напреди бугарската пропаганда. Поради тоа, со поттик од [[Илинденската организација]],&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Совичанов|first=Кирил|date=февруари 1943|title=Пенсиитѣ|url=http://www.promacedonia.org/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_15_issue_2.pdf|journal=[[Илустрација Илинден]]|volume=XV|pages=}}&lt;/ref&gt; на [[27 јануари]] [[1943|1943 година]] бил изгласан ''Законот за доделување национални пензии на дејци кои учествувале во ослободителните борби''. Владата на [[Богдан Филов]] формирала регулаторно тело кое издавало пензии на тие кои учествувале во [[македонското револуционерно движење]] од [[1893|1893 година]] до [[1941|1941 година]]. Таа била првата програма која наградувала Илинденци, т.е. дејци на МРО.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://strumski.com/biblioteka/?id=3249|title=Македоно-одрински свидетелства Том I Дел I. Регистър на участниците в освободителните борби в Македония, Тракия и Добруджа, получили българска народна пенсия през 1943 г.|last=Пеловски|first=Филип|publisher=Струмски|year=2021|isbn=978-619-188-571-8|location=[[Софија]]|pages=17-18}}&lt;/ref&gt;

Од [[февруари]] 1943 година до [[9 септември]] [[1944|1944 година]] 4.010 борци добиле пензија од државата. 2.689 биле одбиени и 3.404 не им одговориле поради тоа што владата пропаднала како резултат на [[Татковински фронт (Бугарија)|Татковскиот фронт]]. Значаен број на Илинденци побарале пензија не од владата на Богдан Филов туку од [[Президиумот на АСНОМ]]. Молби биле испратени до привремени партизански органи во [[Слободни територии во НОВ во Македонија|слободните територии на Комунистичката партија]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=62}} Некои биле платени со [[Албански лек|лек]], [[Југословенски динар|динари]] или [[Бугарски лев|левови]]. Сепак, кон крајот на [[Народноослободителната борба]], над 7.000 Илинденци останале живи. Поголемиот дел имале паричен недостиг и обично се занимавале со [[земјоделие]] покрај нивната возраст.{{Sfn|Топузовски|2023|p=62}}

Илинденци особено не биле задоволни кога откриле дека носители на Караѓорѓевата ѕвезда сѐ уште ги задржале нивните привлегии покрај [[СФРЈ|промени во администрацијата]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=63}} Поради тоа, на [[27 јули]] [[1946|1946 година]] била воведена [[Илинденска пензија|Илинденската пензија]]. Раководители на регулаторното тело на пензијата биле: [[Александар Мартулков]], [[Епаминонда Поп Андонов]] и [[Наум Наумовски]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Во текот на втората половина на [[1940-тите]], 5.500 или повеќе аплицирале за пензија од кои само {{Околу}} 3.000 биле прифатени. Останатите биле исфрлани поради недостиг на информации или недоволно значајно учество во револуционерното движење. Сепак, носители на [[Партизанска споменица 1941|Партизанската споменица 1941]] или медалот на Обилиќ имале поголема пензија.{{Sfn|Топузовски|2023|p=63}} 

Во [[ноември]] 1946 година бил изгласан ''Закон за уставување правото на пензија и за пенсионирање на државни службеници''. Според новите правила, ако носител на Партизанската споменица 1941 починал, тогаш неговата жена или деца ќе продолжат да ја примат пензијата. Додека носители на Илинденската пензија немале такви можности.{{Sfn|Топузовски|2023|p=64-65}}&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://slvesnik.com.mk/Issues/382D20CC724F484FAAAD28E97169CC2B.pdf|title=Закон за установуење правото на пензија и за пензионисање државните службеници|last=Рибар|first=Иван|date=19 ноември 1946|work=Службен лист на Федеративна Народна Република Југославија|author-link=Иван Рибар}}&lt;/ref&gt; Освен тоа, самата програма имала [[корупција]]. Максималната дозволена пензија била 6.000 динари, но [[Крсте Гермов|Крсте Гермов-Шакир]] примил околу 8.000 динари.&lt;ref&gt;{{Cite book|url=https://www.scribd.com/document/617912810/%D0%98%D0%9B%D0%98%D0%9D%D0%94%D0%95%D0%9D%D0%A1%D0%9A%D0%98-%D0%A1%D0%92%D0%95%D0%94%D0%9E%D0%A8%D0%A2%D0%92%D0%90-1-1-%D0%A1%D0%9A%D0%9E%D0%9F%D0%88%D0%95-2016|title=Илинденски сведоштва|last=Дамјановска|first=Јасминка|publisher=[[Државен архив на Република Македонија]]|year=2016|volume=1|pages=XXX-XXXI}}&lt;/ref&gt; Со поттик од Александар Мартулков и [[Даре Џамбаз]], на [[5 јуни]] [[1950|1950 година]] — за време на VII редовно заседание на [[Македонското собрание|Народното собрание на Македонија]], бил изгласан [[Закон за Илинденска споменица|Законот за Илинденска споменица]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=66}} Законот бил едногласно донесен. Истовремено Даре Џамбаз, како [[Министер за економија и труд на Македонија|министер на економија]] под [[Влада на Македонија од декември 1946|владата на Лазар Колишевски]], обработил извештај за спроведување и организирање.{{Sfn|Топузовски|2023|p=72-74}} На [[19 јуни]] бил објавен во Службениот весник на Македонија, бр. 16.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://slvesnik.com.mk/Issues/CA6D6BD38B0844F59BC93966B8A6D4EE.pdf|title=Закон за Илинденската споменица|last=Фотев|first=Богоја|date=19 јуни 1950|work=Службен весник на Народна Република Македонија|author-link=Богоја Фотев}}&lt;/ref&gt;{{Sfn|Топузовски|2023|p=76}} Мартулков истакнал:{{Quote|text=''Другари, јас мислам како стар илинденец дека ја изразувам волјата на илинденците за признателноста кон нив од страна на нашата народна власт. Друга власт едва ли би го направила ова што го прави нашата народна власт. Затоа завршувам: да живее народната власт! '''Да живеат илинденците'''!''.|sign=[[Александар Мартулков]]|source={{Sfn|1=Топузовски|2=2023|p=69}}}}

== Статут и регулација ==
{{Поврзано|Закон за Илинденска споменица}}Првиот закон за Илинденската споменица е составена од 10 члена. Објавен во Службениот весник на [[Народна Република Македонија]] со потпис од претседателот [[Благоја Фотев]] и секретарот [[Ристо Џунов]]. Во првиот член е истакнато [[Историја на македонскиот народ|историското значење]] на [[Илинденското востание]] и [[Македонско национално движење|ослободувањето на Македонија]] од [[Турско ропство|турското ропство]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=76}} Во вториот член пишува: „''Илинденската споменица е народно признание кон заслужени учесници во настаните поброени во член 1 од овој закон''“. Односно од [[Основање на Македонската револуционерна организација|основањето на Македонската револуционерна организација]] на [[23 октомври]] [[1893|1893 година]] сѐ до [[Хуриет|Хуриетот]] во [[1908|1908 година]].{{Sfn|Топузовски|2023|p=77}} Освен тоа, следните услови биле наведени:{{Sfn|Топузовски|2023|p=77}}

* Во [[Македонско револуционерно движење|македонското национално-револуционерно движење]] и борбата за ослободување на [[македонскиот народ]] работел како организатор или раководител.
* Во тој период со оружје во рака учествувал во борби против [[Турски аскер|турски аскери]], полицајци, потери или други [[Странски пропаганди во Македонија|контрареволуционерни воени одреди]].
* Кои, по наредба од раководители или организатори на револуционерното дело, вршеле специјални задачи за движењето.
* Кои на друг начин лично стекнале особени заслуги во движењето и борбата за ослободување на македонскиот народ.

Доколку еден од овие услови биле исполнети, Илинденецот имал право да аплицирал за Илинденска споменица. Овие услови се речиси исти со условите за [[Илинденска пензија]].&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://slvesnik.com.mk/Issues/3979BF71676B43D3A7AC993D789ACC32.pdf|title=Закон за илинденските пензии|last=Фотев|first=Богоја|date=30 јули 1946|work=Службен весник на Народна Република Македонија|author-link=Богоја Фотев}}&lt;/ref&gt; Всушност двете државни програми биле заедно раководени од истите функционери. Во третиот член истакнато е можноста за [[Македонска дијаспора|борци кои живеат во странство]] да ја примат Илинденската споменица. Покрај тоа што, според истражувањето на [[Кочо Топузовски]], ниту еден странски државјанин бил одликуван со Илинденката.{{Sfn|Топузовски|2023|p=77-78}} Во четвртиот член се наведени правата на носители на Илинденката:{{Sfn|Топузовски|2023|p=78}}&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

* Лекување на државен трошок во сите државни медицински установи во НР Македонија.
* Бесплатен едномесечен одмор во летовалиште, зимски дом или слични установи во НР Македонија.
* Попуст од 50% од превозната цена за патување во сите автобуси и пловила што служат за превоз на патници во НР Македонија.
* Погребение на државен трошок.

Според петтиот член, Илинденката ќе биде доделена од [[Собрание на Македонија|Президиумот на Народното собрание на Македонија]]. Сите носители на споменицата ќе добијат декрет и карта за Илинденката која служи како доказ. Освен тоа, во картата ќе бидат наброени правата на носителот.{{Sfn|Топузовски|2023|p=78-79}}

== Опис ==

== Организирање и доделување ==

== Историско значење ==
{{Поврзано|Орден Илинден - 1903 година|Илинденската споменица (книга)}}

== Добитници ==
{{Поврзано|Список на добитници на Илинденска споменица}}

* [[Александар Мартулков]]
* [[Ризо Ризов]] 
* [[Роса Плавева]]
* [[Милтон Манаки]]
* [[Крсте Гермов]]

== Галерија ==

== Забелешки ==

== Наводи ==
{{Наводи}}

=== Библиографија ===

* {{Наведена книга|url=|title=Илинденската споменица|title-link=Илинденската споменица (книга)|last=Топузовски|first=Кочо|publisher=Панили|year=2023|isbn=978-608-254-079-5|location=[[Скопје]]|author-link=Кочо Топузовски}}
* {{Наведено списание|last=Јоновски|first=Јован|author-link=Јован Јоновски|date=2024|title=Преглед на македонските одликувања|url=https://journals.mk/index.php/mkherald/article/view/6536|journal=Македонски хералд|volume=XXII}}</text>
      <sha1>gogoj8a9jj9bnzrogi2eeuvo89zj2rb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Селмин Сакири-Сакировски</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1361739</id>
    <revision>
      <id>5600859</id>
      <parentid>5575636</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="c3sygmj8ksp9r7jwu7mqadj7ijef06g" xml:space="preserve">{{Инфокутија за личност
| име             = Селмин Сакири
| занимање        = рударски инженер, автор
| роден-дата      = {{роден на|17|ноември|1995}}
| роден-место     = [[Нојнкирхен (Долна Австрија)|Нојнкирхен]], [[Австрија]]
| националност    = 
}}

'''Селмин Сакири''' (р. [[17 ноември]] [[1995]] во [[Нојнкирхен (Долна Австрија)|Нојнкирхен]], [[Австрија]]) — македонски [[рударски инженер]], истражувач и автор.

== Животопис ==
Селмин Секири е роден на [[17 ноември]] [[1995|1995 година]] во [[Нојнкирхен]], [[Австрија]]. Потекнува од [[Торбеши|торбешкото]] [[Жировница|село Жировница]]. Средното образование го завршил во [[Висока техничка школа]] во [[Винер Нојштат]], во насока машинство. Студирал на [[Рударски универзитет Леобен|Рударскиот универзитет во Леобен]], каде дипломирал ресурно инженерство и магистрирал во областа на тунелско и рударско инженерство. Подоцна завршил магистерски студии по геоматика и геодетски мерења на [[Технички универзитет Бергакадемија Фрајберг|Техничкиот универзитет во Фрајберг]] во [[Германија]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.markscheidewesen-freiberg.de/wp-content/uploads/2024/02/Newsletter_2_2023_Final.pdf |title=Newsletter 2/2023, TU Freiberg |publisher=TU Freiberg |date=2023}}&lt;/ref&gt;

Професионално работи како рударски инженер и маркшејдер во подземни и површински рудници.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://e-docs.geo-leo.de/entities/publication/8662adfc-121d-4bb8-a6c4-fa465c487eff|title=New Approaches to Mining Damage Assessment|publisher=Geo-Leo|date=2023|accessdate=2025-01-11|archive-date=2025-03-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20250328160636/https://e-docs.geo-leo.de/entities/publication/8662adfc-121d-4bb8-a6c4-fa465c487eff|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Сакири е роднина на борецот од [[Народноослободителна борба|Народноослободителната борба]] Реџеп Беадин Алуши.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Попис на жртвите од војната 1941-1945, СР Македонија |url=https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |publisher=Музеј на геноцидот Србија |accessdate=2025-04-27 |archive-date=2024-02-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240225170602/https://www.muzejgenocida.rs/images/ZrtvePub/Mak.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Политичка активност ==
Сакири бил активен во младинските структури на [[Австриска народна партија|Австриската народна партија]] (ÖVP) во округот Нојнкирхен.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.noen.at/neunkirchen/jvp-neuwahl-benjamin-seiser-als-neues-bezirks-sprachrohr-fuer-junge-anliegen-387624488 |title=JVP Neunkirchen: Neuwahl |publisher=NÖN |date=2017}}&lt;/ref&gt;

== Дела ==
Сакири е автор на книги и есеи поврзани со историјата, културата и говорите на областа [[Река (Македонија)|Река]].

* ''Eine kurze Geschichte der Zarnovci'' (2019)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sakiri |first=Selmin |title=Eine kurze Geschichte der Zarnovci |publisher=epubli |date=2019 |isbn=978-3748556848}}&lt;/ref&gt;

* ''Die notwendige Differenzierung zwischen den Begriffen Torbeschen und Mazedoniern muslimischen Glaubensbekenntnisses'' (2022)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sakiri |first=Selmin |title=Die notwendige Differenzierung zwischen den Begriffen Torbeschen und Mazedoniern muslimischen Glaubensbekenntnisses |publisher=Independently published |date=2022 |isbn=979-8840969311}}&lt;/ref&gt;

* ''Mie od Žirovnica ovake si zboreme: Žarnoskiot govor – mala monografija i rečnik'' (2025)&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Sakiri |first=Selmin |title=Mie od Žirovnica ovake si zboreme: Žarnoskiot govor – mala monografija i rečnik |publisher=Self-published |date=2025}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}
{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Сакири, Селмин}}

[[Категорија:Родени во 1995 година]]
[[Категорија:Македонски писатели]]
[[Категорија:Македонски инженери]]
[[Категорија:Македонци од Австрија]]</text>
      <sha1>c3sygmj8ksp9r7jwu7mqadj7ijef06g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ситус инверзус</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1361966</id>
    <revision>
      <id>5600898</id>
      <parentid>5493119</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T00:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600898</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23287" sha1="7sevllb2td3ol47alq3z4h2lq4tmnfv" xml:space="preserve">'''''Ситус инверзус''''' (исто така наречен '''''ситус трансверсус''''' или '''''оппоситус''''' ) е вродена состојба во која главните [[Орган|внатрешните органи]] се свртени или пресликани од нивните нормални позиции. Нормалниот распоред на внатрешните органи е познат како ''ситус солитус''. Иако срцевите проблеми се почести, многу луѓе со ''ситус инверзус'' немаат медицински симптоми или компликации кои произлегуваат од состојбата, а до појавата на модерната медицина, таа обично не била дијагностицирана.

''Ситус инверзус'' се наоѓа кај околу 0,01% од популацијата или околу 1 лице на 10.000. Во најчестата ситуација, ''тотален ситус инверсус'', вклучува целосна транспозиција (превртување оддесно кон лево) на сите [[Орган|внатрешни органи]]. Срцето не е во својата вообичаена положба на левата старна на градниот кош, туку е десно, состојба позната како ''декстрокардија''. Бидејќи односот помеѓу органите не е променет, повеќето луѓе со ''ситус инверзус'' немаат поврзани медицински симптоми или компликации.&lt;ref name=&quot;medicinet&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=5499|title=Definition of Situs inversus totalis|work=[[MedicineNet]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20190202223121/https://www.medicinenet.com/script/main/art.asp?articlekey=5499|archive-date=2019-02-02|accessdate=2015-05-12}}&lt;/ref&gt;

Невообичаена форма на ''ситус инверзус'' е изолираната левокардија, во која положбата на срцето не се пресликува заедно со другите органи. Изолираната левокардија носи ризик од срцеви дефекти, и затоа пациентите со оваа состојба може да бараат операција за да се коригираат.

Во поретки случаи како што се ситус амбигус или хетеротаксија, ''ситусот'' не може да се утврди. Кај овие пациенти, црниот дроб може да биде во средна линија, слезината отсутна или повеќекратна, а цревата малротирани. Често, структурите се дуплираат или целосно отсуствуваат. Овој случај поверојатно е да предизвика медицински проблеми отколку ''тотален ситус инверзус''.&lt;ref name=&quot;medscape&quot;&gt;{{Наведено списание|date=26 April 2016|title=Situs Inversus Imaging: Overview, Radiography, Computed Tomography|url=http://emedicine.medscape.com/article/413679-overview|journal=EMedicine}}&lt;/ref&gt;

== Знаци и симптоми ==
Во отсуство на вродени срцеви мани, лицата со ''ситус инверзус'' се хомеостатски нормални и можат да живеат стандарден здрав живот, без никакви компликации поврзани со нивната здравствена состојба. Постои 5-10% преваленца на вродени срцеви заболувања кај индивидуи со ''тотален ситус инверзус'', најчесто транспонирање на големите крвни садови. Инциденцата на вродени срцеви заболувања е 95% во ситус инверзус со левокардија.

Многу луѓе со ''тотален ситус инверзус'' не се свесни за својата необична анатомија додека не побараат лекарска помош за неповрзана состојба, како што е [[скршеница на ребро]] или напад на [[апендицит]]. Состојбата може да се открие и при администрација на одредени лекови или за време на тестови како што се оброк со бариум или клизма. Свртувањето на органите тогаш може да доведе до одредена конфузија, бидејќи многу знаци и симптоми ќе бидат на атипична страна. На пример, ако поединец со ''ситус инверзус'' развие [[апендицит]]ис, тој ќе му се јави на лекарот со болки во долниот лев абдомен, бидејќи таму се наоѓа нивното слепото црево.  Така, во случај на медицински проблем, сознанието дека поединецот има ''ситус инверзус'' може да ја забрза дијагнозата. Луѓето со оваа ретка состојба треба да ги информираат своите [[лекар]]и пред преглед, за да може лекарот да го пренасочи нивното пребарување за срцеви звуци и други знаци. Носењето ознака за медицинска идентификација може да помогне да се информираат давателите на здравствени услуги во случај лицето да не може да комуницира.

''Ситус инверзус'', исто така, ги комплицира операциите [[Пресадување (медицина)|за трансплантација на органи]] бидејќи органите на донаторот поверојатно ќе доаѓаат од нормални донатори. Бидејќи срцата и црниот дроб се хирални, се појавуваат геометриски проблеми со поставување на орган во шуплина обликувана во огледалната слика. На пример, на лицето на кое му е потребна трансплантација на срце треба сите негови големи садови повторно да се прикачат на донаторското срце. Сепак, ориентацијата на овие садови кај лице со ''ситус инверзус'' е обратна, што бара чекори за правилно спојување на крвните садови.

== Причина ==
[[Податотека:Primary_ciliary_dyskinesia-10.jpg|мини|Аксијална КТ слика која покажува декстрокардија и ситус инверзус кај пациент со Картагенер синдром .]]
[[Податотека:Primary_ciliary_dyskinesia_7.jpg|мини|Аксијална КТ слика која покажува situs inversus (црн дроб и IVC лево, слезината и аортата десно) кај пациент со Картагенер синдром.]]
[[Податотека:Autorecessive.svg|десно|мини| Ситус инверзус има [[Доминантен алел|автосомно рецесивен]] модел на наследување.]]
''Ситус инверзус'' е генерално [[Доминантен алел|автосомно рецесивна]] [[Генетика|генетска]] состојба, иако може да биде поврзана со Х или да се најде кај идентични близнаци од „огледална слика“.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|year=1984|title=Situs viscerum specularis in monozygotic twins|journal=Acta Genet Med Gemellol (Roma)|volume=33|issue=1|pages=81–85|doi=10.1017/S0001566000007546|pmid=6540028|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Околу 25% од лицата со ''ситус инверзус'' имаат основна состојба позната како примарна цилијарна дискинезија (ПЦД). ПЦД е дисфункција на цилиите што се јавува за време на раниот ембрионски развој. Нормално функционалните цилии ја одредуваат положбата на внатрешните органи за време на раниот развој, па така ембрионите со ПЦД имаат 50% шанса да развијат ''ситус инверзус''. Ако имаат, се вели дека имаат Картагенер синдром, кој се карактеризира со тријада на ''ситус инверзус'', хроничен синузитис и бронхиектазии. Цилиите се одговорни и за чистење на слузта од белите дробови, а дисфункцијата предизвикува зголемена подложност на инфекции на белите дробови. Картагеновиот синдром може да се манифестира и со машка неплодност бидејќи се потребни функционални цилии за правилно функционирање на флагелите на спермата.

Значително зголемување на случаите било забележано неколку месеци по укинувањето на политиката нулта-COVID-19 во Кина, што се совпадна со порастот на инфекциите [[SARS-CoV-2|САРС-КоВ-2]] . Овој редок клинички доказ сугерирал можна врска помеѓу инфекцијата за време на бременоста и развојот на ситус инверзус кај фетусот, конкретно за време на гестациските недели 4-6, критичниот период за позиционирање на органите.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Guo, Zhenming; Luo, Yingchun; Bi, Yan; Liu, Liangjie; Qi, Yuan|date=November 2024|title=Association between situs inversus and maternal SARS-CoV-2 infection at gestational age 4–6 weeks|url=https://linkinghub.elsevier.com/retrieve/pii/S2666634024002915|journal=Med|language=en|volume=5|issue=11|pages=1433–1441.e3|doi=10.1016/j.medj.2024.07.009|pmid=39094582}}&lt;/ref&gt;

== Ефект врз анатомијата ==
Состојбата ги зафаќа сите главни структури во градниот кош и [[Стомак|абдоменот]]. Општо земено, органите едноставно се транспонираат низ сагиталната рамнина. Срцето се наоѓа на десната страна на градниот кош, [[желудник]]от и [[слезина]]та на десната страна на абдоменот и [[Црн дроб|црниот дроб]] и [[жолчка]]та на левата страна. Нормалната десна преткомора на срцето се јавува лево, а левата преткомора е десно. Анатомијата на белите дробови е обратна и левото белодробно крило има три лобуси додека десното белодробно крило има два лобуси. Цревата и другите внатрешни структури се исто така поништени од нормалните, а [[Крвен сад|крвните садови]], [[Живец|нервите]] и [[Лимфатични садови|лимфните патишта]] исто така се транспонирани.

Ако срцето се замени на десната страна на градниот кош, тоа е познато како &quot;''ситус инверзус'' со декстрокардија&quot; или &quot;''тотален ситус инверзус''&quot;. Ако срцето остане на нормалната лева страна на градниот кош, што е многу поретка состојба (1 од 2.000.000 од општата популација), тоа е познато како „''ситус инверзус'' со левокардија“ или „''ситус инверзус некомплетус''“.

''Ситус инверзус'' на оптичкиот диск може да се појави еднострано или билатерално, поврзано со намалена бинокуларност и стереоострина слична на синдром на монофиксација . Се карактеризира со појава на ретинални садови во аномален правец (од назален, а не од временски аспект) со дисверзија (навалување) на оптичкиот диск.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Kothari|first=M.|last2=Chatterjee|first2=D. N.|date=2010|title=Unilateral situs inversus of optic disc associated with reduced binocularity and stereoacuity resembling monofixation syndrome|journal=Indian Journal of Ophthalmology|volume=58|issue=3|pages=241–242|doi=10.4103/0301-4738.62654|pmc=2886260|pmid=20413932|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Се чини дека с''итус инверзус'' не влијае значително на која рака ќе ја користи пациентот. Врз основа на студија од 2004 година која го документира ''ситус инверзус'' кај индивидуи со примарна цилијарна дискинезија, процентот на деснак кај оние со с''итус инверзус'' не се разликува значително од оној на оние со ''ситус солитус''.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=I.C. McManus|last2=N. Martin|last3=G.F. Stubbings|last4=E.M.K. Chung|last5=H.M. Mitchison|date=22 December 2004|title=Handedness and situs inversus in primary ciliary dyskinesia|journal=Proceedings of the Royal Society B: Biological Sciences|publisher=Royal Society|volume=271|issue=1557|pages=2579–2582|doi=10.1098/rspb.2004.2881|pmc=1691902|pmid=15615683}}&lt;/ref&gt; Една понова студија од 2023 година не успеала да најде статистички значајни разлики во познанието, иако леворакоста беше значително почеста со 26% во споредба со 10,6% од општата популација.&lt;ref name=&quot;g858&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Gerrits|first=Robin|last2=Vingerhoets|first2=Guy|date=2023|title=Brain functional segregation, handedness and cognition in situs inversus totalis: A replication study|url=https://psyarxiv.com/erpx8/|journal=Neuropsychologia|volume=191|page=108731|doi=10.1016/j.neuropsychologia.2023.108731|pmid=37949213}}&lt;/ref&gt;

== Дијагноза ==
Дијагнозата на ''ситус инверзус'' може да се направи со помош на техники за снимање како што се [[Рендгенски зраци|рентген]], [[ултразвук]], КТ скен и [[Магнетна резонанција|магнетна резонанца]] (МРИ).

Секој потенцијален третман би вклучувал целосно и високо инвазивно хируршко преуредување на внатрешните внатрешни органи на пациентот. Ваквата процедура е непотребна, имајќи предвид дека ''ситус инверзус'' ретко предизвикува дополнителни симптоми. Ниту еден третман, медицински или хируршки, не е пропишан за индивидуи ''ситус инверзус'', а медицинските професионалци наместо тоа ги третираат сите други симптоми кои пациентот може да ги има со свесност за уникатната анатомија на пациентот.

== Појава ==
''Ситус инверзус'' е редок, а зафаќа 0,01% од населението.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Soccorso|first=Giampiero|last2=Ninan|first2=George K.|date=February 2012|title=Through the looking-glass what you found there|journal=World Journal of Pediatrics|volume=8|issue=1|pages=86|doi=10.1007/s12519-012-0336-6|pmid=22282384|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Eitler|first=Katalin|last2=Bibok|first2=András|last3=Telkes|first3=Gábor|date=3 March 2022|title=Situs Inversus Totalis: A Clinical Review|journal=International Journal of General Medicine|volume=15|pages=2437–2449|doi=10.2147/IJGM.S295444|issn=1178-7074|pmc=8901252|pmid=35264880|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

== Историја ==
Декстрокардија ([[срце]]то се наоѓа на десната страна на градниот кош) била нацртана од [[Леонардо да Винчи]], и потоа препознаен од Марко Аурелио Северино во 1643 година. С''итус инверзус'' првпат бил опишан повеќе од еден век подоцна од Метју Бејли.&lt;ref name=&quot;medscape&quot;/&gt;

== Етимологија ==
Терминот ''ситус инверзус'' е кратка форма на [[Латински јазик|латинската]] фраза с''итус инверзус висцериум (situs inversus viscerum)'', што значи „превртена положба на внатрешните органи“.

== Забележителни случаи ==
Значајни поединци со документирани случаи на с''итус инверзус'' вклучуваат:

* [[Енрике Иглесијас]], шпански пејач, текстописец, актер и продуцент.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sciencealert.com/here-s-why-are-some-people-left-handed-according-to-science|title=Here's why some people are left-handed, according to science|last=Silver|first=Katie|date=28 April 2015|work=sciencealert.com|publisher=Science Alert|archive-url=https://web.archive.org/web/20181225075744/https://www.sciencealert.com/here-s-why-are-some-people-left-handed-according-to-science|archive-date=25 December 2018|accessdate=23 May 2016}}&lt;/ref&gt;
* [[Кетрин О'Хара]], канадско-американска глумица, писателка и комичарка.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theglobeandmail.com/arts/catherine-ohara-particulars/article1203604/|title=Catherine O'Hara: particulars|last=Commanducci|first=Massimo|date=October 15, 2009|work=[[The Globe and Mail]]|access-date=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;
* Ренди Фоје, американски [[кошарка]]р во [[Национална кошаркарска асоцијација|НБА]] . Тој не претрпе никакви забележливи компликации, а состојбата не се очекува да влијае на неговата кариера како професионален спортист, бидејќи сите негови органи се во обратна насока.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://wcco.com/sports/Minnesota.Timberwolves.Randy.2.371610.html|title=Rookie T-Wolf's Organs Reversed|archive-url=https://web.archive.org/web/20090107130409/http://wcco.com/sports/Minnesota.Timberwolves.Randy.2.371610.html|archive-date=2009-01-07|accessdate=2021-02-07}}&lt;/ref&gt;
* Тим Милер, директор на Центарот за јога Аштанга во Карлсбад, Калифорнија.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://timmiller.typepad.com/blog/2014/09/tuesday-september-16thencinitas-gods-hospital.html|title=Tuesday September 16th – Encinitas – &quot;God's Hospital&quot;|work=Tuesdays with Timji|accessdate=2025-01-16|archive-date=2016-05-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20160528075026/https://timmiller.typepad.com/blog/2014/09/tuesday-september-16thencinitas-gods-hospital.html|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;
* Роуз Мари Бентли, жена Молала, Орегон, која несвесно ја имала ретката варијанта ''ситус инверзус'' со левокардија и живеела до 99 години без никакви компликации. Таа го донираше своето тело на Универзитетот за здравје и наука во Орегон, каде што нејзината состојба била откриена за време на час по анатомија, откако студентите забележале невообичаено распоредување на крвните садови на нејзиното срце, што поттикнала понатамошна истрага на трупот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.opb.org/news/article/oregon-mollala-woman-situs-inversus-ohsu-discovery/|title=Mollala Woman Lived 99 years with organs inversed|last=Foden-Vencil|first=Kristian|date=April 8, 2019|work=OPB|accessdate=February 7, 2021}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.cnn.com/2019/04/08/health/99-year-old-backward-organs-medical-oddity/index.html|title=She lived for 99 years with organs in all the wrong places and never knew it|last=Sandee LaMotte|date=8 April 2019|work=CNN}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

[[Категорија:Вродени пореметувања]]
[[Категорија:Ретки болести]]</text>
      <sha1>7sevllb2td3ol47alq3z4h2lq4tmnfv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Живи мртовци: Мртов град</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1362425</id>
    <revision>
      <id>5600895</id>
      <parentid>5496060</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T00:34:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Stephan1000000</username>
        <id>82108</id>
      </contributor>
      <origin>5600895</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8061" sha1="dfo8z3xl4543m6hxqowmxcnub83jdth" xml:space="preserve">{{Инфокутија за телевизија
| name = Живи мртовци: Мртов град
| genre = ужаси&lt;br&gt;[[драма]]&lt;br&gt;[[зомби-апокалипса]]
| creator = [[Ели Џорне]]
| based_on = ''Живи мртовци'' (стрип)
| theme_music_composer = 
| composer = [[Ијан Хултквист]]
| country = {{САД}}
| num_seasons = 3
| num_episodes = 15
| producer = 
| cinematography = 
| editor = 
| runtime = 40 — 50 минути
| company = {{Plainlist|
* [[Skybound Entertainment]]
* [[Valhalla Entertainment]]
* Circle of Confusion
* Schneibot
* [[AMC Studios]]
}}
| network = [[AMC (ТВ-канал)|AMC]]
| first_aired = 18 јуни 2023
| last_aired = сѐ уште
| starring = {{Plainlist|
* [[Лорен Кохан]]
* [[Џефри Дин Морган]]
* [[Гај Чарлс]]
* [[Жељко Иванек]]
* Махина Наполеон
}}
| location = [[Њу Џерси]]
| executive_producer = {{plainlist|
* [[Скот М. Гимпл]]
* [[Роберт Киркман]]
* Дејвид Алперт
* [[Гејл Ен Херд]]
* Брајан Бократ
* Лорен Кохан
* Џефри Дин Морган
* Ели Џорне
}}
| image = The Walking Dead- Dead City.jpg
| language = {{Plainlist|
* [[англиски јазик|англиски]]
* + [[македонски јазик|македонски]] &lt;small&gt;(титла)&lt;/small&gt;
}}
| related = ''[[Живи мртовци (ТВ-серија)|Живи мртовци]]''
| caption = Плакатот на првата сезона
}}{{Закосен наслов}}'''''Живи мртовци: Мртов град''''' ({{langx|en|The Walking Dead: Dead City}}) — американска постапокалиптична [[Телевизиска серија|ТВ]]-драма на ужасите создадена од Ели Џорне за [[AMC (ТВ-канал)|AMC]] и заснована на ликовите Меги и Ниган од стрип-серијалот „Живи мртовци“. Тоа е првото продолжение на ТВ-серијата „[[Живи мртовци (ТВ-серија)|Живи мртовци]]“ и петтиот дел од франшизата „Живи мртовци“ за да се одржи постојаноста со другите телевизиски серии. Џорне служи како главен продуцент.

Лорен Кохан и [[Џефри Дин Морган]] повторно ги играат своите улоги како Меги и Ниган од изворната телевизиска серија. Главните улоги ги толкуваат и Гај Чарлс, Жељко Иванек и Махина Наполеон. Развојот на серијата започнал во март 2022 г. Работниот наслов на серијата, „Остров на мртвите“, бил променет во август истата година. Дополнителните членови на глумечкиот состав биле објавени во октомври и ноември 2022 г. Главното снимање започнало во јули 2022 г. во [[Њу Џерси]] и завршило во октомври 2022 г.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://comicbook.com/tv-shows/news/the-walking-dead-dead-city-logo-maggie-negan-spinoff-lauren-cohan-jeffrey-dean-morgan/|title=The Walking Dead: Dead City Reveals Logo|lang=en|website=TV Shows|access-date=2024-04-14}}&lt;/ref&gt;

Првата сезона од серијата се состоела од шест епизоди и била објавена на 18 јуни 2023 г. Во јули 2023 г., било објавено обновување за втора сезона.

== Содржина ==
Серијата ги следи Меги и Ниган додека патуваат низ постапокалиптичен [[Менхетн]], одвоен од копното, во потрага по грабнатиот син на Меги, Хершел. Уништениот град е полн со мртовци и жители што го направиле Њујорк свој свет, полн со анархија, опасност, убавина и ужас.

== Улоги ==

=== Главни улоги ===
[[Лорен Кохан]] како Меги Грин. Вдовицата на Глен, порано дел од групата на [[Рик Грајмс]] во „[[Живи мртовци (ТВ-серија)|Живи мртовци]]“. Таа е и водач на Колонијата Хилтоп, заедница на преживеаници што се преселиле од [[Вирџинија]] во Њујорк.

[[Џефри Дин Морган]] како Ниган. Поранешниот водач на Спасителите, кој ја напуштил Заедницата со својата бремена сопруга за да започне семеен живот по настаните во „Живи мртовци“.

[[Гај Чарлс]] како Перли Армстронг. Тој е [[маршал]] на Нововавилонската Федерација, мрежа на преживеани заедници во Њујорк со задача да го следат Ниган.&lt;ref name=&quot;Charles&quot;&gt;{{Cite web|url=https://deadline.com/2022/04/isle-of-the-dead-gaius-charles-lauren-cohan-jeffrey-dean-morgan-the-walking-dead-spinoff-series-1235012056/|title='Isle Of The Dead': Gaius Charles Joins Lauren Cohan &amp; Jeffrey Dean Morgan In 'The Walking Dead' Spinoff|author=Andreeva|first=Nellie|date=2022-04-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404235552/https://deadline.com/2022/04/isle-of-the-dead-gaius-charles-lauren-cohan-jeffrey-dean-morgan-the-walking-dead-spinoff-series-1235012056/|archive-date=2023-04-04|website=[[Deadline (website)|Deadline]]|access-date=2022-11-16|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

[[Жељко Иванек]] како „Хрватот“. По потекло од [[Хрватска]], па оттука и неговиот прекар, Хрватот е жесток поранешен член на Спасителите, кој го грабнал синот на Меги, Хершел. Тој е и водач на „Бурази“ (мак. ''Браќата''), група непријателски преживеаници што ја презеле контролата над Менхетн.

Махина Наполеон како Џини: Млада девојка со [[мутизам]] што завршува под грижата на Ниган по трауматската смрт на нејзиниот татко. Подоцна се открива дека нејзиниот татко бил еден од мажите за кого Ниган објавил потера.

=== Второстепени улоги ===
Логан Ким како Хершел Ри: тинејџерскиот син на Меги и Глен. Ким го заменува глумецот Кин Мајкл Спилер, кој претходно го толкувал Хершел во „Живи мртовци“.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://comicbook.com/tv-shows/news/the-walking-dead-dead-city-recasts-hershel-rhee-logan-kim/|title=The Walking Dead: Dead City Recasts Maggie's Son Hershel|last=Bonomolo|first=Cameron|date=March 26, 2023|website=[[ComicBook.com]]|access-date=April 11, 2023}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==

* {{Official website|https://www.amc.com/shows/the-walking-dead-dead-city--1060741}}

{{IMDb title|18546730}}
__СОСОДРЖИНА__
__ИНДЕКС__

[[Категорија:Телевизиски серии]]
[[Категорија:Телевизиски серии на англиски јазик]]
[[Категорија:Американски телевизиски серии]]</text>
      <sha1>dfo8z3xl4543m6hxqowmxcnub83jdth</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Камена (стихозбирка)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1371304</id>
    <revision>
      <id>5600734</id>
      <parentid>5372885</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:58:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600734</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5464" sha1="knnqrlj00skevv614nq4v3j198tokfr" xml:space="preserve">{{закосен наслов}}
[[Податотека:Анте Поповски.tif|мини|Анте Поповски]]
'''''„Камена“''''' — стихозбирка на македонскиот поет [[Анте Поповски]], првобитно објавена во 1972 година, како издание на ЗИД „Нова Македонија“. Покрај новите песни, објавени за првпат во збирката, таа ја содржи и песната „СФРЈ“, првобитно објавена во списанието „Разгледи“, V, 1963 година.

==Содржина==
Збирката ги содржи следниве песни:&lt;ref&gt;Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 315-377.&lt;/ref&gt;
===„За многаја лета“===
* „Алелуја“
* „Време“
* „Разболина“
* „Разделина“
* „Магдалена“
* „Нашите краишта“
* „За многаја лета“
* „Камена“
* „Рак“
* „Кобна“
* „На вјеки вјеков“
* „Андромеда“
* „Водолеа“
* „Олтар“
* „Оче наш“

===„Библиски легенди„===
* „Госпот стори небото, земјата...“
* „Лилјани“
* „Прокоба“
* „Пророци“
* „Недела“
* „Библиски легенди 8.“
* 9.
* 10.
* 11.
* 12.
* 13.
* 14.

===„Макови“===
* 1.
* 2.
* 3.
* 4.
* 5.
* 6.
* 7.
* 8.
* 9.

===„Сончогледи“===
* 1.
* 2.
* 3.
* 4.
* 5.
* 6.
* 7.
* 8.
* „СФРЈ“

==Осврт кон делото==
Во предговорот кон збирката, [[Богомил Ѓузел]] истакнува дека авторот го продолжува своето поетско истражување на татковината, раширувајќи го просторот и продлабочувајќи го во времето. Притоа, тој се обидува да го пронајде нејзиното органско, исконско лежиште во елементите што ја сочинуваат и што ѝ обезбедуваат појако и потрајно постоење. Во однос на времето, поетот го бара тежиштето не само во читливата историја, туку и во [[Мит|митските]] и во [[Библија|библиските]] почетоци. Оттука, воопшто не зачудува тоа што одреден број песни се читаат како [[Молитва|молитви]] за отворање на многу железни врати назад и напред во времето. Според Ѓузел, во збирката, „поетот, татковината и светот растат како неделив организам кој фаќа уште подлабок корен, шири поразгранета крошна и зрее уште побогат плод.&lt;ref&gt;Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 317-318.&lt;/ref&gt;

Според, [[Слободан Мицковиќ]], родољубивата поезија на Поповски најуверливо е остварена во неговата четврта збирка „Камена“ која органски, духовно произлегува од „[[Вардар (стихозбирка)|Вардар]]“ и „[[Непокор (стихозбирка)|Непокор]]“. Сепак, таа не е само патриотска поезија во најтесната смисла на зборот, зашто тој се задлабочува во дамнината не со намера таму да побара потврда за нејзиното величие, туку него претежно го интересира непрестајното живо и творечко опстојување на духовниот живот. За разлика од претходните две збирки, кои се одликуваат со објективизација на поетскиот говор, во оваа се менува стојалиштето на поетот, кој сега е присутен како говорител при што, иако неговото учество во кажувањето на песната и понатаму е затскриено, тој се појавува и низ една дескрипција која не може а да не е лична и низ позицијата на кажувач кој е присутен во целото време што го опфаќа песната.&lt;ref&gt;Анте Поповски, ''Поезија''. Наша книга, Скопје, 1990, стр. 540-541.&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Дела на Анте Поповски]]
[[Категорија:Книги од 1972 година]]
[[Категорија:Појавено во 1972 година во Македонија]]
[[Категорија:Македонски дела од 1972 година]]
[[Категорија:Македонски стихозбирки]]</text>
      <sha1>knnqrlj00skevv614nq4v3j198tokfr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сертификација АДИСА</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1372144</id>
    <revision>
      <id>5600885</id>
      <parentid>5382199</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:34:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600885</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2661" sha1="s8bdfplkcovwnu9z12akc7nnzc83cs2" xml:space="preserve">'''Сертификација АДИСА''' („Алијанса за отстранување на средства и безбедност на информациите“) — организација за сертификација специјализирана за заштита на податоци и управување со квалитет, и е оператор  за сертификација на ГДПР во Велика Британија. Тие се официјално одобрени од Канцеларијата на комесарот за информации на Велика Британија, а процесот на ревизија е акредитиран од Службата за акредитација на Обединетото Кралство.&lt;ref&gt;[https://adisacertification.com/ ADISA certification  ]&lt;/ref&gt; 

Лабораторијата за тестирање на АДИСА, наречена Истражувачки центар АДИСА, е водечка лабораторија за тестирање за санитизација на податоци и во моментов е единствената лабораторија што ја потврдува усогласеноста со стандардите за санитизација на податоци NIST 800-88 и IEEE 2883.

== Историја ==
Основана во 2010 година, АДИСА развила неколку стандарди и шеми за сертификација за да обезбеди безбедно отстранување на ИТ средства и санитизација на податоци. 

Во 2019 година, АДИСА го лансирала Истражувачкиот центар АДИСА, кој испорачува прпекти за сертификација на производи за алатки за санитизација на податоци на софтвер и хардвер.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница |url=https://charterhousemuller.com/what-is-adisa-and-why-does-it-matter-to-your-business// |title=ADISA certification |accessdate=2025-06-05 |archive-date=2025-04-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250421051233/https://charterhousemuller.com/what-is-adisa-and-why-does-it-matter-to-your-business/ |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; 

==Поврзано==
*[[Електронски отпад]]

==Наводи==
{{наводи}}{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:АДИСА}}
[[Категорија:Електронски отпад]]
[[Категорија:Управување со отпад]]</text>
      <sha1>s8bdfplkcovwnu9z12akc7nnzc83cs2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Крум Чушков</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1372824</id>
    <revision>
      <id>5600822</id>
      <parentid>5531126</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:24:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Simin</username>
        <id>54149</id>
      </contributor>
      <comment>/* Независна Македонија */ како што е напишано во изворот</comment>
      <origin>5600822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14007" sha1="1c43pjvm0ffeshinoly5rkn3nkcmtuj" xml:space="preserve">{{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date={{починал на и возраст|df=yes|2009|||1929|12|20}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|othername=Градинар|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие}}

'''Крум Чушков''', роден '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]].

== Животопис ==

=== Социјалистичка Македонија ===
Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}&lt;/ref&gt;

Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&amp;stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}&lt;/ref&gt; Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Независна Македонија ===
Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}&lt;/ref&gt; Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Тие се залагаат за дипломатска поддршка и навремено признавање на Република Македонијаја од Бугарија и ја туркаат тезата дека бугарската пасивност ќе доведе до триумф на македонизмот и ќе создаде предуслов за негово префрлање во Пиринска Македонија. Покрај тоа, тие веруваат дека Бугарија ќе ги изгуби шансите за рехабилитација на бугарството во многу децении напред. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}&lt;/ref&gt;

Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}&lt;/ref&gt; Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Наводи ==
&lt;references /&gt;
{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков,  Крум}}
[[Категорија:Политичари од Велес]]
[[Категорија:Починати во Варна]]
[[Категорија:Македонски преселници во Варна]]
[[Категорија:Родени во 1929 година]]
[[Категорија:Починати во 2009 година]]
[[Категорија:Македонски политичари]]
[[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]]
[[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]]
[[Категорија:Македонски инженери]]
[[Категорија:Југословенски инженери]]
[[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници во Македонија]]
[[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]]
[[Категорија:Југословенски дисиденти]]</text>
      <sha1>1c43pjvm0ffeshinoly5rkn3nkcmtuj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600941</id>
      <parentid>5600822</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:50:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>Неенциклопедиски стил</comment>
      <origin>5600941</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13602" sha1="0p4fu4b2crmjqce66lvijobtjbgcibw" xml:space="preserve">{{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date={{починал на и возраст|df=yes|2009|||1929|12|20}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|othername=Градинар|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие}}

'''Крум Чушков''', роден '''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]].

== Животопис ==

=== Социјалистичка Македонија ===
Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}&lt;/ref&gt;

Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&amp;stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}&lt;/ref&gt; Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Независна Македонија ===
Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}&lt;/ref&gt; Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и [[Пиринска Македонија]] ќе била еветуално припоена кон [[Македонија]]. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}&lt;/ref&gt;

Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}&lt;/ref&gt; Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Наводи ==
&lt;references /&gt;
{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков,  Крум}}
[[Категорија:Политичари од Велес]]
[[Категорија:Починати во Варна]]
[[Категорија:Македонски преселници во Варна]]
[[Категорија:Родени во 1929 година]]
[[Категорија:Починати во 2009 година]]
[[Категорија:Македонски политичари]]
[[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]]
[[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]]
[[Категорија:Македонски инженери]]
[[Категорија:Југословенски инженери]]
[[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници во Македонија]]
[[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]]
[[Категорија:Југословенски дисиденти]]</text>
      <sha1>0p4fu4b2crmjqce66lvijobtjbgcibw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600942</id>
      <parentid>5600941</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:50:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Gurther</username>
        <id>105215</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Непотребно</comment>
      <origin>5600942</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="13562" sha1="hua8w9zu9x1sevg55ujxaoowmo3yxr0" xml:space="preserve">{{Инфокутија Личност|name=Крум Чушков|birth_name=Крум Борисов Чушков|birth_date=[[20 декември]] [[1929]]|birth_place=[[Велес]], [[Вардарска Бановина]], [[Кралство Југославија]]|death_date={{починал на и возраст|df=yes|2009|||1929|12|20}}|death_place=[[Варна]], [[Бугарија]]|image=Крум Чушков досие.pdf|othername=Градинар|image caption=Слика од Чушков во неговото полициско досие}}

'''Крум Борисов Чушков''', познат по псевдонимот '''Градинар''' ([[Велес]], [[20 декември]] [[1929]] — [[Варна]], [[2009]]) — [[Македонија|македонски]] активист и политичар. Член на [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]], угнетуван од социјалистичкиот режим поради неговата поддршка на [[Независна Македонија|обединета независна македонска држава]]. Во [[1946|1946 г.]] бил еден од уапсаните личности за време на судските процеси против [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешките гимназијалци]]. После [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]] тој се приклучил во политичките кампањњи на [[ВМРО-ДПМНЕ]]. Иако бил укинат социјалистичкиот режим тогашната македонска влада продолжила да го чува под надзор. Поради причини поврзани со безбедноста тој се преселил во [[Варна]] каде што починал во [[2009|2009 година]].

== Животопис ==

=== Социјалистичка Македонија ===
Роден на [[20 декември]] [[1929|1929 година]] во [[Велес]], тогаш дел од [[Кралството Југославија]]. Бил жив сведок на [[народноослободителната борба]] во [[Велес]] и [[Велешко]]. После [[Втората светска војна]] Чушков се запишал во [[Гимназија „Кочо Рацин“ - Велес|велешката гимназија која била преименувана во „Кочо Рацин“]]. За време на неговото средноучилишно образование тој се запознал со [[Саздо Трајковски]] и [[Благој Џајков]] исто така од родени од Велес. Џајков бил [[Македонство|македонски националист]] и верник кон старата идеалогија на [[МРО]] — [[Независна Македонија|независна обединета македонска држава]]. Овој идеалошки став бил противречен со тогашните гледишта на [[СР Македонија]], во полициските досија верници на оваа идеалогија биле обележани како „ВМ“ или [[Михајловисти|ванчомихајловисти]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://plus.cobiss.net/cobiss/mk/mk/bib/94016778|title=Велес и Велешко: 1944-1991|last=Ачкоска|first=Виолета|publisher=Макавеј|year=2013|isbn=978-608-205-233-5|location=Скопје|pages=225-228|author-link=Виолета Ачкоска}}&lt;/ref&gt;

Со поттик од Џајков, Трајковски и Чушков се приклучиле во [[Демократски фронт на Македонија „Илинден 1903“|Демократскиот фронт на Македонија „Илинден 1903“]]. Тие исто така подржиле други велешки гимназијалци да се приклучат во организацијата како Драган Василев, Кирил Ќирков, Тихомир Лукарев, Буба Лукарева и Васа Ќиркова. Во ноќта на [[нова година]] [[1946|1946 година]] Чушков заедно со неговите пријатели се собрале во [[Чалошево|Дурутовец]] каде што се заколнале пред [[евангелие]]то со [[револвер]], слично како што правиле [[Македонското револуционерно движење|македонските револуционери]] за време на [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]]. Чушков се приклучил во гимназискиот хор и продолжил да држи тајни средби во [[Црква „Св. Спас“ - Велес|црквата Св. Спас]] кога вежбал со хорот.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Во 1946 година, нивната организација била откриена од комунистичката власт која ги уапсила нејзините членови. Во полициското досие на Чушков тој бил претставен со псевдонимот '''Градинар'''. Во истата година почнал голем судски процес против велешките гимназијалци кои биле дел од организацијата, најстрогата казна ја добил Благоја Џајков со седум години затвор. Во [[Бугарска историографија|Бугарската историграфија]] казната на Чушков е надуена со злонамерата да ја претстават комунистичката власт како ѕверски противници на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]. Некои бугарски дела наведуваат дека казната била три години во затвор, додека пак некои псевдоисториски трудови наведуваат шест години.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://bulgariamakedonia.net/index.php?br=34&amp;stat=455|title=Крум Чушков, 1929-2009|last=България Македония|date=2009|work=България Македония}}&lt;/ref&gt; Според полициските извештаи неговата казна била 18 месеци. Во 1946 година бил интерниран кај градскиот затвор во [[Скопје]] и во [[1947|1947 година]] последните месеци на неговата казна ги исполнил во [[Идризово]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Независна Македонија ===
Неколку месеци пред [[Ден на независноста на Македонија|независноста на Македонија]], Чушков повторно бил уапсан и осуден поради горењето на југословенското знаме кај велешката касарна и обидот да извршат атентат спрема српскиот офицер во касарната. Пред референдумот за независност Чушков посакал [[Југословенска народна армија|југословенската армија]] да отстапи од македонскиот терен. Тој бил уапсан заедно со Георги Калузаров и Иван Тренчев. После независноста на Македонија тој бил ослободен и се приклучил во централниот комитет на [[ВМРО-ДПМНЕ]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://kultura.bg/web/%D0%B5%D0%BD%D1%86%D0%B8%D0%BA%D0%BB%D0%BE%D0%BF%D0%B5%D0%B4%D0%B8%D1%87%D0%B5%D0%BD-%D1%80%D0%B5%D1%87%D0%BD%D0%B8%D0%BA-%D0%B7%D0%B0-%D0%BC%D0%B0%D0%BA%D0%B5%D0%B4%D0%BE%D0%BD%D0%B8%D1%8F-%D0%B8/|title=Енциклопедичен речник за Македония и македонските работи|last=Серафимов|first=Цанко|date=25 јануари 2017|work=Култура}}&lt;/ref&gt; Во [[28 декември]] [[1991|1991 година]] Чушков заедно со Калаузанов го посетиле тогашниот министер за внатрешни работи на Бугарија Љупчо Трохаров. Чушков му рекол дека македонскиот идентитет ќе го надмине бугарскиот притисок и [[Пиринска Македонија]] ќе била еветуално припоена кон [[Македонија]]. Некои бугарски новинари ја претставиле посетата на Чушков со бугарски карактер.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=http://www.anamnesis.info/sites/default/files/Todorova_K_Anamneza_statiya_br_4_2020.pdf|title=ПРАВИТЕЛСТВОТО НА ФИЛИП ДИМИТРОВ И ПРИЗНАВАНЕТО НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЯ (8.XI.1991-30.XII.1992)|last=Тодорова|first=Красимира|publisher=Анамнеза|year=2020|location=Софија|pages=101}}&lt;/ref&gt;

Меѓу [[12 јануари|12]] и [[14 јануари]] [[1992|1992 година]] престојувал во [[Софија]] каде што побарал бугарската власт да ја признае независноста на Македонија. Чушков се обидол да подобри [[Македонско-бугарски односи|односи меѓу новосоздадената Македонија и Бугарија]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Во [[18 април]] [[1992|1992 година]] Чушков заедно со неговиот син Георги (Гоце) Чушков и Георги Калаузаров биле повторно уапсани и осудени поради судскиот сомнеж дека Чушков имал некаква поврзаност со бугарската политичка партија [[ВМРО-БНД]]. [[Македонски научен институт|Македонскиот научен институт]] го претставил настанот како „репресија на [[Македонски Бугари|Бугарите во Македонија]]“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=http://www.mni.bg/2022/04/blog-post_74.html|title=18.04.1992 г.: Арести и побои над българи в Северна Македония|last=Еков|first=Евгениј|date=2021|work=Македонски Преглед}}&lt;/ref&gt; Брзо бил ослободен после судските процеси. Во [[8 мај]] [[1994|1994 година]] во [[Скопје]] формирал здружение со намера да ги подобри односите меѓу Бугарија и Македонија но организацијата брзо била затворена.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Покрај тоа што не бил затвор македонската власт сѐ уште го чувале неговото старо досие од времето на социјализмот. Чушков се чувствувал небезбеден и поради тоа се преселил во [[Варна]], Бугарија. Каде што починал во [[2009|2009 година]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Наводи ==
&lt;references /&gt;
{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Чушков,  Крум}}
[[Категорија:Политичари од Велес]]
[[Категорија:Починати во Варна]]
[[Категорија:Македонски преселници во Варна]]
[[Категорија:Родени во 1929 година]]
[[Категорија:Починати во 2009 година]]
[[Категорија:Македонски политичари]]
[[Категорија:Велешани репресирани од југословенскиот режим]]
[[Категорија:Политичари од ВМРО-ДПМНЕ]]
[[Категорија:Македонски инженери]]
[[Категорија:Југословенски инженери]]
[[Категорија:Македонски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници во Македонија]]
[[Категорија:Југословенски затвореници и притвореници]]
[[Категорија:Затвореници и притвореници во Југославија]]
[[Категорија:Југословенски дисиденти]]</text>
      <sha1>hua8w9zu9x1sevg55ujxaoowmo3yxr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Група (математика)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1376064</id>
    <revision>
      <id>5600743</id>
      <parentid>5413050</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T16:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5452" sha1="5iojt7mi6oto4sxmnred8yo3efsq8m3" xml:space="preserve">[[Податотека:Rubik's cube.svg |мини|[[Група на Рубиковата коцка | Можните манипулации на Рубиковата коцка]] образуваат група.]]
'''Група''' — [[алгебарска структура]] што се состои од [[множество]] заедно со [[бинарна операција]] која е [[асоцијативност|асоцијативна]], има [[неутрален елемент]] и за секој елемент во множеството има [[инверзен елемент]].

Групата е една од најраспространетите структури во математиката. Често се појавува во контекст на симетрии, но има и други примени. Целите броеви &lt;math&gt;\mathbb{Z}&lt;/math&gt; заедно со операцијата [[собирање]] претставуваат група.

== Дефиниција ==
Една '''група''' е множество &lt;math&gt;G&lt;/math&gt; заедно со операција &lt;math&gt;\cdot : G \times G \to G&lt;/math&gt;, така што:
* операцијата е [[асоцијативност|асоцијативна]], т.е.&lt;math&gt;a \cdot ( b \cdot c) = (a \cdot b) \cdot c &lt;/math&gt; за секои &lt;math&gt;a, b, c \in G&lt;/math&gt;. 
* постои елемент &lt;math&gt;e \in G&lt;/math&gt;, така што &lt;math&gt;g \cdot e = e \cdot g = g&lt;/math&gt; за секој &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt;, наречен '''неутрален елемент'''
* за секој елемент &lt;math&gt;g \in G&lt;/math&gt; постои елемент &lt;math&gt;h \in G&lt;/math&gt;, така што &lt;math&gt;g \cdot h = h \cdot g = e&lt;/math&gt;, наречен '''[[инверзен елемент]]'''. Овој елемент обично се означува со &lt;math&gt;g^{-1}&lt;/math&gt;.

Една група се нарекува '''Aбелова''' (по норвешкиот математичар [[Нилс Хенрик Абел|Абел]]) или '''комутативна''', ако за сите &lt;math&gt;g,h \in G&lt;/math&gt; важи &lt;math&gt;gh = hg&lt;/math&gt;.

Кардиналитетот на множеството на една група се нарекува '''ред''' на групата. Една група се нарекува '''конечна''' ако нејзиното множество е конечно.

Често &lt;math&gt;\cdot&lt;/math&gt; се испушта и наместо &lt;math&gt;g \cdot h&lt;/math&gt; пишуваме &lt;math&gt;gh&lt;/math&gt;.

Неутралниот елемент во една група е единствен. Нека &lt;math&gt;e' \in G&lt;/math&gt; е уште еден неутрален елемент. Тогаш &lt;math&gt;e \cdot e' = e'&lt;/math&gt;, бидејќи &lt;math&gt;e&lt;/math&gt; е неутрален елемент. Но исто така &lt;math&gt;e \cdot e' = e&lt;/math&gt;, бидејќи &lt;math&gt;e'&lt;/math&gt; е неутрален елемент. Од тоа следи дека &lt;math&gt;e = e'&lt;/math&gt;.

Исто така и инверзниот елемент на еден елемент е единствен. Нека &lt;math&gt;h, h'&lt;/math&gt; се инверзени елементи на &lt;math&gt;g&lt;/math&gt;. Тогаш &lt;math&gt;h = eh = (h'g)h = h'(gh) = h'&lt;/math&gt;.

Третото барање може да се олабави: Доволно е да са претпостави дека секој елемент има десен (или симетрично лев) инверзен елемент. Нека е &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; десен инверзен елемент на &lt;math&gt;g&lt;/math&gt;. Тогаш и &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; има десен инверзен елемент &lt;math&gt;g'&lt;/math&gt;. Исто како горе важи &lt;math&gt;g = ge = g(hg') = (gh)g' = eg' = g'&lt;/math&gt;. Ова значи дека &lt;math&gt;h&lt;/math&gt; е инверзен елемент на &lt;math&gt;g&lt;/math&gt; (од двете страни).

== Примери ==
=== Цели броеви ===
[[Цел број|Целите броеви]] заедно со обичното [[собирање]] претставуваат [[Абелова група]].

=== Тривијална група ===
Множеството &lt;math&gt;\{e\}&lt;/math&gt; заедно со единствената можна операција &lt;math&gt;e \cdot e = e&lt;/math&gt; сочинуваат Абелова група.

=== Симетрична група ===
Нека &lt;math&gt;X&lt;/math&gt; е произволно множество и нека &lt;math&gt;\operatorname{Bij}(X, X)&lt;/math&gt; е множеството на сите инвертибилни функции &lt;math&gt;X \to X&lt;/math&gt;. Тогаш &lt;math&gt;\operatorname{Bij}(X,X)&lt;/math&gt; е група заедно со композиција на функции. Голем број на групи настануваат на сличен начин со додавање на дополнителни рестрикции на функциите.

Ако &lt;math&gt;X = \{1,2, \dots, n\}&lt;/math&gt;, тогаш пишуваме &lt;math&gt;S_n := \operatorname{Bij}(X, X)&lt;/math&gt; и ја нарекуваме оваа група &lt;math&gt;n&lt;/math&gt;-та '''симетрична група'''.

== Литература ==
* {{cite book|author=Ayres, Frank|title=Schaum's Outline of Modern Abstract Algebra|location=|publisher=McGraw-Hill|edition=1st|year=1965|isbn=9780070026551|pages=}}

[[Категорија:Теорија на групите]]
[[Категорија:Апстрактна алгебра]]</text>
      <sha1>5iojt7mi6oto4sxmnred8yo3efsq8m3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Самуел Есенде</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1378161</id>
    <revision>
      <id>5600759</id>
      <parentid>5491600</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14577" sha1="t6p34icgqs94zczcd69syk5ngkbkr23" xml:space="preserve">{{Infobox football biography 3
 | name                 = Самуел Есенде
 | image                = [[File:FC Salzburg gegen Paris St. Germain (UEFA Youth League-21. Februar 2017) 24 (Samuel Essende).jpg|200px]] 
 | fullname             = Самуел Емануел Есенде Мбонгу
 | birth_date           = {{Birth date and age|1998|1|23|df=y}}
 | birth_place          = [[Монфермеј]], [[Франција]]
 | nationality          = {{flagsport|FRA}} [[Франција]]&lt;br&gt;{{flagsport|COD}} [[ДР Конго]] (од 2024)
 | height               = {{Height|m=1.92}}
 | currentclub          = {{Fb team Augsburg}}
 | clubnumber           = 9
 | position             = [[Напад (фудбал)|напаѓач]]
 | youthyears1  =  2010–2016       | youthclubs1 =  {{Fb team Paris Saint-Germain}}
 | years1 = 2016-2019  | caps1 =  35  | goals1 =  5   | clubs1 = {{Fb team Paris Saint-Germain 2}}
 | years2 = 2018-2019  | caps2 =   1  | goals2 =  0   | clubs2 = →{{Fb team Eupen}}
 | years3 = 2019-2021  | caps3 =  35  | goals3 =  7   | clubs3 = {{Fb team Avranches}}
 | years4 = 2021-2022  | caps4 =  32  | goals4 =  7   | clubs4 = {{Fb team Pau}}
 | years5 = 2022-2023  | caps5 =  28  | goals5 =  4   | clubs5 = {{Fb team Caen}}
 | years6 = 2023-2024  | caps6 =  31  | goals6 = 15   | clubs6 = {{Fb team Vizela}}
 | years7 = 2024-      | caps7 =  30  | goals7 =  8   | clubs7 = {{Fb team Augsburg}}
 | nationalyears1 = 2024-     | nationalcaps1 =  8 | nationalgoals1 = 1  | nationalteam1 = {{flagsport|COD}} [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|ДР Конго]] 
}}

'''Самуел Есенде''' (роден на {{роден на|23|јануари|1998}}, во [[Монфермеј]]) – [[Франција|француско]]-[[ДР Конго|конгоански]] [[фудбал]]ер, [[Напад (фудбал)|напаѓач]] на [[ФК Аугсбург|Аугсбург]] и на [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|репрезентацијата на ДР Конго]].

==Клупска кариера==
Есенде се приклучил на [[Академија на ФК Париз Сен Жермен|Академијата на Париз Сен Жермен]] на 12-годишна возраст и ја поминал целата своја младинска фудбалска кариера во клубот.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.footmercato.net/ligue-1/info-fm-samuel-essende-le-talent-du-psg-qui-attise-les-convoitises_226898|title=Info FM : Samuel Essende, le talent du PSG qui attise les convoitises|date=20 May 2018 |publisher=}}&lt;/ref&gt; На 10 август 2018 година, тој го потпишал својот прв професионален договор со [[ФК Париз Сен Жермен|Париз Сен Жермен]] со важност до 1 јуни 2021 година,&lt;ref&gt;{{Cite web|url=http://www.leparisien.fr/sports/football/psg/psg-premier-contrat-pro-pour-samuel-essende-10-08-2018-7849176.php|title=PSG : Premier contrat pro pour Samuel Essende|date=10 August 2018}}&lt;/ref&gt; сепак правејќи настапи само за вториот тим во четвртото ниво на францускиот фудбал.

На 22 август 2018 година, Есенде бил позајмен на екипата на [[КАС Ојпен|Ојпен]] во [[Белгија]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://as-eupen.be/fr/la-kas-eupen-prete-lattaquant-francais-samuel-essende/|title=La KAS Eupen prête l'attaquant français Samuel Essende › KAS Eupen|website=as-eupen.be|date=22 August 2018}}&lt;/ref&gt; Тој го имал своето професионално деби со Ојпен во победата со 1–0 над [[Ројал Ексел Мускрон|Р. Е. Мускрон]] на 25 август 2018 година.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://int.soccerway.com/matches/2018/08/25/belgium/pro-league/rrc-peruwelz/koninklijke-as-eupen/2794789/|title=Royal Excel Mouscron vs. AS Eupen - 25 août 2018|website=Soccerway}}&lt;/ref&gt;

Во август 2021 година, тој се приклучил на францускиот третолигаш [[УС Авранш|Авранш]], каде останал две години.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://en.psg.fr/teams/first-team/content/samuel-essende-joins-us-avranches|title=Samuel Essende joins US Avranches|publisher=Paris Saint-Germain Official Site|date=22 August 2019|accessdate=2025-09-30|archive-date=2023-07-09|archive-url=https://web.archive.org/web/20230709093857/https://en.psg.fr/teams/first-team/content/samuel-essende-joins-us-avranches|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Во летото 2021, тој потпишал за екипата на [[ФК По|По]] со која настапувал една сезона во [[Лига 2 (Франција)|Лига 2]], каде на 32 натпревари постигнал 7 гола. Следната година потпишал за [[СМ Кан|Кан]]&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=Caen|url=https://www.smcaen.fr/2022-2023/actualites/groupe-pro/samuel-essende-rejoint-le-stade-malherbe|title=SAMUEL ESSENDE REJOINT LE STADE MALHERBE|date=20 June 2022|access-date=11 July 2022|language=fr}}&lt;/ref&gt;, кој се натпреварувал во истата дивизија, забележувајќи 28 настапи и 4 гола во [[Лига 2 (Франција) 2022-2023|сезоната 2022-2023]].

На 20 јули 2023, Есенде бил позајмен на [[Португалија|португалскиот]] клуб од [[Примеира лига]], {{Fb team (N) Vizela}}.&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=20 July 2023 |title=Samuel Essende para o ataque |trans-title=Samuel Essende for the attack |url=https://fcvizela.pt/2023/07/20/samuel-essende-para-o-ataque/ |access-date=14 August 2023 |website=FC Vizela |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt; Во дресот на Визела, тој ја одиграл најдобрата сезона во кариерата постигнувајќи 15 гола во [[Примеира лига 2023-2024|првенството]], но и покрај тоа што во јануари клубот го откупил од Кан&lt;ref&gt;{{Cite web |last= |first= |date=25 January 2024 |title=Essende é jogador do FC Vizela até 2026 |trans-title=Essende is a FC Vizela player until 2026 |url=https://fcvizela.pt/2024/01/25/essende-e-jogador-do-fc-vizela-ate-2026/ |access-date=25 January 2024 |website= |publisher=F.C. Vizela |language=pt-PT}}&lt;/ref&gt; на крајот на сезоната морал да го продаде напаѓачот поради испаѓањето од лигата.

На 28 јуни 2024 година, Есенде потпишал четиригодишен договор со [[Германија|германскиот]] клуб [[ФК Аугсбург|Аугсбург]].&lt;ref&gt;{{cite web|publisher=FC Augsburg|url=https://www.fcaugsburg.de/en/article/essende-joins-fca-20362|title=Samuel Essende joins Augsburg on four-year deal|date=28 June 2024|access-date=2 July 2024}}&lt;/ref&gt; Тој постигнал гол, на неговото деби во [[Прва Бундеслига (фудбал)|Бундеслигата]], во ремито 2–2 против [[ФК Вердер Бремен|Вердер Бремен]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=2024-08-24 |title=FCA kick off league season with entertaining 2-2 draw at home to Werder Bremen |url=https://www.fcaugsburg.de/en/article/fca-kick-off-league-season-with-entertaining-2-2-draw-at-home-to-werder-bremen-20683 |access-date=2024-08-28 |website=FC Augsburg |language=en}}&lt;/ref&gt;

==Репрезентативна кариера==
Откако во 2024 година се согласил да го претставува [[ДР Конго]], земјата на неговото потекло,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://fcvizela.pt/2024/06/07/essende-estreou-se-na-selecao/|title=Essende estreou-se na Seleção|date=2024-06-07|language=pt|access-date=2024-06-07}}&lt;/ref&gt; тој го направил своето деби за [[Фудбалска репрезентација на ДР Конго|репрезентацијата]] на 6 јуни 2024 година, во натпревар од [[Квалификации за Светско првенство во фудбал 2026|квалификациите]] за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]] против {{NazNB|FUrep|SEN}}, што завршил 1-1.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Својот прв гол за ДР Конго го постигнал на 5 јуни 2025, во победата со 1-0 над {{NazNB|FUrep|MLI}} во пријателски натпревар.  

=== Хронологија на репрезентативните настапи ===
{{Репрезентативни настапи|COD}}
{{Cronopar|6-6-2024|Диамниадо|SEN|1|1|COD|-|Квал. за СП|2026}}
{{Cronopar|9-6-2024|Киншаса|COD|1|0|TGO|-|Квал. за СП|2026|13={{suboff|62}}}}
{{Cronopar|6-9-2024|Киншаса|COD|1|0|GUI|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{suboff|63}}}}
{{Cronopar|9-9-2024|Дар ес Салам|ETH|0|2|COD|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{suboff|69}}}}
{{Cronopar|10-10-2024|Киншаса|COD|1|0|TZN|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{yel|68}} {{suboff|74}}}}
{{Cronopar|19-11-2024|Киншаса|COD|1|2|ETH|-|Квал. за АФКОН|2025|13={{subon|46}}}}
{{Cronopar|5-6-2025|Орлеан|COD|1|0|MLI|1|Пријателска|13={{suboff|70}}}}
{{Cronopar|8-6-2025|Орлеан|COD|3|1|MDG|-|Пријателска|13={{subon|75}}}}
{{Cronofin|8|1}}

==Статистика==
===Клупска статистика===
''Статистиката е ажурирана на 19 јануари 2025.''

{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;font-size:90%;width:99%;text-align:center;&quot;
|-
! rowspan=&quot;2&quot; | Сезона
! rowspan=&quot;2&quot; | Клуб
! colspan=&quot;3&quot; | Првенство
! colspan=&quot;3&quot; | Национален куп
! colspan=&quot;3&quot; | Континентален куп
! colspan=&quot;3&quot; | Останати купови
! colspan=&quot;2&quot; | Вкупно
|-
! Лига
! Наст
! Гол
! Лига
! Наст
! Гол
! Лига
! Наст
! Гол
! Лига
! Наст
! Гол
! Наст
! Гол
|-
|| 2015-2016 || rowspan=3|{{flagsport|FRA}} [[ФК Париз Сен Жермен 2|Париз Сен Жермен 2]]  || [[Аматерско првенство на Франција (фудбал) 2015-2016|АПФ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 2 || 0
|-
|| 2016-2017 || [[Аматерско првенство на Франција (фудбал) 2016-2017|АПФ]] || 19 || 2 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 19 || 2
|-
|| 2017-2018 || [[Национално првенство на Франција 2 (фудбал) 2017-2018|НПФ2]] || 14 || 3 || - || - || - || - || - || - || - || - || - || 14 || 3
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно Париз Сен Жермен 2 || 35 || 5 || || - || - || || - || - || || - || - || 35 || 5
|-
|| 2018-2019 || {{flagsport|BEL}} [[КАС Ојпен|Ојпен]] || [[Белгиска Про лига 2018-2019|ПЛ]] || 16 || 0 || [[Фудбалски куп на Белгија 2018-2019|КБ]] || 3 || 0 || - || - || - || - || - || - || 19 || 0
|-
|| 2019-2020 || rowspan=2|{{flagsport|FRA}} [[УС Авранш|Авранш]] || [[Национално првенство на Франција (фудбал) 2019-2020|НПФ]] || 18 || 3 || [[Фудбалски куп на Франција 2019-2020|КФ]] || 2 || 1 || - || - || - || - || - || - || 20 || 4
|-
|| 2020-2021 || [[Национално првенство на Франција (фудбал) 2020-2021|НПФ]] || 27 || 8 || [[Фудбалски куп на Франција 2020-2021|КФ]] || 3 || 4 || - || - || - || - || - || - || 30 || 12
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно Авранш || 45 || 11 || || 5 || 5 || || - || - || || - || - || 50 || 16
|-
|| 2021-2022 || {{flagsport|FRA}} [[ФК По|По]] || [[Лига 2 (Франција) 2021-2022|Л2]] || 32 || 7 || [[Фудбалски куп на Франција 2021-2022|КФ]] || 1 || 1 || - || - || - || - || - || - || 33 || 8
|-
|| 2022-2023 || {{flagsport|FRA}} {{Fb team (N) Caen}} || [[Лига 2 (Франција) 2022-2023|Л2]] || 28 || 4 || [[Фудбалски куп на Франција 2022-2023|КФ]] || 2 || 0 || - || - || - || - || - || - || 30 || 4
|-
|| 2023-2024 || {{flagsport|POR}} {{Fb team (N) Vizela}} || [[Примеира лига 2023-2024|ПЛ]] || 31 || 15 || [[Фудбалски куп на Португалија 2023-2024|КП]]+[[Лига куп на Португалија 2023-2024|ЛКП]] || 3+1 || 1+0 || - || - || - || - || - || - || 35 || 16
|-
|| [[ФК Аугсбуг сезона 2024-2025|2024-2025]] || {{flagsport|DEU}} {{Fb team (N) Augsburg}} || [[Прва Бундеслига (фудбал) 2024-2025|БЛ]] || 29 || 7 || [[Фудбалски куп на Германија 2024-2025|КГ]] || 4 || 3 || - || - || - || - || - || - || 19 || 8
|-
!colspan=&quot;3&quot;|Вкупно во кариерата || 216 || 49 || || 19 || 10 || || - || - || || - || - || 235 || 59
|}

==Наводи==
{{наводи}}

==Надворешни врски==
{{Порталкутија
|right=yes
|boxwidth=200px
|marign=0px
|name1=Биографија
|image1=P vip.svg
|name2=Фудбал
|image2=Soccer ball.svg
|name3=ДР Конго
|image3= Flag of Democratic Republic of the Congo.svg
}}
*[https://www.soccerway.com/player/essende-samuel/WUr4kj1n/ Самуел Есенде на soccerway]
*[https://www.transfermarkt.com/samuel-essende/profil/spieler/395522 Самуел Есенде на transfermarkt]
*[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/278791/samuel-essende Самуел Есенде на espn]
*[https://www.whoscored.com/players/451881/show/samuel-essende Самуел Есенде на whoscored]

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Есенде, Самуел}}
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Француски фудбалери]]
[[Категорија:Фудбалери од ДР Конго]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Париз Сен Жермен]]
[[Категорија:Фудбалери на СМ Кан]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Аугсбург]]</text>
      <sha1>t6p34icgqs94zczcd69syk5ngkbkr23</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Копачко</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1379138</id>
    <revision>
      <id>5600871</id>
      <parentid>5462171</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T22:22:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpectralWiz</username>
        <id>106165</id>
      </contributor>
      <origin>5600871</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11775" sha1="0c1bsszw26ibti96qripp61ls662l26" xml:space="preserve">&lt;br /&gt;&lt;mapframe text=&quot;Карта на населените места во Копачко&quot; latitude=&quot;40.040232&quot; longitude=&quot;21.279144&quot; zoom=&quot;11&quot; width=&quot;480&quot; height=&quot;426&quot; align=&quot;right&quot; /&gt;
[[Податотека:Old Bridge Dotsiko.jpg|мини|[[Дуски мост|Стариот мост]] во [[Дуско]]|300x300пкс]]
'''Копачко''' ({{Langx|el|Κουπατσοχώρια}}, ''Купацохорија'' или ''Κοπατσοχώρια, Копацохорија'') — [[Историско-географска област|историско-географска]] и етнографска област во [[Егејска Македонија]], денес во [[Грција]]. Ги опфаќа селата во западниот дел на [[Гребенско]], во подножјето на [[Пинд]], околу [[Орљачка Планина]] и [[Венетик]].&lt;ref name=&quot;Λεβεντέλη 12&quot;&gt;{{cite book|url=https://ikee.lib.auth.gr/record/353084/files/GRI-2024-42238.pdf|title=Ο ναός του Αγίου Δημητρίου στο Μεσολούρι Γρεβενών. Μελέτη τοπογραφίας, αρχιτεκτονικής, ζωγραφικής. Διδακτορική Διατριβή|last=Λεβεντέλη|first=Παρασκευή Κ|publisher=Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης. Φιλοσοφική Σχολή. Τμήμα Ιστορίας και Αρχαιολογίας. Τομέας Αρχαιολογίας|year=2023|isbn=|editor=|editor-link=|edition=|location=Θεσσαλονίκη|pages=12-13|doi=|quote=|authorlink=|accessdate=|coauthors=|lang-hide=|lang=el}}&lt;/ref&gt;

== Потекло и значење на името ==
Името на областа потекнува од словенскиот збор ''копач'', односно ''копач-земјоделец'', што се однесува на занимањето на населението.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{МЕС|102-103}}&lt;/ref&gt; Според повеќето истражувања, поимот доаѓа од [[Влашки јазик|влашкото]] купаци (''kupatsi''), со значење „даб“. Друго слично мислење е дека ''купач'' е од [[Турски јазик|турско]] потекло и се однесува на грмушеста вегетација во дабовите шуми.&lt;ref name=&quot;Λεβεντέλη 12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://www.vlachs.gr/el/the-vlachs-metropolis-and-diaspora|title=Οι Μητροπόλεις και η διασπορά των Βλάχων|last=Κουκούδης|first=Αστέριος Ι.|publisher=Εκδόσεις Ζήτρος|year=2000|volume=II|location=Θεσσαλονίκη|chapter=Οι Κουπατσαραίοι|chapter-url=https://www.vlachs.gr/el/the-vlachs-metropolis-and-diaspora/oi-koupatsaraioi}}&lt;/ref&gt;

== Географија ==
Областа се наоѓа во југозападна [[Егејска Македонија]], источно од венецот [[Пинд]], северно од [[Хасија]], јужно од [[Горуша]] и западно од р. [[Бистрица (Егејска Македонија)|Бистрица]] и [[Бунаса]], на надморска височина од 800 до 1.250 м. Така, на запад, копачките села се граничат со влашките села повисоко на Пинд, односно [[Самарина]], [[Периволи]], [[Смикси]], [[Авдела]] и [[Турија (Гребенско)|Турија]], на надморска височина од 960–1.650 м, а на исток со Гребенско Поле, на надморска височина од 533 м.&lt;ref name=&quot;Λεβεντέλη 12&quot; /&gt;  

== Историја ==
Во античко време, овој предел ѝ припаѓал на [[Горна Македонија]], на древната област [[Тимфаја]]. Тука се наоѓале изворите на [[Венетик]], најголема притока на [[Бистрица (Егејска Македонија)|Бистрица]], и на [[Гребенска Река]]. Оваа област, во голема мера, совпаѓа со подрачјето на Копачко.&lt;ref name=&quot;Λεβεντέλη 12&quot; /&gt;

Жителите на оваа област по потекло се погрчени [[Власи]] (наречени ''Копачари''), кои уште од поодамна го примиле грчкиот јазик и култура.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; Ова го потврдува [[Густав Вајганд]], кој забележувајќи влашки заемки во месниот дијалект, заклучил дека жителите на Копачко се хеленизирани. [[Панајот Аравантинос]] („Χρονογραφία της Ηπείρου“) ги врбојува копачките села во областа '''Влах Кол''' {{Крат|т.е.|то ест}} „регион на Власите“, иако во својата монографија за Власите од 1864 г. истите не ги смета за влашки.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Во своите записи од почетокот на XX век, Алан Вејс и Морис Томпсон наведуваат дека најпрвин Власите во пониските делови се погрчени, каде се занимавале со земјоделство, а дека сточарите на планините најдолго ја задржале својата национална самосвест.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Во текот на XIX и XX век, населението активно учествувало во грчките национални борби. Зело учество во [[Четничко движење во Југозападна Македонија (1878)|востанието во Југозападна Македонија]] во 1878 г., а подоцна и во [[Борба за Македонија|Борбата за Македонија]] преку поддршката на [[андартите]]. Најпознат деец од овој крај е [[Теодорос Зјакас]] (1798–1882), грчки офицер и револуционер, учесник во [[Грчката војна за независност]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://ziakas.eu/koupatsaraioi/|title=Οι Κουπατσαραίοι των Γρεβενών|work=Ζιάκας|accessdate=14 октомври 2025}}&lt;/ref&gt;

Почнувајќи од XVII век, дел од населението е постепено исламизиран, но го задржал својот мајчин јазик и христијански обичаи. Овие муслимани биле познати како [[Валахади]]. Во 1923 г. сето муслиманско население е иселено во [[Турција]] по сила на [[Лозански договор|Лозанскиот договор]]. Жителите се иселени во различни делови на државата, особено во [[Источна Тракија]] ([[Кумбургас]], [[Бујук Чекмеџе]], [[Чаталџа (град)|Чаталџа]]). Според истражување на Кемал Јалчин, муслиманите од [[Вреаштино|Враштино]] и [[Хисар (Гребенско)|Хисар]] (вкупно 120 семејства) се иселени во селото [[Хоназ]] кај [[Денизли]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Стопанство ==
Во минатото, жителите биле прилично сиромашни и се занимавале со [[земјоделство]] и [[сточарство]]. Полуномадското сточарство се развило веќе од средината на XIX век, следејќи го моделот на соседните влашки села.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Населени места ==
Копачко опфаќа 45 населени места, сите во денешната [[Гребен (општина)|Општина Гребен]]. Понекогаш се вбројуваат и неколку околни села.

{| class=&quot;wikitable sortable collapsible collapsed&quot; width=&quot;auto&quot;
|+
!Населено место&lt;ref name=&quot;Λεβεντέλη 12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
!Грчки
!Население
(2021)
|-
|[[Агии Теодори (Гребенско)|Агии Теодори]]
|''Άγιοι Θεόδωροι''
|160
|-
|[[Бишово]]
|''Κυπαρίσσι''
|31
|-
|[[Бура (Гребенско)|Бура]]
|''Δοξαράς''
|190
|-
|[[Воденско (Гребенско)|Воденско]]
|''Πολυνέρι''
|58
|-
|[[Вравоништа]]
|''Καληράχη''
|95
|-
|[[Вреаштино|Враштино]]
|''Αναβρυτά''
|18
|-
|[[Делвино (Гребенско)|Делвино]]
|''Πρόσβορο''
|50
|-
|[[Добрани]]
|''Έλατος''
|153
|-
|[[Дуско]]
|''Δοτσικό''
|21
|-
|[[Житово]]
|''Σιταράς''
|10
|-
|[[Залово]]
|''Τρίκωμο''
|56
|-
|[[Зигост]]
|''Μεσόλακκος''
|30
|-
|[[Левтохор]]
|''Ελευθεροχώρι''
|39
|-
|[[Критадес]]
|''Αιμιλιανός''
|30
|-
|[[Каламач]]
|''Καλαμίτσι''
|32
|-
|[[Калоки]]
|''Καλόχι''
|32
|-
|[[Кипурѓо]]
|''Κηπουριό''
|125
|-
|[[Киракали]]
|''Κυρακαλή''
|109
|-
|[[Козмат]]
|''Κοσμάτι''
|91
|-
|[[Лабаница (Гребенско)|Лабаница]]
|''Μικρολίβαδο''
|26
|-
|[[Лавда]]
|''Λάβδα''
|27
|-
|[[Лебиново]]
|''Διάκος''
|0
|-
|[[Липиница|Лепеница]]
|''Περιβολάκι''
|16
|-
|[[Лочишно]]
|''Λαγκαδάκια''
|—
|-
|[[Лунци]]
|''Καλλονή''
|13
|-
|[[Мавран]]
|''Μαυραναίοι''
|106
|-
|[[Мавронорес]]
|''Μαυρονόρος''
|83
|-
|[[Месолово]]
|''Μεσολούρι''
|24
|-
|[[Манаш]]
|''Ανθρακιά''
|51
|-
|[[Монахит]]
|''Μοναχίτι''
|73
|-
|[[Палеохор (Гребенско)|Палеохор]]
|''Παλαιοχώρι''
|188
|-
|[[Палеохор (Пинд)|Палеохор]]
|''Σταυρός''
|34
|-
|[[Пљаса (Гребенско)|Пљаса]]
|''Μελίσσι''
|—
|-
|[[Пигадица]]
|''Πηγαδίτσα''
|79
|-
|[[Радуништа (Гребенско)|Радушнита]]
|''Μέγαρο''
|301
|-
|[[Рјахово]]
|''Παρώρειο''
|7
|-
|[[Саракин]]
|''Πανόραμα''
|165
|-
|[[Снихово]]
|''Δεσπότης''
|13
|-
|[[Спилио]]
|''Σπήλαιο''
|194
|-
|[[Тиста]]
|''Ζιάκας''
|120
|-
|[[Туз]]
|''Αλατόπετρα''
|48
|-
|[[Фал]]
|''Φελλί''
|760
|-
|[[Филипишта]]
|''Φιλιππαίοι''
|27
|-
|[[Хисар (Гребенско)|Хисар]]
|''Κάστρο''
|11
|-
|[[Цурјака]]
|''Αετιά''
|6
|}

== Поврзано ==

* [[Тимфаја]]
* [[Гребен (округ)]]

== Наводи ==
{{наводи}}
[[Категорија:Историско-географски области во Македонија]]
[[Категорија:Егејска Македонија]]
[[Категорија:Гребен (округ)]]</text>
      <sha1>0c1bsszw26ibti96qripp61ls662l26</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Резба од кашмирски орев</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381762</id>
    <revision>
      <id>5600976</id>
      <parentid>5484342</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:02:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3033" sha1="6s63w8xjvdkc5mtyoirq239olv49whi" xml:space="preserve">[[Податотека:Walnut wood carving.jpg|300px|мини|Резба од орев]]
'''Резбата од дрво од кашмирски орев''' е резбарска творба што се произведува во Џаму и Кашмир, Индија. Резбата од орев е заштитена според географската ознака (ГИ) од Договорот за трговски аспекти на правата од интелектуална сопственост (ТРИПС). Наведена е во ставка 182 како „Резба од дрво од кашмирски орев“ од Законот за ГИ од 1999 година на Владата на Индија, со регистрација потврдена од Генералниот контролор за патенти, дизајни и трговски марки. &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_18November2015.pdf|title=State Wise Registration Details Of G.I Applications|publisher=Controller General of Patents Designs and Trademarks|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201065403/http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_18November2015.pdf|archive-date=1 February 2016|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt;

Дрвото ''[[Орев|Juglans regia]]'', кое расте широко во регионот Кашмир, се користи за резбање дрво, а Кашмир е познат по достапност на ореово дрво.{{Sfn|Saraf|1987}} Ореовото дрво се користи за изработка на маси, кутии за накит, послужавници итн.

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Дополнително читање ==

* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=B0vb8AhaXnAC&amp;pg=PA43|title=Wood Handicraft: A Study of Its Origin and Development in Saharanpur|last=Jain|first=Dr. Madhu|publisher=Indus Publishing|year=2000|isbn=978-81-7387-103-0}}
* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vQShV9jNzIUC&amp;pg=PA107|title=Arts and Crafts, Jammu and Kashmir: Land, People, Culture|last=Saraf|first=D. N.|date=1 January 1987|publisher=Abhinav Publications|isbn=978-81-7017-204-8}}
* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=vK88ktao7pIC&amp;pg=PA1160|title=India. Ediz. Inglese|last=Singh|first=Sarina|publisher=Lonely Planet|year=2009|isbn=978-1-74220-347-8}}
* {{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ZZh3Zkoqtc4C&amp;pg=PA107|title=Systematic Geography of Jammu and Kashmir|last=Qazi|first=S.A.|date=1 January 2005|publisher=APH Publishing|isbn=978-81-7648-786-3}}
[[Категорија:Копаничарство]]
[[Категорија:Уметнички техники]]
[[Категорија:Индиска култура]]
[[Категорија:Индиски ракотворби]]</text>
      <sha1>6s63w8xjvdkc5mtyoirq239olv49whi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кашмирска хартија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381783</id>
    <revision>
      <id>5600975</id>
      <parentid>5484341</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:01:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3700" sha1="laik898nqs9r1xp15iyic9jrpxbn41z" xml:space="preserve">[[Податотека:Depiction of Guru Nanak from a Guru Granth Sahib manuscript on Kashmiri paper, Patiala.jpg|300px|мини|Приказ на [[Гуру Нанак]] од ракопис на Гуру Грант Сахиб на кашмирска хартија, Патијала.]]
'''Кашмирска хартија''' ({{Langx|ks|Koshur kagaz}}) е рачно изработена [[хартија]] од [[Кашмир]]. Воведена во 15 век, хартијата била позната по својата бела боја, мазна текстура и без несовршености, карактеристики невообичаени пред машината за хартија. 

== Историја ==
Во 15 век во Кашмирскиот султанат, Заин ал-Абидин Велики им доделил ''џагири'' на производителите на хартија од Самарканд за да воспостават домашна индустрија за хартија. ''Кагазиите'' од северозападна Јужна Азија, вклучувајќи ги и оние од Сиалкот, користеле тврдења за потекло од кашмирското производство на хартија како средство за престиж. ''Кагазите'' биле мнозинство муслимани. До 19 век, ''кагазите'' низ индискиот потконтинент се бореле да се натпреваруваат против порастот на затворската индустрија, увезената хартија и механизацијата.&lt;ref name=&quot;Lanzillo&quot;&gt;{{Наведување|title=The Kághazis’ Story: How the Indian Papermaking Industry Evolved, Declined and Transformed|last=Lanzillo|first=Amanda|date=2023-04-12|url=https://thewire.in/history/kaghazis-india-papermaking-industry|place=India|publisher=The Wire|last2=Kumar|first2=Arun}}&lt;/ref&gt;  

Кашмирската хартија доживеала одредено оживување со движењето Свадеши во 20 век, но во голема мера останала не толку позната индустрија.&lt;ref name=&quot;Lanzillo&quot;/&gt;

== Производство ==
Кашмирската хартија е хартија на база на крпи и коноп. Сончевиот коноп понекогаш бил претпочитан пред вистинскиот коноп. Составните влакна се дробат, се премачкуваат со луга, а потоа се белеат на сонце во пулпа. Потоа се раствораат во кашеста маса, се просејуваат со шпатула во два слоја, а потоа се лепат на ѕид за да се исушат. Исушените листови се обликуваат во триделен процес: прво, хартијата се абразира; второ, [[Оризово брашно|оризовото брашно]] се вметнува во хартијата; и конечно, површината се полира. Процесот на обликување може да се повтори повеќе пати за поквалитетни, посјајни завршни обработки. 

== Поврзано ==

* [[Самаркандска хартија]]
* [[Непалска хартија]]

== Наводи ==
{{Наводи}}
[[Категорија:Хартија]]
[[Категорија:Индиски ракотворби]]</text>
      <sha1>laik898nqs9r1xp15iyic9jrpxbn41z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Музеј на фолклор (Мајсор)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381808</id>
    <revision>
      <id>5600974</id>
      <parentid>5481638</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:59:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600974</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3891" sha1="sy9rccgf5bt40r0lpf3bzcxj45vqkpx" xml:space="preserve">[[Податотека:Jayalakshmi Vilas Mansion 2.jpg|300px|мини|Фолклорниот музеј се наоѓа во вилата Џајалакшми.]]
'''Музеј на фолклор''' ― музеј кој изложува експонати од народна уметност и занаети од целата држава Карнатака, во [[Мајсор]], [[Индија]].

== Опис ==
Музејот е основан во 1968 година. Лоциран е во Универзитетот во Мајсор, и од своето основање придонесува за проучување на фолклорот,. Како фолклорен музеј, тој не само што изложува предмети, туку и елементи од музика, танц и драма.

== Експонати ==
Музејот има спектакуларна колекција со повеќе од 6.500 уникатни фолклорни експонати. Музејските експонати биле организирани по систематски редослед според формите од народната уметност. Галеријата е поделена на крила за [[фолклор]], големи [[Кукла|кукли]], народен живот, литература и уметност.

Има изложени костими од  [[Јакшагана]]. Има реквизити и додатоци од  двете Тенка Титу и од Бадгу Титу, северните и јужните форми на Јакшагана. Од другите експонати: ретка и вредна круна Хануман од селото Кугала Бали во Северна Карнатака; костими на Катакали од Керала; костими од народни драматурзи од [[Андра Прадеш]]; маски, кукли, кожни кукли, кукли од пилевина од различни делови на Карнатака, во кои можат да се согледаат регионални и историски влијанија; предмети што ја претставуваат заедницата Солига, потоа Мантапа, украсен дрвен олтар, користен од добитникот на наградата Џнанапита, Кувемпу; народни музички инструменти меѓу кои гудачки, удирачки и дувачки инструменти. 

Музејот има колекција на фигури кои претставуваат богови, кралеви, кралици, пустиници и војници; народни божества, церемонијални глави, верски предмети, селски божества како Сома и Бут

Големото крило на кукли има статуи и големи кукли кои се користат во танци.

Крилото на народниот живот има инструменти што ги користат земјоделците, ковачите, златарите, бродарите, рибарите, грнчарите, чевларите и други занаетчии. Исто така, вклучува предмети за домаќинството како ламби, оружје, земјоделски алатки, прибор за готвење, мерила, макалки, алатки за ткаење, садови, мониста, кошници, предмети од народни игри и облека.

[[Категорија:Координати на Википодатоците]]
[[Категорија:Индиски ракотворби]]</text>
      <sha1>sy9rccgf5bt40r0lpf3bzcxj45vqkpx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Вилијанурски предмети од теракота</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381832</id>
    <revision>
      <id>5600973</id>
      <parentid>5484633</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:56:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600973</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8989" sha1="rb8dtcm5lrdavde7l4wekw9vqofornu" xml:space="preserve">[[Податотека:India - Pondicherry - 012 - statues dot the courtyard of the Coloniale Guesthouse (4179316597).jpg|300px|мини|Теракотни статуи во [[Пондишери]]]]
'''Теракотните предмети од Вилијанур''' се ракотворби изработени од фина зелена глина, фин песок и ''тенал'', кои ги изработуваат селаните од Вилијанур, на [[Сојузни држави и територии на Индија|сојузната територија Пондичери,]] Индија.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ipindia.nic.in/girindia/journal/Journal_39.pdf|title=Geographical Indications Journal No. 39: Villianur Terracotta Works Villianur Terracotta Works|date=25 March 2011|publisher=Ministry of Commerce and Industry, Government of India|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt; Има историја од повеќе од 20 генерации.&lt;ref name=&quot;Sivaraman&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/just-clay-and-hands/article7631831.ece|title=Just clay and hands|last=Sivaraman|first=R.|date=9 September 2015|work=The Hindu|access-date=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

Предметите се регистрирани под заштита според географската ознака на договорот за правата за интелектуална сопственост поврзани со трговијата (TRIPS). Во 2011 година, биле наведени како „Вилијанур Теракотани Дела“ според Законот за географска ознака од 1999 година на Владата на Индија, со регистрација потврдена од Генералниот контролор за патенти, дизајни и трговските марки под класата 21 како земјен прибор пријавата број 201.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;&gt;/

== Локација ==
Теракотните предмети се изработуваат во и околу општината Вилијанур во Панчајат во Пондичери. Тоа е една од 11-те енклави на Пондичери што зафаќа површина од околу 290 км2 кој на запад се граничи со окрузите Вилупурам и Кадалоре во [[Тамил Наду]] и [[Бенгалски Залив|Бенгалскиот Залив]] на исток.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;/&gt;

== Историја ==
Историјата на изработката на теракотните дела во Пондичери не е дефинитивно утврдена, иако археолошките ископувања во Арикамеду (кое имало древни поморски врски со [[Рим]] во текот на првиот век од н.е.) откриле играчки од теракота со добар квалитет кои се сметаат за повеќе квалитетни од оние што ги изработуваат Сатаваханите.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;/&gt;

Ова уметничко дело особено се поврзува со селото Вилијанур и соседните области, како наследство на предците од над 20 генерации од заедницата позната како „Кулалар“. За времето на француското владеење со Пондичери, оваа уметничка форма добивала поттик.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;/&gt;

== Процес на производство ==
Основните материјали што се користат во рачната изработка на теракотните дела се зелена глина, ''тенал'' и фин песок, локално наречен ''савуду''. Во рачната изработка на уметничките форми се користат неколку видови алатки направени од бамбус. Во првиот чекор на обработка, глината се просејува за да се отстранат сите камења. Потоа се прави мешавина од 20% глина, 40 проценти ''тенал'' и 40 проценти фин песок. По темелното месење, смесата се суши некое време. Подготвената смеса потоа се користат во прилично мали количини за да се направат производи како што се играчки, статуи итн, во различни форми. За изработка на статуи се користат калапи за деловите од телото, додека останатите фигури се украсуваат со мотиви рачно. Завршеното уметничко дело потоа се остава да се исуши 12 часа, по што е подготвено за продажба.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;/&gt;

За да се продолжи векот на траење на статуите, занаетчиските дела се подложуваат на процес на печење околу 30 минути со лушпа од Пода, прашкасто дрво и ''санам.'' По печењето, занаетчиските дела се покриваат со песок и ке бидат оставени да се оладат.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;/&gt;

Некои од изработените производи се од богови, божици, божества, животински форми, ѕидни завеси и така натаму. Една од највисоките направени статуи е од коњ, висока 1,8 м која може да се расклопи и повторно да се состави. Производот со најмала големина е околу еден инч, особено од [[Ганеша]].&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;/&gt;

Посебност на теракотата Вилијанур, што не е можно со други теракотни дела, е тоа што може да се изработат до висина од 9,1 и обликувани во која било дебелина.&lt;ref name=&quot;Malli&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://mrunal.org/2013/02/economy-geographical-indication-gi-tag-features-issues-benefits-madurai-malli-meerut-scissors.html|title=Geographical Indication GI-tag: Features, Issues, benefits, Madurai Malli, Meerut scissors|date=10 February 2013|publisher=Mrunal.org|accessdate=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

Контролата на квалитетот ја врши комисија составена од 2 мајстори-занаетчии од Вилијанур Теракота Фармс, претставникот од Фондацијата за занаети Пондичери и вонредни професори од Националниот институт за модна технологија (NIFT), Ченај.&lt;ref name=&quot;Pudu&quot;/&gt;

Мајстор-занаетчија на Вилијанур Теракотни Урокс е В.К. Мунусами, кој потекнувал од селото Вилијанур. Тој држи практични часови по оваа уметничка форма на кои учествуваат домашни и меѓународни студенти. Добитник бил на 68 награди од многу земји, а во 2005 година е добитник и на наградата на [[УНЕСКО]] за неговата изработка на теракота.&lt;ref name=&quot;Sivaraman&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.thehindu.com/news/national/tamil-nadu/just-clay-and-hands/article7631831.ece|title=Just clay and hands|last=Sivaraman|first=R.|date=9 September 2015|work=The Hindu|access-date=7 March 2016}}&lt;/ref&gt;

Низ Пондичери имал многу теракота единици каде што се создаваат убави минијатурни слики исто така, освен богато изработените поголеми фигури на животни и религиозни икони.&lt;ref name=&quot;Nandan2009&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=8ImHAwAAQBAJ&amp;pg=PA268|title=Unleashing Your Entrepreneurial Potential|last=Raghu Nandan|date=17 March 2009|publisher=SAGE Publications|isbn=978-81-321-0146-8|pages=268–}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

[[Категорија:Индиски ракотворби]]</text>
      <sha1>rb8dtcm5lrdavde7l4wekw9vqofornu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Патамадајска подлога</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381843</id>
    <revision>
      <id>5600972</id>
      <parentid>5484652</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:55:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600972</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3226" sha1="s7z633x5ibkfpego9lh1q8rn4sg0m18" xml:space="preserve">[[Податотека:Pathamadai mats in making JEG1741.jpg|300px|мини|Изработка на патамадајска подлога]]
'''Патамадајска подлога''' е вид [[подлога]] исткаена од сламки [[од кораи трева]] во регионот Патамадаи во [[Сојузни држави и територии на Индија|индиската држава]] [[Тамил Наду]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/195|title=Application details|publisher=[[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331231421/https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/195|archive-date=31 March 2023|accessdate=1 December 2023}}&lt;/ref&gt; Прогласена е за [[географска ознака]] во 2012–13 година.&lt;ref&gt;{{Наведен извештај|access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведен извештај|access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://doormatsaustralia.com.au/|title=Door Mat|last=Cozy|first=Ellen|access-date=14 May 2023}}&lt;/ref&gt;

== Опис ==
Простирките Патамадаи се традиционални [[простирки]] исткаени од сламки од сушена [[трева Кораи]] во регионот Патамадаи во Јужен [[Тамил Наду]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/195|title=Application details|publisher=[[Government of India]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230331231421/https://search.ipindia.gov.in/GIRPublic/Application/Details/195|archive-date=31 March 2023|accessdate=1 December 2023}}&lt;/ref&gt; Тревата е набавена од бреговите на [[реката Тамирабарани]]. Таа се потопува во реката една недела за да стане флексибилна. Потоа сувите сламки се бојат со органски бои за да се добијат различна боја. Обоените сламки се вткајуваат во простирки. Тревата апсорбира топлина и се користи за одржување на телото во текот на жешките лета.&lt;ref&gt;{{Наведен извештај|access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt; Порано, простирките се користеле широко во [[тамилските]] домови, но побарувачката е намалена во 21 век поради конкуренцијата од пластичните простирки и намалената употреба на простирки. Во 2024 година, само десет семејства се занимаваат со традиционално ткаење простирки.&lt;ref&gt;{{Наведен извештај|access-date=1 December 2023}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==

[[Категорија:Индиски пронајдоци]]
[[Категорија:Индиски ракотворби]]</text>
      <sha1>s7z633x5ibkfpego9lh1q8rn4sg0m18</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Низамабадска грнчарија од црна глина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381861</id>
    <revision>
      <id>5600971</id>
      <parentid>5485539</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:54:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600971</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7915" sha1="m7eeef8bc6owjdgwttfhma2j96hphy4" xml:space="preserve">[[Податотека:Nizamabad black clay pottery.png|300px|мини|Вид глинена грнчарија позната по своето темно сјајно тело со гравирани сребрени шари]]
'''Црната грнчарија од Низамабад''' во [[Утар Прадеш]], Индија, претставува уникатен вид на глинена грнчарија, која е позната по своето темно и сјајно тело изгравирано со сребрени шари.&lt;ref name=&quot;Gupta1988&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=gdicUXyC0BwC&amp;pg=PA20|title=Progress and Prospects of Pottery Industry in India: A Case Study of U.P.|last=Keshav Chandra Gupta|date=1 January 1988|publisher=Mittal Publications|isbn=978-81-7099-051-2|page=20}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;SundayGuardianLive 2016&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.sunday-guardian.com/news/ngo-working-to-preserve-culture-in-poor-villages|title=NGO working to preserve culture in poor villages|date=25 January 2016|work=SundayGuardianLive|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201071239/http://www.sunday-guardian.com/news/ngo-working-to-preserve-culture-in-poor-villages|archive-date=1 February 2016|accessdate=25 January 2016}}&lt;/ref&gt; Била регистрирана е ''за географска ознака'' во декември 2015 година.&lt;ref name=&quot;Raj 2015&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/chennai/Now-GI-tag-for-black-clay-pottery-of-Nizamabad/articleshow/50003436.cms|title=Now GI tag for black clay pottery of Nizamabad|last=Raj|first=Manish|date=2 December 2015|work=The Times of India|accessdate=25 January 2016}}&lt;/ref&gt;

== Грнчарство ==
Изработката на грнчарските производи главно е од локално достапна фина глина. Глинените калапи се подготвуваат на различен начин и се печат во печка. Подоцна истите глинени производи се мијат со прашкаста растителна материја и се премачкуваат со сенфово масло. Украсени се со цветни и геометриски шарени жлебови, кои се прават со остри гранчиња. Се печат во затворени печки на чад од лушпи на ориз и со помош на оваа постапка добиваат сјајна црна површина. Тие повторно се премачкуваат со масло и се печат во печка. Жлебовите на глинените производи потоа се полнат со сребрен прав од [[цинк]] и [[жива]], се мијат со вода и повторно се полираат. Се користат и [[Олово|оловни]] или [[Калај|калајни]] амалгами.&lt;ref name=&quot;Engineers2005&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=5kacAgAAQBAJ&amp;pg=PT246|title=The Complete Book on Glass and Ceramics Technology|last=NIIR Board of Consultants &amp; Engineers|date=1 October 2005|publisher=ASIA PACIFIC BUSINESS PRESS Inc.|isbn=978-81-7833-033-4|page=246}}&lt;/ref&gt; Сребрениот прав дава сјајна нијанса на црната позадина на грнчарските производи.&lt;ref name=&quot;Raj 2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Singh 2015&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://timesofindia.indiatimes.com/city/varanasi/Azamgarh-black-clay-pottery-in-race-to-get-GI-tag/articleshow/46883106.cms|title=Azamgarh black clay pottery in race to get GI tag|last=Singh|first=Binay|date=11 April 2015|work=The Times of India|accessdate=25 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FOL14&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.thefreelibrary.com/Etched+Black+Pottery+from+Azamgarh,+Nizamabad,+India%3A+Chitra...-a0372884209|title=Etched Black Pottery from Azamgarh, Nizamabad, India: Chitra Balasubramaniam explores the pottery traditions of Bidri work.|date=1 May 2014|work=Free Online Library|accessdate=25 January 2016}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Ranjan2009&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=ixhJAQAAIAAJ|title=Handmade in India: A Geographic Encyclopedia of Indian Handicrafts|last=Aditi Ranjan|last2=M. P. Ranjan|publisher=Abbeville Press|year=2009|isbn=978-0-7892-1047-0|page=157}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Saraswati1978&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=aqrB_Nzr5QcC&amp;pg=PA8|title=Pottery-making Cultures and Indian Civilization|last=Baidyanath Saraswati|publisher=Abhinav Publications|year=1978|isbn=978-81-7017-091-4|page=8}}&lt;/ref&gt;

Се изработувале различни предмети за домаќинството и декоративни предмети, како вазни, чинии, тенџериња, ламби, чајници, чинии, садови, држачи за стапчиња за темјан и статуи на хиндуистички религиозни личности. ''Сурахи е популарен сад за вода кој е карактеристичен по својот долг врат.''&lt;ref name=&quot;Raj 2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Singh 2015&quot;/&gt;

== Историја ==
Поради сличноста на црната грнчарија со северната црна полирана грнчарија, таа е проучувана од страна на историчарите.&lt;ref name=&quot;Go2016&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=pLqo5bu_q_sC|title=Aspects of Ancient Indian Technology|last=Bhardwaj|first=Hari C.|date=7 January 2016|isbn=9788120830400|access-date=25 January 2016}}&lt;/ref&gt; Сребрените шари се инспирирани од средновековниот Бидривер од Хајдерабад, кој ги украсувал садовите со сребрени жици.&lt;ref name=&quot;FOL14&quot;/&gt; Мешавината од олово, жива и цинк во еднаков сооднос е застапена во резбаниот дизајн, техника која била воведена од Гуџарат за време на владеењето на [[Могулско Царство|Моголите]] со Ауранџеб. Околу 200 семејства биле вклучени во занаетот во Низамабад и поголем дел од нивните дела се извезуваат. Сепак, состојба им останува лоша. Црната глинена грнчарија била предложена за ''географска ознака во октомври 2013 година'' со поддршка на NABARD од Лакнау и Здружението за човекова благосостојба на Варанаси. Била регистрирана за географска ознака во декември 2015 година, по што се добило право производот да се именува само според одреден географски регион на потекло.&lt;ref name=&quot;Raj 2015&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Singh 2015&quot;/&gt;

== Литература ==

* {{Наведено списание|last=Prasad|first=C. S.|last2=Maiti|first2=K. N.|year=1998|title=Psysico-chemical Characterization of Some Common Clsys of Nizamabad, UP|journal=Transactions of the Indian Ceramic Society|volume=57|issue=6|pages=141–148|doi=10.1080/0371750x.1998.10804855}}

== Наводи ==
{{Наводи}}
[[Категорија:Индиски ракотворби]]
[[Категорија:Грнчарство]]</text>
      <sha1>m7eeef8bc6owjdgwttfhma2j96hphy4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Дрвени кукли од Натунграм</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381875</id>
    <revision>
      <id>5600970</id>
      <parentid>5531285</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:53:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600970</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4281" sha1="cu1mgfyo7lh2vitq6b0ot3dj3b92qs4" xml:space="preserve">[[Податотека:কাঠের পেঁচা, নতুনগ্রাম পশ্চিমবঙ্গ.jpg|300px|мини|Кукли со обоени бувови]]
'''Дрвените кукли Натунграм''' се вид дрвени [[Кукла|кукли]] популарни во [[Индија]], особено во округот Бардаман во [[Западен Бенгал]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://toureast.in/destination/natungram/|title=Natungram: A place for Cultural tourism of rural Bengal|work=toureast.in|language=en-US|accessdate=2018-01-25}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Уметноста на изработка на дрвени кукли е традиционална практика кај некои индиски култури, а куклите Натунграм имаат посебно културно значење бидејќи биле директно поврзани со божицата [[Лакшми]]. Други примери за вакви кукли биле познатите кукли Гур-Нитаи, куклите Кришна и куклите на кралскиот пар.

== Историја ==
Уметниците од Натунграм првично работеле со клесање камен, имајќи корист од покровителството на локалните раџи од Бардаман. Сепак, по укинувањето на системот Заминдари во 1951 година, занаетчиите се соочиле со значителни тешкотии. Многумина ја напуштиле индустријата за клесање камен за да се занимавале со ликовни уметности и дрвени занаети; сепак, бројот на клесари сега се намалувале поради неефикасноста на резбање на дрво во споредба со пластиката и металот.

Вообичаено локално семејно име било '''''Сутрадар,''''' што ја одразувало поврзаноста на презимето со столарија и резбање дрво.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://toureast.in/destination/natungram/|title=Natungram: A place for Cultural tourism of rural Bengal|work=toureast.in|language=en-US|accessdate=2018-01-25}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Градежништво ==
Куклите често се изработувале од дрво Гамхар, дрво Манго или дрво Шимул.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://toureast.in/destination/natungram/|title=Natungram: A place for Cultural tourism of rural Bengal|work=toureast.in|language=en-US|accessdate=2018-01-25}}{{Мртва_врска|date=March 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Околу 51 семејство во Западен Бенгал се занимавале со изработка на кукли, при што сите членови на семејството учествувале во процесот. На секој занаетчија му биле доделени специфични задачи: мажите го резбале дрвото, додека жените се занимавале со боење.

Со промената на времето и приливот на метал, пластика и машински изработени производи, традиционалните дрвени занаети во голема мера се намалиле. Претходно, уметноста на изработка на дрвени кукли и играчки била распространета во поголемиот дел од Западен Бенгал; сепак, занаетот сега е зачуван само на неколку локации.

== Наводи ==
[[Категорија:Индиски ракотворби]]</text>
      <sha1>cu1mgfyo7lh2vitq6b0ot3dj3b92qs4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гурасадeјов музеј</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381883</id>
    <revision>
      <id>5600969</id>
      <parentid>5500781</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:52:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600969</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7916" sha1="tkxz2jvlagxx6ybxmqauwpgjygm1pha" xml:space="preserve">[[Податотека:Gurusaday Museum.jpg|300px|мини|Поглед кон влезот на музејот]]
'''Музејот Гурусадеј''' е музеј за народни уметности и занаети кој се наоѓа во [[Колката|Калкута]], [[Индија]].

== Историја ==
Истакнатиот индиски службеник и фолклорист, Гурусадај Дат, собрал над 3000 артефакти во текот на целата своја кариера, која се протега од 1905 г. до 1941. Најголемиот дел од артефактите се собрани помеѓу 1929 и 1939 година. Дат е познат како, веројатно, еден од најистакнатите пионери во областа на зачувувањето на народната уметност и култура.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Ghosh|first=Pika|date=2005|title=Narrating Kṛṣṇa's Biography: Temple Imagery, Oral Performance, and Vaiṣṇava Mission in Seventeenth-Century Bengal|url=https://www.jstor.org/stable/25261819|journal=Artibus Asiae|publisher=Artibus Asiae Publishers|volume=65|issue=1|pages=39–85}}&lt;/ref&gt; Значајниот бенгалски историчар Нихар Ранџан Рој еднаш коментирал: „Гурусадај Дат го откри потеклото и текот на народната уметност и култура со увид на експерт јувелир, кој лесно може да идентификува вистински камен“.

По неговата смрт, неговите работи, особено артефактите, биле собрани во имот кој бил ставен под надзор на фонд чии двајца првични доверители биле неговиот зет, мајор (почесен) Басанта Кумар Де менаџер за комерцијален сообраќај (во пензија),&lt;ref name=&quot;liveslessforgotten1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://rajsaday.com/?p=1950|title=Lives Less Forgotten: Basanta Kumar De|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029154559/http://rajsaday.com/%3Fp%3D1950|archive-date=29 October 2019|accessdate=21 August 2017}}&lt;/ref&gt; од БНР, и Субимал Реј, адвокат, поранешен судија на Врховниот суд на Индија, кој бил правен советник на фондот. Синот на Дат, Бирендрасадај Дат, адвокат, поранешен член на Бурма Шел, исто така бил тесно вклучен во управувањето со овие артефакти. Врз основа на препораките дадени од двајцата членови на фондот и неговиот син, Бенгалското здружение Братачари го основало музејот. Подоцна, овие артефакти биле преместени во новоформираниот музеј изграден во Џока, Калкута. Зградата на музејот била официјално отворена во присуство на тогашниот главен министер на Западен Бенгал, доктор Бидхан Чандра Реј во 1961 г. а галериите биле отворени во присуство на министерот за образование на Индија, професор Хумајун Кабир во 1963 г.

Музејот го администрирала снаата на Дат, Ароти Дат, која била негов долгогодишен претседател. Историчарот, Барун Де, бил семеен кандидат во одборот на музејот неколку години.&lt;ref name=&quot;liveslessforgotten2&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://rajsaday.com/?p=1958|title=Lives Less Forgotten: Barun De|archive-url=https://web.archive.org/web/20191029154558/http://rajsaday.com/?p=1958|archive-date=29 October 2019|accessdate=23 August 2017}}&lt;/ref&gt; Музејот е автономно тело, кое е под раководство на Министерството за текстил на Владата на Индија од 1984 год.

== Колекции ==
Неговата колекција вклучува археолошки предмети,божества, ракописи, маски, музички инструменти, слики, текстил и дрвенарија.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Hauser|first=Beatrix|date=2002|title=From Oral Tradition to 'Folk Art': Reevaluating Bengali Scroll Paintings|url=https://www.jstor.org/stable/1178679|journal=Asian Folklore Studies|publisher=Nanzan University|volume=61|issue=1|pages=105–122}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Ghosh|first=Pika|date=2005|title=Narrating Kṛṣṇa's Biography: Temple Imagery, Oral Performance, and Vaiṣṇava Mission in Seventeenth-Century Bengal|url=https://www.jstor.org/stable/25261819|journal=Artibus Asiae|publisher=Artibus Asiae Publishers|volume=65|issue=1|pages=39–85}}&lt;/ref&gt;

== Моментален статус ==
Во 2017 г. централната влада го прекинала финансирањето на Музејот Гурусадај и оттогаш музејот прибегнал кон групно финансирање за да се одржи.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Chakrabarti|first=Asis K|date=2008|title=The Tradition of Scroll Paintings with a Special Emphasis on Lord Jagannatha|url=https://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2008/November-2008/engpdf/13-18.pdf|journal=Orissa Review|pages=13–18|via=Odisha Government|access-date=2025-12-06|archive-date=2023-11-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20231118221536/http://magazines.odisha.gov.in/Orissareview/2008/November-2008/engpdf/13-18.pdf|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Hauser|first=Beatrix|date=2002|title=From Oral Tradition to 'Folk Art': Reevaluating Bengali Scroll Paintings|url=https://www.jstor.org/stable/1178679|journal=Asian Folklore Studies|publisher=Nanzan University|volume=61|issue=1|pages=105–122}}&lt;/ref&gt; Централната влада предложила сите артефакти присутни во Музејот Гурусадај да се префрлат во Индискиот музеј. Оваа одлука, која можеби била донесена независно од персоналот во Музејот Гурусадај, наишла на широки критики. Од декември 2022 г. музејот е привремено затворен за посетители.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://indiantribalheritage.org/?p=36733#gsc.tab=0|title=Gurusaday Museum shut down: “A National Treasure of Indian Heritage” and unique collection of Dokra Metal craft – West Bengal|date=October 20, 2022|work=Tribal Cultural Heritage in India|access-date=2025-12-06|archive-date=2024-11-08|archive-url=https://web.archive.org/web/20241108174919/https://indiantribalheritage.org/?p=36733#gsc.tab=0|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;

== Поврзано ==
* [[Музеи во Индија]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{Матична|http://www.gurusadaymuseum.org}}

[[Категорија:Координати на Википодатоците]]
[[Категорија:Индиски ракотворби]]
[[Категорија:Музеи во Индија]]</text>
      <sha1>tkxz2jvlagxx6ybxmqauwpgjygm1pha</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Грнчарство во Курџа</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1381920</id>
    <revision>
      <id>5600968</id>
      <parentid>5490846</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Тиверополник</username>
        <id>1815</id>
      </contributor>
      <comment>#WPWPMK</comment>
      <origin>5600968</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6465" sha1="1kwt1fvdzbbldwkiyhuo13kqer8m6sx" xml:space="preserve">[[Податотека:Khurja Pottery.jpg|300px|мини|Грнчарството од Курџа е традиционална уметност во керамичко грнчарство со релјефни дела со употреба на земјени бои како портокалова, кафеава и теракота, изработени на бела позадина, давајќи им богат уметнички изглед.]]
'''Грнчарството во Курџа''' е традиционален индиски [[грнчарски занает]] кој се практикува во Курџа во округот Буландшахр во државата [[Утар Прадеш]], [[Индија]]. Грнчарството Курџа е заштитено според географската ознака (ГИ) од Договорот за трговски аспекти на правата од интелектуална сопственост (ТРИПС). Наведена е во ставка 178 како „Грнчарство Курџа“ од Законот за ГИ од 1999 год на Владата на Индија, со регистрација потврдена од Генералниот контролор за патенти, дизајни и трговски марки.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_18November2015.pdf|title=State Wise Registration Details Of G.I Applications|publisher=Controller General of Patents Designs and Trademarks|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201065403/http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_18November2015.pdf|archive-date=1 February 2016|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt;

== Историја ==
Потеклото на грнчарските дела во Курџа се споменува со најмалку две различни приказни. Во една легенда, авганистанскиот крал Таимур Лунг, ги придружувал египетските и сириските грнчари за време на неговата кампања во регионот Курџа пред повеќе од 500 год.  Во друга легенда, грнчарите биле преместени во регионот за време на [[Могулско Царство|Могулското Царство]], додека друга верзија вели дека нема долги историски настани во согласност со грнчарската традиција во Курџа.

Сепак, авторот на „Култури на грнчарство и индиска цивилизација“ споменува дека „Курџа во Буландшахер е еден од најстарите центри за глазирана грнчарија во Индија“. Понатаму се споменува: „Овие грнчари често се нарекуваат себеси Мултани Кумхари, што укажува дека нивното потекло е Мултан“.&lt;ref name=&quot;PolicyResearch&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://r4d.dfid.gov.uk/PDF/Outputs/R74134.pdf|title=Mechanisms to Improve Energy Efficiency in Small Industries|publisher=Policy Research International|archive-url=https://web.archive.org/web/20160206134235/http://r4d.dfid.gov.uk/PDF/Outputs/R74134.pdf|archive-date=6 February 2016|accessdate=6 February 2016}}&lt;/ref&gt;

Современото производство на грнчарски производи доживеало процут во 1940-ти години, а владата на Утар Прадеш основала фабрика за грнчарски производи во 1942 год. Подоцна, фабриката била затворена во 1946-1947 година поради недостаток на квалитет. Во 1952 година, фабриката била претворена во Центар за развој на грнчарството. Од 1942 година до денес, разни личности презеле одредени усвојувања, трансформации и иницијативи за подобрување на производството на грнчарски производи, што резултирало со важна улога на грнчарството Курџа на национално ниво, како и во извозот во странски земји.&lt;ref name=&quot;PolicyResearch&quot;/&gt;

== Продукција ==
Има околу 15.000 луѓе кои се официјално вработени, додека околу 25.000 неофицијални вработени работат во околу 500 единици и речиси 400 фабрики. Тие произведуваат неколку видови производи како што се садови, уметнички производи, електрични апарати, санитарни производи, плочки, предмети за домаќинството, итн.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_18November2015.pdf|title=State Wise Registration Details Of G.I Applications|publisher=Controller General of Patents Designs and Trademarks|archive-url=https://web.archive.org/web/20160201065403/http://ipindia.nic.in/girindia/treasures_protected/registered_GI_18November2015.pdf|archive-date=1 February 2016|accessdate=4 February 2016}}&lt;/ref&gt;

Грнчарството Курџа има пазар во Индија и во странство. Постојат речиси 23 единици ориентирани кон извоз. Извештаите велат дека производството создало предмети во вредност од околу 2.500 милиони индиски рупии во периодот 1999 до 2000 год, вклучувајќи 148,2 милиони индиски рупии од извоз.&lt;ref name=&quot;PolicyResearch&quot;/&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Уметнички техники]]
[[Категорија:Индиски ракотворби]]</text>
      <sha1>1kwt1fvdzbbldwkiyhuo13kqer8m6sx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Оливера Катарина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1384863</id>
    <revision>
      <id>5600893</id>
      <parentid>5599252</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T00:22:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600893</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12615" sha1="6djrl61uwc7ox1v26jygigchejfffvu" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist
|name            = Оливера Катарина
|native_name     = 
|native_name_lang= 
|image           = Olivera katarina.jpg
|caption         = 
|birth_name      = Оливера Петровиќ
|alias           = {{hlist|Оливера Вучо|Оливера Шакиќ}}
|birth_date      = {{birth date|1940|03|05|df=y}}
|birth_place     = [[Белград]], Кралство Југославија
|death_date      = {{death date and age|2026|07|21|1940|03|05|df=y}}
|death_place     = 
|death_cause     = 
|restingplace    = 
|years_active    = 1964–2026
|genre           = [[српска народна музика]], [[шансона|шансони]], [[ромска музика]], [[поп-музика|поп]]
|occupation      = {{hlist|actress|singer|writer}}
|label           = {{hlist|[[ПГП-РТБ]]|[[ПГП-РТС]]|[[Југотон]]|[[Супрафон]]}}
|website         = {{URL|http://oliverakatarina.weebly.com/}}
|associated_acts = 
|background      = solo_singer
}}

'''Оливера Катарина''' (мом. Петровиќ, {{рн|5|март|1940}} - {{пн|21|јули|2026}}), претходно позната и како '''Оливера Вучо''', '''Оливера Шакиќ''' — [[Србија|српска]] пејачка, глумица и писателка. Таа била една од водечките ѕвезди на југословенската кинематографија во 1960-тите и 1970-тите, и веројатно е најпозната по нејзината изведба во филмот на [[Александар Петровиќ]] „''[[Собирачи на перја (филм)|Собирачи на перја]]''“ (1967), кој ја освоил Гран-при наградата на [[Кански филмски фестивал|Канскиот филмски фестивал]] во 1967 година.

Како пејачка, Оливера Катарина изведувала музика од различни жанрови, почнувајќи од [[српска народна музика]] до поп-музика, и тоа на бројни јазици.&lt;ref name=&quot;puls&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.pulsonline.rs/licna-karta/40/olivera-katarina|title=Lična karta – Olivera Katarina|last=Pašćan|first=Mirjana|work=Puls|access-date=19 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131022154559/http://www.pulsonline.rs/licna-karta/40/olivera-katarina|archive-date=22 October 2013|language=sr}}&lt;/ref&gt;

== Ран живот ==
Оливера Катарина била родена како Оливера Петровиќ од татко Будимир, морнарички капетан, и мајка Катарина (''мом:'' Јованчиќ) на 5 март 1940 година во [[Белград]], [[Кралство Југославија]]. Таа усвоила името Оливера Катарина во 1969 година во чест на нејзината мајка, која починала на 4 јануари истата година.&lt;ref name=&quot;secanja&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://secanja.com/2012/olivera-katarina/|title=Olivera Katarina|date=2012|work=Sećanja.com|access-date=19 September 2013|language=sr}}&lt;/ref&gt; Детството го поминала во Белград, Добановци и [[Ваљево]].&lt;ref name=&quot;biografija&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://prvaoliverakatarina.blogspot.com/p/biografija.html|title=Olivera Katarina: Biografija|work=Prva Olivera Katarina|access-date=19 September 2013|language=sr}}&lt;/ref&gt;

Како дете, Оливера Катарина посетувала часови по [[пијано]] и [[Класичен балет|балет]]. Во 1959 година, таа отишла во [[Париз]] со цел да ги подобри своите вештини [[Француски јазик|по француски јазик]].&lt;ref name=&quot;story1&quot;&gt;{{Наведени вести|url=http://www.story.rs/mobile/intervju/6766-olivera-katarina-izabrala-sam-vecnu-samocu.html|title=Olivera Katarina: Izabrala sam večnu samoću|last=Mašojević|first=Danilo|date=3 January 2010|work=Story|access-date=19 September 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20160304103329/http://www.story.rs/mobile/intervju/6766-olivera-katarina-izabrala-sam-vecnu-samocu.html|archive-date=4 March 2016|language=sr}}&lt;/ref&gt; Оливера Катарина првично се запишала на Правниот факултет на [[Белградски универзитет|Универзитетот во Белград]], пред да се префрли на Факултетот за драмски уметности.&lt;ref name=&quot;biografija&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://prvaoliverakatarina.blogspot.com/p/biografija.html|title=Olivera Katarina: Biografija|work=Prva Olivera Katarina|access-date=19 September 2013|language=sr}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://prvaoliverakatarina.blogspot.com/p/biografija.html &quot;Olivera Katarina: Biografija&quot;]. ''Prva Olivera Katarina'' (in Serbian)&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;19 September&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
&lt;/ref&gt; Меѓу нејзините другари од Факултетот за драмски уметности биле [[Милена Дравиќ]] и [[Петар Краљ]].&lt;ref name=&quot;secanja&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://secanja.com/2012/olivera-katarina/|title=Olivera Katarina|date=2012|work=Sećanja.com|access-date=19 September 2013|language=sr}}&lt;cite class=&quot;citation news cs1 cs1-prop-foreign-lang-source&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://secanja.com/2012/olivera-katarina/ &quot;Olivera Katarina&quot;]. ''Sećanja.com'' (in Serbian). 2012&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;19 September&lt;/span&gt; 2013&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;
&lt;/ref&gt;

== Кариера ==
Студирала на Академијата за [[Драмска уметност|театар]], [[филм]], [[радио]] и [[телевизија]] во Белград. Својата кариера ја започнала како студентка со главната улога на ''Коштана'' во истоимената претстава во [[Народен театар (Белград)|Народниот театар во Белград]]. Таму го запознала [[Вук Вучо]], театарски критичар, со кого подоцна се омажила.

За улогата во ''[[Гоја (филм)|„Гоја]]“'' во 1971 година (како Оливера Катарина), била наградена на фестивали во Москва и [[Венецијански филмски фестивал|Венеција]]. Нејзиниот најголем успех од ''[[Собирачи на перја (филм)|„Дури и сретнав среќни Роми“]]'' на [[Александар Петровиќ]], каде што глумела ромска пејачка по име Ленче. Филмот бил номиниран за [[Оскар за најдобар странски филм]] на 40-то доделување на наградите Оскар, за Златна палма на Канскиот филмски фестивал во 1967 година и за најдобар филм на странски јазик на 26-то доделување на наградите „Златен глобус“. Филмот ја освоил Големата награда на жирито на Канскиот филмски фестивал во 1967 година. Оливера го затворила овој фестивал со концерт заедно со [[Нана Мускури]] и [[Дион Ворвик]].

Таа, исто така[[Роми|,]] имала истакната пејачка кариера. Снимала песни на [[Српски јазик|српски]], како и на [[Руски јазик|руски]], [[Јапонски јазик|јапонски]], [[Романски јазик|романски]], [[Грчки јазик|грчки]], [[Ромски јазик|ромски]] и [[Индонезиски јазик|индонезиски]] јазик. Пееше [[Традиција|традиционални]] [[Српска музика|српски]] и [[Роми|ромски]] песни. Во познатата париска Олимпија одржала 72 последователни концерти.

Во 1969 година, учествувала на Евровизија каде ја претставувала [[Југославија на Евровизија|Југославија]] со песната „Поиграј, поиграј, девојче“.


Во 2007 година, Катарина придонела со песни за ''Балканскиот еротски еп'' на [[Марина Абрамовиќ]] и игрла божица во филмот на Урош Стојановиќ ''Чарлстон за Огњенка''.

== Филмографија ==
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
!Наслов
!Година
!Улога
|-
|''Dobra kob''
|1964
|Кети
|-
|''Бело во бело''
|1964
|Непознато
|-
|''Тие и тој''
|1964
|Непознато
|-
|''Пат околу светот''
|1964
|Ребека
|-
|''Акција на инспекторот Рукавина''
|1965
|Непознато
|-
|''Сто е сигурно е сигурно''
|1965
|Непознато
|-
|''Полноќен гостин''
|1965
|Непознато
|-
|''Рој''
|1966
|Љубица
|-
|''Понеделник или вторник''
|1966
|Љубовницата на Марко
|-
|''[[Сон (филм од 1966)|Сон]]'' 
|1966
|Девојка
|-
|''[[Собирачи на перја (филм)|Собирачи на перја]]''
|1967
|Ленче
|-
|''Планина на гневот''
|1968
|Оливера
|-
|''Има љубов, нема љубов''
|1968
|Непознато
|-
|''Заповеди за гангстер''
|1968
|Непознато
|-
|''Не ја спомнувајте причината за смртта''
|1968
|Марија
|-
|''Госпоѓица докторка''
|1968
|Маркиза де Харо
|-
|''Виена по ноти''
|1969
|Непознато
|-
|''Војник''
|1970
|Миланка
|-
|''Знак на ѓаволот'' 
|1970
|Ванеса Бенедикт
|-
|''Ана и Ева''
|1970
|Пејачка
|-
|''Голема сино-сива птица''
|1971
|Дијана
|-
|''[[Гоја (филм)|Гоја]]'' 
|1971
|Војвотка од Алба
|-
|''Поленов прав''
|1974
|Непознато
|-
|''Дервишот и смртта''
|1974
|жената на кадијата
|-
|''[[Партизани (филм)|Партизани]]'' 
|1974
|Мила
|-
|''Црвен удар''
|1974
|Ана
|-
|''Зазорело на Морава''
|1978
|жена
|-
|''Седум плус седум''
|1979
|Оливера
|-
|''Јелена Гавански''
|1982
|Лина
|-
|''Вук Караџиќ''
|1987
|Еустахија Радовановиќ
|-
|''Чарлстон за Огненка''
|2008
|Големата Божица
|}

== Дискографија ==

=== Студиски албуми ===

* ''Оливера Катарина'' (1974)
* ''Ама ми е вечерва по волја'' (1974)
* ''ОК'' (1976)
* ''Цигански песни'' (1977)
* ''Одмаздничка'' (1979)
* ''Се зазорило на Морави'' (1980)
* ''Идат момците во војска'' (1982)
* ''Ретка ѕвезда'' (1984)
* ''Романија/Племе мое...'' (1999)
* ''Тајна'' (2009)

== Библиографија ==
* ''Бели бадници''
* ''Аристократско стапало'' )

== Наводи ==
{{наводи|2}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Катарина, Олвиера}}
[[Категорија:Српски фолк пејачи]]
[[Категорија:Српски глумци]]
[[Категорија:Луѓе од Белград]]
[[Категорија:Апсолвенти на Белградскиот универзитет]]
[[Категорија:Статии со hCards]]
[[Категорија:Статии со краток опис]]</text>
      <sha1>6djrl61uwc7ox1v26jygigchejfffvu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сандра Сиснерос</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1388883</id>
    <revision>
      <id>5600770</id>
      <parentid>5593296</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:49:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16198" sha1="1wjxqctwfngkbm6mt6taha9w3y2gozc" xml:space="preserve">{{Инфокутија Писател|name=Сандра Сиснерос|image=Sandra Cisneros by Gage Skidmore.jpg|caption=Сиснерос во [[Феникс, Аризона]] во 2017 г.|birth_date={{Birth date and age |mf=yes|1954|12|20}}|birth_place=[[Чикаго]], [[Илиноис]], САД|occupation={{flatlist|
* писателка
* поетеса
* уметница
}}|period={{circa}} 1980–сега|genre=|subject=&lt;!--нефикција--&gt;|movement=|notableworks=„[[Куќата на улица Манго]]“|awards=[[Американска книжевна награда]], [[Мекартур стипендија]]|signature=|website={{URL|https://sandracisneros.com}}|alma_mater=[[Лојола Чикашки универзет]] ([[БА]])&lt;br /&gt;[[Универзитет Ајова]] ([[МА]])}}'''Сандра Сиснерос''' (родена на 20 декември 1954 година) е американска писателка. Таа е најпозната по својот прв роман, ''Куќата на улица Манго'' (1984) и нејзината последователна збирка раскази, ''Жена што вика низ потокот и други приказни''  (1991). Нејзината работа вклучува експериментирање со нови тематски позиции, што Сиснерос го припишува на растењето во културна хибридност и [[економска нееднаквост]] што ѝ дало уникатни приказни за раскажување.&lt;ref name=&quot;doyle6&quot;&gt;{{Harvnb|Doyle|1994}}&lt;/ref&gt; Добитничка е на бројни награди, вклучувајќи ја и стипендијата на Националната фондација за уметност, една од 25-те стипендии Уметност на промената од Фондацијата Форд во 2017 годинa.&lt;ref name=&quot;Madsen2000&quot;&gt;{{Harvnb|Madsen|2000}}&lt;/ref&gt;

Раниот живот на Сиснерос ѝ овозможил многу искуства од кои подоцна црпела како писателка: таа пораснала како единствена ќерка во семејство од десет браќа, што честопати ја правело да се чувствува изолирана, а постојаната миграција на нејзиното семејство, помеѓу Мексико и САД, ѝ го всадила чувството дека „секогаш e меѓу во две земји, но не припаѓа на ниедна од културите“.&lt;ref name=&quot;doyle54&quot;&gt;{{Harvnb|Doyle|1996}}&lt;/ref&gt; Делата на Сиснерос се занимаваат со формирањето на идентитетот на мигрантите од Мексико во САД како и мизогиниските ставови присутни во обете култури и доживувајќи сиромаштија. За нејзината социјална критика и моќен прозен стил, Сиснерос постигнала признание при што ''Куќата на улицата Манго'' е преведена низ целиот свет и се учи во американските училници како [[образовен роман]].&lt;ref&gt;{{Harvnb|Cruz|2001}}&lt;/ref&gt;

Сиснерос работела на голем бројработни позиции; наставник, советник, регрутер на колеџ, поетеса во училиштата и администратор за уметност, и одржувала силна посветеност на заедницата и литературните каузи. Во 1998 година, таа ја основала Работилницата за писатели „Макондо“ а во 2000 година ја основала Фондацијата „Алфредо Сиснерос дел Морал“, која наградува талентирани писатели поврзани со Тексас.&lt;ref name=&quot;autogenerated1&quot;&gt;{{Harvnb|Madsen|2000}}&lt;/ref&gt; Сиснерос моментално живее во Мексико.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mysanantonio.com/entertainment/arts-culture/books/article/Sandra-Cisneros-returns-to-S-A-for-reading-6889084.php|title=Sandra Cisneros returns to S.A.|last=Bennett|first=Steve|date=2016-03-15|work=San Antonio Express-News|accessdate=2018-12-11}}&lt;/ref&gt;
== Награди ==
На церемонија во септември 2026 година, таа беше наградена со Национален медал за уметност за 2015 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.arts.gov/news/2016/president-obama-award-national-medals-arts|title=President Obama to Award National Medals of Arts|archive-url=https://web.archive.org/web/20170823204350/https://www.arts.gov/news/2016/president-obama-award-national-medals-arts|archive-date=2017-08-23|accessdate=2016-09-23}}&lt;/ref&gt; Во 2019 година, ПЕН Америка ѝ ја доделил наградата ПЕН/Набоков за достигнувања во меѓународната литература.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://pen.org/press-release/sandra-cisneros-achievement-international-literature-nabokov-award/|title=PEN AMERICA TO HONOR SANDRA CISNEROS FOR ACHIEVEMENT IN INTERNATIONAL LITERATURE AT FEBRUARY 26 CEREMONY IN NEW YORK|date=5 February 2019|work=PEN America|accessdate=8 February 2019}}&lt;/ref&gt; Во 2023 година, Фондацијата за наградата за литературен мир Дејтон ја именувала за годишен добитник на наградата за истакнати достигнувања на амбасадорот Ричард Ц. Холбрук. Во април 2025 година, Фондацијата на здружението на автори ѝ ја доделила наградата Балдачи за литературен активизам.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://authorsguild.org/foundation/gala/|title=The Authors Guild Foundation Gala|work=The Authors Guild|language=en-US|accessdate=2025-04-11}}&lt;/ref&gt; Во февруари 2026 година, Американската академија за уметност и букви објавила дека таа ќе биде членка на Одделот за литература за 2026 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.artsandletters.org//news?slug=2026-new-members-announced|title=News|work=American Academy of Arts and Letters|language=en|accessdate=2026-03-03}}&lt;/ref&gt;

Сандра Сиснерос добила стипендии од Националната фондација за уметност во 1981 и 1988 година,&lt;ref&gt;{{Наведување|url=http://www.nea.gov/pub/nea_lit.pdf|last=National Endowment for the Arts|title=NEA Literature Fellowships: 40 Years of Supporting Writers|date=March 2006|page=17|access-date=2008-11-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090710213735/http://www.nea.gov/pub/nea_lit.pdf|archivedate=2009-07-10}}&lt;/ref&gt; а во 1985 година ѝ била доделена Американската награда за книга од Фондацијата „Пред Колумбус“ за ''Куќата на улицата Манго.''&lt;ref name=&quot;bookweb.org&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.bookweb.org/btw/awards/The-American-Book-Awards---Before-Columbus-Foundation.html|title=The American Book Awards&amp;nbsp;/&amp;nbsp;Before Columbus Foundation [1980–2012]|last=American Booksellers Association|year=2013|work=BookWeb|archive-url=https://web.archive.org/web/20130313174235/http://bookweb.org/btw/awards/The-American-Book-Awards---Before-Columbus-Foundation.html|archive-date=March 13, 2013|accessdate=September 25, 2013|quote='''''1985''''' ... ''The House on Mango Street, '''Sandra Cisneros'''''}}&lt;/ref&gt; Потоа, таа добила стипендија за уметници „Френк Доби“&lt;ref name=&quot;madsen107&quot;&gt;{{Harvnb|Madsen|2000}}&lt;/ref&gt; и освоила прво и второ место на Вториот национален натпревар за уметност, спонзориран од Универзитетот во Аризона.&lt;ref&gt;{{Наведување|chapter-url=http://tanzania.usembassy.gov/hhm-sandracisneros.html|chapter=Hispanic Heritage Month 2007|title=Programs and Events|publisher=Embassy of the United States, Dar es Salaam|access-date=2008-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20081102053846/http://tanzania.usembassy.gov/hhm-sandracisneros.html|archivedate=2008-11-02}}&lt;/ref&gt;

Таа дополнително ја добила наградата „Нови гласови“ на Клубот за квалитетни книги со меки корици,&lt;ref name=&quot;madsen107&quot;&gt;{{Harvnb|Madsen|2000}}&lt;/ref&gt; наградата за книга „Анисфилд-Вулф“,&lt;ref&gt;{{Наведување|chapter-url=http://www.anisfield-wolf.org/Winners/Biography.aspx?id=510|access-date=2008-11-12|chapter=Sandra Cisneros: Woman Hollering Creek and Other Stories|title=The Anisfield-Wolf Book Awards|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110723165043/http://www.anisfield-wolf.org/Winners/Biography.aspx?id=510|archivedate=July 23, 2011}}&lt;/ref&gt; наградата на ПЕН Центарот Запад за најдобра фикција,&lt;ref name=&quot;madsen107&quot; /&gt; и наградата за литература на Фондацијата Ланан за ''Жена што вика низ потокот и други приказни''.&lt;ref name=&quot;madsen107&quot; /&gt; Оваа дело било избрано за значајна книга на годината и од ''[[The New York Times|Њујорк тајмс]]'' и ''[[The American Library Journal|Американ лајбриџ џурнал]]'', а антологијата на еротска поезија, ''Лесна жена'', ја освоил наградата „Книжари на планината и рамнините“.&lt;ref&gt;{{Наведување|url=http://www.mountainsplains.org/documents/RBAHistory_3pages.pdf|title=Regional Book Award Winners|publisher=Mountain &amp; Plains Independent Booksellers Association|access-date=2008-11-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20090327170641/http://www.mountainsplains.org/documents/RBAHistory_3pages.pdf|archivedate=2009-03-27}}&lt;/ref&gt;

Сиснерос била признаена од Државниот универзитет во Њујорк, каде што во 1993 година добила почесен докторат од кампусот Пурчејс, а во 1995 година ја добила и стипендијата „Макартур“. Во 2003 година романот „Карамело“ бил високо оценет од повеќе познати списанија, меѓу кои „Њујорк тајмс“, „Лос Анџелес тајмс“, „Сан Франциско кроникл“, „Чикаго трибјун“ и „Сиетл тајмс“, што подоцна придонело таа да ја добие наградата „Премио Наполи“ во 2005 година. Романот исто така бил номиниран за наградата „Даблин интернешнал ИМПАК“, како и за наградата „Оринџ“ во Англија.

Во 2003 година Сиснерос станала дел од втората генерација добитници на нововоспоставениот Тексашки медал за уметност, што го доделува Тексашкиот културен фонд. Подоцна, во 2016 година, Универзитетот на Северна Каролина во Чапел Хил ѝ доделил почесен докторат по литература. Во 2021 година таа ја добила и наградата „Фулер“, која ја доделува Чикашката книжевна сала на славните.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.chicagotribune.com/entertainment/ct-ent-sandra-cisneros-hof-prize-winner-kogan-0309-20210309-2s4zieab2baatk5d2fbgjpikkq-story.html|title=After a lifetime of powerful words, 'Mango Street' author Sandra Cisneros gets an honor from Chicago's Literary Hall of Fame|last=Kogan|first=Rick|work=Chicago Tribune|access-date=2021-12-30}}&lt;/ref&gt;

Архивите на [[Амхерст (колеџ)|Амхерст]] содржат дел од нејзините трудови.

== Дела ==

=== Романи ===

* Сиснерос, Сандра (1983). ''Куќата на улицата Манго''. Хјустон: Јавна уметност. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-934770-20-0&lt;/nowiki&gt;.. Второ издание: Њујорк: Винтиџ, 1989. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-679-73477-2&lt;/nowiki&gt;
* Сиснерос, Сандра (2002). ''Карамела, или, Чиста приказна''. Њујорк: Кнопф. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-1-4000-4150-3&lt;/nowiki&gt;.
* Сиснерос, Сандра (2012). ''Дали ја виде Мари?'' Њујорк: Алфред А. Кнопф. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0307597946&lt;/nowiki&gt;.
* Сиснерос, Сандра (2021). ''Марта, те памтам.'' Винтиџ. &lt;nowiki&gt;ISBN 9780593313664&lt;/nowiki&gt;.

=== Поезија ===

* {{Наведена книга|title=Лоши момци|last=Сиснерос, Сандра|publisher=Манго|year=1980 &lt;!--|oclc=7339707--&gt;|location=Сан Хозе}}
* {{Наведена книга|title=[[Моите безобразни, безобразни начини]]|last=Сиснерос, Сандра|publisher=Тирд Воман Пресс|year=1987|isbn=978-0-943219-01-1|location=Индијана}}
* {{Наведена книга|title=Лесна Жена: Поеми|url=https://archive.org/details/loosewomanpoems0000cisn_h2m9|last=Сиснерос, Сандра|publisher=Кнопф|year=1994|isbn=978-0-679-41644-9|location=Њујорк}}
* Сиснерос, Сандра{{Наведена книга|title=Жени без Срам|last=Сиснерос, Сандра|publisher=|year=2022 &lt;!--|isbn=--&gt;|location=|author-mask=1}}

=== Збирки раскази ===
*Сиснерос, Сандра (1991). ''Жена што вика во потокот и други раскази''. Њујорк: Рандом Хаус. &lt;nowiki&gt;ISBN 978-0-394-57654-1&lt;/nowiki&gt;.

== Поврзано ==

* [[Поетеси]]
* [[Латино поезија]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==

* https://faculty.ucmerced.edu/mmartin-rodriguez/index_files/vhCisnerosSandra.htm
* [https://archivesspace.amherst.edu/repositories/2/resources/111 Sandra Cisneros Collection, Amherst College Archives and Special Collections] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20230930155744/https://archivesspace.amherst.edu/repositories/2/resources/111 |date=2023-09-30 }}
* [https://www.loc.gov/podcasts/bookfest12/podcast_cisneros.html Sandra Cisneros speaks with Francisco Macías of the Library of Congress for the National Book Festival, 2012]
* [http://lareviewofbooks.org/interview/three-questions-for-sandra-cisneros-regarding-her-new-book-have-you-seen-marie Daniel Olivas Interviews Sandra Cisneros at the Los Angeles Review of Books]
* [http://www.makers.com/sandra-cisneros Sandra Cisneros] Video produced by ''Makers: Women Who Make America''

[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Родени во 1954 година]]
[[Категорија:Поетеси]]
[[Категорија:Писателки]]</text>
      <sha1>1wjxqctwfngkbm6mt6taha9w3y2gozc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свиленград</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1388977</id>
    <revision>
      <id>5600818</id>
      <parentid>5524444</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:19:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12776" sha1="muo33nig828yqg8zhrrvlmztr3cf1fj" xml:space="preserve">{{Инфокутија Населено место
| name                    = Свиленград
| native_name             = Свиленград
| native_name_lang        = bg
| settlement_type         = град
| image_skyline           = Svilengrad (IMG 20250507 100300).jpg
| image_caption           = Излед од пешачката улица во Свиленград
| image_flag              = 
| image_coat_of_arms      = Svilengrad COA.svg
| coatofarms_size         = 100px
| pushpin_map             = Бугарија
| pushpin_map_caption     = Местоположба на Свиленград во Бугарија
| latd = 41 | latm = 45 | lats = 30 | latNS = N
| longd = 26 | longm = 12 | longs = 0 | longEW = E
| coordinates_display     = inline,title
| subdivision_type        = Држава
| subdivision_name        = [[Бугарија]]
| subdivision_type1       = Област
| subdivision_name1       = [[Хасково (област)|Хасково]]
| subdivision_type2       = Општина
| subdivision_name2       = [[Свиленград (општина)|Свиленград]]
| leader_title            = Градоначалник
| leader_name             = Анастас Карчев
| area_total_km2          = 79,686
| elevation_m             = 60
| population_total        = 18.154
| population_as_of        = 2022
| timezone1               = [[EET]]
| utc_offset1             = +2
| postal_code             = 6500
| area_code               = +359 379
| website                 = {{URL|https://svilengrad.bg/}}
}}
'''Свиленград''' — град во крајниот југоисточен дел на [[Бугарија]], сместен на брегот на реката [[Марица]], во близина на границите со [[Турција]] и [[Грција]]. Има население од околу 18.154 жители (2022).&lt;ref&gt;[https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица] oт дата 15.06.2022 г.&lt;/ref&gt; Градот е познат како важен граничен премин и сообраќаен центар. Една од најпрепознатливите знаменитости е „Стариот мост“ (Мустафа-пашиниот мост), изграден во 16 век.

== Географија ==
Свиленград се наоѓа во непосредна близина на тромеѓето меѓу [[Бугарија]], [[Грција]] и [[Турција]]. Оддалечен е околу 70 км, 150 км и 300 км југоисточно од [[Хасково]], [[Пловдив]] и [[Софија]], соодветно; на 2 км северно од грчката и на 14 км северозападно од турската граница; како и на 30 км и 265 км северозападно од [[Одрин]] и [[Истанбул]]. Свиленград претставува една од влезните порти на Бугарија.

Градот е сместен на двата брега на реката [[Марица]], во нејзината долина, ограничена од [[Источни Родопи]] и [[Тунџански масив]] (во делот на планината [[Сакар]]). Овде се наоѓа долг и оформен [[пролом]], кој започнува од [[Симеоновград]] и завршува кај Одрин. Проломот е последица од тектонски движења, но е обликуван и од текот на реката Марица. Кон крајот на [[плиоцен]], поради спуштањето на [[Егејско Море|Егејското Море]], се засилила регресивната [[ерозија]] на реката. Во проломот се откриваат тераси од некогашното повисоко ниво на Марица. Во [[Горнотракиска Низина|Горнотракиска Низина]] се забележуваат и современи промени како резултат на тектонски активности.

== Историја ==
Поволните природни услови во Свиленград и неговата стратешка географска положба се причина тој да биде населуван уште од длабока древност. Според Анастас Разбојников, најстарите траги од човечки живот датираат од крајот на новокаменото и каленото доба. Во бронзениот и железниот период, земјите околу денешен Свиленград биле населувани од [[траки]]ското племе [[Одриси]]. Од времето на Тракијците останале траги од населби, надгробни могили, светилишта, [[долмен]]и и др. Во старата маала „Канаклија“ постоела месност „Могилата“, каде што се пронајдени остатоци од коли. &lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |title=Миналото на Свиленград – История на града до 1913 година |location=Софија |year=1990 |pages=17–19 |last1=Разбојников |first1=Анастас Сп. |last2=Разбојников |first2=Спас}}&lt;/ref&gt; Овие наоди биле потврдени при археолошките ископувања во периодот [[2003]]–[[2004]] година на ридот над маалата Канаклија, каде што е откриено јамно светилиште од железното време. &lt;ref&gt;Георги Нехризов. „Ямно светилище от желязната епоха и селище от ранната бронзова епоха при Свиленград“. – В: В. Николов, Г. Нехризов, Ю. Цветкова (ред.). „Спасителни археологически разкопки по трасето на железопътната линия Пловдив – Свиленград през 2004 г.“, В. Търново, 2006, стр. 397–501.&lt;/ref&gt;

Забележителна е и гробницата кај блиското село [[Мезек]], која се наоѓа во група од три надгробни могили на 7 км од Свиленград.

=== Римски период ===
Од римската епоха останале значајни сведоштва. Крај денешен Свиленград постоела римска патнина станица (лат. ''mansio''), а на ридот Хисарл’ка се гледале ѕидовите на античко утврдување. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Се споменува во сите римски патеводители како '''Бурденис''', '''Бурдипта''' или '''Бурдиста'''. Во [[Појтингерова табела]] е опишан со името ''Burdenis'', на 20 римски милји од Адријанопол. &lt;ref&gt;{{Cite book |location=Софија |year=1958 |volume=1 |publisher=БАН |editor=Борис Геров |page=21 |url=http://promacedonia.org/libi/1/gal/1_021.html |title=ЛИБИ}}&lt;/ref&gt;

Населбата била сместена на еден од најважните римски патишта, [[Вија Милитарис|Via Militaris]]. До почетокот на 20 век сè уште се гледале остатоци од калдрмата на стариот римски пат по левиот брег на Марица. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Котноантичкиот автор [[Прокопиј Кесариски]] запишал дека во времето на императорот [[Јустинијан I]] (483–565 г.) било изградено или зацврстено утврдување, наречено '''Бурдепто''' (грчки: ''Βουρδέπτω''). &lt;ref&gt;{{Cite book |title=ГИБИ |location=Софија |publisher=БАН |page=177 |volume=2 |url=http://promacedonia.org/gibi/2/gal/2_177.html |year=1958}}&lt;/ref&gt;

=== Среден век ===
Регионот бил жив крстопат и арена на чести војни и по создавањето на [[Прво бугарско царство]]. Во камен натпис на бугарскиот хан [[Маламир]] (830–836 г.), познат како „[[Маламирова летопис]]“, се споменува освојувањето на крепост во регионот на [[Сакар]]. &lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite journal |last=Успенский |first=Ф.И. |title=Надписи староболгарские |journal=Абоба-Плиска. Материалы для болгарскихъ древностей |year=1905 |volume=10 |location=Софија |page=173 |url=http://www.byzantium.ru/library/IRAIK_10.pdf }}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Со овој крај е поврзана една од најголемите битки во средновековната бугарска историја – битката кај Адријанопол во [[1205]] година, кога војските на царот [[Калојан]] ја поразиле латинската армија предводена од императорот [[Балдуин I Фландриски|Балдуин I]]. Во [[1371]] година, на десниот брег на реката Марица, кај блискиот [[Черномен]], се одиграла [[Маричка битка|Черноменска битка]], во која христијанските сили претрпеле катастрофален пораз од Османлиите.

=== Османлиски период ===
[[File:Svilengrad Orta Charshiya.jpg|thumb|250px|Орта чаршија, османлиска разгледница]]

Падот под [[Османлиско владеење]] трајно ја одредил судбината на населението. На местото постоела населба позната како '''Кинекли''' или '''Канаклија'''. Во [[1529]] година бил изграден мост преку реката Марица, а околу него се оформила новата населба '''Џесир Мустафа-паша''', која во втората половина на [[16 век]] прераснала во град. &lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

=== Преродба и модерна историја ===
Во времето на Бугарската преродба, населението упорно се борело за зачувување на националниот идентитет. Во [[1847]] година било изградено световно училиште, каде што во периодот 1872–1873 предавал [[Иван Вазов]]. Во [[1874]] година, учителот [[Петар Станчов]] му го дал името '''Свиленград''' (иако официјално се користи од [[1913]] г.).

На [[5 октомври]] [[1912]] година, за време на [[Првата балканска војна]], Свиленград бил ослободен од бугарската армија по заземањето на врвот [[Шејновец]]. Во летото [[1913]] година, градот бил разорен и запален за време на [[Втората балканска војна]], но по склучувањето на новиот мировен договор, Свиленград останал во границите на [[Бугарија]] и бил повторно изграден од своите жители.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [https://www.svilengrad.bg/ Официјално мрежно место на општина Свиленград] 

{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Населени места во областа Хасково]]
[[Категорија:Градови во Бугарија]]</text>
      <sha1>muo33nig828yqg8zhrrvlmztr3cf1fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Boiss.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1389144</id>
    <redirect title="Пјер Едмон Боасје" />
    <revision>
      <id>5600681</id>
      <parentid>5563175</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:03:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>додадена [[Категорија:Пренасочувања од таксономски кратенки на автори]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5600681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="180" sha1="ho7dob7wnwswipb2sgl5r0pz7hgn6p0" xml:space="preserve">#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Пјер Едмон Боасје]]

[[Категорија:Пренасочувања од таксономски кратенки на автори]]</text>
      <sha1>ho7dob7wnwswipb2sgl5r0pz7hgn6p0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Срби во Босна и Херцеговина</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1390496</id>
    <revision>
      <id>5601040</id>
      <parentid>5583238</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T10:44:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5601040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="122955" sha1="gfbdosnzvh2jicxqadteqmoj3ta7ndf" xml:space="preserve">{{Infobox ethnic group
| group            = Босански Срби
| native_name      = Срби Босне и Херцеговине&lt;br/&gt;''Srbi Bosne i Hercegovine''
| native_name_lang = 
| flag             = Flag of Republika Srpska.svg
| flag_caption     = [[Знаме на Република Српска]]
| image            = 
| footer           = 
| population       = '''1,086,733''' (2013)&lt;ref name=&quot;2016 census&quot;&gt;{{cite book|title=Sarajevo, juni 2016. CENZUS OF POPULATION, HOUSEHOLDS AND DWELLINGS IN BOSNIA AND HERZEGOVINA, 2013 FINAL RESULTS|publisher=BHAS|url=http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|access-date=30 June 2016|archive-date=29 September 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180929043918/http://www.popis2013.ba/popis2013/doc/Popis2013prvoIzdanje.pdf|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
| popplace         = [[Република Српска]]
| rels             = [[Православие]] ([[Српска православна црква]])
| languages        = [[српски јазик|српски]]
}}
{{Срби}}

'''Србите во Босна и Херцеговина''' ([[Српски јазик|српски]]: ''Срби у Босни и Херцеговини'', ''Srbi u Bosni i Hercegovini''), понекогаш нарекувани босански Срби — еден од трите уставни народи на [[Босна и Херцеговина]]. Според податоците од пописот од 2013 година, населението на етнички Срби во Босна и Херцеговина броело 1.086.733, што претставува 30,8% од вкупното население; тие се втората најголема етничка група во земјата (по [[Бошњаци]]те) и живеат претежно во политичко-територијалниот ентитет [[Република Српска]].

[[Срби]]те имаат долга историја на населување на денешната територија на Босна и Херцеговина, како и долга историја на државност на таа територија. [[Словени]]те го населиле [[Балкански Полуостров|Балканот]] во [[6 век]], а Србите биле едно од главните племиња кои го населиле полуостровот, вклучувајќи делови од денешна Босна и Херцеговина. Делови од Босна биле управувани од српскиот принц [[Часлав Клонимировиќ|Часлав]] во 10 век, додека југоисточните и источните делови биле интегрирани во [[Кралство Србија (средновековно)|српската средновековна држава]] под [[Династија Немањиќ|династијата Немањиќ]] до 13-14 век. По [[Османлиско освојување на Босна и Херцеговина|османлиското освојување на Босна и Херцеговина]], мнозинството од православното христијанско население во регионот го задржало својот српски етнички и религиозен идентитет под обновената [[Пеќска патријаршија|Српска патријаршија]] во [[Пеќ]], додека многу земјопоседници се преобратиле во [[ислам]]. Во текот на периодот на османлиското владеење, Србите од Босна и Херцеговина го формирале јадрото на неколку големи востанија против османлиското владеење. Во [[1878]] година, по [[Берлинскиот конгрес]], [[Австроунгарија]] ја [[Босанска криза|окупирала Босна и Херцеговина]], соочувајќи се со отпор од српското население, кое сè повеќе се стремело кон обединување со [[Кралството Србија]], што кулминирало со растечки тензии што придонеле за [[Атентат врз Франц Фердинанд|атентатот]] врз надвојводата [[Франц Фердинанд]] во [[Сараево]], што довело до избувнување на [[Првата светска војна]].

По распадот на Австроунгарија во [[1918]] година, српското население во Босна и Херцеговина го поддржало создавањето на [[Кралството на Србите, Хрватите и Словенците]] (подоцна преименувано во [[Југославија]]), гледајќи го тоа како реализација на национално обединување со Србија. За време на [[Втората светска војна]], Босна и Херцеговина станала дел од нацистичката марионетска држава [[Независна Држава Хрватска]] во која стотици илјади Срби биле убиени во [[Геноцид над Србите во Независна Држава Хрватска|геноцид извршен од усташкиот режим]], додека [[партизан]]ите се бореле против нацистичките окупатори и нивните соработници. Во [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|социјалистичка Југославија]], Србите биле признати како еден од трите конститутивни народи на Босна и Херцеговина, држејќи значително политичко влијание, додека републиката доживеала брза индустријализација и меѓуетнички мир до крајот на 1990-тите. [[Босанска војна|Босанската војна]], предизвикана од отцепувањето на републиката од Југославија, довела до раселување на населението; [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]] ја воспоставила Босна и Херцеговина како консоцијална држава од два ентитета, каде што Србите денес одржуваат силна политичка автономија во рамките на политичко-територијалниот ентитет [[Република Српска]], додека продолжуваат дебатите за централизација, заканите за отцепување и интеграцијата во [[НАТО]].&lt;ref name=&quot;Ramet2010&quot;&gt;{{cite book |editor1-last=Ramet |editor1-first=Sabrina P. |title=Central and Southeast European Politics since 1989 |date=2010 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-13948-750-4 |page=6, 314-318, 560 |url=https://books.google.com/books?id=oFXdiS25N78C&amp;pg=PA314 |access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207025243/https://books.google.com/books?id=oFXdiS25N78C&amp;pg=PA314 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;
== Историја ==
=== Среден век ===
Словенското населување на Балканот започнало во 6 век.{{sfn|Fine|1991|p=37–38}}&lt;ref&gt;{{cite book|last=Heather|first=Peter|authorlink=Peter Heather|title=Empires and Barbarians: The Fall of Rome and the Birth of Europe|url=https://books.google.com/books?id=Y5poAgAAQBAJ|year=2010|publisher=Oxford
 University Press|isbn=978-0-19-974163-2|pages=404–406, 424–425}}&lt;/ref&gt; Територијата на денешна југозападна Србија ([[Рашка (регион)|Рашка]]) и источна Босна била центар на српското населување.&lt;ref name=&quot;Dzino2023&quot;&gt;{{cite journal |last1=Dzino |first1=Danijel |date=2023 |title=Early Medieval Serbs in the Balkans: Reconsideration of the Evidence |url=https://www.researchgate.net/publication/372978039 |journal=Historical Studies on Central Europe |volume=3 |issue=1 |doi=10.47074/HSCE.2023-1.01 |access-date=20 August 2025|hdl=10831/92951 |hdl-access=free }}&lt;/ref&gt; Српските племиња и групите на Словени кои се идентификувале како Срби постепено се ширеле низ [[Херцеговина]] и јадранското крајбрежје.&lt;ref name=&quot;Dzino2023&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kardaras |first1=Georgios |title=Byzantium and the Avars, 6th-9th Century AD: Political, Diplomatic and Cultural Relations |date=2018 |publisher=BRILL |isbn=978-9-00438-226-8 |page=96 |url=https://books.google.com/books?id=1IN1DwAAQBAJ&amp;pg=PA96|access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094702/https://books.google.com/books?id=1IN1DwAAQBAJ&amp;pg=PA96 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Кнезот [[Властимир]] (вл. 830–850) ги обединил српските племиња во околината,{{sfn|Fine|1991|p=141}} и по победата над напредувачките [[Бугари]], продолжил да се шири кон запад, освојувајќи ја [[Босна во раниот среден век|Босна]] и [[Захумје]] (Херцеговина).{{sfn|Fine|1991|p=110}} Токму во овој период Босна се појавува во изворите како посебен територијален ентитет, во ''[[За управувањето со царството]]'' (околу 960), политички и географски документ напишан од источноримскиот цар [[Константин Порфирогенит]].{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Во делот посветен на териториите на српскиот кнез [[Часлав Клонимировиќ|Часлав]] неговите земји биле опишани како што ги вклучуваат „''Босона, Катера и Десник''“, што ја покажува зависноста на Босна од Србите, иако областите биле помали од денешна Босна.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} По неговата смрт, поголем дел од Босна потпаднал под хрватска власт,{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} пред доаѓањето на [[цар Самоил]] кој ја потчинил територијата, но на крајот бил победен од [[Византиското Царство]].{{sfn|Živković et al.|2013|p=157}}

[[File:Eastern_Adriatic_1089.svg|thumb|right|200px|Српски политички ентитети (во зелено), 11 век]]
Во текот на 11 век, Босна преминувала помеѓу делумна хрватска и делумна српска власт.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Јужно од самата Босна се наоѓале териториите на [[Дукља]], кои ги вклучувале [[Зета (средновековен регион)|Зета]] и Захумје, кои биле обединети во српско кралство и управувани од локални српски кнезови.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Под [[Константин Бодин]], српската територија се проширила и го опфатила поголемиот дел од Босна, но кралството се распаднало по неговата смрт во 1101 година.{{sfn|Malcolm|1996|p=10}} Во поголемиот дел од 12 век, Босна била предмет на борба помеѓу [[Кралство Унгарија|Унгарија]] и Византиското Царство; Унгарија ја анектирала во 1137 година, пред да ја изгуби од Византија во 1167 година, и повторно да ја преземе во 1180 година.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=15}} По 1180 година, [[бан Кулин]], владетел на Босна, започнал да ја истакнува својата независност и унгарската контрола станала номинална.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=15}} Во поголемиот дел од раниот среден век, Херцеговина практично била српска територија, додека самата Босна била политички и верски повеќе поврзана со Хрватска.{{sfn|Malcolm|1996|p=11}} Општо е прифатено дека ниту еден сосед не ја контролирал доволно долго за да стекне лојалност или да воспостави сериозно право на Босна.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=16}}
[[Династија Котроманиќи|Котроманиќиевата]] [[Благородништво|благородничка]] и подоцна [[Династија|кралска династија]] владеела со Босна од втората половина на 13 век до османлиското освојување во 1463 година.{{sfn|Filipović|2019|p=1}} Тоа започнало со [[Стефан Томашевиќ|Стефан II]] во 1322 година, кој успеал да ја прошири босанската држава со освојување територии што ја вклучувале Херцеговина, овозможувајќи создавање на единствен политички ентитет Босна и Херцеговина за првпат.{{sfn|Malcolm|1996|p=17}} Котроманиќите стапувале во бракови со неколку југоисточни и средноевропски кралски куќи, што помогнало во нивниот династички развој.{{sfn|Filipović|2019|p=1}} Внукот на Стефан II, [[Твртко I]], потомок на српската династија Немањиќи, го наследил и го основал [[Кралство Босна]] во 1377 година,{{sfn|Malcolm|1996|pp=18-19}} крунисувајќи се како „Крал на Србите и Босна“.{{sfn|Malcolm|1996|p=19}}&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Trbovich |first1=Ana S. |title=A Legal Geography of Yugoslavia's Disintegration |date=2008 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19533-343-5 |page=99 |url=https://books.google.com/books?id=Ojur7dVoxIcC&amp;pg=PA99|access-date=2022-01-15 |archive-date=2022-01-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220115190456/https://books.google.com/books?id=Ojur7dVoxIcC&amp;pg=PA99|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Последниот суверен, [[Стефан Томашевиќ]], кратко владеел како [[деспот на Србија]] во 1459 година и како [[крал на Босна]] помеѓу 1461 и 1463 година,&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Morby |first1=John |title=Dynasties of the World |date=2014 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19251-848-4 |page=81 |url=https://books.google.com/books?id=TFExDwAAQBAJ&amp;pg=PT81 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916180949/https://books.google.com/books?id=TFExDwAAQBAJ&amp;pg=PT81|url-status=live }}&lt;/ref&gt; пред да ги изгуби двете држави и животот од [[Османлиско Царство|Османлиите]].&lt;ref name=&quot;Engal &amp; Ayton&quot;&gt;{{cite book |last1=Engal |first1=Pal |last2=Ayton |first2=Andrew |title=The Realm of St Stephen: A History of Medieval Hungary, 895-1526 |date=2001 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-0-85773-173-9 |page=530 |url=https://books.google.com/books?id=3RKJDwAAQBAJ&amp;pg=PT530|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916180946/https://books.google.com/books?id=3RKJDwAAQBAJ&amp;pg=PT530|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

До средниот век, [[источно православие|православието]] се вкоренило во Херцеговина,{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} а за време на династијата Немањиќ влијанието на [[Српска православна црква]] се зголемило во регионот.{{sfn|Čuvalo|2010|p=174}} Сепак, православието немало значителен развој во Босна сè до османлиското освојување.{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} Според некои историчари, постоела општа свест во средновековна Босна, барем меѓу владетелите, за припадност кон заедничка држава со Србија и ист народ. Таа свест со текот на времето ослабнала поради разликите во политичкиот и општествениот развој, иако се задржала во Херцеговина и делови од Босна кои биле дел од српската држава.{{sfn|Isailovović|2018|p=276}}

=== Османлиско владеење ===
{{Main|Отоманска Босна и Херцеговина}}
[[File:Visegrad bridge by Klackalica.jpg|thumb|right|200px|[[Мост на Мехмед паша]] ([[Список на светско наследство во Босна и Херцеговина|Светско наследство на УНЕСКО]]), 16 век]]
[[File:Hercegovački begunci, Uroš Predić.jpg|thumb|right|200px|''Бегалци од Херцеговина'' (1889), слика од [[Урош Предиќ]], која го прикажува [[Херцеговско востание (1875-1878)|Херцеговското востание]]]]

Освојувањето на Босна од страна на Османлиите донело значајни административни, економски, општествени и културни промени во земјата.&lt;ref name=&quot;Tucker&quot;&gt;{{cite book |last1=Tucker |first1=Spencer C. |title=World War I: The Definitive Encyclopedia and Document Collection [5 volumes]: The Definitive Encyclopedia and Document Collection |date=2014 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-85109-965-8 |page=278 |url=https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&amp;pg=PA278 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916181521/https://books.google.com/books?id=DBwTBQAAQBAJ&amp;pg=PA278 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Сепак, Османлиите дозволиле зачувување на босанскиот идентитет и територијален интегритет, правејќи ја Босна интегрална провинција на нивното царство.&lt;ref name=&quot;Tucker&quot; /&gt; Под [[Милет (Отоманско Царство)|милетскиот систем]], христијаните добиле одредено ниво на автономија преку локални водачи кои ѝ служеле на османлиската држава за верски, општествени, административни и правни цели.{{sfn|Friedman|2013|p=8}} Османлиите им дозволиле на христијанските заедници да се организираат околу овие водачи и да ги зачуваат своите обичаи.{{sfn|Friedman|2013|p=8}} Како последица на тоа, овој систем направил јасна разлика меѓу муслиманите и немуслиманите, отворајќи пат за исламска надмоќ и дискриминација кон христијаните.{{sfn|Keil|2016|p=57}} На пример, немуслиманите морале да плаќаат дополнителни даноци и не можеле да поседуваат земја или имот ниту да заземаат позиции во османлиската државна структура.{{sfn|Friedman|2013|p=8}} Поради тоа, преминувањето во ислам било поволно за Босанците, а 15 и 16 век го означиле почетокот на [[исламизација на Босна и Херцеговина|периодот на исламизација]].{{sfn|Keil|2016|p=56}} Значаен ефект од овој систем било и оформувањето на три различни етнички идентитети меѓу Босанците во текот на 19 век.{{sfn|Keil|2016|p=56}} Поради заканата од [[Хабсбуршка Монархија|Хабсбуршката Монархија]] кон Османлиското Царство, [[Католицизмот во Босна и Херцеговина|католиците]] во Босна биле изложени на силна верска репресија, додека слично ниво на дискриминација било применето и врз православното население со појавата на [[Кнежевство Србија|независна српска држава]] во 19 век.{{sfn|Keil|2016|pp=57-58}} Во истиот период, османлиската политика поттикнувала населување на значително православно население во Босна, вклучително и некои [[Власи]] од среден Балкан.{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} Преминувањето на припадниците на [[Босанска црква|Босанската црква]] исто така придонело за ширење на православието.{{sfn|Velikonja|2003|p=74}} Подоцна, некои области напуштени од католиците за време на [[Отоманско-хабсбуршки војни|Отоманско–хабсбуршките војни]] биле населени со муслимани и православни христијани.{{sfn|Velikonja|2003|p=76}}

[[Пеќска патријаршија|Српската патријаршија]] воспоставила посебна митрополија за православните христијани во Босна, при што митрополитот формално го пренел своето седиште во [[Сараево]] во 1699 година. Пресвртница во односите меѓу православната црква и Османлиите настапила кога православното свештенство ја отфрлило лојалноста кон султаните и почнало да поттикнува и поддржува селски востанија, барајќи христијански сојузници во соседните земји, што довело до прогон на нивното свештенство.{{sfn|Velikonja|2003|p=75}} [[Српска револуција|Големо српско востание]] против османлиската власт се случило за време на [[Долгата војна во Унгарија]] (1593–1606), кога српските племенски водачи во Херцеговина се кренале на бунт, активно поддржувајќи ја хабсбуршката [[Света лига]] против Османлиите и настојувајќи да обноват независна српска држава. Водачите на херцеговските племиња координирале со [[Република Венеција]] и со шпанскиот вицекрал на Неапол, кои ветиле воена и финансиска помош за антиисманлиската борба.{{sfn|Ćirković|2004|pp=140-142}}

Околу една четвртина од бунтовничките водачи ([[војвода|војводи]]) во [[Српска револуција|Српската револуција]] биле родени во денешна Босна и Херцеговина или потекнувале од регионот на Босна или Херцеговина.&lt;ref name=&quot;Bataković2018&quot;&gt;{{Cite book|title=Zlatna nit postojanja|last=Bataković|first=Dušan T.|publisher=Catena Mundi|year=2018|location=Belgrade|pages=142}}&lt;/ref&gt; [[Матеја Ненадовиќ]] се сретнал со локални српски водачи од [[Сараево]] во 1803 година за да го договорат нивното учество во востанието, со крајна цел двете армии да се сретнат во Сараево.&lt;ref name=&quot;Bataković2018&quot; /&gt;

[[File:Heroes of the Uprising in Bosnia and Herzegovina, Orao, 1876.png|thumb|right|200px|Илустриран приказ на водачите на српските востанија во 1852, 1858 и 1875]]

Како што развојот на Западна Европа го засенувал [[феудализам|феудалниот]] османлиски систем, царството започнало нагло да опаѓа, што било очигледно во 19 век.{{sfn|Andjelic|2004|p=9}} Во тој период Босна била заостаната држава со големи земјопоседници, сиромашно селанство и недостаток на индустрија и современ превоз.{{sfn|Andjelic|2004|p=9}} Се појавиле бројни антиисманлиски востанија, бидејќи незадоволството на муслиманските земјопоседници се усогласило со националистичките движења на немуслиманското население.{{sfn|Friedman|2013|p=9}} Различните востанија главно биле насочени против османлиската држава, а не резултат на внатрешни судири меѓу групите.{{sfn|Andjelic|2004|pp=8-9}} Србите во Босна се залагале за српска државност; муслиманските востанија имале за цел да ги запрат административните реформи, а селските востанија биле резултат на аграрни судири.{{sfn|Andjelic|2004|pp=8-9}} По реорганизацијата на османлиската армија и укинувањето на [[јаничар]]ите, босанското благородништво се кренало на бунт во 1831 година, предводено од [[Хусеин Градашчевиќ]], кој сакал да ги зачува постојните привилегии и да спречи понатамошни општествени реформи.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Koller |first1=Markus |last2=Karpat |first2=Kemal H. |title=Ottoman Bosnia: A History in Peril |date=2004 |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=978-0-29920-714-4 |page=126}}&lt;/ref&gt; Клучното востание започнало во 1875 година со [[Херцеговско востание (1875-1878)|востание во Херцеговина]] од страна на христијанското население,&lt;ref name=&quot;Mikaberdize&quot;&gt;{{cite book |last1=Mikaberidze |first1=Alexander |title=Conflict and Conquest in the Islamic World: A Historical Encyclopedia, Volume 1 |date=2011 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-59884-336-1 |page=366 |url=https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&amp;pg=PA366|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916181519/https://books.google.com/books?id=WjQfo3a1eVMC&amp;pg=PA366 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; предводено од босанските Срби.&lt;ref name=&quot;Burg &amp; Shoup&quot;&gt;{{cite book |last1=Burg |first1=Steven L. |last2=Shoup |first2=Paul S. |title=The War in Bosnia-Herzegovina: Ethnic Conflict and International Intervention |date=1999 |publisher=M.E. Sharpe |pages=34–35 |isbn=9780765631893 |url=https://books.google.com/books?id=-4eKmp_qu_QC&amp;pg=PA34|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916181520/https://books.google.com/books?id=-4eKmp_qu_QC&amp;pg=PA34|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Првично тоа било бунт против преголемото оданочување од страна на муслиманските земјопоседници, а потоа прераснал во пошироко востание против османлиската власт,&lt;ref name=&quot;Mikaberdize&quot; /&gt; при што босанските Срби се стремеле кон обединување со Србија.&lt;ref name=&quot;Burg &amp; Shoup&quot; /&gt; Османлиските власти не успеале да го задушат востанието, кое брзо се проширило и во други делови од царството, при што се приклучило [[Кнежевство Србија]], како и [[Руско Царство|Руското Царство]], што довело до [[Руско-турска војна (1877–1878)|Руско-турската војна]] која Османлиите на крај ја изгубиле.&lt;ref name=&quot;Mikaberdize&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Burg &amp; Shoup&quot; /&gt; По [[Берлински конгрес|Берлинскиот конгрес]] во 1878 година, Австроунгарија добила право да ја окупира и управува Босна и Херцеговина, при што Кнежевството Србија и Кнежевството Црна Гора (кои добиле целосна независност на конгресот) биле длабоко незадоволни од одлуката, како и босанските Срби. Сите три страни ја сметале австроунгарската окупација како јасно попречување на српските национални стремежи, особено бидејќи Босна и Херцеговина имала големо српско население кое претставувало најголема етничка група и апсолутно мнозинство во многу региони, особено во источна и северозападна Босна и во поголемиот дел од Херцеговина.

=== Австроунгарска власт ===
{{Main|Австроунгарска Босна и Херцеговина}}
Австроунгарската власт првично довела до фрагментација меѓу населението на Босна и Херцеговина, бидејќи технички тие биле поданици на Османлиите, додека земјата припаѓала на [[Австроунгарија]].&lt;ref name=&quot;Dzankic&quot;&gt;{{cite book |last1=Džankic |first1=Jelena |title=Citizenship in Bosnia and Herzegovina, Macedonia and Montenegro: Effects of Statehood and Identity Challenges |date=2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31716-579-8 |page=47 |url=https://books.google.com/books?id=CWCrCwAAQBAJ&amp;pg=PA47|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182201/https://books.google.com/books?id=CWCrCwAAQBAJ&amp;pg=PA47|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Австроунгарската администрација го поддржувала идеалот за плуралистичка и мултиконфесионална босанска [[нација]]. Заедничкиот царски министер за финансии и администратор на Босна со седиште во Виена [[Бени Калај]] го поддржувал [[босански национализам|босанскиот национализа]] во форма на ''бошњаштво'' („Bosniakhood“) со цел да се поттикне кај населението „''чувство дека припаѓаат на голема и моќна нација''“.{{sfn|Sugar|1959|p=201}}

Австроунгарците ги гледале [[Босанци]]те како „''луѓе што го зборуваат [[босански јазик]]от и се поделени во три религии со еднакви права''“.{{sfn|Velikonja|2003|p=135}} Од една страна, овие политики се обидувале да ја изолираат Босна и Херцеговина од нејзините [[иредентизам|иредентистички]] соседи ([[Источно православие|православна]] [[Србија]], [[Католицизам|католичка]] [[Хрватска]] и [[ислам|муслиманското]] [[Османлиско Царство]]) и да ги маргинализираат веќе постојните идеи за српска и хрватска националност меѓу православните и католичките заедници во Босна.{{sfn|Velikonja|2003|pp=130-135}} Од друга страна, хабсбуршките администратори ги користеле постојните идеи за нација (особено босанскиот фолклор и симболика) за да ја промовираат сопствената верзија на бошњачки патриотизам, усогласен со лојалноста кон хабсбуршката држава. Овие политики најдобро се опишуваат не како антинационални, туку како развивање на сопствен стил на проимперијален национализам.{{sfn|Velikonja|2003|pp=130-135}} Сепак, тие исто така ги засилиле поделбите по национални и верски линии. Босанските Срби се чувствувале угнетени од Австроунгарците кои го фаворизирале [[Католичка црква|католицизмот]], додека хрватското население, единствено меѓу трите групи со одредена лојалност кон царството, имало поинаква позиција.{{sfn|Bataković|1996|p=13}} По смртта на Калај, оваа политика била напуштена.

До 1905 година, национализмот станал клучен фактор во босанската политика, при што националните политички партии што одговарале на трите етнички групи доминирале на изборите.{{sfn|Velikonja|2003|pp=130-135}} Австроунгарските власти забраниле учебници печатени во Србија и голем број други книги на српски јазик кои ги сметале за националистички.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Malešević |first1=Siniša |title=Grounded Nationalisms |date=2019 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-10842-516-2 |page=207 |url=https://books.google.com/books?id=Rn2DDwAAQBAJ&amp;pg=PA207|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182157/https://books.google.com/books?id=Rn2DDwAAQBAJ&amp;pg=PA207|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Во почетокот на 20 век биле основани бројни културни и национални организации на босанските Срби, меѓу кои и [[Просвјета (1902)|Просвјета]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hupchick |first1=Dennis P. |title=The Balkans: From Constantinople to Communism |date=2002 |publisher=Springer |isbn=978-0-31229-913-2 |page=xxxii |url=https://books.google.com/books?id=sQGIDAAAQBAJ&amp;pg=PA12-IA3 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182158/https://books.google.com/books?id=sQGIDAAAQBAJ&amp;pg=PA12-IA3|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Австроунгарија ја анектирала територијата во 1908 година.&lt;ref name=&quot;Dzankic&quot; /&gt;

Првите парламентарни избори за избор на членови во [[Босански собор|Босанскиот собор]] биле [[Босански парламентарни избори (1910)|одржани во 1910 година]]. Населението било класифицирано според етно-религиозниот статус и секоја група добила соодветен број места во парламентот според својата бројност. Како мнозинство, српското претставување било освоено од Српската народна организација, која добила 31 место.{{sfn|Čuvalo|2010|p=78}}

[[File:DC-1914-27-d-Sarajevo-cropped.jpg|thumb|right|200px|Насловната страница на италијанскиот весник [[La Domenica del Corriere]], со цртеж што го прикажува [[Гаврило Принцип]] како го убива [[Франц Фердинанд|надвојводата Франц Фердинанд]] во Сараево, 1914]]

На 28 јуни 1914 година, босанскиот Србин [[Гаврило Принцип]] станал светски познат по атентатот врз надвојводата [[Франц Фердинанд]] и неговата сопруга [[Софија Хотек|Софија]] во [[Сараево]]. Овој настан ја предизвикало [[Првата светска војна]], што довело до пораз на Австроунгарија и вклучување на Босна и Херцеговина во [[Кралство Југославија]].

За време на Првата светска војна, Србите во Босна често биле обвинувани за избувнувањето на војната, за [[Атентат врз Франц Фердинанд|атентатот]] врз [[Франц Фердинанд]], и биле изложени на прогон од страна на австроунгарските власти, вклучувајќи интернирање и ограбување на нивниот имот.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Bennett |first1=Christopher |title=Yugoslavia's Bloody Collapse: Causes, Course and Consequences |date=1997 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-81471-288-7 |page=31 |url=https://books.google.com/books?id=6mQVCgAAQBAJ|access-date=2021-01-17 |archive-date=2021-01-21 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210121054058/https://books.google.com/books?id=6mQVCgAAQBAJ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; На почетокот на војната, австроунгарските власти започнале прогон на босанските Срби, што вклучувало интернирање на илјадници во логори, судења и смртни пресуди за интелектуалци, масакри од страна на [[Шуцкорци]]те, ограбување на имотот и присилни протерувања.{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=10}}

Босанските Срби служеле во [[Австроунгарска армија|Австроунгарската армија]] за време на Првата светска војна: на [[Италијански фронт (Прва светска војна)|италијанскиот фронт]] генерално останале лојални, но кога биле распоредени на српскиот или подоцна на [[Македонски фронт|Македонскиот]], многумина дезертирале и преминувале на страната на српската војска.{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=10}} Значителен број служеле и во српската и црногорската војска поради чувството на припадност кон пансрпската кауза.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Lampe |first1=John |title=Balkans into Southeastern Europe, 1914-2014: A Century of War and Transition |date=2014 |publisher=Macmillan International Higher Education |isbn=978-1-13705-777-8 |page=49 |url=https://books.google.com/books?id=tAMdBQAAQBAJ&amp;pg=PA49|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916182152/https://books.google.com/books?id=tAMdBQAAQBAJ&amp;pg=PA49 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

===Кралство Југославија===
По Првата светска војна, Босна и Херцеговина станала дел од меѓународно непризнаената [[Држава на Словенци, Хрвати и Срби|Држава на Словенците, Хрватите и Србите]], која постоела од октомври до декември 1918 година.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Cohen |first1=Lenard J. |last2=Dragović-Soso |first2=Jasna |title=State Collapse in South-Eastern Europe: New Perspectives on Yugoslavia's Disintegration |date=2008 |publisher=Purdue University Press |isbn=978-1-55753-460-6 |page=77 |url=https://books.google.com/books?id=aGy3dO_aDisC&amp;pg=PA77|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224133/https://books.google.com/books?id=aGy3dO_aDisC&amp;pg=PA77 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Glencross |first1=Matthew |last2=Rowbotham |first2=Judith |title=Monarchies and the Great War |date=2018 |publisher=Springer |isbn=978-3-31989-515-4 |page=8 |url=https://books.google.com/books?id=D3FyDwAAQBAJ&amp;pg=PA8 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224132/https://books.google.com/books?id=D3FyDwAAQBAJ&amp;pg=PA8|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Во декември 1918 година, оваа држава се обединила со [[Кралството Србија]] во [[Кралство Југославија|Кралство на Србите, Хрватите и Словенците]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pleho |first1=Eldina |title=European Union: Issues of Serbia, Kosovo and Bosnia and Herzegovina. Objectives of Entering the European Union, Current Possibilities and Perspectives |date=2015 |publisher=Infinito Edizioni |isbn=978-8-86861-130-9 |page=17 |url=https://books.google.com/books?id=h30kEAAAQBAJ&amp;pg=PT17|access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224134/https://books.google.com/books?id=h30kEAAAQBAJ&amp;pg=PT17 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Босанските Срби во голема мера го поздравиле обединувањето со Србија, гледајќи го како исполнување на нивната национална цел.{{sfn|Keil|2016|p=65}} Сепак, дел од нив биле незадоволни поради отсуството на формално обединување со Србија.{{sfn|Keil|2016|p=65}} Босанските муслимани го гледале новиот систем како форма на колонијална власт и се залагале за децентрализирана држава со автономија.{{sfn|Keil|2016|p=65}} Босанските Хрвати во меѓувреме ја поддржуваа федерализацијата на Југославија во шест единици, од кои едната требало да биде Босна и Херцеговина.{{sfn|Keil|2016|p=66}}За да обезбеди политичка поддршка од босанските муслимани, владата на новоформираната држава, доминирана од Србите, го прифатила главното барање на водечкиот босански муслимански политичар [[Мехмед Спахо]] и [[Југословенска муслиманска организација|Југословенската муслиманска организација]]: таа се обврзала да го почитува историскиот и територијалниот интегритет на Босна и Херцеговина и не ги прецртала предвоените граници на покраината во административната реформа од 1922-1924 година.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.parlament.ba/Content/Read/180?title=Politi%C4%8DkopredstavljanjeBiHuKraljeviniSrba%2CHrvataiSlovenaca%2FKraljeviniJugoslaviji%281918.%E2%80%931941.%29&amp;lang=hr|title=Političko predstavljanje BiH u Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca / Kraljevini Jugoslaviji (1918.–1941.)|website=Parlament.ba|access-date=2017-12-09|archive-date=2017-12-10|archive-url=https://web.archive.org/web/20171210072009/https://www.parlament.ba/Content/Read/180?title=Politi%C4%8DkopredstavljanjeBiHuKraljeviniSrba%2CHrvataiSlovenaca%2FKraljeviniJugoslaviji%281918.%E2%80%931941.%29&amp;lang=hr|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Ова траело до 1929 година, кога [[Александар I Караѓорѓевиќ|кралот Александар]] [[Шестојануарска диктатура|прогласил диктатура]].{{sfn|Keil|2016|p=66}}Кралството било преименувано во Кралство Југославија, поделено на нови територијални ентитети наречени бановини, во голема мера засновани на природни граници. Босна и Херцеговина била поделена на четири бановини, при што Србите претставувале мнозинство во три од нив.{{sfn|Keil|2016|p=66}} Кралот Александар бил убиен во 1934 година, што довело до крај на диктатурата.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Newman |first1=John Paul |title=Yugoslavia in the Shadow of War: Veterans and the Limits of State Building, 1903–1945 |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-10707-076-9 |page=224 |url=https://books.google.com/books?id=Q8nSCQAAQBAJ&amp;pg=PA224 |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224131/https://books.google.com/books?id=Q8nSCQAAQBAJ&amp;pg=PA224 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Соочено со убиства, корупциски скандали, насилство и неуспехот на централизирана политика, српското раководство на земјата прифатило компромис со Хрватите. Компромисот се засновал на следните широки принципи: бановините подоцна ќе се развијат во конечен предлог за територијална поделба на три дела или три бановини (една словенечка бановина, една хрватска и една српска, при што секоја би го опфаќала поголемиот дел од традиционалната етничка територија на соодветната група), при што поголемиот дел од територијата на современа Босна и Херцеговина требало да биде вклучен во предложената српска бановина/Бановина Србија, одразувајќи го фактот дека Србите претставувале најголема поединечна етничка група во Босна и Херцеговина во целина и сочинувале апсолутно мнозинство на исток, северозапад и во поголем дел од Херцеговина. Во 1939 година, премиерот на Југославија, [[Драгиша Цветковиќ]] (етнички Србин), и претседателот на [[Хрватска селска партија|Хрватската селска партија]], [[Влатко Мачек]], го постигнале [[Договор Цветковиќ-Мачек|договорот]] според кој била создадена [[Бановина Хрватска]], која опфаќала поголем дел од Херцеговина и делови од средна и северна Босна.&lt;ref name=&quot;Troch&quot;&gt;{{cite book |last1=Troch |first1=Pieter |title=Education and Yugoslav Nationhood in Education and Yugoslav Nationhood in Interwar Yugoslavia |date=2012 |publisher=Ghent University |isbn=978-9-07083-071-7 |page=82 |url=https://biblio.ugent.be/publication/4267482/file/4336097.pdf |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916224134/https://biblio.ugent.be/publication/4267482/file/4336097.pdf |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Договорот Цветковиќ–Мачек не успеал да ги задоволи клучните барања на ниту една страна: многу Хрвати ги сметале отстапките за недоволни, додека Србите се чувствувале оштетени бидејќи не била создадена соодветна српска бановина. Босанските муслимани, пак, ниту биле консултирани ниту им била понудена сопствена територијална или административна алтернатива.{{sfn|Keil|2016|p=65}}

Спротивставените идеологии меѓу Србите и Хрватите и нивното влијание врз Босна и Херцеговина, а пошироко и недостатокот на договор за меѓуетничките односи во новата југословенска држава и нејзиното управување, резултирале со постојана нестабилност.{{sfn|Keil|2016|p=66}} Сепак, Југославија ќе се распадне дури по [[Априлска војна|нацистичката инвазија]] на земјата во април [[1941]] година, која ја распарчила земјата на три различни зони на окупација.{{sfn|Keil|2016|p=66}}

===Втора светска војна===
{{Main|Југославија во Втората светска војна во|Геноцид над Србите во Независна Држава Хрватска}}
[[File:Ustanak u Jugoslaviji 1941.png|thumb|right|200px|Востанието против окупацијата на Оската започнало најпрвин и најбрзо се проширило во областите населени со Срби, особено во деловите на Босна и Херцеговина населени со Срби, кои станале упоришта на вооружениот отпор.]]

По [[Априлска војна|нацистичката инвазија на Југославија]], територијата на Босна и Херцеговина била вклучена во [[Независна Држава Хрватска]] (НДХ),{{sfn|Keil|2016|p=66}} марионетска држава воспоставена од Италија и Германија, управувана од хрватскиот фашистички режим на [[Усташи]]те под [[Анте Павелиќ]].&lt;ref name=&quot;Byford&quot;&gt;{{cite book |last1=Byford |first1=Jovan |title=Picturing Genocide in the Independent State of Croatia: Atrocity Images and the Contested Memory of the Second World War in the Balkans |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-350-01598-2 |page=9 |url=https://books.google.com/books?id=XMLkDwAAQBAJ&amp;pg=PA9 |access-date=2021-01-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094729/https://books.google.com/books?id=XMLkDwAAQBAJ&amp;pg=PA9|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Србите, заедно со [[Евреи]]те и [[Роми]]те, станале жртви и главна и најбројна цел на намерна политика на геноцид.&lt;ref name=&quot;Byford&quot; /&gt; Во руралните области, Србите биле брутално масакрирани: сечени до смрт со секири и ножеви или фрлани живи во јами и провалии.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Yeomans |first1=Rory |title=Visions of Annihilation: The Ustasha Regime and the Cultural Politics of Fascism, 1941-1945 |url=https://books.google.com/books?id=Yxv4-iqVe2wC&amp;pg=PA17|date=2012 |publisher=University of Pittsburgh Press |isbn=978-0822977933 |page=17 |access-date=2021-01-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094636/https://books.google.com/books?id=Yxv4-iqVe2wC&amp;pg=PA17|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Според Музејот на Холокаустот на САД, 320.000–340.000 Срби биле убиени под усташкиот режим,&lt;ref&gt;{{cite web|last=US Holocaust Museum|first=ushmm|title=Jasenovac|url=http://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449|publisher=US Holocaust Museum|access-date=2013-02-20|archive-date=2018-07-13|archive-url=https://web.archive.org/web/20180713111937/https://www.ushmm.org/wlc/en/article.php?ModuleId=10005449|url-status=live}}&lt;/ref&gt; од кои се проценува дека 209.000 босански Срби или 16,9% од босанскосрпското население биле убиени.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rogel |first1=Carole |title=The Breakup of Yugoslavia and the War in Bosnia |date=1998 |publisher=Greenwood Publishing Group |isbn=978-0-3132-9918-6 |page=48 |url=https://books.google.com/books?id=GPQKYuWisi0C&amp;pg=PA48|access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094729/https://books.google.com/books?id=GPQKYuWisi0C&amp;pg=PA48|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Искуството имало длабоко влијание врз колективната меморија на Србите во Хрватска и Босна.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Pavković |first1=Aleksandar |title=The Fragmentation of Yugoslavia: Nationalism in a Multinational State |date=1996 |publisher=Springer |isbn=978-0-23037-567-3 |page=43 |url=https://books.google.com/books?id=YPaADAAAQBAJ&amp;pg=PA43 |access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094726/https://books.google.com/books?id=YPaADAAAQBAJ&amp;pg=PA43|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Интензитетот на геноцидот предводен од Усташите и масовното насилство бил таков што приближно секој шести Србин во Босна и Херцеговина загинал, а речиси секое српско семејство во регионот изгубило барем еден член. Други биле испратени во концентрациони логори.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Ross |first1=Jeffrey Ian |title=Religion and Violence: An Encyclopedia of Faith and Conflict from Antiquity to the Present |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31746-109-8 |page=299 |url=https://books.google.com/books?id=MFfrBgAAQBAJ&amp;pg=PA299|access-date=2021-01-16 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122131921/https://books.google.com/books?id=MFfrBgAAQBAJ&amp;pg=PA299 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; [[Крушчица (концентрационен логор)|Концентрациониот логор во Крушница]], лоциран во близина на градот [[Витез (Босна и Херцеговина)|Витез]] во средна Босна, бил основан во април 1941 година за српски и еврејски жени и [[деца во Холокаустот|деца]].&lt;ref&gt;{{cite book|last=Avramov|first=Smilja|author-link=Smilja Avramov|title=Genocid u Jugoslaviji u svetlosti međunarodnog prava|url=https://books.google.com/books?id=IwS5AAAAIAAJ|year=1992|publisher=Politika|isbn=9788676070664|page=371}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book|last=Bauer|first=Yehuda|title=American Jewry and the Holocaust: The American Jewish Joint Distribution Committee, 1939-1945|url=https://books.google.com/books?id=WOd3rLul-LcC&amp;pg=PA280|year=1981|publisher=Wayne State University Press|isbn=0-8143-1672-7|page=280}}&lt;/ref&gt; Во август 1941 година, усташките сили [[Масакар во Пребиловци|масакрирале меѓу 650 и 850 српски цивили]] (главно жени и деца) од селото [[Пребиловци]] во Херцеговина, фрлајќи ги живи во јама во близина на селото [[Шурманци]] и подоцна минирајќи го местото, што го прави едно од најбруталните поединечни злосторства врз Србите за време на Втората светска војна.&lt;ref&gt;{{Cite web |author=Stefan Radojković |title=Prebilovci – Research Implications for the NDH Genocide Against Serbs |date=2023-08-17 |url=https://www.academia.edu/105712885 |website=academia |access-date=2025-11-21}}&lt;/ref&gt;

[[File:Zbeg_na_Kozari_1942.jpg|thumb|right|200px|Српски селани бараат засолниште на планината [[Козара]], по [[Битка на Козара|офанзивата на Козара]] спроведена од нацистичките германски и усташки сили]]

Геноцидните политики на усташкиот режим предизвикале масовно и постојано српско востание.&lt;ref name=&quot;Tomasevich&quot;&gt;{{cite book |last1=Tomasevich |first1=Jozo |title=War and Revolution in Yugoslavia, 1941-1945: Occupation and Collaboration |date=2001 |publisher=Stanford University Press |isbn=978-0-80477-924-1 |pages=412, 506 |url=https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&amp;pg=PA412|access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095137/https://books.google.com/books?id=fqUSGevFe5MC&amp;pg=PA412 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Во јуни 1941 година, Србите во источна Херцеговина организирале вооружено [[Јунско востание во источна Херцеговина|востание]] против властите на [[Независна Држава Хрватска]], кое било задушено по две недели. Прогонството на Србите довело до појава на движења на отпор во областите населени со Срби.{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=11}} Друго востание, предводено од партизаните, започнало на 27 јули 1941 година.&lt;ref name=&quot;Tomasevich&quot; /&gt; Дел од овие востаници, пак, извршиле злосторства врз муслиманското и хрватското население.&lt;ref name=&quot;Shepherd&amp;Pattinson&quot;&gt;{{cite book |last1=Shepherd |first1=B. |last2=Pattinson |first2=J. |title=War in a Twilight World: Partisan and Anti-Partisan Warfare in Eastern Europe, 1939-45 |date=2010 |publisher=Springer |isbn=978-0-23029-048-8 |page=210 |url=https://books.google.com/books?id=TseLDAAAQBAJ&amp;pg=PA210|access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094747/https://books.google.com/books?id=TseLDAAAQBAJ&amp;pg=PA210|url-status=live }}&lt;/ref&gt;

Во поширокиот југословенски контекст, повеќеетничкото движење на отпорот, [[Југословенски партизани|југословенските партизани]] предводени од [[Јосип Броз Тито]], се појавило за да се бори против окупацијата на [[Сили на Оската|Оската]]. Истовремено, претежно српска националистичка и ројалистичка герилска сила позната како [[четници]] била формирана под [[Дража Михаиловиќ]]; иако започнала како движење на отпор против Оската, подоцна се насочила кон сè поголема соработка со окупаторските сили.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Jennings |first1=Christian |title=At War on the Gothic Line: Fighting in Italy, 1944-45 |date=2016 |publisher=Macmillan |isbn=978-1-46687-173-1 |page=270 |url=https://books.google.com/books?id=8zEoCgAAQBAJ&amp;pg=PA270 |access-date=2021-09-22 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327094726/https://books.google.com/books?id=8zEoCgAAQBAJ&amp;pg=PA270 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Српската припадност била поделена меѓу партизаните и четниците, иако Србите во западна Босна повеќе се усогласиле со партизаните, кои постигнале воени успеси во областа.{{sfn|Donia|Fine|1994|p=151}} Во раните фази на војната, Србите сочинувале околу 90% од партизанските единици активни на териториите на Независна Држава Хрватска{{sfn|Nikolic-Ristanovic|2000|p=11}}, при што најголемиот дел од борбите се воделе во области населени со Срби, како што се [[Битка на Неретва|битката на Неретва]], [[Битка на Сутјеска|битката на Сутјеска]], [[Десант на Дрвар|Дрварската операција]] и [[Битка на Козара|Козара]]. Според повоените југословенски записи за приматели на ветерански пензии, 64,1% од сите партизани од Босна и Херцеговина биле етнички Срби.&lt;ref name=&quot;anubih.ba-Hoare&quot;&gt;{{cite web |author1=Marko Attila Hoare |author1-link=Marko Attila Hoare |title=The Great Serbian threat, ZAVNOBiH and Muslim Bosniak entry into the People's Liberation Movement |url=https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/52/Zbornik%20ZAVNOBiH%20sve%2015-04-2019-4-115-130.pdf?sequence=7&amp;isAllowed=y|website=anubih.ba |publisher=Posebna izdanja ANUBiH |access-date=21 December 2020 |pages=123 |language=en |archive-date=2021-02-01 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210201071114/https://publications.anubih.ba/bitstream/handle/123456789/52/Zbornik%20ZAVNOBiH%20sve%2015-04-2019-4-115-130.pdf?sequence=7&amp;isAllowed=y|url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Lenard J Cohen, Paul V Warwick (1983) ''Political Cohesion In A Fragile Mosaic: The Yugoslav Experience'' p. 64; Avalon Publishing, the University of Michigan; {{ISBN|0865319677}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Hoare |first=Marko Attila |title=Whose is the partisan movement? Serbs, Croats and the legacy of a shared resistance |date=2002 |page=4 |journal=The Journal of Slavic Military Studies. Informa UK Limited |volume=15 |issue=4 |url=https://www.researchgate.net/publication/38174088|archive-url=https://web.archive.org/web/20200529090258/https://www.researchgate.net/publication/38174088_Whose_is_the_Partisan_movement_Serbs_Croats_and_the_legacy_of_a_shared_resistance|archive-date=2020-05-29}}&lt;/ref&gt; Партизаните го ослободиле Сараево на [[6 април]] [[1945]] година и Босна дошла под целосна контрола неколку недели подоцна.{{sfn|Malcolm|1996|p=191}}

===Социјалистичка Југославија===
По Втората светска војна, Босна и Херцеговина станала една од шесте составни републики на [[Социјалистичка Федеративна Република Југославија|Народна Федеративна Република Југославија]].&lt;ref&gt;{{cite book |editor1-last=Kent |editor1-first=Allen |editor2-last=Lancour |editor2-first=Harold |editor3-last=Daily |editor3-first=Jay E. |title=Encyclopedia of Library and Information Science: Volume 33 |date=1982 |publisher=Routledge |isbn=978-0-82472-033-9 |page=420 |url=https://books.google.com/books?id=XPY96DdVt2UC&amp;pg=PA420 |access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207025241/https://books.google.com/books?id=XPY96DdVt2UC&amp;pg=PA420 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; По повоеното протерување на етничките Германци од српската покраина [[Војводина]], југословенската комунистичка влада започнала државна програма за колонизација, која достигнала врв помеѓу 1945 и 1948 година, при што десетици илјади етнички Срби од [[Босанска Краина]] и Херцеговина биле преселени во Војводина.&lt;ref name=&quot;intermag&quot;&gt;{{cite web |title=Šta je Vojvodini donela osma ofanziva i kako danas žive kolonisti? |url=https://www.intermagazin.rs/sta-je-vojvodini-donela-osma-ofanziva-i-kako-danas-zive-kolonisti/|website=intermagazin.rs |publisher=Vercernje Novosti |date=20 January 2014}}&lt;/ref&gt; Уставните измени од 1968 година официјално ги признале босанските муслимани како посебна етничка припадност, со што им бил даден еднаков статус заедно со Србите и Хрватите.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Karčić |first1=Hikmet |title=Kako je Bošnjacima priznat nacionalni identitet &quot;Muslimani&quot;? |url=https://www.preporod.com/index.php/intervju/item/9210-kako-je-bosnjacima-priznat-nacionalni-identitet-muslimani |work=Preporod |date=8 March 2018 }}{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Во текот на 1960-тите и 1970-тите, Босна и Херцеговина често била претставувана како „''Југославија во мало''“, со механизми за споделување на власта меѓу трите конститутивни народи и релативно висок степен на меѓуетнички соживот.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Toal |first1=Gerard |last2=Dahlman |first2=Carl T. |title=Bosnia Remade: Ethnic Cleansing and Its Reversal |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=9780199730360 |page=46 |url=https://books.google.com/books?id=Q1TrvGxJeasC&amp;pg=PA46}}&lt;/ref&gt;

===Босанска војна===
{{Main|Босанска војна}}
По прогласувањето на независност од страна на Словенија и Хрватска во јуни 1991 година, Босна и Херцеговина се соочила со дилемата дали да остане во југословенската федерација или да бара независност. Независноста била силно поддржана од мнозинството Бошњаци и Хрвати, но цврсто спротивставена од повеќето босански Срби. На 15 октомври 1991 година, Парламентот на Босна и Херцеговина усвоил Меморандум за суверенитет, што ги натерало пратениците Срби да ја напуштат седницата во знак на протест и практично да ја бојкотираат работата на собранието потоа.&lt;ref name=&quot;Eralp&quot;&gt;{{cite book |last1=Eralp |first1=Doğa Ulaş |title=Politics of the European Union in Bosnia-Herzegovina: Between Conflict and Democracy |date=2012 |publisher=Lexington Books |isbn=978-0-7391-4945-4 |pages=14–15 |url=https://books.google.com/books?id=LTfkeFItiDMC&amp;pg=PA15|access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207025241/https://books.google.com/books?id=LTfkeFItiDMC&amp;pg=PA15 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Набргу потоа српските пратеници го формирале [[Народно собрание на Република Српска|Собранието на српскиот народ на Босна и Херцеговина]], изјавувајќи дека српскиот народ сака да остане во Југославија.{{sfn|Burg|Shoup|1999|p=74}} Во јануари 1992 година, босанските Срби прогласиле „''Република на српскиот народ во Босна и Херцеговина''“ (преименувана во [[Република Српска]] во август 1992 година). [[Референдум за независност на Босна и Херцеговина (1992)|Босанскиот референдум]], одржан на 29 февруари – 1 март 1992 година, резултирал со огромни 99,7% гласови за независност, но со излезност од само 63,4%, поради речиси целосниот бојкот од страна на босанските Срби.&lt;ref name=&quot;Eralp&quot; /&gt; По прогласувањето на независноста на Босна, насилните судири на крајот прераснале во целосна војна до април 1992 година.

Силите на босанските Срби, реорганизирани во [[Војска на Република Српска]], поддржани од Србија, брзо зазеле околу 70% од територијата на Босна и Херцеговина. Борбите се воделе на три главни фронта: [[Армија на Република Босна и Херцеговина|бошњачките сили]] против силите на босанските Срби, бошњачките сили против [[Хрватски совет за одбрана|силите на босанските Хрвати]] (во текот на 1993 година), и променлив сојуз меѓу Бошњаците и Хрватите пред и по Вашингтонскиот договор од 1994 година. Војната завршила по [[НАТО бомбардирање на Република Српска|НАТО бомбардирањето]] против силите на босанските Срби, што довело до мировни преговори и потпишување на [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]] во ноември 1995 година. Договорот ја поделил Босна и Херцеговина на два ентитета, [[Федерација на Босна и Херцеговина]] и Република Српска, додека државата останала меѓународно признаена како единствена целина.&lt;ref name=&quot;Ramet2010&quot; /&gt;

== Демографија ==
{{Main|Демографија на Босна и Херцеговина|Демографска историја на Босна и Херцеговина}}
Според податоците од пописот од 2013 година, 1.086.733 лица во Босна и Херцеговина се изјасниле како етнички Срби, односно 30,8% од вкупното население, со што претставуваат втора најголема етничка група по [[Бошњаци]]те. Огромното мнозинство, односно 92,1% од Србите живеат во [[Република Српска]], каде што сочинуваат 81,5% од населението на ентитетот. Имало 56.550 Срби во [[Федерација на Босна и Херцеговина|Федерацијата]] (2,5% од населението на ентитетот) и дополнителни 28.884 во [[Брчко (округ)|округот Брчко]] (34,6% од населението на округот).{{sfn|Етничка припадност/Национална припадност, религија и мајчин јазик | 2019|p=27}}

За време на Втората светска војна, во почетниот бран на терор (мај–август 1941 година), над 200.000 Срби биле протерани преку границата во [[Воена управа во Србија (1941-1944)|окупирана Србија]].&lt;ref name=&quot;Shepherd&amp;Pattinson&quot; /&gt; До крајот на војната, дополнителни 137.000 Срби ја напуштиле Босна и Херцеговина.&lt;ref name=&quot;Ilić&quot;&gt;{{cite book |last1=Ilić |first1=Jovan |title=The Serbian Question in the Balkans |date=1995 |publisher=University of Belgrade |isbn=978-8-68265-701-9 |page=277}}&lt;/ref&gt; Раселувањето и загубите претрпени за време на Втората светска војна биле дополнително зголемени со повоеното државно организирано преселување на 76.000 етнички Срби од Босанска Краина и Херцеговина во Војводина.&lt;ref name=&quot;intermag&quot; /&gt; Федералниот завод за статистика на Југославија регистрирал вкупно 179.173 лица убиени во Босна и Херцеговина за време на војната, од кои 129.114 биле етнички Срби (72,1%), 29.539 босански муслимани (16,5%) и 7.850 Хрвати (4,4%).

[[File:BiH_-_Etnicki_sastav_po_opstinama_2013_1.gif|thumb|320x320px|Етничка карта на Босна и Херцеговина по општини, 2013 година]]
{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Население
!Процент
|-
|1851&lt;ref&gt;{{cite book|last=Hadžijahić|first=Muhamed|title=Od tradicije do identiteta: geneza nacionalnog pitanja bosanskih Muslimana|url=https://books.google.com/books?id=RNZBAAAAYAAJ|year=1990|orig-date=1974|publisher=Islamska zajednica|page=166}}&lt;/ref&gt; || 485,800|| 45%
|-
|1870&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Ramčilović |first=Zećir |date=2019 |title=Demografske promjene nakon Berlinskog kongresa (1878) u Bosni i Hercegovini |url=https://www.ceeol.com/search/article-detail?id=812148 |trans-title=Demographic changes in Bosnia and Herzegovina after the Congress of Berlin (1878) |journal=Historijski Pregledi |language=bs |location=Tuzla |publisher=Centar za istraživanje moderne i savremene historije Tuzla |page=77}}&lt;/ref&gt;  || 550,256|| 36.4%
|-
|1879 || 496,485|| 42.9%
|- 
|1885 || 571,250|| 42.7%
|- 
|1895 || 673,246|| 42.9%
|- 
|1910&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Muelder |first1=Milton E. G. |title=The Austro-Hungarian Administration of Bosnia and Herzegovina |date=1939 |publisher=University of Michigan |page=414 |chapter=Religion}}&lt;/ref&gt;  || 825,418|| 43.5%
|- 
|1921 || 829,290|| 43.8%
|- 
|1931 || 1,028,139|| 44.2%
|- 
|1948 || 1,136,116|| 44.3%
|-
|1953&lt;ref name=&quot;Bougarel&quot;&gt;{{cite book |last1=Bougarel |first1=Xavier |title=Islam and Nationhood in Bosnia-Herzegovina: Surviving Empires |date=2017 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=978-1-35000-360-6 |pages=76, 82 |url=https://books.google.com/books?id=auA3DwAAQBAJ&amp;pg=PA82 |access-date=2021-01-17 |archive-date=2021-01-22 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210122134655/https://books.google.com/books?id=auA3DwAAQBAJ&amp;pg=PA82 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; || 1,261,405|| 44.4%
|-
|1961&lt;ref name=&quot;Bougarel&quot; /&gt; || 1,406,057|| 42.9%
|- 
|1971&lt;ref name=&quot;Bieber&quot;&gt;{{cite book |last1=Bieber |first1=Florian |title=Post-War Bosnia: Ethnicity, Inequality and Public Sector Governance |date=2005 |publisher=Springer |isbn=978-0-23050-137-9 |page=2 |url=https://books.google.com/books?id=7R9_DAAAQBAJ&amp;pg=PA2 |access-date=2021-01-17 |archive-date=2021-01-24 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210124015930/https://books.google.com/books?id=7R9_DAAAQBAJ&amp;pg=PA2 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; ||1,393,148|| 37.2%
|- 
|1981&lt;ref name=&quot;Bieber&quot; /&gt;{{sfn|Čuvalo|2010|p=197}}&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Mikelic |first1=Velijko |title=Housing and Property Rights in Bosnia and Herzegovina, Croatia and Serbia, and Montenegro |date=2005 |publisher=United Nations Centre for Human Settlements |isbn=978-9-21131-784-8 |page=29 |url=https://books.google.com/books?id=T4A661CGIhkC&amp;pg=PT38 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205034/https://books.google.com/books?id=T4A661CGIhkC&amp;pg=PT38 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; || 1,320,644 or 1,320,738|| 32%
|- 
|1991&lt;ref name=&quot;Bieber&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=McGarry |first1=John |last2=Keating |first2=Michael |title=European Integration and the Nationalities Question |date=2006 |publisher=Routledge |isbn=978-1-13414-550-8 |page=178 |url=https://books.google.com/books?id=QBaaPOdO72sC&amp;pg=PA178 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205034/https://books.google.com/books?id=QBaaPOdO72sC&amp;pg=PA178 |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Toal |first1=Gerard |last2=Dahlman |first2=Carl T. |title=Bosnia Remade: Ethnic Cleansing and Its Reversal |date=2011 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19973-036-0 |page=4 |url=https://books.google.com/books?id=Q1TrvGxJeasC&amp;pg=PA4 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205036/https://books.google.com/books?id=Q1TrvGxJeasC&amp;pg=PA4 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; || 1,369,258 or 1,366,104|| 31.2%
|-
|2013 || 1,086,733|| 30.8%
|}

Србите во Босна и Херцеговина припаѓаат на [[Источната православна црква|Источното православие]] и се следбеници на [[Српска православна црква|Српската православна црква]]. Пет епархии на Српската православна црква имаат јурисдикција над територијата на Босна и Херцеговина: една митрополија и четири епархии. [[Дабарско-Босанска митртополија]] била основана во 1220 година од [[Свети Сава]] како Дабарска епархија која се протегала во Босна; {{sfn|Čuvalo|2010|p=176}} по обновувањето на [[Пеќска патријаршија|Пеќската патријаршија]] во 1557 година, таа станала Дабарска и Босанска епархија, на крајот добивајќи статус на [[митрополија]]. {{sfn|Čuvalo|2010|p=176}} Во 1611 година, Хумската епархија била поделена на два региона пред да се консолидира во [[Захумјско-херцеговска епархија]] во 18 век. Околу 1532 година, во [[Зворник]] била основана православна епископија и префрлена во [[Тузла]] во 1852 година, станувајќи [[Зворничко-тузланска епархија]]. [[Бањалучка епархија]] била формирана во 1900 година, додека [[Бихаќско-петровачка епархија]] првично била основана во 1925 година, укината во 1934 година и повторно основана во 1990 година.{{sfn|Čuvalo|2010|p=176}}
==Политика==
{{Main|Политика на Босна и Херцеговина|Политика на Република Српска}}
{{multiple image
| footer            = '''Лево:''' [[Палата на Републиката (Бања Лука)|Палата на Републиката]], седиште на [[Претседател на Република Српска|Претседателот на Република Српска]]&lt;br /&gt;'''Десно:''' Зградата на [[Народно собрание (Република Српска)|Народното собрание на Република Српска]]
| width1            = 200
| image1            = NKD 152 hipotekarna banka.jpg
| width2            = 200
| image2            = Стари_Дом_војске,_Краља_Алфонса_ХIII_3.jpg
}}

Босна и Херцеговина функционира според сложен консоцијален систем воспоставен со [[Дејтонски договор|Дејтонскиот договор]], со кој завршила [[Босанска војна|Босанската војна]]..&lt;ref&gt;{{cite book |editor1-last=Yürür |editor1-first=Pinar |editor2-last=Özkan |editor2-first=Arda |title=Conflict Areas in the Balkans |date=2020 |publisher=Bloomsbury Publishing |isbn=9781498599207 |page=79 |url=https://books.google.com/books?id=W_v_DwAAQBAJ&amp;pg=PA79}}&lt;/ref&gt; Оваа рамка ги признава Бошњаците, Србите и Хрватите како „уставни народи“ со еднакви права, вклучувајќи механизми за етничка застапеност. Во својата суштина, системот има за цел да спречи доминација од страна на која било етничка група преку поделба на власта, но тоа често води до застој поради механизми за вето и етнички вета врз „виталните национални интереси“.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Kapic |first=Tajma |title=The Dayton Peace Agreement in Bosnia and Herzegovina and Lessons for the Design of Political Institutions for a United Ireland |journal=Études irlandaises |volume=47 |issue=1 |pages=9–28 |date=2022 |url=https://muse.jhu.edu/article/846816 |access-date=November 20, 2025}}&lt;/ref&gt;

Србите вршат значително политичко влијание првенствено преку ентитетот [[Република Српска]], кој покрива приближно половина од територијата на земјата и е претежно населен со [[Срби]]. Република Српска ужива еден од најшироките групи на прерогативи и компетенции од кој било субнационален ентитет во Европа со овластувања кои во многу аспекти личат на оние на суверена држава, а не на чисто субнационален ентитет.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=BTI 2024 Bosnia and Herzegovina Country Report |url=https://bti-project.org/en/reports/country-report/BIH |publisher=Bertelsmann Stiftung |date=2024 |access-date=November 20, 2025}}&lt;/ref&gt;  Таа независно ги извршува сите функции освен во оние прашања што се изрично доделени на државните институции на Босна и Херцеговина, вклучувајќи: образование, здравство, полиција, судство, оданочување, економска политика, просторно планирање, култура и медиуми.&lt;ref name=&quot;constitution&quot;&gt;{{cite web |title=The Constitution of Republika Srpska |url=https://www.legislationline.org/download/id/8199/file/BiH_Constitution_Republic_Srpska_am2011_en.pdf |website=legislationonline.org |access-date=2021-10-05 |archive-date=2021-04-29 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210429214529/https://www.legislationline.org/download/id/8199/file/BiH_Constitution_Republic_Srpska_am2011_en.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Hornstein Tomic |first1=Caroline |last2=Pichler |first2=Robert |last3=Scholl-Schneider |first3=Sarah |title=Remigration to Post-Socialist Europe: Hopes and Realities of Return |date=2018 |publisher=LIT Verlag Münster |isbn=978-3-64391-025-7 |page=373 |url=https://books.google.com/books?id=dq19DwAAQBAJ&amp;pg=PA373 |access-date=2021-10-05 |archive-date=2021-10-05 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211005205005/https://books.google.com/books?id=dq19DwAAQBAJ&amp;pg=PA373 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Република Српска има свој устав, парламент, претседател, влада, посебен судски систем, полиција, како и свои симболи (знаме, химна и грб).
==Култура==
{{Main|Српска култура|Босанскохерцеговска култура}}
Културата на Србите во Босна и Херцеговина е составен дел од поширокото српско културно наследство.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Exploring Bosnian Culture, Identity, And Heritage: Who Are Bosnian People? |url=https://shunculture.com/article/what-are-bosnian-people |website=ShunCulture |date=2025-10-02 |access-date=2025-11-21}}&lt;/ref&gt; Иако ги споделува основните елементи на српската култура на други места, таа развила посебни регионални карактеристики обликувани од динарскиот пејзаж и историското искуство во мултиетничка средина.

{{multiple image
| footer = '''Лево:''' [[Црква Рождество на Пресвета Богородица (Сараево)|Катедрала на Рождеството на Пресвета Богородица]] во Сараево&lt;br /&gt;'''Десно:''' [[Саборна црква (Бања Лука)|Катедрала на Христос Спасителот]] во Бања Лука
| width1            = 140
| image1            = Sarajevo_Cathedral_Church_of_the_Nativity_of_the_Theotokos_IMG_1232.JPG
| width2            = 125
| image2            = Саборна црква Христа спаситеља 005.jpg
}}

Босна и Херцеговина е богата со [[српска архитектура]], особено кога станува збор за бројни српски цркви и манастири, кои се движат од доцносредновековни основања ([[Манастир Тавна|Тавна]], [[Манастир Озрен|Озрен]], [[Манастир Тврдош|Тврдош]], [[Манастир Житомислиќ|Житомислиќ]]) до цркви од 19 и 20 век изградени во [[барокна архитектура|барок]] (како [[Житомислиќ|Катедралата на Рождеството на Пресвета Богородица]] во [[Сараево]] и [[Катедрала „Света Троица“ - Мостар|катедралата на Света Троица]] во [[Мостар]]) или [[Македонски стил|српско-византиски]] стил (како [[Саборна црква (Бања Лука)|Катедрала на Христос Спасителот]] во [[Бања Лука]] и [[Херцеговинска Грачаница]] во [[Требиње]]).&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Rakić |first1=Svetlana |title=Serbian Icons from Bosnia-Herzegovina: Sixteenth to Eighteenth Century |date=2000 |publisher=A. Pankovich Publishers |isbn=978-0-96721-012-4 |page=105}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Frucht |first1=Robert C. |title=Eastern Europe: An Introduction to the People, Lands, and Culture, Volume 1 |date=2006 |publisher=ABC-CLIO |isbn=978-1-57607-800-6 |page=669 |url=https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&amp;pg=PA669|access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207031635/https://books.google.com/books?id=lVBB1a0rC70C&amp;pg=PA669|url-status=live }}&lt;/ref&gt; Многу цркви зачувуваат вредни иконостаси и фрески; ризницата на [[Црква Свети Михаил и Гаврил (Сараево)|црквата на Светите Архангели Михаил и Гаврил]] во Сараево се смета за една од петте најбогати колекции на православни икони и литургиски предмети во светот.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Muzej Stare pravoslavne crkve u Sarajevu rangiran među prvih pet u svetu |url=http://www.magacinportal.org/2016/08/08/muzej-stare-pravoslavne-crkve-u-sarajevu-rangiran-medju-prvih-pet-u-svetu/ |website=magacinportal.org |archive-url=https://web.archive.org/web/20160809213506/http://www.magacinportal.org/2016/08/08/muzej-stare-pravoslavne-crkve-u-sarajevu-rangiran-medju-prvih-pet-u-svetu/|archive-date=9 August 2016 |date=8 August 2016}}&lt;/ref&gt;

Србите во Босна и Херцеговина го зборуваат источнохерцеговскиот дијалект на [[српски јазик|српскиот јазик]],&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Greenberg |first1=Robert D. |title=Language and Identity in the Balkans: Serbo-Croatian and Its Disintegration |date=2004 |publisher=Oxford University Press |isbn=978-0-19151-455-5 |page=78 |url=https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC&amp;pg=PA78 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095152/https://books.google.com/books?id=_lNjHgr3QioC&amp;pg=PA78|url-status=live }}&lt;/ref&gt; кој се одликува со [[ијекавски изговор]].&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Alexander |first1=Ronelle |title=Bosnian, Croatian, Serbian, a Grammar: With Sociolinguistic Commentary |date=2006 |publisher=University of Wisconsin Press |isbn=978-0-29921-193-6 |page=18 |url=https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC&amp;pg=PR18 |access-date=2021-10-26 |archive-date=2021-10-26 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211026205325/https://books.google.com/books?id=6HTdZ5rxJ-cC&amp;pg=PR18 |url-status=live }}&lt;/ref&gt; Траги од српскиот јазик на оваа територија се многу стари, како во старите натписи, на пример надгробната плоча на [[Грдеша]], најстариот познат [[стеќак]]. Српскиот јазик поседува богат корпус на средновековни евангелија создадени на територијата на денешна Босна и Херцеговина, од кои многу се издвојуваат по своите извонредни минијатурни илуминации, а најзначајно е [[Мирославово евангелие|Мирославовото евангелие]], нарачано од српскиот голем кнез [[Мирослав Завидовиќ]] и широко се смета за најубавата и уметнички највредна српска средновековна книга.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Najstariji srpski ćirilični rukopis i dalje pleni lepotom: Kako je Miroslavljevo jevanđelje postalo deo pamćenja sveta |url=https://www.euronews.rs/kultura/aktuelno-iz-kulture/181155/miroslavljevo-jevandelje-simbol-srpske-pismenosti/vest|work=Euronews |date=29 July 2025 |language=Serbian}}&lt;/ref&gt;

[[File:Goražde Psalter (1521), 137v.jpg|thumb|right|200px|[[Гораждански псалтир]], 1521]]
Во раниот 16 век била основана [[Горажданска печатница|Горажданската печатница]], една од најраните печатници кај Србите,&lt;ref&gt;{{Cite book| last1=Biggins| first1=Michael| last2=Crayne| first2=Janet| year=2000| title=Publishing in Yugoslavia's Successor States| chapter=Historical Overview of Serbian Publishing| publisher=Haworth Information Press| place=New York| isbn=978-0-78901-046-9| url=https://books.google.com/books?id=0g1CIRHeO4YC|pages=85–86}}&lt;/ref&gt; и прва на територијата на денешна Босна и Херцеговина.&lt;ref&gt;{{Cite book| last=Kajmaković| first=Zdravko| author-link=Zdravko Kajmaković| editor1=Alija Isaković| editor-link=Alija Isaković| editor2=Milosav Popadić| year=1982| title=Pisana riječ u Bosni i Hercegovini: od najstarijih vremena do 1918. godine| trans-title=The Written Word in Bosnia and Herzegovina: From Earliest Times up to 1918| chapter=Ćirilica kod Srba i Muslimana u osmansko doba| publisher=Oslobođenje; Banja Luka: Glas| place=Sarajevo| language=sr| url=https://books.google.com/books?id=K2RiAAAAMAAJ| pages=155–158| access-date=2023-02-07| archive-date=2023-03-27| archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095204/https://books.google.com/books?id=K2RiAAAAMAAJ| url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite book| last1=Benac| first1=Alojz| last2=Lovrenović| first2=Ivan| year=1980| title=Bosnia and Herzegovina| publisher=Svjetlost| place=Sarajevo| url=https://books.google.com/books?id=HXVpAAAAMAAJ|page=145}}&lt;/ref&gt; [[Гораждански псалтир|Горажданскиот псалтир]] отпечатен таму се смета за едно од подобрите достигнувања на раните српски печатари.

[[File:Ensemble_&quot;Kolo&quot;,_Đurđevdan_customs_from_Podgrmeč.jpg|thumb|right|200px|Традиционална српска народна носија од [[Грмеч]]]]
Почнувајќи од 19 век, ''[[Босанска вила]]'' од Сараево и ''[[Зора (списание)|Зора]]'' од Мостар биле значајни книжевни списанија на чело на политичките и културните прашања.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Kolaković |first1=Aleksandra |editor1-last=Biagini |editor1-first=Antonello |title=Empires and Nations from the Eighteenth to the Twentieth Century: Volume 1 |date=2014 |publisher=Cambridge Scholars Publishing |isbn=978-1-44386-193-9 |page=235 |url=https://books.google.com/books?id=IM0xBwAAQBAJ&amp;pg=PA235}}&lt;/ref&gt;{{sfn|Čuvalo|2010|p=144}}

Традиционални инструменти како [[гусла]], [[фрула]] и [[гајда]] биле користени од Србите во Босна и Херцеговина за музички изведби. Првите српски пејачки друштва во Босна и Херцеговина биле основани во [[Фоча]] (1885), [[Тузла]] (1886), [[Приједор]] (1887), Мостар и Сараево (1888).&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.riznicasrpska.net/muzika/index.php?topic=668.0|title=Muzički život Srba u Bosni i Hercegovini (1881—1914)|website=Riznicasrpska.net|access-date=9 October 2017|archive-date=8 October 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171008130055/http://www.riznicasrpska.net/muzika/index.php?topic=668.0|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Првиот концерт во Босна и Херцеговина бил одржан во Бања Лука во 1881 година.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.glassrpske.com/drustvo/feljton/O-kulturnom-i-drustvenom-zivotu-stare-Banje-Luke-5/lat/7535.html|title=Okulturnom i društvenom životu stare Banje Luke (5)|website=Glassrpske.com|access-date=4 January 2018|archive-date=7 November 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20171107061318/https://www.glassrpske.com/drustvo/feljton/O-kulturnom-i-drustvenom-zivotu-stare-Banje-Luke-5/lat/7535.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Српската музика е богата со народни песни на Србите од Босна и Херцеговина, а многу песни се изведуваат во традиционален стил на пеење наречен [[ојкача]].

[[File:Zmijanje embroidery in BL store 2.jpg|thumb|right|200px|[[Змијањски вез]], светско културно наследство на УНЕСКО]]
Србите во Босна и Херцеговина дале значителен придонес во српското народно наследство, особено во областа на традиционалните носии. Народните носии на босанските Срби најчесто се класифицираат во два главни типа: оние од [[Динариди|динаридската]] зона (преовладуваат во поголемиот дел од Босна и Херцеговина) и пореткиот [[Панонска Низина|панонски]] тип (присутен во северните региони на [[Семберија]] и [[Посавина]]).

Српското културно-просветно друштво [[Просвјета (1902)|Просвјета]] било основано во Сараево во 1902 година и наскоро станало главна организација која ги обединува Србите во Босна и Херцеговина. Посебно културно друштво на [[Српски муслимани|српските муслимани]], [[Гајрет]], било основано следната година. [[Академија на науките и уметностите на Република Српска|Академијата на науките и уметностите на Република Српска]], основана во 1996 година, денес е највисоката научна институција меѓу Србите во Босна и Херцеговина.

Во отсуство на државно школство за време на османлиското владеење, писменоста и основното образование кај босанските Срби главно се пренесувале преку српските православни манастири и цркви, каде свештениците и монасите ја имале улогата на учители.&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Owen-Jackson |first1=Gwyneth |title=Political and Social Influences on the Education of Children: Research from Bosnia and Herzegovina |date=2015 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31757-014-1 |pages=41–42 |url=https://books.google.com/books?id=CrXhCgAAQBAJ&amp;pg=PA41|access-date=2023-02-07 |archive-date=2023-02-07 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230207031628/https://books.google.com/books?id=CrXhCgAAQBAJ&amp;pg=PA41|url-status=live }}&lt;/ref&gt; По австроунгарската окупација во 1878 година, Босна и Херцеговина имала 56 српски православни парохиски училишта, број кој пораснал на 107 до 1910 година. Сите биле укинати од властите за време на Првата светска војна и не ја обновиле својата работа потоа.{{sfn|Čuvalo|2010|p=73}}

Првото училиште за девојки било основано во Сараево во 1858 година.{{sfn|Čuvalo|2010|p=74}} Високото образование во Република Српска е концентрирано околу два јавни универзитети: [[Универзитет во Бања Лука|Универзитетот во Бања Лука]], основан во 1975 година, и [[Униоверзитет на Источно Сараево|Универзитетот во Источно Сараево]], основан во 1992 година, создаден од факултетите и инфраструктурата на оригиналниот [[Сараевски универзитет]] кои преминале под контрола на Република Српска по Босанската војна, ефективно дејствувајќи како негов наследник во рамките на ентитетот. Православниот богословски факултет „Св. Василиј Острошки“ и Православната богословија „Св. Петар Дабробосански“ се двете православни високообразовни институции, двете сместени во Фоча, со историски континуитет со Сараевско-релјевската богословија основана во 1882 година, како прво српско средно училиште во Босна.&lt;ref name=&quot;bih case&quot;&gt;{{cite report |last1=Fetahagić |first1=Sead S. |last2=Savija-Valha |first2=Nebojsa |title=Between Cooperation a Antagonism – The Dynamics Between Religion and Politics in Sensitive Political Contexts, Case: Bosnia and Herzegovina |page=70 |date=2015 |doi=10.13140/RG.2.1.5126.6962 |url=https://www.researchgate.net/publication/301675472 |publisher=Nansen Dialogue Centre Sarajevo and Scanteam Oslo}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |title=University of East Sarajevo |url=https://kultor.org/organization/university-of-east-sarajevo/ |website=kultor.org |publisher=Rethinking the Culture of Tolerance 2016 |access-date=2021-12-06 |archive-date=2021-12-06 |archive-url=https://web.archive.org/web/20211206214953/https://kultor.org/organization/university-of-east-sarajevo/|url-status=usurped }}&lt;/ref&gt;

Првите српски [[Соколи (гимнастичарско движење)|соколски]] спортски друштва на територијата на денешна Босна и Херцеговина биле основани кон крајот на 19 век, вклучувајќи го гимнастичкото друштво „Обилиќ“ во Мостар и спортско-гимнастичкото друштво „Српски соко“ во Тузла, по што наскоро биле основани и други соколски друштва во различни градови низ земјата.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{cite web |title=Savez Soko Srbije |url=http://www.savezsokosrbije.rs/index.php/sr/istorijat
 |website=www.savezsokosrbije.rs
 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160301071128/http://www.savezsokosrbije.rs/index.php/sr/istorijat
 |archive-date=1 March 2016}}&lt;/ref&gt;
==Значајни луѓе==
{{image array|perrow=10|width=80|height=80| border-width = 1
| image1 = Makarije Sokolovic2.JPG| caption1 = [[Макариј Соколовиќ]]
| image2 = Sokullupasa.jpg| caption2 = [[Мехмед-паша Соколовиќ]]
| image3 = Saint Basil of Ostrog.jpg| caption3 = [[Свети Василиј Острошки]]
| image4 = Sava Vladislavic Raguzinski.jpeg| caption4 = [[Сава Владиславиќ]]
| image5 = Filip Višnjić Знаменити Срби XIX. века.jpg| caption5 = [[Филип Вишњиќ]]
| image6 = Sima Milutinovic Sarajlija.jpg| caption6 = [[Симo Милутиновиќ Сарајлија]]
| image7 = Jovan.marinovic.jpg| caption7 = [[Јован Мариновиќ]]
| image8 = Pop_Bogdan_Zimonjić.jpg| caption8 = [[Богдан Зимоњиќ]]
| image9 = Luka_Ćelović_2024_stamp_of_Serbia.jpg| caption9 = [[Лука Ќеловиќ]]
| image10 = Митрополит Петр (Зимонич).jpg| caption10 = [[Петар Дабробосански]]
| image11 = Aleksa Santic (cropped).JPG| caption11 = [[Алекса Шантиќ]]
| image12 = Ducic.jpg | caption12 = [[Јован Дучиќ]]
| image13 = Petar Kocic.jpg | caption13 = [[Петар Кочиќ]]
| image14 = Vladimir Ćorović.jpg | caption14 = [[Владимир Ќоровиќ]]
| image15 = Dimitrije Mitrinović, 1920.jpg | caption15 = [[Димитрије Митриновиќ]]
| image16 = G Princip (cropped).jpg | caption16 = [[Гаврило Принцип]]
| image17 = S.Kragujevic, Branko Copic.JPG | caption17 = [[Бранко Ќопиќ]]
| image18 = Momo_Kapor_wiki.jpg | caption18 = [[Момо Капор]]
| image19 = Ranko Bugarski.JPG | caption19 = [[Ранко Бугарски]]
| image20 = Vojislav_Šešelj_(2016).jpg | caption20 = [[Воислав Шешељ]]
| image21 = Milorad Dodik 2025 (cropped).jpg | caption21 = [[Милорад Додик]]
| image22 = Kusturica_2024.jpg | caption22 = [[Емир Кустурица]]
| image23 = Ljiljana_Smajlović_2011_(cropped).jpg | caption23 = [[Љиљана Смајловиќ]]
| image24 = Vladimir_Pistalo_u_Pirotu_01_(crop).jpg | caption24 = [[Владимир Пиштало]]
| image25 = Nebojša_Glogovac_(cropped).jpeg | caption25 = [[Небојша Глоговац]]
| image26 = Nataša Ninković.JPG | caption26 = [[Наташа Нинковиќ]]
| image27 = ZdravkoColic (cropped).JPG | caption27 = [[Здравко Чолиќ]]
| image28 = Savo_Milosevic_(cropped).jpg | caption28 = [[Саво Милошевиќ]]
| image29 = Vladimir Radmanovic.jpg | caption29 = [[Владимир Радмановиќ]]
| image30 = Tijana Bošković 3 Eczacıbaşı SK WV 20250409 (1).jpg | caption30 = [[Тијана Бошковиќ]]
}}

{{div col|colwidth=22em}}
*[[Душан Бајевиќ]] – фудбалер и тренер
*[[Тијана Бошковиќ]] – одбојкарка
*[[Милан Будимир]] – лингвист
*[[Ранко Бугарски]] – лингвист
*[[Василиј Острошки]] – почитуван православен светител
*[[Родољуб Чолаковиќ]] – политичар
*[[Здравко Чолиќ]] – пејач
*[[Васо Чубриловиќ]] – историчар
*[[Бранко Ќопиќ]] – писател
*[[Владимир Ќоровиќ]] – историчар
*[[Предраг Даниловиќ]] – кошаркар
*[[Милорад Додик]] – политичар
*[[Ратомир Дугоњиќ]] – политичар
*[[Милорад Екмечиќ]] – историчар
*[[Милан Галиќ]] – фудбалер
*[[Небојша Глоговац]] – актер
*[[Слободан Качар]] – боксер
*[[Тадија Качар]] – боксер
*[[Момо Капор]] – сликар и романсиер
*[[Неле Карајлиќ]] – актер и музичар
*[[Светлана Китиќ]] – ракометарка
*[[Баја Мали Книнџа]] – пејач
*[[Петар Кочиќ]] – писател
*[[Емир Кустурица]] – режисер
*[[Лука Јовиќ]] – фудбалер
*[[Мичо Љубибратиќ]] – водач на бунтовниците
*[[Јован Мариновиќ]] – политичар
*[[Веселин Маслеша]] – писател
*[[Саша Матиќ]] – пејач
*[[Цвијетин Мијатовиќ]] – политичар
*[[Саво Милошевиќ]] – фудбалер
*[[Димитрије Митриновиќ]] – филозоф
*[[Наташа Нинковиќ]] – актерка
*[[Соколу Мехмед-паша]] – Отомански голем везир
*[[Владимир Пиштало]] – писател
*[[Билјана Плавшиќ]] – политичар
*[[Гаврило Принцип]] – атентатор
*[[Љубомир Поповиќ]] – сликар
*[[Владимир Радмановиќ]] – кошаркар
*[[Ратко Радовановиќ]] – кошаркар
*[[Маринко Роквиќ]] – пејач
*[[Радован Самарџиќ]] – историчар
*[[Жељко Самарџиќ]] – пејач
*[[Сима Милутиновиќ Сарајлија]] – поет
*[[Зоран Савиќ]] – кошаркар
*[[Љиљана Смајловиќ]] – новинар
*[[Макарије Соколовиќ]] – Српски патријарх
*[[Тихомир Станиќ]] – актер
*[[Бранко Станковиќ]] – фудбалер и тренер
*[[Боро Стјепановиќ]] – актер
*[[Сретен Стојановиќ]] – скулптор
*[[Невен Суботиќ]] – фудбалер
*[[Алекса Шантиќ]] – поет
*[[Душан Шестиќ]] – композитор
*[[Воислав Шешељ]], политичар
*[[Здравко Шотра]] – режисер и сценарист
*[[Тодор Швракиќ]] – сликар
*[[Младен Војичиќ Тифа]] – пејач
*[[Лука Ќеловиќ|Лука Ќеловиќ Требињац]] – филантроп
*[[Душко Трифуновиќ]] – поет и писател
*[[Филип Вишњиќ]] – епски поет
*[[Сава Владиславич]] – дипломат
*[[Богдан Зимоњиќ]] – водач на бунтовниците
*[[Перо Зубац]] – поет и писател
{{div col end}}
==Белешки==
{{notelist}}

==Наводи==
{{reflist|colwidth=30em}}

==Библиографија==
;Книги
{{refbegin|60em}}
* {{cite book |last1=Bataković |first1=Dušan T. |title=The Serbs of Bosnia &amp; Herzegovina: History and Politics |date=1996 |publisher=Dialogue |isbn=978-2-91152-710-4 |url=https://books.google.com/books?id=k3xpAAAAMAAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095235/https://books.google.com/books?id=k3xpAAAAMAAJ |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Carmichael |first1=Cathie |title=A Concise History of Bosnia |date=2015 |publisher=Cambridge University Press |isbn=978-1-10701-615-6 |edition=Illustrated |url=https://books.google.com/books?id=rMfSCQAAQBAJ }}
* {{Cite book|last=Ćirković|first=Sima|author-link=Sima Ćirković|year=2004|title=The Serbs|location=Malden|publisher=Blackwell Publishing|url=https://books.google.com/books?id=2Wc-DWRzoeIC|isbn=9781405142915}}
* {{cite book |last1=Čuvalo |first1=Ante |title=The A to Z of Bosnia and Herzegovina |date=2010 |publisher=Rowman &amp; Littlefield |isbn=978-0-81087-647-7 |url=https://books.google.com/books?id=nfk4nP_fp04C }}
* {{cite book |last1=Donia |first1=Robert J. |last2=Fine |first2=John Jr. |title=Bosnia and Hercegovina: A Tradition Betrayed |date=1994 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-23110-161-5 |url=https://books.google.com/books?id=stOIQ5GXIDgC |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095143/https://books.google.com/books?id=stOIQ5GXIDgC |url-status=live }}
* {{cite book |author=&lt;!--Staff writer(s); no by-line.--&gt; |date=2019 |title=Ethnicity/National Affiliation, Religion and Mother Tongue |url=https://popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/K2_H_E.pdf |location=Sarajevo |publisher=Agency for Statistics of Bosnia and Herzegovina |ref={{harvid|Ethnicity/National Affiliation, Religion and Mother Tongue|2019}} |access-date=2022-10-22 |archive-date=2020-07-25 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200725184732/https://popis.gov.ba/popis2013/doc/Knjiga2/K2_H_E.pdf |url-status=live }}
* {{cite book|last=Fine|first=John Van Antwerp Jr.|title=The Early Medieval Balkans: A Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century|publisher=University of Michigan Press|year=1991|orig-year=1983|url=https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C|isbn=978-0-47208-149-3|access-date=2021-01-16|archive-date=2023-01-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20230115194435/https://books.google.com/books?id=Y0NBxG9Id58C|url-status=live}}
* {{cite book |last1=Friedman |first1=Francine |title=Bosnia and Herzegovina: A Polity on the Brink |date=2013 |publisher=Routledge |isbn=978-1-13452-754-0 |url=https://books.google.com/books?id=zbFYAQAAQBAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095144/https://books.google.com/books?id=zbFYAQAAQBAJ |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Keil |first1=Soeren |title=Multinational Federalism in Bosnia and Herzegovina |date=2016 |publisher=Routledge |isbn=978-1-31709-343-5 |url=https://books.google.com/books?id=6igHDAAAQBAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916184230/https://books.google.com/books?id=6igHDAAAQBAJ |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Andjelic |first1=Neven |title=Bosnia-Herzegovina: The End of a Legacy |date=2004 |publisher=Routledge |isbn=978-1-13575-714-4 |url=https://books.google.com/books?id=m-eQAgAAQBAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-09-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210916184227/https://books.google.com/books?id=m-eQAgAAQBAJ |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Sugar |first1=Peter F. |title=Industrialization of Bosnia-Hercegovina, 1878-1918. |date=1959 |publisher=University of Washington Press }}
* {{cite book |last1=Malcolm |first1=Noel |title=Bosnia: A Short History |date=1996 |publisher=New York University Press |isbn=978-0-81475-561-7 |url=https://books.google.com/books?id=h_A8DAAAQBAJ |access-date=2021-01-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095233/https://books.google.com/books?id=h_A8DAAAQBAJ |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Nikolic-Ristanovic |first1=Vesna |title=Women, Violence and War: Wartime Victimization of Refugees in the Balkans |date=2000 |publisher=Central European University Press |isbn=978-9-63911-660-3 |url=https://books.google.com/books?id=_RSi4WL0RP8C |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095158/https://books.google.com/books?id=_RSi4WL0RP8C |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Vlasto |first1=A.P. |title=The Entry of the Slavs Into Christendom: An Introduction to the Medieval History of the Slavs |date=1970 |publisher=Columbia University Press |isbn=978-0-52107-459-9 |url=https://books.google.com/books?id=fpVOAAAAIAAJ |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-01-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230120164740/https://books.google.com/books?id=fpVOAAAAIAAJ |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Velikonja |first1=Mittja |title=Religious Separation and Political Intolerance in Bosnia-Herzegovina |date=2003 |publisher=Texas A&amp;M University Press |isbn=978-1-60344-724-9 |url=https://books.google.com/books?id=rqjLgtYDKQ0C |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095158/https://books.google.com/books?id=rqjLgtYDKQ0C |url-status=live }}
* {{cite book |last1=Živković |first1=Tibor |last2=Crnčević |first2=Dejan |last3=Bulić |first3=Dejan |last4=Petrović |first4=Vladeta |last5=Cvijanović |first5=Irena |last6=Radovanović |first6=Bojana |title=The World of the Slavs : Studies of the East, West and South Slavs: Civitas, Oppidas, Villas and Archeological Evidence (7th to 11th Centuries AD) |date=2013 |publisher=Istorijski institut |isbn=978-8-67743-104-4 |url=https://books.google.com/books?id=pLJCCwAAQBAJ |ref={{harvid|Živković et al.|2013}} |access-date=2021-09-16 |archive-date=2023-03-27 |archive-url=https://web.archive.org/web/20230327095200/https://books.google.com/books?id=pLJCCwAAQBAJ |url-status=live }}
{{refend}}

;Списанија
{{refbegin|60em}}
* {{cite journal |last1=Filipović |first1=Emir. O. |title=The Most Noble and Royal House of Kotromanić. Constructing Dynastic Identity in Medieval Bosnia |journal=Südost-Forschungen |date=2019 |volume=78 |issue=1 |pages=1–38 |doi=10.1515/sofo-2019-780104 |s2cid=229164853 |url=https://www.degruyter.com/document/doi/10.1515/sofo-2019-780104/pdf |url-access=subscription}}
* {{cite journal |last1=Isailovović |first1=Neven |title=Pomeni srpskog imena u srednjovjekovnim bosanskim ispravama |journal=Srpsko pisano nasljeđe i istorija srednjovjekovne Bosne i Huma |date=2018 |url=http://srbiubih.com/wp-content/uploads/2019/07/Pomeni_srpskog_imena_u_srednjovekovnim_b.pdf |access-date=2021-09-16 |archive-date=2021-05-19 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210519010322/http://srbiubih.com/wp-content/uploads/2019/07/Pomeni_srpskog_imena_u_srednjovekovnim_b.pdf |url-status=live}}
* {{Cite journal |last=McCormick |first=Rob |title=The United States' Response to Genocide in the Independent State of Croatia, 1941–1945 |journal=Genocide Studies and Prevention |year=2008 |volume=3 |issue=1 |pages=75–98 |url=http://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1183&amp;context=gsp |access-date=2018-03-06 |archive-date=2021-04-15 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210415164932/https://scholarcommons.usf.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1183&amp;context=gsp |url-status=live}}
{{refend}}

==Дополнително читање==
* {{cite book|last=Papić|first=Mitar|title=Istorija srpskih škola u Bosni i Hercegovini|publisher=Veselin Masleša|year=1978}}
* Ćorović, Vladimir. Crna knjiga: patnje Srba Bosne i Hercegovine za vreme svetskog rata 1914–1918. Jugoslovenski dosije, 1989.
* {{cite book|last=Nilević|first=Boris|title=Srpska pravoslavna crkva u Bosni i Hercegovini do obnove Pećke patrijaršije 1557. godine.|publisher=Veselin Masleša|year=1990}}
* {{cite book|last=Mileusnić|first=Slobodan|title=Spiritual Genocide: A survey of destroyed, damaged and desecrated churches, monasteries and other church buildings during the war 1991-1995 (1997)|url=https://books.google.com/books?id=_TaPAAAAMAAJ|year=1997|location=Belgrade|publisher=Museum of the Serbian Orthodox Church}}
* {{Cite book|last=Radić|first=Radmila|chapter=Serbian Orthodox Church and the War in Bosnia and Herzegovina|title=Religion and the War in Bosnia|year=1998|location=Atlanta|publisher=Scholars Press|pages=160–182|isbn=9780788504280|url=https://books.google.com/books?id=UUNpAAAAMAAJ}}
* {{cite book|last=Pejanović|first=Mirko|title=Bosansko pitanje i Srbi u Bosni i Hercegovini|url=https://books.google.com/books?id=JHziAAAAMAAJ|year=1999|publisher=Bosanska knjiga|isbn=9789958200632}}
* {{cite book|author=Dikica Stanisavljević|title=Svedočenja o stradanju Srba iz Bosne i Hrvatske|url=https://books.google.com/books?id=xfumAAAACAAJ|year=2006|publisher=Vardenik|isbn=978-86-84487-04-1}}
* {{cite book|last1=Hoare |first1=Marko Attila |editor1-last=Gavrilović |editor1-first=Darko |title=Facing the Past, Searching for the Future: The History of Yugoslavia in the 20th Century |date=2010 |publisher=Institute for Historical Justice and Reconciliation, Centre for History, Democracy and Reconciliation and the Faculty for European Legal-Political Studies |pages=179–204 |url=https://greatersurbiton.wordpress.com/2020/09/10/ |chapter=The national identity of the Bosnian Serbs}}

== Надворешни врски ==
*{{Wikiquote-inline}}
*{{commons category-inline|Serbs of Bosnia and Herzegovina}}
*[https://www.youtube.com/watch?v=egbbI8UjqKY Serbs in Bosnia and Herzegovine since the time of Petar Kočić until Republika Srpska (lecture in Serbian)]

[[Категорија:Срби во Босна и Херцеговина| ]]
[[Категорија:Народи во Босна и Херцеговина]]</text>
      <sha1>gfbdosnzvh2jicxqadteqmoj3ta7ndf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Светски ден на информации за развој</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1390750</id>
    <revision>
      <id>5600803</id>
      <parentid>5534976</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:50:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9594" sha1="672ne1kezyeftxnim53rnk5uza84jdo" xml:space="preserve">{{Инфокутија Празник|holiday_name=Светски ден на информации за развој|type=Меѓународно|longtype=Обединети Нации|image=Flag of the United Nations.svg|caption=|official_name=|nickname=|observedby=меѓународно|date=Октомври 24|celebrations=|observances=|relatedto=[[Меѓународен ден на Обединетите Нации]]}}

'''Светскиот ден на информации за развојот''' кој се одбележува секоја година на 24 октомври, истовремено со [[Ден на Обединетите нации|Денот на Обединетите нации.]] Во 1972 година, [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] донело одлука за воведување на Светскиот ден на информации за развојот.

Главната цел на овој ден е да го привлече вниманието на светската јавност кон развојните проблеми и да ја нагласи потребата од зајакнување на меѓународната соработка за нивно решавање. Со тоа, ОН сакале да поттикнат глобален дијалог за економскиот и социјалниот развој, особено во земјите во развој, каде што предизвиците како сиромаштија, нееднаквост и недостиг на инфраструктура бараат заеднички напори.

Светскиот ден на информации за развојот има двојна функција:

* Информативна, бидејќи ја подигнува свеста за глобалните предизвици и ги охрабрува медиумите, образовните институции и владите да дискутираат за решенија.
* Мобилизаторска, бидејќи ги поттикнува државите и меѓународните организации да соработуваат преку програми, иницијативи и финансиска поддршка за развојни проекти.

Со одбележувањето на овој ден, ОН испраќа порака дека развојот не е само економско прашање, туку и прашање на човечки права, социјална правда и глобална солидарност.&lt;ref name=&quot;UN_ARES3038XXVII&quot;&gt;{{Документ на ООН|docid=A-RES-3038(XXVII)|type=Resolution|body=General Assembly|session=27|resolution_number=3038|accessdate=2008-10-24|title=Dissemination of information and mobilization of public opinion regarding problems of trade and development|date=19 December 1972}}&lt;/ref&gt;

Денот понатаму бил признат како датум на кој била усвоена Стратегијата за меѓународен развој за Втората деценија за развој на нациите во 1970 година. Оваа стратегија претставувала амбициозен план на Обединетите нации за унапредување на глобалниот развој, со цел да се намали јазот меѓу индустриски развиените земји и земјите во развој.

На 17 мај 1972 година, за време на Конференцијата на Обединетите нации за трговија и развој (УНКТАД), биле предложени мерки за ширење на информации и мобилизирање на јавното мислење околу проблемите поврзани со трговијата и развојот. Овие предлози подоцна се преточиле во резолуција 3038 (XXVII), која била усвоена од Генералното собрание на ОН на 19 декември 1972 година.

Со оваа резолуција, Собранието повикало на воведување на Светски ден на информации за развојот, чија цел била:

* да го привлече вниманието на луѓето ширум светот кон глобалните развојни проблеми,
* да ја објасни на пошироката јавност потребата од зајакнување на меѓународната соработка,
* да поттикне заеднички напори за пронаоѓање решенија за економските и социјалните предизвици.

Собранието, исто така, одлучило овој ден да се совпадне со Денот на Обединетите нации (24 октомври), за да се нагласи централната улога на развојот во мисијата и работата на ОН.

Првото одбележување на Светскиот ден на информации за развојот се случило на 24 октомври 1973 година, и оттогаш секоја година на истиот датум се одржува.

Овој ден има симболична и практична функција: од една страна, тој е потсетник дека развојот е глобален предизвик кој бара солидарност и заеднички напори; од друга страна, тој е средство за едукација и информирање на јавноста за тоа зошто економската и социјалната рамнотежа меѓу државите е клучна за мирот и стабилноста во светот.

Во последниве години, значењето на Светскиот ден на информации за развојот добило нова димензија. Наместо да се гледа само како ден за подигање свест за економските и социјалните предизвици, многу настани го толкуваат неговиот наслов во контекст на модерните информациски технологии.

Интернетот, мобилните телефони и дигиталните платформи се препознаени како клучни алатки за ширење информации, намалување на дигиталниот јаз и овозможување на поширок пристап до знаење. Тие не само што информираат, туку и создаваат нови можности за решавање на проблемите со трговијата и развојот преку глобална поврзаност, транспарентност и брза размена на идеи.

Една од специфичните цели на овој ден е да ги информира и мотивира младите луѓе. Токму младите генерации, кои најчесто се најактивни корисници на дигиталните технологии, се гледаат како двигатели на промени. Вклучувањето на младите во дискусиите за развој и нивното охрабрување да користат технологија за позитивни цели може да помогне во унапредување на глобалната соработка и создавање иновативни решенија за предизвиците на современиот свет.

Со оваа промена, Светскиот ден на информации за развојот не е само потсетник на историските иницијативи на ОН, туку и современ повик за користење на дигиталната ера како мост меѓу народите, генерациите и економиите.

== Поврзано ==

* [[Светски ден на телекомуникациите и информациското општество|Светски ден на телекомуникациите и информатичкото општество]]

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==

* [http://sangonet.org.za/thetha/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=55&amp;Itemid=60 Sangonet.org] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20080602233112/http://sangonet.org.za/thetha/index.php?option=com_content&amp;task=view&amp;id=55&amp;Itemid=60 |date=2008-06-02 }}
* [https://www.un.org/ga/president/57/pages/speeches/statement021024-DevelopmentInfo.htm Un.org]
{{Обединети Нации}}
[[Категорија:Празници во октомври]]
[[Категорија:Меѓународни денови на Обединетите нации]]</text>
      <sha1>672ne1kezyeftxnim53rnk5uza84jdo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Советска економска блокада на Литванија</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391591</id>
    <revision>
      <id>5600912</id>
      <parentid>5597371</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T03:39:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600912</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="108281" sha1="60ubakag8bltq4e9psi2rfzizh3fmtx" xml:space="preserve">{{Инфокутија Вооружен судир|conflict=Советска економска блокада на Литванија|partof=[[Распеана револуција]] и [[Распад на Советскиот Сојуз]]|image=
[[Податотека:1990 05 01Šiauliai4.jpg|300px|мини|центар]]|caption=Демонстрации во [[Шјауљај]] против економската блокада на 1 мај 1990 година|date=18 април – 2 јули 1990 (78 денови)|place=[[Литванија]]|result=Блокадата е укината
* Преговорите за иднината на односите меѓу Литванија и СССР се започнати
* Ефектите од [[Закон за повторно воспоставување на државата Литванија|Законот за повторно воспоставување на државата Литванија]] се суспендирани
* Државноста е „де факто“ зачувана
* Истекот на суспензијата води до [[Јануарски настани (Литванија)|Јануарските настани]]
* [[Советски напади на ОМОН врз литванските гранични пунктови|Советска агресија на границите на Литванија]]|status=|combatants_header=|combatant1={{flag|Lithuania|1988}}&lt;br/&gt;Подржана од:&lt;ref&gt;{{cite book|first=Feliksas|last=Žigaras|title=Baltijos šalių institucinis bendradarbiavimas 1990–2010|date=2012|language=lt|publisher=[[General Jonas Žemaitis Military Academy of Lithuania]]|isbn=9786098074017|page=407|url=http://www.tb.lt/Leidiniai/Moksliniai/2012-baltijos%20saliu%20institucinis%20bendradarbiavimas.pdf|access-date=25 June 2021}}&lt;/ref&gt;
{{flag|Latvia}}&lt;br/&gt;{{flag|Estonia|1990}}|combatant2={{flag|Soviet Union}}|commander1=|commander2=|units1=|units2=|strength1=|strength2=|casualties1=|casualties2=}}{{Историја на Литванија}} 
[[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]] вовел [[економска блокада]] врз [[Литванија]] помеѓу 18 април до 2 јули 1990 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lrt.lt/naujienos/verslas/4/1362637/pirmieji-atkurtos-lietuvos-zingsniai-ir-ekonomine-blokada-keliu-kilometru-eiles-degalinese-ir-kiausiniene-ant-amzinosios-ugnies|title=Pirmieji atkurtos Lietuvos žingsniai ir ekonominė blokada: kelių kilometrų eilės degalinėse ir kiaušinienė ant amžinosios ugnies|date=11 March 2021|work=[[Lithuanian National Radio and Television]]|language=lt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.vle.lt/straipsnis/lietuvos-respublika-po-1990/|title=Lietuvos Respublika po 1990|last=Laurinavičius|first=Česlovas|work=Visuotinė lietuvių enciklopedija|language=lt}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tv3.lt/naujiena/lietuva/lietuvos-blokada-gudrus-kremliaus-planas-atsimuse-i-dar-gudresnius-lietuvius-n1138644|title=Lietuvos blokada: gudrus Kremliaus planas atsimušė į dar gudresnius lietuvius|work=[[TV3 (Lithuanian TV channel)|TV3.lt]]|language=lt}}&lt;/ref&gt; До крајот на 1980-тите, [[Михаил Горбачов]], лидер на Советскиот Сојуз, започнал политика на либерализација на политичкиот систем на земјата, и како резултат на тоа, се појавиле движења кои се залагале за автономија или независност во рамките на Советскиот Сојуз. [[Врховен совет на Литванија|Врховниот совет на Литванија]] потоа го усвоил [[Закон за повторно воспоставување на Литванија|Законот за повторно воспоставување на државата Литванија]] (Закон) на 11 март 1990 година. Функционерите на [[Московски кремљ|Кремљ]] побарале Законот да биде поништен, толкувајќи го како сецесионистичка работа, но Литванија ги игнорирала, тврдејќи дека биле [[Советска окупација на балтичките земји (1940)|насилно припоени во СССР]] уште во 1940 година. Горбачов испратил ултиматум на 13 април, барајќи од Литванците да се повлечат под закана од економски санкции. Бидејќи советските функционери не биле задоволни од одговорот од Литванија, блокадата започнала на 18 април во 21:25 часот.

Економската блокада го ограничило или откажало централизираното снабдување со енергетски ресурси, за кои Литванија била исклучително зависна од СССР, како и со прехранбени производи и фармацевтски производи. Во помала мера, ембаргото влијаело и врз [[Калининградска Област|Калининградската Област]]. Советскиот Сојуз ги затворил границите на републиката и ги блокирал банкарските сметки на Литванија. Бидејќи бунтовничката република чувствувала недостиг на основни производи, западните земји извршиле притисок врз Литванија и Советскиот Сојуз да постигнат компромис, што првично не можело да се постигне. Сепак, поради интензивирањето на [[Парада на суверенитетот|внатрешните движења за суверенитет]] во другите четиринаесет републики на Советскиот Сојуз, особено во рамките на [[Руска Советска Федеративна Социјалистичка Република|Руската Советска Федеративна Социјалистичка Република]] (РСФСР), блокадата била ублажена кон средината на јуни, а санкциите биле укинати на 2 јули. Ова се случило откако литванскиот парламент се согласил да ги укине ефектите од Законот и да започне разговори со советската страна. Долгоочекуваните преговори, сепак, не дале никакви резултати.

И покрај краткото траење, блокадата имала длабоки последици врз земјата. Вкупните загуби од блокадата на литванска страна надминале 500 милиони рубли, или 1,5% од бруто националниот производ (БНП).&lt;ref name=&quot;:28&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Economic Sanctions Reconsidered|url=https://archive.org/details/economicsanction0000unse|last=Hufbauer|first=Gary Clyde|last2=Schott|first2=Jeffrey J.|last3=Elliott|first3=Kimberly Ann|last4=Oegg|first4=Barbara|publisher=[[Peterson Institute for International Economics]]|year=2007|isbn=9780881324075|edition=3|location=[[Washington, D.C.]]|pages=[https://archive.org/details/economicsanction0000unse/page/118 118]|display-authors=1}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:19&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=KNJMDwAAQBAJ&amp;q=rifles&amp;pg=PT196|title=Lithuania: The Rebel Nation|last=Vardys|first=V. Stanley|date=2018-02-19|publisher=[[Routledge]]|isbn=9780429978791|location=[[Abingdon-on-Thames]]/[[New York City]]|pages=166|language=en|chapter=(second link)|access-date=2021-07-29|chapter-url=https://books.google.com/books?id=OQDFDwAAQBAJ&amp;pg=PA166}}&lt;/ref&gt; Илјадници работници ги загубиле своите работни места или останале без работа во своите фабрики бидејќи недостасувале залихи. Ефектите врз преминувањето на пазарот биле мешани. Ембаргото ја принудило Литванија да го централизира своето управување и да го зацврсти регулирањето на користењето на ресурсите. Претпријатијата создале партнерства со други компании, а Литванија преговарала за трговски договори со други републики, означувајќи премин кон капиталистичка економија. Исто така, ја натерало земјата да бара други начини за увоз на нафта и да започне индустриска експлоатација на своите ресурси. Економската блокада, исто така, го забавила темпото на одвојување на другите две [[балтички држави]], [[Латвија]] и [[Естонија]], од Советскиот Сојуз. Улогата на малцинствата (особено Полјаците) во блокадата е нејасна, но некои шпекулираат дека полското малцинство, кое било доминирано од просоветски политичари, било третирано преференцијално за време на блокадата од страна на Советскиот Сојуз.

== Позадина ==
[[File:1990_01_12_GorbačiovasŠiauliuose18plakatas1.jpg|alt=A meeting of protesters during Gorbachev's visit to Lithuania in January 1990. One of the pro-independence protesters carries a poster saying, in Russian, &quot;{{sic|НЕМЕШАЙТЕ}} НАМ ИДТИ СВОИМ ПУТЕМ&quot; (&quot;Let us go our way&quot;)|мини| Собир на демонстранти во [[Bridai?action=edit&amp;redlink=1|Бридаи]], [[Šiauliai District Municipality|округ Шјауљај]], за време на посетата на Горбачов на Литванија во јануари 1990 година. На постерот на руски јазик пишува „Да си одиме по својот пат!“]]
Кратко откако Германија и Советскиот Сојуз го потпишале [[Пакт Рибентроп-Молотов|пактот Молотов-Рибентроп]] во 1939 година, [[Балтички држави|балтичките држави]] биле [[Окупација на балтичките држави|окупирани и нелегално приклучени]] во [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], кое било прекинато со [[Германска окупацијана балтичките држави|тригодишна германска окупација]] пред [[Советска окупација на балтичките држави|да се вратат]] во СССР по [[Втора светска војна|Втората светска војна]]. И покрај тоа што биле дел од Советскиот Сојуз повеќе од 40 години, во 1980-тите, балтичките држави сè уште се сметале за малку поинакви од остатокот од СССР.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=История России 1917-1995 в 4-х томах: Седьмой секретарь 1985—1990|last=Heller|first=Michel|last2=Nekrich|first2=Alexander|publisher=МИК/Агар|year=1996|isbn=5879020061|volume=3|location=[[Moscow]]|language=Russian|trans-title=History of Russia 1917-1995 in 4 volumes: Seventh Secretary 1985-1990|quote=Реакция Горбачева была вызвана опасением, что «неорганизованный», не «разрешенный» из центра выход из Союза может вызвать цепную реакцию. И привести к развалу империи. В принципе, однако, прибалтийский регион, включенный в СССР в 1940 г., всегда считался несколько чужеродным.|author-link=Michel Heller|author-link2=Alexander Nekrich}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Распад СССР: этнополитический анализ|last=Cheshko|first=Sergei|publisher=Institute of Ethnology and Anthropology of the [[Russian Academy of Sciences]]|year=2000|edition=2|location=Moscow|pages=261|language=Russian|trans-title=The dissolution of USSR: an ethnopolitical analysis}}&lt;/ref&gt;

Откако [[Михаил Горбачов]] бил избран за лидер на [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|Комунистичката партија на Советскиот Сојуз]] (КПСС) во 1985 година, советската влада постепено вовела некои мерки за либерализација, вклучувајќи [[перестројка]] и [[гласност]]. Овие политики овозможиле масовни демонстрации во повеќето [[Републики на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|советски републики]]. Во балтичките држави, собирите, на кои првично протестирале против еколошките проекти на централната влада, станувале сè повеќе политички. До крајот на летото 1988 година, „Сајудис“, движењето кое првично било во корист на перестројката, побарало легализација на [[Знаме на Литванија|литванското знаме меѓу двете војни]], оставка на владата на републиката и [[Сувереност|суверенитет]] за Литванија. До почетокот на 1989 година, движењето веќе се залагало за независност од СССР.&lt;ref name=&quot;Beissinger&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Civil resistance and power politics: the experience of non-violent action from Gandhi to the present|last=Beissinger|first=Mark R.|publisher=Oxford University Press|year=2009|isbn=9780199552016|editor-last=[[Adam Roberts (scholar)|Adam Roberts]]|location=[[Oxford]]/New York City|pages=231–246|chapter=The Intersection of Ethnic Nationalism and People Power Tactics in the Baltic States, 1987-1991|author-link=Mark R. Beissinger|editor-last2=[[Timothy Garton Ash]]|chapter-url=https://books.google.com/books?id=BxOQKrCe7UUC&amp;q=%22People+Power+Tactics+in+the+Baltic+States%22&amp;pg=PR10}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:22&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aeinstein.org/wp-content/uploads/2013/09/NonviolentResistanceInLithuania.pdf|title=Nonviolent Resistance In Lithuania: A Story of Peaceful Liberation|last=Miniotaite|first=Grazina|date=2002|publisher=[[Albert Einstein Institution]]|location=[[Boston]]|pages=16, 28–31|archive-url=https://web.archive.org/web/20210810063649/http://www.aeinstein.org/wp-content/uploads/2013/09/NonviolentResistanceInLithuania.pdf|archive-date=10 August 2021|accessdate=21 June 2021}}&lt;/ref&gt;

Овие барања на крајот биле спроведени. Во ноември 1988 година, Врховниот совет на Литванската Советска Социјалистичка Република го воспоставил тробојното знаме како знаме на републиката.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lrs.lt/sip/portal.show?p_r=38111&amp;p_k=2|title=History of the national flag of Lithuania|work=[[Seimas of Lithuania]]|accessdate=2021-07-25}}&lt;/ref&gt; Во мај 1989 година, републиката издала декларација за суверенитет. Со неа се потврдил приматот на литванското право, иако сè уште во рамките на Советскиот Сојуз.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gorby.ru/userfiles/litva.pdf|title=Декларация Верховного Совета Литовской Советской Социалистической Республики &quot;О государственном суверенитете Литвы&quot;|date=1989-05-26|work=[[The Gorbachev Foundation]]|language=ru|trans-title=Declaration of the Supreme Soviet of the Lithuanian Soviet Socialist Republic &quot;On the state sovereignty of Lithuania&quot;|accessdate=2021-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Lithuania in 1940-1991: the history of occupied Lithuania|last=Anušauskas|first=Arvydas|publisher=[[Genocide and Resistance Research Centre of Lithuania]]|year=2015|isbn=9786098037548|location=[[Vilnius]]|pages=550–567}}&lt;/ref&gt; Иако декларацијата експлицитно го прекршил Член 74 од [[Уставот на Советскиот Сојуз (1977)|Уставот]] од 1977 година, во кој се вели дека советското право треба да преовладува во случај на конфликтно законодавство, службениците во [[Московски кремљ|Кремљ]] не презеле никакви дејствија &lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=WftgAAAAQBAJ&amp;dq=%D1%81%D1%83%D0%B2%D0%B5%D1%80%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D1%82%D0%B5%D1%82+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B+%D1%81%D1%82%D0%B0%D1%82%D1%8C%D1%8F+74+%D0%BA%D0%BE%D0%BD%D1%81%D1%82%D0%B8%D1%82%D1%83%D1%86%D0%B8%D0%B8+%D1%81%D1%81%D1%81%D1%80&amp;pg=PT68|title=Как развалить Россию? Литовский вариант|last=Shved|first=Vladislav|publisher=Алгоритм|year=2012|isbn=9785457270657|location=Moscow|pages=74–75|language=ru|trans-title=How to destroy Russia? The Lithuanian option}}&lt;/ref&gt; - напротив, во ноември 1989 година, Советскиот Сојуз направил некои отстапки со одобрување на план за финансиска и економска автономија за балтичките републики.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://hum.spbstu.ru/userfiles/files/pdf/MO-i-DIALOG-KULTUR-1.pdf#page=58|title=Международные отношения и диалог культур: сборник научных статей|last=Musayev|first=Vadim I.|publisher=Polytechnic University Publishing House - Saint Petersburg|year=2013|location=[[Saint Petersburg]]|pages=72–81|language=ru|trans-title=International Relations and Dialogue of Cultures: Scientific articles selection|chapter=Восстановление независимости Эстонии, Латвии и Литвы|trans-chapter=Restoration of Estonia's, Latvia's and Lithuania's independence}}&lt;/ref&gt;

Во исто време, откритијата во Литванија во врска со тајните протоколи од пактот Молотов-Рибентроп (чие постоење СССР го негирал) дополнително ја налутиле опозицијата, која побарала нивно откривање и осуда.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Senn|first=Alfred Erich|author-link=Alfred Erich Senn|date=1990|title=Perestroika in Lithuanian Historiography: The Molotov-Ribbentrop Pact|url=https://www.jstor.org/stable/130082|journal=[[The Russian Review]]|volume=49|issue=1|pages=43–56|doi=10.2307/130082|issn=0036-0341|jstor=130082|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Советскиот Сојуз формално го признал нивното постоење во декември 1989 година, по разгледувањето на избраниот комитет во Конгресот на народните пратеници, и ги прогласил за „''правно неодржливи и неважечки од моментот кога беа потпишани''“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1989/12/25/world/upheaval-east-soviet-congress-condemns-39-pact-that-led-annexation-baltics.html|title=UPHEAVAL IN THE EAST; Soviet Congress Condemns '39 Pact That Led to Annexation of Baltics|last=Fein|first=Esther B.|date=1989-12-25|work=[[The New York Times]]|access-date=2021-07-26|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Така, Горбачов се соочил проблеми во својата партија. Во декември 1989 година, [[Алгирдас Бразаускас]], лидерот на [[Комунистичка партија на Литванија|Комунистичката партија на Литванија]] (КПЛ), објавил дека КПЛ е независна од [[Комунистичка партија на Советскиот Сојуз|КПСС]], и покрај молбите на Горбачов да не го стори тоа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.telegraph.co.uk/news/obituaries/politics-obituaries/7857777/Algirdas-Brazauskas.html|title=Algirdas Brazauskas|date=2010-06-27|work=[[The Daily Telegraph]]|accessdate=2021-07-26}}&lt;/ref&gt; Лут, [[Централен комитет на КПСС|Централниот комитет на КПСС]] го испратил Горбачов во [[Вилнус]] за да го смири партискиот бунт. Сепак, првиот секретар не успеал да ги потчини партиските бунтовници и неговото патување само ги натерало Литванците посилно да притискаат за независност.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Gorbachev's Gamble: Soviet Foreign Policy and the End of the Cold War|url=https://archive.org/details/gorbachevsgamble0000grac|last=Grachev|first=Andrei|publisher=[[Polity Press]]|year=2008|isbn=9780745655321|location=[[Cambridge]]/[[Malden, Mass.]]|quote=In January 1990 Gorbachev was obliged to go to Vilnius, charged by the Central Committee to try to put down the revolt of the local communist party, which had proclaimed its independence from Moscow. His mission turned into a fiasco which encouraged the Lithuanians, followed by the other Baltic nations, radically to speed up their advance towards full sovereignty.}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:A_rally_in_Lithuania_commemorate_and_condemn_the_Molotov-Ribbentrop_Pact,_August_23,_1988,_Vilnius,_Vingis_Park.jpg|алт=A large meeting of people assembled in a park in front of an arch-like structure, on which the Columns of Gediminas, a XIV-century Lithuanian symbol, appear|мини|Митинг во август 1988 година во спомен и осуда на пактот Молотов-Рибентроп во паркот Вингис, Вилнус, организиран од Сајудис. Се проценува дека учествувале 150.000–200.000 луѓе.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Hackmann|first=Jörg|date=2020|title=Baltic national movements, 1986-1992. Origins, trajectories, agendas|url=https://snm.nise.eu/index.php/studies/article/view/66|journal=Studies on National Movements|volume=6|pages=18–42|doi=10.21825/snm.85334|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;]]

== Обновување на независноста ==
[[File:1990_01_12_GorbačiovasŠiauliuose18plakatas1.jpg|alt=A meeting of protesters during Gorbachev's visit to Lithuania in January 1990. One of the pro-independence protesters carries a poster saying, in Russian, &quot;{{sic|НЕМЕШАЙТЕ}} НАМ ИДТИ СВОИМ ПУТЕМ&quot; (&quot;Let us go our way&quot;)|мини| Собир на демонстранти во [[Bridai?action=edit&amp;redlink=1|Бридаи]], [[Šiauliai District Municipality|округ Шјауљај]], за време на посетата на Горбачов на Литванија во јануари 1990 година. На постерот на руски јазик пишува „Да си одиме по својот пат!“]]
На 7 февруари 1990 година, по наодите на советскиот парламент за пактот Молотов-Рибентроп, Литванија објавила дека декларацијата со која Литванија се приклучила кон [[Советски Сојуз|СССР]] не ја претставува волјата на Литванците и затоа е ништовна. Еден месец подоцна, на 11 март, Литванија станала првата република што ја [[Закон за повторно воспоставување на Литванија|прогласила својата независност]] од СССР. Временскиот период имал за цел да го спречи изборот на [[претседател на Советскиот Сојуз]], закажан за 15 март.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.foreignaffairs.com/articles/russian-federation/1990-06-01/lithuanian-crisis|title=The Lithuanian Crisis|last=Olcott|first=Martha Brill|date=2009-01-28|work=[[Foreign Affairs]]|access-date=2021-07-26|language=en-US|issn=0015-7120|author-link=Martha Brill Olcott}}&lt;/ref&gt; Кога Вилнус испратил покана до Кремљ да започне преговори поврзани со враќањето на независноста следниот ден, советското раководство се разбеснило.&lt;ref name=&quot;:8&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Vilpišauskas|first=Ramūnas|date=2014|title=Lithuania's double transition after the re-establishment of independence in 1990: coping with uncertainty domestically and externally|journal=[[Oxford Review of Economic Policy]]|volume=30|issue=2|pages=223–236|doi=10.1093/oxrep/gru021}}&lt;/ref&gt; Побарало од [[Врховен совет на Литванија|Врховниот совет на Литванија]] да го укине Законот за повторно воспоставување на државата Литванија, но Литванија го отфрлила барањето, а нејзиниот лидер, Витаутас Ландсбергис, апелирал до „демократските нации“ да ја признаат независноста на земјата.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/1990/03/18/world/lithuania-rejects-moscow-s-demand.html|title=Lithuania Rejects Moscow's Demand|date=18 March 1990|work=The New York Times|accessdate=2021-07-27}}&lt;/ref&gt; Горбачов подоцна предупредил, во обид да ја одврати Литванија од отцепување, дека доколку Литванија го стори тоа, Советскиот Сојуз ќе ги побара [[Вилнус]] и [[Клајпеда]], кои не биле дел од Литванија во времето кога бил потпишан пактот Молотов-Рибентроп.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://csis-website-prod.s3.amazonaws.com/s3fs-public/legacy_files/files/media/csis/pubs/2002_lithuaniasecurity.pdf|title=Lithuania's Security and Foreign Policy Strategy|publisher=[[Center for Strategic and International Studies]]|year=2002|location=[[Washington, D.C.]]|pages=10–11}}&lt;/ref&gt; Темата ќе се повтори во подоцнежните говори на Горбачов &lt;ref name=&quot;:16&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Gureckas|first=Algimantas P.|date=1991|title=Lithuania's boundaries and territorial claims between Lithuania and neighboring states|url=https://digitalcommons.nyls.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1324&amp;context=journal_of_international_and_comparative_law|journal=New York Law School Journal of International and Comparative Law|volume=12|issue=1|pages=107–144}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kommersant.ru/doc/266195|title=Хроника блокадной Литвы|date=1990-04-30|work=[[Коммерсантъ]]|language=ru|trans-title=Chronicles of Lithuania in blockade|accessdate=2021-07-27}}&lt;/ref&gt; и на картите кои кружеле меѓу [[Белоруска Советска Социјалистичка Република|белоруските]] функционери.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lrt.lt/naujienos/lietuvoje/2/1164609/75-dienos-ekonomines-blokados-klastingas-sovietu-sajungos-planas-kirto-atgal-jai-paciai|title=75 dienos ekonominės blokados – klastingas Sovietų Sąjungos planas kirto atgal jai pačiai|date=2020-04-18|work=[[Lithuanian National Radio and Television|LRT]]|language=lt|trans-title=75 days of economic blockade - a treacherous Soviet plan that backfired|accessdate=2021-12-30}}&lt;/ref&gt;

Литванците тврделе дека бидејќи Литванија има континуитет на државата и бидејќи советската окупација била нелегална, преговорите можеле да се случат единствено врз основа на [[Меѓународно право|меѓународното право]], но Советите го сметале тоа за обид за отцепување, за што, според нив, било предмет само на прописите на Унијата.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://istina.msu.ru/download/38207796/1dk2cZ:pNlmjMgxYHonu41f6K2m1Rbg3tY/|title=Распад СССР и правопреемство государств. Монография|last=Kremnyov|first=Pyotr P.|publisher=Юрлитинформ|year=2012|isbn=9785932959633|location=Moscow|pages=21–22|language=ru|trans-title=The fall of the Soviet Union and the successorship of states. A monograph}}&lt;/ref&gt; Член 72 од Уставот од 1977 година предвидувал право на советската република да се отцепи, но советските власти немале намера да дозволат тоа да се случи толку лесно.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.imrussia.org/en/analysis/3389-union-of-unfree-republics-from-dawn-to-dusk|title=Union of unfree republics: from dawn to dusk|last=Mishina|first=Ekaterina|date=2021-12-07|work=Institute of Modern Russia|language=en-us|accessdate=2025-07-10}}&lt;/ref&gt; Третата седница на Конгресот на народните пратеници ја прогласил декларацијата за независност за неуставна и ги прогласил сите еднострани декларации за независност за ништовни сè додека не се донесе закон што ја регулира сецесијата.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Человек и общество в нестабильном мире|last=Potapov|first=А. К.|date=2017|publisher=Омская юридическая академия|location=[[Omsk]]|pages=78–83|language=ru|trans-title=Man and society in an unstable world|chapter=Роль народных фронтов и движений республик Прибалтики в распаде СССР|trans-chapter=The role of the national fronts and movements of the Baltic states in the fall of the USSR|chapter-url=https://elibrary.ru/item.asp?id=30109218}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.consultant.ru/cons/cgi/online.cgi?req=doc&amp;base=ESU&amp;n=2951#yNO56tS94b0FoCb4|title=Постановление внеочередного третьего Съезда народных депутатов СССР от 15 марта 1990 г. № 1366-I &quot;В связи с решениями Верховного Совета Литовской ССР от 10-12 марта 1990 года&quot;|date=1990-03-15|work=ConsultantPlus|language=ru|trans-title=Resolution of the extraordinary 3rd Congress of the People's Deputies of the Soviet Union no. 1366-I &quot;On the decisions of the Supreme Soviet of the Lithuanian SSR from 10–12 March 1990&quot;|accessdate=2021-07-26}}&lt;/ref&gt; Кога била усвоена на 3 април, условите наведени во документот се покажале практично невозможни за спроведување.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=A Concise History of the Baltic States|url=https://archive.org/details/concisehistoryof0000plak|last=Plakans|first=Andrejs|publisher=Cambridge University Press|year=2011|isbn=9780521541558|location=New York|pages=[https://archive.org/details/concisehistoryof0000plak/page/396 396]}}&lt;/ref&gt; {{Efn|Според [https://ru.wikisource.org/wiki/%D0%97%D0%B0%D0%BA%D0%BE%D0%BD_%D0%A1%D0%A1%D0%A1%D0%A0_%D0%BE%D1%82_03.04.1990_%E2%84%96_1409-I законот (на руски)], [[Републики на Сојузот на Советските Социјалистички Републики|Сојуз]] или [[Автономни Советски Социјалистички Републики|автономна република]] може да се отцепи само ако (а) постигне двотретинско мнозинство на референдум шест до девет месеци откако биле собрани потписите, (б) добие согласност од Конгресот на народните пратеници на СССР за да започне транзицијата, (в) чека до пет години, во кој период го префрли имотот на Сојузот на Советскиот Сојуз, освен ако страните не се договорат поинаку, (г) преживее потврден референдум (потребно 2/3 мнозинство) ако е свикан во последната година од преминот и (д) Конгресот на народните пратеници гласа за да потврди дека интересите на сите страни се задоволени за време на периодот на премин и го ратификува отцепувањето. Ниту една република на крајот не поминала низ таква постапка пред да се отцепи од СССР.}} Владата на Ландсбергис веднаш одговорила со писмо во кое се тврдело дека резолуцијата на Конгресот на народните пратеници е нелегална и инсистирал на разговори на рамноправна основа меѓу СССР и Литванија.&lt;ref name=&quot;:9&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Batorshina|first=Irina A.|last2=Mankevich|first2=Maria A.|date=2013-10-14|title=Сравнительный анализ переходных процессов в Литовской Республике в 1917-1922 г. и 1989-1991 г.|trans-title=Comparative Analysis of Transition Processes in the Republic of Lithuania in 1917-1922 and 1989-1991|url=https://evestnik-mgou.ru/ru/Articles/Doc/461|journal=Bulletin of the Moscow Region State University|language=ru|volume=4|pages=1–22}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Предлогот на [[Претседател на Соединетите Американски Држави|претседателот]] [[Џорџ Х. В. Буш|Џорџ Х.В. Буш]] за смирување на ситуацијата со организирање [[референдум]] за независност бил цврсто отфрлен од Советите.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Bergmane|first=Una|date=2012|title=L'Occident et la crise lituanienne du printemps 1990|trans-title=The West and the Lithuanian crisis of spring 1990|journal=Relations Internationales|volume=150|issue=2|pages=85–101|doi=10.3917/ri.150.0085|doi-access=free}}&lt;/ref&gt;

Кон крајот на март, советската влада наредила засилување на трупите во Литванија, внела околу 100 тенкови и 1.500 војници на улиците на Вилнус и зазела некои стратешки згради, вклучувајќи ја канцеларијата на обвинителот, [[Аеродром Вилнус|аеродромот во Вилнус]], Историскиот институт на партијата, седиштето на Комунистичката партија на Литванија и печатниците на главните весници и списанија во републиката.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Vebra|first=Rimantas|date=1994|title=Political rebirth in Lithuania, 1990–1991: Events and problems|url=https://www.tandfonline.com/doi/abs/10.1080/01629779400000091?journalCode=rbal20|journal=[[Journal of Baltic Studies]]|volume=25|issue=2|pages=183–188|doi=10.1080/01629779400000091|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:27&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Kucinskas|first=Linas|date=Autumn 1991|title=Lithuania's Independence: a Litmus Test for Democracy in the USSR|url=http://www.lituanus.org/1991_3/91_3_01.htm|journal=Lithuanus - Lithuanian Quarterly Journal of Arts and Sciences|volume=37|issue=3|issn=0024-5089|access-date=2021-12-30}}{{Мртва_врска|date=May 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Дополнително, Горбачов издал декрет со кој:

* им наредил на офицерите на [[КГБ]] да го зацврстат надзорот на границите на Литванија (што исто така вклучувало затворање на единствениот граничен премин со [[Полска]] на 3 април),&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://apnews.com/article/33c0c6e28bb35f67320d733d5c004b04|title=Lithuanians In Poland Worry and Hope For Families Across Border|last=Menaker|first=Drusilla|date=1990-04-18|work=Associated Press|access-date=2021-07-31}}&lt;/ref&gt;
* задолжително предавање на ловните пушки од страна на населението,
* им наредил на сите странци (вклучувајќи дипломати и новинари) да го напуштат регионот.

Горбачов сè уште правел обиди да постигне компромис со Литванците преку тајно преговарање со Алгирдас Бразаускас, кој дотогаш станал заменик-премиер на Литванија; сепак, советскиот лидер се повлекол откако Бразаускас побарал претерана сума како компензација.&lt;ref name=&quot;:10&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazeta.ru/science/2015/04/18_a_6644025.shtml|title=Как Горбачев на Литву санкции наложил|last=Gelayev|first=Vladimir|date=2015-04-18|work=gazeta.ru|language=ru|trans-title=How Gorbachev imposed sanctions on Lithuania|accessdate=2021-07-26}}&lt;/ref&gt; Во меѓувреме, Советите брзо ја губеле контролата бидејќи Литванците го саботирале регрутирањето во Советските вооружени сили, одбивале да ги признаат советските службеници испратени од Москва и почнале да издаваат свои лични документи.

== Блокада ==
На 13 април, Горбачов и [[Николај Ришков]] ( премиерот на СССР) издале [[ултиматум]] до Литванија, барајќи земјата да ја поништи декларацијата за независност и да ја врати приврзаноста кон советските закони во рок од два дена, и заканувајќи се со ембарго на производи платени со слободно конвертибилна валута доколку одбие.&lt;ref name=&quot;lrs&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://valstybingumas.lt/EN/saltiniu-apzvalga/Nepriklausomybes-atkurimas-1990-1991/Pages/default.aspx|title=Restoration of Independence, 1990–1991|publisher=Office of the Seimas of the Republic of Lithuania|archive-url=https://web.archive.org/web/20210126161213/http://valstybingumas.lt/EN/saltiniu-apzvalga/Nepriklausomybes-atkurimas-1990-1991/Pages/default.aspx|archive-date=26 January 2021}}&lt;/ref&gt; Тврдокорните во рамките на КПСС се насочувале кон [[државен удар]]; првично, Горбачов бил отворен да разгледа такво сценарио, но подоцна ги отфрлил таквите повици.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=The Soviet Experiment: Russia, the USSR, and the Successor States|url=https://archive.org/details/sovietexperiment0000suny_2edi|last=Suny|first=Ronald Grigor|publisher=Oxford University Press|year=2011|isbn=9780195340556|edition=2|location=[[Oxford]]/[[New York City|New York]]|pages=[https://archive.org/details/sovietexperiment0000suny_2edi/page/504 504]|quote=Gorbachev sent KGB troops to Vilnius and imposed economic sanctions, cutting off oil and gas to the republic, but rejected calls from the old-style Communists to use force to overthrow the new government.|author-link=Ronald Grigor Suny}}&lt;/ref&gt; Горбачов, наводно, размислувал и за целосна воена инвазија &lt;ref name=&quot;exit-cold-war&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://transatlanticrelations.org/wp-content/uploads/2019/10/Exit_Cold_War.pdf|title=Exiting the Cold War, Entering a New World|publisher=Brookings Institution Press|year=2019|isbn=9781733733953|editor-last=Hamilton|editor-first=Daniel|pages=46–48|language=en|quote=For that, Gorbachev had no stomach. Instead, he tried an economic blockade of Lithuania. He had expected a popular revolt against Lithuania's breakaway leaders|editor-last2=Spohr|editor-first2=Kristina}}&lt;/ref&gt; или преземање на директна контрола врз Литванија од Москва,&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=OASaDwAAQBAJ&amp;dq=lithuania+compensation+1990+blockade&amp;pg=PT214|title=Democratization and Ethnic Peace: Patterns of Ethnopolitical Crisis Management in Post-Soviet Settings|last=Aklaev|first=Airat R.|publisher=[[Routledge]]|year=2018|isbn=9780429856518|location=[[Abingdon-on-Thames]]/[[New York City|New York]]|pages=214|language=en}}&lt;/ref&gt; но на крајот ги отфрлил и овие идеи. Затоа, Горбачов одлучил да се обиде со економска блокада, надевајќи се дека ќе поттикне народен бунт против литванското раководство и ќе го принуди да ја повлече декларацијата за независност. Ова решение, како што е формализирано во наредба на [[Совет на министри на СССР|Советот на министри на СССР]] од 17 април,&lt;ref name=&quot;:11&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.gazeta.ru/science/2020/04/17_a_13051711.shtml|title=«Не внемлет голосу разума»: как СССР наказал Литву в 1990 году|last=Okunev|first=Dmitriy|date=2020-04-17|work=gazeta.ru|language=ru|trans-title=&quot;[They] do not heed the voice of wisdom&quot;: how USSR punished Lithuania in 1990|accessdate=2021-07-27}}&lt;/ref&gt; било избрано и покрај фактот што само претходниот месец, [[Јуриј Масљуков]] (директор на Госплан, советскиот централен комитет за планирање) ја уверил владата дека ембарго нема да се случи, бидејќи сметал дека тоа ќе биде премногу штетно за двете страни.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kommersant.ru/doc/266145|title=Экономическая блокада: победителей не будет|date=1990-04-23|work=Коммерсантъ|language=ru|trans-title=The economic blockade: there will be no winners|accessdate=2021-12-30}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Vytautas_Landsbergis_speaks_at_Ribbentrop-Molotov_Pact_50th_Anniversary_Rally_in_Kalnų_park,_Vilnius,_Lithuania,_1989.jpg|алт=A middle-aged man speaking in front of a crowd|лево|мини|[[Витаутас Ландсбергис]], претседател на Врховниот совет на Литванија (Сејм) во 1990–1992 година и лидер на Литванија]]
Литванија не одговорила во предвидениот рок; сепак, на 18 април, [[Врховен совет на Литванија|Врховниот совет на Литванија]] се обидел да го спречи ембаргото со декларација со која доброволно се воздржала од усвојување нови закони, во исчекување на она што литванските власти го нарекле „прелиминарни консултации“ меѓу Литванија и Советскиот Сојуз. Советите не биле импресионирани, и на 18 април, во 21:25 часот Кремљ ја започнал блокадата со запирање на испораките до рафинеријата за нафта Мажејкјај.

Првично, снабдувањето со 40-60 видови суровини и други производи било прекинато.&lt;ref name=&quot;vl&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Lūžis prie Baltijos|last=Landsbergis|first=Vytautas|publisher=Vaga|year=1997|isbn=9785415005338|pages=180–181|language=lt|author-link=Vytautas Landsbergis}}&lt;/ref&gt; Имено, снабдувањето со нафта било прекинато, а испораките на гас се намалиле за 84%. СССР, исто така, го укинал движењето на стоки и ја ограничил продажбата на гориво. Блокадата се влошила неколку дена подоцна, кога СССР престанал да снабдува јаглен, електрична енергија, хартија, прехранбени производи и фармацевтски производи, вклучувајќи ги и најосновните лекови и вакцини за болниците.  Дополнително, Советскиот Сојуз, исто така, го ограничил пристапот до пристаништето во Клајпеда и ги блокирал банкарските сметки на Литванија.&lt;ref name=&quot;:17&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Nikiforov|first=Ilya|date=2017|title=Эстония между I и III Республикой (1988-1992): опыт инклюзивной реконструкции исторического нарратива|trans-title=Estonia between I and III Republic (1988-1992): an essay in inclusive reconstruction of a historical narrative|url=https://cyberleninka.ru/article/n/estoniya-mezhdu-i-i-iii-respublikoy-1988-1992-opyt-inklyuzivnoy-rekonstruktsii-istoricheskogo-narrativa|journal=Журнал российских и восточноевропейских исторических исследований|volume=8|issue=1|pages=140, 142|via=[[Cyberleninka]]}}&lt;/ref&gt; Границите биле затворени, а на странците им бил забранет влез. {{Sfn|Dobbs|1990}} Војската ја презела контролата врз некои од печатниците.

Речиси веднаш, ембаргото влијаело врз секојдневниот живот на граѓаните. Цените во продавниците скокнале за околу три пати, под претпоставка дека воопшто има нешто за купување.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.bbc.com/russian/features-55639136|title=Голыми руками против танков: почему балтийские революционеры потеряли власть в 91-м|last=Antonenko|first=Oksana|date=2021-01-13|work=[[BBC News Russian]]|access-date=2021-07-27|language=ru|trans-title=Bare hands against tanks: why did the Baltic revolutionaries lose power in 1991}}&lt;/ref&gt; Ова било влошено од доцнењата во исплатата на платите &lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delfi.lt/a/84198239|title=Экономическая блокада Литвы глазами очевидцев: трехчасовые очереди за мясом и горючим, варенье без сахара|last=Grižibauskienė|first=Eugenija|date=2020-05-06|work=[[Delfi (web portal)|Delfi]]|language=ru|trans-title=Economic blockade of Lithuania as seen by witnesses: three-hour queues for meat and petrol, jam without sugar|accessdate=2021-07-27}}&lt;/ref&gt; и рационализирањето на основните прехранбени производи. ''„Комерсант“'' објавил дека канистер [[бензин]], кој би чинел 8 рубли во нормални времиња, скокнал на 50 рубли за помалку од една недела, иако некои Литванци кажале дека цените на бензинот останале на вообичаената цена од 20-30 копејки за литар.&lt;ref name=&quot;lrt-med&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.lrt.lt/naujienos/verslas/4/1362637/pirmieji-atkurtos-lietuvos-zingsniai-ir-ekonomine-blokada-keliu-kilometru-eiles-degalinese-ir-kiausiniene-ant-amzinosios-ugnies|title=Pirmieji atkurtos Lietuvos žingsniai ir ekonominė blokada: kelių kilometrų eilės degalinėse ir kiaušinienė ant amžinosios ugnies|last=Deveikis|first=Jonas|date=2021-03-11|work=LRT|language=lt|trans-title=The first steps of restored Lithuania and the economic blockade: kilometres-long queues for petrol and scrambled eggs fried on an [[eternal flame]]|accessdate=2021-07-27}}&lt;/ref&gt; Како и да е, бензинот бил рационализиран на 20 литри по лице, а редиците до бензинските пумпи достигнале должина од неколку километри. Јавниот превоз бил принуден да ја намали фреквенцијата на услугата. Бидејќи недостасувало електрична енергија и хартија, радиодифузијата и печатењето весници биле исто така ограничени.&lt;ref name=&quot;:24&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Odrodzenie narodowe Polaków w Republice Litewskiej 1987-1997|last=Bobryk|first=Adam|publisher=Dom Wydawniczy &quot;Duet&quot;|year=2005|isbn=8389706520|location=[[Toruń]]|pages=283, 291|language=pl|trans-title=National rebirth of Poles in the Republic of Lithuania 1987-1997}}&lt;/ref&gt;

Според М. Гашкиене, кој бил одговорен за координација на ланците за снабдување со храна во Литванија, единствените фабрики кои не биле погодени од ефектите на ембаргото биле оние кои сè уште биле под директна контрола на Советскиот Сојуз. Сепак, ембаргото им наштетило на Советите, бидејќи стотици претпријатија во советска сопственост имале тешкотии да работат во услови на блокада. Особено, дел од извозот што првенствено бил произведен во Литванија (како што се делови за правосмукалки, пневматски сопирачки, телвизискицевки и црни кутии) не можел да се врати во Советскиот Сојуз.&lt;ref name=&quot;:12&quot;&gt;{{Наведена книга|title=Lithuania: Stepping Westward|url=https://archive.org/details/lithuaniasteppin0000lane|last=Lane|first=Thomas|publisher=[[Routledge]]|year=2001|isbn=9780203402740|location=Abingdon-on-Thames/New York|pages=[https://archive.org/details/lithuaniasteppin0000lane/page/113 113]–115, 124–125}}&lt;/ref&gt; Исто така, бидејќи рафинеријата за нафта Мажејкјај, која не примила никакви количини нафта, морала да престане со работа, Советскиот Сојуз не само што не можел да извлече профит од нафтените производи, туку и снабдувањето со нафта било прекинато за [[Калининградска Област|Калининградската Област]], која ефикасно станала енклава на СССР помеѓу Литванија и Полска. Снабдувањето со електрична енергија што нормално би течело низ Литванија, исто така, било прекинато.

=== Политички преговори ===
[[Податотека:The_First_Lithuanian_Prime_Minsiter_Kazimira_Prunskiene’s_visit_to_the_United_States._Meeting_with_the_U.S._President_George_Bush._Washington,_U.S.,_1990.jpg|алт=A man and a woman in official suits shaking hands|лево|мини|[[Казимира Прунскиене]], премиерка на Литванија (десно), на средба со претседателот Џорџ Буш (лево) во [[Белата куќа]] на 3 мај]]
Советските напори да го изолираат проблемот на Литванија од светот и да ја поткопаат довербата во каузата за независност во голема мера имале спротивен ефект. Додека поддршката за Ландсбергис паднала од 45% на 28% во текот на месеците на блокадата, луѓето станале уште пообединети во спротивставувањето на Советскиот Сојуз.&lt;ref name=&quot;:14&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://inosmi.ru/world/20071112/237765.html|title=Литва и Россия: от проклятий к реализму?|last=Lukšas|first=Aras|date=2007-11-12|work=veidas.lt|language=ru|trans-title=Lithuania and Russia: from curses to realism?|accessdate=2021-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:23&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Furman|first=Dmitri|author-link=Dmitri Furman|date=2004|title=Литовский путь к демократии|trans-title=The Lithuanian way to democracy|url=https://repozytorium.amu.edu.pl/handle/10593/23497|journal=Środkowoeuropejskie Studia Polityczne|issue=2|pages=89–109|doi=10.14746/ssp.2004.2.05|issn=1731-7517|doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Стасис Жемаитис, работник од [[Маријамполе]], се самозапалил во знак на протест против ембаргото.&lt;ref name=&quot;:18&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://ria.ru/20150418/1059133572.html|title=Экономическая блокада Литвы со стороны СССР (1990)|date=2015-04-18|work=[[RIA Novosti]]|language=ru|trans-title=Economic blockade of Lithuania imposed by USSR (1990)|accessdate=2021-07-28}}&lt;/ref&gt;

Сепак, реакцијата на западните земји била прилично ладна. На 20 април, [[Франсоа Митеран]], [[претседател на Франција]], и [[Хелмут Кол]], [[канцелар на Германија]], ја повикале Литванија привремено да го суспендира процесот на враќање на независноста и побарале да преговара со [[Москва]] &lt;ref name=&quot;wp-bush2&quot;&gt;{{cite news|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/05/04/lithuanian-asks-bush-for-recognition/c76db101-301a-4d13-a1e3-6dc90f0fccc6/|title=Lithuanian Asks Bush for Recognition|last=Oberdorfer|first=Don|date=1990-05-04|newspaper=The Washington Post|access-date=2021-07-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;nyt-thatcher&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.nytimes.com/1990/05/10/world/evolution-in-europe-thatcher-urges-lithuanian-to-compromise-with-soviets.html|title=Evolution in Europe; Thatcher Urges Lithuanian To Compromise With Soviets|last=Whitney|first=Craig R.|date=1990-05-10|work=The New York Times}}&lt;/ref&gt; Во меѓувреме, тогашната премиерка Казимира Прунскиен ги посетила [[Осло]], [[Копенхаген]], [[Стокхолм]] и [[Отава]], барајќи економска и политичка поддршка.&lt;ref&gt;{{Наведен нестручен часопис|location=Los Angeles, California|access-date=21 June 2021}}&lt;/ref&gt; На 3 мај, таа се сретнала со [[Претседател на Соединетите Американски Држави|американскиот претседател]] [[Џорџ Х. В. Буш|Џорџ Х.В. Буш]], а потоа, од 9 до 11 мај, разговарал со [[Премиер на Обединетото Кралство|премиерката на Обединетото Кралство]] [[Маргарет Тачер]], Митеран и Кол. Американските и британските лидери изразиле ограничена поддршка за Литванците и ги повикале да бараат компромис со Советите.&lt;ref name=&quot;wp-bush&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/05/04/lithuanian-asks-bush-for-recognition/c76db101-301a-4d13-a1e3-6dc90f0fccc6/|title=Lithuanian Asks Bush for Recognition|last=Oberdorfer|first=Don|date=1990-05-04|work=The Washington Post|access-date=2021-07-27}}&lt;/ref&gt; Литванските претставници биле топло прифатени, но само како приватни гости.

Таквата воздржаност за отворена поддршка на Литванија во нејзините движења за независност се објаснувала со неколку фактори. Западните лидери генерално се плашеле од дестабилизација на ситуацијата во Советскиот Сојуз и го сакале Горбачов на функција, бидејќи Западот го сметал за пријателски владетел и гарант за демократска транзиција во [[Источна Европа]].  Западот, исто така, сметал дека Горбачов е клучната личност во преговорите за договори за контрола на оружјето и трговските договори, на кои Горбачов ставил силен акцент.&lt;ref name=&quot;:12&quot;/&gt; Покрај тоа, посебните интереси на европските владетели од западниот свет, исто така, го одвлекувале вниманието од литванскиот проблем. Канцеларот Кол сакал успешно [[повторно обединување на Германија]], на која ѝ биле потребни добри односи со Советскиот Сојуз, додека претседателот Митеран имал за цел да одржува пријателски односи со Германија за да ги олесни преговорите за реформирање на [[Европска економска заедница|Европската економска заедница]], која на крајот ќе стане [[Европска Унија]]. Тачер не изгледал особено заинтересирана за овој настан. На крајот, овие земји се дистанцирале од литванската криза.

Што се однесува до [[Соединетите Американски Држави]], [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом на Соединетите Американски Држави]] го повикал Буш да ја признае независноста на Литванија, а група од девет [[Сенат на Соединетите Американски Држави|сенатори]] го обвиниле за примена на двојни стандарди при третирањето на литванското прашање, но претседателот Буш посочил дека нема конструктивна улога што Соединетите Американски Држави би можеле да ја имаат во процесот и одбил да посредува во судирот.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1990/05/04/world/evolution-in-europe-lithuania-premier-sees-bush-but-there-s-no-red-carpet.html|title=Evolution in Europe; Lithuania Premier Sees Bush, But There's No Red Carpet|last=Dowd|first=Maureen|date=1990-05-04|work=The New York Times|access-date=2021-07-28|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Сето тоа се случило и покрај долгогодишната политика на непризнавање на окупацијата на балтичките држави и поради неколку прекршувања на меѓународното и советското право.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Grazin|first=Igor|date=April 2014|title=International Recognition of National Rights: The Baltic States' Case|url=https://scholarship.law.nd.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=2112&amp;context=ndlr|journal=Notre Dame Law Review: The Rights of Ethnic Minorities|volume=66|issue=5|pages=1409–1411}}&lt;/ref&gt; Сепак, внатрешно, администрацијата на Буш одлучила да ја одложи нормализацијата на трговијата со Советскиот Сојуз сè додека Горбачов не ја укине блокадата на Литванија.

Во Полска биле покажани попријателски ставови, при што владини делегации биле прифатени според официјалниот протокол за странски достоинственици. Полска понудила посредување во судирот што започнал на 11 март, па дури и потпишала економски договор со Литванија на 30 мај, но таа земја сè уште не го признала враќањето на независноста на Литванија, плашејќи се од одмазда од СССР.&lt;ref name=&quot;Burant&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Burant|first=Stephen R.|date=May 1991|title=Polish-Lithuanian Relations: Past, Present and Future|url=https://www.proquest.com/docview/222482526|journal=Problems of Communism|volume=40|issue=3|pages=67–84|id={{ProQuest|222482526}}}}&lt;/ref&gt;

Владата на Ландсбергис првично инсистирала дека Законот за враќање на независноста не може да биде предмет на преговори, додека советската страна барала тој да биде поништен пред да може да се започне каква било дискусија. Сепак, по совет на [[Западна Германија|Германија]] и [[Франција]], кога Прунскиен се сретнал со Горбачов на 17 мај, таа објавила дека процесот на враќање на независноста може да биде суспендиран, што ТАСС, советската државна новинска агенција, го посочило како минимален услов за започнување на преговорите.&lt;ref name=&quot;wp-on-meeting&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.washingtonpost.com/archive/politics/1990/05/18/gorbachev-meets-with-lithuanian/f5247691-a9bb-4f6c-b0e7-9b05df0e8016/|title=Gorbachev meets with Lithuanian|last=Dobbs|first=Michael|date=1990-05-18|work=The Washington Post|access-date=21 June 2021|ref=none}}&lt;/ref&gt; Шест дена подоцна, литванскиот парламент усвоил резолуција со која ги суспендирал сите закони усвоени по 11 март, кои биле поврзани со предметот на преговорите, но Советите не биле задоволни со отстапките и блокадата продолжила.&lt;ref name=&quot;:15&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Vitkus|first=Gediminas|date=November 1996|title=Lithuanian-Russian Relations in 1990-1995: A Study of Lithuanian Foreign Policy|url=http://fkks.uni-mannheim.de/publikationen/fkks12.pdf|journal=Untersuchungen des Forschungsschwerpunkts Konflikt- und Kooperationsstrukturen|issue=12|pages=1–9}}{{Мртва_врска|date=April 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Укинување на ембаргото ===
До јуни, ситуацијата фаворизирала постигнување на некаков компромис. Литванија била исцрпена од блокадата, која ги принудило фабриките да се затворат. Општото население морало да се справи со недостиг од храна и енергија. Покрај тоа, редовните посети на премиерот на Литванија постепено го навеле литванското раководство да верува дека привременото укинување на Законот за реставрација е неизбежно за да се намалат тензиите.

Проблеми се појавиле и во Советскиот Сојуз. На 30 мај, Градскиот совет на Ленинград ја повикал централната влада да започне преговори со републиката под блокада, а [[Молдавска Советска Социјалистичка Република|Молдавска ССР]] гласала за признавање на независноста на Литванија следниот ден.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://md.mfa.lt/md/en/news/prime-minister-thanks-moldova-for-recognizing-lithuanias-independence-in-1990|title=Prime Minister thanks Moldova for recognizing Lithuania's independence in 1990|date=2010-01-29|work=Embassy of the Republic of Lithuania to the Republic of Moldova|archive-url=https://web.archive.org/web/20150402133537/https://md.mfa.lt/md/en/news/prime-minister-thanks-moldova-for-recognizing-lithuanias-independence-in-1990|archive-date=2 April 2015|accessdate=2021-07-29}}&lt;/ref&gt; Сепак, [[Борис Елцин]] бил тој што имал најголемо влијание. Два дена по неговиот избор за претседател на [[Врховен совет на РСФСР|Врховниот совет на РСФСР]], главната составна република на Советскиот Сојуз и онаа што ја вклучувала Калининградската Област, Елцин се сретнал со претставници на балтичките републики, вклучувајќи го и Ландсбергис, ветувајќи поддршка за нивната кауза за независност.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1990/06/02/world/evolution-in-europe-2-baltic-republics-appeal-to-yeltsin-for-cooperation.html|title=Evolution in Europe; 2 Baltic Republics Appeal To Yeltsin for Cooperation|last=Bohlen|first=Celestine|date=1990-06-02|work=The New York Times|access-date=2021-07-28|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Потоа, на 12 јуни, РСФСР се прогласила за [[Декларација за државен суверенитет на Руската СФСР|суверена држава во рамките на СССР]] и, во својот деклариран капацитет како суверена република, објавила дека нема да ја спроведува блокадата.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=RRIrhG1aq4kC&amp;dq=yeltsin+gorbachev+lithuania+blockade+june+1990&amp;pg=PT839|title=The New Russians|last=Smith|first=Hedrick|date=2012-12-05|publisher=[[Random House]]|isbn=9780307829382|pages=839|language=en}}&lt;/ref&gt; Во меѓувреме, [[Конгрес на Соединетите Американски Држави|Конгресот на Соединетите Американски Држави]] ја поврзал нормализацијата на трговијата со решавањето на блокадата во Литванија, што создало дополнителен притисок за решавање на проблемот.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1990/06/03/world/summit-washington-us-lawmakers-tie-soviet-trade-pact-kremlin-progress-lithuania.html|title=Summit in Washington; U.S. Lawmakers Tie Soviet Trade Pact to Kremlin Progress on Lithuania|last=Rasky|first=Susan F.|date=1990-06-03|work=The New York Times|access-date=2021-07-28|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt;

На 16 јуни, Советите го зголемиле протокот на гас од 15% на 30% од нивото пред блокадата и дозволиле некои испораки на суровини, што овозможило делумно повторно отворање на некои индустриски постројки, вклучувајќи го и постројката за [[Гноиво|ѓубрива]] на [[Јонава]].&lt;ref name=&quot;:20&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/ed1d15918d181f7461ed247f7198cfa0|title=Lithuania Blockade Eased; Pro-Independence Groups Meet in Latvia|last=Iams|first=John|date=1990-06-16|work=[[Associated Press]]|accessdate=2021-07-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1990-06-14-mn-220-story.html|title=Moscow Easing Its Blockade, Premier of Lithuania Says : Secession: But ending of all sanctions apparently depends on the republic's suspending its independence declaration, at least during negotiations.|last=Parks|first=Michael|date=1990-06-14|work=[[Los Angeles Times]]|language=en-US|accessdate=2021-07-29}}&lt;/ref&gt; Тие, исто така, ветиле дека ќе ѝ дадат државност на Литванија 2-3 години откако го замрзнале прогласувањето на независноста.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://scholar.lib.vt.edu/VA-news/ROA-Times/issues/1990/rt9006/900614/06140228.htm|title=Lithuanian Blockade Relaxed|date=1990-06-15|work=[[The Baltimore Sun]]|accessdate=2021-07-29}}&lt;/ref&gt; Од литванска страна, Ландсбергис, кој инсистирал дека Законот за враќање на независноста не е предмет на преговори, препорачал предлог до Сејмот за укинување на ефектите од Законот.

По две недели преговори, на 29 јуни, Врховниот совет на Литванија прогласила 100-дневен мораториум за „правните тужби кои произлегуваат“ ({{Langx|lt|iš jo kylančius teisinius veiksmus}}  ) од декларацијата за обновување на Литванија од 11 март, која требало да стапи на сила штом ќе започнат преговорите со Советскиот Сојуз.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://e-seimas.lrs.lt/portal/legalAct/lt/TAD/TAIS.117362|title=Declaration by the Supreme Council of the Republic of Lithuania, 29 June 1990|publisher=Office of the Seimas of the Republic of Lithuania|accessdate=21 March 2021}}&lt;/ref&gt; Декларацијата не го претставувала самиот мораториум за независност,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delfi.lt/news/ringas/lit/dzalimas-apie-kovo-11-osios-principus-saugotini-rubeziai.d?id=29873821|title=Apie Kovo 11-osios principus: saugotini &quot;rubežiai&quot;|last=Žalimas|first=Dainius|date=11 March 2010|work=Delfi|language=lt|trans-title=About the principles of 11 March: Protecting the &quot;rubies&quot;|accessdate=2021-07-27}}&lt;/ref&gt; но овој пат, Кремљ одлучил да започне преговори со Литванија. Испораките на нафта биле обновени до вечерта на 30 јуни,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.upi.com/Archives/1990/06/30/Soviets-lifting-Lithuania-blockade/5555646718400/|title=Soviets lifting Lithuania blockade|date=1990-06-30|work=[[United Press International]]|language=en|accessdate=2021-07-29}}&lt;/ref&gt; додека на 2 јули блокадата нила целосно укината, што Николај Ришков, претседател на Советот на министри на СССР, го потврдил следниот ден.&lt;ref name=&quot;:21&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.nytimes.com/1990/07/03/world/soviets-say-blockade-of-lithuania-is-lifted.html|title=Soviets Say Blockade of Lithuania Is Lifted|last=|date=1990-07-03|work=The New York Times|access-date=2021-07-29|agency=[[Reuters]]|language=en-US|issn=0362-4331}}&lt;/ref&gt; Конечно, на 6 јули, советските дипломатски агенции можеле повторно да им издаваат визи на странците што патуваат во Литванија, а на 7 јули, железничките врски меѓу СССР и Литванија биле целосно обновени.

== Влијанија ==

=== Економски влијанија ===
Блокадата ги шокирало Литванците, кои не очекувале толку силна реакција од Советскиот Сојуз. Според Марта Олкот, која пишувала за „''Форин Аферс“'' на оваа тема, од сите сценарија што ги разгледувал Горбачов, токму економската блокада најмногу се плашел од [[Сајудис]]. Економијата на Литванија била цврсто интегрирана во економијата на СССР и, иако релативно развиена, сè уште била подредена на потребите на Советскиот Сојуз и како резултат на тоа користела мал локален увоз.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Lektzian|first=David|last2=Ragauskas|first2=Rimvydas|date=2016|title=The great blockade of Lithuania: Evaluating sanction theory with a case study of Soviet sanctions to prevent Lithuanian independence.|url=https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/2233865916658851|journal=[[International Area Studies Review]]|volume=19|issue=4|pages=320–339|doi=10.1177/2233865916658851|url-access=subscription|via=Sagepub}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:13&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Cichowlas|first=Scott|date=2020|title=Economic Populism in Post-Soviet Lithuania|url=https://commons.lib.jmu.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=1211&amp;context=mhr|journal=Madison Historical Review|volume=17|pages=40–64}}&lt;/ref&gt; Другите 14 републики биле дестинација на најголемиот дел од извозот (94,3% во 1990 година) и потекло на најголемиот дел од увозот (87,7% во 1990 година). Литванија била уште позависна од енергетските ресурси, со целосна зависност од гас од Советскиот Сојуз и само мало внатрешно производство на нафта.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://www.un.org/esa/sustdev/publications/energy_indicators/chapter5.pdf|title=Energy Indicators for Sustainable Development: Country Studies on Brazil, Cuba, Lithuania, Mexico, Russian Federation, Slovakia and Thailand|last=Štreimikiene|first=Dalia|date=2007-04-18|publisher=[[United Nations Department of Economic and Social Affairs]]|location=New York City|pages=129–130|chapter=Lithuania|access-date=2021-07-27}}&lt;/ref&gt;

Според литванските проценки, до крајот на блокадата, биле изгубени 415,5 милиони рубљи од производството, а литванскиот буџет претрпел дефицит од 125 милиони рубљи. (За споредба, годишните буџетски расходи на Литванската ССР во 1989 година достигнале 4.626 милиони рубљи).&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://minfin.gov.ru/common/upload/library/2020/11/main/1990_152681.pdf|title=Государственный бюджет СССР 1990: Краткий статистический сборник|last=[[Ministry of Finance (Soviet Union)|Ministry of Finance of USSR]]|publisher=Финансы и статистика|year=1990|isbn=5279003751|location=Moscow|pages=22|language=ru|trans-title=State budget of USSR 1990: A brief statistical guide|chapter=Расходы союзного бюджета и государственных бюджетов союзных республик|trans-chapter=Expenditures of the Union budget and state budgets of union republics}}&lt;/ref&gt; Хуфбауер и неговите соработници, кои напишале книга во која го оцениле успехот на економските блокади, процениле дека директните последици од блокадата ја чинеле Литванија 1,5% од БДП. Точниот број на отпуштени работници е непознат, но проценките варираат од 26.000 до 50.000 луѓе; Стенли Вардис, истражувач на Литванија од 20 век, вели дека 35.000 ги загубиле своите работни места, додека на неактивните работници им биле исплатени плати од литванската влада, што го проширило нејзиниот буџетски дефицит.

Бидејќи блокадата значела недостиг на важни ресурси, Литванија, која преминувала кон пазарно ориентирана економија, била принудена да го централизира своето управување и силно да ја регулира својата економија со цел да избегне исцрпување на залихите и да ги заштити потрошувачите од зголемување на цените. Ова одложило некои реформи на слободниот пазар, особено во споредба со Латвија и Естонија.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Simonyan|first=Renald H.|last2=Kochegarova|first2=Tamara M.|date=2018|title=Экономические и демографические процессы в Литве|trans-title=Economic and demographic processes in Lithuania|url=https://elibrary.ru/item.asp?id=32739047|journal=Горизонты экономики|language=ru|issue=1|pages=79–86|via=elibrary.ru}}&lt;/ref&gt; Сепак, на долг рок, ова ѝ помогнало на земјата да даде приоритет на трговските договори со други земји и ги натерало претпријатијата да бараат соработка од други субјекти освен владата, со што ја пренасочила економијата кон западниот модел.&lt;ref name=&quot;Samonis&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Samonis|first=Val|date=1 May 1995|title=Transforming The Lithuanian Economy: from Moscow to Vilnius and from Plan to Market|url=https://www.files.ethz.ch/isn/140227/042.pdf|journal=CASE Network Studies and Analyses|pages=12–14|isbn=8386296380}}&lt;/ref&gt; На пример, Јуозас Олекас, тогашен [[Министерство за здравство (Литванија)|министер за здравство]] на Литванија, забележал дека на земјата ѝ недостасуваат медицински материјали, но успеал да воспостави добри односи со [[Данска]], благодарение на што недостигот на вакцини за болниците во голема мера бил ублажен. Владата на Литванија и локалните индустрии почнале активно да бараат директни односи со претпријатијата (кои не биле предмет на ембарго),&lt;ref name=&quot;Samonis&quot; /&gt; честопати впуштајќи се во размена на стоки со републики богати со нафта (на пр. масло за путер или месо), како што се РСФСР и [[Казашка Советска Социјалистичка Република|Казашката ССР]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.idelreal.org/a/31052993.html|title=&quot;За вашу и нашу свободу!&quot; 30 лет митингу солидарности Уфы с Литвой|last=Afanasyev|first=Artur|date=2021-01-20|work=[[Radio Free Europe]]|language=ru|trans-title=&quot;[[For our freedom and yours]]!&quot; 30 years of the [[Ufa]] demonstration in support of Lithuania|accessdate=2021-07-30}}&lt;/ref&gt; Ефектите од блокадата биле донекаде ублажени и од шверцерите што дејствувале на границите на Литванија, како и од полковите на Советската армија стационирани во земјата, кои тајно ги продавале резервите на нафтени производи што ги имале во гарнизоните.&lt;ref name=&quot;:26&quot;&gt;{{Наведена книга|title=The Baltic Revolution: Estonia, Latvia, Lithuania and the Path to Independence|url=https://archive.org/details/isbn_9780300060782|last=Lieven|first=Anatol|publisher=[[Yale University Press]]|year=1993|isbn=9780300060782|location=[[New Haven]]/[[London]]|pages=[https://archive.org/details/isbn_9780300060782/page/166 166]–7, 240–5}}&lt;/ref&gt;
[[Податотека:Kvitas_blokados_fondui.jpg|алт=A receipt confirming that 100 Soviet roubles were donated to the Blockade Fund of Lithuania on 25 April 1990|лево|мини|Донација од 100 рубли за Фондот на Литванија, 25 април 1990 година]]
Како одговор на блокадата, владата создала таканаречен Фонд, кој работел врз основа на доброволни донации на Литванците. До моментот кога завршила блокадата, владата собрала 7,6 милиони рубли, кои таа веднаш ги инвестирала во накит и злато за да избегне девалвација на рублите што ги добила.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.diena.lt/naujienos/vilnius/miesto-pulsas/blokados-lobyno-auksas-lombarde-520062|title=Blokados lobyno auksas – lombarde|last=Stanišauskas|first=Gediminas|date=2008-01-04|work=diena.lt|language=lt|trans-title=The gold treasure of the blockade - in the pawnshop|accessdate=2021-07-30}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.delfi.lt/a/84236135|title=Kaip Blokados fondą nuo infliacijos gelbėjo: pinigų vertę saugojo įsigydami beveik 27 tūkst. aukso dirbinių, inkrustuotų 329 brangakmeniais|last=Grižibauskienė|first=Eugenija|work=Delfi|trans-title=How was the Blockade Fund saved from inflation: 27,000 gold items with 329 gems saved the value of the money|accessdate=2021-07-31}}&lt;/ref&gt; Во војводството Сувалки, Литванците, кои се значително малцинство во пограничната област, исто така придонеле за напорите.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Severinas|first=Algimantas|date=2011|title=Lenkijos Lietuviai ir lietuvos Nepriklausomybė. 1989-1991 metai|trans-title=Polish Lithuanians and the Lithuanian Independence in 1989-1991|url=https://etalpykla.lituanistikadb.lt/object/LT-LDB-0001:J.04~2011~1477060648495/J.04~2011~1477060648495.pdf|journal=Terra Jatwezenorum|language=lt|via=Lituanistika}}&lt;/ref&gt;

Ембаргото имало длабоки последици врз енергетскиот сектор на Литванија. Во советско време, геолозите дупчеле терен за пребарување нафта во Латвија и Литванија, но економската блокада ја принудило Литванија да ја екстрахира за прв пат на индустриско ниво - во 1990 година, Литванците испумпале 12.000 тони фосилно гориво.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://expert.ru/northwest/2001/11/11no-skrip_53282/|title=Балтийская нефть: миф или реальность?|last=Skripov|first=Vladimir|date=2001-06-18|work=[[Expert (magazine)|Expert]] - North-West|language=ru|trans-title=Baltic Oil: Myth or Reality?|accessdate=2021-07-28|archive-date=2021-07-28|archive-url=https://web.archive.org/web/20210728124328/https://expert.ru/northwest/2001/11/11no-skrip_53282/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Покрај тоа, балтичката земја не можела да увезува нафта по море не само поради поморската блокада, туку и затоа што нафтениот терминал во [[Клајпеда]] бил премногу мал за потребите на Литванија. Тоа ја поттикнало владата да изгради нов нафтен терминал во [[Бутинге]], кој бил пуштен во употреба во 1998 година, заедно со продолжување на нафтоводот до новото морско пристаниште.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Vitkus|first=Gediminas|date=2009|title=Russian Pipeline Diplomacy: A Lithuanian Response|url=https://src-h.slav.hokudai.ac.jp/publictn/acta/26/02Vitkus.pdf|journal=Acta Slavica Iaponica|volume=26|pages=25–46}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Janeliūnas|first=Tomas|last2=Arūnas|first2=Molis|date=2006|title=Energy security of Lithuania: challenges and perspectives|url=https://etalpykla.lituanistikadb.lt/fedora/objects/LT-LDB-0001:J.04~2006~1367154624369/datastreams/DS.002.1.01.ARTIC/content|journal=Lithuanian Political Science Yearbook 2005|pages=200–223|via=Lituanistika}}&lt;/ref&gt;

=== Латвија и Естонија ===
Советските репресии врз Литванија ја забрзале интеграцијата на трите балтички држави и создале еден вид солидарност меѓу партиите за независност во трите републики. Серија состаноци на висок профил се одржале меѓу лидерите на Литванија, Латвија и Естонија. Веќе во мај, трите држави потпишале договор со кој се обнови таканаречената [[Балтичка Антанта]], меѓувоен договор кој барал политичка координација и воспоставиле Совет на балтичките држави, во суштина со истата цел.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=The Baltic Nations and Europe: Estonia, Latvia and Lithuania in the Twentieth Century|url=https://archive.org/details/balticnationseur00hide|last=Hiden|first=John|last2=Salmon|first2=Patrick|publisher=[[Longman]]|year=1994|location=New York City|pages=[https://archive.org/details/balticnationseur00hide/page/165 165]|author-link=John Hiden|author-link2=Patrick Salmon}}&lt;/ref&gt; Од друга страна, економските санкции имале застрашувачки ефект врз каузата за независност на другите две балтички држави, кои, поради острата реакција на Кремљ и нивниот поголем дел од етничките малцинства, особено Русите, одлучиле да ги ублажат своите декларации за независност и генерално барале помалку конфронтациски ставови кон Москва.

=== Зголемени тензии со малцинствата ===
[[Податотека:Polski_Kraj_Narodowo-Terytorialny.png|мини|Карта на полскиот Национално-територијален регион, како што го прогласиле литванските Полјаци во октомври 1990 година.  Ги вклучувал областите Вилнус, Шалчининај, како и делови од областите Тракај, Швенчионис и Ширвинтос. Главниот град бил основан во Наујој Вилња. Градот Вилнус не бил дел од регионот, со што станал енклава во рамките на предложената автономија.]]
Во исто време како што се влошувале односите со [[Советски Сојуз|Советскиот Сојуз]], се разгорувал судирот помеѓу литванското мнозинство и полското малцинство во југоисточниот дел на Литванија и Русите во [[Висагинас]], каде што се наоѓала јадрената централа Игналина. Неколку пати во 1990 и 1991 година, локалните самоуправи на овие области барале автономија и/или направиле обид да тврдат дека законите на Литванија не се однесуваат на нив.

Тензиите биле особено силни кај полското малцинство, кое се чувствувало дискриминирано од Литванците, не само поради малкуте образовни и економски можности во областа и официјалната јазична политика на Литванија, која налагала употреба на [[Литвански јазик|литванскиот јазик]] во државните згради без исклучоци за малцинствата.&lt;ref name=&quot;:25&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Burant|first=Stephen R.|date=1996|title=Overcoming the past: Polish-Lithuanian relations, 1990-1995|url=https://www.jstor.org/stable/43212678|journal=Journal of Baltic Studies|volume=27|issue=4|pages=309–329|doi=10.1080/01629779600000131|issn=0162-9778|jstor=43212678|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; Додека првите обиди за воведување на полска самоуправа (или автономија) започнале кон крајот на 1988 година и почетокот на 1989 година, движењето добило значителен импулс по Законот од 11 март, а неговата ескалација се случила за време на блокадата. На 15 мај, окружниот совет на Шалчининкај гласал за непочитување на декларацијата за независност и признавање само на Советскиот Устав и советските закони; окружниот совет на Вилнус бил помалку радикален, но на 24 мај, сепак гласал за создавање полски национален округ и за осуда на Литванија за она што советот го сметал за кршење на човековите права и игнорирање на интересите на националните малцинства. Чеслав Висоцки, раководител на окружниот совет на Шалчининкај, објаснил дека КПСС, за разлика од Литванија, го поддржува создавањето на такви субјекти; тој продолжил тврдејќи дека единствениот начин за ублажување на тензиите е да се поништи декларацијата за независност.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://kurierwilenski.lt/2019/05/18/autonomia-30-lat-pozniej/|title=Autonomia. 30 lat później|last=Radczenko|first=Aleksander|date=2019-05-18|work=[[Kurier Wileński]]|language=pl-PL|accessdate=2021-07-31}}&lt;/ref&gt; Двете одлуки на крајот биле поништени од Врховниот совет на Литванија како неуставни. Сепак, на 1 јуни, делегатите од регионите со мнозинство полско население апелирале до литванската влада, а не до Советскиот Сојуз, да создаде самоуправен ентитет, што според нив е единствениот начин да се обезбеди почитување на правата на Полјаците. Понатамошните подготовки на крајот довеле до прогласување на Полскиот национално-територијален регион во октомври 1990 година, кој политичарите сакале да биде дел од Литванија.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Sirutavičius|first=Vladas|date=2017|title=O polskiej autonomii narodowo-terytorialnej na Litwie (wiosna – lato 1991 roku)|trans-title=On the Polish National-Territorial Region in Lithuania (spring-summer 1991)|url=https://sdr-ihpan.edu.pl/images/2017-tom-52-1/07_52_1_Sirutavicius.pdf|journal=Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej|language=pl|volume=LII|issue=1}}&lt;/ref&gt;

Мислењата се разликуваат за улогата на Полјаците во процесот на литванската борба за независност и во блокадата. Литванските,&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rp.pl/wydarzenia/art15591131-kto-chcial-polskiej-autonomii|title=Kto chciał polskiej autonomii?|last=Meilūnas|first=Egidijus|date=2 June 2009|work=[[Rzeczpospolita (newspaper)|Rzeczpospolita]]|language=pl-PL|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122171413/https://www.rp.pl/wydarzenia/art15591131-kto-chcial-polskiej-autonomii|archive-date=22 January 2023|accessdate=27 September 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Janušauskienė|first=Diana|date=July 2016|title=Ethnicity as political cleavage: The political agenda of the Polish national minority in Lithuania|url=https://www.cambridge.org/core/journals/nationalities-papers/article/abs/ethnicity-as-political-cleavage-the-political-agenda-of-the-polish-national-minority-in-lithuania/50DC68BE51415A29EC69AE06742856EB|journal=Nationalities Papers|language=en|volume=44|issue=4|pages=578–590|doi=10.1080/00905992.2016.1156073|issn=0090-5992|url-access=subscription}}&lt;/ref&gt; руските, и западните &lt;ref&gt;{{Наведена книга|title=Ethnic Politics after Communism|last=Moser|first=Robert G.|publisher=[[Cornell University Press]]|year=2005|isbn=9780801472763|location=[[Ithaca, N.Y.]]|pages=130}}&lt;/ref&gt; научници наведуваат дека Полјаците биле премолчено или директно поддржани од [[Москва]] и биле доминирани од промосковски политичари, како што се Јан Чеханович и Висоцки. Сајудис тврдел дека Полјаците биле манипулирани од московските комунисти, што ја навело партијата да усвои антиполска реторика.&lt;ref&gt;{{Наведено списание|last=Popovski|first=Vesna|date=2006-12-31|title=Nationalism and Citizenship: The Lithuanian Case, 1988–1993.|url=https://hrcak.srce.hr/13209|journal=Revija za sociologiju|language=en|volume=37|issue=3–4|pages=117–130|issn=0350-154X}}&lt;/ref&gt; Винстон А. Ван Хорн и Алфред Ерих Сен кажале дека Москва им помогнала на полските региони да ја издржат блокадата &lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/globalconvulsion00vanh|title=Global Convulsions: Race, Ethnicity, and Nationalism at the End of the Twentieth Century|last=Van Horne|first=Winston A.|date=January 1997|publisher=[[State University of New York Press]]|isbn=9780791432358|location=[[Albany, N.Y.]]|page=[https://archive.org/details/globalconvulsion00vanh/page/253 253]|url-access=registration}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=GsQiAQAAIAAJ&amp;q=Polish+region+of+southeastern+Lithuania+did+not+suffer|title=A Research Seminar in Black and White|last=Senn|first=Alfred Erich|date=2004|publisher=Vytauto Didžiojo universiteto leidykla|isbn=9789955120032|location=[[Kaunas]]|pages=83|language=en}}&lt;/ref&gt; (иако М. Гашкиене, висок владин службеник, му пишал на Алгимантас Гурецкас дека блокадата била применета рамномерно низ цела Литванија), додека Анатол Ливен подвлекува дека Здружението на Полјаци во Литванија всушност ја поддржувало независноста, но се соочило со жестока конкуренција од полските кандидати против независноста. Од друга страна, полските научници и членови на полската заедница велат дека полско-комунистичките врски се или претерување или литванска пропаганда.

== Последици ==
Откако Литванија и Советскиот Сојуз нашле компромис врз кој би можеле да започнат преговорите, биле формирани комитети од двете страни за да се договорат за условите за понатамошен соживот. Ландсбергис, кој се сметал за помалку помирувачки од Прунскиен, бил шеф на литванската делегација, а Ришков ја предводел советската. Иако комитетите биле формирани во јули, преговорите не биле договорени сè до октомври. Кога групите требало да се состанат на 30 ноември 1990 година, советската делегација одбила да присуствува, наведувајќи ги подготовките за 4-тата седница на Конгресот на народните пратеници, и не бил одреден датум за нов состанок. Потоа Литванците го откажале мораториумот, враќајќи ги ефектите од Законот од 11 март, кој послужил како катализатор за јануарските настани од 1991 година.&lt;ref name=&quot;:10&quot;/&gt; Советската агресија врз граничните пунктови на Литванија продолжила понатаму сè до [[Августовски државен удар|неуспешниот државен удар во август 1991 година]]. До тогаш, независноста на Литванија била меѓународно призната (вклучително и од Руска СФСР и самиот Советски Сојуз).&lt;ref name=&quot;hrw529&quot;&gt;{{Наведена книга|url=https://archive.org/details/bub_gb_-N55OzMGgakC|title=Human Rights Watch World Report|publisher=[[Human Rights Watch]]|year=1991|isbn=9781564320537|location=New York City|pages=[https://archive.org/details/bub_gb_-N55OzMGgakC/page/n535 529]–530|author-link=}}&lt;/ref&gt;

==Белешки==
{{notelist}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [https://www.youtube.com/watch?v=Fax_CtPO3XQ Interviews with politicians and passers-by in the days preceding the blockade, April 1990] (on [[YouTube]], in Russian)
* [https://visualrian.ru/search/?query=%D0%B1%D0%BB%D0%BE%D0%BA%D0%B0%D0%B4%D0%B0+%D0%BB%D0%B8%D1%82%D0%B2%D1%8B Photos of petrol queues, via RIA Novosti photo repository]
* [https://www.delfi.lt/multimedija/blokada/penkiu-vyriausybiu-prekybos-ministras-sinevicius-koronaviruso-pandemija-primena-skaudzia-lietuvos-kasdienybe-blokados-metais.d?id=83885141 Interview with Albertas Sinevičius, minister of trade of Lithuania during the blockade (in Lithuanian)]
* {{cite book|last1=Eidintas|first1=Alfonsas|url=https://urm.lt/uploads/default/documents/Travel_Residence/history_of_lithuania_new.pdf|title=The History of Lithuania|last2=Bumblauskas|first2=Alfredas|last3=Kulakauskas|first3=Antanas|last4=Tamošaitis|first4=Mindaugas|publisher=Eugrimas|year=2015|isbn=9786094371639|edition=2nd|pages=292|language=en|author-link1=Alfonsas Eidintas|author-link2=Alfredas Bumblauskas|archive-url=https://web.archive.org/web/20210128190626/https://urm.lt/uploads/default/documents/Travel_Residence/history_of_lithuania_new.pdf|archive-date=28 January 2021}}

[[Категорија:Распеана револуција]]
[[Категорија:Судири во 1990 година]]
[[Категорија:Статии со извори на полски (pl)]]
[[Категорија:Статии со извори на руски (ru)]]
[[Категорија:Статии со извори на литвански (lt)]]
[[Категорија:Блокади]]
[[Категорија:Економија на Литванија]]
[[Категорија:Литванска ССР]]</text>
      <sha1>60ubakag8bltq4e9psi2rfzizh3fmtx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Руен (општина)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1391998</id>
    <revision>
      <id>5600721</id>
      <parentid>5542513</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:34:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600721</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5762" sha1="88ymbtasbashhj8o0yrtzoj6xrtdpxv" xml:space="preserve">{{Инфокутија Населено место
| name                    = Општина Руен
| native_name             = Община Руен
| native_name_lang        = bg
| settlement_type         = [[Општини во Бугарија|Општина]]
| image_skyline           = Ruen Municipality Within Bulgaria.png
| image_caption           = Положба на Општина Руен во Бугарија (означена со црвено)
| image_flag              = Flag of Ruen.gif
| flag_size               = 120px
| image_shield            = Emblem of Ruen Municipality.png
| shield_size             = 90px
| pushpin_map             = 
| latd  = 42 |latm  = 48 |lats  =  |latNS  = N
| longd = 27 |longm = 17 |longs =  |longEW = E
| coordinates_display     = inline,title
| subdivision_type        = [[Земји во светот|Држава]]
| subdivision_name        = [[Бугарија]]
| subdivision_type1       = [[Области во Бугарија|Област]]
| subdivision_name1       = [[Бургас (област)|Бургас]]
| seat_type                = Административен центар
| seat                    = [[Руен (село)|Руен]]
| leader_title            = Градоначалник
| leader_name              = Ахмед Мехмед
| unit_pref               = Metric
| area_total_km2          = 689.94
| elevation_m             = 253
| blank1_name             = Населени места
| blank1_info             = 41 села
| population_total        = 28.891
| population_as_of        = 2022
| population_density_km2  = auto
| timezone1               = [[Источноевропско време|EET]]
| utc_offset1             = +2
| timezone1_DST           = [[Источноевропско летно време|EEST]]
| utc_offset1_DST         = +3
| postal_code_type        = [[Поштенски број]]
| postal_code             = 8580
| area_code_type          = Повикувачки број
| area_code               = +359 5944
| website                 = {{URL|https://www.ruen.bg}}
}}
'''Општина Руен''' ({{Langx|bg|Община Руен}}) — општина во Југоисточна [[Бугарија]], една од составните [[Општини во Бугарија|општини]] на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Административен центар е селото [[Руен (село)|Руен]]. Има 28.891 жители (2022).&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.grao.bg/tna/t41nm-15-06-2022_2.txt |title=Таблица на адресно регистрираните по постоянен и по настоящ адрес лица |date=15.06.2022 |lang=bg}}&lt;/ref&gt;

== Географија ==
Општината се наоѓа во северниот дел на [[Бургас (област)|Бургаската област]]. Со површина од 689,937 км² таа го зазема 5-то место меѓу 13-те општини во областа, што претставува 8,9% од вкупната територија на областа.

== Самоуправа ==
Општината се состои од 41 [[Населено место|населени места]], кои по статус се 41 [[село|села]]. Список на населените места, подредени по азбучен ред:

{| style=&quot;width: 450px; border-spacing: 10px 0;&quot;
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |
* [[Билка (село)|Билка]]
* [[Вишна (село)|Вишна]]
* [[Вресово]]
* [[Д’скотна]]
* [[Дјуља]]
* [[Добра Пољана]]
* [[Добромир (село)|Добромир]]
* [[Дропла (Бургаско)|Дропла]]
* [[Заимчево]]
* [[Зајчар]]
* [[Звезда (Бургаско)|Звезда]]
* [[Јаб’лчево]]
* [[Јасеново (Бургаско)|Јасеново]]
* [[Камењак (Бургаско)|Камењак]]
* [[Каравељово]]
* [[Китка (Бургаско)|Китка]]
* [[Листец (Бургаско)|Листец]]
* [[Љуљаково (Бургаско)|Љуљаково]]
* [[Мрежичко (Бургаско)|Мрежичко]]
* [[Планиница (Бургаско)|Планиница]]
* [[Подгорец]]
| valign=&quot;top&quot; style=&quot;white-space: nowrap;&quot; |
* [[Преображенци]]
* [[Припек (Бургаско)|Припек]]
* [[Просеник (Бургаско)|Просеник]]
* [[Разбојна (Бургаско)|Разбојна]]
* [[Речица (Бугарија)|Речица]]
* [[Рожден (Бугарија)|Рожден]]
* [[Рудина (Бургаско)|Рудина]]
* [[Руен (село)|Руен]]
* [[Рупча]]
* [[Р’жица]]
* [[Сини Рид]]
* [[Скалак (Бургаско)|Скалак]]
* [[Снежа]]
* [[Сњагово (Бургаско)|Сњагово]]
* [[Соколец]]
* [[Средна Махала]]
* [[Струја (село)|Струја]]
* [[Топчијско]]
* [[Трнак]]
* [[Череша]]
* [[Шиварово]]
|}

== Поврзано ==
* [[Бургаска област]]
* [[Општини во Бугарија]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* [http://ruen.bg/ Мрежно место на Општина Руен] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20250806055344/https://ruen.bg/ |date=2025-08-06 }} 

{{Предлошка:Општина Руен}}
{{Бугарија-гео-никулец}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Руен}}
[[Категорија:Општини во областа Бургас|Руен]]</text>
      <sha1>88ymbtasbashhj8o0yrtzoj6xrtdpxv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Скифл</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1393193</id>
    <revision>
      <id>5600899</id>
      <parentid>5546957</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T01:06:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600899</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19431" sha1="206lxfqyzl9d9kn5p1dm98um40llgrr" xml:space="preserve">'''Скифл''' — [[Музички жанр|жанр]] на фолклорна музика со влијанија од [[Американска фолк-музика|американската фолк-музика]], [[блуз]], [[Кантри-музика|кантри]], [[Музика блуграс|блуграс]] и [[џез]], што вообичаено се изведува со мешавина од фабрички и домашни или импровизирани инструменти.

Потекнувајќи како облик во Соединетите Американски Држави во првата половина на 20 век, станал исклучително популарњн во Обединетото Кралство во 1950-тите, каде што го свиреле уметници како [[Лони Донеган]], групата „Вајперс Скифл“, Кен Колиер и Чес Мекдевит.

Скифлот бил дел од раните кариери на некои музичари кои подоцна станале истакнати во други жанрови, вклучувајќи ги Quarrymen (кои подоцна беа преименувани во [[Битлси]]), Тони Шеридан и Рори Галагер. Стилот на скифл се смета за клучен чекор кон втората британска фолк-преродба, бумот на британскиот блуз и британската инвазија на американската популарна музика.

== Потекло во Соединетите Американски Држави ==
[[Податотека:Cannon'sJugStompers.jpg|мини|Џаг стомперс на Гас Канон, околу1928 година]]
Често се вели дека скифлот се развил од џезот на [[Њу Орлеанс]], но ова тврдење е оспорено.&lt;ref name=Broken2003&gt;M. Brocken, ''The British folk revival, 1944–2002'' (Aldershot: Ashgate, 2003), pp. 69–80.&lt;/ref&gt; Импровизираните [[Џаг-бенд|џаг-бендови]] кои свиреле блуз и џез биле вообичаени низ Американскиот Југ во раните десетлетија на 20 век.&lt;ref&gt;L. R. Broer and J. D. Walther, ''Dancing Fools and Weary Blues: the Great Escape of the Twenties'' (Popular Press, 1990), p. 149.&lt;/ref&gt; Тие користеле инструменти како што се даска за перење, виолина од кутија за пури, [[музичка пила]] и [[Казу|казуа]] од чешел и хартија, како и поконвенционални инструменти, како што се [[Западна гитара|акустична гитара]] и [[бенџо]].&lt;ref&gt;J. R. Brown., ''A Concise History of Jazz'' (Mel Bay Publications, 2004), p. 142.&lt;/ref&gt;

Потеклото на англискиот збор ''skiffle'' е непознато. Сепак, во дијалектот на западна Англија, ''зборот „to make a skiffle“'', што значи „да се направи хаос во било која работа“, е потврден од 1873 година.&lt;ref&gt;''A Glossary of Provincial Words &amp; Phrases in Use in Somersetshire'' (Longmans, London: 1873), 33.&lt;/ref&gt; Во Америка на почетокот на 20 век, поимот ''skiffle'' бил една од многуте [[сленг]] фрази за забава за изнајмување, општествен настан со мал надомест наменета за плаќање кирија за куќа.&lt;ref&gt;J. Simpson and E. Weiner, eds, ''The Oxford English Dictionary'' (Oxford: Oxford University Press, 2nd edn., 1989), cf. &quot;skiffle&quot;.&lt;/ref&gt; Првпат бил забележан во [[Чикаго]] во 1920-тите и можеби бил донесен таму како дел од афроамериканската преселба во северните индустриски градови.&lt;ref name=Broken2003/&gt;

Првата употреба на поимот на плоча била во 1925 година во името на Џими О'Брајант и неговите Чикаго скифлерс.&lt;ref&gt;J. Minton, ''78 Blues: Folksongs and Phonographs in the American South'' (University Press of Mississippi, 2008), pp. 119–20.&lt;/ref&gt; Најчесто се користел за да се опишат плочи со кантри блуз музика, меѓу кои биле и композициите „Hometown Skiffle“ (1929) и „Skiffle Blues“ (1946) од Ден Берли и неговите Скифл бојс. Го користела Ма Рејни (1886–1939) за да го опише својот репертоар за руралната публика.&lt;ref name=Broken2003/&gt; Поимот ''скифл'' исчезнал од американската музика во 1940-тите.

== Преродба во Обединетото Кралство ==
[[Податотека:AlcoveSkiffleGroup.jpg|мини|Групата „Алков скифл“ настапува во Чизлхерст Кејвс, 1957 година]]
Скифлот бил релативно непознат жанр и можеби ќе бил во голема мера заборавен ако не било неговото оживување во Обединетото Кралство во 1950-тите и успехот на неговиот главен поборник, [[Лони Донеган]]. Британскиот скифл произлегол од развиената повоена британска џез-сцена, која доживеала поместување од свинг-музиката кон традиционалниот џез. Меѓу овие бендови биле Бил Бејли Скифл Груп и Кен Колиерс Џезмен, бенд основан од Крис Барбер. Лони Донеган свирел бенџо за Џезмен, а исто така изведувал и скифл-музика за време на интервали. Тој пеел и свирел гитара со придружба на двајца други членови, обично на washboard и tea-chest bass. Тие свиреле различни американски фолк и блуз песни, особено оние добиени од снимките на Lead Belly, во жив стил што ги подражавале американските џаг-бендови. Овие биле наведени на постери како „скифл“ паузи, име предложено од братот на Кен Колиер, Бил, откако се сетил на Ден Берли скифл груп. Наскоро паузите биле исто толку популарни како и традиционалниот џез. По несогласувањата во 1954 година, Колиер заминал за да основа нов состав, а бендот станал „Џез бенд на Крис Барбер“. 

Првите британски снимки на скифл биле направени од новиот бенд на Колиер во 1954 година, но токму издавањето од страна на Дека на две скифл ленти од Барберс Џез Бенд под името „Лони Донеган скифл груп“ било она што ја преобразило судбината на скифлот кон крајот на 1955 година. Брзата верзија на Донеган на „Рок Ајленд Лајн“ од [[Лид Бели]] бил голем хит во 1956 година, со даска за перење (но не и бас од типот „чај-чек“), со „ Џон Хенри “ на Б-страната. Помина осум месеци во Топ 20, достигнувајќи го 6-то место (и 8-мо во САД). Тоа била првата деби плоча што стана златна во Велика Британија, продавајќи над милион примероци низ целиот свет. 

Организацијата „Акустична музика“ го дава следниов коментар за „Rock Island Line“ на Донеган. „Се искачи на англиските топ листи. Донеган синтетизираше американски јужен блуз со едноставни акустични инструменти: акустична гитара, бас за када и ритам за даска за перење. Новиот стил се викаше „Скифл“... и се однесуваше на музика од луѓе со малку пари за инструменти. Новиот стил плени цела генерација повоена младина во Англија.“&lt;ref name=&quot;acousticmusic.org&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://acousticmusic.org/research/history/timeline-of-musical-styles-guitar-history/|title=Timeline of Musical Styles &amp; Guitar History|work=Acousticmusic.org|accessdate=15 July 2022|archive-date=2016-09-15|archive-url=https://web.archive.org/web/20160915140243/https://acousticmusic.org/research/history/timeline-of-musical-styles-guitar-history/|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Откако се раздели од Барбер, Донеган продолжи да прави серија популарни плочи како „Lonnie Donegan's Skiffle Group“, со успеси вклучувајќи ги „ Cumberland Gap “ (1957), „ Does Your Chewing Gum Lose Its Flavour “ (1958) и „ My Old Man's a Dustman “ (1960). 

Успехот на „Rock Island Line“ на Донеган и недостатокот на потреба од скапи инструменти или високо ниво на музицирање го предизвикаа британската лудост по скифл. Неколку бендови уживаа во успех на топ листите во лудоста по скифл, вклучувајќи ја Chas McDevitt Skiffle Group („ Freight Train “), &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.chasmcdevitt.com/Skiffle.htm|title=RIDIN' THE FREIGHT TRAIN WITH CHAS McDEVITT (Archived copy)|archive-url=https://web.archive.org/web/20130524021114/http://www.chasmcdevitt.com/Skiffle.htm|archive-date=2013-05-24|accessdate=2013-04-09}} Chas McDevitt: Skiffle&lt;/ref&gt; Johnny Duncan and the Bluegrass Boys и The Vipers, но главното влијание на скифлот било како аматерско движење од основна класа, особено популарно меѓу мажите [[Работничка класа|од работничката класа]], кои можеа евтино да купуваат, импровизираат или градат свои инструменти и кои се сметаа за реагирачи против монотонијата на штедење на повоена Британија.   Лудоста веројатно го достигна својот врв со емитувањето на телевизиската програма на Би-Би-Си ''Six-Five Special'' од 1957 година. Тоа била првата британска музичка програма за млади, користејќи песна за скифл како насловна музика и претставувајќи многу скифл изведувачи.&lt;ref name=&quot;Broken2003&quot; /&gt; Сепак, британската рокенрол сцена почнала да се развива, создавајќи домашни ѕвезди како Томи Стил, Марти Вајлд и [[Клиф Ричард]] и Шедоус (самите првично вклучени во скифлот). До февруари 1958 година, Пит Мареј, водител на ''„Сикс-фајв специјал“'', забележал тренд на групи кои сакале да го „понижат значењето на зборот скифл“, сметајќи го за ограничувачки.&lt;ref name=&quot;murray&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Murray|first=Pete|date=22 February 1958|title=Over the points|url=https://worldradiohistory.com/UK/Disc/1958/DISC-1958-02-22.pdf|journal=Disc|page=15|access-date=29 December 2022}}&lt;/ref&gt; До крајот на 1958 година, бумот завршил бидејќи ентузијастите или ја напуштиле музиката за постабилно вработување или се префрлиле на некои од облиците на музика што првично биле предложени, вклучувајќи фолк, блуз и рокенрол. Како резултат на тоа, се сметал за клучен чекор кон втората фолк преродба, бумот на блузот и британската инвазија на американската популарна музичка сцена. &lt;ref name=&quot;Broken2003&quot; /&gt; Донеган ја продолжил својата кариера во скифл до неговата смрт во 2002 година.&lt;ref name=&quot;obit&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/entertainment/2400229.stm|title='Skiffle king' Donegan dies|date=4 November 2002|publisher=[[BBC News]]|accessdate=15 July 2022}}&lt;/ref&gt;

Се проценува дека кон крајот на 1950-тите, во Британија имало 30.000–50.000 скифл групи.  Продажбата на гитари брзо растела, а други музичари можеле да настапуваат на импровизиран бас и перкусии на места како што се црковни сали и кафулиња и во процутените кафе-барови во Сохо, Лондон, како што се 2i's Coffee Bar, Cat's Whisker и ноќни клубови како Coconut Grove и Churchill's, без да мора да се стремат кон музичка совршеност или виртуозност.  Голем број британски музичари ги започнале своите кариери свирејќи скифл во овој период, а некои станале водечки фигури во своите области. Меѓу нив биле водечкиот северноирски музичар [[Ван Морисон]] и британскиот пионер на блузот Алексис Корнер, како и Рони Вуд, Алекс Харви и [[Мик Џегер]]; фолк-музичарите Мартин Карти, Џон Ренборн и Ешли Хачингс; рок-музичарите Роџер Далтри, [[Џими Пејџ]], [[Ричи Блекмор]], Робин Тровер и [[Дејвид Гилмор|Дејвид Гилмур]]; и популарните бит-музички успеси Греам Неш и Алан Кларк од [[The Hollies|Холис]]. Најзначајно е тоа [[Битлси|што Битлси]] се развиле од скифл-групата на [[Џон Ленон]] од 1957 година, „Кваримен“; [[Пол Макартни]] бил додаден по неколку месеци, а [[Џорџ Харисон]] се придружил во 1958 година.&lt;ref name=&quot;acousticmusic.org&quot;/&gt; Слично, „[[Би Џис“]] се развиле од скифл-групата на Бери Гиб, „Ретлснејкс“.&lt;ref&gt;{{Наведена книга|url=https://books.google.com/books?id=co_YAAAAMAAJ&amp;q=barry+gibb+the+rattlesnakes+1955|title=The Unofficial Encyclopedia of the Rock and Roll Hall of Fame|last=Talevski|first=Nick|publisher=Bloomsbury Academic|year=1998|isbn=9780313300325|access-date=31 March 2015}}&lt;/ref&gt;

Во едно радио интервју од 2010 година, [[Тони Шеридан]] се сеќава на својата средба со скифлот: „Секогаш се чувствував малку неприлагодено. Па, кога започна пубертетот, се појави Лони Донеган, мислам дека бил крајот на '55, почетокот на '56. Rock Island Line. Сè што слушнав беше почетокот [на песната]... Тоа некако направи пресврт во мене. Сигурен сум дека [[Џон Ленон]] од другата страна на земјата, во [[Ливерпул]], почувствува нешто многу, многу слично... првиот пат кога го слушна Донеган. Обично беше Донеган кај нас, знаете, пред [[Елвис Пресли|Елвис]].“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rte.ie/radio/doconone/771586-are-you-tony-sheridan|title=RTÉ Documentary on One - Are You Tony Sheridan? - The story of a self-confessed 'Irish Vagabond', with Martin Duffy, 2010-07-17|date=29 February 2016|work=Raidió Teilifís Éireann, Ireland's National Public Service Media. Rte.ie}}&lt;/ref&gt;

Во текот на летото 1970 година, песната слична на скифл „In the Summertime“ од британскиот бенд [[Mungo Jerry|Манго Џери]] го достигнала врвот на топ-листите во неколку земји низ целиот свет. Во 2017 година, била објавена книгата на изведувачот [[Били Брег]] „''Roots, Radicals and Rockers“'', историја на скифл-движењето. Брег го споредил развојот на скифлот во Британија во 1950-тите со [[Панк-рок|панк-рокот]] во 1970-тите, забележувајќи дека скифлот бил бунт на младите луѓе против културата на нивните родители и им овозможил да создадат свој стил на музика без скапа опрема или голема музичка виртуозност.
== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
*[https://www.theguardian.com/music/2008/jun/01/popandrock2 My 20-year love affair with the joy of skiffle]

[[Категорија:Афроамериканска музика]]
[[Категорија:Скифл]]
[[Категорија:Музички жанрови]]
[[Категорија:Зборови што ги нема во ТРМЈ]]
[[Категорија:Англизми]]</text>
      <sha1>206lxfqyzl9d9kn5p1dm98um40llgrr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/Bjankuloski06</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1394634</id>
    <revision>
      <id>5601026</id>
      <parentid>5596419</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T09:44:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <origin>5601026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3680" sha1="12neb9yjb4h1gihrcg2u2yuxal5406e" xml:space="preserve">{| style=&quot;float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]]
|}

{| style=&quot;height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;center&gt;'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026&lt;/center&gt;'''&lt;/span&gt;

&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-weight;&quot;&gt;[[Корисник:Bjankuloski06|'''Bjankuloski06''']]&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

'''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема. 

== Резултати ==
'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Создадени статии 
|-
! реден број !! новосоздадена статија
|-
| 1. || [[Гроздести руеви]]
|-
| 2. || [[Гроздест руј]]
|-
| 3. || [[Ф’стак (род)]]
|-
| 4. || [[Седефчиња]]
|-
| 5. || [[Седефче (род)]]
|-
| 6. || [[Целолист]]
|-
| 7. || [[Русан]]
|-
| 8. || [[Бел русан]]
|-
| 9. || [[Клокочки]]
|-
| 10. || [[Переста клокочка]]
|-
| 11. || [[Јавори]]
|-
| 12. || [[Млеч (дрво)]]
|-
| 14. || [[Клен (дрво)]]
|-
| 15. || [[Жестил]]
|-
| 16. || [[Планински јавор]]
|-
| 17. || [[Балкански јавор]]
|-
| 18. || [[Кленика]]
|-
| 19. || [[Горски јавор]]
|-
| 20. || [[Јаворец (дрво)]]
|-
| 21. || [[Дивокостенови]]
|-
| 22. || [[Див костен (род)]]
|-
| 23. || [[Лен (род)]]
|-
| 24. || [[Жолт лен]]
|-
| 25. || [[Повеќегодишен лен]]
|-
| 25. || [[Австриски лен]]
|-
| 26. || [[Двогодишен лен]]
|-
| 27. || [[Галски лен]]
|-
| 27. || [[Теснолистен лен]]
|-
| 28. || [[Прочистувачки лен]]
|-
| 29. || [[Џуџест лен]]
|-
| 30. || [[Зрнеш]]
|-
| 31. || [[Бабин заб (род)]]
|-
| 32. || [[Плускавец (растение)]]
|-
| 33. || [[Смрдлива коприва]]
|-
| 34. || [[Ситка]]
|-
| 35. || [[Копривка]]
|-
| 36. || [[Јужна копривка]]
|-
| 37. || [[Жолтоплодна копривка]]
|-
| 38. || [[Гола копривка]]
|-
| 39. || [[Дива лобода]]
|-
| 40. || [[Лобода]]
|-
| 41. || [[Надводник]]
|-
| 42. || [[Надводници]]
|-
| 43. || [[Подворка]]
|-
| 44. || [[Каменоломка]]
|-
|}

== Поврзано ==
* [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]]

[[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]]</text>
      <sha1>12neb9yjb4h1gihrcg2u2yuxal5406e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Евровизија 2027</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1395209</id>
    <revision>
      <id>5600760</id>
      <parentid>5600097</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:24:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beclievski</username>
        <id>9277</id>
      </contributor>
      <comment>/* Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот */</comment>
      <origin>5600760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34327" sha1="94wqx65nz8z31xjl404w259nr1pv6sm" xml:space="preserve">{{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=17  &lt;small&gt;(досега)&lt;/small&gt;|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика

[[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=Секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}}

'''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после победата на Дара&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година.

== Локација ==
(изабраниот град домаќин ќе биде означен со зелена точка)

{{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Локацијата на бугарските градови кои изразиле интерес (во сива боја) |places=
| label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Green pog.svg
| label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg
| label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg
| label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg
}}

Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија.

Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија.

===== Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Град
!Место на одржување
!Капацитет
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Бургас
|Арена Бургас
|15.000&lt;ref&gt;{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&amp;oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Софија
|Арена Софија
|17.906&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Дисквалификувани кандидати
|-
!Варна
|Конгресна сала
|6.000&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Пловдив
|Колодрума
|7.500&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Трошоци ===
Бугарската влада најави дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот.

Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра.

== Список на учесници ==
За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови.

Според состојбата во јули 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ.  
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Радиодифузер
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Автор(и)
! scope=&quot;col&quot; | Наводи
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
| [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|[[BBC]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
| SWR 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Грција}}
|EPT
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|DR
! colspan=&quot;4&quot; | 13. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Италија}}
|RAI
! colspan=&quot;4&quot; |19. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Израел}}
|IPBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית &quot;הכוכב הבא&quot;|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Канада}}
|CBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Кипар}}
|CyBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Латвија}}
|LSM
! colspan=&quot;4&quot; |06. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|RTL
! colspan=&quot;4&quot; | 30. јануари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Македонија}}
|[[Македонска радио-телевизија|МРТ]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|NRK
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Романија}}
|TVR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
| SMRTV 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
| Yle 
! colspan=&quot;4&quot; |20. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
| SRG SSR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}&lt;/ref&gt;
|}

==== Други земји ====
'''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година.

'''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна.

'''{{Esc|Унгарија}}– Пред  Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година.

'''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.'''

==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ====
'''{{Esc|Андора}}потврди дека нема да учествува на Евровизија 2027&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia &amp; Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Монако}}- Моначкиот радиодифузер TVMonaco потврди дека сè уште не е подготвен да се врати на „Евровизија“ и дека ова прашање сè уште не било разгледувано. Телевизијата има финансиски ограничувања, па поради тоа мора да ги има предвид трошоците за учество на овој натпревар. Последен пат земјата учествуваше во 2006 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}&lt;/ref&gt;

==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ====
{{colbegin}}
{{Multicol}}
* '''{{Esc|Албанија}}'''
* '''{{Esc|Австрија}}'''
* '''{{Esc|Азербејџан}}'''
* '''{{Esc|Белгија}}'''
* '''{{Esc|Грузија}}'''
* '''{{Esc|Естонија}}'''
* '''{{Esc|Литванија}}'''
* '''{{Esc|Малта}}'''
* '''{{Esc|Молдавија}}''
* '''{{Esc|Полска}}'''
* '''{{Esc|Португалија}}'''
* '''{{Esc|Словачка}}''
* '''{{Esc|Турција}}''
* '''{{Esc|Франција}}'''
* '''{{Esc|Хрватска}}'''
* '''{{Esc|Чешка}}'''
* '''{{Esc|Шведска}}'''
{{Multicol-end}}
{{colend}}

=== '''Придружни членки на ЕБУ''' ===
{{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука.

'''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество.

=== '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' ===
{{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија.

=== '''Израелско учество''' ===
Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година.

На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година.

На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“.

За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF.

Израел го потврди своето учество на 12.07.2026.

==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ====
{{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. Официјална одлука треба да биде донесена. 

{{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“

{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година.

{{Esc|Холандија}}– АВРОТРОС (AVROTROS) на 2 јули соопшти дека ќе донесе одлука за своето учество на Изборот за песна на Евровизија 2027 до крајот на август или почетокот на септември, по евалуацијата на натпреварот во 2026 година.

На 15 јули, независната пратеничка Мона Кејзер поднесе писмени прашања до министерката за култура Ријане Летшерт во врска со можното отсуство на Холандија од Евровизија и можноста друг јавен радиодифузер да ја преземе улогата.

Додека Omroep MAX е подготвен да го преземе учеството доколку чадор-организацијата NPO обезбеди финансиска поддршка, други јавни радиодифузери (BNNVARA, EO и KRO-NCRV) наводно веќе ја исклучиле можноста да учествуваат на Евровизија 2027.

{{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година.

== Преглед на натпреварот ==

=== Полуфиналиња ===
Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
!Песна
!Јазик
!Поени
!Место
|-
|{{Esc|Грција}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Израел}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Канада}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Кипар}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Латвија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Македонија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Романија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
|
|
|
|
|
|}

=== Финале ===
Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. 
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Поени
!Место
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Италија}}
|
|
|
|
|
|}

== Емитувања ==
Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии.

== Наводи ==
{{Наводи}}{{Евровизија}}</text>
      <sha1>94wqx65nz8z31xjl404w259nr1pv6sm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600761</id>
      <parentid>5600760</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:25:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Локација */</comment>
      <origin>5600761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34335" sha1="bol60w2byhk1gkvlnkzy24o2pc5yiwg" xml:space="preserve">{{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=17  &lt;small&gt;(досега)&lt;/small&gt;|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика

[[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=Секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}}

'''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после победата на Дара&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година.

== Местоположба ==
(изабраниот град домаќин ќе биде означен со зелена точка)

{{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Локацијата на бугарските градови кои изразиле интерес (во сива боја) |places=
| label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Green pog.svg
| label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg
| label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg
| label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg
}}

Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија.

Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија.

===== Градови кои изразија интерес за домаќинство на натпреварот =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Град
!Место на одржување
!Капацитет
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Бургас
|Арена Бургас
|15.000&lt;ref&gt;{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&amp;oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Софија
|Арена Софија
|17.906&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Дисквалификувани кандидати
|-
!Варна
|Конгресна сала
|6.000&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Пловдив
|Колодрума
|7.500&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Трошоци ===
Бугарската влада најави дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот.

Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра.

== Список на учесници ==
За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови.

Според состојбата во јули 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ.  
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Радиодифузер
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Автор(и)
! scope=&quot;col&quot; | Наводи
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
| [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|[[BBC]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
| SWR 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Грција}}
|EPT
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|DR
! colspan=&quot;4&quot; | 13. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Италија}}
|RAI
! colspan=&quot;4&quot; |19. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Израел}}
|IPBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית &quot;הכוכב הבא&quot;|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Канада}}
|CBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Кипар}}
|CyBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Латвија}}
|LSM
! colspan=&quot;4&quot; |06. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|RTL
! colspan=&quot;4&quot; | 30. јануари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Македонија}}
|[[Македонска радио-телевизија|МРТ]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|NRK
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Романија}}
|TVR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
| SMRTV 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
| Yle 
! colspan=&quot;4&quot; |20. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
| SRG SSR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}&lt;/ref&gt;
|}

==== Други земји ====
'''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година.

'''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна.

'''{{Esc|Унгарија}}– Пред  Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година.

'''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.'''

==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ====
'''{{Esc|Андора}}потврди дека нема да учествува на Евровизија 2027&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia &amp; Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Монако}}- Моначкиот радиодифузер TVMonaco потврди дека сè уште не е подготвен да се врати на „Евровизија“ и дека ова прашање сè уште не било разгледувано. Телевизијата има финансиски ограничувања, па поради тоа мора да ги има предвид трошоците за учество на овој натпревар. Последен пат земјата учествуваше во 2006 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}&lt;/ref&gt;

==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ====
{{colbegin}}
{{Multicol}}
* '''{{Esc|Албанија}}'''
* '''{{Esc|Австрија}}'''
* '''{{Esc|Азербејџан}}'''
* '''{{Esc|Белгија}}'''
* '''{{Esc|Грузија}}'''
* '''{{Esc|Естонија}}'''
* '''{{Esc|Литванија}}'''
* '''{{Esc|Малта}}'''
* '''{{Esc|Молдавија}}''
* '''{{Esc|Полска}}'''
* '''{{Esc|Португалија}}'''
* '''{{Esc|Словачка}}''
* '''{{Esc|Турција}}''
* '''{{Esc|Франција}}'''
* '''{{Esc|Хрватска}}'''
* '''{{Esc|Чешка}}'''
* '''{{Esc|Шведска}}'''
{{Multicol-end}}
{{colend}}

=== '''Придружни членки на ЕБУ''' ===
{{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука.

'''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество.

=== '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' ===
{{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија.

=== '''Израелско учество''' ===
Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година.

На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година.

На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“.

За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF.

Израел го потврди своето учество на 12.07.2026.

==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ====
{{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. Официјална одлука треба да биде донесена. 

{{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“

{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година.

{{Esc|Холандија}}– АВРОТРОС (AVROTROS) на 2 јули соопшти дека ќе донесе одлука за своето учество на Изборот за песна на Евровизија 2027 до крајот на август или почетокот на септември, по евалуацијата на натпреварот во 2026 година.

На 15 јули, независната пратеничка Мона Кејзер поднесе писмени прашања до министерката за култура Ријане Летшерт во врска со можното отсуство на Холандија од Евровизија и можноста друг јавен радиодифузер да ја преземе улогата.

Додека Omroep MAX е подготвен да го преземе учеството доколку чадор-организацијата NPO обезбеди финансиска поддршка, други јавни радиодифузери (BNNVARA, EO и KRO-NCRV) наводно веќе ја исклучиле можноста да учествуваат на Евровизија 2027.

{{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година.

== Преглед на натпреварот ==

=== Полуфиналиња ===
Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
!Песна
!Јазик
!Поени
!Место
|-
|{{Esc|Грција}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Израел}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Канада}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Кипар}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Латвија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Македонија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Романија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
|
|
|
|
|
|}

=== Финале ===
Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. 
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Поени
!Место
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Италија}}
|
|
|
|
|
|}

== Емитувања ==
Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии.

== Наводи ==
{{Наводи}}{{Евровизија}}</text>
      <sha1>bol60w2byhk1gkvlnkzy24o2pc5yiwg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600763</id>
      <parentid>5600761</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:27:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Местоположба */</comment>
      <origin>5600763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34342" sha1="nbqx3vl60ssuafunkxz8kjjer0j3mui" xml:space="preserve">{{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=17  &lt;small&gt;(досега)&lt;/small&gt;|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика

[[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=Секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}}

'''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после победата на Дара&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година.

== Местоположба ==
(избраниот град домаќин ќе биде означен со зелена точка)

{{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Местоположба на бугарските градови што изразиле интерес (во сива боја) |places=
| label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Green pog.svg
| label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg
| label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg
| label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg
}}

Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија.

Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија.

===== Градови што изразиле интерес за домаќинство на натпреварот: =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Град
!Место на одржување
!Капацитет
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Бургас
|Арена Бургас
|15.000&lt;ref&gt;{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&amp;oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Софија
|Арена Софија
|17.906&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Дисквалификувани кандидати
|-
!Варна
|Конгресна сала
|6.000&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Пловдив
|Колодрума
|7.500&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Трошоци ===
Бугарската влада најавила дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот.

Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра.

== Список на учесници ==
За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови.

Според состојбата во јули 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ.  
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Радиодифузер
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Автор(и)
! scope=&quot;col&quot; | Наводи
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
| [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|[[BBC]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
| SWR 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Грција}}
|EPT
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|DR
! colspan=&quot;4&quot; | 13. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Италија}}
|RAI
! colspan=&quot;4&quot; |19. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Израел}}
|IPBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית &quot;הכוכב הבא&quot;|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Канада}}
|CBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Кипар}}
|CyBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Латвија}}
|LSM
! colspan=&quot;4&quot; |06. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|RTL
! colspan=&quot;4&quot; | 30. јануари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Македонија}}
|[[Македонска радио-телевизија|МРТ]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|NRK
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Романија}}
|TVR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
| SMRTV 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
| Yle 
! colspan=&quot;4&quot; |20. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
| SRG SSR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}&lt;/ref&gt;
|}

==== Други земји ====
'''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година.

'''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна.

'''{{Esc|Унгарија}}– Пред  Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година.

'''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.'''

==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ====
'''{{Esc|Андора}}потврди дека нема да учествува на Евровизија 2027&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia &amp; Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Монако}}- Моначкиот радиодифузер TVMonaco потврди дека сè уште не е подготвен да се врати на „Евровизија“ и дека ова прашање сè уште не било разгледувано. Телевизијата има финансиски ограничувања, па поради тоа мора да ги има предвид трошоците за учество на овој натпревар. Последен пат земјата учествуваше во 2006 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}&lt;/ref&gt;

==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ====
{{colbegin}}
{{Multicol}}
* '''{{Esc|Албанија}}'''
* '''{{Esc|Австрија}}'''
* '''{{Esc|Азербејџан}}'''
* '''{{Esc|Белгија}}'''
* '''{{Esc|Грузија}}'''
* '''{{Esc|Естонија}}'''
* '''{{Esc|Литванија}}'''
* '''{{Esc|Малта}}'''
* '''{{Esc|Молдавија}}''
* '''{{Esc|Полска}}'''
* '''{{Esc|Португалија}}'''
* '''{{Esc|Словачка}}''
* '''{{Esc|Турција}}''
* '''{{Esc|Франција}}'''
* '''{{Esc|Хрватска}}'''
* '''{{Esc|Чешка}}'''
* '''{{Esc|Шведска}}'''
{{Multicol-end}}
{{colend}}

=== '''Придружни членки на ЕБУ''' ===
{{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука.

'''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество.

=== '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' ===
{{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија.

=== '''Израелско учество''' ===
Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година.

На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година.

На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“.

За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF.

Израел го потврди своето учество на 12.07.2026.

==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ====
{{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. Официјална одлука треба да биде донесена. 

{{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“

{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година.

{{Esc|Холандија}}– АВРОТРОС (AVROTROS) на 2 јули соопшти дека ќе донесе одлука за своето учество на Изборот за песна на Евровизија 2027 до крајот на август или почетокот на септември, по евалуацијата на натпреварот во 2026 година.

На 15 јули, независната пратеничка Мона Кејзер поднесе писмени прашања до министерката за култура Ријане Летшерт во врска со можното отсуство на Холандија од Евровизија и можноста друг јавен радиодифузер да ја преземе улогата.

Додека Omroep MAX е подготвен да го преземе учеството доколку чадор-организацијата NPO обезбеди финансиска поддршка, други јавни радиодифузери (BNNVARA, EO и KRO-NCRV) наводно веќе ја исклучиле можноста да учествуваат на Евровизија 2027.

{{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година.

== Преглед на натпреварот ==

=== Полуфиналиња ===
Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
!Песна
!Јазик
!Поени
!Место
|-
|{{Esc|Грција}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Израел}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Канада}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Кипар}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Латвија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Македонија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Романија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
|
|
|
|
|
|}

=== Финале ===
Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. 
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Поени
!Место
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Италија}}
|
|
|
|
|
|}

== Емитувања ==
Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии.

== Наводи ==
{{Наводи}}{{Евровизија}}</text>
      <sha1>nbqx3vl60ssuafunkxz8kjjer0j3mui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600764</id>
      <parentid>5600763</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:28:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="34342" sha1="ltmnvxto4g7guylfqdlc3ts4i5go0fj" xml:space="preserve">{{Infobox Eurovision1|name=Избор за песна на Евровизија 2027|semi1=мај 2027|semi2=мај 2027|final=мај 2027|host={{знамеикона|Бугарија}} [[Бугарија]]|entries=17  &lt;small&gt;(досега)&lt;/small&gt;|map=ESC 2027 Map.svg|previous=2026|image=United by Music - Обединети од музика

[[Податотека:KonkursPiosenkiEurowizja2027Bulgaria.png|310п]]|director=Мартин Грин|emiter=[[Податотека:Logo of BNT (2018-).svg|30px]] [[Бугарска национална телевизија|БНТ]]|vote=секоја држава доделува по 12, 10, 8–1 бода за нивните 10 најдобри песни. Поените се поделени на два дела: 50% телевоутинг и 50% жири|next=|confirmed=1|past=1|returning={{знамеикона|Македонија}} [[Македонија]]|debuting={{знамеикона|Канада}} [[Канада]]}}

'''Избор за песна на Евровизија 2027 година''' ќе биде 71-во издание на [[Евровизија]]. Ќе биде организиран од [[Европски радиодифузен сојуз|Европската радиодифузна унија]] (EBU) и ќе се одржува во [[Бугарија]], после победата на Дара&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.eurovision.com/stories/dara-wins-the-eurovision-song-contest-2026-for-bulgaria/|title=DARA wins the Eurovision Song Contest 2026 for Bulgaria|date=2026-05-17|work=Eurovision Song Contest|language=en|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt; со песната „Бангаранга“ на [[Евровизија 2026|изданието во 2026 година]]. Се очекува натпреварот да се одржи во [[мај]] [[2027]] година.

== Местоположба ==
(избраниот град домаќин ќе биде означен со зелена точка)

{{Location map many|Бугарија|width=200px|float=left|caption=Местоположба на бугарските градови што изразиле интерес (во сива боја) |places=
| label1=[[Бургас]]|lat1=42.502965|long1=27.470179|position1=left|mark1=Green pog.svg
| label2=[[Софија]]|lat2=42.7|long2=23.33|position2=right|mark2=Green pog.svg
| label3=[[Пловдив]]|lat3=42.1354|long3=24.7453|position3=left|mark3=Red pog.svg
| label4=[[Варна]]|lat4=43.2166|long4=27.9166|position4=left|mark4=Red pog.svg
}}

Се очекува настанот да се одржи во [[Софија]], главниот град на Бугарија, но тоа сеуште треба да се потврди. Софија беше домаќин на Детската Евровизија 2015, а прв пат во 2027 и потенцијален домаќин на Евровизија 2027. Градоначалникот на [[Бургас]], Димитар Николов, исто така изразил интерес да биде домаќин на овогодинешното издание на Евровизија.

Градоначалникот на Варна, Благомир Коцев исто така изрази интерес за домаќин на Евровизија.

===== Градови што изразиле интерес за домаќинство на натпреварот: =====
{| class=&quot;wikitable&quot;
!Град
!Место на одржување
!Капацитет
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
!scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Бургас
|Арена Бургас
|15.000&lt;ref&gt;{{Наведено списание|date=2026-05-18|title=Eurovision Song Contest 2027|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Eurovision_Song_Contest_2027&amp;oldid=1354800649|journal=Wikipedia|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lifestyle.bg/stories/eto-koy-artist-shte-predstavi-balgariya-na-evroviziya-2026.html|title=Ето кой артист ще представи България на Евровизия 2026|last=Нонова|first=Магдалена|date=2026-01-31|work=Lifestyle.bg|language=bulgarian|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|- style=&quot;background:#D0F0C0&quot;
! scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:#D0F0C0&quot; |Софија
|Арена Софија
|17.906&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-sofia-will-bid-to-host-eurovision/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Mayor Confirms Sofia Will Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
! colspan=&quot;3&quot; |Дисквалификувани кандидати
|-
!Варна
|Конгресна сала
|6.000&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/18/%F0%9F%87%A7%F0%9F%87%AC-eurovision-2027-varna-expresses-interest-in-hosting/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Varna Expresses Interest in Hosting|last=Vecic|first=Tamara|date=2026-05-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|-
!Пловдив
|Колодрума
|7.500&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/17/eurovision-2027-plovdiv-intends-to-bid-to-host/|title=🇧🇬 Eurovision 2027: Plovdiv Intends to Bid to Host Eurovision|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-17|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-18}}&lt;/ref&gt;
|}

=== Трошоци ===
Бугарската влада најавила дека планира да го финансира Изборот за песна на Евровизија 2027 година од државниот буџет. Формирана е меѓуинституционална работна група предводена од вицепремиерот Иво Христов за поддршка на подготовките за натпреварот.

Христов очекува трошоците за организирање на Евровизија 2027 во Бугарија да изнесуваат помеѓу 20 и 30 милиони евра.

== Список на учесници ==
За да се учествува на Евровизискиот натпревар, потребно е национален радиодифузер со [[Европски радиодифузен сојуз|активно членство во ЕБУ]], способен да го прима натпреварот преку Евровизиската мрежа и да го емитува во живо низ целата земја. ЕБУ испраќа покана за учество на натпреварот до сите активни членови.

Според состојбата во јули 2026, 12 членки на ЕБУ веќе потврдија дека би учествувале на ова издание на Евровизија, и покрај што официјално не е објавена листата на учесници од страна на ЕБУ.  
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
|+
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Радиодифузер
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Автор(и)
! scope=&quot;col&quot; | Наводи
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
| [[Бугарска национална телевизија|БНТ]] 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.euromix.co.il/2026/01/31/surprise-bulgaria-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Surprise: Bulgaria Confirms Participation in Eurovision 2027!|last=Gaist|first=Ilay|date=2026-01-31|work=EuroMix|language=en-US|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|[[BBC]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/18/united-kingdom-eurovision-2027-participation/|title=🇬🇧 United Kingdom: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Shepherd|first=Em|date=2026-06-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
| SWR 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/04/18/germany-confirms-national-selection-for-eurovision-2027/|title=🇩🇪 Germany: SWR Confirms National Selection for Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-04-18|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Грција}}
|EPT
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://escspot.pl/2026/06/09/grecja-eurowizja-2027-sing-for-greece/|title=EXCLUSIVE: 🇬🇷 Grecja potwierdza udział w 🇧🇬 Eurowizji 2027 i kolejną edycję „Sing for Greece”|last=Ignatiuk|first=Szymon|date=2026-06-09|work=ESCSpot|language=pl-PL|accessdate=2026-06-09}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|DR
! colspan=&quot;4&quot; | 13. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/16/eurovision-2027-what-do-we-know-already/|title=Eurovision 2027: What Do We Know Already?|last=Granger|first=Anthony|date=2026-05-16|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Италија}}
|RAI
! colspan=&quot;4&quot; |19. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.corriere.it/spettacoli/26_luglio_03/stefano-de-martino-il-mio-sanremo-meno-canzoni-piu-internazionalita-una-serata-per-decidere-chi-andra-all-eurovision-27d83dfa-03f8-4920-9fe1-26d06ad4dxlk.shtml|title=Stefano De Martino: «Il mio Sanremo? Meno canzoni, più internazionalità, una serata per decidere chi andrà all’Eurovision»|date=2026-07-03|work=Corriere della Sera|language=it-IT|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Израел}}
|IPBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.kan.org.il/content/kan-news/culture/1075098/|title=נציג ישראל לאירוויזיון 2027 ייבחר בתוכנית &quot;הכוכב הבא&quot;|last=הררי|first=דורית אסרף מזרחי, עמית|work=www.kan.org.il|language=he|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Канада}}
|CBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Eurovision_Song_Contest_2027#cite_note-canada-15|title=}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Кипар}}
|CyBC
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovisionfun.com/en/2026/06/cyprus-confirms-participation-in-eurovision-2027/|title=Cyprus Confirms Participation in Eurovision 2027!}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Латвија}}
|LSM
! colspan=&quot;4&quot; |06. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/24/latvia-eurovision-2027-participation/|title=🇱🇻 Latvia: Eurovision 2027 Participation Confirmed|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-24|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-25}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|RTL
! colspan=&quot;4&quot; | 30. јануари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205390/luxembourg-intends-to-participate-at-eurovision-2027/|title=Luxembourg intends to participate at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-05-21|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-05-23}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Македонија}}
|[[Македонска радио-телевизија|МРТ]]
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://lider.mk/makedonija-se-vraka-na-evrovizija/|title=Македонија се враќа на „Евровизија“|last=Petrovski|first=Aleksandar|date=2026-05-21|work=Радио Лидер|language=mk-MK|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/21/north-macedonia-return-eurovision-confirmed-2027/|title=🇲🇰 North Macedonia: Return to Eurovision Confirmed for 2027|last=Brown|first=Alistair|date=2026-05-21|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|NRK
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/205780/norway-nrk-confirms-participation-at-eurovision-2027/|title=Norway: NRK confirms participation at Eurovision 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-06-18|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-06-21}}&lt;/ref&gt;
|-
|{{Esc|Романија}}
|TVR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.tvr.ro/ca-al-tvr-a-aprobat-participarea-romaniei-la-eurovision-song-contest-2027_55716.html}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
| SMRTV 
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/13/san-marino-eurovision-2027-starts-today/|title=🇸🇲 San Marino: Work on Eurovision 2027 Starts Today|last=De-re|first=Julien|date=2026-05-13|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
| Yle 
! colspan=&quot;4&quot; |20. февруари 2027
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/05/12/uuden-musiikin-kilpailu-2027-on-february-20/|title=🇫🇮 Finland: Uuden Musiikin Kilpailu 2027 on February 20|last=Heap|first=Steven|date=2026-05-12|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-05-17}}&lt;/ref&gt;
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
| SRG SSR
|
|
|
|
|&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/sendungen/eurovision-song-contest/eurovision-song-contest-2027-schweizer-esc-saison-startet-song-einreichung-im-august}}&lt;/ref&gt;
|}

==== Други земји ====
'''{{Esc|Ерменија}}– На 19 октомври 2025 година, Patrick Fiori, кој ја претставуваше Франција во 1993 година, објави дека има намера да ја претставува Ерменија на натпреварот во 2027 година. Ерменскиот радиодифузер AMPTV сè уште нема јавно одговорено на оваа најава. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Србија}}– На 15 септември 2025 година, српскиот радиодифузер RTS ги објави правилата за нивниот национален избор за натпреварот во 2026 година, „Pesma za Evroviziju ’26“ (PzE ’26). Документот вклучуваше правило кое експлицитно наведува дека победникот на PzE ’26 мора да му го предаде трофејот на PzE ’27 на победникот на изданието во 2027 година, со што практично се обезбедува српски претставник за Евровизија 2027. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува.

'''{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во словенечкиот радиодифузер RTVSLO, изработи документ со план за враќање на изборот на словенечки претставници преку националниот избор „Evrovizijska Melodija“ од 2025 до 2028 година. И покрај оваа стратегија, RTVSLO одлучи да не учествува во изданието во 2026 година поради учеството на Израел, наведувајќи дека доколку Израел победел во 2026 година, Словенија немало да се врати во 2027 година.

'''{{Esc|Украина}}– На 25 февруари 2026 година, шпанскиот радиодифузер RTVE предложи промена на правилата со која се бара формална дискусија во рамките на EBU за можно забранување на учество на земји кои се во активен воен конфликт во 2027 година. Украинскиот радиодифузер Suspilne би можел да биде засегнат од овој предлог, бидејќи земјата е вклучена во руско-украинската војна.

'''{{Esc|Унгарија}}– Пред  Петер Маѓар да победи на парламентарните избори во Унгарија во 2026 година, тој јавно изјави дека ќе ја врати земјата на Евровизија, предвидувајќи враќање најрано во 2027 година. Официјална одлука сè уште нема; Унгарија последен пат учествуваше во 2019 година.

'''{{Esc|Црна Гора}}– Во февруари 2026 година, RTCG објави дека Работилницата за Евровизија 2027, форум за дискутирање и развој на идните планови за натпреварот, ќе се одржи во Тиват, Црна Гора. Официјална потврда за учество во 2027 година сè уште се очекува'''.'''

==== Држави кои нема да учествуваат на ова издание: ====
'''{{Esc|Андора}}потврди дека нема да учествува на Евровизија 2027&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/07/06/andorra-eurovision-2027/|title=🇦🇩 Andorra: RTVA Will Not Participate in Eurovision 2027|last=Granger|first=Anthony|date=2026-07-06|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Босна и Херцеговина}}– Во мај 2025 година, Лејла А. Бабовиќ, поранешна шефица на делегацијата на Босна и Херцеговина, изјави дека земјата би можела да се врати уште во 2026 година доколку се исплатат долговите на радиодифузерот. Сепак, финансиските проблеми продолжија, при што BHRT должи 100 милиони конвертибилни марки (51,13 милиони евра), откако програмата на BHT1 во февруари 2026 беше ограничена само на информативна програма. На 26 февруари 2026 година, BHRT емитуваше порака со предупредување дека радиодифузерот се наоѓа во „сериозна финансиска и оперативна криза“ и би можел да престане со работа. Во март 2026 година, EBU потврди дека е во „континуирана комуникација“ со раководството на BHRT и босанската влада за да се најде решение, предупредувајќи дека неограниченото продолжување на рокот за отплата на долговите би ја „продолжило неизвесноста и нестабилноста“. Босна и Херцеговина последен пат учествуваше во 2016 година. На 03.07.2026 беше потвдено дека нема да учествува на ова издание на Евровизија&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://esctoday.com/206051/bosnia-herzegovina-bhrt-will-not-return-to-eurovision-in-2027/|title=Bosnia &amp; Herzegovina: BHRT will not return to Eurovision in 2027|last=Jiandani|first=Sanjay (Sergio)|date=2026-07-03|work=Eurovision News, Polls and Information by ESCToday|language=en-US|accessdate=2026-07-03}}&lt;/ref&gt;

'''{{Esc|Монако}}- Моначкиот радиодифузер TVMonaco потврди дека сè уште не е подготвен да се врати на „Евровизија“ и дека ова прашање сè уште не било разгледувано. Телевизијата има финансиски ограничувања, па поради тоа мора да ги има предвид трошоците за учество на овој натпревар. Последен пат земјата учествуваше во 2006 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://eurovoix.com/2026/06/14/tvmonaco-has-not-yet-considered-eurovision-2027-participation/|title=🇲🇨 Monaco: TVMonaco Has Not Yet Considered Eurovision 2027 Participation|last=Granger|first=Anthony|date=2026-06-14|work=Eurovoix|language=en-GB|accessdate=2026-07-21}}&lt;/ref&gt;

==== Останати држави кои сеуште не се изјасниле: ====
{{colbegin}}
{{Multicol}}
* '''{{Esc|Албанија}}'''
* '''{{Esc|Австрија}}'''
* '''{{Esc|Азербејџан}}'''
* '''{{Esc|Белгија}}'''
* '''{{Esc|Грузија}}'''
* '''{{Esc|Естонија}}'''
* '''{{Esc|Литванија}}'''
* '''{{Esc|Малта}}'''
* '''{{Esc|Молдавија}}''
* '''{{Esc|Полска}}'''
* '''{{Esc|Португалија}}'''
* '''{{Esc|Словачка}}''
* '''{{Esc|Турција}}''
* '''{{Esc|Франција}}'''
* '''{{Esc|Хрватска}}'''
* '''{{Esc|Чешка}}'''
* '''{{Esc|Шведска}}'''
{{Multicol-end}}
{{colend}}

=== '''Придружни членки на ЕБУ''' ===
{{Esc|Австралија}}– Откако Изборот за песна на Евровизија Азија беше најавен на 31 март 2026 година, SBS не изрази интерес за приклучување на натпреварот. На 11 мај 2026 година, ЕБУ изјави дека „ниту еден радиодифузер што зема учество на Изборот за песна на Евровизија нема да учествува на Изборот за песна на Евровизија Азија“, што значи дека на SBS нема да му биде дозволено да учествува на двете манифестации. Се чека официјална одлука.

'''{{Esc|Канада}}– Во ноември 2025 година, Канада изрази интерес за приклучување кон Евровизија, а CBC Television изјави дека ги разгледува можните начини за учество. Откако CBC Television испрати персонал да го следи натпреварот во 2026 година, директорот на натпреварот Мартин Грин јавно ја поздрави можноста Канада да се приклучи на шоуто. На 01 јули 2026 се потврди нивното учество.

=== '''Земји кои не се членки на ЕБУ''' ===
{{знамеикона|Косово}} [[Република Косово|Косово]]– РТК активно се стреми кон членство во ЕБУ за да овозможи деби на земјата на натпреварот, потег кој е поддржан од косовското Министерство за култура. Официјални претставници на радиодифузерот присуствуваа на генералното собрание на ЕБУ во Прага на 25 и 26 јуни 2026 година. Дополнително, РТК го оживува фестивалот „Akordet e Kosovës“ за да послужи како национален избор и за Евровизија и за Детска Евровизија.

=== '''Израелско учество''' ===
Шпанскиот радиодифузер RTVE одлучи да не учествува на натпреварот во 2026 година, протестирајќи заедно со радиодифузерите од Исланд, Ирска, Холандија и Словенија поради продолженото учество на Израел во услови на војната во Газа. На 25 февруари 2026 година, RTVE формално побара дискусии во рамките на EBU во врска со можноста земји кои активно учествуваат во воени конфликти да не можат да се натпреваруваат во 2027 година.

На 3 мај, директорот на ESC, Мартин Гриин, изрази надеж за време на интервју за холандската информативна програма „Nieuwsuur“ дека радиодифузерите кои го бојкотираа изданието во 2026 година ќе се вратат во 2027 година. Како одговор, RTVE наведе дека ќе процени „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година. Слично на тоа, холандскиот радиодифузер AVROTROS изјави дека чека целосна евалуација на натпреварот во 2026 година пред да коментира за можното учество во 2027 година.

На 11 мај, Ynet објави дека биле одржани прелиминарни разговори за можно преместување на Израел во Азиската Евровизија; сепак, Грин категорично го негираше овој глас во интервју за „Het Parool“.

За време на програмата пред финалето во 2026 година, портпарол на фламанскиот радиодифузер VRT изјави дека е многу малку веројатно радиодифузерот да учествува во 2027 година во име на Белгија, освен ако EBU не спроведе директно гласање во врска со учеството на Израел. Портпаролот ги опиша шансите VRT да испрати претставник во 2027 година како „мали“, повикувајќи ја EBU да „даде јасна изјава против војната и насилството и во корист на почитувањето на човековите права“. Учеството на Белгија на натпреварот се менува секоја година помеѓу VRT и франкофонскиот радиодифузер RTBF.

Израел го потврди своето учество на 12.07.2026.

==== Радиодифузерите на следните земји објавија официјални изјави во врска со Израел и натпреварот во 2027 година: ====
{{Esc|Белгија}}– За време на воведната програма пред финалето во 2026 година, Јасмин Ван дер Борхт, портпаролка на фламанскиот радиодифузер VRT (кој треба да учествува во 2027 година како дел од годишната ротација со франкофонскиот RTBF), изјави дека е малку веројатно радиодифузерот да го стори тоа освен ако ЕБУ (EBU) не одржи директно гласање за учеството на Израел. Ван дер Борхт изјави дека шансите VRT да испрати свој претставник во 2027 година се „мали“ и ја повика ЕБУ да „даде јасна изјава против војната и насилството и за почитување на човековите права“. Официјална одлука треба да биде донесена. 

{{Esc|Ирска}}– На 19 мај, генералниот директор на RTÉ, Кевин Бакхерст, изјави дека „во моментов нема причина да ја промениме нашата одлука, но ќе ја преиспитаме во наредните месеци“

{{Esc|Словенија}}– На 9 март 2024 година, Марио Галунич, уредник во RTVSLO, изготви документ во кој една од точките беше план за враќање кон избор на словенечки претставници за Евровизија преку националното финале ''Evrovizijska Melodija'' од 2025 до 2028 година. И покрај ова, RTVSLO одлучи да не учествува во 2026 година поради учеството на Израел. Радиодифузерот исто така изјави дека доколку Израел победи во 2026 година, тие нема да се вратат во 2027 година.

{{Esc|Холандија}}– АВРОТРОС (AVROTROS) на 2 јули соопшти дека ќе донесе одлука за своето учество на Изборот за песна на Евровизија 2027 до крајот на август или почетокот на септември, по евалуацијата на натпреварот во 2026 година.

На 15 јули, независната пратеничка Мона Кејзер поднесе писмени прашања до министерката за култура Ријане Летшерт во врска со можното отсуство на Холандија од Евровизија и можноста друг јавен радиодифузер да ја преземе улогата.

Додека Omroep MAX е подготвен да го преземе учеството доколку чадор-организацијата NPO обезбеди финансиска поддршка, други јавни радиодифузери (BNNVARA, EO и KRO-NCRV) наводно веќе ја исклучиле можноста да учествуваат на Евровизија 2027.

{{Esc|Шпанија}}– Како одговор на изјавите на Грин за време на интервјуто за ''Nieuwsuur'', RTVE изјави дека ќе испита „дали условите се соодветни“ за идно учество по финалето во 2026 година.

== Преглед на натпреварот ==

=== Полуфиналиња ===
Планирани се две полуфинални вечери, каде што ќе учествуваат следните држави:
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
!Песна
!Јазик
!Поени
!Место
|-
|{{Esc|Грција}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; | {{Esc|Данска}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Израел}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Канада}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Кипар}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Латвија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Луксембург}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Македонија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Норвешка}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Романија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Сан Марино}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Финска}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Швајцарија}}
|
|
|
|
|
|}

=== Финале ===
Финалето ќе се одржи во мај 2027 година. Во финалето ќе учествуваат земјата домаќин, членовите на големата 5-ка, сите тие се автоматски квалификувани и 10 пласирани од првото и 10 пласирани од второто полуфинале. 
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders sticky-header&quot;
! scope=&quot;col&quot; | Земја
! scope=&quot;col&quot; | Изведувач
! scope=&quot;col&quot; | Песна
! scope=&quot;col&quot; | Јазик
! scope=&quot;col&quot; | Поени
!Место
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Бугарија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Велика Британија}}
|
|
|
|
|
|-
| scope=&quot;row&quot; |{{Esc|Германија}}
|
|
|
|
|
|-
|{{Esc|Италија}}
|
|
|
|
|
|}

== Емитувања ==
Сите емитувачи кои учествуваат можат да изберат да имаат коментатори на лице место или од далечина кои ќе им обезбедат увид и информации за гласањето на нивната локална публика. Иако се обврзани да го емитуваат финалето и полуфиналето во кое гласа нивната земја, повеќето емитувачи ги покриваат сите три емисии. Некои емитувачи кои не учествуваат, исто така, го емитуваат натпреварот. YouTube каналот на Евровизискиот натпревар обезбедува меѓународни преноси во живо без коментари за сите емисии.

== Наводи ==
{{Наводи}}{{Евровизија}}</text>
      <sha1>ltmnvxto4g7guylfqdlc3ts4i5go0fj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Предлошка:Infobox Eurovision1</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1395374</id>
    <revision>
      <id>5600765</id>
      <parentid>5585608</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:30:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4754" sha1="fxmi7933ndnup1s7kj35ljhyk8ouvpd" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox vevent&quot; style=&quot;width:25em; background:#FFFFFF; font-size:90%; border-collapse:separate; border-spacing:0 2px; text-align:center;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BFDFFF; text-align:center; font-size:120%; padding:5px; border-radius:3px;&quot; | ♫ ''{{{name|}}}'' ♫
{{#if:{{{image|}}}|
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:6px;&quot; {{!}} {{{image}}}
}}
{{#if:{{{date|}}}{{{semi1|}}}{{{semi2|}}}{{{final|}}}|
{{!}}-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BFDFFF; text-align:center; font-size:120%; padding:5px; border-radius:3px;&quot; {{!}} Датум
}}
{{#if:{{{date|}}}|
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:6px;&quot; {{!}} {{{date}}}
}}
{{#if:{{{semi1|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Полуфинале 1
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{semi1}}}
}}
{{#if:{{{semi2|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Полуфинале 2
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{semi2}}}
}}
{{#if:{{{final|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Финале
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{final}}}
}}
{{#if:{{{edition|}}}{{{host|}}}{{{venue|}}}{{{presenters|}}}{{{emiter|}}}{{{winner|}}}{{{director|}}}{{{entries|}}}{{{debuting|}}}{{{returning|}}}{{{nonparticipating|}}}|
{{!}}-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BFDFFF; text-align:center; padding:6px; border-radius:3px;&quot; {{!}} Информации и организација
}}
{{#if:{{{edition|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px; width:40%;&quot; {{!}} Издание
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{edition}}}
}}
{{#if:{{{host|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Домаќин
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{host}}}
}}
{{#if:{{{venue|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Место
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{venue}}}
}}
{{#if:{{{presenters|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Презентери
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{presenters}}}
}}
{{#if:{{{emiter|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Радиодифузер
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{emiter}}}
}}
{{#if:{{{winner|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Победничка песна
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{winner}}}
}}
{{#if:{{{director|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Режисер
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{director}}}
}}
{{#if:{{{entries|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Број на земји
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{entries}}}
}}
{{#if:{{{debuting|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Дебитанти
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{debuting}}}
}}
{{#if:{{{returning|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Држави што се вратиле
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{returning}}}
}}
{{#if:{{{nonparticipating|}}}|
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Држави што нема да учествуваат
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{nonparticipating}}}
}}
{{#if:{{{map|}}}|
{{!}}-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BFDFFF; text-align:center; padding:2px; border-radius:1px;&quot; {{!}} Карта
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:1px;&quot; {{!}} [[Податотека:{{{map}}}|300px|center]]
{{!}}-
{{!}} colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:left; font-size:90%; padding:6px;&quot; {{!}} 
{{#ifeq:{{{finalists|}}}|1|&lt;span style=&quot;color:#2268B1; font-size:18px;&quot;&gt;█&lt;/span&gt; Финалисти&lt;br/&gt;}}
{{#ifeq:{{{notqualified|}}}|1|&lt;span style=&quot;color:#941A1A; font-size:18px;&quot;&gt;█&lt;/span&gt; Не се квалификуваа во финале&lt;br/&gt;}}
{{#ifeq:{{{confirmed|}}}|1|&lt;span style=&quot;color:#580448; font-size:18px;&quot;&gt;█&lt;/span&gt; Потврдено учество&lt;br/&gt;}}
{{#ifeq:{{{past|}}}|1|&lt;span style=&quot;color:#B9B9B9; font-size:18px;&quot;&gt;█&lt;/span&gt; Не учествуваат оваа година&lt;br/&gt;}}
}}
{{#if:{{{vote|}}}|
{{!}}-
! colspan=&quot;2&quot; style=&quot;background:#BFDFFF; text-align:center; padding:6px; border-radius:3px;&quot; {{!}} Гласање
{{!}}-
! style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} Начин на гласање
{{!}} style=&quot;text-align:left; padding:6px;&quot; {{!}} {{{vote}}}
}}
|-
| colspan=&quot;2&quot; style=&quot;text-align:center; padding:6px;&quot; | {{#if:{{{previous|}}}|← [[Евровизија {{{previous}}}|{{{previous}}}]] • }} '''[[Евровизија]]''' {{#if:{{{next|}}}| • [[Евровизија {{{next}}}|{{{next}}}→]]}}
|}</text>
      <sha1>fxmi7933ndnup1s7kj35ljhyk8ouvpd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Случај на МСП за израелската окупација на палестинските територии</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1396613</id>
    <revision>
      <id>5600907</id>
      <parentid>5577330</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T02:54:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600907</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="102258" sha1="qyxgahx30h4a32yqz3gd7qucxs56soa" xml:space="preserve">{{Разликување|Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина|Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел|Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија}}{{Судски случај|name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим|court=[[Меѓународен суд на правдата]]|image=Seal of the International Court of Justice.png|imagesize=|imagelink=|imagealt=|caption=|full name=Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)|start_date={{start date|2023}}|date_decided={{End date|2024|07|19}}|citations=|ECLI=|transcripts=|judges=|number of judges=|decision by=|concurring=|dissenting=|concur/dissent=|prior actions=|appealed from=|appealed to=|subsequent actions=|related actions=|opinions=|keywords={{Hlist| [[Израелско-палестински конфликт]] | [[воена окупација]] | [[јавно меѓународно право]]}}|italic title=no}}

'''''Правните последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим (Барање за советодавно мислење)''''' — постапка пред [[Меѓународен суд на правдата|Меѓународниот суд на правдата]] (МСП), кое претставува највисокото правно тело на [[Обединети нации|Обединетите нации]] (ОН), што произлегло од резолуцијата усвоена од [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] (ГСОН) во декември 2022 година, со која се барало од Судот да даде советодавно мислење во врска со легалноста на израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]].&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|date=2024-02-19|work=Al Jazeera|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|accessdate=2024-07-23}}&lt;/ref&gt;

Уште од 1967 година, палестинските територии кои го сочинувале [[Западен Брег|Западниот Брег]] (вклучувајќи го [[Источен Ерусалим]]) и [[Појас Газа|Појасот Газа]], биле окупирани од [[Израел]], што ја прави најдолгата воена окупација во модерната историја.&lt;ref name=&quot;AIA&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|title=Israel must end its occupation of Palestine to stop fuelling apartheid and systematic human rights violations|date=19 February 2024|work=Amnesty International|archive-url=https://web.archive.org/web/20240718064623/https://www.amnesty.org/en/latest/news/2024/02/israel-must-end-its-occupation-of-palestine-to-stop-fuelling-apartheid-and-systematic-human-rights-violations/|archive-date=18 July 2024|accessdate=14 July 2024}}&lt;/ref&gt; 

Во 2004 година, МСП донеле советодавно мислење за израелската бариера на Западниот Брег, одлучувајќи дека таа е во спротивност со меѓународното право и требала да се отстрани. 

Во јануари 2023 година, МСП го прифатила барањето на Генералното собрание на ОН за советодавно мислење за правните последици што произлегувале од политиките и практиките на Израел на окупираните палестински територии.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|title=World Court says it has received U.N. request for opinion on Israel occupation|date=20 January 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20230323175629/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-says-it-has-received-un-request-opinion-israel-occupation-2023-01-20/|archive-date=23 March 2023|accessdate=27 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена изјава за печат|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230120-pre-01-00-en.pdf|title=Press Release No. 2023/4: The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on &quot;Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem&quot;|date=20 January 2023|accessdate=27 October 2023}}&lt;/ref&gt;

На 19 фебруари биле отворени јавни расправи во седиштето на МСП во [[Хаг]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|title=World court to hold public hearings over consequences from Israel's occupation|date=23 October 2023|work=Reuters|archive-url=https://web.archive.org/web/20231023182643/https://www.reuters.com/world/middle-east/world-court-hold-public-hearings-over-consequences-israels-occupation-2023-10-23/|archive-date=23 October 2023|accessdate=23 October 2023}}&lt;/ref&gt; со 52 држави и 3 меѓународни организации кои презентирале правни аргументи, најголем број учесници во кој било поединечен случај во историјата на МСП.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|title=Legal Consequences Arising from the Policies and Practices of Israel in the OPT (Request for Advisory Opinion) – Public hearings schedule 19 to 26 February 2024 – ICJ Press Release|archive-url=https://web.archive.org/web/20240420113857/https://www.un.org/unispal/document/legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-9feb-2024/|archive-date=20 April 2024|accessdate=13 February 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;AIA&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;AJ1&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|title=First 10 countries made clear Israel's occupation unlawful, should end immediately|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224201049/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720898|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|title=What's the ICJ case against Israel's illegal occupation of Palestine?|access-date=2024-07-22|archive-url=https://web.archive.org/web/20240720080447/https://www.aljazeera.com/news/2024/2/19/whats-the-icj-case-against-israels-illegal-occupation-of-palestine|archive-date=20 July 2024|agency=Al Jazeera|language=en}}&lt;/ref&gt; 

На 19 јули 2024 година, било донесено советодавното мислење на судот, во кое се утврдувало дека палестинските територии претставувале една политичка единица и дека окупацијата на Израел од 1967 година, како и последователното создавање израелски населби и експлоатација на природните ресурси, биле нелегални според меѓународното право, а воедно и пресудил дека Израел требал да плати целосна отштета на палестинскиот народ за штетата што ја предизвикала окупацијата и пресудил дека неговите политики ја кршеле Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација.

[[Палестинска самоуправа|Палестинската самоуправа]] ја поздравила одлуката како историска,&lt;ref name=&quot;ha1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|title=As Israel's Leaders Seethe at 'Antisemitic' ICJ Decision, Palestinian President Says Justice Has Won|date=20 July 2024|work=Haaretz|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722032355/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/as-israeli-leaders-seethe-at-antisemitic-icj-palestinian-president-says-justice-has-won/00000190-cb67-decf-a7b2-dff7f2240000|archive-date=22 July 2024|accessdate=20 July 2024}}&lt;/ref&gt; додека израелската влада формално ја отфрлила, наведувајќи дека политичко решение можело да се постигне само преку преговори и додека израелските лидери и политичари дополнително го осудија мислењето како [[Антисемитизам|антисемитско]],&lt;ref name=&quot;ha1&quot; /&gt; сепак мислењето на судот било поддржано од [[Европска Унија|Европската Унија]]&lt;ref name=&quot;mee1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|title=EU backs ICJ ruling on illegal Israeli occupation|date=20 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240722175815/https://www.middleeasteye.net/live-blog/live-blog-update/eu-backs-icj-ruling-illegal-israeli-occupation|archive-date=22 July 2024|accessdate=21 July 2024}}&lt;/ref&gt;, но како по обичај критикувано од [[Соединети Американски Држави|Соединетите Американски Држави]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|last=Singh|first=Kanishka|date=2024-07-20|work=Reuters}}&lt;/ref&gt; 

На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило резолуција со која се повикувало на крај, во рок од една година, на „незаконското присуство“ на Израел на Западниот Брег и Газа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://apnews.com/article/un-israel-palestinians-assembly-vote-gaza-a0136b26cad52070e79628639edbec2c|title=UN General Assembly widely supports a Palestinian resolution demanding Israel end its occupation|date=18 September 2024|work=AP News}}&lt;/ref&gt;

== Позадина ==
На 11 ноември 2022 година бил одобрен нацрт-предлогот подготвен од [[Палестина (држава)|Државата Палестина]] од страна на Специјалниот политички комитет и комитет за деколонизација (Четврти комитет)&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|title=Fourth Committee to refer Israel's occupation to ICJ for advisory opinion|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200856/https://english.wafa.ps/Pages/Details/131810|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}&lt;/ref&gt; и бил усвоен со 98 гласови „за“, 17 „против“ и 52 „воздржани“ и било испратен до [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание]],&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.israelnationalnews.com/news/362665|title=UN committee approves: ICJ to be asked to provide legal opinion on Israeli 'occupation'|date=11 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112200853/https://www.israelnationalnews.com/news/362665|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}&lt;/ref&gt; а Никарагва ја поднела нацрт-резолуцијата бидејќи Палестина не била полноправна членка на ОН.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|title=UN agrees to ask ICJ opinion on Israel's West Bank occupation|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20221112201259/https://www.middleeastmonitor.com/20221112-un-agrees-to-ask-icj-opinion-on-israels-west-bank-occupation/|archive-date=12 November 2022|accessdate=12 November 2022}}&lt;/ref&gt;

На 30 декември 2022 година, Генералното собрание на ОН ја усвоило резолуцијата A/RES/77/247 со 87 гласови „за“, 26 „против“ и 53 „воздржани“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|title=UN seeks court opinion on 'violation' of Palestinian rights|date=30 December 2022|work=ABC News (Australia)|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029164645/https://www.abc.net.au/news/2022-12-31/un-seeks-court-opinion-on-violation-of-palestinian-rights/101819104|archive-date=29 October 2023|accessdate=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|title=A.77/PV.56 (Resumption 1): General Assembly Official Records: Seventy-seventh session, 56th plenary meeting, Friday, 30 December 2022, 6 p.m., New York|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165241/https://digitallibrary.un.org/record/4012919/files/A_77_PV.56_%28Resumption_1%29-EN.pdf?ln=en|archive-date=9 May 2024|accessdate=29 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/un-asks-world-court-give-opinion-israels-occupation-2022-12-30/|title=U.N.asks World Court to give opinion on Israel's occupation|last=Nichols|first=Michelle|date=30 December 2022|agency=Reuters|via=www.reuters.com}}&lt;/ref&gt;

На 20 јануари 2023 година, МСП потврдила дека „Барањето е префрлено до МСП преку писмо испратено од Генералниот секретар на Обединетите нации, Антонио Гутереш, на 17 јануари, а барањето е регистрирано вчера, во четврток.“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|title=ICJ confirms it has received UN request for advisory opinion on Israeli occupation|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230120194106/https://english.wafa.ps/Pages/Details/132898|archive-date=20 January 2023|accessdate=20 January 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|title=The General Assembly of the United Nations requests an advisory opinion from the Court in its resolution A/RES/77/247 on 'Israeli practices affecting the human rights of the Palestinian people in the Occupied Palestinian Territory, including East Jerusalem'|last=International Court of Justice|date=20 January 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230122174916/https://www.icj-cij.org/public/files/case-related/186/186-20230120-PRE-01-00-EN.pdf|archive-date=22 January 2023|accessdate=22 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== Резолуцијата на Генералното собрание на ОН ==
Во став 18 од резолуцијата&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.undocs.org/A/RES/77/247|title=Resolution adopted by the General Assembly on 30 December 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165355/https://www.undocs.org/Home/Mobile?FinalSymbol=A%2FRES%2F77%2F247&amp;Language=E&amp;DeviceType=Desktop&amp;LangRequested=False|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}&lt;/ref&gt; се барало од Судот да даде советодавно мислење за следните прашања:{{Блок-цитат|(а) Кои се правните последици што произлегуваат од континуираното кршење од страна на Израел на правото на палестинскиот народ на самоопределување, од неговата продолжена окупација, населување и анексија на палестинската територија окупирана од 1967 година, вклучувајќи ги и мерките насочени кон промена на демографскиот состав, карактерот и статусот на Светиот град Ерусалим, како и од неговото усвојување на сродни дискриминаторски закони и мерки?

(б) Како политиките и практиките на Израел наведени во став 18 (а) погоре влијаат врз правниот статус на окупацијата и кои се правните последици што произлегуваат за сите држави и Обединетите нации од овој статус?}}

== Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОН ==
[[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_UN's_Special_Political_and_Decolonization_Committee_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Специјалниот политички и деколонизациски комитет на ОНсо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;vertical-align: bottom&quot; |Гласа
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: bottom;&quot; | Земји
|-| {{Да|Approve}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 98
| Авганистан, Алжир, Ангола, Антигва и Барбуда, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Бенин, Боцвана, Бразил, Брунеи Дарусалам, Кабо Верде, Камбоџа, Чад, Чиле, Народна Република Кина, Коморските острови, Демократската Република Кореа, Демократската Република Куба, Република, Египет, Ел Салвадор, Габон, Гамбија, Гвинеја, Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јордан, Казахстан, Кенија, Кувајт, Киргистан, Лао Народна Демократска Република, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малезија, Малдиурта Монголија, Мароко, Мозамбик, Намибија, Никарагва, Нигер, Нигерија, Оман, Пакистан, Панама, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Јужна Африка, Словенија, Јужна Африка, С. Суринам, Сириска Арапска Република, Таџикистан, Источен Тимор, Тринидад и Тобаго, Тунис, Туркменистан, Турција, Уганда, Украина, Обединетите Арапски Емирати, Узбекистан, Виетнам, Јемен, Зимбабве
|-| {{Не|Against}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 17
| Австралија, Австрија, Канада, Чешка, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави на Микронезија, Науру, Палау, САД
|-| {{Maybe|Abstain}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 52
| Албанија, Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бугарија, Бурунди, Камерун, Колумбија, Костарика, Брегот на Слоновата Коска, Хрватска, Кипар, Данска, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Северна Македонија, Норвешка, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Романија, Руанда, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломоновите Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Того, Обединетото Кралство, Уругвај
|-| {{TBA|Absent}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 26
| Бутан, Боливија, Буркина Фасо, Централноафриканската Република, Конго, Демократска Република Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Фиџи, Гренада, Јамајка, Кирибати, Мадагаскар, Малави, Непал, Папуа Нова Гвинеја, Самоа, Сао Томе, Република, Сејвалус, Танзанија, Вануату, Венецуела, Замбија
|-
! style=&quot;text-align: left&quot; | Вкупно
! style=&quot;text-align: right&quot; | 193
|}

== Гласање на Генералното собрание ==
[[Податотека:ICJ_case_on_Israel's_occupation_of_the_Palestinian_territories,_General_Assembly_vote.svg|центар|мини|1072x1072пкс|Гласање на Генералното собраниесо зелена боја се означени државите кои гласале Засо бордо се означени државите кои гласале Противсо жолта боја се означени државите кои гласале Воздржаниа со сина боја е означени државите кои биле отсутни ]]
{| class=&quot;wikitable sortable&quot;
! style=&quot;vertical-align: bottom&quot; |Гласа
! style=&quot;text-align: right; vertical-align: bottom;&quot; | Земји
|-| {{Да|Approve}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 87
| Алжир, Ангола, Аргентина, Ерменија, Азербејџан, Бахамите, Бахреин, Бангладеш, Барбадос, Белгија, Белизе, Боливија, Боцвана, Брунеи Дарусалам, Камбоџа, Чиле, Народна Република Кина, Колумбија, Куба, Демократска Народна Република Кореја, Џибути, Габон, Египет, Ел Сал. Гвинеја-Бисао, Гвајана, Индонезија, Исламска Република Иран, Ирак, Ирска, Јамајка, Јордан, Казахстан, Кувајт, Киргистан, Народна Демократска Република Лао, Либан, Лесото, Либија, Луксембург, Малезија, Малдиви, Мали, Малта, Мавританија, Маурициус, Монголби, Монголби, Мексико, Никарагва, Нигерија, Оман, Пакистан, Парагвај, Перу, Полска, Португалија, Катар, Руска Федерација, Свети Китс и Невис, Света Луција, Свети Винсент и Гренадини, Саудиска Арабија, Сенегал, Сиера Леоне, Сингапур, Словенија, Сомалија, Јужна Африка, Шри Ланка, Судан, Сириска Арапска Република, Судан, Сириска Арапска Република, Туркменистан, Уганда, Обединетите Арапски Емирати, Виетнам, Јемен, Замбија, Зимбабве
|-| {{Не|Against}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 26
| Албанија, Австралија, Австрија, Канада, Костарика, Хрватска, Чешка, Демократска Република Конго, Естонија, Германија, Гватемала, Унгарија, Израел, Италија, Кенија, Либерија, Литванија, Маршалски Острови, Федерални Држави Микронезија, Науру, Палау, Папуа Нова Гвинеја, Романија, Того, Обединето Кралство, САД
|-| {{Maybe|Abstain}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 53
| Андора, Белорусија, Босна и Херцеговина, Бразил, Бугарија, Бурунди, Камерун, Брегот на Слоновата Коска, Кипар, Данска, Доминиканска Република, Еквадор, Еритреја, Етиопија, Фиџи, Финска, Франција, Грузија, Гана, Грција, Хаити, Хондурас, Исланд, Индија, Латвија, Јапонија, Монако, Црна Гора, Мјанмар, Холандија, Нов Зеланд, Норвешка, Панама, Филипини, Република Кореја, Република Молдавија, Руанда, Самоа, Сан Марино, Србија, Словачка, Соломонските Острови, Јужен Судан, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Тајланд, Танзанија, Вануа, Уругвај,
|-| {{TBA|Absent}}
| style=&quot;text-align: right&quot; | 27
| Авганистан, Антигва и Барбуда, Бенин, Бутан, Буркина Фасо, Кабо Верде, Централноафриканска Република, Чад, Комори, Конго, Доминика, Екваторијална Гвинеја, Есватини, Гамбија, Мадагаскар, Непал, Нигер, Северна Македонија, Сао Томе и Принсипе, Украина, Сејшели, Тимор-Сури Узбекистан, Венецуела
|-
! style=&quot;text-align: left&quot; | Вкупно
! style=&quot;text-align: right&quot; | 193
|}

== Реакции на резолуцијата на Генералното собрание на ОН ==
[[Ријад ал-Малики]], [[Министерство за надворешни работи и иселеници (Палестина)|министер за надворешни работи и иселеници на Државата Палестина]], ја поздравил резолуцијата како „дипломатски и правен успех и достигнување“&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|title=UN adopts Palestinian resolution to seek ICJ opinion on Israel's 'prolonged occupation'|date=12 November 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509165259/https://www.wionews.com/world/un-adopts-palestinian-resolution-to-ask-icj-opinion-on-israels-prolonged-occupation-533483|archive-date=9 May 2024|accessdate=12 November 2022}}&lt;/ref&gt; и изразил благодарност до нациите што ја поддржале резолуцијата со тоа што ја спонзорирале и гласаа за неа. 

Тој ги повикал земјите што не ја поддржале резолуцијата да „се придржуваат кон меѓународното право и да избегнуваат да застанат на погрешната страна од историјата“, а неколку дена пред конечното гласање, во обид да го спречи упатувањето на конфликтот во Хаг, тогашниот израелски премиер [[Јаир Лапид]] им пишал на 50 земји, барајќи од нив да не ја поддржат во Генералното собрание.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|title=Lapid to world leaders: Stop Palestinian push to refer conflict to the Hague|work=[[The Times of Israel]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20221205002057/https://www.timesofisrael.com/lapid-to-world-leaders-stop-palestinian-push-to-refer-conflict-to-the-hague/|archive-date=5 December 2022|accessdate=5 December 2022}}&lt;/ref&gt;

[[Организација за исламска соработка|Организацијата за исламска соработка]] (ОИС) го поздравила одобрувањето на резолуцијата од страна на Генералното собрание, „пофалувајќи ги ставовите на земјите што ја поддржаа, што ја потврдува нивната посветеност на меѓународното право и е во согласност со нивната историска поддршка за палестинската кауза“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|title=OIC hails UN vote on Israel's occupation of Palestine|archive-url=https://web.archive.org/web/20230101141537/https://www.aa.com.tr/en/world/oic-hails-un-vote-on-israel-s-occupation-of-palestine/2777115|archive-date=1 January 2023|accessdate=1 January 2023}}&lt;/ref&gt;

== Поднесоци до Судот ==
Како краен рок за поднесување писмени изјави, судот го одредил 25 јули 2023 година, а како краен рок за писмени коментари за изјавите дадени од други држави или организации го поставил 25 октомври 2023 година.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|title=Order on time-limits|date=3 February 2023|publisher=International Court of Justice|archive-url=https://web.archive.org/web/20230922230523/https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20230203-ORD-01-00-EN.pdf|archive-date=22 September 2023|accessdate=27 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|title=ICJ sets dates for submission of statements on Israel's practices in the occupied Palestinian territories|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230209165426/https://english.wafa.ps/Pages/Details/133284|archive-date=9 February 2023|accessdate=9 February 2023}}&lt;/ref&gt;

На 7 август, Судот објавил дека во регистарот на Судот биле поднесени 57 писмени изјави, вклучувајќи 3 од меѓународни организации [[Арапска лига|- Лига на арапски држави]], [[Организација за исламска соработка]] и [[Африканска Унија|Африканска унија]],  а останатите од Палестина и земји-членки на ОН.&lt;ref&gt;{{Наведена изјава за печат|title=No. 2023/43: Filing of written statements|date=7 August 2023}}&lt;/ref&gt; 

Според ''[[Ле Монд]]'', 57 писмени поднесоци претставувал рекорд (повеќе отколку што се примени во кој било друг случај) од создавањето на Судот во 1945 година, што весникот го сметал за мала победа за Палестинците.&lt;ref name=&quot;Le-Monde-Sept-2023&quot;&gt;{{Наведени вести|title=Palestine: l'occupation israélienne face á la justice|last=Benjamin Barthe|date=22 September 2023|work=Le Monde|last2=Stéphanie Maupas|page=7|language=fr}}&lt;/ref&gt;

Писмените изјави не биле објавени од страна на Судот до почетокот на јавните расправи, но според ''Ле Монд'', големо мнозинство од 57 поднесоци ја признавале надлежноста на Судот да даде мислење за покренатите прашања и само околу 10 поднесоци го оспорувале упатувањето до Судот.&lt;ref name=&quot;Le-Monde-Sept-2023&quot;/&gt;

На 14 ноември, судот објавил дека 15 коментари за писмените изјави биле прифатени од Судот.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/139318|title=ICJ says 15 written comments were filed on legal consequences of Israeli Policies, Practices in occupied Palestinian Territory|date=16 November 2023|publisher=WAFA}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20231114-pre-01-00-en.pdf|title=No. 2023/65: Filing of written comments|date=14 November 2023|publisher=International Court of Justice}}&lt;/ref&gt;

=== Канада ===
На 14 јули 2023 година, Владата на Канада тврдела дека Судот требал да го искористи своето дискреционо право да одбие да даде советодавно мислење, бидејќи Израел не ја прифатил надлежноста на Судот во ова прашање, а Советот за безбедност на ООН воспоставил рамка за страните да го решат спорот преку преговори.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|title=Written Statement of the Government of Canada|date=14 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231121121045/https://assets.nationbuilder.com/cjpme/pages/7259/attachments/original/1691759335/Canada_Submission_ICJ_Palestine_2023.pdf?1691759335|archive-date=21 November 2023|accessdate=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|title=Canada attempting to block the ICJ advisory opinion on Palestine|date=2023|work=Just Peace Advocates|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183829/https://www.justpeaceadvocates.ca/canada-attempting-to-block-the-icj-advisory-opinion-on-palestine/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Cotler-and-Kittrie&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|title=Opinion: Canada must continue to defend Israel against baseless United Nations attack|last=Irwin Cotler|last2=Orde Kittrie|date=27 August 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171225/https://nationalpost.com/opinion/canada-must-continue-to-defend-israel-against-baseless-united-nations-attack|archive-date=9 May 2024|accessdate=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Франција ===
Иако Франција се воздржала во Генералното собрание по резолуцијата со која се барало советодавно мислење од Судот, сепак Франција поднела изјава до Судот од околу 20 страници, во која ја потврдувала нелегалната природа на колонизацијата, ги набројува законските обврски на окупаторот на окупираните територии, вклучувајќи го и Источен Ерусалим, и го забележала ризикот од анексија со свршен чин.&lt;ref name=&quot;Le-Monde-Sept-2023&quot;/&gt;

=== Израел ===
Владата на Израел наводно доставила поднесоци до Судот тврдејќи дека Судот нема овластување да одлучува за израелско-палестинскиот конфликт и дека тој требал да се реши преку директни преговори меѓу Израел и Палестинската самоуправа.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|title=Israel tells ICJ it lacks authority to debate conflict, says talks are only solution|date=28 July 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183827/https://www.timesofisrael.com/israel-tells-icj-it-lacks-authority-to-debate-conflict-argues-talks-only-solution/|archive-date=28 October 2023|accessdate=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|title=Israel files written submission to ICJ against its 'occupation' hearing|last=Tovah Lazaroff|date=28 July 2023|work=The Jerusalem Post|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20231028183825/https://www.jpost.com/israel-news/article-752919|archive-date=28 October 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Палестина ===
На 24 јули 2023 година, за време на состанокот во Хаг, палестинскиот министер за надворешни работи и иселеници, Ријад Ал-Малки, го доставил палестинскиот предлог.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|title=FM Malki hands Palestine's written submissions to ICJ for legal opinion on nature of Israeli occupation of OPT|date=24 July 2023|publisher=WAFA|archive-url=https://web.archive.org/web/20230724173853/https://english.wafa.ps/Pages/Details/136897|archive-date=24 July 2023|accessdate=24 July 2023}}&lt;/ref&gt;

=== Обединето Кралство ===
Во поднесеното барање од Обединетото Кралство се спротивставила на расправата за случајот во МСП.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|title=UK 'seeking to block ICJ ruling' on Israeli occupation of Palestine|last=McKernan|first=Bethan|date=24 August 2023|work=The Guardian|access-date=28 October 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20240509171215/https://www.theguardian.com/world/2023/aug/24/uk-seeking-block-icj-ruling-israeli-occupation-palestine|archive-date=9 May 2024}}&lt;/ref&gt;

== Усни презентации ==
Усното презентирање на аргументите започнало на 19 февруари 2024 година кога палестинската делегација ги презентирала своите аргументи. 

Следниве земји презентирале усни аргументи во случајот:

=== Африка ===

* Африканска унија: Претставникот на Африканската унија, професорот Мохамед Хелал, изјавил: „Неправдата што се прави против народот во Газа го прави императив да се стави крај на неказнивоста на Израел и да се смета за одговорен за владеењето на правото“..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|title=International community let Palestinian people down: African Union at ICJ|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227054416/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733945|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Libya}}:Либискиот претставник изјави дека Палестинците имаат право на самоопределување.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|title=Libya presents legal arguments at ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001315/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726397|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Namibia}}: Министерката за правда на Намибија, [[Ивон Даусаб]], изјавил: „Палестинците и Намибијците претрпеа загуба на човечкото достоинство... и целосна кражба на нивната земја и природни ресурси... не можеме да гледаме на друга страна пред бруталните злосторства извршени врз палестинскиот народ“..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|title=Namibia remembers painful colonial history in ICJ remarks on Israel's occupation|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223122420/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2727994|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|South Africa}}: Јужна Африка тврдела дека израелската окупација претставува колонијален апартхејд, дека населбите треба да се демонтираат и дека на Палестинците треба да им се исплатат репарации.&lt;ref name=&quot;AJ1&quot;/&gt;
* {{Знаме|Sudan}}:Суданскиот претставник го повикал судот да издаде советодавно мислење за Израелците и Палестинците за да ги „удвојат своите напори за постигнување мир и безбедност“..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|title=Sudan argues in favour of ICJ advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224064843/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728590|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

=== Америка ===

* {{Знаме|Belize}}е: Претставникот на Белизе тврдел дека Газа е сè уште окупирана и покрај повлекувањето на Израел од 2005 година..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|title=Belize argues Israel's illegal occupation of Gaza has been ongoing|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224203100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720679|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Bolivia}}: Претставникот од Боливија тврдел дека окупаторските политики и практики на Израел го кршат меѓународното право.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|title='Israel obliged to stop atrocities, genocide in Gaza'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202901/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720732|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Brazil}}: Бразилскиот адвокат се залагал за решение со две држави и тврдеше дека израелската окупација е кршење на меѓународното право.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|title=More from Brazil's representative|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720798|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Chile}}: Чилеанскиот претставник изјавил: „Со своите постапки, вклучувајќи ја експлоатацијата на природните ресурси, политиките на населбите, изградбата на ѕидот, легализацијата на предни позиции, меѓу другото, Израел ја покажа својата намера да ја контролира неограничено окупираната палестинска територија“..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|title='Systematic violation of international law part of Israel's state policy'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224202738/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720870|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|United States}}: Окупацијата мора да продолжи за самоодбрана на Израел.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|title=China counters US point by point at ICJ|last=Vaessen|first=Step|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725994|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

=== Азија ===

* {{Знаме|Bangladesh}}: Бангладеш тврдел дека Израел мора да ги повлече своите сили од окупираните територии и да ги расклопи сите доселенички структури.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|title=More on arguments presented by Bangladesh|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000505/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720364|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|China}}: Кинескиот претставник тврдело дека како окупиран народ, Палестинците имаат [[право на отпор]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|title=China's remarks highlight Palestinians' right to resist|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013258/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725979|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Indonesia}}: Индонезискиот министер за надворешни работи, [[Ретно Марсуди]], изјавил: „Незаконската окупација на Израел и неговите злосторства мора да престанат и не треба да се нормализираат или признаваат. Јасно е дека Израел нема никаква намера да се придржува до меѓународните правни обврски.“&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|title=Indonesia's foreign minister at ICJ: 'Blatant violation of humanitarian law committed by Israel'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223165706/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728262|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Japan}}: Правниот советник во Министерството за надворешни работи на Јапонија изјавил дека „решението за две држави, каде што Израел и идната независна палестинска држава ќе живеат еден до друг во мир и достоинство, останува единствениот одржлив пат за двата народа“..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|title=Japan calls for creation of state for Palestinians to live in 'peace and dignity'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224012544/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726113|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Pakistan}}: [[Министерот за право и правда]], Ахмед Ирфан Аслам, изјавил дека израелската окупација е реверзибилна, наведувајќи го повлекувањето на 1 милион доселеници од Алжир од страна на Франција во 1962 година..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|title=Pakistan tells ICJ Israeli occupation 'not irreversible'|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224042238/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728220|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

=== Европа ===

* {{Знаме|Ireland}}: Ирскиот претставник изјавил: „Со продолжената окупација на палестинската територија и активностите за населување што ги спроведува таму повеќе од половина век, Израел изврши сериозни прекршувања на голем број императивни норми на општото меѓународно право“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|title=Israel has committed 'serious breaches' of international law: Ireland|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013257/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726065|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Belgium}}: Правниот експерт што ја претставувал Белгија изјавил дека израелската окупација има за цел трајна демографска промена и ги крши основните правила на меѓународното право.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|title=Israel's settlements aim to bring permanent demographic change|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225000129/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720402|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Luxembourg}}: Адвокатот што го застапуваше Луксембург тврдеше дека „колонизациските активности на Израел не можат да се оправдаат како самоодбрана“ и посочи дека неговите постапки ја прекршиле [[Четврта Женевска конвенција|Четвртата Женевска конвенција]].&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|title=Israel's 'colonisation activities' are not self-defence: Luxembourg|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000243/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726462|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Netherlands}}: Холандскиот претставник Рене Ј.М. Лефебер тврдел дека луѓето под окупација имале право на самоопределување.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|title=The Netherlands presents its arguments|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001221/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720293|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Norway}}:Норвешкиот министер за надворешни работи [[Еспен Барт Ајде]] изјавил дека „неправдата на која се изложени Палестинците мора да престане“ и тврдеше дека решението за две држави е „единственото решение за конфликтот меѓу Израел и Палестина“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|title=Israeli settlements 'biggest obstacle' to two-state solution: Norway|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223180325/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728627|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Russia}}: Рускиот претставник изјавил дека Израел треба да „ги запре сите активности за градење населби на окупираната територија“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|title=Russia tells ICJ Israel must stop all settlement activities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224022103/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725208|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Slovenia}}: Словенија тврдела дека Палестинците имале „фундаментално човеково право“ на самоопределување и дека израелската окупација била пречка за тоа.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|title=Slovenia at ICJ: Self-determination 'fundamental' right for all|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224065100/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728551|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Switzerland}}: Швајцарскиот претставник изјавил дека израелската окупација „не може да се оправда според безбедносните барања бидејќи влијае на благосостојбата на населението и е дискриминаторска по природа“..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|title=Switzerland at ICJ: Israel set up 'coercive environment' in Palestinian territories|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224060916/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728634|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|United Kingdom}}: Британскиот претставник признал дека израелската окупација била нелегална, но тврдел дека судот не треба да издава мислење за тоа.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|title=UK calls on ICJ to decline issuing an advisory opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223185127/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728493|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

=== Блискиот Исток ===

* {{Знаме|Arab League}}: Претставувајќи ја Арапската лига, [[Ралф Вајлд]] изјавил дека нема „задна правна основа“ за Израел да ја одржува окупацијата; тој заврши цитирајќи ја песната на палестинскиот поет [[Рефаат Аларир]] [[„Ако морам да умрам“]], во која се наведува: „Ако морам да умрам, мора да живеете за да ја раскажете мојата приказна. Ако морам да умрам, нека донесе надеж. Нека биде приказна“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|title=ICJ: Arab League concludes oral arguments with words by poet killed in Israeli air strike|access-date=27 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240227060124/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/26/israels-war-on-gaza-live-man-made-disaster-as-israel-blocks-food-aid?update=2733800|archive-date=27 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Iran}}: Иран изјавил дека е „колективна правна и морална одговорност“ да се стави крај на окупацијата и дека „не треба да ги оставиме [Палестинците] сами и да ги разочараме“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|title=Iran says UNSC responsible for Israeli atrocities|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224014000/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725865|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Iraq}}: Ирачкиот претставник изјави дека Ирак е „длабоко загрижен за хуманитарните страдања што им се нанесени на Палестинците низ целата држава Палестина“..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|title=Israel must be held accountable for 'war crimes': Iraq to ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224013512/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2725964|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Jordan}}: Мајкл Вуд, претставувајќи го Јордан, изјави: „единствениот начин да се оствари [палестинското] право на самоопределување е да се стави крај на [израелската] окупација“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|title=Israeli occupation must end 'as a matter of urgency': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224010903/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726172|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt; Ајман Сафади понатаму изјави: „Окупацијата е незаконска, нехумана е, мора да заврши, а сепак Израел систематски ја консолидира окупацијата“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|title='No country must be allowed to be above the law': Jordan|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224011310/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726132|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Kuwait}}: Кувајтскиот претставник изјави: „Окупаторската сила водеше нелегитимна војна против Палестинците во Газа, карактеризирана со бројни прекршувања на меѓународното право“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|title='Why does the victim continue to be portrayed as the killer?': Kuwait|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224001448/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726374|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Lebanon}}: Либанскиот претставник изјавил: „Од 1967 година, Израел врши агресивен криминал, нелегално окупирајќи територии пред да ги анектира“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|title=Lebanon urges ICJ to help bring peace in Middle East|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224000955/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/22/israels-war-on-gaza-live-gaza-has-become-a-death-zone-says-who-chief?update=2726417|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Oman}}: Претставникот на Оман изјавил дека Палестинците „живеат под окупација, угнетување, неправда и секојдневно понижување, додека меѓународната заедница не им помогнала во остварувањето на нивните аспирации за независна држава“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|title=Palestinians living in 'injustice, daily humiliation', Oman tells ICJ|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240224185711/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728166|archive-date=24 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Qatar}}: Катарскиот адвокат изјавил дека МСП има „јасен мандат, а всушност и одговорност да ја реши оваа неприфатлива ситуација. Кредибилитетот на меѓународниот правен поредок зависи од вашето мислење и влоговите не можат да бидат поголеми“.&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|title=Qatar says 'credibility of international legal order' depends on ICJ opinion|access-date=24 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240223155045/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/23/israels-war-on-gaza-live-local-authorities-report-central-gaza-massacre?update=2728326|archive-date=23 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;
* {{Знаме|Saudi Arabia}}:Саудискиот претставник Зијад ал-Атија изјавил дека Израел извршил „флагрантни прекршувања на своите основни меѓународни обврски“ кон Палестинците под окупација..&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|title=More from Saudi Arabia's envoy Ziad al-Atiyah|access-date=25 February 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240225001433/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/20/israels-occupation-of-palestine-live-day-2-of-icj-arguments-continues?update=2720257|archive-date=25 February 2024|agency=Al Jazeera}}&lt;/ref&gt;

== Мислење ==
На 19 јули 2024 година, МСП го донела своето мислење и заклучила дека израелската окупација на [[Палестина (држава)|палестинските територии]] била незаконска и дека Израел требал да стави крај на таа окупација, да се воздржи од создавање нови населби и да ги евакуира веќе воспоставените. 

Понатаму заклучи дека таму каде што Палестинците изгубиле земја и имот, Израел требал да плати репарации, а во врска со забраната за расна сегрегација и апартхејд во Меѓународната конвенција за елиминација на сите форми на расна дискриминација, судот утврдил дека израелските закони „спроведуваат поделба“ помеѓу Палестинците и доселениците на окупираните територии во физичка и правна смисла, „кршејќи го“ '''Член 3'''.&lt;ref name=&quot;Amnesty_ICJ_vindication&quot;&gt;{{Наведен Q|Q127606223}}&lt;/ref&gt; 

Исто така, утврдил и дека сите држави и институции како [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност на ОН]] и [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]], имале обврска да не ја признаваат окупацијата како легална, ниту да „даваат помош или поддршка“ за одржување на присуството на Израел на окупираните територии.

Меѓу прекршувањата на меѓународното право, судот идентификувал практики како присилни иселувања, сеопфатни уривања на куќи и ограничувања на живеење и движење, преместување и задржување на доселеници во Источен Ерусалим и Западниот Брег, неуспех да се заштитат Палестинците од насилството на доселениците, поставување ограничувања на пристапот до вода, проширување на израелскиот закон во Западниот Брег и Источен Ерусалим и експлоатација од страна на Израел на ресурсите на окупираните територии.&lt;ref name=&quot;Siddique&quot;&gt;Haroon Siddique, [https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds UN court orders Israel to end its occupation of Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722174228/https://www.theguardian.com/world/article/2024/jul/19/israels-settlement-policies-break-international-law-court-finds}} ''[[Гардијан|The Guardian]]'', 19 July 2024&lt;/ref&gt; 

Додека го покренувале прашањето за политиката на сепарација на Израел, забележувајќи разлика помеѓу сегрегација и апартхејд, тој не заклучил дека политиката спаѓала под одредбите на меѓународното право во врска со апартхејдот и се шпекулирало дека ова можеби било поврзано со загриженост за постигнување голем мнозински консензус меѓу претседавачките судии.&lt;ref name=&quot;Haaretz&quot;&gt;Aeyal Gross, [https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000 'The ICJ Just Demolished One of Israel's Key Defenses of the Occupation,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240720065012/https://www.haaretz.com/israel-news/2024-07-19/ty-article/.premium/the-icj-just-demolished-one-of-israels-key-defenses-of-the-occupation/00000190-cc54-dcff-afd4-cfdc29ee0000}} ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.&lt;/ref&gt;

Судот понатаму напишал:{{Блок-цитат|Судот смета дека кршењата од страна на Израел на забраната за стекнување територија со сила и на правото на палестинскиот народ на самоопределување имаат директно влијание врз легалноста на континуираното присуство на Израел, како окупаторска сила, на окупираната палестинска територија. Континуираната злоупотреба од страна на Израел на својата позиција како окупаторска сила, преку анексија и потврдување на трајна контрола врз окупираната палестинска територија и континуираното фрустрирање на правото на палестинскиот народ на самоопределување, ги крши основните принципи на меѓународното право и го прави присуството на Израел на окупираната палестинска територија незаконско.}}
Судот изјавил дека [[израелско-палестинскиот мировен процес]] не го спречувало меѓународното право да се примени на ситуацијата,&lt;ref name=&quot;Guardian_why_ICJ_hard_ignore&quot;&gt;{{Наведен Q|Q127606871}}&lt;/ref&gt; а МСП изјавила дека [[Генерално собрание на Обединетите нации|Генералното собрание на Обединетите нации]] и [[Совет за безбедност на ООН|Советот за безбедност]] се должни да го утврдат методот за ставање крај на незаконското присуство на Израел на окупираните територии и дека сите држави се должни да соработуваат со непризнавањето на израелската окупација на окупираните територии.&lt;ref name=&quot;Reuters_top_UN_court_says_illegal&quot;&gt;{{Наведен Q|Q127606905}}&lt;/ref&gt;

ОН потврдил дека прашањето ќе биде предадено на Генералното собрание на ОН со цел да се утврди каква акција ќе следи.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|title=Can Palestinians expect changes after ICJ ruling on Israel's occupation?|last=Al Jazeera Staff|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724002042/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/22/can-palestinians-expect-changes-after-icj-ruling-on-israels-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=24 July 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Резолуција на Генералното собрание на ОН ===
На 18 септември 2024 година, Генералното собрание на ОН усвоило необврзувачка резолуција за спроведување на советодавното мислење од кои ,,за&quot; гласале 124 земји, ,,воздржани&quot; биле 43 земји, а ,,против&quot; биле 14 земји, вклучувајќи ги Израел и САД.

Европа била поделена на три дела:

* „За&quot; гласале Франција, Португалија, Ирска, Малта, Белгија, Шпанија и Норвешка;
* „Воздржани&quot; биле Швајцарија, Германија, Австрија, Шведска, Италија, Велика Британија и Холандија;
* „Против&quot; гласале Чешка и Унгарија.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Наведени вести|url=https://www.theguardian.com/world/2024/sep/18/un-general-assembly-resolution-israel-occupied-palestinian-territories|title=UN members back resolution directing Israel to leave occupied territories|last=Wintour|first=Patrick|date=2024-09-18|work=The Guardian|access-date=2024-09-19|last2=|first2=|language=en-GB|issn=0261-3077}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|title=General Assembly Overwhelmingly Adopts Historic Text Demanding Israel End Its Unlawful Presence, Policies in Occupied Palestinian Territory within One Year|date=2024-09-18|work=press.un.org|accessdate=2026-06-02|archive-date=2024-09-19|archive-url=https://web.archive.org/web/20240919020301/https://press.un.org/en/20244/ga12626.doc.htm|url-status=dead}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.tagesschau.de/ausland/amerika/un-vollversammlung-fordert-rueckzug-von-israel-100.html|title=UN-Resolution fordert Rückzug Israels aus Palästinensergebieten|work=tagesschau.de|language=de|accessdate=2024-09-19}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.srf.ch/news/international/als-mandat-der-uno-schweiz-will-nahost-konferenz-ueber-voelkerrecht-einberufen|title=Nahost-Konferenz: Schweiz erhält Mandat der UNO|date=2024-09-19|work=Schweizer Radio und Fernsehen (SRF)|language=de|accessdate=2024-09-19}}&lt;/ref&gt;

Резолуцијата повикувала на повлекување на Израел од окупираната палестинска територија во рок од една година и ги повикала сите земји-членки да престанат да увезуваат производи од израелските населби на окупираната палестинска територија и да престанат да испорачуваат оружје, муниција и сродна опрема на Израел „во сите случаи кога постојат основани основи за сомневање дека тие може да се користат на окупираната палестинска територија“.&lt;ref name=&quot;:2&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/ltd/n24/266/48/pdf/n2426648.pdf|title=United Nations General Assembly: A/ES-10/L.31/Rev.1|date=2024-09-13|work=un.org}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://documents.un.org/doc/undoc/gen/n24/272/75/pdf/n2427275.pdf|title=United Nations General Assembly: A/RES/ES-10/24|date=2024-09-19|work=un.org}}&lt;/ref&gt;

Швајцарија добила мандат да свика „Конференција на високите договорни страни на Четвртата Женевска конвенција во врска со заштитата на цивилите во време на војна за мерки за спроведување на Конвенцијата на окупираната палестинска територија, вклучувајќи го и Источен Ерусалим“, при што Конференцијата требала да се свика во следните 6 месеци.&lt;ref name=&quot;:3&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;/&gt;

== Реакции ==

=== Политички реакции во Израел ===
Израелските лидери и политичари го осудија мислењето на МСП како [[Антисемитизам|антисемитско]]:&lt;ref name=&quot;ha1&quot;/&gt;

* [[Бенјамин Нетанјаху]] го нарекол мислењето „одлука заснована на лаги“, бидејќи „еврејскиот народ не е окупатор во сопствената земја“. &lt;ref name=&quot;Berg&quot;&gt;Raffi Berg, [https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo 'UN top court says Israeli occupation of Palestinian territories is illegal,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719153513/https://www.bbc.com/news/articles/cjerjzxlpvdo|date=19 July 2024}} [[BBC News]], 19 July 2024.&lt;/ref&gt;
* Пратеникот на Кнесетот, [[Јули Еделштајн|Јули Еделштајн,]] изјавил дека Меѓународниот суд на правдата бил „киднапиран од исламисти и нивните поддржувачи“.&lt;ref name=&quot;JP&quot;&gt;[https://www.jpost.com/israel-news/article-811060 'Israeli leaders slam ICJ's call for end to 'illegal' activities in Palestinian territories,'] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240719220812/https://www.jpost.com/israel-news/article-811060|date=19 July 2024}} ''[[Jerusalem Post]]'', 19 July 2024.&lt;/ref&gt;
* Министерот за национална безбедност [[Итамар Бен-Гвир]] изјавил дека одлуката „по којзнае кој пат докажува дека ова е изразито антисемитска и политичка организација“. 
* Израелскиот министер за финансии, [[Безалел Смотрих|Безалел Смотрих,]] повикал на итна анексија на Западниот Брег, наведувајќи: „Одговорот за Хаг - суверенитет сега.“&lt;ref name=&quot;Ynet&quot;&gt;Moran Azulay, Elisha Ben Kimon, [https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc 'Ben-Gvir calls ICJ 'a definite antisemitic organization; Smotrich: Sovereignty now','] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240722175300/https://www.ynetnews.com/article/ryyzrl00oc |date=22 July 2024}} [[Ynet]], 19 July 2024.&lt;/ref&gt;
* [[Бени Ганц]] изјавил дека одлуката била доказ за надворешно мешање кое е „контрапродуктивно за регионалната безбедност“, но исто така и дополнителен доказ за „судска оцена“ на политичкиот конфликт.&lt;ref&gt;[https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/ Gantz: ICJ ruling counterproductive to regional security; Liberman: Another antisemitic show] {{Семарх|url=https://web.archive.org/web/20240722175303/https://www.timesofisrael.com/liveblog-july-19-2024/|date=22 July 2024}} ''[[The Times of Israel]]'', 19 July 2024&lt;/ref&gt;
* [[Авигдор Либерман]] изјавил дека пресудата е „антисемитски чин“ и исто така го обвини судот за „почнување војна“ против Израел, кој „веќе се бори против шест други земји“.&lt;ref name=&quot;Shpigel&quot;&gt;Noa Shpigel, [','] ''[[Haaretz]]'', 19 July 2024.&lt;/ref&gt;
* [[Јарив Левин]], заменик-премиер на Израел, изјавил: „Никаква лага [од страна на Светскиот суд] нема да го промени едноставниот факт: земјата Израел му припаѓа на народот на Израел.“
* [[Израел Кац]], израелскиот министер за надворешни работи, изјави дека пресудата е „опасна“ бидејќи им оди во прилог на екстремистите и „ги охрабрува палестинските власти да продолжат по својот пат на клевета“.&lt;ref name=&quot;Shpigel&quot; /&gt;
* [[Јаир Лапид]], лидерот на опозицијата, изјавил дека одлуката била „неповрзана, еднострана, извалкана со антисемитизам“ и „служи само на исламскиот тероризам“.&lt;ref name=&quot;Shpigel&quot; /&gt;
* [[Ахмад Тиби]] изјавил дека пресудата „точно ја доловува реалноста, утврдувајќи дека состојбата на сегрегација и примената на израелскиот закон на окупираните територии е апартхејд“.&lt;ref name=&quot;Shpigel&quot; /&gt;
* Израелската невладина организација за човекови права Б'целем изјавила: „Нема повеќе изговори. Меѓународната заедница мора да го принуди Израел да ја прекине окупацијата.“

=== Политички одговори во Палестина ===

* Канцеларијата на палестинскиот претседател [[Махмуд Абас]] го поздравила мислењето и ја нарекла одлуката историска.&lt;ref name=&quot;:0&quot;/&gt;
* Генералниот секретар на Извршниот комитет на Палестинската ослободителна организација,  [[Хусеин ал-Шеик]], ја поздравил пресудата како победа за правото на Палестинците на самоопределување и сметал дека пресудата претставува „колапс и пораз на проектот за јудаизација преку конфискација, населување, раселување и расистички практики против народ под окупација“.

=== Политички реакции во САД ===

* [[Стејт департмент|Државниот департмент на Соединетите Американски Држави]] го критикувал мислењето на МСП, тврдејќи дека тоа ќе ги отежнело идните преговори за палестинска држава.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.reuters.com/world/us-criticizes-icj-opinion-israeli-occupation-palestinian-territories-2024-07-20/|title=US criticizes ICJ opinion on Israeli occupation of Palestinian territories|accessdate=20 July 2024}}&lt;/ref&gt;

=== Политички реакции во Велика Британија ===

* Новоформираната лабуристичка влада изјавила дека „ја почитува независноста на МСП“ и дека го разгледува мислењето пред да даде официјален одговор. 
* Министерството за надворешни работи додало дека Велика Британија „силно се спротивставува на проширувањето на нелегалните населби и зголемувањето на насилството на доселениците“.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|title='Impunity must end': World reacts to ICJ ruling against Israeli occupation|last=Al Jazeera Staff|language=en|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724100107/https://www.aljazeera.com/news/2024/7/20/impunity-must-end-world-reacts-to-icj-ruling-against-israeli-occupation|archive-date=24 July 2024|accessdate=2024-07-24}}&lt;/ref&gt;

=== Политички одговори во ЕУ ===

* [[Европска Унија|Европската Унија]] го поддржала советодавното мислење на МСП и изјавила дека мислењето било во согласност со сопствените ставови на блокот, а нејзиниот шеф за надворешна политика, [[Жозеп Борел]] рекол дека мислењето ќе биде анализирано во однос на неговото влијание врз политиката на ЕУ. &lt;ref name=&quot;mee1&quot;/&gt;
* [[Белгија|Белгиската]] министерка за надворешни работи, [[Хаџа Лахиб|Хаџа Лахиб,]] во објава на X изјавила: „Меѓународниот суд на правдата пресуди дека израелската окупација на палестинската територија не е во согласност со меѓународното право и дека активностите за населување мора да престанат. Белгија секогаш ќе се залага за почитување на меѓународното право.“&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;
* [[Шпанија]] изјавила дека мислењето „вклучува важни изјави... за незаконитоста на израелската окупација на палестинските територии и за населбите, меѓу другите аспекти“ и дека „Владата ги повикува ОН и меѓународната заедница да ги земат предвид заклучоците од извештајот и да донесат соодветни мерки во овој поглед“.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|title=Spain welcomes the ICJ ruling that considers the Israeli occupation of Palestinian territories illegal|last=Ayllon|first=Luis|date=2024-07-21|work=The Diplomat in Spain|access-date=24 July 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240724233607/https://thediplomatinspain.com/en/2024/07/21/spain-welcomes-the-icj-ruling-that-considers-the-israeli-occupation-of-palestinian-territories-illegal/89867/|archive-date=24 July 2024}}&lt;/ref&gt;
* Министерството за надворешни работи на [[Словенија]] го повикала Израел „да ги почитува своите должности и обврски според меѓународното право“, како што било наведено во мислењето на МСП. &lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
* [[Норвешка|Норвешкиот]] министер за надворешни работи, [[Еспен Барт Ајде]], во објава на X изјавли: „МСП е кристално јасен: израелските политики и практики треба да се сметаат за анексија на големи делови од окупираната палестинска територија и се во спротивност со меѓународното право. Ова е недвосмислена порака до Израел, која очекуваме веднаш да ја почитува.“&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

=== Политички одговори во Африка ===

* [[Јужноафриканска Република|Јужноафриканскиот]] министер за меѓународни односи и соработка, [[Роналд Ламола|Роналд Ламола,]] изјавил дека мислењето „ја потврдува долгогодишната позиција на Јужна Африка дека окупацијата на палестинската територија од страна на Израел останува незаконска според меѓународното право“ и дека „сега постои дополнителна законска обврска за сите држави да го прекинат соучеството во нелегалните дејствија на Израел и да дејствуваат за да обезбедат почитување на меѓународното право“, се велело во соопштението.&lt;ref name=&quot;:1&quot;/&gt;

=== Анализи ===

* [[Даниел Леви (политички аналитичар)|Даниел Леви]], политички аналитичар, изјавика дека случајот пред МСП ќе ги натера третите страни да се справат со последиците од тоа што се „соучесници во ова кршење на меѓународното право и во гарантирањето неказнивост за страната што го прекршила, имено Израел“.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|title=Hearing on Israeli occupation could help peace process under international law|work=Al Jazeera|archive-url=https://web.archive.org/web/20240219221522/https://www.aljazeera.com/news/liveblog/2024/2/19/israels-war-on-gaza-live-food-trucks-surrounded-as-hunger-spreads-in-gaza?update=2718269|archive-date=19 February 2024|accessdate=20 February 2024}}&lt;/ref&gt;
* Новинарот на Ynet, Итамар Ајхнер, изјавил дека иако одлуката на МСП претставувала најлошото сценарио од кое се плашеле израелските политичари, сепак самата „бруталност“ на мислењето можело да дејствува во корист на Израел и според него, веројатно било дека израелските лидери се надевале дека [[Доналд Трамп]] ќе победи на изборите во САД, а потоа ќе донесе закони против МСП и МКС и ќе воведе санкции врз судиите одговорни за овие пресуди.

== Поврзано ==

* [[Меѓународно право и арапско-израелскиот конфликт]]
* [[Правни последици од изградбата на ѕид на окупираната палестинска територија]]
* [[Истрага на Меѓународниот кривичен суд во Палестина]]
* [[Легалноста на израелската окупација на Палестина]]
* [[Седумдесет и седма сесија на Генералното собрание на Обединетите нации]]
* [[Тужбата за геноцид на Јужна Африка против Израел]]

== Наводи ==
{{Наводи}}

== Надворешни врски ==

* [https://www.icj-cij.org/case/186 Преглед на случајот] (од веб-страницата на Меѓународниот суд на правдата)
* [https://www.undocs.org/A/RES/77/247 Целосен текст на резолуцијата на Генералното собрание на ООН] од 30 декември 2022 година
* [https://www.un.org/unispal/document/verbatim-record-public-sitting-legal-consequences-arising-from-the-policies-and-practices-of-israel-in-the-occupied-palestinian-territory-including-east-jerusalem-21feb2024/ Verbatim Records од 19–21 февруари 2024 година]
* [https://www.icj-cij.org/sites/default/files/case-related/186/186-20240719-adv-01-00-en.pdf Правни последици што произлегуваат од политиките и практиките на Израел на окупираната палестинска територија, вклучително и Источен Ерусалим], советодавно мислење на Меѓународниот суд на правдата, 19 јули 2024 година
* [https://www.ejiltalk.org/will-history-repeat-itself-anticipating-the-icj-advisory-opinion-on-the-legal-status-of-israels-occupation-and-its-consequences/ Објава на блогот од ''EJIL:Talk!''] (блог на Европскиот журнал за меѓународно право)
* [http://opiniojuris.org/2023/02/28/should-the-icj-answer-the-general-assemblys-request-for-an-advisory-opinion-on-the-legality-of-israels-occupation/ Објава на блогот од ''Opinio Juris'']
{{Обединети Нации}}
[[Категорија:Историја на човековите права]]</text>
      <sha1>qyxgahx30h4a32yqz3gd7qucxs56soa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Седумнаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1397200</id>
    <revision>
      <id>5600850</id>
      <parentid>5588800</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:07:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="79332" sha1="lnggoq9m0iutqhcq2c0rm72iqpju8q0" xml:space="preserve">[[Податотека:17th_Amendment_Pg1of1_AC.jpg|мини|298x298пкс|Седумнаесеттиот амандман во Националните архиви]]
'''Седумнаесеттиот амандман''' ('''Амандман XVII''') од [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот на Соединетите Американски Држави]] воспоставил директен избор на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|сенатори на Соединетите Американски Држави]] во секоја држава. Амандманот ги заменил член I, дел 3, клаузули 1 и{{Меѓупростори}}2 од Уставот, според кој сенаторите биле назначувани од страна на државните законодавни тела. Исто така, се променила постапката за пополнување на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|празните места во Сенатот]], дозволувајќи им на државните законодавни тела да им дозволат на своите гувернери да вршат привремени назначувања додека не се одржат вонредни избори.

Амандманот бил предложен од [[62-ри Конгрес на Соединетите Американски Држави|62-от Конгрес]] во 1912 година и станал дел од Уставот по ратификацијата од три четвртини (36) од државните законодавни тела: на 8 април 1913 година. Актуелните сенатори не биле засегнати сè додека не им истекле постојните мандати. Преобразбата започнала со два специјални избори во Џорџија &lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://bioguideretro.congress.gov/Home/MemberDetails?memIndex=B000014|title=BACON, Augustus Octavius (1839–1914)|work=Biographical Directory of the U.S. Congress|archive-url=https://web.archive.org/web/20200224174957/https://bioguideretro.congress.gov/Home/MemberDetails?memIndex=B000014|archive-date=February 24, 2020|accessdate=February 24, 2020|quote=became the first U.S. Senator elected by popular vote following ratification of the 17th Amendment, on July 15, 1913}}&lt;/ref&gt; и во Мериленд, а потоа сериозно со изборите во ноември 1914 година; била завршена на 4 март 1919 година, кога сенаторите избрани на изборите во ноември 1918 година ја презеле функцијата.

== Текст ==
{{Цитат во кутија|Сенатот на Соединетите Американски Држави ќе биде составен од двајца сенатори од секоја држава, избрани од нејзиниот народ, за шест години; и секој сенатор ќе има еден глас. Електорите во секоја држава ќе ги имаат квалификациите потребни за електорите на најбројната гранка на државните законодавни тела.

Кога ќе се појават празни места во претставниците на која било држава во Сенатот, извршната власт на таа држава ќе издаде налози за избор за пополнување на таквите празни места: Под услов, законодавното тело на која било држава да може да ја овласти извршната власт да врши привремени назначувања сè додека народот не ги пополни празните места со избори како што ќе наложи законодавното тело.

Овој амандман нема да се толкува на начин што ќе влијае на изборот или мандатот на кој било сенатор избран пред да стапи во сила како дел од Уставот.
&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_amendments_11-27.html#17|title=The Constitution of the United States Amendments 11–27|publisher=[[National Archives and Records Administration]]|access-date=7 January 2011|archive-date=May 26, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130526170111/http://www.archives.gov/exhibits/charters/constitution_amendments_11-27.html#17|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}

== Позадина ==
=== Оригинална композиција ===
[[Податотека:JusticeJamesWilson.jpg|десно|мини|Џејмс Вилсон бил единствениот член на Уставната конвенција кој ја поддржал опцијата за избор на [[Сенат на Соединетите Американски Држави|Сенатот на Соединетите Држави]] со гласање на народот.]]
Првично, според Член I, Дел 3, Клаузули 1 и{{Меѓупростори}}2 од [[Устав на Соединетите Американски Држави|Уставот]], секое државно законодавно тело ги избирало сенаторите на својата држава за шестгодишен мандат.  Секоја држава, без оглед на големината, имала право на двајца сенатори како дел од Конектичкиот компромис помеѓу малите и големите држави.  Ова било во спротивност со [[Претставнички дом на Соединетите Американски Држави|Претставничкиот дом]], тело избрано со гласање на народот, и било опишано како неспорна одлука; во тоа време, [[Џејмс Вилсон]] бил единствениот застапник на народното избирање на Сенатот, но неговиот предлог бил отфрлен со 10-1.  Имало многу предности во оригиналниот метод на избор на сенатори. Пред Уставот, федерално тело било тело каде што државите ефикасно формирале само трајни договори, при што граѓаните ја задржувале својата лојалност кон нивната првобитна држава. Сепак, според новиот Устав, на федералната влада ѝ биле дадени значително повеќе овластувања отколку порано. Изборот на сенаторите од страна на државните законодавни тела ги уверило антифедералистите дека ќе има одредена заштита од голтањето на државите и нивните овластувања од страна на федералната влада,  и обезбедување [[Поделба на власта|контрола]] врз моќта на федералната влада. {{Sfn|Bybee|1997}}

Дополнително, подолгите мандати и избегнувањето на народните избори го претвориле Сенатот во тело кое можело да се спротивстави на популизмот на Домот. Додека претставниците работеле во двогодишен циклус на директни избори, што ги правело често одговорни пред своите избирачи, сенаторите можеа да си дозволат „да имаат понепристрасен поглед на прашањата што доаѓаат пред Конгресот“. {{Sfn|Bybee|1997}} Државните законодавни тела го задржале теоретското право да им „даваат инструкции“ на своите сенатори да гласаат за или против предлозите, со што им давале на државите и директно и индиректно претставување во федералната влада.  Сенатот бил дел од формален [[Дводомен парламент|дводомен систем]], при што членовите на Сенатот и Домот биле одговорни пред сосема различни изборни единици; ова помогнало да се надмине проблемот со тоа што федералната влада беше предмет на „посебни интереси“.  Членовите на Уставната конвенција го сметале Сенатот за паралелен со британскиот [[Дом на лордовите]] како „горен дом“, кој ги содржи „подобрите луѓе“ од општеството, но различни бидејќи тие би биле совесно избрани од горните домови на државните законодавни тела за фиксни мандати, а не само наследени за цел живот. Се надевал дека тие ќе обезбедат поспособно одлучување и поголема стабилност од Претставничкиот дом поради статусот на сенаторите. 

=== Проблеми ===
Оние кои биле за популарни избори за сенатори верувале дека два основни проблеми се предизвикани од оригиналните одредби: корупција во законодавството и изборни ќорсокаци.  Постоело чувство дека сенаторските избори се „купуваат и продаваат“, менувајќи се за услуги и суми пари, а не поради компетентноста на кандидатот. Помеѓу 1857 и 1900 година, Сенатот истражувал три избори за корупција. На пример, во 1900 година, Вилијам А. Кларк поднел оставка откако сенатскиот комитет заклучил дека тој купил гласови во законодавниот дом на Монтана. Но, конзервативните аналитичари Џеј Бајби и Тод Зивици велат дека оваа загриженост е во голема мера неоснована; имало „недостаток на цврсти информации“ за оваа тема. {{Sfn|Bybee|1997}} Во повеќе од еден век законодавни избори на американски сенатори, само десет случаи биле оспорени за наводи за несоодветност. 

Изборните застојни состојби претставувале друг проблем. Бидејќи државните законодавни тела биле задолжени да одлучат кого да назначат за сенатори, системот се потпираше на нивната способност да се согласат. Некои држави не можеле, и со тоа го одложувале испраќањето сенатори во Конгресот; во неколку случаи, системот се распаднал до тој степен што државите целосно немале застапеност во Сенатот. {{Sfn|Bybee|1997}} Застојните состојби почнале да стануваат проблем во 1850-тите, при што застојната законодавна власт [[Индијана|на Индијана]] дозволила едно место во Сенатот да остане празно две години. &lt;ref name=&quot;SenateWebsite&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm|title=Direct Election of Senators|work=United States Senate|archive-url=https://web.archive.org/web/20171206010152/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm|archive-date=December 6, 2017|accessdate=26 June 2014}}&lt;/ref&gt; Пресвртната точка дошла во 1865 година со изборот на Џон П. Стоктон (демократ од Њу Џерси), што се случило откако законодавната власт на [[Њу Џерси]] ги променила своите правила во врска со дефиницијата за кворум и затоа било со мнозинство наместо со апсолутно мнозинство. 

Во 1866 година, Конгресот донел одлука за стандардизирање на двостепен процес за избори за Сенат.  Во првиот чекор, секоја комора на државното законодавство се состанувала одделно за да гласа. Следниот ден, коморите се состанувале во „заедничко собрание“ за да ги проценат резултатите, и доколку мнозинството во двата дома гласало за истото лице, тоа било избрано. Доколку не, заедничкото собрание требало да гласа за сенатор, при што секој член ќе добие глас. Ако ниедно лице не добие мнозинство, заедничкото собрание било должно да се состанува секој ден за да земе барем еден глас додека не се избере сенатор.  Сепак, помеѓу 1891 и 1905 година, 46 избори биле во ќорсокак во 20 држави; во еден екстремен пример, едно место во Сенатот за Делавер останало неисполнето од 1899 до 1903 година.  Работата со одржувањето избори, исто така, предизвикало големи нарушувања во државните законодавни тела, при што цела третина од Претставничкиот дом на Орегон одлучила да не положи заклетва во 1897 година поради спор околу слободното место во Сенатот. Резултатот бил тоа што законодавното тело на Орегон не било во можност да донесе закон таа година.

Живицки повторно тврди дека ова не било сериозен проблем. Ќор-сокаците биле проблем, но тие биле исклучок, а не норма; голем број законодавни тела воопшто не заглавувале во изборите. Повеќето од оние кои го правеле тоа во 19 век биле новопримените западни држави, кои страдале од „неискусни законодавни тела и слаба партиска дисциплина“.{{Меѓупростори}}... како што западните законодавни тела стекнуваа искуство, ќор-сокаците стануваа поретки.“ Додека Јута страдала од ќор-сокаци во 1897 и 1899 година, тие станале она што Живицки го нарекува „добро искуство во наставата“, а Јута никогаш повторно не успеала да избере сенатори.  Друга загриженост била тоа што кога ќе се појават ќор-сокаци, државните законодавни тела не биле во можност да ги водат своите други вообичаени работи; Џејмс Кристијан Ур, пишувајќи во ''Правен преглед на Јужен Тексас
'', забележал дека ова всушност не се случило. Во ситуација на ќор-сокак, државните законодавни тела би се справиле со прашањето со држење „еден глас на почетокот на денот - потоа законодавците би продолжиле со своите вообичаени работи“. 

На крајот, се сметало дека законодавните избори одржани во годините на избори за Сенат во една држава станале толку доминирани од работата за избор на сенатори што изборот на државата за сенатор го одвлекувал вниманието на електоратот од сите други релевантни прашања. {{Sfn|Bybee|1997}} Сенаторот Џон Х. Мичел забележал дека Сенатот станал „витално прашање“ во сите законодавни кампањи, при што политичките ставови и квалификациите на кандидатите за државни законодавни тела биле игнорирани од гласачите кои биле повеќе заинтересирани за индиректните избори за Сенат. &lt;ref name=&quot;DSchleicher&quot;&gt;{{Наведен нестручен часопис|access-date=9 October 2014}}&lt;/ref&gt; За да се поправи ова, некои државни законодавни тела создадале „советнички избори“ кои служеле како де факто општи избори, дозволувајќи им на законодавните кампањи да се фокусираат на локални прашања.

=== Повици за реформи ===

[[File:BRYAN, WILLIAM JENNINGS LCCN2016856655 (cropped).jpg|thumb|left|[[Вилијам Џенингс Брајан]] водел кампања за народен избор на американските сенатори.]]

Повиците за уставен амандман во врска со изборот на сенаторите започнале во почетокот на 19 век, при што [[Хенри Р. Сторс]] во 1826 година предложил амандман што би овозможил народен избор.&lt;ref&gt;{{cite book|last=Stathis|first=Stephen W.|title=Landmark debates in Congress: from the Declaration of independence to the war in Iraq|url=https://archive.org/details/landmarkdebatesi0000stat|year=2009|publisher=CQ Press|isbn=978-0-87289-976-6|oclc=232129877|page=[https://archive.org/details/landmarkdebatesi0000stat/page/253 253]}}&lt;/ref&gt; Слични амандмани биле воведени во 1829 и 1855 година, при што „најистакнат“ поддржувач бил [[Ендрју Џонсон]], кој го покренал прашањето во 1868 година и сметал дека предностите на идејата се „толку очигледни“ што не било потребно дополнително објаснување.{{sfn|Bybee|1997|p=536}} Како што е наведено погоре, во 1860-тите имало голем конгресен спор околу ова прашање, при што Претставничкиот дом и Сенатот гласале да го поништат именувањето на Џон П. Стоктон во Сенатот затоа што бил одобрен со релативно мнозинство во законодавниот дом на Њу Џерси, а не со апсолутно мнозинство. Како реакција, Конгресот во јули 1866 година усвоил закон со кој се барало законодавните домови на државите да избираат сенатори со апсолутно мнозинство.{{sfn|Bybee|1997|p=536}}

До 1890-тите, поддршката за воведување директен избор за Сенатот значително се зголемила, а реформаторите работеле на два фронта. На првиот фронт, [[Популистичка партија (САД)|Популистичката партија]] го вклучила директниот избор на сенатори во својата [[Омаха платформа]], усвоена во 1892 година.&lt;ref&gt;{{cite book|last1=Boyer|first1=Paul S.|last2=Dubofsky|first2=Melvyn|title=The Oxford companion to United States history|year=2001|publisher=Oxford University Press|isbn=978-0-19-508209-8|oclc=185508759|page=[https://archive.org/details/oxfordcompaniont00paul_0/page/612 612]|url-access=registration|url=https://archive.org/details/oxfordcompaniont00paul_0/page/612}}&lt;/ref&gt; [[Список на гласачки мерки во Орегон#1908|Во 1908 година]], [[Орегон]] го донел првиот закон што го засновал изборот на американските сенатори на народно гласање. Орегон набргу бил следен од [[Небраска]].&lt;ref&gt;[https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm &quot;Direct Election of Senators&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171206010152/https://www.senate.gov/artandhistory/history/common/briefing/Direct_Election_Senators.htm |date=December 6, 2017 }}, United States Senate webpage, Origins and Development—Institutional.&lt;/ref&gt;. Поддржувачите на народниот избор истакнувале дека десет држави веќе имале необврзувачки прелиминарни избори за сенатски кандидати,&lt;ref name=&quot;Bybee 1997 p.&amp;nbsp;537&quot;&gt;Bybee (1997) p.&amp;nbsp;537&lt;/ref&gt; на кои кандидатите биле избирани од јавноста, фактички служејќи како советодавни референдуми што им укажувале на законодавните домови како да гласаат; реформаторите воделе кампања повеќе држави да воведат сличен метод.

[[Вилијам Рендолф Херст]] создал национална читателска публика за директен избор на американските сенатори со серија статии од 1906 година во своето списание ''[[Космополитан]]'', користејќи раскошен јазик во нападите против „Предавството на Сенатот“. Дејвид Греам Филипс, разобличувачки новинар, го опишал [[Нелсон Олдрич]] од Род Ајленд како главниот „предавник“ меѓу „таа расипана дружина“ што го контролирала Сенатот преку кражба, лажно сведочење и поткуп на државните законодавни тела за да обезбеди избор во Сенатот. Неколку државни законодавни тела почнале да поднесуваат петиции до Конгресот за директен избор на сенатори. До 1893 година, Претставничкиот дом имал двотретинско мнозинство за таков амандман. Но кога заедничката резолуција стигнала до Сенатот, пропаднала поради занемарување, како и повторно во 1900, 1904 и 1908 година; секојпат Претставничкиот дом ја одобрувал соодветната резолуција, а секојпат таа умирала во Сенатот.&lt;ref&gt;MacNeil, Neil and Richard A. Baker, ''The American Senate: An Insider's History'' 2013, {{ISBN|978-0-19-536761-4}}. pp.&amp;nbsp;22–23.&lt;/ref&gt;

На вториот национален законодавен фронт, реформаторите работеле кон уставен амандман, кој имал силна поддршка во Претставничкиот дом, но првично бил спротивставен од Сенатот. Бајби забележува дека државните законодавни тела, кои би ја изгубиле својата моќ доколку реформите поминат, ја поддржувале кампањата. До 1910 година, 31 државно законодавно тело усвоило резолуции што повикувале на уставен амандман за директен избор, а истата година десет [[Републиканска партија (САД)|републикански]] сенатори што се спротивставувале на реформата биле исфрлени од своите места, што дејствувало како „повик за будење на Сенатот“.

Меѓу реформаторите бил и [[Вилијам Џенингс Брајан]], додека меѓу противниците се наоѓале почитувани личности како [[Елиху Рут]] и [[Џорџ Фризби Хоар]]; Рут толку силно се грижел за прашањето што по усвојувањето на Седумнаесеттиот амандман одбил повторно да се кандидира за Сенатот. Брајан и реформаторите се залагале за народен избор истакнувајќи ги недостатоците што ги гледале во постојниот систем, особено корупцијата и изборните ќор-сокаци, и будејќи популистичко расположение. Најважен бил популистичкиот аргумент дека постоела потреба да се „разбуди кај сенаторите... поостро чувство на одговорност кон народот“, нешто што се сметало дека им недостасува; изборот преку државните законодавни тела се сметал за анахронизам што не бил во чекор со желбите на американскиот народ и што довел до тоа Сенатот да стане „еден вид аристократско тело—премногу оддалечено од народот, надвор од неговиот дофат и без посебен интерес за неговата благосостојба“.{{sfn|Bybee|1997|p=544}} Населувањето на Западот и континуираното апсорбирање на стотици илјади имигранти го прошириле чувството за „народот“.

Хоар одговорил дека „народот“ бил и помалку постојано и помалку доверливо тело од државните законодавни тела, и дека пренесувањето на одговорноста за избор на сенатори на него би довело таа да премине во рацете на тело што „трае само еден ден“ пред да се промени. Други контрааргументи биле дека истакнати сенатори не би можеле да бидат избрани директно и дека, бидејќи голем број сенатори имале искуство во Претставничкиот дом (кој веќе се избирал директно), уставен амандман би бил бесмислен.{{sfn|Bybee|1997|p=545}} Противниците ја сметале реформата за закана за правата и независноста на државите, кои биле „суверени, овластени... да имаат посебна гранка на Конгресот... во која би можеле да ги испратат своите амбасадори“. На ова се одговарало со аргументот дека промена во начинот на избор на сенаторите не би ги променила нивните одговорности.{{sfn|Bybee|1997|p=546}}

Новата сенатска класа од 1910 година донела нова надеж за реформаторите. Четиринаесет од триесетте новоизбрани сенатори биле избрани преку партиски прелиминарни избори, што фактички претставувало народен избор во нивните држави. Повеќе од половина од државите имале некаква форма на прелиминарен избор за Сенатот. Сенатот конечно му се придружил на Претставничкиот дом во поднесувањето на Седумнаесеттиот амандман до државите на ратификација, речиси деведесет години откако првпат бил претставен во Сенатот во 1826 година.&lt;ref&gt;MacNeil, Neil and Richard A. Baker, ''The American Senate: An Insider's History'' 2013, {{ISBN|978-0-19-536761-4}}. p.&amp;nbsp;23.&lt;/ref&gt;

До 1912 година, 239 политички партии и на државно и на национално ниво ветиле некаква форма на директен избор, а 33 држави вовеле употреба на директни прелиминарни избори.Rossum (1999) p.&amp;nbsp;708 Дваесет и седум држави повикале на [[Уставна конвенција за предлагање амандмани на Уставот на САД|уставна конвенција]] по ова прашање, при што биле потребни 31 држава за да се достигне прагот; [[Аризона]] и [[Ново Мексико]] секоја станале држава таа година (со што вкупниот број држави достигнал 48) и се очекувало да ја поддржат иницијативата. [[Алабама]] и [[Вајоминг]], веќе држави, усвоиле резолуции во корист на конвенција без формално да повикаат на неа.&lt;ref&gt;Rossum (1999) p.&amp;nbsp;710&lt;/ref&gt;

==Предлог и ратификација==
===Предлог во Конгресот===

Во 1911 година, Претставничкиот дом ја усвоил Заедничката резолуција 39 на Претставничкиот дом, со која бил предложен уставен амандман за директен избор на сенатори. Првичната резолуција усвоена од Претставничкиот дом ја содржела следнава одредба:&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment/hjres39.html|title=17th Amendment: Direct Election of U.S. Senators|date=August 15, 2016|access-date=April 3, 2017|archive-date=April 4, 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170404130828/https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment/hjres39.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

{{blockquote|Времето, местото и начинот на одржување на изборите за сенатори ќе бидат пропишани во секоја држава од нејзиното законодавно тело.}}

Оваа таканаречена клаузула „race rider“ би ги зајакнала овластувањата на државите во однос на изборите за сенатори и би ги ослабнала оние на Конгресот, бидејќи би го поништила овластувањето на Конгресот да ги поништува државните закони што влијаат врз начинот на спроведување на сенаторските избори.&lt;ref&gt;Zachary Clopton &amp; Steven E. Art, [http://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5085&amp;context=journal_articles &quot;The Meaning of the Seventeenth Amendment and a Century of State Defiance&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170404130751/http://chicagounbound.uchicago.edu/cgi/viewcontent.cgi?article=5085&amp;context=journal_articles |date=April 4, 2017 }}, 107 Northwestern University Law Review 1181 (2013), pp. 1191–1192&lt;/ref&gt;

Од 1890-тите, речиси сите црнци на Југот, како и многу сиромашни белци, биле [[Одземање на избирачкото право по периодот на Реконструкцијата|лишени од избирачко право]] со нови одредби во државните устави што во практика биле дискриминаторски. Тоа значело дека милиони луѓе немале политичко претставување, а поголемиот дел од Југот ''де факто'' бил составен од еднопартиски држави. Оваа „дополнителна одредба“ имала цел да им овозможи на овие држави да продолжат со таквите практики, заштитени од какво било федерално мешање.

Кога резолуцијата дошла пред Сенатот, сенаторот [[Џозеф Л. Бристоу]] (Р-КС) предложил амандман со кој се отстранувала оваа дополнителна одредба. Амандманот бил одобрен со 45 гласа наспроти 44, откако потпретседателот [[Џејмс С. Шерман]] го дал одлучувачкиот глас „за“.&lt;ref&gt;Proceedings of the US Senate, 12 June 1911. ''Congressional Record'', vol. 47, pt. 2, pg. 1923.&lt;/ref&gt;

Потоа изменетата резолуција била усвоена со 64 гласа наспроти 24, при што четворица не гласале.&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment/ |title=17th Amendment to the U.S. Constitution: Direct Election of U.S. Senators |date=August 15, 2016 |access-date=April 3, 2017 |archive-date=April 28, 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170428161029/https://www.archives.gov/legislative/features/17th-amendment|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Речиси една година подоцна, Претставничкиот дом ја прифатил измената. [[Извештај на конференциски комитет|Конференцискиот извештај]], кој подоцна станал Седумнаесеттиот амандман, бил одобрен од Сенатот со 42 гласа наспроти 36 на 12 април 1912 година, а од Претставничкиот дом со 238 гласа наспроти 39, при што 110 членови не гласале, на 13 мај 1912 година.

===Ратификација од државите===

[[File:17th Amendment Ratification map.svg|thumb|{{legend|#377eb8|Првичен ратификатор на амандманот}}{{legend|#9EC7F3|Ратификуван по усвојувањето}}{{legend|#E0584E|Го отфрлил амандманот}}{{legend|#D3D3D3|Не презел дејство за амандманот}}]]

Откако бил усвоен од Конгресот, амандманот бил испратен до државите на ратификација и бил ратификуван од:&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;&gt;{{cite book|title=The Constitution of the United States and Amendments Thereto|year=1961|publisher=Virginia Commission on Constitutional Government|page=49|editor=James J. Kilpatrick}}&lt;/ref&gt;

# [[Масачусетс]]: 22 мај 1912 година
# [[Аризона]]: 3 јуни 1912 година
# [[Минесота]]: 10 јуни 1912 година
# [[Њујорк (држава)|Њујорк]]: 15 јануари 1913 година
# [[Канзас]]: 17 јануари 1913 година
# [[Орегон]]: 23 јануари 1913 година
# [[Северна Каролина]]: 25 јануари 1913 година
# [[Калифорнија]]: 28 јануари 1913 година
# [[Мичиген]]: 28 јануари 1913 година
# [[Ајова]]: 30 јануари 1913 година
# [[Монтана]]: 30 јануари 1913 година
# [[Ајдахо]]: 31 јануари 1913
# [[Западна Вирџинија]]: 4 февруари 1913
# [[Колорадо]]: 5 февруари 1913
# [[Невада]]: 6 февруари 1913
# [[Тексас]]: 7 февруари 1913
# [[Вашингтон (држава)|Вашингтон]]: 7 февруари 1913
# [[Вајоминг]]: 8 февруари 1913
# [[Арканзас]]: 11 февруари 1913
# [[Мејн]]: 11 февруари 1913
# [[Илиноис]]: 13 февруари 1913
# [[Северна Дакота]]: 14 февруари 1913
# [[Висконсин]]: 18 февруари 1913
# [[Индијана]]: 19 февруари 1913
# [[Њу Хемпшир]]: 19 февруари 1913 година
# [[Вермонт]]: 19 февруари 1913 година
# [[Јужна Дакота]]: 19 февруари 1913 година
# [[Оклахома]]: 24 февруари 1913 година
# [[Охајо]]: 25 февруари 1913 година
# [[Мисури]]: 7 март 1913 година
# [[Ново Мексико]]: 13 март 1913 година
# [[Небраска]]: 14 март 1913 година
# [[Њу Џерси]]: 17 март 1913 година
# [[Тенеси]]: 1 април 1913 година
# [[Пенсилванија]]: 2 април 1913 година
# [[Конектикат]]: 8 април 1913 година&lt;br&gt;Со ратификување на Седумнаесеттиот од страна на 36 држави Амандманот, тој бил заверен од [[Државен секретар на Соединетите Американски Држави|државен секретар]] [[Вилијам Џенингс Брајан]] на 31 мај 1913 година, како дел од Уставот.&lt;ref name=&quot;ReferenceA&quot;/&gt; Амандманот последователно беше ратификуван од:
# [[Луизијана]]: 11 јуни 1914 година
# [[Алабама]]: 11 април 2002 година&lt;ref name=148CongRecS9419&gt;[http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CREC-2002-09-26/pdf/CREC-2002-09-26-pt1-PgS9418-39] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130115193042/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CREC-2002-09-26/pdf/CREC-2002-09-26-pt1.pdf235193042/http://www.gpo.gov/fdsys/pkg/CREC-2002-09-26/pdf/CREC-2002-09-26-pt1.pdf255193042 }}, Заедничка резолуција на Домот бр. 12, „Заедничка резолуција усвоена од Законодавното собрание на државата Алабама во врска со ратификацијата на Седумнаесеттиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави“, Том 148 „Конгресни записи“, страница 18241 (трајно, врзано издание) и страница S9419 (прелиминарно, издание со меки корици). 26 септември 2002 година. Преземено на 10 мај 2012 година. {{Потребен е хронолошки цитат|датум=мај 2012 година|причина=Можам само да потврдам дека е забележано од Сенатот на САД до 26 септември 2002 година; не е вистинскиот датум на ратификација на Алабама}}&lt;/ref&gt;
# [[Делавер]]: 1 јули 2010 година&lt;ref&gt;{{цитирај веб|url=https://legis.delaware.gov/LIS/lis145.nsf/2bede841c6272c888025698400433a04/d789187e5c34856f852576f8006366f2?OpenDocument|title=Формално ратификување на 17-тиот амандман на Уставот на Соединетите Американски Држави со кој се предвидува народниот избор на сенатори во Сенатот на Соединетите Американски Држави|publisher=Држава Делавер|access-date=9 февруари 2015 година|archive-date=10 февруари, 2015|archive-url=https://web.archive.org/web/20150210015834/http://legis.delaware.gov/LIS/lis145.nsf/2bede841c6272c888025698400433a04/d789187e5c34856f852576f8006366f2?OpenDocument|url-status=live}}&lt;/ref&gt; (по отфрлањето на амандманот на 18 март 1913 година)
# [[Мериленд]]: 1 април 2012 година&lt;ref&gt;{{Citation|title=Заедничка резолуција на Сенатот 2|date=1 април, 2012|url=http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&amp;ys=2012rs/billfile/sj0002.htm|access-date=29 април 2012|archive-date=14 декември 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214091525/http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&amp;ys=2012rs%2Fbillfile%2Fsj0002.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Заедничка резолуција 3 на Претставничкиот дом|date=1 април, 2012|url=http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&amp;ys=2012rs/billfile/hj0003.htm|access-date=29 април 2012|archive-date=14 декември 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20131214091448/http://mgaleg.maryland.gov/webmga/frmMain.aspx?tab=subject3&amp;ys=2012rs%2Fbillfile%2Fhj0003.htm|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Citation|title=Потпишување на закони 22 мај 2012|date=22 мај 2012|url=http://www.gov.state.md.us/documents/Signed5.22.12.pdf|access-date=23{{Мртва_врска|date=July 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} мај 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20130115035606/http://www.gov.state.md.us/documents/Signed5.22.12.pdf%7Carchive-date%3D15 јануари 2013|url-status=dead}&lt;/ref&gt;
# [[Род Ајленд]]: 20 јуни 2014 година

[[Законодавно собрание на Јута|Законодавното собрание на Јута]] го отфрлило амандманот на 26 февруари 1913 година. Не било преземено никакво дејство во врска со амандманот од страна на [[Флорида]],&lt;ref&gt;At the time, Article XVI, Section 19, of the Florida Constitution provided that &quot;No Convention nor Legislature of this State shall act upon any amendment of the Constitution of the United States proposed by Congress to the several States, unless such Convention or Legislature shall have been elected after such amendment is submitted.&quot; The first legislature elected after such submission did not meet until April 5, 1913. See Fla. Const. of 1885, Art. III, § 2. By that time, the amendment had been ratified by 35 states, and, as noted above, would be ratified by the 36th state on April 8, 1913, a circumstance which made any action by the Florida Legislature unnecessary.&lt;/ref&gt; [[Џорџија (американска држава)|Џорџија]], [[Кентаки]], [[Мисисипи]], [[Јужна Каролина]] или [[Вирџинија]]. Алјаска и Хаваи сè уште не биле држави во времето кога бил предложен амандманот и затоа го ратификувале амандманот заедно со остатокот од Уставот како дел од пристапувањето кон Унијата во 1959 година.

==Последици==
Седумнаесеттиот амандман го изменил процесот на избор на сенатори на Соединетите Американски Држави и го променил начинот на кој се пополнувале испразнетите места. Првично, Уставот барал законодавните тела на државите да ги пополнуваат испразнетите места во Сенатот.

Според судијата Бајби, Седумнаесеттиот амандман имал драматично влијание врз политичкиот состав на Сенатот на САД.{{sfn|Bybee|1997|p=552}} Пред Врховниот суд да го наложи принципот [[еден човек, еден глас]] во случајот ''[[Рејнолдс против Симс]]'' (1964), нерамномерната распределба на изборните единици во државните законодавни тела била вообичаена. На пример, на руралните окрузи и градовите можело да им биде дадена „еднаква тежина“ во државните законодавни тела, што овозможувало еден рурален глас да вреди колку 200 градски гласа. Нерамномерно распределените државни законодавни тела би им овозможиле на републиканците контрола врз Сенатот на [[Избори за Сенатот на САД (1916)|сенатските избори во 1916 година]]. Со директниот избор, секој глас бил еднакво вреднуван, а демократите ја задржале својата силна позиција на Југот и ги неутрализирале нето-добивките на републиканците на Североистокот со освојување нови места во Ново Мексико, Јута и Вајоминг, задржувајќи ја контролата врз Сенатот.&lt;ref&gt;{{harvnb|Bybee|1997|p=552}}&lt;/ref&gt; Слично на тоа, Бајби сметал дека [[Републиканска револуција ( 1994)|Републиканската револуција од 1994 година]] не би се случила без директниот избор на сенаторите; наместо тоа, демократите би контролирале 70 места во Сенатот наспроти 30 за републиканците.&lt;ref&gt;{{harvnb|Bybee|1997|p=553}}&lt;/ref&gt;

Угледот на корумпираните и произволни државни законодавни тела продолжил да опаѓа додека Сенатот му се придружувал на Претставничкиот дом во спроведувањето на народни реформи. Бајби тврдел дека амандманот довел до целосна „дискредитација“ на државните законодавни тела, без потпората на државно заснована контрола врз Конгресот. Во децениите по Седумнаесеттиот амандман, федералната влада можела да донесува [[Прогресивизам во Соединетите Американски Држави|прогресивни]] мерки.&lt;ref&gt;{{harvnb|Bybee|1997|p=535}}. This was partially fueled by the senators; he wrote in the ''[[Northwestern University Law Review]]'':

{{blockquote|Политиката, како и природата, се гнасеше од вакуум, па затоа сенаторите чувствуваа притисок да направат нешто, имено да донесат закони. Откако сенаторите повеќе не беа одговорни пред државните законодавни тела и ограничени од нив, функцијата за максимизирање на сенаторите беше неограничена; сенаторите речиси секогаш наоѓаа во свој интерес да набавуваат федерално законодавство, дури и на штета на државната контрола врз традиционалните државни функции.}} {{harvnb|Bybee|1997|p=536}}.&lt;/ref&gt; 

Сепак, Шлајхер тврдел дека раздвојувањето на државните законодавни тела и Сенатот имало корисен ефект врз државите, бидејќи довело кампањите за избор во државните законодавни тела да се насочат кон локални, а не кон национални прашања.&lt;ref name=DSchleicher/&gt;&lt;/ref&gt;

[[Њу дил]] законодавството е уште еден пример за проширување на федералната регулатива што ги надминала државните законодавни тела кои ги промовирале локалните интереси на своите држави во јагленот, нафтата, пченката и памукот.&lt;ref&gt;Rossum (1999) p. 715&lt;/ref&gt; Уре се согласил со ова, наведувајќи дека не само што секој сенатор бил слободен да ги игнорира интересите на својата држава, туку сенаторите имале и поттик да ги користат своите овластувања за советување и согласност за да именуваат судии на Врховниот суд кои биле наклонети кон зголемување на федералната моќ на сметка на државниот суверенитет.&lt;ref&gt;Ure (2007) p. 288&lt;/ref&gt; Во текот на првата половина од 20 век, со Сенат избран преку народно гласање кој ги потврдувал номинациите, Врховниот суд започнал да ја применува Повелбата за правата врз државите, поништувајќи државни закони секогаш кога тие им нанесувале штета на поединечни граѓани на државите.&lt;ref&gt;Kochan (2003) p. 1053. Donald J. Kochan, for an article in the ''[[Albany Law Review]]'', analyzed the effect of the Seventeenth Amendment on Supreme Court decisions over the constitutionality of state legislation. He found a &quot;statistically significant difference&quot; in the number of cases holding state legislation unconstitutional before and after the passage of the Seventeenth Amendment, with the number of holdings of unconstitutionality increasing sixfold. Besides the Seventeenth Amendment, decline in the influence of the states also followed economic changes. Zywicki observes that interest groups of all kinds began to focus efforts on the federal government, as national issues could not be directed by influencing only a few state legislatures of with senators of the most seniority chairing the major committees. He attributes the rise in the strength of interest groups partially to the development of the U.S. economy on an interstate, national level. See Zywicki (1997) p. 215. Ure also argues that the Seventeenth Amendment led to the rise of [[special interest groups]] to fill the void; with citizens replacing state legislators as the Senate's electorate, with citizens being less able to monitor the actions of their senators, the Senate became more susceptible to pressure from interest groups, who in turn were more influential due to the centralization of power in the federal government; an interest group no longer needed to [[Lobbying|lobby]] many state legislatures, and could instead focus its efforts on the federal government. See Ure (2007) p. 293.&lt;/ref&gt; Целта била да се ограничи влијанието на богатите.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Berke |first1=Richard L. |date=February 17, 2002 |title=Money Talks; Don't Discount the Fat Cats |url=https://www.nytimes.com/2002/02/17/weekinreview/money-talks-don-t-discount-the-fat-cats.html |newspaper=The New York Times |access-date=February 13, 2021}}&lt;/ref&gt;

===Пополнување на испразнети места===

Седумнаесеттиот амандман бара гувернерот да распише [[Дополнителни избори|посебни избори]] за пополнување на [[Сенат на Соединетите Американски Држави#Испразнети места|испразнетите места во Сенатот]].&lt;ref&gt;Vile (2010) p. 197&lt;/ref&gt; Исто така, им дозволува на законодавните тела на државите да му овластат на својот [[Гувернер (САД)|гувернер]] да врши привремени именувања, кои важат сè додека не се одржат посебни избори за пополнување на испразнетото место. Во моментов, сите држави освен четири (Кентаки, Северна Дакота, Род Ајленд и Висконсин) дозволуваат такви именувања.&lt;ref&gt;{{cite web |title=Vacancies in the United States Senate |url=https://www.ncsl.org/elections-and-campaigns/vacancies-in-the-united-states-senate |website=National Conference of State Legislatures |publisher=National Conference of State Legislatures |access-date=4 February 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;CRS_R44781&quot;&gt;{{cite web |last1=Neale |first1=Thomas H. |date=April 12, 2018 |title=U.S. Senate Vacancies: Contemporary Developments and Perspectives |url=https://fas.org/sgp/crs/misc/R44781.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20180605230617/https://fas.org/sgp/crs/misc/R44781.pdf |archive-date=June 5, 2018 |url-status=live |publisher=Congressional Research Service |access-date=October 13, 2018 |via=fas.org}}&lt;/ref&gt; Уставот не пропишува како треба да биде избрано лицето кое привремено ќе биде именувано.

===Први директни избори за Сенатот===

[[Оклахома]], примена како држава во 1907 година, избрала сенатор преку законодавен избор трипати: двапати во 1907 година, кога станала држава, и еднаш во 1908 година. Во 1912 година, Оклахома повторно го избрала [[Роберт Латам Овен|Роберт Овен]] преку советодавно народно гласање.&lt;ref name=Dubin/&gt;

[[Орегон]] одржал прелиминарни избори во 1908 година, на кои партиите кандидирале кандидати за таа функција, а државното законодавно тело се обврзало да го избере победникот за нов сенатор.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Speech to the People of Washington by Senator Jonathan Bourne Jr. of Oregon, n.d. |url=https://www.visitthecapitol.gov/exhibitions/artifact/speech-people-washington-senator-jonathan-bourne-jr-oregon-nd#top |access-date=March 22, 2022 |publisher=U.S. Capitol Visitor Center |archive-date=January 25, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20220125073437/https://www.visitthecapitol.gov/exhibitions/artifact/speech-people-washington-senator-jonathan-bourne-jr-oregon-nd#top |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

[[Ново Мексико]], примено како држава во 1912 година, ги избрало само своите први двајца сенатори преку законодавно гласање. [[Аризона]], примена како држава во 1912 година, ги избрала своите први двајца сенатори преку советодавно народно гласање. [[Алјаска]] и [[Хаваи]], примени како држави во 1959 година, никогаш не избрале американски сенатор преку законодавно гласање.&lt;ref name=Dubin/&gt;

Првите избори што потпаднале под Седумнаесеттиот амандман биле [[Избори за Сенатот на САД во Џорџија во 1913 година|дополнителните избори во Џорџија]], одржани на 15 јуни 1913 година. Меѓутоа, [[Огастус Октавиус Бејкон]] бил единствениот кандидат и немал противкандидат.

* [[Посебни избори за Сенатот на САД во Мериленд, 1913|Во Мериленд на 4 ноември 1913 година]]: [[Класи на сенатори на Соединетите Американски Држави|класа 1]] [[Список на посебни избори за Сенатот на САД|посебни избори]] поради испразнето место, за мандат што завршувал во 1917 година.
* [[Посебни избори за Сенатот на САД во Алабама, 1914|Во Алабама на 11 мај 1914 година]]: класа 3 посебни избори поради испразнето место, за мандат што завршувал во 1915 година.
* [[Избори за Сенатот на САД во 1914 година|На национално ниво во 1914 година]]: сите 32 сенатори од класа 3, мандат 1915–1921
* [[Избори за Сенатот на САД во 1916 година|На национално ниво во 1916 година]]: сите 32 сенатори од класа 1, мандат 1917–1923
* [[Избори за Сенатот на САД во 1918 година|На национално ниво во 1918 година]]: сите 32 сенатори од класа 2, мандат 1919–1925

===Судски случаи и контроверзии во толкувањето===

Во случајот ''[[Тринзи против Пенсилванија]]'' (1991),&lt;ref&gt;{{cite court|litigants=Trinsey v. Pennsylvania|vol=941|court=F.2d|year=1991}}&lt;/ref&gt; [[Апелациски суд на Соединетите Американски Држави за Третиот округ]] се соочил со ситуација во која, по смртта на сенаторот [[Џон Хајнц]] од [[Пенсилванија]], гувернерот [[Боб Кејси постариот|Боб Кејси]] назначил замена и распишал посебни избори кои не вклучувале прелиминарни избори.&lt;ref&gt;Gold (1992) p. 202&lt;/ref&gt; Гласач и потенцијален кандидат, Џон С. Тринси Јуниор, тврдел дека отсуството на прелиминарни избори го прекршувало Седумнаесеттиот амандман и неговото право на глас според [[Четиринаесетти амандман од Уставот на Соединетите Американски Држави |Четиринаесеттиот амандман]].&lt;ref&gt;Novakovic (1992) p. 940&lt;/ref&gt; Третиот округ ги отфрлил овие тврдења, пресудувајќи дека Седумнаесеттиот амандман не бара прелиминарни избори.&lt;ref&gt;Novakovic (1992) p. 945&lt;/ref&gt;

Друг предмет на анализа било прашањето дали статутите што ја ограничуваат моќта на гувернерите да назначуваат привремени замени се уставни. [[Викрам Амар]], пишувајќи во списанието ''Hastings Constitutional Law Quarterly'', тврдел дека барањето на Вајоминг гувернерот да назначи сенатор од истата партија како претходниот носител на функцијата го прекршува Седумнаесеттиот амандман.&lt;ref&gt;Amar (2008) p. 728&lt;/ref&gt; Ова се темелело на текстот на амандманот, кој наведува дека „законодавното тело на секоја држава може да го овласти нејзиниот извршен орган да врши привремени именувања“. Според ова толкување, амандманот само им давал на законодавните тела овластување да му делегираат на гувернерот право на именување и, откако тоа овластување било делегирано, не дозволувал понатамошно мешање од законодавното тело. Одлуката дали гувернерот ќе има право да назначува сенатори била прашање на законодавното тело, а не прашање за тоа кого гувернерот може да назначи.&lt;ref&gt;Amar (2008) pp. 729–30&lt;/ref&gt; [[Санфорд Левинсон]], во својот одговор на Амар, тврдел дека наместо строго текстуално толкување, уставните одредби треба да се толкуваат на начин што обезбедува најголема корист, и дека можноста законодавните тела да ја ограничат моќта на гувернерот за именувања им носела значителна корист на државите.&lt;ref&gt;Levinson (2008) pp. 718–9&lt;/ref&gt;

===Обиди за реформа и укинување===

И покрај контроверзиите околу ефектите на Седумнаесеттиот амандман, се појавиле поддржувачи за негова реформа или укинување. На почетокот на администрацијата на претседателот [[Барак Обама]] во 2009 година, четворица актуелни демократски сенатори го напуштиле Сенатот за позиции во извршната власт: самиот Обама (претседател), [[Џо Бајден]] (потпретседател), [[Хилари Клинтон]] (државен секретар) и [[Кен Салазар]] (секретар за внатрешни работи). Се појавиле контроверзии околу наследничките назначувања направени од гувернерот на Илиноис [[Род Благојевиќ]] и гувернерот на Њујорк [[Дејвид Патерсон]]. Ова повторно поттикнало интерес за укинување на одредбата за гувернерско именување на сенатори.&lt;ref name=nyt&gt;{{cite news |last=Hulse |first=Carl |date=March 10, 2009 |title=New Idea on Capitol Hill: To Join Senate, Get Votes |url=[https://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html](https://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html) |archive-date=August 30, 2011 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20110830213440/http://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html](https://web.archive.org/web/20110830213440/http://www.nytimes.com/2009/03/11/us/politics/11senate.html) |url-status=live |work=[[Њујорк Тајмс]] |access-date=September 19, 2011}}&lt;/ref&gt; Соодветно на тоа, сенаторот [[Рас Фајнголд]] од Висконсин&lt;ref&gt;{{Cite web |title=S.J.Res.7—A joint resolution proposing an amendment to the Constitution of the United States relative to the election of Senators. |url=[http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text](http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text) |archive-date=June 15, 2014 |archive-url=[https://archive.today/20140615151119/http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text](https://archive.today/20140615151119/http://beta.congress.gov/bill/111th-congress/senate-joint-resolution/7/text) |url-status=live |date=August 6, 2009 |access-date=June 15, 2014}}&lt;/ref&gt; и претставникот [[Дејвид Драјер]] од Калифорнија предложиле амандман за укинување на ова овластување; сенаторите [[Џон Мекејн]] и [[Дик Дурбин]] станале ко-спонзори, како и претставникот [[Џон Кониерс]].&lt;ref name=&quot;nyt&quot; /&gt;

Некои членови на движењето [[Чајна партија]] се залагале за целосно укинување на Седумнаесеттиот амандман, тврдејќи дека тој ќе ги заштити [[права на државите|правата на државите]] и ќе ја намали моќта на федералната влада.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;&gt;{{cite news |url=[https://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.htm](https://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.htm) |title=So You Still Want to Choose Your Senator?|last=Firestone|first=David|date=May 31, 2010|work=[[Њујорк Тајмс]]|access-date=September 19, 2011|archive-date=January 13, 2012|archive-url=[https://web.archive.org/web/20120113233840/http://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.html](https://web.archive.org/web/20120113233840/http://www.nytimes.com/2010/06/01/opinion/01tue4.html) |url-status=dead}}&lt;/ref&gt; На 2 март 2016 година, законодавното тело на Јута ја одобрило Заедничката резолуција бр. 2 со која се повикувал Конгресот да предложи уставен амандман за укинување на Седумнаесеттиот амандман.&lt;ref&gt;{{cite web|url=[http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|title=SJR002|publisher=State](http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|title=SJR002|publisher=State) of Utah|access-date=March 22, 2016|archive-date=March 29, 2016|archive-url=[https://web.archive.org/web/20160329144030/http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|url-status=dead}}](https://web.archive.org/web/20160329144030/http://le.utah.gov/~2016/bills/static/SJR002.html|url-status=dead}})&lt;/ref&gt; {{As of|2025}}, ниту една друга држава не го поддржала ваквиот амандман, а некои политичари кои претходно изразиле поддршка за укинување подоцна ја промениле својата позиција.&lt;ref name=&quot;NYT&quot;/&gt;{{better|date=November 2025}}

На 28 јули 2017 година, по гласањето на републиканските сенатори [[Џон Мекејн]], [[Сузан Колинс]] и [[Лиза Мурковски]] против Законот за здравствена заштита (Health Care Freedom Act), поранешниот гувернер на Арканзас [[Мајк Хакаби]] ја поддржал идејата за укинување на Седумнаесеттиот амандман. Тој тврдел дека сенаторите избрани од државните законодавни тела „ќе работат за своите држави и ќе го почитуваат [[Десетти амандман на Уставот на САД|Десеттиот амандман]]“ и дека директниот избор на сенатори е една од главните причини за т.н. „[[Drain the swamp|мочуриште]]“.{{cite web|url=[https://twitter.com/GovMikeHuckabee/status/890837365891018752|title=Gov](https://twitter.com/GovMikeHuckabee/status/890837365891018752|title=Gov). Mike Huckabee on Twitter: 'Time to repeal 17th Amendment...'|access-date=September 27, 2020|archive-date=October 4, 2020|archive-url=[https://web.archive.org/web/20201004170847/https://twitter.com/govmikehuckabee/status/890837365891018752|url-status=live}}](https://web.archive.org/web/20201004170847/https://twitter.com/govmikehuckabee/status/890837365891018752|url-status=live}})&lt;/ref&gt;

Во септември 2020 година, сенаторот [[Бен Сас]] од Небраска ја поддржал идејата за укинување на Седумнаесеттиот амандман во авторски текст во ''Wall Street Journal''.&lt;ref&gt;{{cite news |url=[https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections](https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections) |title=Ben Sasse Calls for Repealing 17th Amendment, Eliminating Popular-Vote Senate Elections |newspaper=National Review |date=September 9, 2020 |access-date=September 22, 2020 |archive-date=September 28, 2020 |archive-url=[https://web.archive.org/web/20200928165047/https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections/](https://web.archive.org/web/20200928165047/https://www.nationalreview.com/news/ben-sasse-calls-for-repealing-17th-amendment-eliminating-popular-vote-senate-elections/) |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Sasse |first=Ben |date=2020-09-08 |title=Opinion {{!}} Make the Senate Great Again |language=en-US |work=Wall Street Journal |url=[https://www.wsj.com/articles/make-the-senate-great-again-11599589142](https://www.wsj.com/articles/make-the-senate-great-again-11599589142) |access-date=2023-08-27 |issn=0099-9660}}&lt;/ref&gt;


== Наводи ==
{{наводи}}
== Извори ==
{{refbegin|30em}}
* {{cite journal|last=Amar|first=Vikram David|year=2008|title=Are Statutes Constraining Gubernatorial Power to Make Temporary Appointments to the United States Senate Constitutional Under the Seventeenth Amendment?|ssrn=1103590|journal=Hastings Constitutional Law Quarterly|publisher=[[University of California, Hastings College of the Law]]|volume=35|issue=4|issn=0094-5617}}
* {{cite journal|last=Bybee|first=Jay S.|author-link=Jay Bybee|year=1997|title=Ulysses at the Mast: Democracy, Federalism, and the Sirens' Song of the Seventeenth Amendment|journal=Northwestern University Law Review|url=http://scholars.law.unlv.edu/facpub/350/|publisher=Northwestern University School of Law|volume=91|issue=1|issn=0029-3571}}
* {{cite journal|last=Gold|first=Kevin M.|year=1992|title=Trinsey v. Pennsylvania: State Discretion to Regulate United States Senate Vacancy|journal=[[Widener Journal of Law and Public Policy]]|publisher=[[Widener University School of Law]]|volume=2|issue=1|issn=1064-5012}}
* {{cite book|last=Haynes|first=George Henry|editor-last=Ringwalt|editor-first=Ralph Curtis|title=The Election of Senators|url=https://books.google.com/books?id=6vKHAAAAMAAJ|year=1912|publisher=H. Holt}}
* {{cite book|last=Hoebeke|first=Christopher Hyde|title=The road to mass democracy: original intent and the Seventeenth Amendment|year=1995|publisher=Transaction Publishers|isbn=1-56000-217-4}}
* {{cite journal|last=Kochan|first=Donald J.|year=2003|title=State Laws and the Independent Judiciary: An Analysis of the Effects of the Seventeenth Amendment on the Number of Supreme Court Cases Holding State Laws Unconstitutional| ssrn=907518 |journal=Albany Law Review|volume=66|issue=1|issn=0002-4678}}
* {{cite journal|last=Levinson|first=Sanford|year=2008|title=Political Party and Senatorial Succession: A Response to Vikram Amar on How Best to Interpret the Seventeenth Amendment|journal=Hastings Constitutional Law Quarterly|publisher=[[University of California, Hastings College of the Law]]|volume=35|issue=4|issn=0094-5617}}
* {{cite journal|last=Novakovic|first=Michael B.|year=1992|title=Constitutional Law: Filling Senate Vacancies|journal=Villanova Law Review|publisher=[[Villanova University School of Law]]|volume=37|issue=1|issn=0042-6229}}
* {{cite journal|last=Riker|first=William H.|year=1955|title=The Senate and American Federalism|url=https://archive.org/details/sim_american-political-science-review_1955-06_49_2/page/452|journal=American Political Science Review|publisher=American Political Science Association|volume=49|issue=2|pages=452–469 |doi=10.2307/1951814|jstor=1951814|s2cid=144680174 |issn=0003-0554}}
* {{cite journal|last=Rossum|first=Ralph A.|year=1999|title=The Irony of Constitutional Democracy: Federalism, the Supreme Court, and the Seventeenth Amendment|journal=San Diego Law Review|publisher=[[University of San Diego School of Law]]|volume=36|issue=3|issn=0886-3210}}
* {{cite book|last=Tushnet|first=Mark|title=The Constitution of the United States of America: A Contextual Analysis|url=https://archive.org/details/constitutionofun0000tush|year=2010|publisher=Hart Publishing|isbn=978-1-84113-738-4}}
* {{cite journal|last=Ure|first=James Christian|year=2007|title=You Scratch My Back and I'll Scratch Yours: Why the Federal Marriage Amendment Should Also Repeal the Seventeenth Amendment|journal=[[South Texas Law Review]]|publisher=[[South Texas College of Law]]|volume=49|issue=1|issn=1052-343X}}
* {{cite book|last=Vile|first=John R.|title=Encyclopedia of constitutional amendments, proposed amendments, and amending issues, 1789–2002|edition=2nd|year=2003|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-1-85109-428-8}}
* {{cite book|last=Vile|first=John R.|title=A companion to the United States Constitution and its amendments|url=https://archive.org/details/companiontounite0000vile_x8w4|edition=5th|year=2010|publisher=ABC-CLIO|isbn=978-0-313-38008-2}}
* {{cite journal|last=Zywicki|first=Todd J.|year=1994|title=Senators and Special Interests: A Public Choice Analysis of the Seventeenth Amendment |url=http://mason.gmu.edu/~tzywick2/Oregon%20Senators.pdf|journal=Oregon Law Review|publisher=University of Oregon School of Law|volume=73|issue=1|issn=0196-2043}}
* {{cite journal|last=Zywicki|first=Todd J.|year=1997|title=Beyond the Shell and Husk of History: The History of the Seventeenth Amendment and its Implications for Current Reform Proposals|journal=Cleveland State Law Review|url=http://mason.gmu.edu/~tzywick2/Cleveland%20State%20Senators.pdf|publisher=Cleveland-Marshall College of Law|volume=45|issue=1|issn=0009-8876}}
* Wendy J. Schiller and Charles Stewart III (May 2013), The 100th Anniversary of the 17th Amendment: A Promise Unfulfilled?, Issues in Governance Studies, Number 59 May 2013
* {{cite journal |last1=Schiller |first1=Wendy J. |last2=Stewart |first2=Charles |last3=Xiong |first3=Benjamin |title=U.S. Senate Elections before the 17th Amendment: Political Party Cohesion and Conflict 1871–1913 |url=https://archive.org/details/sim_journal-of-politics_2013-07_75_3/page/835 |journal=The Journal of Politics |date=July 2013 |volume=75 |issue=3 |pages=835–847 |doi=10.1017/S0022381613000479}}
{{refend}}

== Надворешни врски ==
* {{Commons category-inline}}

[[Категорија:Сенат на САД]]
[[Категорија:Историја на правото на глас во Соединетите Американски Држави]]
[[Категорија:Амандмани од Уставот на Соединетите Американски Држави|17]]</text>
      <sha1>lnggoq9m0iutqhcq2c0rm72iqpju8q0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Википедија:Програма „ГЛАМ“/2026/P.Nedelkovski/Цветови</title>
    <ns>4</ns>
    <id>1398418</id>
    <revision>
      <id>5600661</id>
      <parentid>5600617</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:42:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Резултати */</comment>
      <origin>5600661</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2900" sha1="s4o3c6qif3f5cgr6uftr1f52fs7cw6b" xml:space="preserve">{| style=&quot;float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]]
|}

{| style=&quot;height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;center&gt;'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026&lt;/center&gt;'''&lt;/span&gt;

&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-weight;&quot;&gt;[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

'''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. 

== Резултати ==
'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Создадени статии 
|-
! реден број !! новосоздадена статија
|-
| 1. || [[Пепелав здравец]]
|-
| 2. || [[Крвав здравец]]
|-
| 3. || [[Шумски здравец]]
|-
| 4. || [[Шаренолистен здравец]]
|-
| 5. || [[Свртен здравец]]
|-
| 6. || [[Осилав здравец]]
|-
| 7. || [[Кртолест здравец]]
|-
| 8. || [[Долгостолпчест здравец]]
|-
| 9. || [[Здравец (род)]]
|-
| 10. || [[Асфоделов здравец]]
|-
| 11. || [[Разгранет здравец]]
|-
| 12. || [[Бохемиски здравец]]
|-
| 13. || [[Пиринејски здравец]]
|-
| 14. || [[Тркалезнолистен здравец]]
|-
| 15. || [[Нежен здравец]]
|-
| 16. || [[Брутиски здравец]]
|-
| 17. || [[име]]
|-
| 18. || [[име]]
|-
| 19. || [[име]]
|-
| 20. || [[име]]
|-
| 21. || [[име]]
|-
| 22. || [[име]]
|-

|}

== Поврзано ==
* [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]]

[[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]]</text>
      <sha1>s4o3c6qif3f5cgr6uftr1f52fs7cw6b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600936</id>
      <parentid>5600661</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T06:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>/* Резултати */</comment>
      <origin>5600936</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3180" sha1="elyya8yv472x0370le5j66kya7ozm96" xml:space="preserve">{| style=&quot;float:right; width:200px; border:solid #ccc 1px; margin:5px;&quot;
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[Податотека:GLAM logo transparent.png|180п]]
|- style=&quot;text-align:center;&quot;
|[[Податотека:Wikimedia MKD mk.svg|150п]]
|}

{| style=&quot;height:100%; width:80%; background:transparent; padding:0 10px 0 0; margin:0; border:0; border-spacing:0;&quot;
| style=&quot;padding:10px 0; font-family:'DejaVu Sans Serif', sans-serif; vertical-align:top;&quot; |
&lt;span style=&quot;font-size:25px;&quot;&gt;&lt;center&gt;'''МАТИЧЕН ВИКИПЕДИЈАНЕЦ 2026&lt;/center&gt;'''&lt;/span&gt;

&lt;div align=&quot;center&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;width:350px; font-size:0px; margin-top:-10px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;span style=&quot;font-size:16px; font-weight;&quot;&gt;[[Корисник:P.Nedelkovski|'''P.Nedelkovski/Цветови''']]&lt;/span&gt;
&lt;div style=&quot;width:350px; font-size:0px; margin-bottom:20px; -moz-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; -webkit-box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9; box-shadow: 0px 5px 5px -6px #A7D7F9;&quot;&gt;&amp;nbsp;&lt;/div&gt;
&lt;/div&gt;

'''Овогодинашната тема на програмата „ГЛАМ“ за уредување, соработка и подобрување на содржината на Википедија и нејзините проекти е „Ботаника на Македонија“. Следствено на тоа, приднесите и делувањата на ова поле (оваа програма) е насечно токму кон таа тема, или поттема: цветови. 

== Резултати ==
'''
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Создадени статии 
|-
! реден број !! новосоздадена статија
|-
| 1. || [[Пепелав здравец]]
|-
| 2. || [[Крвав здравец]]
|-
| 3. || [[Шумски здравец]]
|-
| 4. || [[Шаренолистен здравец]]
|-
| 5. || [[Свртен здравец]]
|-
| 6. || [[Осилав здравец]]
|-
| 7. || [[Кртолест здравец]]
|-
| 8. || [[Долгостолпчест здравец]]
|-
| 9. || [[Здравец (род)]]
|-
| 10. || [[Асфоделов здравец]]
|-
| 11. || [[Разгранет здравец]]
|-
| 12. || [[Бохемиски здравец]]
|-
| 13. || [[Пиринејски здравец]]
|-
| 14. || [[Тркалезнолистен здравец]]
|-
| 15. || [[Нежен здравец]]
|-
| 16. || [[Брутиски здравец]]
|-
| 17. || [[Ситноцветен здравец]]
|-
| 18. || [[име]]
|-
| 19. || [[име]]
|-
| 20. || [[име]]
|-
| 21. || [[име]]
|-
| 22. || [[име]]
|-
| 23. || [[име]]
|-
| 24. || [[име]]
|-
| 25. || [[име]]
|-
| 26. || [[име]]
|-
| 27. || [[име]]
|-
| 38. || [[име]]
|-
| 29. || [[име]]
|-
| 30. || [[име]]
|-
| 31. || [[име]]
|-
| 32. || [[име]]
|-
| 33. || [[име]]
|}

== Поврзано ==
* [[Википедија:Програма „ГЛАМ“]]

[[Категорија:Википедија:Викимедија МКД во 2026 година]]</text>
      <sha1>elyya8yv472x0370le5j66kya7ozm96</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ten.</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1398626</id>
    <redirect title="Микеле Теноре" />
    <revision>
      <id>5600682</id>
      <parentid>5584569</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:04:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>додадена [[Категорија:Пренасочувања од таксономски кратенки на автори]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5600682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="173" sha1="pr9i72igl4rf28kexdszt74odlkrbak" xml:space="preserve">#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Микеле Теноре]]

[[Категорија:Пренасочувања од таксономски кратенки на автори]]</text>
      <sha1>pr9i72igl4rf28kexdszt74odlkrbak</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Свртен здравец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1399120</id>
    <revision>
      <id>5600820</id>
      <parentid>5589337</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:21:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>92312</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>5600820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8716" sha1="l0ep1x5rmvg4ifn9jh89ecg2v510dh4" xml:space="preserve">{{Таксономија
|name=''Geranium reflexum''
|status=|image=Geranium reflexum 01.JPG
|image_caption=
|domain=
|regnum=[[Plantae]]
|divisio=[[Tracheophyta]]
|classis=[[Magnoliopsida]]
|ordo=[[Geraniales]]
|familia=[[Geraniaceae]]
|genus=''[[Geranium]]''
|species='''''Geranium reflexum'''''
|binomial=''Geranium reflexum''
|binomial_authority=[[Карл Линеј|L.]]
|range_map=
|range_map_caption=
|image2=
|image2_caption=
|synonyms=''Geranium reflexum graeca'' &lt;small&gt;[[Акиле Терачано|A. Terracc.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium reflexum serbica'' &lt;small&gt;[[Акиле Терачано|A. Terracc.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium reflexum catriensis'' &lt;small&gt;[[Акиле Терачано|A. Terracc.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium reflexum subreflexum'' &lt;small&gt;[[Акиле Терачано|A. Terracc.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium phaeum reflexum'' &lt;small&gt;([[Карл Линеј|L.]]) [[Акиле Терачано|A. Terracc.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium tuberosum hirta'' &lt;small&gt;[[Едуард Форманек|Formánek]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium roseum'' &lt;small&gt;L'Hér. ex [[Ернс Готлиб фон Штојдел|Steud.]]&lt;/small&gt;&lt;br&gt;''Geranium molloides'' &lt;small&gt;[[Едуард Форманек|Formánek]]&lt;/small&gt;}}

'''Свртен здравец''' ({{langx|lat|Geranium reflexum}}) — [[Вид (биологија)|вид]] на [[Дикотиледони растенија|цветнo растениe]].&lt;ref name=&quot;COL&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|title=Species 2000 &amp; ITIS Catalogue of Life: 2019 Annual Checklist.|last=Roskov Y., Kunze T., Orrell T., Abucay L., Paglinawan L., Culham A., Bailly N., Kirk P., Bourgoin T., Baillargeon G., Decock W., De Wever A., Didžiulis V.|year=2019|publisher=Species 2000: Naturalis, Leiden, the Netherlands. ISSN 2405-884X. TaxonID: 38526210|accessdate=2019-11-11|archive-date=2019-12-18|archive-url=https://web.archive.org/web/20191218203746/http://www.catalogueoflife.org/DCA_Export/zip-fixed/2019-annual.zip|url-status=dead}}&lt;/ref&gt; Првпат го опишал [[Карл Линеј]]. ''Geranium reflexum'' е вид на цветно растение од родот ''Geranium'', семејство [[Здравци|Geraniaceae]].&lt;ref name=&quot;COL&quot; /&gt; 

==Опис==
===Општи одлики и стебло===
Свртениот здравец е [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]], високо 60 до 80 см, со кус дебел [[ризом]], препокриен со остатоци од [[Прилисник|прилисниците]] на базалните листови. Стеблото е аглесто, светликаво и компактно. Покриено е со долги расперени влакна кои се речиси двојно подолги од пречникот на стеблото, а покрај нив се присутни и ретки куси жлездести влакна.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)  |page=1493-1494|pages=1433-1715 |url= |accessdate=5 јули 2026}}&lt;/ref&gt; 

===Листови===
Базалните листови се со долги дршки (2 пати подолги од широчината на [[Лиска (лист)|лиската]] (ламината)), додека стеблените листови се спирално распоредени, со куса дршка или приседнати. Листовите се со ширина од 6 до 15 см и се пересто насечени околу 3/4 на 5–7 дела. Деловите на листовите се елиптично-ромбични, крупно назабени или повторно плитко насечени на двојно-назабени делови. Лисните дршки се покриени со расперени влакна и куси жлездести влакна.&lt;ref name=FM/&gt;

===Соцветие и цвет===
[[Соцветие|Соцветието]] е терминално и дифузно. [[Цвет]]овите се поставени по 2 на долга заедничка дршка, која е подолга од листот на чија спротивна страна се развила. Самите цветни дршки се исто така 2–3 пати подолги од [[чашка]]та. Дршката на соцветието и на [[Цветна дршка|цветот има]] ретки долги расперени влакна и густи куси прости и жлездести влакна. Карактеристично е што по прецветувањето, цветните дршки се спуштаат надолу.&lt;ref name=FM/&gt;

===Чашка и венче===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] е зелена, а [[Чашкино ливче|чашкините ливчиња]] се долги 8 до 9 мм, елиптично ланцетни и со 3 слабо воочливи жили. По површината имаат долги бели влакна и густи куси приседнати жлездести влакна, а на врвот се тапи, но со четинесто врвче долго 0,25 до 0,5 мм. Венчето е виолетово или пурпурно. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги 7 до 9 мм, широки 2,5–4 мм, со ланцетен облик. За време на цветањето, тие се заедно со чашкините ливчиња свиткани наназад. Во основата се бледо жолтеникави или бели и имаат расперени влакна по работ.&lt;ref name=FM/&gt;

===Прашници и плод===
[[Прашник|Прашниците]] се подолги од чашката, а кон основата постепено се проширени. По работ се покриени со долги влакна, а во долниот дел по површината со куси влакненца. Долниот дел на плодот е четинесто влакнест. Во горниот дел, под самите столпчиња, има 2 до 4 хоризонтални брчки со ситни влакна по површината. Клунестиот дел на плодот е покриен со густи куси (речиси приседнати) влакненца и со ретки куси (речиси приседнати) жлездести влакна.&lt;ref name=FM/&gt;

==Живеалиште==
Растението вирее по влажни и засенчени места, по камењари и во букови шуми на [[надморска височина]] до 1.800 м.&lt;ref name=FM/&gt; 

==Распространетост==
Југоисточна Европа:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;

Албанија, Бугарија, Грција, Италија, Југославија.

===Македонија===
Во Македонија, овој вид е научно забележан на следниве места:&lt;ref name=FM/&gt;
* [[Скопска Црна Гора]] (Групче)
* [[Шар Планина]] и [[Општина Маврово и Ростуше|Маврово]] (вклучувајќи ја и клисурата на [[Мавровска Река]])
* Планините [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Дешат]] – [[Крчин]], [[Јабланица]], [[Галичица]], [[Пелистер]], [[Дудица]] и [[Кожуф]]
* [[Дебар]] (село [[Баниште]])
* [[Кичево]] (врвовите [[Цоцан]] и [[Турла]])

== Наводи ==
{{наводи}}

==Надворешни врски==
{{рвр|Geranium reflexum}}
{{Викивидови-ред|Geranium reflexum}}

[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]</text>
      <sha1>l0ep1x5rmvg4ifn9jh89ecg2v510dh4</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ламбе Арнаудов (револуционер)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400057</id>
    <revision>
      <id>5600678</id>
      <parentid>5599850</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:00:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpectralWiz</username>
        <id>106165</id>
      </contributor>
      <origin>5600678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8888" sha1="tfc1c9kxts52b4qzrlv573oxo5uj6t1" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Ламбе Арнаудов
| image            = Lambe Arnaudov Ohrid IMARO.jpg
| image_size       = 200п
| caption          = 
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| other_names      = 
| birth_name       = 
| birth_date       = {{роден на|||1881}}
| birth_place      = {{роден во|Охрид}}, [[Отоманско Царство]]
| death_date       = не порано од 1951 г.
| death_place      = 
| nationality      = 
| ethnicity        = 
| occupation       = [[револуционер]]
| years_active     = 
| known_for        = 
| notable_works    = 
| style            = 
| spouse           = 
| children         = Димитар, Никола, Петар, Борис
| parents          = Јован Арнаудов (татко)
| relatives        = [[Ламбе Арнаудов (политичар)|Ламбе Арнаудов]] (внук)
| awards           = 
| website          = 
| footnotes        = 
}}

'''Ламбе (Ламбо) Јованов{{efn|Патронимот му се среќава и под варијантата ''Јонов''.&lt;ref name=&quot;Свидетелства 148&quot;&gt;{{Свидетелства13|148}}&lt;/ref&gt;|name=&quot;Патроним&quot;}}'''&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; '''Арнаудов''' ([[Охрид]], [[1881]] – ?, по [[1951]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведено списание|last=Арсовъ|first=Т.|date=януарий 1942|title=Ламбе Йоановъ Арнаудовъ|url=http://www.dlib.mk/bitstream/handle/68275/365/RS-III-8-1942.pdf?sequence=2&amp;isAllowed=y|journal=[[Илустрација Илинден|Илюстрация Илиндень]]|location=София|publisher=Издание на Илинденската Организация|volume=XIV|issue=1 (131)|pages=13|author-link=Ташко Арсов}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Свидетелства 148&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Сведоштва11 310&quot;&gt;{{Сведоштва11|310}}&lt;/ref&gt;

== Животопис ==
[[Податотека:Група_револуционери.png|мини|Илинденци во Охрид за време на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската окупација на Македонија]], 30 ноември 1941 г., напред: [[Евтим Апочев]], [[Андон Шибаков]] и [[Јанко Добринов]]; позади: Глигор Јаковов Ѓоков, Ламбе Арнаудов, [[Христо Лапајков]], [[Димитар Георгиев – Аржанец]] и [[Ташко Арсов]]]]

Роден е во 1869&lt;ref&gt;Според неговите пензиски документи, тој имал 74 години во 1943 г.&lt;/ref&gt; или во 1881 г.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; во градот [[Охрид]], тогаш во рамките на [[Отоманското Царство]]. Завршил втор клас во месното егзархиско училиште во родниот град. На револуционерното движење на [[Македонска револуционерна организација|ВМОРО]] му се приклучил најпрвин како легален деец,&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; исполнувајќи специфични задачи за Организацијата.&lt;ref name=&quot;Свидетелства 148&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Сведоштва11 310&quot; /&gt;

Во јануари 1903 година, по пресретнување на организациска расписка од страна на османлиските власти на која фигурирало неговото име, Арнаудов преминал во илегала заедно со [[Петруш Чанов]] и ѝ се приклучил на четата на охридскиот војвода [[Христо Узунов]]. За време на [[Илинденско востание|Илинденското востание]] во летото 1903 година, Арнаудов со четата на Узунов зел активно учество во борбите во Охридско.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Свидетелства 148&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Сведоштва11 310&quot; /&gt; Се истакнал во борбите кај Илинска Црква на 5 август,&lt;ref name=&quot;Сведоштва11 310&quot; /&gt; како и во големата [[Масакр во Рашанец|битка]] кај месноста Рашанец во почетокот на септември 1903 г.&lt;ref name=&quot;Свидетелства 148&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Сведоштва 299&quot;&gt;{{Сведоштва11|299}}&lt;/ref&gt;

По задушувањето на востанието, на 14 октомври 1903 г. четата се повлекла преку селото [[Вирово]] во [[Бугарија]].&lt;ref&gt;{{Пелтеков|26}}&lt;/ref&gt; Подоцна се вратила во Велешко, каде што учествувала во судири кај [[С’лп|Стари С’лп]] (заедно со [[Андон Ќосето]]) на 21 октомври и [[Стари Град]] на 27 октомври таа година, за подоцна да се спои со четата на [[Андреј Докурчев]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Ламбе Арнаудов и уште 5–6 четници, меѓу кои [[Рафаел Камхи|Скендер]], Шешо и [[Никола Хаџиев|Мургаш]],&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; решиле да му се предадат на [[Австриски конзулат во Битола|австроунгарскиот конзул]] во [[Битола]], [[Август Крал]], по што се вратил во Охрид.&lt;ref name=&quot;Свидетелства 148&quot; /&gt;

Ламбе Арнаудов по востанието живеел во Охрид. Имал четири деца: Димитар, Никола, Петар и Борис.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Тој е дедо на македонскиот политичар [[Ламбе Арнаудов (политичар)|Ламбе Арнаудов]].

По завршувањето на [[Втората светска војна]] и воспоставувањето на новата власт, на 15 февруари 1946 година Арнаудов поднесол барање за добивање на [[Илинденска пензија]] како признаен учесник во востанието од 1903 година.&lt;ref&gt;{{Сведоштва11|309}}&lt;/ref&gt; Власта му одобрила пензија од 1.000 динари месечно, а на 9 август 1951 година тој заедно со револуционерот [[Димитар Георгиев – Аржанец]] поднесол и барање за нејзино зголемување.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Сведоштва11|299 - 300}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Молби на Ламбе Арнаудов за Илинденска пензија&quot;&gt;
Податотека:Молба на Ламбе Арнаудов за илинденска пенсия, 15 февруари 1946.png|Молба за Илинденска пензија, 15 февруари 1946 г.
Податотека:Молба на Ламбе Арнаудов за илинденска пенсия, 9 декември 1946.png|Молба за Илинденска пензија, 9 декември 1946 г.
Податотека:Молба за увеличаване на илинденската пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 9 август 1951-1.jpg|Молба за зголемување на Илинденската пензија, 9 август 1951 г.
Податотека:Молба за увеличаване на илинденската пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 9 август 1951-2.jpg|Молба за зголемување на Илинденската пензија, 9 август 1951 г.
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

'''Забелешки'''
&lt;references group=&quot;б&quot; responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Арнаудов, Ламбе}}
[[Категорија:Македонски револуционери]]
[[Категорија:Дејци на ВМОРО]]
[[Категорија:Учесници во Илинденското востание]]
[[Категорија:Добитници на Илинденска пензија]]</text>
      <sha1>tfc1c9kxts52b4qzrlv573oxo5uj6t1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Be-Bop High School</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400115</id>
    <revision>
      <id>5600687</id>
      <parentid>5600604</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:13:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Содржина */</comment>
      <origin>5600687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17852" sha1="ozt804ub8uv9twd34tg7hc48lokr4x8" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| image           = [[Податотека:Be-Bop high school.jpg|230px]]
| caption         = Корицата на првиот том, вклучувајќи ги Тору Накама (лево) и Хироши Като (десно)
| ja_kanji        = ビー・バップ・ハイスクール 
| ja_romaji       = Би-бапу хаи сукуру
| genre           = јанки&lt;ref&gt;{{cite web|last=Chavez|first=Ed|title=Yanki Doodle Dandy!|url=https://otakuusamagazine.com/yanki-doodle-dandy/|website=[[Otaku USA]]|access-date=30 април 2020|date=7 февруари 2008}}&lt;/ref&gt;
|Закосен наслов=yes}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Казухиро Киучи]]
| publisher       = [[Kodansha]]
| imprint         = Yanmaga KC Special
| magazine        = [[Weekly Young Magazine]]
| first           = 1983
| last            = 2003
| volumes         = 48
}}
{{collapsed infobox section begin}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| director        = [[Хиројуки Насу]]
| released        = 14 декември 1985
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Aika
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 9 август 1986
| runtime         = 95 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kōshinkyoku
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 21 март 1987
| runtime         = 96 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kyōsō-kyoku
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 12 декември 1987
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Ondo
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 6 август 1988
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kanketsu-hen
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 17 декември 1988
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Game
| title           = Be-Bop High School: Kōkōsei Gokuraku Densetsu
| developer       = [[Data East]]
| publisher       = Data East
| genre           = [[Авантуристичка игра|авантура]] 
| platforms       = [[Nintendo Entertainment System|Nintendo Family Computer]]
| released        = 30 март 1988
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = ova
| director        = {{ubl|Тошихико Арисако (1–2, 6)|[[Хиројуки Какудо]] (3–5)|Џуничи Фуџисе (7)}}
| writer          = {{ubl|[[Казухиро Киучи]] (1–3)|Казумаса Киучи (1–3)|Татсухико Урахата (4–5)|Сара Уемура (6)}}
| studio          = [[Toei Animation]] 
| first           = 26 јануари 1990
| last            = 11 декември 1998
| episodes        = 7
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| director        = Казухиро Киучи
| released        = 19 февруари 1994
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = drama
| network         = [[TBS Television (Јапонија)|TBS]]
| first           = 16 јуни 2004
| last            = 17 август 2005
| episodes        = 2 
}}
{{collapsed infobox section end}}
{{Infobox animanga/Footer|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Be-Bop High School'''''|ビー・バップ・ハイスクール|Би-бапу хаи сукуру|Средното Би-боп}} —  [[манга]] напишана и илустрирана од [[Казухиро Киучи]]. Била објавувана во списанието за [[сеинен]]-манга на [[Kodansha]], ''[[Weekly Young Magazine]]'', од 1983 до 2003 г., а поглавјата биле собрани во 48 тома [[танкобон]]. Серијата била адаптирана во седум играни филма, [[видеоигра]] и серија [[оригинална видеоанимација]] (OVA).

Мангата продала преку 40 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 1988 г., серијата ја освоила 12. Награда за манга на Kodansha во „Општата категорија“.

== Содржина ==
Серијата се врти околу животите на двајца насилни средношколски пријатели, Хироши Като и Тору Накама, кои често предизвикуваат неволји и започнуваат тепачки. Тору и Хироши ја завиткуваат косата и исто така усвојуваат претерано дрзок од. Мангата содржи и низа необични ликови што носат несекојдневна облека и фризура.

== Медиуми ==
=== Манга ===
Напишана и илустрирана од [[Казухиро Киучи]], ''Be-Bop High School'' била објавувана во списанието за [[сеинен]]-манга на [[Kodansha]], ''[[Weekly Young Magazine]]'', од 1983 до 2003 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『ビー・バップ・ハイスクール』の登場キャラ人気ランキングTOP29！ 第1位は「加藤浩志」！【2021年最新投票結果】|url=https://nlab.itmedia.co.jp/research/articles/538926/|website=Netorabo|publisher=ITmedia Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|date=April 14, 2022}}&lt;/ref&gt; Kodansha ги собрала нејзините поглавја во 48 тома од типот [[танкобон]], издадени од 17 март 1984 г. до 6 јануари 2004 г.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ＢＥ－ＢＯＰ－ＨＩＧＨＳＣＨＯＯＬ（４８）|url=http://bookclub.kodansha.co.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3611795|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ＢＥ－ＢＯＰ－ＨＩＧＨＳＣＨＯＯＬ（１）|url=http://bookclub.kodansha.co.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=1020110|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;

Една [[спиноф]]-пародија од Мемеока Манхиру, насловена ''Be-Bop Kaizokuban'', била објавувана во ''Bessatsu Young Magazine'',&lt;ref name=&quot;Toei-BB-Kaizokuban&quot;&gt;{{cite web|script-title=ja:ＢＥ-ＢＯＰ海賊版 アニメセレクション|url=https://www.toei-video.co.jp/catalog/dstd06780/|publisher=[[Toei Company|Toei Video]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt; а нејзините поглавја биле собрани во шест тома танкобон, издадени од јануари 1990 до јануари 1996 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:BE-BOP 海賊版 [pt.1]|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M317373|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:BE-BOP 海賊版 [pt.6]|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M208042|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;

=== Играни филмови ===
Постојат седум [[игран филм|играни филма]] засновани на мангата; шест филма во режија на [[Хиројуки Насу]] објавени помеѓу 1985 и 1988 г., и еден филм од 1994 г. во режија на самиот автор на мангата, Казухиро Киучи.
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School''|ビー・バップ・ハイスクール}} (14 декември 1985 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール|url=http://db.eiren.org/contents/03000009726.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=September 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920084508/http://db.eiren.org/contents/03000009726.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Aika''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎哀歌}} (9 август 1986 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎哀歌|url=http://db.eiren.org/contents/03000001577.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kōshinkyoku''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎行進曲}} (21 март 1987 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎行進曲|url=http://db.eiren.org/contents/03000009789.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=February 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205190109/http://db.eiren.org/contents/03000009789.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kyōsō-kyoku''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎狂騒曲}} (12 декември 1987 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎狂騒曲|url=http://db.eiren.org/contents/03000001625.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=September 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908092332/http://db.eiren.org/contents/03000001625.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Ondo''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎音頭}} (6 август 1988 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎音頭|url=http://db.eiren.org/contents/03000001638.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=September 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908000806/http://db.eiren.org/contents/03000001638.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kanketsu-hen''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎完結篇}} (17 декември 1988 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎完結篇|url=http://db.eiren.org/contents/03000001651.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=July 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704141310/http://db.eiren.org/contents/03000001651.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School''|ビー・バップ・ハイスクール}} (19 февруари 1994 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ＢＥ－ＢＯＰ－ＨＩＧＨＳＣＨＯＯＬ ビー・バップ・ハイスクール|url=http://db.eiren.org/contents/03000001761.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=June 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130623011123/http://db.eiren.org/contents/03000001761.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Видеоигра===
Видеоиграта, насловена {{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkōsei Gokuraku Densetsu''|ビーバップハイスクール 高校生極楽伝説|Би-бапу хаи сукуру: Кокосеи гокураку денсецу}}, била издадена на 30 март 1988 г. од [[Data East]] за конзолата [[Nintendo Entertainment System|Famicom]] на [[Nintendo]].&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:BE-BOP-HIGHSCHOOL 高校生極楽伝説|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M727547|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=March 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317155726/https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M727547|archive-date=March 17, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Оригинална видеоанимација===
Адаптација во вид седумделна [[оригинална видеоанимација|оригинална видеоанимација]] (OVA), анимирана од [[Toei Animation]], била издавана од 26 јануари 1990 до 11 декември 1998 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:1*ビー・バップ・ハイスクール|url=https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952023693|website=suruga-ya.jp|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=January 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121115931/https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952023693|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BE-BOP・HIGHSCHOOL(7)|url=https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952009650|website=suruga-ya.jp|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=January 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121115932/https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952009650|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Триделна OVA заснована на ''Be-Bop Kaizokuban'' била издавана помеѓу 1991 и 1993 г.&lt;ref name=&quot;Toei-BB-Kaizokuban&quot;/&gt;

===Телевизиска серија===
Специјална адаптација во вид дводневна [[телевизиска серија|телевизиска драмска серија]] била прикажана на [[TBS Television (Јапонија)|TBS]] на 16 јуни 2004 г. и 17 август 2005 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:（水曜プレミア特別編）BE-BOP-HIGHSCHOOL ビー・バップ・ハイスクール(2)|url=http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-38542|website=TV Drama database|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=February 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221203222/http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-38542|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:（水曜プレミア特別編）BE-BOP-HIGHSCHOOL ビー・バップ・ハイスクール(1)|url=http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-37619|website=TV Drama database|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=August 17, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817234822/http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-37619|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Прием ==
Мангата продала преку 40 милиони примероци.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.toei-video.co.jp/DVD/bebopcollection.html|script-title=ja:BE-BOP-HIGHSCHOOL DVDコレクション|publisher=[[Toei Video]]|language=ja| access-date=21 јануари 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222000715/http://www.toei-video.co.jp/DVD/bebopcollection.html|archive-date=22 февруари 2014}}&lt;/ref&gt; Осмиот том на серијата имал почетен тираж од 2,27 милиони примероци во 1987 г., што го направило најголемиот почетен тираж на издавачот на сите времиња; рекордот бил урнат од 13. том на мангата ''[[Напад на титаните]]'' во 2014 г., кој имал почетен тираж од 2,75 милиони примероци.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:進撃の巨人13巻は初版275万部！講談社で26年ぶり記録更新|url=https://natalie.mu/comic/news/113853|website=[[Natalie (website)|Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=21 јануари 2023|language=ja|date=7 април 2014|archive-date=6 јули 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706053410/https://natalie.mu/comic/news/113853|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Komatsu|first=Mikikazu|title=&quot;Attack on Titan&quot; Manga 13th Volume Gets 2.75 Million First Print Run|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/04/06/attack-on-titan-manga-13th-volume-gets-275-million-first-print-run|website=[[Crunchyroll]]|access-date=21 јануари 2023|date=6 април 2014|archive-date=25 мај 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525002555/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/04/06/attack-on-titan-manga-13th-volume-gets-275-million-first-print-run|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Во 1988 г., заедно со ''[[Bonobono]]'', ''Be-Bop High School'' ја освоил 12. Награда за манга на Kodansha во „Општата категорија“.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|манга|10755|Be-Bop-Highschool}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:OVA]]
[[Категорија:Манга од 1983 година]]
[[Категорија:Филмови од 1985 година]]
[[Категорија:Филмови од 1986 година]]
[[Категорија:Филмови од 1987 година]]
[[Категорија:Филмови од 1988 година]]
[[Категорија:Игри за NES]]
[[Категорија:Филмови од 1994 година]]</text>
      <sha1>ozt804ub8uv9twd34tg7hc48lokr4x8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600688</id>
      <parentid>5600687</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:13:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Содржина */</comment>
      <origin>5600688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="17848" sha1="lesxlpn8wvvsmszty8zjc1geeyf07di" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| image           = [[Податотека:Be-Bop high school.jpg|230px]]
| caption         = Корицата на првиот том, вклучувајќи ги Тору Накама (лево) и Хироши Като (десно)
| ja_kanji        = ビー・バップ・ハイスクール 
| ja_romaji       = Би-бапу хаи сукуру
| genre           = јанки&lt;ref&gt;{{cite web|last=Chavez|first=Ed|title=Yanki Doodle Dandy!|url=https://otakuusamagazine.com/yanki-doodle-dandy/|website=[[Otaku USA]]|access-date=30 април 2020|date=7 февруари 2008}}&lt;/ref&gt;
|Закосен наслов=yes}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Казухиро Киучи]]
| publisher       = [[Kodansha]]
| imprint         = Yanmaga KC Special
| magazine        = [[Weekly Young Magazine]]
| first           = 1983
| last            = 2003
| volumes         = 48
}}
{{collapsed infobox section begin}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| director        = [[Хиројуки Насу]]
| released        = 14 декември 1985
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Aika
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 9 август 1986
| runtime         = 95 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kōshinkyoku
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 21 март 1987
| runtime         = 96 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kyōsō-kyoku
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 12 декември 1987
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Ondo
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 6 август 1988
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| title           = Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kanketsu-hen
| director        = Хиројуки Насу
| released        = 17 декември 1988
| runtime         = 90 минути
}}
{{Infobox animanga/Game
| title           = Be-Bop High School: Kōkōsei Gokuraku Densetsu
| developer       = [[Data East]]
| publisher       = Data East
| genre           = [[Авантуристичка игра|авантура]] 
| platforms       = [[Nintendo Entertainment System|Nintendo Family Computer]]
| released        = 30 март 1988
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = ova
| director        = {{ubl|Тошихико Арисако (1–2, 6)|[[Хиројуки Какудо]] (3–5)|Џуничи Фуџисе (7)}}
| writer          = {{ubl|[[Казухиро Киучи]] (1–3)|Казумаса Киучи (1–3)|Татсухико Урахата (4–5)|Сара Уемура (6)}}
| studio          = [[Toei Animation]] 
| first           = 26 јануари 1990
| last            = 11 декември 1998
| episodes        = 7
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = live film
| director        = Казухиро Киучи
| released        = 19 февруари 1994
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = drama
| network         = [[TBS Television (Јапонија)|TBS]]
| first           = 16 јуни 2004
| last            = 17 август 2005
| episodes        = 2 
}}
{{collapsed infobox section end}}
{{Infobox animanga/Footer|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Be-Bop High School'''''|ビー・バップ・ハイスクール|Би-бапу хаи сукуру|Средното Би-боп}} —  [[манга]] напишана и илустрирана од [[Казухиро Киучи]]. Била објавувана во списанието за [[сеинен]]-манга на [[Kodansha]], ''[[Weekly Young Magazine]]'', од 1983 до 2003 г., а поглавјата биле собрани во 48 тома [[танкобон]]. Серијата била адаптирана во седум играни филма, [[видеоигра]] и серија [[оригинална видеоанимација]] (OVA).

Мангата продала преку 40 милиони примероци, што ја прави една од најпродаваните манги на сите времиња. Во 1988 г., серијата ја освоила 12. Награда за манга на Kodansha во „Општата категорија“.

== Содржина ==
Серијата се врти околу животите на двајца насилни средношколски другари, Хироши Като и Тору Накама, кои често предизвикуваат неволји и започнуваат тепачки. Тору и Хироши ја завиткуваат косата и исто така усвојуваат претерано дрзок од. Мангата содржи и низа необични ликови што носат несекојдневна облека и фризура.

== Медиуми ==
=== Манга ===
Напишана и илустрирана од [[Казухиро Киучи]], ''Be-Bop High School'' била објавувана во списанието за [[сеинен]]-манга на [[Kodansha]], ''[[Weekly Young Magazine]]'', од 1983 до 2003 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『ビー・バップ・ハイスクール』の登場キャラ人気ランキングTOP29！ 第1位は「加藤浩志」！【2021年最新投票結果】|url=https://nlab.itmedia.co.jp/research/articles/538926/|website=Netorabo|publisher=ITmedia Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|date=April 14, 2022}}&lt;/ref&gt; Kodansha ги собрала нејзините поглавја во 48 тома од типот [[танкобон]], издадени од 17 март 1984 г. до 6 јануари 2004 г.&lt;ref&gt;{{cite web|title=ＢＥ－ＢＯＰ－ＨＩＧＨＳＣＨＯＯＬ（４８）|url=http://bookclub.kodansha.co.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=3611795|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=ＢＥ－ＢＯＰ－ＨＩＧＨＳＣＨＯＯＬ（１）|url=http://bookclub.kodansha.co.jp/bc2_bc/search_view.jsp?b=1020110|publisher=[[Kodansha]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;

Една [[спиноф]]-пародија од Мемеока Манхиру, насловена ''Be-Bop Kaizokuban'', била објавувана во ''Bessatsu Young Magazine'',&lt;ref name=&quot;Toei-BB-Kaizokuban&quot;&gt;{{cite web|script-title=ja:ＢＥ-ＢＯＰ海賊版 アニメセレクション|url=https://www.toei-video.co.jp/catalog/dstd06780/|publisher=[[Toei Company|Toei Video]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt; а нејзините поглавја биле собрани во шест тома танкобон, издадени од јануари 1990 до јануари 1996 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:BE-BOP 海賊版 [pt.1]|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M317373|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:BE-BOP 海賊版 [pt.6]|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M208042|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;

=== Играни филмови ===
Постојат седум [[игран филм|играни филма]] засновани на мангата; шест филма во режија на [[Хиројуки Насу]] објавени помеѓу 1985 и 1988 г., и еден филм од 1994 г. во режија на самиот автор на мангата, Казухиро Киучи.
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School''|ビー・バップ・ハイスクール}} (14 декември 1985 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール|url=http://db.eiren.org/contents/03000009726.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=September 20, 2020|archive-url=https://web.archive.org/web/20200920084508/http://db.eiren.org/contents/03000009726.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Aika''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎哀歌}} (9 август 1986 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎哀歌|url=http://db.eiren.org/contents/03000001577.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kōshinkyoku''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎行進曲}} (21 март 1987 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎行進曲|url=http://db.eiren.org/contents/03000009789.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=February 5, 2009|archive-url=https://web.archive.org/web/20090205190109/http://db.eiren.org/contents/03000009789.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kyōsō-kyoku''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎狂騒曲}} (12 декември 1987 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎狂騒曲|url=http://db.eiren.org/contents/03000001625.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=September 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908092332/http://db.eiren.org/contents/03000001625.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Ondo''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎音頭}} (6 август 1988 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎音頭|url=http://db.eiren.org/contents/03000001638.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=September 8, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220908000806/http://db.eiren.org/contents/03000001638.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkō Yotarō Kanketsu-hen''|ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎完結篇}} (17 декември 1988 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ビー・バップ・ハイスクール 高校与太郎完結篇|url=http://db.eiren.org/contents/03000001651.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=July 4, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220704141310/http://db.eiren.org/contents/03000001651.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;
#{{нихонго-н|''Be-Bop High School''|ビー・バップ・ハイスクール}} (19 февруари 1994 г.)&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:ＢＥ－ＢＯＰ－ＨＩＧＨＳＣＨＯＯＬ ビー・バップ・ハイスクール|url=http://db.eiren.org/contents/03000001761.html|website=Eiren Database|publisher=Motion Picture Producers Association of Japan, Inc.|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=June 23, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130623011123/http://db.eiren.org/contents/03000001761.html|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Видеоигра===
Видеоиграта, насловена {{нихонго-н|''Be-Bop High School: Kōkōsei Gokuraku Densetsu''|ビーバップハイスクール 高校生極楽伝説|Би-бапу хаи сукуру: Кокосеи гокураку денсецу}}, била издадена на 30 март 1988 г. од [[Data East]] за конзолата [[Nintendo Entertainment System|Famicom]] на [[Nintendo]].&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:BE-BOP-HIGHSCHOOL 高校生極楽伝説|url=https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M727547|website=Media Arts Database|publisher=[[Agency for Cultural Affairs]]|access-date=March 17, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317155726/https://mediaarts-db.bunka.go.jp/id/M727547|archive-date=March 17, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

===Оригинална видеоанимација===
Адаптација во вид седумделна [[оригинална видеоанимација|оригинална видеоанимација]] (OVA), анимирана од [[Toei Animation]], била издавана од 26 јануари 1990 до 11 декември 1998 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:1*ビー・バップ・ハイスクール|url=https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952023693|website=suruga-ya.jp|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=January 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121115931/https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952023693|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|title=BE-BOP・HIGHSCHOOL(7)|url=https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952009650|website=suruga-ya.jp|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=January 21, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230121115932/https://www.suruga-ya.jp/kaitori_detail/952009650|url-status=live}}&lt;/ref&gt; Триделна OVA заснована на ''Be-Bop Kaizokuban'' била издавана помеѓу 1991 и 1993 г.&lt;ref name=&quot;Toei-BB-Kaizokuban&quot;/&gt;

===Телевизиска серија===
Специјална адаптација во вид дводневна [[телевизиска серија|телевизиска драмска серија]] била прикажана на [[TBS Television (Јапонија)|TBS]] на 16 јуни 2004 г. и 17 август 2005 г.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:（水曜プレミア特別編）BE-BOP-HIGHSCHOOL ビー・バップ・ハイスクール(2)|url=http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-38542|website=TV Drama database|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=February 21, 2014|archive-url=https://web.archive.org/web/20140221203222/http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-38542|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:（水曜プレミア特別編）BE-BOP-HIGHSCHOOL ビー・バップ・ハイスクール(1)|url=http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-37619|website=TV Drama database|access-date=January 21, 2023|language=ja|archive-date=August 17, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160817234822/http://www.tvdrama-db.com/drama_info/p/id-37619|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

== Прием ==
Мангата продала преку 40 милиони примероци.&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.toei-video.co.jp/DVD/bebopcollection.html|script-title=ja:BE-BOP-HIGHSCHOOL DVDコレクション|publisher=[[Toei Video]]|language=ja| access-date=21 јануари 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20140222000715/http://www.toei-video.co.jp/DVD/bebopcollection.html|archive-date=22 февруари 2014}}&lt;/ref&gt; Осмиот том на серијата имал почетен тираж од 2,27 милиони примероци во 1987 г., што го направило најголемиот почетен тираж на издавачот на сите времиња; рекордот бил урнат од 13. том на мангата ''[[Напад на титаните]]'' во 2014 г., кој имал почетен тираж од 2,75 милиони примероци.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:進撃の巨人13巻は初版275万部！講談社で26年ぶり記録更新|url=https://natalie.mu/comic/news/113853|website=[[Natalie (website)|Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=21 јануари 2023|language=ja|date=7 април 2014|archive-date=6 јули 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220706053410/https://natalie.mu/comic/news/113853|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|last=Komatsu|first=Mikikazu|title=&quot;Attack on Titan&quot; Manga 13th Volume Gets 2.75 Million First Print Run|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/04/06/attack-on-titan-manga-13th-volume-gets-275-million-first-print-run|website=[[Crunchyroll]]|access-date=21 јануари 2023|date=6 април 2014|archive-date=25 мај 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20220525002555/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2014/04/06/attack-on-titan-manga-13th-volume-gets-275-million-first-print-run|url-status=live}}&lt;/ref&gt;

Во 1988 г., заедно со ''[[Bonobono]]'', ''Be-Bop High School'' ја освоил 12. Награда за манга на Kodansha во „Општата категорија“.

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|манга|10755|Be-Bop-Highschool}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:OVA]]
[[Категорија:Манга од 1983 година]]
[[Категорија:Филмови од 1985 година]]
[[Категорија:Филмови од 1986 година]]
[[Категорија:Филмови од 1987 година]]
[[Категорија:Филмови од 1988 година]]
[[Категорија:Игри за NES]]
[[Категорија:Филмови од 1994 година]]</text>
      <sha1>lesxlpn8wvvsmszty8zjc1geeyf07di</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Нежен здравец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400163</id>
    <revision>
      <id>5600636</id>
      <parentid>5600609</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T11:59:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>дополнување</comment>
      <origin>5600636</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16237" sha1="c90l96jsbpbqpxpg46g2ifiqb8v6eo8" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image=Geranium molle-01 (xndr).jpg
|genus=Geranium
|species=molle
|authority=[[Карл Линеј|L.]]
}}

'''Нежен здравец''' ({{langx|la|Geranium molle}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]].

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Нежниот здравец е [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[Двегодишно растение|двегодишно]], а многу ретко [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]], кое достигнува висина од 10 до 40 см. Од самата основа на растението се развиваат повеќе вертикални [[стебло|стебла]]. Стеблата во својот долен дел се тркалезни, додека во горниот дел стануваат аглести. Тие можат да бидат зелени или црвеникави по боја и се речиси неразгранети или се разгрануваат само еднаш. Површината на стеблото е покриена со долги и куси прости влакна, како и со куси жлездести влакна, кои се забележливо погусти во горните делови.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1501-1502|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јули 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] од двете страни се покриени со полурасперени влакна, а на долната страна се присутни и ретки жлездести влакна. На изглед се тркалезни или заоблено-бубреговидни. Тие се пересто насечени до 1/2 или до 2/3 од својата површина на 5 до 7 јајцевидно-клиновидни делови, кои понатаму уште еднаш се насечени, обично на 3 тапи запчести делови. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се густо покриени со куси и многу долги влакна, покрај кои има и поретки жлездести влакна. Стеблените листови се спирално распоредени и имаат многу мали дршки, поради што изгледаат речиси приседнати. Најдолниот лист на соцветието е подолг од наспрамната дршка на самото соцветие. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, влакнести и имаат црвеникава боја.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени по два заедно. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се за 2 до 3 пати подолги од [[Чашка (цвет)|чашките]], додека дршката на целото [[соцветие]] е подолга од поединечните цветни дршки. Заедно, овие дршки се подолги од пазувниот лист. Површината им е покриена со густи, прости, куси влакна и куси жлездести влакна. [[Прицветник|Прицветниците]] (брактеите) се мали, црвеникави и влакнести.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] е мала и не се зголемува значително во фазата на образување на плодовите. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се зелени, долги од 4 до 5 mm, со јајцевидно-елиптична форма и се заострени на врвот. Тие имаат по 3 едвај видливи жили, на врвот и по рабовите се црвеникави, а нивната површина е покриена со полурасперени густи прости и жлездести влакна. Венчето е светло-виолетово. Венечните ливчиња имаат обратно-јајцевидно-клиновиден облика, подолги се од чашката, на самиот врв се длабоко всечени (вдлабнати), а во основата се влакнести по работ од двете страни.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] се долги колку и чашката, а во својата основа се голи и немаат влакна. Плодните делови се со кафеава боја, голи и карактеристични по своите попречни (трансверзални) брчки. Семките се кафеави и имаат мазна површина.&lt;ref name=FM/&gt;

== Живеалиште ==
Овој вид најчесто расте по брдски [[Пасиште|пасишта]] и на [[Варовник|варовнички]] камењари.&lt;ref name=FM/&gt;

== Распространетост ==
Природната распространетост на тркалезнолисниот здравец е Евроазија и Африка:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;

Албанија, Алжир, Австрија, Азорски Острови, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Канарски Острови, Средноевропска Русија, Корзика, Кипар, Чехословачка, Данска Источноегејски Острови, Источноевропска Русија, Египет, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Иран, Ирак, Ирска, Италија, Крим, Крит, Либан-Сирија, Либија, Мадеира, Мароко, Холандија, Северен Кавказ, Северозападна Европска Русија, Норвешка, Палестина, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Саудиска Арабија, Сицилија, Синај, Јужноевропска РУсија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Закавказје, Тунис, Турција, Туркменистан, Украина, Југославија.

===Македонија===
Во Македонија растението е евидентирано на повеќе места, меѓу кои:&lt;ref name=FM/&gt;
* Скопски регион: Гази Баба, село Катланово, Скопска Црна Гора и планината Жеден;
* Повардарие и Источен Регион: Таорска Клисура, клисурата на реката Пчиња, Велес (локалитет Голик), Штип, Радовиш и Кочани (село Оризари);
* Југоисточен Регион: Валандово, Гевгелија (Богданци, село Богородица);
* Пелагониски и Западен Регион: Прилеп (Дабничка Планина) и Дебар (село Баниште).

== Синоними ==
{{div col|colwidth=30em}}
*''Geranium luganense'' [[Chenevard]]   &lt;ref&gt;Synonyms from [http://www.catalogueoflife.org/show_species_details.php?record_id=3706077 Catalogue of life]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*''Geranium abortivum'' [[De Not.]] ex [[Ces.]]
*''Geranium brutium [b] micranthum'' [[N.Terracc.]]
*''Geranium brutium'' [[Gasp.]]
*''Geranium calabrum'' [[Michele Tenore|Ten.]]
*''Geranium leiocaulon'' [[Ledeb.]]
*''Geranium x luganense'' [[Chenevard]]
*''Geranium macropetalum'' ([[Boiss.]]) [[Posp.]]
*''Geranium molle [a] triviale'' ([[A.Terracc.]]) Gortani &amp; [[M.Gortani]]
*''Geranium molle [b] caespitosum'' ([[N.Terracc.]]) [[Graebn.]]
*''Geranium molle [b] leiocaulon'' (Ledeb.) Graebn.
*''Geranium molle [B] pinguis'' ([[K.Malý]]) Graebn.
*''Geranium molle [B] stipulare'' (Kunze) Graebn.
*''Geranium molle [c] parvulum'' (Ten.) Graebn.
*''Geranium molle f. albiflorum'' [[R.Uechtr.]]
*''Geranium molle f. annuum'' ([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) [[Gams]]
*''Geranium molle f. candidum'' [[Günther von Mannagetta und Lërchenau Beck|Beck]]
*''Geranium molle f. pinguis'' [[K.Malý]]
*''Geranium molle f. stipulare'' (Kunze) K.Malý
*''Geranium molle f. subperenne'' (Schur) Gams
*''Geranium molle [frm.] glabrata'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] pygmaea'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] sepincola'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] tenuisecta'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] trivialis'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] villosissima'' A.Terracc.
*''Geranium molle [I] annuum'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [I] triviale'' A.Terrac. ex Graebn.
*''Geranium molle [II] subperenne'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [II] tenuisecta'' ([[A.Terracc.]]) Graebn.
*''Geranium molle [l] album'' (Picard) Graebn.
*''Geranium molle [l] suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Graebn.
*''Geranium molle subf. abortiva'' (De Not. ex [[Vincenzo de Cesati|Cesati]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) Graebn.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) [[P.H.Davis]]
*''Geranium molle subsp. normale'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. pollinense'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. sinjaricum'' Al-Shehbaz &amp; Al-Khakani
*''Geranium molle subsp. stipulare'' ([[Gustav Kunze|Kunze]]) [[Josef Dostál (botanist)|Dostál]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Jens Holmboe (botanist)|Holmboe]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Soó]]
*''Geranium molle subsp. villosum'' ([[Michele Tenore|Ten.]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subvar. macropetalum'' (Boiss.) [[Gams]]
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Ces., Pass. &amp; Gibelli
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Nyman
*''Geranium molle var. album'' Picard
*''Geranium molle var. annuum'' Schur
*''Geranium molle var. arenarium'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. brutium ''(Gasp.) K.Malý
*''Geranium molle var. caespitosum'' N.Terracc.
*''Geranium molle var. caucasicum'' Regel ex Woronow
*''Geranium molle var. corymbiferum'' [[Just.]]
*''Geranium molle var. diffusum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. elatum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. graecum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. grandiflorum'' Lange
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Lojac.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Vis.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Viv.]]
*''Geranium molle var. lucanum'' Gasp. ex Nyman
*''Geranium molle var. macropetalum ''Boiss.
*''Geranium molle var. maioriflorum'' Borbás
*''Geranium molle var. maritimum'' Lojac.
*''Geranium molle var. minus'' [[Chevall.]]
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc. ex N.Terracc.
*''Geranium molle var. parvulum'' Ten.
*''Geranium molle var. stipulare'' (Kunze) Nyman
*''Geranium molle var. suaveolens'' Boenn. ex Rchb.
*''Geranium molle var. suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Gams
*''Geranium molle var. subperenne'' Schur
*''Geranium molle var. supinum'' [[Fouc.]] &amp; Jouss.
*''Geranium molle var. typicum'' [[Posp.]]
*''Geranium molle var. villosum'' (Ten.) Cout.
*''Geranium molle var. vulcanicum'' A.Terracc.  
*''Geranium x oenense'' Borbás ex Hallier
*''Geranium pollinense'' N.Terracc. ex A.Terracc.
*''Geranium pseudovillosum'' Schur
*''Geranium punctatum'' Kanitz
*''Geranium pyrenaicum subsp. villosum'' (Ten.) Nyman
*''Geranium stipulare'' Kunze
*''Geranium villosum var. gracile'' Sennen
*''Geranium villosum var. villosissimum'' Ten.
*''Geranium villosum'' Ten.
{{div col end}}

== Хербална медицина ==
Николас Калпепер во своето хербално дело од 1652 година предложил различни употреби на ''G. molle'', вклучувајќи лекување на внатрешни и надворешни повреди. Било забележано дека модринките од листот побрзо ги заздравуваат надворешните повреди. Се вели дека лушпа од вино ги ублажува гихтот и другите болки во зглобовите.&lt;ref&gt;{{Наведување|last=Culpeper|first=Nicholas|title=The English physitian: or an astrologo-physical discourse of the vulgar herbs of this nation|place=London|publisher=Peter Cole|year=1652}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Geranium_molle_Sturm4.jpg|алт=Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen, 1796| Цртеж од Deutschlands Flora во Abbildungen, 1796 година
Податотека:Geranium_molle_001.JPG|алт=Plant of Geranium molle| Растение ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_leaves,_buds_flower.jpg|алт=Leaves, buds, flower| Лисја, пупки, цвет
Податотека:Geranium_molle.jpg|алт=Flowers of Geranium molle| Цвеќиња од ''Geranium molle''
Податотека:Geranium_molle_IMG_2481.jpg|алт=Close-up of a flower of Geranium molle| Крупен план на цвет од ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_Immature_fruit.jpg|алт=Immature fruit| Незрело плод
Податотека:Geranium_molle_IMG_2469.jpg|алт=Hairy stem of Geranium molle| Влакнесто стебло од ''Geranium molle''
Податотека:Jong_blad_van_Geranium_molle_var._Brutium._Locatie,_Tuinreservaat_Jonker_vallei.jpg|алт=Young leaves of Geranium molle var. Brutium.| Млади листови од ''Geranium molle var. Brutium'' .
Податотека:Wiki-Geranium-Molle-Spring-Automn.jpg|алт=Leaf colouring from spring (top left) to autumn (bottom right)| Промена на боите на листовите од пролет (горе лево) до есен (долу десно)
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium molle}}
{{Викивидови-ред|Geranium molle}}
* [http://www.kuleuven-kortrijk.be/bioweb/?lang=en&amp;detail=169 Universiteit Leuven Photo gallery] Archived 2011-10-03 at the Wayback Machine
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4432 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+molle U.C. Photo gallery]
* [http://www.flowersinisrael.com/Geraniummolle_page.htm Geranium molle] Flowers in Israel

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Флора на Либан]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Здравец]]</text>
      <sha1>c90l96jsbpbqpxpg46g2ifiqb8v6eo8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600637</id>
      <parentid>5600636</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T11:59:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5600637</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16299" sha1="bh7avdf4hwylfctuasbiye4aw2lh9dx" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image=Geranium molle-01 (xndr).jpg
|genus=Geranium
|species=molle
|authority=[[Карл Линеј|L.]]
}}

'''Нежен здравец''' ({{langx|la|Geranium molle}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]].

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Нежниот здравец е [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[Двегодишно растение|двегодишно]], а многу ретко [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]], кое достигнува висина од 10 до 40 см. Од самата основа на растението се развиваат повеќе вертикални [[стебло|стебла]]. Стеблата во својот долен дел се тркалезни, додека во горниот дел стануваат аглести. Тие можат да бидат зелени или црвеникави по боја и се речиси неразгранети или се разгрануваат само еднаш. Површината на стеблото е покриена со долги и куси прости влакна, како и со куси жлездести влакна, кои се забележливо погусти во горните делови.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1501-1502|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јули 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] од двете страни се покриени со полурасперени влакна, а на долната страна се присутни и ретки жлездести влакна. На изглед се тркалезни или заоблено-бубреговидни. Тие се пересто насечени до 1/2 или до 2/3 од својата површина на 5 до 7 јајцевидно-клиновидни делови, кои понатаму уште еднаш се насечени, обично на 3 тапи запчести делови. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се густо покриени со куси и многу долги влакна, покрај кои има и поретки жлездести влакна. Стеблените листови се спирално распоредени и имаат многу мали дршки, поради што изгледаат речиси приседнати. Најдолниот лист на соцветието е подолг од наспрамната дршка на самото соцветие. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, влакнести и имаат црвеникава боја.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени по два заедно. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се за 2 до 3 пати подолги од [[Чашка (цвет)|чашките]], додека дршката на целото [[соцветие]] е подолга од поединечните цветни дршки. Заедно, овие дршки се подолги од пазувниот лист. Површината им е покриена со густи, прости, куси влакна и куси жлездести влакна. [[Прицветник|Прицветниците]] (брактеите) се мали, црвеникави и влакнести.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] е мала и не се зголемува значително во фазата на образување на плодовите. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се зелени, долги од 4 до 5 mm, со јајцевидно-елиптична форма и се заострени на врвот. Тие имаат по 3 едвај видливи жили, на врвот и по рабовите се црвеникави, а нивната површина е покриена со полурасперени густи прости и жлездести влакна. Венчето е светло-виолетово. Венечните ливчиња имаат обратно-јајцевидно-клиновиден облика, подолги се од чашката, на самиот врв се длабоко всечени (вдлабнати), а во основата се влакнести по работ од двете страни.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] се долги колку и чашката, а во својата основа се голи и немаат влакна. Плодните делови се со кафеава боја, голи и карактеристични по своите попречни (трансверзални) брчки. Семките се кафеави и имаат мазна површина.&lt;ref name=FM/&gt;

== Живеалиште ==
Овој вид најчесто расте по брдски [[Пасиште|пасишта]] и на [[Варовник|варовнички]] камењари.&lt;ref name=FM/&gt;

== Распространетост ==
Природната распространетост на тркалезнолисниот здравец е Евроазија и Африка:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;

Албанија, Алжир, Австрија, Азорски Острови, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Канарски Острови, Средноевропска Русија, Корзика, Кипар, Чехословачка, Данска Источноегејски Острови, Источноевропска Русија, Египет, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Иран, Ирак, Ирска, Италија, Крим, Крит, Либан-Сирија, Либија, Мадеира, Мароко, Холандија, Северен Кавказ, Северозападна Европска Русија, Норвешка, Палестина, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Саудиска Арабија, Сицилија, Синај, Јужноевропска РУсија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Закавказје, Тунис, Турција, Туркменистан, Украина, Југославија.

===Македонија===
Во Македонија растението е евидентирано на повеќе места, меѓу кои:&lt;ref name=FM/&gt;
* Скопски регион: Гази Баба, село Катланово, Скопска Црна Гора и планината Жеден;
* Повардарие и Источен Регион: Таорска Клисура, клисурата на реката Пчиња, Велес (локалитет Голик), Штип, Радовиш и Кочани (село Оризари);
* Југоисточен Регион: Валандово, Гевгелија (Богданци, село Богородица);
* Пелагониски и Западен Регион: Прилеп (Дабничка Планина) и Дебар (село Баниште).

== Синоними ==
{{div col|colwidth=30em}}
*''Geranium luganense'' [[Chenevard]]   &lt;ref&gt;Synonyms from [http://www.catalogueoflife.org/show_species_details.php?record_id=3706077 Catalogue of life]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*''Geranium abortivum'' [[De Not.]] ex [[Ces.]]
*''Geranium brutium [b] micranthum'' [[N.Terracc.]]
*''Geranium brutium'' [[Gasp.]]
*''Geranium calabrum'' [[Michele Tenore|Ten.]]
*''Geranium leiocaulon'' [[Ledeb.]]
*''Geranium x luganense'' [[Chenevard]]
*''Geranium macropetalum'' ([[Boiss.]]) [[Posp.]]
*''Geranium molle [a] triviale'' ([[A.Terracc.]]) Gortani &amp; [[M.Gortani]]
*''Geranium molle [b] caespitosum'' ([[N.Terracc.]]) [[Graebn.]]
*''Geranium molle [b] leiocaulon'' (Ledeb.) Graebn.
*''Geranium molle [B] pinguis'' ([[K.Malý]]) Graebn.
*''Geranium molle [B] stipulare'' (Kunze) Graebn.
*''Geranium molle [c] parvulum'' (Ten.) Graebn.
*''Geranium molle f. albiflorum'' [[R.Uechtr.]]
*''Geranium molle f. annuum'' ([[Philipp Johann Ferdinand Schur|Schur]]) [[Gams]]
*''Geranium molle f. candidum'' [[Günther von Mannagetta und Lërchenau Beck|Beck]]
*''Geranium molle f. pinguis'' [[K.Malý]]
*''Geranium molle f. stipulare'' (Kunze) K.Malý
*''Geranium molle f. subperenne'' (Schur) Gams
*''Geranium molle [frm.] glabrata'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] pygmaea'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] sepincola'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] tenuisecta'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] trivialis'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] villosissima'' A.Terracc.
*''Geranium molle [I] annuum'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [I] triviale'' A.Terrac. ex Graebn.
*''Geranium molle [II] subperenne'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [II] tenuisecta'' ([[A.Terracc.]]) Graebn.
*''Geranium molle [l] album'' (Picard) Graebn.
*''Geranium molle [l] suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Graebn.
*''Geranium molle subf. abortiva'' (De Not. ex [[Vincenzo de Cesati|Cesati]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) Graebn.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) [[P.H.Davis]]
*''Geranium molle subsp. normale'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. pollinense'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. sinjaricum'' Al-Shehbaz &amp; Al-Khakani
*''Geranium molle subsp. stipulare'' ([[Gustav Kunze|Kunze]]) [[Josef Dostál (botanist)|Dostál]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Jens Holmboe (botanist)|Holmboe]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Soó]]
*''Geranium molle subsp. villosum'' ([[Michele Tenore|Ten.]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subvar. macropetalum'' (Boiss.) [[Gams]]
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Ces., Pass. &amp; Gibelli
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Nyman
*''Geranium molle var. album'' Picard
*''Geranium molle var. annuum'' Schur
*''Geranium molle var. arenarium'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. brutium ''(Gasp.) K.Malý
*''Geranium molle var. caespitosum'' N.Terracc.
*''Geranium molle var. caucasicum'' Regel ex Woronow
*''Geranium molle var. corymbiferum'' [[Just.]]
*''Geranium molle var. diffusum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. elatum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. graecum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. grandiflorum'' Lange
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Lojac.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Vis.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Viv.]]
*''Geranium molle var. lucanum'' Gasp. ex Nyman
*''Geranium molle var. macropetalum ''Boiss.
*''Geranium molle var. maioriflorum'' Borbás
*''Geranium molle var. maritimum'' Lojac.
*''Geranium molle var. minus'' [[Chevall.]]
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc. ex N.Terracc.
*''Geranium molle var. parvulum'' Ten.
*''Geranium molle var. stipulare'' (Kunze) Nyman
*''Geranium molle var. suaveolens'' Boenn. ex Rchb.
*''Geranium molle var. suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Gams
*''Geranium molle var. subperenne'' Schur
*''Geranium molle var. supinum'' [[Fouc.]] &amp; Jouss.
*''Geranium molle var. typicum'' [[Posp.]]
*''Geranium molle var. villosum'' (Ten.) Cout.
*''Geranium molle var. vulcanicum'' A.Terracc.  
*''Geranium x oenense'' Borbás ex Hallier
*''Geranium pollinense'' N.Terracc. ex A.Terracc.
*''Geranium pseudovillosum'' Schur
*''Geranium punctatum'' Kanitz
*''Geranium pyrenaicum subsp. villosum'' (Ten.) Nyman
*''Geranium stipulare'' Kunze
*''Geranium villosum var. gracile'' Sennen
*''Geranium villosum var. villosissimum'' Ten.
*''Geranium villosum'' Ten.
{{div col end}}

== Хербална медицина ==
Николас Калпепер во своето хербално дело од 1652 година предложил различни употреби на ''G. molle'', вклучувајќи лекување на внатрешни и надворешни повреди. Било забележано дека модринките од листот побрзо ги заздравуваат надворешните повреди. Се вели дека лушпа од вино ги ублажува гихтот и другите болки во зглобовите.&lt;ref&gt;{{Наведување|last=Culpeper|first=Nicholas|title=The English physitian: or an astrologo-physical discourse of the vulgar herbs of this nation|place=London|publisher=Peter Cole|year=1652}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Geranium_molle_Sturm4.jpg|алт=Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen, 1796| Цртеж од Deutschlands Flora во Abbildungen, 1796 година
Податотека:Geranium_molle_001.JPG|алт=Plant of Geranium molle| Растение ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_leaves,_buds_flower.jpg|алт=Leaves, buds, flower| Лисја, пупки, цвет
Податотека:Geranium_molle.jpg|алт=Flowers of Geranium molle| Цвеќиња од ''Geranium molle''
Податотека:Geranium_molle_IMG_2481.jpg|алт=Close-up of a flower of Geranium molle| Крупен план на цвет од ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_Immature_fruit.jpg|алт=Immature fruit| Незрело плод
Податотека:Geranium_molle_IMG_2469.jpg|алт=Hairy stem of Geranium molle| Влакнесто стебло од ''Geranium molle''
Податотека:Jong_blad_van_Geranium_molle_var._Brutium._Locatie,_Tuinreservaat_Jonker_vallei.jpg|алт=Young leaves of Geranium molle var. Brutium.| Млади листови од ''Geranium molle var. Brutium'' .
Податотека:Wiki-Geranium-Molle-Spring-Automn.jpg|алт=Leaf colouring from spring (top left) to autumn (bottom right)| Промена на боите на листовите од пролет (горе лево) до есен (долу десно)
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium molle}}
{{Викивидови-ред|Geranium molle}}
* [http://www.kuleuven-kortrijk.be/bioweb/?lang=en&amp;detail=169 Universiteit Leuven Photo gallery] Archived 2011-10-03 at the Wayback Machine
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4432 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+molle U.C. Photo gallery]
* [http://www.flowersinisrael.com/Geraniummolle_page.htm Geranium molle] Flowers in Israel

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Флора на Либан]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>bh7avdf4hwylfctuasbiye4aw2lh9dx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600640</id>
      <parentid>5600637</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:07:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>викификација</comment>
      <origin>5600640</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16626" sha1="16dpmpjzutjzndvlwo4y9pseaiah855" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image=Geranium molle-01 (xndr).jpg
|genus=Geranium
|species=molle
|authority=[[Карл Линеј|L.]]
}}

'''Нежен здравец''' ({{langx|la|Geranium molle}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]].

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Нежниот здравец е [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[Двегодишно растение|двегодишно]], а многу ретко [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]], кое достигнува висина од 10 до 40 см. Од самата основа на растението се развиваат повеќе вертикални [[стебло|стебла]]. Стеблата во својот долен дел се тркалезни, додека во горниот дел стануваат аглести. Тие можат да бидат зелени или црвеникави по боја и се речиси неразгранети или се разгрануваат само еднаш. Површината на стеблото е покриена со долги и куси прости влакна, како и со куси жлездести влакна, кои се забележливо погусти во горните делови.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1501-1502|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јули 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] од двете страни се покриени со полурасперени влакна, а на долната страна се присутни и ретки жлездести влакна. На изглед се тркалезни или заоблено-бубреговидни. Тие се пересто насечени до 1/2 или до 2/3 од својата површина на 5 до 7 јајцевидно-клиновидни делови, кои понатаму уште еднаш се насечени, обично на 3 тапи запчести делови. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се густо покриени со куси и многу долги влакна, покрај кои има и поретки жлездести влакна. Стеблените листови се спирално распоредени и имаат многу мали дршки, поради што изгледаат речиси приседнати. Најдолниот лист на соцветието е подолг од наспрамната дршка на самото соцветие. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, влакнести и имаат црвеникава боја.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени по два заедно. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се за 2 до 3 пати подолги од [[Чашка (цвет)|чашките]], додека дршката на целото [[соцветие]] е подолга од поединечните цветни дршки. Заедно, овие дршки се подолги од пазувниот лист. Површината им е покриена со густи, прости, куси влакна и куси жлездести влакна. [[Прицветник|Прицветниците]] (брактеите) се мали, црвеникави и влакнести.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] е мала и не се зголемува значително во фазата на образување на плодовите. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се зелени, долги од 4 до 5 mm, со јајцевидно-елиптична форма и се заострени на врвот. Тие имаат по 3 едвај видливи жили, на врвот и по рабовите се црвеникави, а нивната површина е покриена со полурасперени густи прости и жлездести влакна. Венчето е светло-виолетово. Венечните ливчиња имаат обратно-јајцевидно-клиновиден облика, подолги се од чашката, на самиот врв се длабоко всечени (вдлабнати), а во основата се влакнести по работ од двете страни.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] се долги колку и чашката, а во својата основа се голи и немаат влакна. Плодните делови се со кафеава боја, голи и карактеристични по своите попречни (трансверзални) брчки. Семките се кафеави и имаат мазна површина.&lt;ref name=FM/&gt;

== Живеалиште ==
Овој вид најчесто расте по брдски [[Пасиште|пасишта]] и на [[Варовник|варовнички]] камењари.&lt;ref name=FM/&gt;

== Распространетост ==
Природната распространетост на тркалезнолисниот здравец е Евроазија и Африка:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;

Албанија, Алжир, Австрија, Азорски Острови, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Канарски Острови, Средноевропска Русија, Корзика, Кипар, Чехословачка, Данска Источноегејски Острови, Источноевропска Русија, Египет, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Иран, Ирак, Ирска, Италија, Крим, Крит, Либан-Сирија, Либија, Мадеира, Мароко, Холандија, Северен Кавказ, Северозападна Европска Русија, Норвешка, Палестина, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Саудиска Арабија, Сицилија, Синај, Јужноевропска РУсија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Закавказје, Тунис, Турција, Туркменистан, Украина, Југославија.

===Македонија===
Во Македонија растението е евидентирано на повеќе места, меѓу кои:&lt;ref name=FM/&gt;
* Скопски Регион: [[Гази Баба (парк-шума)|Гази Баба]], село [[Катланово]], [[Скопска Црна Гора]] и планината [[Жеден]];
* Повардарие и Источен Регион: [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], [[Велес]] (месност Голик), [[Штип]], [[Радовиш]] и [[Кочани]] (село [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]);
* Југоисточен Регион: [[Валандово]], [[Гевгелија]] ([[Богданци]], село [[Богородица (Гевгелиско)|Богородица]]);
* Пелагониски и Западен Регион: [[Прилеп]] ([[Дабничка Планина]]) и [[Дебар]] (село [[Баниште]]).

== Синоними ==
{{div col|colwidth=30em}}
*''Geranium luganense'' [[Chenevard]]&lt;ref&gt;Synonyms from [http://www.catalogueoflife.org/show_species_details.php?record_id=3706077 Catalogue of life]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*''Geranium abortivum'' [[De Not.]] ex [[Ces.]]
*''Geranium brutium [b] micranthum'' [[N.Terracc.]]
*''Geranium brutium'' [[Gasp.]]
*''Geranium calabrum'' [[Микеле Теноре|Ten.]]
*''Geranium leiocaulon'' [[Ledeb.]]
*''Geranium x luganense'' [[Chenevard]]
*''Geranium macropetalum'' ([[Boiss.]]) [[Posp.]]
*''Geranium molle [a] triviale'' ([[A.Terracc.]]) Gortani &amp; [[M.Gortani]]
*''Geranium molle [b] caespitosum'' ([[N.Terracc.]]) [[Graebn.]]
*''Geranium molle [b] leiocaulon'' (Ledeb.) Graebn.
*''Geranium molle [B] pinguis'' ([[K.Malý]]) Graebn.
*''Geranium molle [B] stipulare'' (Kunze) Graebn.
*''Geranium molle [c] parvulum'' (Ten.) Graebn.
*''Geranium molle f. albiflorum'' [[R.Uechtr.]]
*''Geranium molle f. annuum'' ([[Филип Јохан Фердинанд Шур|Schur]]) [[Gams]]
*''Geranium molle f. candidum'' [[Гинтер фон Манагета унд Лерхенау Бек|Beck]]
*''Geranium molle f. pinguis'' [[K.Malý]]
*''Geranium molle f. stipulare'' (Kunze) K.Malý
*''Geranium molle f. subperenne'' (Schur) Gams
*''Geranium molle [frm.] glabrata'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] pygmaea'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] sepincola'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] tenuisecta'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] trivialis'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] villosissima'' A.Terracc.
*''Geranium molle [I] annuum'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [I] triviale'' A.Terrac. ex Graebn.
*''Geranium molle [II] subperenne'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [II] tenuisecta'' ([[A.Terracc.]]) Graebn.
*''Geranium molle [l] album'' (Picard) Graebn.
*''Geranium molle [l] suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Graebn.
*''Geranium molle subf. abortiva'' (De Not. ex [[Винченцо де Чезати|Cesati]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) Graebn.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) [[П. Х. Дејвис]]
*''Geranium molle subsp. normale'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. pollinense'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. sinjaricum'' Al-Shehbaz &amp; Al-Khakani
*''Geranium molle subsp. stipulare'' ([[Густав Кунце|Kunze]]) [[Јозеф Достал (ботаничар)|Dostál]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Јенс Холмбое (ботаничар)|Holmboe]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Soó]]
*''Geranium molle subsp. villosum'' ([[Микеле Теноре|Ten.]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subvar. macropetalum'' (Boiss.) [[Gams]]
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Ces., Pass. &amp; Gibelli
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Nyman
*''Geranium molle var. album'' Picard
*''Geranium molle var. annuum'' Schur
*''Geranium molle var. arenarium'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. brutium ''(Gasp.) K.Malý
*''Geranium molle var. caespitosum'' N.Terracc.
*''Geranium molle var. caucasicum'' Regel ex Woronow
*''Geranium molle var. corymbiferum'' [[Just.]]
*''Geranium molle var. diffusum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. elatum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. graecum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. grandiflorum'' Lange
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Lojac.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Vis.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Viv.]]
*''Geranium molle var. lucanum'' Gasp. ex Nyman
*''Geranium molle var. macropetalum ''Boiss.
*''Geranium molle var. maioriflorum'' Borbás
*''Geranium molle var. maritimum'' Lojac.
*''Geranium molle var. minus'' [[Chevall.]]
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc. ex N.Terracc.
*''Geranium molle var. parvulum'' Ten.
*''Geranium molle var. stipulare'' (Kunze) Nyman
*''Geranium molle var. suaveolens'' Boenn. ex Rchb.
*''Geranium molle var. suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Gams
*''Geranium molle var. subperenne'' Schur
*''Geranium molle var. supinum'' [[Fouc.]] &amp; Jouss.
*''Geranium molle var. typicum'' [[Posp.]]
*''Geranium molle var. villosum'' (Ten.) Cout.
*''Geranium molle var. vulcanicum'' A.Terracc.  
*''Geranium x oenense'' Borbás ex Hallier
*''Geranium pollinense'' N.Terracc. ex A.Terracc.
*''Geranium pseudovillosum'' Schur
*''Geranium punctatum'' Kanitz
*''Geranium pyrenaicum subsp. villosum'' (Ten.) Nyman
*''Geranium stipulare'' Kunze
*''Geranium villosum var. gracile'' Sennen
*''Geranium villosum var. villosissimum'' Ten.
*''Geranium villosum'' Ten.
{{div col end}}

== Хербална медицина ==
Николас Калпепер во своето хербално дело од 1652 година предложил различни употреби на ''G. molle'', вклучувајќи лекување на внатрешни и надворешни повреди. Било забележано дека модринките од листот побрзо ги заздравуваат надворешните повреди. Се вели дека лушпа од вино ги ублажува гихтот и другите болки во зглобовите.&lt;ref&gt;{{Наведување|last=Culpeper|first=Nicholas|title=The English physitian: or an astrologo-physical discourse of the vulgar herbs of this nation|place=London|publisher=Peter Cole|year=1652}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Geranium_molle_Sturm4.jpg|алт=Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen, 1796| Цртеж од Deutschlands Flora во Abbildungen, 1796 година
Податотека:Geranium_molle_001.JPG|алт=Plant of Geranium molle| Растение ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_leaves,_buds_flower.jpg|алт=Leaves, buds, flower| Лисја, пупки, цвет
Податотека:Geranium_molle.jpg|алт=Flowers of Geranium molle| Цвеќиња од ''Geranium molle''
Податотека:Geranium_molle_IMG_2481.jpg|алт=Close-up of a flower of Geranium molle| Крупен план на цвет од ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_Immature_fruit.jpg|алт=Immature fruit| Незрело плод
Податотека:Geranium_molle_IMG_2469.jpg|алт=Hairy stem of Geranium molle| Влакнесто стебло од ''Geranium molle''
Податотека:Jong_blad_van_Geranium_molle_var._Brutium._Locatie,_Tuinreservaat_Jonker_vallei.jpg|алт=Young leaves of Geranium molle var. Brutium.| Млади листови од ''Geranium molle var. Brutium'' .
Податотека:Wiki-Geranium-Molle-Spring-Automn.jpg|алт=Leaf colouring from spring (top left) to autumn (bottom right)| Промена на боите на листовите од пролет (горе лево) до есен (долу десно)
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium molle}}
{{Викивидови-ред|Geranium molle}}
* [http://www.kuleuven-kortrijk.be/bioweb/?lang=en&amp;detail=169 Universiteit Leuven Photo gallery] Archived 2011-10-03 at the Wayback Machine
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4432 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+molle U.C. Photo gallery]
* [http://www.flowersinisrael.com/Geraniummolle_page.htm Geranium molle] Flowers in Israel

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Флора на Либан]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>16dpmpjzutjzndvlwo4y9pseaiah855</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600679</id>
      <parentid>5600640</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:02:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <comment>/* Синоними */</comment>
      <origin>5600679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16298" sha1="7bw3u56tnsaxtbx8deebxvtgqgwonlf" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image=Geranium molle-01 (xndr).jpg
|genus=Geranium
|species=molle
|authority=[[Карл Линеј|L.]]
}}

'''Нежен здравец''' ({{langx|la|Geranium molle}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[Тревесто растение|тревесто]] растение од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]].

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Нежниот здравец е [[Едногодишно растение|едногодишно]] или [[Двегодишно растение|двегодишно]], а многу ретко [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]], кое достигнува висина од 10 до 40 см. Од самата основа на растението се развиваат повеќе вертикални [[стебло|стебла]]. Стеблата во својот долен дел се тркалезни, додека во горниот дел стануваат аглести. Тие можат да бидат зелени или црвеникави по боја и се речиси неразгранети или се разгрануваат само еднаш. Површината на стеблото е покриена со долги и куси прости влакна, како и со куси жлездести влакна, кои се забележливо погусти во горните делови.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1501-1502|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јули 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] од двете страни се покриени со полурасперени влакна, а на долната страна се присутни и ретки жлездести влакна. На изглед се тркалезни или заоблено-бубреговидни. Тие се пересто насечени до 1/2 или до 2/3 од својата површина на 5 до 7 јајцевидно-клиновидни делови, кои понатаму уште еднаш се насечени, обично на 3 тапи запчести делови. [[Лисна дршка|Лисните дршки]] се густо покриени со куси и многу долги влакна, покрај кои има и поретки жлездести влакна. Стеблените листови се спирално распоредени и имаат многу мали дршки, поради што изгледаат речиси приседнати. Најдолниот лист на соцветието е подолг од наспрамната дршка на самото соцветие. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, влакнести и имаат црвеникава боја.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени по два заедно. [[Цветна дршка|Цветните дршки]] се за 2 до 3 пати подолги од [[Чашка (цвет)|чашките]], додека дршката на целото [[соцветие]] е подолга од поединечните цветни дршки. Заедно, овие дршки се подолги од пазувниот лист. Површината им е покриена со густи, прости, куси влакна и куси жлездести влакна. [[Прицветник|Прицветниците]] (брактеите) се мали, црвеникави и влакнести.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] е мала и не се зголемува значително во фазата на образување на плодовите. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се зелени, долги од 4 до 5 mm, со јајцевидно-елиптична форма и се заострени на врвот. Тие имаат по 3 едвај видливи жили, на врвот и по рабовите се црвеникави, а нивната површина е покриена со полурасперени густи прости и жлездести влакна. Венчето е светло-виолетово. Венечните ливчиња имаат обратно-јајцевидно-клиновиден облика, подолги се од чашката, на самиот врв се длабоко всечени (вдлабнати), а во основата се влакнести по работ од двете страни.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] се долги колку и чашката, а во својата основа се голи и немаат влакна. Плодните делови се со кафеава боја, голи и карактеристични по своите попречни (трансверзални) брчки. Семките се кафеави и имаат мазна површина.&lt;ref name=FM/&gt;

== Живеалиште ==
Овој вид најчесто расте по брдски [[Пасиште|пасишта]] и на [[Варовник|варовнички]] камењари.&lt;ref name=FM/&gt;

== Распространетост ==
Природната распространетост на тркалезнолисниот здравец е Евроазија и Африка:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;

Албанија, Алжир, Австрија, Азорски Острови, Балеарски Острови, Балтички држави, Белорусија, Белгија, Бугарија, Канарски Острови, Средноевропска Русија, Корзика, Кипар, Чехословачка, Данска Источноегејски Острови, Источноевропска Русија, Египет, Финска, Франција, Германија, Велика Британија, Грција, Унгарија, Иран, Ирак, Ирска, Италија, Крим, Крит, Либан-Сирија, Либија, Мадеира, Мароко, Холандија, Северен Кавказ, Северозападна Европска Русија, Норвешка, Палестина, Полска, Португалија, Романија, Сардинија, Саудиска Арабија, Сицилија, Синај, Јужноевропска РУсија, Шпанија, Шведска, Швајцарија, Закавказје, Тунис, Турција, Туркменистан, Украина, Југославија.

===Македонија===
Во Македонија растението е евидентирано на повеќе места, меѓу кои:&lt;ref name=FM/&gt;
* Скопски Регион: [[Гази Баба (парк-шума)|Гази Баба]], село [[Катланово]], [[Скопска Црна Гора]] и планината [[Жеден]];
* Повардарие и Источен Регион: [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]], [[Велес]] (месност Голик), [[Штип]], [[Радовиш]] и [[Кочани]] (село [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]);
* Југоисточен Регион: [[Валандово]], [[Гевгелија]] ([[Богданци]], село [[Богородица (Гевгелиско)|Богородица]]);
* Пелагониски и Западен Регион: [[Прилеп]] ([[Дабничка Планина]]) и [[Дебар]] (село [[Баниште]]).

== Синоними ==
{{div col|colwidth=30em}}
*''Geranium luganense'' [[Chenevard]]&lt;ref&gt;Synonyms from [http://www.catalogueoflife.org/show_species_details.php?record_id=3706077 Catalogue of life]{{Dead link|date=December 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;
*''Geranium abortivum'' [[De Not.]] ex [[Ces.]]
*''Geranium brutium [b] micranthum'' [[N.Terracc.]]
*''Geranium brutium'' [[Gasp.]]
*''Geranium calabrum'' [[Ten.]]
*''Geranium leiocaulon'' [[Ledeb.]]
*''Geranium x luganense'' [[Chenevard]]
*''Geranium macropetalum'' ([[Boiss.]]) [[Posp.]]
*''Geranium molle [a] triviale'' ([[A.Terracc.]]) Gortani &amp; [[M.Gortani]]
*''Geranium molle [b] caespitosum'' ([[N.Terracc.]]) [[Graebn.]]
*''Geranium molle [b] leiocaulon'' (Ledeb.) Graebn.
*''Geranium molle [B] pinguis'' ([[K.Malý]]) Graebn.
*''Geranium molle [B] stipulare'' (Kunze) Graebn.
*''Geranium molle [c] parvulum'' (Ten.) Graebn.
*''Geranium molle f. albiflorum'' [[R.Uechtr.]]
*''Geranium molle f. annuum'' ([[Schur]]) [[Gams]]
*''Geranium molle f. candidum'' [[Beck]]
*''Geranium molle f. pinguis'' [[K.Malý]]
*''Geranium molle f. stipulare'' (Kunze) K.Malý
*''Geranium molle f. subperenne'' (Schur) Gams
*''Geranium molle [frm.] glabrata'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] pygmaea'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] sepincola'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] tenuisecta'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] trivialis'' A.Terracc.
*''Geranium molle [frm.] villosissima'' A.Terracc.
*''Geranium molle [I] annuum'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [I] triviale'' A.Terrac. ex Graebn.
*''Geranium molle [II] subperenne'' (Schur) Graebn.
*''Geranium molle [II] tenuisecta'' ([[A.Terracc.]]) Graebn.
*''Geranium molle [l] album'' (Picard) Graebn.
*''Geranium molle [l] suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Graebn.
*''Geranium molle subf. abortiva'' (De Not. ex [[Cesati]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) Graebn.
*''Geranium molle subsp. brutium'' (Gasp.) [[P.H.Davis]]
*''Geranium molle subsp. normale'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. pollinense'' A.Terracc.
*''Geranium molle subsp. sinjaricum'' Al-Shehbaz &amp; Al-Khakani
*''Geranium molle subsp. stipulare'' ([[Kunze]]) [[Dostál]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Holmboe]]
*''Geranium molle subsp. stipulare'' (Kunze) [[Soó]]
*''Geranium molle subsp. villosum'' ([[Ten.]]) A.Terracc.
*''Geranium molle subvar. macropetalum'' (Boiss.) [[Gams]]
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Ces., Pass. &amp; Gibelli
*''Geranium molle var. abortivum'' (De Not. ex Ces.) Nyman
*''Geranium molle var. album'' Picard
*''Geranium molle var. annuum'' Schur
*''Geranium molle var. arenarium'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. brutium ''(Gasp.) K.Malý
*''Geranium molle var. caespitosum'' N.Terracc.
*''Geranium molle var. caucasicum'' Regel ex Woronow
*''Geranium molle var. corymbiferum'' [[Just.]]
*''Geranium molle var. diffusum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. elatum'' Ten. ex A.Terracc.
*''Geranium molle var. graecum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. grandiflorum'' Lange
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Lojac.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Vis.]]
*''Geranium molle var. grandiflorum'' [[Viv.]]
*''Geranium molle var. lucanum'' Gasp. ex Nyman
*''Geranium molle var. macropetalum ''Boiss.
*''Geranium molle var. maioriflorum'' Borbás
*''Geranium molle var. maritimum'' Lojac.
*''Geranium molle var. minus'' [[Chevall.]]
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc.
*''Geranium molle var. montanum'' A.Terracc. ex N.Terracc.
*''Geranium molle var. parvulum'' Ten.
*''Geranium molle var. stipulare'' (Kunze) Nyman
*''Geranium molle var. suaveolens'' Boenn. ex Rchb.
*''Geranium molle var. suaveolens'' (Boenn. ex Rchb.) Gams
*''Geranium molle var. subperenne'' Schur
*''Geranium molle var. supinum'' [[Fouc.]] &amp; Jouss.
*''Geranium molle var. typicum'' [[Posp.]]
*''Geranium molle var. villosum'' (Ten.) Cout.
*''Geranium molle var. vulcanicum'' A.Terracc.  
*''Geranium x oenense'' Borbás ex Hallier
*''Geranium pollinense'' N.Terracc. ex A.Terracc.
*''Geranium pseudovillosum'' Schur
*''Geranium punctatum'' Kanitz
*''Geranium pyrenaicum subsp. villosum'' (Ten.) Nyman
*''Geranium stipulare'' Kunze
*''Geranium villosum var. gracile'' Sennen
*''Geranium villosum var. villosissimum'' Ten.
*''Geranium villosum'' Ten.
{{div col end}}

== Хербална медицина ==
Николас Калпепер во своето хербално дело од 1652 година предложил различни употреби на ''G. molle'', вклучувајќи лекување на внатрешни и надворешни повреди. Било забележано дека модринките од листот побрзо ги заздравуваат надворешните повреди. Се вели дека лушпа од вино ги ублажува гихтот и другите болки во зглобовите.&lt;ref&gt;{{Наведување|last=Culpeper|first=Nicholas|title=The English physitian: or an astrologo-physical discourse of the vulgar herbs of this nation|place=London|publisher=Peter Cole|year=1652}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Geranium_molle_Sturm4.jpg|алт=Figure from Deutschlands Flora in Abbildungen, 1796| Цртеж од Deutschlands Flora во Abbildungen, 1796 година
Податотека:Geranium_molle_001.JPG|алт=Plant of Geranium molle| Растение ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_leaves,_buds_flower.jpg|алт=Leaves, buds, flower| Лисја, пупки, цвет
Податотека:Geranium_molle.jpg|алт=Flowers of Geranium molle| Цвеќиња од ''Geranium molle''
Податотека:Geranium_molle_IMG_2481.jpg|алт=Close-up of a flower of Geranium molle| Крупен план на цвет од ''Geranium molle''
Податотека:(MHNT)_Geranium_molle_-_Immature_fruit.jpg|алт=Immature fruit| Незрело плод
Податотека:Geranium_molle_IMG_2469.jpg|алт=Hairy stem of Geranium molle| Влакнесто стебло од ''Geranium molle''
Податотека:Jong_blad_van_Geranium_molle_var._Brutium._Locatie,_Tuinreservaat_Jonker_vallei.jpg|алт=Young leaves of Geranium molle var. Brutium.| Млади листови од ''Geranium molle var. Brutium'' .
Податотека:Wiki-Geranium-Molle-Spring-Automn.jpg|алт=Leaf colouring from spring (top left) to autumn (bottom right)| Промена на боите на листовите од пролет (горе лево) до есен (долу десно)
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium molle}}
{{Викивидови-ред|Geranium molle}}
* [http://www.kuleuven-kortrijk.be/bioweb/?lang=en&amp;detail=169 Universiteit Leuven Photo gallery] Archived 2011-10-03 at the Wayback Machine
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4432 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+molle U.C. Photo gallery]
* [http://www.flowersinisrael.com/Geraniummolle_page.htm Geranium molle] Flowers in Israel

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Флора на Либан]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>7bw3u56tnsaxtbx8deebxvtgqgwonlf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Брутиски здравец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400172</id>
    <revision>
      <id>5600649</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Создадено преведувајќи ја страницата „[[:af:Special:Redirect/revision/2623228|Geranium brutium]]“</comment>
      <origin>5600649</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="487" sha1="7iy97t4cjtbo5k7ly1fbbb4ii5z8elk" xml:space="preserve">{{Speciesbox|name=&lt;!-- Afrikaanse naam --&gt;|status=|status_system=iucn3.1|status_ref=|image=|taxon=Geranium brutium|authority=Gasp.}}

'''''Брутиски здравец (Geranium brutium)''''' - [[Растенија|растение]] кое е дел од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]]. 

== Наводи ==

[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Статии со микроформати за вид]]</text>
      <sha1>7iy97t4cjtbo5k7ly1fbbb4ii5z8elk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600658</id>
      <parentid>5600649</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:40:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>дополнување, поправки</comment>
      <origin>5600658</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7267" sha1="b6uf5aafqa2dui4zpaod0agte6cctgl" xml:space="preserve">{{Speciesbox|name=&lt;!-- Afrikaanse naam --&gt;|status=|status_system=iucn3.1|status_ref=|image=|taxon=Geranium brutium|authority=Gasp.}}

'''Брутиски здравец''' ({{langx|la|Geranium brutium}}) — [[Растенија|растение]] кое е дел од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]]. 

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Брутискиот здравец е [[Едногодишно растение|едногодишно]], а поретко [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]], кое достигнува висина до 40 см. Од основата на растението се развиваат повеќе вертикално поставени стебла. [[Стебло|Стеблото]] е покриено со куси прости и жлездести влакна, како и со долги расперени прости влакна.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1502-1503|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јули 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] од двете страни се покриени со расперени влакна, а по облик се тркалезни или тркалезно-бубреговидни. Тие се пересто-насечени до 1/2 или 2/3 од својата површина на 5 до 7 делови, кои на самиот врв обично завршуваат со 3 заба. Базалните листови имаат долги [[Лисна дршка|дршки]]. Најдолните листови на [[Соцветие|соцветието]] (заедно [[Лиска (лист)|лиската]] и [[Лисна дршка|лисната дршка]]) се помали од должината на наспрамната дршка на соцветието, при што лисната дршка е покуса од самата [[Лисна ламина|ламина]] (лиска). Лисните дршки се покриени со густи куси и поретки долги прости влакна, како и со куси жлездести влакна. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, постепено долго заострени, со светлокафеава боја и се влакнести.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени по два заедно на една долга заедничка [[Цветна дршка|дршка]]. Самите [[Цветна дршка|цветни дршки]] се покуси од дршката на [[Соцветие|соцветието]]. Нивната површина е покриена со густи куси и ретки долги прости влакна, како и со ретки куси жлездести влакна. На границата помеѓу цветните дршки се наоѓаат 4 мали, ланцетни и влакнести [[Прицветник|прицветници]] (брактеи).&lt;ref name=FM/&gt;

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] е мала, но својствено е што кај зрелите плодови таа се зголемува. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се елиптично-ланцетни, со должина од околу 3–4 мм, обоени се зелено и се заострени на врвот. На нив се забележуваат 3 речиси невидливи зелени жили. Нивната површина е покриена со густи, куси, прости, жлездести и расперени влакна, како и со ретки, долги, прости влакна. Венчето е со розова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 6 до 11 мм, имаат обратно-јајцевиден облик и се всечени (вдлабнати) на самиот врв.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] вообичаено се долги колку и чашкините ливчиња. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаментите) се многу малку проширени кон својата основа, а во долниот дел по работ се покриени со ретки куси влакна. Плодните делови се со светлокафеава боја, голи и имаат попречни (трансверзални) брчки. Клунестиот дел на плодот е покриен со ретки и многу куси четинести влакненца. Семките се светлокафеави по боја и имаат мазна површина.&lt;ref name=FM/&gt;

== Живеалиште ==
Брутискиот здравец се среќава на тревести места, [[Ливада|ливади]], камењари, урнатини, покрај патишта и на други слични станишта, на [[надморска височина]] до 1.600 метри.&lt;ref name=FM/&gt;

== Распространетост ==

===Македонија===
Во Македонија растението е евидентирано на следниве месности:&lt;ref name=FM/&gt;
* Скопски Регион: Околината на градот [[Скопје]], [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура|Жеденската Клисура]];
* Западен и Југозападен Регион: Планината [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Дебар]] (село [[Баниште]]), планината [[Галичица]], [[Кичево]] (автобуска станица Кладник) и [[Ресен]] (село [[Отешево]]);
* Пелагониски Регион: Планината [[Пелистер]] (над селото [[Нижеполе]]);
* Повардарие и Североисточен Регион: Клисурата на реката [[Тополка]], [[Куманово]] (Кумановска Бања);
* Источен регион: [[Пробиштип]] (месност Костомар) и [[Осоговски Планини]] (над [[Осоговски манастир|манастирот „Св. Јоаким Осоговски“]]).

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Статии со микроформати за вид]]</text>
      <sha1>b6uf5aafqa2dui4zpaod0agte6cctgl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600659</id>
      <parentid>5600658</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:42:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600659</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7357" sha1="rstvmsjqtwu87wif8ucpo6dwl3suu75" xml:space="preserve">{{Speciesbox|name=&lt;!-- Afrikaanse naam --&gt;|status=|status_system=iucn3.1|status_ref=|image=|taxon=Geranium brutium|authority=Gasp.}}

'''Брутиски здравец''' ({{langx|la|Geranium brutium}}) — [[Растенија|растение]] кое е дел од [[Семејство (биологија)|семејството]] [[здравци]].&lt;ref name=&quot;powo&quot;&gt;https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:372840-1&lt;/ref&gt; 

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Брутискиот здравец е [[Едногодишно растение|едногодишно]], а поретко [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[тревесто растение]], кое достигнува висина до 40 см. Од основата на растението се развиваат повеќе вертикално поставени стебла. [[Стебло|Стеблото]] е покриено со куси прости и жлездести влакна, како и со долги расперени прости влакна.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1502-1503|pages=1433-1715 |url= |accessdate=26 јули 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] од двете страни се покриени со расперени влакна, а по облик се тркалезни или тркалезно-бубреговидни. Тие се пересто-насечени до 1/2 или 2/3 од својата површина на 5 до 7 делови, кои на самиот врв обично завршуваат со 3 заба. Базалните листови имаат долги [[Лисна дршка|дршки]]. Најдолните листови на [[Соцветие|соцветието]] (заедно [[Лиска (лист)|лиската]] и [[Лисна дршка|лисната дршка]]) се помали од должината на наспрамната дршка на соцветието, при што лисната дршка е покуса од самата [[Лисна ламина|ламина]] (лиска). Лисните дршки се покриени со густи куси и поретки долги прости влакна, како и со куси жлездести влакна. [[Прилисник|Прилисниците]] се ланцетни, постепено долго заострени, со светлокафеава боја и се влакнести.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени по два заедно на една долга заедничка [[Цветна дршка|дршка]]. Самите [[Цветна дршка|цветни дршки]] се покуси од дршката на [[Соцветие|соцветието]]. Нивната површина е покриена со густи куси и ретки долги прости влакна, како и со ретки куси жлездести влакна. На границата помеѓу цветните дршки се наоѓаат 4 мали, ланцетни и влакнести [[Прицветник|прицветници]] (брактеи).&lt;ref name=FM/&gt;

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] е мала, но својствено е што кај зрелите плодови таа се зголемува. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] се елиптично-ланцетни, со должина од околу 3–4 мм, обоени се зелено и се заострени на врвот. На нив се забележуваат 3 речиси невидливи зелени жили. Нивната површина е покриена со густи, куси, прости, жлездести и расперени влакна, како и со ретки, долги, прости влакна. Венчето е со розова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] се долги од 6 до 11 мм, имаат обратно-јајцевиден облик и се всечени (вдлабнати) на самиот врв.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] вообичаено се долги колку и чашкините ливчиња. [[Прашников конец|Прашниковите конци]] (филаментите) се многу малку проширени кон својата основа, а во долниот дел по работ се покриени со ретки куси влакна. Плодните делови се со светлокафеава боја, голи и имаат попречни (трансверзални) брчки. Клунестиот дел на плодот е покриен со ретки и многу куси четинести влакненца. Семките се светлокафеави по боја и имаат мазна површина.&lt;ref name=FM/&gt;

== Живеалиште ==
Брутискиот здравец се среќава на тревести места, [[Ливада|ливади]], камењари, урнатини, покрај патишта и на други слични станишта, на [[надморска височина]] до 1.600 метри.&lt;ref name=FM/&gt;

== Распространетост ==

===Македонија===
Во Македонија растението е евидентирано на следниве месности:&lt;ref name=FM/&gt;
* Скопски Регион: Околината на градот [[Скопје]], [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура|Жеденската Клисура]];
* Западен и Југозападен Регион: Планината [[Бистра (планина)|Бистра]], [[Дебар]] (село [[Баниште]]), планината [[Галичица]], [[Кичево]] (автобуска станица Кладник) и [[Ресен]] (село [[Отешево]]);
* Пелагониски Регион: Планината [[Пелистер]] (над селото [[Нижеполе]]);
* Повардарие и Североисточен Регион: Клисурата на реката [[Тополка]], [[Куманово]] (Кумановска Бања);
* Источен регион: [[Пробиштип]] (месност Костомар) и [[Осоговски Планини]] (над [[Осоговски манастир|манастирот „Св. Јоаким Осоговски“]]).

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Статии со микроформати за вид]]</text>
      <sha1>rstvmsjqtwu87wif8ucpo6dwl3suu75</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Брутиски здравец</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400173</id>
    <revision>
      <id>5600660</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:42:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600660</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Планински божур</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400174</id>
    <revision>
      <id>5600662</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:43:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <comment>Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1354823193|Trollius]]“</comment>
      <origin>5600662</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4141" sha1="8qajol81jefhyky2jqlsiouh2jme8jt" xml:space="preserve">
'''Планински божур''' ([[науч.]] ''Trollius'') ― [[Род (биологија)|род]] од околу 30 [[Вид (биологија)|видови]] [[Скриеносеменици|цветни растенија]] тесно поврзани со родот лутиче ''[[Ranunculus]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Видовите од родот ''Trollius'', [[Домороден вид|кои потекнуваат]] од ладните умерени региони на северната хемисфера, со најголема разновидност на видови во Азија, обично растат во тешки, влажни глинести почви.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://novataxa.blogspot.com/2019/01/trollius-austrosibiricus.html|title=A New Species from South Siberia|date=30 January 2019|publisher=Novataxa|accessdate=11 February 2019}}&lt;/ref&gt;

== Опис ==
Видовите од родот ''Trollius'' се претежно [[Тревесто растение|тревни]], влакнести [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] со светло жолти, портокалови или виолетови цветови. 

== Екологија ==
Сите видови од родот ''Trollius'' се отровни за говедата и другиот добиток кога се свежи, но нивниот остар вкус значи дека обично се неизедени. Сепак, тие се користат како храна од страна на ларвите на некои видови [[пеперуги]], вклучувајќи ја ''Xanthorhoe montanata''.

== Одгледување ==
Некои видови од родот ''Trollius'' се популарни украсни цвеќиња во [[Хортикултура|хортикултурата]], при што неколку сорти се избрани поради големите и светло обоени цвеќиња. Хибридот ''Trollius'' × ''cultorum''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/b716/trollius-x-cultorum.aspx|title=Missouri Botanical Garden|accessdate=27 April 2013}}&lt;/ref&gt; е особено извор на неколку градинарски сорти, од кои една сорта ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=1952|title=RHS Plant Selector - ''Trollius'' × ''cultorum'' 'Superbus'|accessdate=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=103|accessdate=25 December 2018}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Globeflower_Trollius_laxus_Flower_2400px.jpg| ''Trollius laxus''
Податотека:Iceland_Plants_4898.JPG|алт=Trollius species| Видови ''Trollius''
Податотека:Жарки_на_юго-западе_Бурятии.jpg|алт=Trollius in the south-west of Buryatia, Russia| ''Trollius'' во југозападниот дел на [[Бурјатија]], Русија
Податотека:Trollius_asiaticus_03.jpg|алт=Mountain Altai| ''Trollius'' во [[Република Алтај|Алтај]]
Податотека:Trollius_asiaticus_01.jpg|алт=Mountain Altai| [[Република Алтај|Планински Алтај]]
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Ризница}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Статии со микроформати за вид]]
[[Категорија:Лутичиња]]</text>
      <sha1>8qajol81jefhyky2jqlsiouh2jme8jt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600663</id>
      <parentid>5600662</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:44:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <origin>5600663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5059" sha1="176xtyduyt8t3ne043eu9rfyg0jgywy" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = Trollius europaeus 020503.jpg
| image_caption = ''[[Trollius europaeus]]''
| display_parents = 2
| taxon = Trollius
| authority = [[L.]]
|subdivision = Околу 30, вклучувајќи ги:&lt;br/&gt;
''[[Trollius acaulis]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius altaicus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius asiaticus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius austrosibiricus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius chinensis]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius dschungaricus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius europaeus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius farreri]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius japonicus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius laxus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius ledebourii]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius lilacinus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius paluster]]'' &lt;br/&gt;
''[[Trollius papaverus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius pumilus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius ranunculinus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius yunnanensis]]''
| synonyms =
* ''Ranunculastrum'' &lt;small&gt;Heist. ex Fabr.&lt;/small&gt;
* ''Gaissenia'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Hegemone'' &lt;small&gt;Bunge ex Ledeb.&lt;/small&gt;
}}

'''Планински божур''' ([[науч.]] ''Trollius'') ― [[Род (биологија)|род]] од околу 30 [[Вид (биологија)|видови]] [[Скриеносеменици|цветни растенија]] тесно поврзани со родот лутиче ''[[Ranunculus]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Видовите од родот ''Trollius'', [[Домороден вид|кои потекнуваат]] од ладните умерени региони на северната хемисфера, со најголема разновидност на видови во Азија, обично растат во тешки, влажни глинести почви.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://novataxa.blogspot.com/2019/01/trollius-austrosibiricus.html|title=A New Species from South Siberia|date=30 January 2019|publisher=Novataxa|accessdate=11 February 2019}}&lt;/ref&gt;

== Опис ==
Видовите од родот ''Trollius'' се претежно [[Тревесто растение|тревни]], влакнести [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] со светло жолти, портокалови или виолетови цветови. 

== Екологија ==
Сите видови од родот ''Trollius'' се отровни за говедата и другиот добиток кога се свежи, но нивниот остар вкус значи дека обично се неизедени. Сепак, тие се користат како храна од страна на ларвите на некои видови [[пеперуги]], вклучувајќи ја ''Xanthorhoe montanata''.

== Одгледување ==
Некои видови од родот ''Trollius'' се популарни украсни цвеќиња во [[Хортикултура|хортикултурата]], при што неколку сорти се избрани поради големите и светло обоени цвеќиња. Хибридот ''Trollius'' × ''cultorum''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/b716/trollius-x-cultorum.aspx|title=Missouri Botanical Garden|accessdate=27 April 2013}}&lt;/ref&gt; е особено извор на неколку градинарски сорти, од кои една сорта ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=1952|title=RHS Plant Selector - ''Trollius'' × ''cultorum'' 'Superbus'|accessdate=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=103|accessdate=25 December 2018}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Globeflower_Trollius_laxus_Flower_2400px.jpg| ''Trollius laxus''
Податотека:Iceland_Plants_4898.JPG|алт=Trollius species| Видови ''Trollius''
Податотека:Жарки_на_юго-западе_Бурятии.jpg|алт=Trollius in the south-west of Buryatia, Russia| ''Trollius'' во југозападниот дел на [[Бурјатија]], Русија
Податотека:Trollius_asiaticus_03.jpg|алт=Mountain Altai| ''Trollius'' во [[Република Алтај|Алтај]]
Податотека:Trollius_asiaticus_01.jpg|алт=Mountain Altai| [[Република Алтај|Планински Алтај]]
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Ризница}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Статии со микроформати за вид]]
[[Категорија:Лутичиња]]</text>
      <sha1>176xtyduyt8t3ne043eu9rfyg0jgywy</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600667</id>
      <parentid>5600663</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:47:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <origin>5600667</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5165" sha1="moubczpeapa91uguzeeoskslypo2rah" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = Trollius europaeus 020503.jpg
| image_caption = ''[[Trollius europaeus]]''
| display_parents = 2
| taxon = Trollius
| authority = [[L.]]
|subdivision = Околу 30, вклучувајќи ги:&lt;br/&gt;
''[[Trollius acaulis]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius altaicus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius asiaticus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius austrosibiricus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius chinensis]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius dschungaricus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius europaeus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius farreri]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius japonicus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius laxus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius ledebourii]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius lilacinus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius paluster]]'' &lt;br/&gt;
''[[Trollius papaverus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius pumilus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius ranunculinus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius yunnanensis]]''
| synonyms =
* ''Ranunculastrum'' &lt;small&gt;Heist. ex Fabr.&lt;/small&gt;
* ''Gaissenia'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Hegemone'' &lt;small&gt;Bunge ex Ledeb.&lt;/small&gt;
}}

'''Планински божур''' ([[науч.]] ''Trollius'') ― [[Род (биологија)|род]] од околу 30 [[Вид (биологија)|видови]] [[Скриеносеменици|цветни растенија]] тесно поврзани со родот лутиче ''[[Ranunculus]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Видовите од родот ''Trollius'', [[Домороден вид|кои потекнуваат]] од ладните умерени региони на северната хемисфера, со најголема разновидност на видови во Азија, обично растат во тешки, влажни глинести почви.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://novataxa.blogspot.com/2019/01/trollius-austrosibiricus.html|title=A New Species from South Siberia|date=30 January 2019|publisher=Novataxa|accessdate=11 February 2019}}&lt;/ref&gt;

Во [[Македонија]] од овој род расте видот ''[[Trollius europaeus]]''.

== Опис ==
Видовите од родот ''Trollius'' се претежно [[Тревесто растение|тревни]], влакнести [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] со светло жолти, портокалови или виолетови цветови. 

== Екологија ==
Сите видови од родот ''Trollius'' се отровни за говедата и другиот добиток кога се свежи, но нивниот остар вкус значи дека обично се неизедени. Сепак, тие се користат како храна од страна на ларвите на некои видови [[пеперуги]], вклучувајќи ја ''[[Xanthorhoe montanata]]''.

== Одгледување ==
Некои видови од родот ''Trollius'' се популарни украсни цвеќиња во [[Хортикултура|хортикултурата]], при што неколку сорти се избрани поради големите и светло обоени цвеќиња. Хибридот ''Trollius'' × ''cultorum''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/b716/trollius-x-cultorum.aspx|title=Missouri Botanical Garden|accessdate=27 April 2013}}&lt;/ref&gt; е особено извор на неколку градинарски сорти, од кои една сорта ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=1952|title=RHS Plant Selector - ''Trollius'' × ''cultorum'' 'Superbus'|accessdate=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=103|accessdate=25 December 2018}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Globeflower_Trollius_laxus_Flower_2400px.jpg| ''Trollius laxus''
Податотека:Iceland_Plants_4898.JPG|алт=Trollius species| Видови ''Trollius''
Податотека:Жарки_на_юго-западе_Бурятии.jpg|алт=Trollius in the south-west of Buryatia, Russia| ''Trollius'' во југозападниот дел на [[Бурјатија]], Русија
Податотека:Trollius_asiaticus_03.jpg|алт=Mountain Altai| ''Trollius'' во [[Република Алтај|Алтај]]
Податотека:Trollius_asiaticus_01.jpg|алт=Mountain Altai| [[Република Алтај|Планински Алтај]]
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Ризница}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Статии со микроформати за вид]]
[[Категорија:Лутичиња]]</text>
      <sha1>moubczpeapa91uguzeeoskslypo2rah</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600668</id>
      <parentid>5600667</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:48:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <origin>5600668</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5361" sha1="1v4dik0vgl6fxlcnmp7lsgiiadcoa46" xml:space="preserve">{{Speciesbox
| image = Trollius europaeus 020503.jpg
| image_caption = ''[[Trollius europaeus]]''
| display_parents = 2
| taxon = Trollius
| authority = [[L.]]
|subdivision = Околу 30, вклучувајќи ги:&lt;br/&gt;
''[[Trollius acaulis]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius altaicus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius asiaticus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius austrosibiricus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius chinensis]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius dschungaricus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius europaeus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius farreri]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius japonicus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius laxus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius ledebourii]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius lilacinus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius paluster]]'' &lt;br/&gt;
''[[Trollius papaverus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius pumilus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius ranunculinus]]''&lt;br/&gt;
''[[Trollius yunnanensis]]''
| synonyms =
* ''Ranunculastrum'' &lt;small&gt;Heist. ex Fabr.&lt;/small&gt;
* ''Gaissenia'' &lt;small&gt;Raf.&lt;/small&gt;
* ''Hegemone'' &lt;small&gt;Bunge ex Ledeb.&lt;/small&gt;
}}

'''Планински божур''' ([[науч.]] ''Trollius'') ― [[Род (биологија)|род]] од околу 30 [[Вид (биологија)|видови]] [[Скриеносеменици|цветни растенија]] тесно поврзани со родот лутиче ''[[Ranunculus]]'', од [[Семејство (биологија)|семејството]] лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Видовите од родот ''Trollius'', [[Домороден вид|кои потекнуваат]] од ладните умерени региони на северната хемисфера, со најголема разновидност на видови во Азија, обично растат во тешки, влажни глинести почви.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://novataxa.blogspot.com/2019/01/trollius-austrosibiricus.html|title=A New Species from South Siberia|date=30 January 2019|publisher=Novataxa|accessdate=11 February 2019}}&lt;/ref&gt;

Во [[Македонија]] од овој род расте видот ''[[Trollius europaeus]]''.''&lt;ref name=&quot;Флора на Македонија222222&quot;&gt;Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 95, МАНУ, Скопје, 1985&lt;/ref&gt;''

== Опис ==
Видовите од родот ''Trollius'' се претежно [[Тревесто растение|тревни]], влакнести [[Повеќегодишно растение|повеќегодишни растенија]] со светло жолти, портокалови или виолетови цветови. 

== Екологија ==
Сите видови од родот ''Trollius'' се отровни за говедата и другиот добиток кога се свежи, но нивниот остар вкус значи дека обично се неизедени. Сепак, тие се користат како храна од страна на ларвите на некои видови [[пеперуги]], вклучувајќи ја ''[[Xanthorhoe montanata]]''.

== Одгледување ==
Некои видови од родот ''Trollius'' се популарни украсни цвеќиња во [[Хортикултура|хортикултурата]], при што неколку сорти се избрани поради големите и светло обоени цвеќиња. Хибридот ''Trollius'' × ''cultorum''&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://www.missouribotanicalgarden.org/gardens-gardening/your-garden/plant-finder/plant-details/kc/b716/trollius-x-cultorum.aspx|title=Missouri Botanical Garden|accessdate=27 April 2013}}&lt;/ref&gt; е особено извор на неколку градинарски сорти, од кои една сорта ја доби наградата за градинарски заслуги на Кралското хортикултурно друштво.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://apps.rhs.org.uk/plantselector/plant?plantid=1952|title=RHS Plant Selector - ''Trollius'' × ''cultorum'' 'Superbus'|accessdate=7 June 2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.rhs.org.uk/plants/pdfs/agm-lists/agm-ornamentals.pdf|title=AGM Plants - Ornamental|date=July 2017|publisher=Royal Horticultural Society|page=103|accessdate=25 December 2018}}&lt;/ref&gt;

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Globeflower_Trollius_laxus_Flower_2400px.jpg| ''Trollius laxus''
Податотека:Iceland_Plants_4898.JPG|алт=Trollius species| Видови ''Trollius''
Податотека:Жарки_на_юго-западе_Бурятии.jpg|алт=Trollius in the south-west of Buryatia, Russia| ''Trollius'' во југозападниот дел на [[Бурјатија]], Русија
Податотека:Trollius_asiaticus_03.jpg|алт=Mountain Altai| ''Trollius'' во [[Република Алтај|Алтај]]
Податотека:Trollius_asiaticus_01.jpg|алт=Mountain Altai| [[Република Алтај|Планински Алтај]]
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Ризница}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Статии со микроформати за вид]]
[[Категорија:Лутичиња]]</text>
      <sha1>1v4dik0vgl6fxlcnmp7lsgiiadcoa46</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geranium brutium</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400175</id>
    <redirect title="Брутиски здравец" />
    <revision>
      <id>5600664</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:45:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Пренасочување кон [[Брутиски здравец]]</comment>
      <origin>5600664</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="63" sha1="997hiozrvpl3n6qwepvxvob286qx4ss" xml:space="preserve">#пренасочување [[Брутиски здравец]]</text>
      <sha1>997hiozrvpl3n6qwepvxvob286qx4ss</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Планински божур</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400176</id>
    <revision>
      <id>5600665</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:45:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600665</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trollius</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400177</id>
    <redirect title="Планински божур" />
    <revision>
      <id>5600666</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:45:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <comment>Пренасочување кон [[Планински божур]]</comment>
      <origin>5600666</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="61" sha1="t6e89zgnhfpb91o1icyjldfvzf1kc3u" xml:space="preserve">#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Планински божур]]</text>
      <sha1>t6e89zgnhfpb91o1icyjldfvzf1kc3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trollius europaeus</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400178</id>
    <revision>
      <id>5600671</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:52:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <comment>Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306469192|Trollius europaeus]]“</comment>
      <origin>5600671</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2695" sha1="mcptvk6g3iss84o6anpgkzyp2jrd869" xml:space="preserve">
'''''Trollius europaeus''''' ― [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Растението потекнува од Европа и Западна Азија, и е заштитен вид во [[Русија]] и [[Бугарија]].

Во [[Удмуртија]], ова растение е еден од националните симболи на републиката, со многу различни нешта именувани по него.&lt;ref&gt;[https://udmpravda.ru/2020/07/03/italmas-takoj-kak-almaz/ Италмас – такой, как алмаз] {{In lang|ru}}&lt;/ref&gt;

== Опис ==
''Trollius europaeus'' расте до 60&amp;nbsp;см во височина со светло жолт [[цвет]] во форма на топка до 3&amp;nbsp;см пречник. Шарените[[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] кријат 5-15 незабележителни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] со [[Нектар|нектариуми]] во нивната основа и, типично за семејството, голем број [[Прашник|прашници]]. Секој цвет произведува голем број на збрчкани фоликули. Листовите се длабоко поделени на 3-5 назабени лобуси.

Расте на влажна почва во засенчени места, шуми и грмушки, цветајќи помеѓу јуни и август.

== Во Македонија ==
Во Македонија ''&lt;ref name=&quot;Флора на Македонија222222&quot;&gt;Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 95-96, МАНУ, Скопје, 1985&lt;/ref&gt;''&lt;gallery&gt;
Податотека:Trollius_europaeus_habitat_-_wooded_meadow_in_Keila.jpg|алт=Habitat| Живеалиште
Податотека:Trollius_europaeus_seed_head_-_Keila.jpg|алт=Seed head| Глава на семе
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Ризница-врска|Trollius europaeus}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Планински растенија]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]
[[Категорија:Лутичиња]]</text>
      <sha1>mcptvk6g3iss84o6anpgkzyp2jrd869</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600672</id>
      <parentid>5600671</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:53:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <origin>5600672</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2818" sha1="3vw48qk8gyuc7sllt5lylhkpd2eycf6" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image = Trollius europaeus flower - Keila.jpg
|genus = Trollius
|species = europaeus
|authority = [[L.]]
}}
'''''Trollius europaeus''''' ― [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Растението потекнува од Европа и Западна Азија, и е заштитен вид во [[Русија]] и [[Бугарија]].

Во [[Удмуртија]], ова растение е еден од националните симболи на републиката, со многу различни нешта именувани по него.&lt;ref&gt;[https://udmpravda.ru/2020/07/03/italmas-takoj-kak-almaz/ Италмас – такой, как алмаз] {{In lang|ru}}&lt;/ref&gt;

== Опис ==
''Trollius europaeus'' расте до 60&amp;nbsp;см во височина со светло жолт [[цвет]] во форма на топка до 3&amp;nbsp;см пречник. Шарените[[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] кријат 5-15 незабележителни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] со [[Нектар|нектариуми]] во нивната основа и, типично за семејството, голем број [[Прашник|прашници]]. Секој цвет произведува голем број на збрчкани фоликули. Листовите се длабоко поделени на 3-5 назабени лобуси.

Расте на влажна почва во засенчени места, шуми и грмушки, цветајќи помеѓу јуни и август.

== Во Македонија ==
Во Македонија ''&lt;ref name=&quot;Флора на Македонија222222&quot;&gt;Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 95-96, МАНУ, Скопје, 1985&lt;/ref&gt;''

&lt;gallery&gt;
Податотека:Trollius_europaeus_habitat_-_wooded_meadow_in_Keila.jpg|алт=Habitat| Живеалиште
Податотека:Trollius_europaeus_seed_head_-_Keila.jpg|алт=Seed head| Глава на семе
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Ризница-врска|Trollius europaeus}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Планински растенија]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]
[[Категорија:Лутичиња]]</text>
      <sha1>3vw48qk8gyuc7sllt5lylhkpd2eycf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600674</id>
      <parentid>5600672</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T12:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <comment>/* Во Македонија */</comment>
      <origin>5600674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3057" sha1="k6a21wwbglfmhdld42v22h579117jr2" xml:space="preserve">{{Speciesbox
|image = Trollius europaeus flower - Keila.jpg
|genus = Trollius
|species = europaeus
|authority = [[L.]]
}}
'''''Trollius europaeus''''' ― [[Повеќегодишно растение|повеќегодишно]] [[Скриеносеменици|цветно растение]] од семејството лутичиња, [[Ranunculaceae]]. Растението потекнува од Европа и Западна Азија, и е заштитен вид во [[Русија]] и [[Бугарија]].

Во [[Удмуртија]], ова растение е еден од националните симболи на републиката, со многу различни нешта именувани по него.&lt;ref&gt;[https://udmpravda.ru/2020/07/03/italmas-takoj-kak-almaz/ Италмас – такой, как алмаз] {{In lang|ru}}&lt;/ref&gt;

== Опис ==
''Trollius europaeus'' расте до 60&amp;nbsp;см во височина со светло жолт [[цвет]] во форма на топка до 3&amp;nbsp;см пречник. Шарените[[Чашкино ливче|чашкини ливчиња]] кријат 5-15 незабележителни [[Венечно ливче|венечни ливчиња]] со [[Нектар|нектариуми]] во нивната основа и, типично за семејството, голем број [[Прашник|прашници]]. Секој цвет произведува голем број на збрчкани фоликули. Листовите се длабоко поделени на 3-5 назабени лобуси.

Расте на влажна почва во засенчени места, шуми и грмушки, цветајќи помеѓу јуни и август.

== Во Македонија ==
Во Македонија расте по високопланинските пасишта. Често растение е на Шар Планина, а се наведува дека е видено и на Кораб, Бистра, Ниџе и Плеистер.''&lt;ref name=&quot;Флора на Македонија222222&quot;&gt;Кирил Мицевски: Флора на СР Македонија, том 1, св. 1, стр. 95-96, МАНУ, Скопје, 1985&lt;/ref&gt;''

&lt;gallery&gt;
Податотека:Trollius_europaeus_habitat_-_wooded_meadow_in_Keila.jpg|алт=Habitat| Живеалиште
Податотека:Trollius_europaeus_seed_head_-_Keila.jpg|алт=Seed head| Глава на семе
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Ризница-врска|Trollius europaeus}}{{Наводи}}{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Планински растенија]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]
[[Категорија:Лутичиња]]</text>
      <sha1>k6a21wwbglfmhdld42v22h579117jr2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Trollius europaeus</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400179</id>
    <revision>
      <id>5600673</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:53:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Виолетова</username>
        <id>1975</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Димитар Георгиев – Аржанец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400180</id>
    <revision>
      <id>5600677</id>
      <timestamp>2026-07-26T12:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SpectralWiz</username>
        <id>106165</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{Infobox person | name             = Димитар Георгиев – Аржанец | image            = Dimitar Arzhanets IMARO.JPG | image_size       = 200п | caption          =  | native_name      =  | native_name_lang =  | other_names      = Аржанец, ’Ржанец | birth_name       = Димитар Георгиев | birth_date       = {{роден на|||1876}} | birth_place      = {{роден во|Лескоец (Охридс...</comment>
      <origin>5600677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11197" sha1="9whnbigfsj7jc0pl64fb0wd43l0u5no" xml:space="preserve">{{Infobox person
| name             = Димитар Георгиев – Аржанец
| image            = Dimitar Arzhanets IMARO.JPG
| image_size       = 200п
| caption          = 
| native_name      = 
| native_name_lang = 
| other_names      = Аржанец, ’Ржанец
| birth_name       = Димитар Георгиев
| birth_date       = {{роден на|||1876}}
| birth_place      = {{роден во|Лескоец (Охридско){{!}}Лескоец}}, [[Отоманско Царство]]
| death_date       = не порано од 1952 г.
| death_place      = {{починат во|Охрид}}, [[НР Македонија]]
| nationality      = [[Отоманско Царство|Отоманец]]&lt;br&gt;[[Југословен]]
| ethnicity        = [[Македонец]]
| occupation       = [[револуционер]]
| years_active     = 
| known_for        = 
| notable_works    = 
| style            = 
| spouse           = 
| children         = 
| parents          = 
| relatives        = Паунко Георгиев (брат)
| awards           = 
| website          = 
| footnotes        = 
}}'''Димитар (Димитри, Митре) Георгиев''' (наречен '''Аржанец''' или '''’Ржанец''') ([[Лескоец (Охридско)|Лескоец]], [[1876]] – [[Охрид]], по [[1952]]) — македонски револуционер, учесник во македонското револуционерно движење, член на [[Македонската револуционерна организација]].&lt;ref name=&quot;Свидетелства 63&quot;&gt;{{Свидетелства13|63}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Пелтеков|24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ИИ 12&quot;&gt;{{cite journal|last=Арсовъ|first=Т.|authorlink=Ташко Арсов|year=1942|title=Димитъръ (Митре) Георгиевъ Аржанецъ|url=http://macedonia.kroraina.com/podporuchik/il_il/illustration_ilinden_year_14_issue_4.pdf|format=|journal=Илюстрация Илиндень|location=|publisher=Илинденска организация|volume=4|issue=134|pages=12|doi=|id=|accessdate=|coauthors=|month=Априлъ|lang-hide=|lang=}}&lt;/ref&gt;

== Животопис ==
[[Податотека:Група_револуционери.png|лево|мини|Илинденци во Охрид за време на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската окупација на Македонија]], 30 ноември 1941 г., напред: [[Евтим Апочев]], [[Андон Шибаков]] и [[Јанко Добринов]]; позади: Глигор Јаковов Ѓоков, [[Ламбе Арнаудов (револуционер)|Ламбе Арнаудов]], [[Христо Лапајков]], Димитар Георгиев – Аржанец и [[Ташко Арсов]]]]
Роден е во 1876 г. во манастирот „[[Црква „Вознесение Христово“ - Лескоец|Вознесение Христово]]“ кај с. [[Лескоец (Охридско)|Лескоец]], [[Охридско]], тогаш во [[Отоманското Царство]]. Се преселил со семејството во [[Лешани]].&lt;ref name=&quot;ИИ 12&quot; /&gt; 

Стапил во [[ВМОРО]] во 1901 г. Дејствувал како легален работник,&lt;ref name=&quot;Сведоштва 298&quot;&gt;{{Сведоштва11|298}}&lt;/ref&gt; поддржувајќи ги четите на [[Тасе Христов]] и [[Дејан Димитров]]. Учествувал во убиствата на шпиони и во саботажни акции, меѓу кои сечењето на телеграфските столбови од [[Подмоље]] до [[Струга]]. Во 1902 г. дејствувал со четата на [[Јордан Пиперката]] во [[Кичевско]].&lt;ref name=&quot;Сведоштва 299&quot;&gt;{{Сведоштва11|299}}&lt;/ref&gt; 

Во септември 1902 година, заедно со својот брат Паунко, тој влегол во четата на [[Никола Петров Русински|Никола]] [[Никола Петров Русински|Петров Русински]] во [[Дебрца|Долна Дебрца]]. По повлекувањето на Русински, во октомври 1902 г. двајцата браќа станале четници под водство на свештеникот [[Христо Трпев]]. Учествувале во престрелката на 13 јануари 1903 г. кај [[Коњско (Охридско)|Коњско]], во која биле убиени војводата и двајцата четници Нове Велјановски од [[Злести]] и Григор Воденичарот од [[Велгошти]], додека Паунко Георгиев бил ранет. Преостанатите се придружиле на четата на [[Славејко Арсов]] и воделе нова 24-часовна битка кај [[Избишта]], во која загинале Нове Велјанов од [[Велмеј]] и Георги Касапчето од [[Ресен]].&lt;ref name=&quot;Свидетелства 63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ИИ 12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Сведоштва 298&quot; /&gt; 

Заедно со уште четворица четници, Димитар бил опсаден во една куќа и откако Турците ја запалиле, сите биле заробени и затворени во битолскиот затвор, но по два месеци биле амнестирани.&lt;ref name=&quot;Сведоштва 299&quot; /&gt; Подоцна, двајцата браќа влегле во четата на [[Никола Митрев-Езерски|Никола Митрев – Елшанец]]. Браќата Димитар и Паунко учествувале во вкупно десет битки за време на [[Илинденското востание]], најпрвин со четата на војводата Митрев.&lt;ref name=&quot;Свидетелства 63&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;ИИ 12&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;Сведоштва 298&quot; /&gt; Подоцна Димитар бил префрлен во четата на Дејан Димитров, со која се борел кај селото [[Сирула]].&lt;ref name=&quot;Сведоштва 298&quot; /&gt;

По востанието, Димитар Аржанец му се предал на [[Австриски конзулат во Битола|австроунгарскиот конзул]] [[Август Крал]] и се преселил во [[Охрид]]. Се оженил и имал две деца: еден син и една ќерка.&lt;ref name=&quot;ИИ 12&quot; /&gt; За време на [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|бугарската]] [[Бугарска окупација на Македонија во Втората светска војна|окупација на Македонија]] во [[Втората светска војна]], на 19 февруари 1943 г. тој поднел молба за народна пензија, која била одобрена од Министерскиот совет на [[Царството Бугарија]].&lt;ref name=&quot;Свидетелства 63&quot; /&gt;

Во февруари 1946 година, Димитар поднел молба за [[Илинденска пензија]],&lt;ref name=&quot;Сведоштва 297&quot;&gt;{{Сведоштва11|297}}&lt;/ref&gt; а на 10 декември истата година поднел и втора молба.&lt;ref name=&quot;Сведоштва 298&quot; /&gt; Негови сведоци биле револуционерите [[Ташко Арсов]] и [[Андон Шибаков]]. Му била доделена минимална пензија од 1.000 динари месечно, па затоа на 9 август 1951 година, заедно со [[Ламбе Арнаудов (револуционер)|Ламбе Арнаудов]], тој поднел барање за зголемување на пензијата.&lt;ref&gt;{{Сведоштва11|299 - 300}}&lt;/ref&gt; На 5 март 1952 г. поднел уште една молба за зголемување на пензијата.&lt;ref&gt;{{Сведоштва11|301 - 302}}&lt;/ref&gt;&lt;gallery mode=&quot;packed&quot; heights=&quot;200&quot; caption=&quot;Молби од Димитар Георгиев – Аржанец за Илинденска пензија&quot;&gt;
Податотека:Молба за илинденска пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 19 февруари 1946.jpg|Молба за илинденска пензија на ''Димитар Георгиев Ржанец'', 19 февруари 1946 г.
Податотека:Молба за илинденска пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 10 декември 1946.jpg|Молба за илинденска пензија на ''Димитри Георгиев Аржанец'', 10 декември 1946 г.
Податотека:Молба за увеличаване на илинденската пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 9 август 1951-1.jpg|Молба за покачување на Илинденската пензија од ''Димитри Георгиев Ржанец'' и Ламбе Арнаудов, 9 август 1951 г.
Податотека:Молба за увеличаване на илинденската пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 9 август 1951-2.jpg|Молба за покачување на Илинденската пензија од ''Димитри Георгиев Ржанец'' и Ламбе Арнаудов, 9 август 1951 г.
Податотека:Молба за увеличаване на илинденската пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 5 март 1952-1.jpg|Молба за покачување на Илинденската пензија од ''Димитар Георгиев ’Ржанец'', 5 март 1952 г.
Податотека:Молба за увеличаване на илинденската пенсия на Димитър Георгиев Аржанец, 5 март 1952-2.jpg|Молба за покачување на Илинденската пензија од ''Димитар Георгиев ’Ржанец'', 5 март 1952 г.
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==
{{Наводи}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Георгиев, Димитар – Аржанец}}
[[Категорија:Македонски револуционери]]
[[Категорија:Дејци на ВМОРО]]
[[Категорија:Учесници во Илинденското востание]]
[[Категорија:Добитници на Илинденска пензија]]</text>
      <sha1>9whnbigfsj7jc0pl64fb0wd43l0u5no</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Теодосиј Зограф</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400181</id>
    <revision>
      <id>5600690</id>
      <timestamp>2026-07-26T13:24:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}}</comment>
      <origin>5600690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody" xml:space="preserve">{{СЗР}}
{{ВПМ}}</text>
      <sha1>gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ќин Ши Хуанг</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400182</id>
    <redirect title="Чјин Ши Хуанг" />
    <revision>
      <id>5600695</id>
      <timestamp>2026-07-26T13:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[Ќин Ши Хуанг]] на [[Чјин Ши Хуанг]] презапишувајќи врз пренасочување: Транскрипција од 2017 г.</comment>
      <origin>5600695</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="fsfwhvujgsspei9yjp9ekowr423agvq" xml:space="preserve">#пренасочување [[Чјин Ши Хуанг]]</text>
      <sha1>fsfwhvujgsspei9yjp9ekowr423agvq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Ќин Ши Хуанг</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400183</id>
    <redirect title="Разговор:Чјин Ши Хуанг" />
    <revision>
      <id>5600697</id>
      <timestamp>2026-07-26T13:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:Ќин Ши Хуанг]] на [[Разговор:Чјин Ши Хуанг]] презапишувајќи врз пренасочување: Транскрипција од 2017 г.</comment>
      <origin>5600697</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="73" sha1="2yjlrlqw2qznvtba3859r8tjta90uyc" xml:space="preserve">#пренасочување [[Разговор:Чјин Ши Хуанг]]</text>
      <sha1>2yjlrlqw2qznvtba3859r8tjta90uyc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kingdom</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400184</id>
    <revision>
      <id>5600701</id>
      <timestamp>2026-07-26T13:53:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{Infobox animanga/Header | name            = Kingdom | image           = Kingdom (manga) 1.png | caption         = Насловна страница на првиот {{Transliteration|ja|[[tankōbon]]}} том, со Ли Син во главната улога | ja_kanji        = キングダム | ja_romaji       = Кингдудаму | genre           = {{ubl|[[епска фантастика|Епски]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Green|first=Scott|ti...</comment>
      <origin>5600701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12408" sha1="9r9y3e4ubd6qpndhzdmupsktbfa716g" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = Kingdom (manga) 1.png
| caption         = Насловна страница на првиот {{Transliteration|ja|[[tankōbon]]}} том, со Ли Син во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = {{ubl|[[епска фантастика|Епски]]&lt;ref&gt;{{cite web|last=Green|first=Scott|title=VIDEO: A &quot;Kingdom&quot; Manga Reading|url=https://www.crunchyroll.com/anime-news/2012/06/08-1/video-a-kingdom-manga-reading|website=[[Crunchyroll]]|access-date=April 18, 2020|date=June 8, 2012|archive-date=January 28, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20130128051615/https://www.crunchyroll.com/anime-news/2012/06/08-1/video-a-kingdom-manga-reading|url-status=live}}&lt;/ref&gt;историска белетристика&lt;ref&gt;{{cite web|last=Loo|first=Egan|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-04-07/historical-manga-kingdom-gets-live-action-film-project/.130089|title=Historical Manga Kingdom Gets Live-Action Film Project|website=[[Anime News Network]]|date=April 7, 2018|access-date=May 28, 2018|archive-date=April 7, 2018|archive-url=https://web.archive.org/web/20180407234948/https://www.animenewsnetwork.com/news/2018-04-07/historical-manga-kingdom-gets-live-action-film-project/.130089|url-status=live}}&lt;/ref&gt;|воен&lt;ref name=&quot;ANN-Kingdom-Review&quot;&gt;{{cite web|last=Silverman|first=Rebecca|title=Kingdom DVD – Review|url=http://www.animenewsnetwork.com/review/kingdom/dvd-the-complete-first-season/.100356|website=[[Anime News Network]]|access-date=November 1, 2019|date=April 8, 2016|archive-date=April 9, 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20160409090830/http://www.animenewsnetwork.com/review/kingdom/dvd-the-complete-first-season/.100356|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref name=&quot;COVID&quot; /&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref name=&quot;beck1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;beck2&quot; /&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref name=&quot;4series&quot; /&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref name=&quot;S6&quot; /&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Ин Ченг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Син и Пјао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пјао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пјао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Син и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Син ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Ин Ченг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Син го мрази Ин Ченг поради Пјао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>9r9y3e4ubd6qpndhzdmupsktbfa716g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600703</id>
      <parentid>5600701</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:54:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10925" sha1="92nl3bojjn91zlcgh00465jplbui79y" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = Kingdom (manga) 1.png
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Син во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;историска белетристика&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref name=&quot;COVID&quot; /&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref name=&quot;beck1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;beck2&quot; /&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref name=&quot;4series&quot; /&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref name=&quot;S6&quot; /&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Ин Ченг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Син и Пјао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пјао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пјао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Син и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Син ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Ин Ченг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Син го мрази Ин Ченг поради Пјао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>92nl3bojjn91zlcgh00465jplbui79y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600704</id>
      <parentid>5600703</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:55:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10929" sha1="dwzfpyukx31aqwvsrmgabnevossx3ej" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = Kingdom (manga) 1.png
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Син во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref name=&quot;COVID&quot; /&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref name=&quot;beck1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;beck2&quot; /&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref name=&quot;4series&quot; /&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref name=&quot;S6&quot; /&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Ин Ченг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Син и Пјао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пјао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пјао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Син и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Син ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Ин Ченг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Син го мрази Ин Ченг поради Пјао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>dwzfpyukx31aqwvsrmgabnevossx3ej</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600706</id>
      <parentid>5600704</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:57:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10961" sha1="gbexjm3cwq305y5y93jju126xrdemzl" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|230px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Син во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref name=&quot;COVID&quot; /&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref name=&quot;beck1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;beck2&quot; /&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref name=&quot;4series&quot; /&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref name=&quot;S6&quot; /&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Ин Ченг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Син и Пјао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пјао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пјао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Син и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Син ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Ин Ченг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Син го мрази Ин Ченг поради Пјао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>gbexjm3cwq305y5y93jju126xrdemzl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600707</id>
      <parentid>5600706</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T13:57:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10961" sha1="si9hnbrz8t3ns3pfjjoqpqpigdsb1mh" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|250px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Син во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref name=&quot;COVID&quot; /&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref name=&quot;beck1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;beck2&quot; /&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref name=&quot;4series&quot; /&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref name=&quot;S6&quot; /&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Ин Ченг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Син и Пјао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пјао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пјао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Син и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Син ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Ин Ченг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Син го мрази Ин Ченг поради Пјао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>si9hnbrz8t3ns3pfjjoqpqpigdsb1mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600708</id>
      <parentid>5600707</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:00:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11678" sha1="0qm3b2gyp30vj0a5df58w3h9dh31pwl" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|250px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Син во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингдудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/anime/46 |title=Kingdom Season 3 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474 |title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3 |website=[[Anime News Network]] |access-date=2024-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/ |title=Kingdom Season 5 Visual |website=[[Oricon]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Ин Ченг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Син и Пјао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пјао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пјао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Син и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Син ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Ин Ченг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Син го мрази Ин Ченг поради Пјао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>0qm3b2gyp30vj0a5df58w3h9dh31pwl</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600709</id>
      <parentid>5600708</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:03:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11688" sha1="2kjiy460rlmd9kgqw14s6vmblparm1e" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|250px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Шјин во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингдудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/anime/46 |title=Kingdom Season 3 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474 |title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3 |website=[[Anime News Network]] |access-date=2024-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/ |title=Kingdom Season 5 Visual |website=[[Oricon]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Ин Ченг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Шјин и Пиао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пиао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пиао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Шјин и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Шјин ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Ин Ченг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Шјин го мрази Ин Ченг поради Пиао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>2kjiy460rlmd9kgqw14s6vmblparm1e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600710</id>
      <parentid>5600709</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:04:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11700" sha1="8of0n93s509vcafcac46xjvks7l0sq6" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|250px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Шјин во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингдудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/anime/46 |title=Kingdom Season 3 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474 |title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3 |website=[[Anime News Network]] |access-date=2024-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/ |title=Kingdom Season 5 Visual |website=[[Oricon]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Јинг Џенг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Шјин и Пиао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пиао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пиао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Шјин и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Шјин ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Јинг Џенг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Шјин го мрази Јинг Џенг поради Пиао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|manga|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>8of0n93s509vcafcac46xjvks7l0sq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600712</id>
      <parentid>5600710</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:05:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Надворешни врски */</comment>
      <origin>5600712</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11705" sha1="pcb1arm3octkqqgqk9bie172gwvda09" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|250px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Шјин во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингдудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингдудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/anime/46 |title=Kingdom Season 3 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474 |title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3 |website=[[Anime News Network]] |access-date=2024-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/ |title=Kingdom Season 5 Visual |website=[[Oricon]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Јинг Џенг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Шјин и Пиао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пиао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пиао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Шјин и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Шјин ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Јинг Џенг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Шјин го мрази Јинг Џенг поради Пиао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|манга|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>pcb1arm3octkqqgqk9bie172gwvda09</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600713</id>
      <parentid>5600712</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:07:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600713</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="rsq2v1uugw7cfoijzqzqiepdbpywegt" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|250px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Шјин во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/anime/46 |title=Kingdom Season 3 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474 |title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3 |website=[[Anime News Network]] |access-date=2024-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/ |title=Kingdom Season 5 Visual |website=[[Oricon]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Јинг Џенг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Шјин и Пиао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пиао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пиао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Шјин и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Шјин ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Јинг Џенг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Шјин го мрази Јинг Џенг поради Пиао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|манга|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>rsq2v1uugw7cfoijzqzqiepdbpywegt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600714</id>
      <parentid>5600713</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T14:08:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600714</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11701" sha1="jtev0rogtep17vz355tg8gdj649brzl" xml:space="preserve">{{Infobox animanga/Header
| name            = Kingdom
| image           = [[Податотека:Kingdom манга.jpg|250px]]
| caption         = Корицата на првиот том, со Ли Шјин во главната улога
| ja_kanji        = キングダム
| ja_romaji       = Кингудаму
| genre           = еп&lt;br&gt;[[историска белетристика]]&lt;br&gt;воен
}}
{{Infobox animanga/Print
| type            = manga
| author          = [[Јасухиса Хара]]
| publisher       = [[Shueisha]]
| publisher_en    = {{English manga publisher|NA=[[Viz Media]]}}
| imprint         = Young Jump Comics
| magazine        = [[Weekly Young Jump]]
| magazine_en     = 
| first           = 26 јануари 2006
| last            = 
| volumes         = 79
| volume_list     = 
}}
{{Infobox animanga/Video
| type            = tv series
| director        = {{ubl|Џун Камија ({{Abbr|С1|Сезона 1}})|Акира Иванага ({{Abbr|С2|Сезона 2}})|Кеничи Имаизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Казуја Монма ({{Abbr|С3 и С4|Сезона 3 и 4}}){{efn|Монма учествувал како {{Nihongo|главен режисер|シリーズディレクター}} за третата и четвртата сезона, а е наведен како 助監督 во петтата сезона.}}}}
| producer        = {{ubl|Изуми Наказава ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Мираи Мијамото ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Хагивара ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Риосуке Мори ({{Abbr|С3|Сезона 3}})|Томоказу Иизуми ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|Мајуми Курашима ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Казухиро Ивами ({{Abbr|С4 и С5|Сезона 4 и 5}})|Јосуке Тамура ({{Abbr|С4–С6|Сезони 4–6}})|Кеита Такао ({{Abbr|С5|Сезона 5}})|Акари Јанагава ({{Abbr|С6|Сезона 6}})|Такаши Икеда ({{Abbr|С6|Сезона 6}})}}
| writer          = {{ubl|[[Нарухиса Аракава]] ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|Нобору Такаги ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| music           = {{ubl|Минако Секи ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}})|[[Хиројуки Савано]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|[[Кохта Јамамото]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})}}
| studio          = {{ubl|[[Pierrot (компанија)|Pierrot]]|IKIF+ ({{Abbr|С1 и С2|Сезона 1 и 2}}){{efn|Иако не е сопотпишан заедно со Pierrot, IKIF+ бил одговорен за обемната употреба на CG-анимација за ликовите и заднините во првата сезона (и во помала мера во втората сезона).&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第1期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20191228142957/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2645/|archive-date=December 28, 2019|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第2期|url=http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|publisher=IKIF+|access-date=February 3, 2022|archive-url=https://web.archive.org/web/20200105155933/http://www.ikifplus.co.jp/plus/works/2603/|archive-date=January 5, 2020|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}|[[Studio Signpost]] ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}})|DandeLion Animation Studio ({{Abbr|С3–С6|Сезона 3–6}}){{efn|CG-анимација.&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:キングダム 第3シリーズ|url=https://natalie.mu/comic/anime/46|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20231003133731/https://natalie.mu/comic/anime/46|archive-date=October 3, 2023|language=ja|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:「キングダム」第4シリーズ今週末スタート、「成蟜の変」“エピソードビジュアル”も|url=https://natalie.mu/comic/news/472851|website=[[Comic Natalie]]|publisher=Natasha, Inc|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20221014222532/https://natalie.mu/comic/news/472851|archive-date=October 14, 2022|date=April 6, 2022|url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|script-title=ja:『キングダム』第5シリーズのビジュアル公開 飛信隊メンバーがズラリでソロ絵も解禁|url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|website=[[Oricon|Oricon News]]|access-date=January 14, 2024|archive-url=https://web.archive.org/web/20240114140107/https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/|archive-date=January 14, 2024|language=ja|date=July 24, 2023|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}}}
| licensee        = [[Crunchyroll]]{{English anime licensee|SEA = [[Aniplus Asia|Plus Media Networks Asia]] ({{Abbr|С3|Сезона 3}}–)&lt;ref&gt;{{cite web|last=Pineda|first=Rafael|title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3|url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|website=[[Anime News Network]]|access-date=January 7, 2024|date=April 5, 2021|archive-date=April 23, 2023|archive-url=https://web.archive.org/web/20230423172522/https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474|url-status=live}}&lt;/ref&gt;}}
| network         = [[NHK|NHK BS Premium]], [[NHK General TV]]
| network_en      = 
| first           = 4 јуни 2012
| last            = 
| episodes        = 155
| episode_list    = 
}}
{{Infobox animanga/Other
| title           = Играни филмови
| content         = 
* ''Kingdom'' (2019)
* ''[[Kingdom 2: Far and Away]]'' (2022)
* ''[[Kingdom 3: The Flame of Destiny]]'' (2023)
* ''[[Kingdom 4: Return of the Great General]]'' (2024)
}}
{{Инфокутија аниманга/Крај|portal=yes}}

{{нихонго-н|'''''Kingdom'''''|キングダム|Кингудаму|Царство}} — [[манга]], чиј автор е Јасухиса Хара, која излегува во списанието ''[[Weekly Young Jump]]'' на издавачката куќа [[Shueisha]] од 2006 г.

Според мангата, студиото Pierrot од 2012 г. издава [[аниме]]-серија, чија прва сезона се прикажувала на телевизискиот канал [[NHK]] од 4 јуни 2012 до 25 февруари 2013 г. Таа опфатила 38 аниме-епизоди. Втората сезона од 39 епизоди се прикажувала во периодот од 2013 до 2014 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |title=Comic Natalie (Japanese) |archive-url=https://www.webcitation.org/6HEIeYNI5?url=http://natalie.mu/comic/news/83619 |archive-date=2013-06-08 |access-date=2013-01-01 }}&lt;/ref&gt; Третата сезона се произведувала заедно со студиото Studio Signpost и започнала да се прикажува на 5 април 2020 г., но била прекината по 4. епизода на неопределено време поради [[Пандемија на КОВИД-19|Пандемијата на КОВИД-19]].&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/anime/46 |title=Kingdom Season 3 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; Прикажувањето на третата сезона продолжувало од 1. епизода на 5 април 2021 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.animenewsnetwork.com/news/2021-04-05/aniplus-asia-airs-kingdom-anime-season-3/.171474 |title=Aniplus Asia Airs Kingdom Anime's Season 3 |website=[[Anime News Network]] |access-date=2024-01-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; сѐ до 26. епизода, објавена на 17 октомври 2021 г. Премиерата на четвртата сезона се одржала во април 2022 г.,&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://natalie.mu/comic/news/472851 |title=Kingdom Season 4 Anime |website=[[Comic Natalie]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; петтата во јануари 2024 г., а шестата во октомври 2025 г.&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.oricon.co.jp/news/2288220/full/ |title=Kingdom Season 5 Visual |website=[[Oricon]] |access-date=2024-01-14}}&lt;/ref&gt; 

Исто така, во април 2019 г. бил снимен и [[игран филм]] ''Kingdom'' заснован на мангата.

== Содржина ==
Заплетот претставува уметничка адаптација на историјата за епохата на завојуваните држави, период од кинеската историја во III век пр. н. е., кога земјата била раздробена на мали држави што воделе бескрајна и повеќевековна меѓусебна борба. Епохата завршила кога [[Чјин Ши Хуанг|Јинг Џенг]], владетелот на [[Чјин (држава)|Чјин]], ги освоил сите други територии и ја обединил земјата.

На границите на државата Чјин растеле сирачињата Шјин и Пиао, чии родители ги земала поредната војна. Тие секој ден вежбале со мечови за еден ден да си ја остварат својата животна желба — да станат генерали на небесното царство. Пиао неверојатно многу личи на царот на Чјин и затоа одлучуваат да го одведат во дворецот како негов двојник, меѓутоа по еден месец се случува дворски преврат, при што Пиао, кого го помешале со царот, е смртно ранет. Тој успева да дојде кај Шјин и пред смртта го моли да отиде до бандитското гратче. Шјин ја исполнува неговата желба и таму го запознава најмладиот цар Јинг Џенг, кој тукушто го изгубил престолот. Отпрвин Шјин го мрази Јинг Џенг поради Пиао и сака да го убие, но подоцна, гледајќи одлична можност да ја оствари свожбата да стане генерал, се согласува да го придружува и да му помогне да изведе дворски преврат.

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Anime News Network|манга|11117|Kingdom}}
* {{Official website|https://youngjump.jp/kingdom/|Матична страница на мангата на ''Weekly Young Jump''}}
* {{Official website|https://pierrot.jp/archive/2010/tv10_07.html|Матична страница на анимето на  Pierrot}}

[[Категорија:Манги]]
[[Категорија:Аниме-серии]]
[[Категорија:Манга од 2006 година]]
[[Категорија:Аниме на Crunchyroll]]</text>
      <sha1>jtev0rogtep17vz355tg8gdj649brzl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Kingdom</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400185</id>
    <revision>
      <id>5600702</id>
      <timestamp>2026-07-26T13:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Податотека:Kingdom манга.jpg</title>
    <ns>6</ns>
    <id>1400186</id>
    <revision>
      <id>5600705</id>
      <timestamp>2026-07-26T13:57:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>{{Податоци за неслободна слика
|Опис = корица на манга
|Извор = https://www.amazon.co.jp/dp/B009LHBVQ0
|Дел = цел
|Ниска_резолуција = да
|други_информации =
}}
{{Образложение за неслободна слика
|Статија = Kingdom
|Намена = прикажување
|Заменливост = нема
}}</comment>
      <origin>5600705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="488" sha1="p5x2k8261bl3dy6lpouaj9c2y0b7uvo" xml:space="preserve">== Опис ==
{{Податоци за неслободна слика
|Опис = корица на манга
|Извор = https://www.amazon.co.jp/dp/B009LHBVQ0
|Дел = цел
|Ниска_резолуција = да
|други_информации =
}}
{{Образложение за неслободна слика
|Статија = Kingdom
|Намена = прикажување
|Заменливост = нема
}}
== Лиценцирање ==
{{Корица на книга}}</text>
      <sha1>p5x2k8261bl3dy6lpouaj9c2y0b7uvo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Кристијан Торствет</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400187</id>
    <revision>
      <id>5600717</id>
      <timestamp>2026-07-26T14:21:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatMKD</username>
        <id>32993</id>
      </contributor>
      <comment>нова статија</comment>
      <origin>5600717</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12263" sha1="gbrrehifzzhvdgwi247tro9cwy5yltw" xml:space="preserve">{{Infobox football biography 3
| name = Кристијан Торствет
| image = [[File:Kristian Thorstvedt Morocco v Norway 7 June 2026-8.jpg|240п]]
| caption = Торствет со [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] во 2026 година
| full_name = Kristian Thorstvedt&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3810344 |title=Kristian Thorstvedt |publisher=Norwegian Football Federation |access-date= 22 April 2021 |language=no}}&lt;/ref&gt;
| birth_date = {{birth date and age|1999|3|13|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |title=FIFA U-20 World Cup Poland 2019: List of Players: Norway |publisher=FIFA |page=13 |date=13 June 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200206013743/https://www.fifadata.com/document/FWYC/2019/pdf/FWYC_2019_SquadLists.pdf |archive-date=6 February 2020}}&lt;/ref&gt;
| birth_place = [[Ставангер]], [[Норвешка]]&lt;ref name=&quot;WorldFootball&quot;&gt;{{WorldFootball.net|kristian-thorstvedt}}&lt;/ref&gt;
| height = 1.89 м&lt;ref name=&quot;WorldFootball&quot;/&gt;
| position = [[Среден ред (фудбал)|Среден ред]]
| currentclub = {{Fb team Sassuolo}} 
| clubnumber = 42
| youthyears1 = –2012
| youthclubs1 = {{Fb team Viking}}
| youthyears2 = 2013–2017
| youthclubs2 = {{Fb team Stabaek}}
| years1 = 2018–2019
| clubs1 = {{Fb team Viking}}
| caps1 = 50
| goals1 = 19
| years2 = 2020–2022
| clubs2 = {{Fb team Genk}}
| caps2 = 73
| goals2 = 14
| years3 = 2022–
| clubs3 = {{Fb team Sassuolo}} 
| caps3 = 119
| goals3 = 19
| nationalyears1 = 2018
| nationalteam1 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка до 19 години|Норвешка до 19 г]]
| nationalcaps1 = 1
| nationalgoals1 = 0
| nationalyears2 = 2019
| nationalteam2 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка до 20 години|Норвешка до 20 г]]
| nationalcaps2 = 5
| nationalgoals2 = 0
| nationalyears3 = 2019–2020
| nationalteam3 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка до 21 година|Норвешка до 21 г]]
| nationalcaps3 = 7
| nationalgoals3 = 4
| nationalyears4 = 2020–
| nationalteam4 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]]
| nationalcaps4 = 39
| nationalgoals4 = 4
| club-update = 25 мај 2026
| nationalteam-update = 26 јуни 2026
}}

'''Кристијан Торствет''' (роден на 13 март 1999 г.) — норвешки фудбалер кој игра за [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]] и за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]].

==Клупска кариера==
===Викинг===
На 1 февруари 2018 година, Торствет потпишал договор со [[ФК Викинг|Викинг]] со важност од година и половина.&lt;ref&gt;{{cite web|title=Kristian Thorstvedt klar for Viking|url=http://www.vikingfotball.no/nyheter/kristian-thorstvedt-klar-for-viking|website=Viking FK|accessdate=15 јануари 2019|language=норвешки|date=1 февруари 2018}}&lt;/ref&gt; Истата сезона, тој бил втор стрелец за Викинг во првата норвешка лига, со 9 постигнати голови, помогнувајќи му на клубот повторно да се врати во норвешката суперлига. Тој бил прогласен за најдобар млад фудбалер во првата норвешка лига во таа сезона.&lt;ref name=&quot;ypoty&quot;&gt;{{cite web|url=https://www.eurosport.no/fotball/obos-ligaen/2018/dette-er-arets-spiller-i-obos-ligaen-helt-magisk_sto7018340/story.shtml|date=25 ноември 2018|accessdate=12 јануари 2019|title=Dette er årets spiller i OBOS-ligaen: – Helt magisk|work=Eurosport|language=норвешки}}&lt;/ref&gt; Во следната сезона, 2019, тој бил најдобар стелец на Викинг во норвешката суперлига, со постигнати 10 гола.

===Генк===
На 3 јануари 2020 година, тој потпишал договор со белгискиот прволигаш [[ФК Генк|Генк]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.krcgenk.be/nl/nieuws/3812/noorse-middenvelder-kristian-thorstvedt-tekent-tot-midden-2023|title=Noorse middenvelder Kristian Thorstvedt tekent tot midden 2023|language=холандски|website=KRC Genk|accessdate=3 јануари 2020}}&lt;/ref&gt; Тој постигнал гол во првиот официјален натпревар за Генк, во победата од 3–0 на гостински терен над [[ФК Зулте Варегем|Зулте Варегем]] во [[Белгиска Про лига|белгиската Про лига]].

На 4 март 2021 година, Торствет постигнал два гола во победата од 4–1 над [[ФК Мехелен|Мехелен]] во четвртфинлето од белгискиот куп.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sporza.be/nl/matches/voetbal/croky-cup/2020-2021/kwartfinale/01/krc-genk-kv-mechelen-kv-mechelen-is-niet-meer-dan-een-vluggertje-voor-racing-genk~1602520686089/|title=KV Mechelen is niet meer dan een vluggertje voor Racing Genk|website=Sporza|date=4 March 2021|accessdate=20 May 2021|language=холандски}}&lt;/ref&gt; Генк подоцна забележал победа над [[ФК Стандард Лијеж|Стандард Лијеж]] во финалето од купот, освојувајќи ја куп титулата по петти пат во клупската историја.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://sporza.be/nl/matches/voetbal/croky-cup/2020-2021/finale/01/standard-krc-genk-ito-en-bongonda-schieten-racing-genk-naar-5e-beker-van-belgie~1602577261301/|title=Ito en Bongonda schieten Racing Genk naar 5e Beker van België|website=Sporza|date=25 април 2021|accessdate=20 мај 2021|language=холандски}}&lt;/ref&gt; На 20 мај 2021 година, Торствет постигнал хет-трик во победата од 4–0 над [[ФК Ројал Антверпен|Ројал Антверпен]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.espn.com/soccer/match/_/gameId/601483|title=Racing Genk 4-0 Antwerp|website=ESPN|date=20 мај 2021|accessdate=20 мај 2021}}&lt;/ref&gt; 

===Сасуоло===
На 12 јули 2022 година, Торствет потпишал петгодишен договор со [[УС Сасуоло Калчо|Сасуоло]].&lt;ref&gt;{{Cite web |date=12 јули 2022 |title=IL SASSUOLO INGAGGIA IL NORVEGESE KRISTIAN THORSTVEDT |url=https://www.sassuolocalcio.it/in-evidenza/il-sassuolo-ingaggia-il-norvegese-kristian-thorstvedt/ |access-date=12 јули 2022 |website=SassuoloCalcio.it |language=it}}&lt;/ref&gt;

==Репрезентативна кариера==
Со [[Фудбалска репрезентација на Норвешка до 20 години|репрезентацијата на Норвешка до 20 години]], Торствет играл на Светското првенство до 20 години во 2019 година во Полска. Тој ги одиграл трите натпревари од групната фаза, асистирајќи на два гола во победата од 12–0 над Хондурас. &lt;ref&gt;{{cite web|access-date=3 July 2026 |date=30 May 2019 |language=en |title=Norway break records, USA and Nigeria advance |url=https://inside.fifa.com/tournaments/mens/u20worldcup/fifa-u-20-world-cup-poland-2019/news/norway-break-records-usa-nigeria-advance-3031179 |website=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

Тој го одиграл првиот натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка до 21 година|репрезентацијата до 21 година]] на 6 септември 2019 година против [[Фудбалска репрезентација на Кипар до 21 година|Кипар]], во квалификациите за Европското првенство до 21 година. Тој постигнал гол на своето деби. Во ноември 2019 година, тој повторно импресионирал во квалификациите, постигнувајќи два гола против Кипар и еден против [[Фудбалска репрезентација на Португалија до 21 година|Португалија]].

На 18 ноември 2020 година, тој го одиграл својот прв натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|сениорската репрезентација]] во ремито од 1–1 против [[Фудбалска репрезентација на Австрија|Австрија]] во Лигата на нации. На 24 март 2021 година, тој го постигнал својот прв гол во победата од 3-0 над [[Фудбалска репрезентација на Гибралтар|Гибралтар]] во квалификациите за [[Светско првенство во фудбал 2022|Светското првенство 2022]].

Торствет бил именуван во составот од 26 играчи предводен од норвешкиот селектор [[Столе Солбакен]] за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=1 June 2026 |date=21 May 2026 |language=en |title=Norway squad announcement |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/norway-squad-announcement-stale-solbakken |website=[[FIFA]]}}&lt;!-- auto-translated from French by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

==Личен живот==
Кристијан Торствет е син на поранешниот норвешки репрезентативен голман [[Ерик Торствет]].&lt;ref&gt;{{cite web|title=En telefonsamtale gjorde Thorstvedt til Viking-spiller|url=https://www.aftenposten.no/100Sport/fotball/En-telefonsamtale-gjorde-Thorstvedt-til-Viking-spiller-254003b.html|work=Aftenposten|accessdate=15 јанаури 2019|language=Norwegian|date=22 април 2018}}&lt;/ref&gt;

==Успеси==
'''Викинг'''
* [[Фудбалски куп на Норвешка|Куп на Норвешка]]: 2019
* Прва лига на Норвешка: 2018

'''Генк'''
* [[Фудбалски куп на Белгија|Куп на Белгија]]: 2020–21&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.goal.com/en/news/onuachu-with-an-assist-as-genk-clinch-belgian-cup-title/1jp81i8ofssju1k0yrdb9b6nu8|title=Onuachu with an assist as Genk clinch Belgian Cup title after Standard Liege win|website=Goal|date=26 април 2021|accessdate=29 април 2021}}&lt;/ref&gt;

'''Сасуоло'''
* [[Серија Б]]: 2024–25&lt;ref&gt;{{cite web|title=Sassuolo Calcio wins the Serie B championship|url=https://www.mapei.com/ae/en/news-and-articles/event-detail/2025/05/16/sassuolo-calcio-wins-the-serie-b-championship|website=MAPEI|access-date=15 мај 2025}}&lt;/ref&gt;

'''Поединечни'''
* Најдобар млад фудбалер во првата норвешка лига: 2018&lt;ref name=&quot;ypoty&quot;/&gt;

==Наводи==
{{наводи}}

{{Состав на Норвешка на СП фудбал 2026}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Торствет}}
[[Категорија:Родени во 1999 година]]
[[Категорија:Норвешки фудбалери]]
[[Категорија:Фудбалери во Серија А]]
[[Категорија:Фудбалери на Сасуоло Калчо]]</text>
      <sha1>gbrrehifzzhvdgwi247tro9cwy5yltw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Кристијан Торствет</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400188</id>
    <revision>
      <id>5600718</id>
      <timestamp>2026-07-26T14:22:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatMKD</username>
        <id>32993</id>
      </contributor>
      <comment>нс</comment>
      <origin>5600718</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ерјан Ниланд</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400189</id>
    <revision>
      <id>5600720</id>
      <timestamp>2026-07-26T14:33:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Carshalton</username>
        <id>30527</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{Infobox football biography 3 | name           = Ерјан Ниланд | image          = [[File:Orjan Nyland France v Norway 26 June 26-023 (cropped).jpg|200px|]] | image_size     =  | fullname       = Ерлинг Хоскјолд Ниланд&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3721036 |title=Ørjan Håskjold Nyland |publisher=Football Association of Norway |access-date=7 October 2019 |language=no}}&lt;/re...</comment>
      <origin>5600720</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15957" sha1="pd7jj6gwpno0pk247m3tv5m4gs257kx" xml:space="preserve">{{Infobox football biography 3
| name           = Ерјан Ниланд
| image          = [[File:Orjan Nyland France v Norway 26 June 26-023 (cropped).jpg|200px|]]
| image_size     = 
| fullname       = Ерлинг Хоскјолд Ниланд&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=3721036 |title=Ørjan Håskjold Nyland |publisher=Football Association of Norway |access-date=7 October 2019 |language=no}}&lt;/ref&gt;
| birth_date     = {{birth date and age|1990|9|10|df=yes}}&lt;ref name=PremProfile&gt;{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |title=Ørjan Nyland: Overview |publisher=Premier League |access-date=17 August 2019 |archive-date=1 December 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20201201094029/https://www.premierleague.com/players/51416/%C3%98rjan-Nyland/overview |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;
| birth_place    = [[Волда]], [[Норвешка]] 
| nationality    = {{flagsport|NOR}} [[Норвешка]]
| height         = {{height|m=1.92}}&lt;ref name=PremProfile/&gt;
| position       = [[Голман (фудбал)|голман]]
| currentclub    = {{Слободен играч}}
| clubnumber     = 
| youthyears1    = | youthclubs1    = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда         
| years1 = 2006-2007 | caps1  =  10 | goals1  =   0  | clubs1  = {{симбол2|600px bisection vertical HEX-1D913D Black.svg}} Волда             
| years2 = 2007-2012 | caps2  =  59 | goals2  =   0  | clubs2  = {{Fb team Hodd}}           
| years3 = 2013-2015 | caps3  =  61 | goals3  =   0  | clubs3  = {{Fb team Molde}}           
| years4 = 2015-2018 | caps4  =  48 | goals4  =   0  | clubs4  = {{Fb team Ingolstadt}}                
| years5 = 2018-2020 | caps5  =  30 | goals5  =   0  | clubs5  = {{Fb team Aston Villa}} 
| years6 = 2021      | caps6  =   0 | goals6  =   0  | clubs6  = {{Fb team Norwich City}} 
| years7 = 2021-2022 | caps7  =   1 | goals7  =   0  | clubs7  = {{Fb team AFC Bournemouth}}
| years8 = 2022      | caps8  =  10 | goals8  =   0  | clubs8  = {{Fb team Reading}}    
| years9 = 2022-2023 | caps9  =   2 | goals9  =   0  | clubs9  = {{Fb team RB Leipzig}}     
| years10= 2023-2026 | caps10 =  59 | goals10 =   0  | clubs10 = {{Fb team Sevilla}}                                                       
| nationalyears1 = 2008      | nationalcaps1 =    2 | nationalgoals1 =  0  |nationalteam1 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка 18]] 
| nationalyears2 = 2011-2013 | nationalcaps2 =    8 | nationalgoals2 =  0  |nationalteam2 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка 21]] 
| nationalyears3 = 2013-     | nationalcaps3 =   76 | nationalgoals3 =  0  |nationalteam3 = {{flagsport|NOR}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]]                  
}}

'''Ерјан Хоскјолд Ниланд''' (роден на [[10 септември]] [[1990]] година, во [[Волда]]) — [[Норвешка|норвешки]] [[фудбал]]ер, {{Football/GK/player}}, кој во моментов е без клуб.

==Биографија==
Ерјан Ниланд е роден во [[Волда]],&lt;ref name=&quot;altomfotball&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&amp;personId=193350 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160304063719/http://www.altomfotball.no/element.do?cmd=player&amp;personId=193350 |url-status=dead |archive-date=4 March 2016 |language=no |title=Ørjan Håskjold Nyland |work=altomfotball.no |publisher=TV 2 |access-date=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;family&quot;&gt;{{cite web |url=https://sports.yahoo.com/articles/inside-norway-goalkeeper-rjan-nylands-194300367.html |language=en |title=Inside Norway Goalkeeper Ørjan Nyland's Early Life: Wife, Children, Parents, Siblings &amp; Family Background |work=yahoo sports |access-date=24 јули 2026}}&lt;/ref&gt; мал град во истоимената општина во [[Норвешка]]. Како дете тој тренирал [[ракомет]], [[алпско скијање]] и [[фудбал]].&lt;ref name=&quot;nernett&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.nernett.no/?do=article&amp;id=19568 |language=no |title=Valgte bort hjelm og ski for hansker og ball |work=nernett.no |first=Eivind |last=Tveter |date=27 September 2012 |access-date=29 November 2012}}&lt;/ref&gt; Неговиот татко, Јостеин, исто така, бил фудбалер и играл на позицијата голман.&lt;ref name=&quot;family&quot;/&gt; Тој има и помлад брат, Сандер, кој моментално работи како асистент тренер во норвешкиот клуб [[ФК Сарпсборг 08|Сарпсборг 08]].&lt;ref name=&quot;family&quot;/&gt;

Ниланд ја оженил својата сопруга Тине во 2019 година, со која имаат две деца Оливер и Јонах.&lt;ref name=&quot;family&quot;/&gt;

==Технички карактеристики==
Голман, кој има добри инстинкти и рефлекси.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.gazzetta.it/Calcio/Mondiali/06-07-2026/nyland-portiere-norvegia-brasile.shtml|title=Sciatore mancato, una vita da riserva, senza contratto... e ora Nyland butta fuori il Brasile|access-date=2026-07-13}}&lt;/ref&gt;

==Клупска кариера==
===Почетоци и Хед===
Нилда ја започнал фудбалската кариера во локалниот клуб Волда, во својот роден град, пред да се приклучи на [[ФК Хед|Хед]] во 2007 година.&lt;ref name=&quot;FANtalent&quot;&gt;{{cite web |url=http://www.fotball.no/Landslag_og_toppfotball/spillerutvikling/2012/Orjan-Nyland-manedens-talent-for-oktober/ |language=no |title=Ørjan Nyland månedens talent |work=fotball.no |publisher=Football Association of Norway |first=Mari Waagard |last=Thomassen |date=13 November 2012 |access-date=29 November 2012}}&lt;/ref&gt; Тој не настапил ниту еднаш во својата прва година во клубот поради конкуренцијата од [[Ким Дејноф]] и Вебјерн Скејде. Дејноф го напуштил Хед по завршувањето на сезоната 2007 и во следните две сезони, Ниланд бил втор избор зад Скејде пред да стане прв избор во текот на сезоната 2010.&lt;ref name=&quot;regionavisa&quot;&gt;{{cite news |url=http://regionavisa.org/static/bibliotek/regionavisa_6caf3458d4e736c.pdf |language=no |title=Multi-kunstnar |newspaper=Regionavisa |page=2 |first=Hugo |last=Antonsen |date=30 March 2011 |access-date=12 December 2012 }}{{Dead link|date=September 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Ниланд бил еден од најталентираните голмани во Норвешка и тренирал со [[Розенборг БК|Розенборг]] во два наврати во 2007 година,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |language=no |title=Ørjans drømmeuke |publisher=Adresseavisa |first=Anders |last=Ruud |date=12 November 2007 |access-date=29 November 2012 |archive-date=13 November 2007 |archive-url=https://web.archive.org/web/20071113093346/http://fotball.aftenposten.no/eliteserien/article94476.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; англискиот клуб [[ФК Евертон|Евертон]] во декември 2008 година&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |language=no |title=Hødd-keeper trener med Everton |publisher=Adresseavisa |first=Line Lauvsnes |last=Oddekalv |date=10 December 2008 |access-date=29 November 2012 |archive-date=11 December 2008 |archive-url=https://web.archive.org/web/20081211213108/http://fotball.aftenposten.no/england/article124380.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; и [[ФК Молде|Молде]] во ноември 2011 година.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |language=no |title=VIF-talent trener med Molde |publisher=Romsdals Budstikke |first=Trond |last=Hustad |date=25 November 2011 |access-date=12 December 2012 |archive-date=7 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141207084542/http://fotball.rbnett.no/eliteserien/article215674.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Во декември 2011 година, Ниланд бил еден од шестте млади голмани избрани за проектот на поранешниот норвешки голман [[Фроде Гродос]] наречен „Утрешниот националниот голман 2014“ инициран од [[Фудбалски сојуз на Норвешка|Фудбалската асоцијација на Норвешка]], каде што целта била да се развие следниот голман на репрезентацијата.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.vg.no/sport/fotball/norsk/landslaget/artikkel.php?artid=10032231 |language=no |title=NFF lanserer keeperprosjekt |agency=Norwegian News Agency |publisher=Verdens Gang |date=6 December 2011 |access-date=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;

Пред почетокот на сезоната 2012, [[ФК Тромсо|Тромсо]] сакал да го потпише Ниланд како резерва за [[Маркус Салман]], но не можел да си дозволи да плати колку што барале Хед за голманот, кој имал уште една година од договорот.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |language=no |title=Tromsø ville kjøpe Hødds keeperhelt |publisher=iTromsø |first=Øyvind |last=Sivertsen |date=29 November 2012 |access-date=12 December 2012 |archive-date=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141206072034/http://fotball.itromso.no/eliteserien/article259423.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; Така, Ниланд останал во Хед и бил еден од најдобрите играчи на клубот во текот на сезоната 2012,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nrk.no/sport/fotball/ekspertene-ser-pa-cupfinalelagene-1.8410393 |language=no |title=Her er spillerne ekspertene tror blir avgjørende i finalen |publisher=NRK |date=25 November 2012 |access-date=12 December 2012}}&lt;/ref&gt; освојувајќи ја наградата за талент на месецот октомври, награда што им се доделува на извонредни млади норвешки фудбалери секој месец.&lt;ref name=&quot;FANtalent&quot;/&gt;

Во [[Фудбалски куп на Норвешка 2012#Финале|финалето на Купот на Норвешка 2012]], Ниланд имал неколку одлични одбрани што донеле победа за неговиот тим, а самиот тој бил прогласен за играч на натпреварот. Ниланд, исто така, го одбранил пеналот на [[Реми Јохансен]] за да може Хед да победи со 4–2 на [[Изведување пенали (фудбал)|пенали]] против Тромсо и ја освои својата прва титула во Купот на Норвешка.&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.tv2.no/sport/fotball/hoedd-med-cupbombe-etter-straffedrama-3932838.html |language=no |title=Hødd med cupbombe etter straffedrama |publisher=TV 2 |first=Dag Slinning |last=Aarsæther |date=25 November 2012 |access-date=29 November 2012}}&lt;/ref&gt;

По сезоната, Ниланд станал слободен агент. Два клуба од [[Елитсериен]], [[ИК Старт|Старт]] и [[ФК Согндал|Согндал]], сакале да го потпишат Ниланд и јавно му ветија на Ниланд дека ќе биде нивен прв голман доколку тој потпише. [[Ларс Ивар Молдскред]], како советник на Ниланд, го советувал да потпише за Старт,&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |language=no |title=Tippeligaklubber lover Nyland fast plass |publisher=Nettavisen |first=Egil |last=Sande |date=26 November 2012 |access-date=11 December 2012 |archive-date=29 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121129050306/http://www.nettavisen.no/sport/fotball/article3521025.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt; но наместо тоа, тој потпишал за бранителот на титулата во Норвешка, [[ФК Молде|Молде]], каде што се борел за место со [[Еспен Буге Петерсен]] и [[Оле Седерберг]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://www.dagbladet.no/2012/11/29/sport/fotball/tippeligaen/molde/orjan_haskjold_nyland/24601916/ |language=no |title=Hødds keeperhelt klar for Molde |work=Dagbladet |first=Mads Gudim |last=Burheim |date=29 November 2012 |access-date=11 December 2012}}&lt;/ref&gt;

===Молде===
Ниланд го направил своето деби за првиот тим за Молде во победата од 5–0 против нисколигашот Елнесваген и Омегн во првото коло на [[Фудбалски куп на Норвешка 2013|Купот на Норвешка 2013]].&lt;ref&gt;{{cite news |url=http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |language=no |title=Cup-helten på vei til Ullevaal igjen |publisher=Romsdals Budstikke |first=Knut Dørum |last=Lillebakk |author-link=Knut Dørum Lillebakk |date=17 April 2013 |access-date=18 April 2013 |archive-date=20 April 2013 |archive-url=https://web.archive.org/web/20130420091654/http://fotball.rbnett.no/nm/article276606.ece |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

==Надворешни врски==
{{Порталкутија
|right=yes
|boxwidth=200px
|marign=0px
|name1=Биографија
|image1=P vip.svg
|name2=Фудбал
|image2=Soccer ball.svg
|name3=Норвешка
|image3=Flag of Norway.svg
}}
{{Ризница-врска|Ørjan Nyland}}
*[https://www.soccerway.com/player/nyland-orjan/UJ9btoDi/ Ерјан Ниланд на soccerway] 
*[https://www.transfermarkt.com/orjan-nyland/profil/spieler/73517 Ерјан Ниланд на transfermarkt] 
*[https://www.espn.com/soccer/player/_/id/193610/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на espn] 
*[https://www.whoscored.com/players/39187/show/%C3%B8rjan-nyland Ерјан Ниланд на whoscored]

{{Состав на Норвешка на СП фудбал 2026}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Ниланд, Ерјан}}
[[Категорија:Норвешки фудбалери]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Молде]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Инголштат]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Астон Вила]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Норич Сити]]
[[Категорија:Фудбалери на АФК Борнмут]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Рединг]]
[[Категорија:Фудбалери на РБ Лајпциг]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Севиља]]
[[Категорија:Луѓе од Волда]]
[[Категорија:Живи луѓе]]
[[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]]</text>
      <sha1>pd7jj6gwpno0pk247m3tv5m4gs257kx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Контрола на летање</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400190</id>
    <revision>
      <id>5600724</id>
      <timestamp>2026-07-26T15:10:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: [[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,  [[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]  '''Контрола на л...</comment>
      <origin>5600724</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6927" sha1="c3g5yd74bjf7v6dqqb44qm0qytha59g" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' ''(контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}}'')''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=ИКАО|заглавие=Прилог 11. Услуги во воздушниот сообраќај|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=2016|страницы=|страниц=144|isbn=978-92-9249-996-9|isbn2=}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mttc.gov.mk |title=Закон за воздухопловство |website=Министерство за транспорт на Република Северна Македонија |access-date=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ се истозначни''.''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mnav.mk |title=М-НАВ - Македонска навигација |author=|website=М-НАВ |date=|publisher=М-НАВ |access-date=2026-07-26 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Меѓународна организација за цивилно воздухопловство (ИКАО)|год=2007|издательство=ИКАО|заглавие=Правила за аэронавигациско услужување. Управување со воздушен сообраќај.|ответственный=|издание=15|место=|страницы=1—5|страниц=481|isbn=|isbn2=}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Книга|автор=ИКАО|заглавие=Doc 4444. Правила за аэронавигациско услужување. Управување со воздушен сообраќај|ответственный=|издание=16|место=|издательство=|год=2016|страницы=11|страниц=508|isbn=978-92-9258-099-5|язык=mk}}&lt;/ref&gt;:
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, контролорот на летање издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://www.mnav.mk|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>c3g5yd74bjf7v6dqqb44qm0qytha59g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600727</id>
      <parentid>5600724</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:13:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <origin>5600727</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7127" sha1="0s7oe73nl7l8w9969smxlrtze2g9dqw" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' ''(контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}}'')''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Книга|автор=ИКАО|заглавие=Прилог 11. Услуги во воздушниот сообраќај|ответственный=|издание=|место=|издательство=|год=2016|страницы=|страниц=144|isbn=978-92-9249-996-9|isbn2=}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/?page_id=1123|title=Контрола на летање|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Cite web |url=https://www.mttc.gov.mk |title=Закон за воздухопловство |website=Министерство за транспорт на Република Северна Македонија |access-date=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ се истозначни''.''&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web|url=https://www.mnav.mk |title=М-НАВ - Македонска навигација |author=|website=М-НАВ |date=|publisher=М-НАВ |access-date=2026-07-26 |archive-date= |archive-url= |url-status=live}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Книга|автор=Меѓународна организација за цивилно воздухопловство (ИКАО)|год=2007|издательство=ИКАО|заглавие=Правила за аэронавигациско услужување. Управување со воздушен сообраќај.|ответственный=|издание=15|место=|страницы=1—5|страниц=481|isbn=|isbn2=}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Книга|автор=ИКАО|заглавие=Doc 4444. Правила за аэронавигациско услужување. Управување со воздушен сообраќај|ответственный=|издание=16|место=|издательство=|год=2016|страницы=11|страниц=508|isbn=978-92-9258-099-5|язык=mk}}&lt;/ref&gt;:
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, контролорот на летање издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://mnavigation.m-nav.info/|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>0s7oe73nl7l8w9969smxlrtze2g9dqw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600728</id>
      <parentid>5600727</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T15:17:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600728</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7047" sha1="n1k500cdnfi55asbljwxuabofxrx6zz" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' ''(контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}}'')''&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int|title=Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=Контрола на летање|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mtc.gov.mk/|title=Министерство за транспорт|work=Министерство за транспорт на Република Северна Македонија|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ имаат исто значење.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=ICAO Publications|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, контролорот на летање издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://mnavigation.m-nav.info/|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>n1k500cdnfi55asbljwxuabofxrx6zz</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600755</id>
      <parentid>5600728</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:19:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7043" sha1="o8ia0bb364thejklsftd76zh0f90yu4" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' (''контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int|title=Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=Контрола на летање|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mtc.gov.mk/|title=Министерство за транспорт|work=Министерство за транспорт на Република Северна Македонија|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ имаат исто значење.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=ICAO Publications|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, контролорот на летање издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://mnavigation.m-nav.info/|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>o8ia0bb364thejklsftd76zh0f90yu4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600757</id>
      <parentid>5600755</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:20:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7032" sha1="gqj1q3hu70e2intwqt4kg9dhkewrb7o" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' (''контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int|title=Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=Контрола на летање|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mtc.gov.mk/|title=Министерство за транспорт|work=Министерство за транспорт на Република Македонија|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ имаат исто значење.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=[[М-НАВ]]|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=ICAO Publications|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, контролорот на летање издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://mnavigation.m-nav.info/|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>gqj1q3hu70e2intwqt4kg9dhkewrb7o</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600758</id>
      <parentid>5600757</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:21:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7036" sha1="jqebm7zxkzffp3q95wmfii2kaomo74n" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' (''контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int|title=Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=Контрола на летање|work=[[М-НАВ]]|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mtc.gov.mk/|title=Министерство за транспорт|work=Министерство за транспорт на Република Македонија|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ имаат исто значење.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=[[М-НАВ]]|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=ICAO Publications|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, контролорот на летање издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://mnavigation.m-nav.info/|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>jqebm7zxkzffp3q95wmfii2kaomo74n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600766</id>
      <parentid>5600758</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:35:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Видови и задачи на контролата на летање */</comment>
      <origin>5600766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7024" sha1="gw5pudad80bjsmzc8coyidmh30o45qh" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' (''контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int|title=Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=Контрола на летање|work=[[М-НАВ]]|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mtc.gov.mk/|title=Министерство за транспорт|work=Министерство за транспорт на Република Македонија|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ имаат исто значење.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=[[М-НАВ]]|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=ICAO Publications|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, авиодиспечерот издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://mnavigation.m-nav.info/|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>gw5pudad80bjsmzc8coyidmh30o45qh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600773</id>
      <parentid>5600766</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:59:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7065" sha1="bepc6byxdrfozt9gqd8u4m5ufeb3cwy" xml:space="preserve">[[Податотека:US Navy 021114-N-0226M-001 On duty in the base air traffic control tower, Air Traffic Controller 2nd Class Daniel Garza, lower left, and Air Traffic Controller 3rd Class Nicholas Lennell, lower right, discuss aircraft movement.jpg|thumb|230x230px|Дежурна смена во кулата за контрола на летање во базата,

[[Сан Диего]] [[Калифорнија]]]]

'''Контрола на летање''' (''контрола на воздушниот сообраќај, диспечерско услужување на воздушниот сообраќај,'' {{langx|en|air traffic control}})&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int|title=Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; — услуга во воздушниот сообраќај што се обезбедува со цел:

* за спречување на судири:
** меѓу [[Воздухоплов|воздухоплови]];
** меѓу воздухоплови и пречки на површината за маневрирање;
* забрзување и регулирање на воздушниот сообраќај.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=Контрола на летање|work=[[М-НАВ]]|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Овој вид услуга претставува една од услугите во воздушниот сообраќај (ATS),&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; што пак, од своја страна, претставува една од компонентите на управувањето со воздушниот сообраќај (ATM).&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.mtc.gov.mk/|title=Министерство за транспорт|work=Министерство за транспорт на Република Македонија|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* Термините „диспечерско услужување во воздушниот сообраќај“ и „контрола на летање“ имаат исто значење.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=[[М-НАВ]]|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=ICAO Publications|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Видови и задачи на контролата на летање ==
[[Податотека:Air traffic controllers at the Washington ARTCC.jpg|thumb|230x230px|Центар за обласна контрола на летање во Вашингтон

Лисберг, [[Вирџинија]]]]
Во зависност од тоа на која етапа од летот на воздухопловот му се обезбедува контрола на летање, оваа услуга се дели:&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;
* '''Обласна контрола на летање''' се обезбедува за етапите на лет што не се поврзани со пристигнување, поаѓање и аеродромски сообраќај, со цел да се решат задачите за спречување судири меѓу воздухоплови, забрзување и одржување на уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Контрола на летање на пристапување''' се обезбедува за етапите на лет поврзани со пристигнување и поаѓање, со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај.
* '''Аеродромска контрола на летање''' се обезбедува за движењата на површината за маневрирање на аеродромот, како и за време на летовите на воздухопловите во близина на аеродромот во рамките на границите на контролната зона. Овој вид услуга се врши со цел да се спречат судири меѓу воздухоплови, да се забрза и да се одржува уреден тек на воздушниот сообраќај, како и да се спречат судири меѓу воздухопловите што се наоѓаат на површината за маневрирање и пречките на таа површина.

Задачите на контролата на летање не вклучуваат спречување судири со земјината површина, и секое одобрение издадено од органите за контрола на летање не ја ослободува [[Екипаж|екипажот]] на воздухопловот од одговорноста за одржување на безбедни висини.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

Во случаите кога се врши векторирање на воздухоплов што лета според правилата за лет по инструменти, или му се укажува праволиниска [[маршрута]] што отстапува од планот на екипажот, [[Контролор на летање|авиодиспечерот]] издава одобренија што обезбедуваат минимална резерва на висина над пречките.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://mnavigation.m-nav.info/|title=М-НАВ - Македонска навигација|work=М-НАВ|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://www.icao.int/|title=Doc 4444 - Air Traffic Management|work=ICAO|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic control}}
* {{Матична|https://mnavigation.m-nav.info/|Матична страница на М-НАВ}}

[[Категорија:Воздухопловство]]
[[Категорија:Сообраќај]]
[[Категорија:Радар]]</text>
      <sha1>bepc6byxdrfozt9gqd8u4m5ufeb3cwy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Контрола на летање</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400191</id>
    <revision>
      <id>5600725</id>
      <timestamp>2026-07-26T15:11:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600725</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Камена (стихозбирка)</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400192</id>
    <revision>
      <id>5600733</id>
      <timestamp>2026-07-26T15:55:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}} {{ВПМ}}</comment>
      <origin>5600733</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody" xml:space="preserve">{{СЗР}}
{{ВПМ}}</text>
      <sha1>gb6mllq152llz1mi7o5acnlbw8trody</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Предлошка:ЕвровизијаОстатакодсветот</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1400193</id>
    <revision>
      <id>5600767</id>
      <timestamp>2026-07-26T17:44:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beclievski</username>
        <id>9277</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{nowrap|[[File:Flag of the {{#if: {{{ESC2023SF1|}}}|United Nations|Rest of the World (Eurovision)}}.svg|23x15px|border|alt=|link=]] Остаток од светот}}&lt;noinclude&gt; {{documentation}} &lt;/noinclude&gt;</comment>
      <origin>5600767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="209" sha1="j0lzki39fkjsc016lejgpl46ce697t7" xml:space="preserve">{{nowrap|[[File:Flag of the {{#if: {{{ESC2023SF1|}}}|United Nations|Rest of the World (Eurovision)}}.svg|23x15px|border|alt=|link=]] Остаток од светот}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>j0lzki39fkjsc016lejgpl46ce697t7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600768</id>
      <parentid>5600767</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:47:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beclievski</username>
        <id>9277</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="328" sha1="5gv1r18knm7tbhnc3gq2hazqdaqmxf9" xml:space="preserve">[[Евровизија#Остатокот од светот|Евровизија#Остатокот од светот]]{{nowrap|[[File:Flag of the {{#if: {{{ESC2023SF1|}}}|United Nations|Rest of the World (Eurovision)}}.svg|23x15px|border|alt=|link=]] Остаток од светот}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>5gv1r18knm7tbhnc3gq2hazqdaqmxf9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600769</id>
      <parentid>5600768</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T17:48:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Beclievski</username>
        <id>9277</id>
      </contributor>
      <origin>5600769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="275" sha1="afk01v11exvds20p3jbl1gpql0onz9w" xml:space="preserve">{{nowrap|[[File:Flag of the {{#if: {{{ESC2023SF1|}}}|United Nations|Rest of the World (Eurovision)}}.svg|23x15px|border|alt=|link=]] [[Евровизија#Остатокот од светот|Остатокот од светот]]}}&lt;noinclude&gt;
{{documentation}}
&lt;/noinclude&gt;</text>
      <sha1>afk01v11exvds20p3jbl1gpql0onz9w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Контролор на летање</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400194</id>
    <revision>
      <id>5600771</id>
      <timestamp>2026-07-26T17:58:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: [[Податотека:AirTrafficControlUSSWashington.jpg|мини|280 px|Контролор на летање за време на работа]] '''Контролор на летање''' или '''авиодиспечер''' — воздухопловен стручњак што врши [[Контрола на летање|контрола на летање]], услуга за информирање за летот и алармно извес...</comment>
      <origin>5600771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9945" sha1="5fiqp66neiugsy7qo1h0g27qbcjo3pp" xml:space="preserve">[[Податотека:AirTrafficControlUSSWashington.jpg|мини|280 px|Контролор на летање за време на работа]]
'''Контролор на летање''' или '''авиодиспечер''' — воздухопловен стручњак што врши [[Контрола на летање|контрола на летање]], услуга за информирање за летот и алармно известување.

Главна улога на контролорот на летање е обезбедување безбеден, редовен, уреден и економски поисплатлив сообраќај на [[авион|авиони]], [[хеликоптер|хеликоптери]] и други [[воздухоплов|воздухоплови]]. За успешно извршување на оваа функција, контролорот на летање користи знаења од воздушната навигација, воздухопловната [[Метеорологија|метеорологија]], англискиот јазик, како и строго утврдени правила и упатства што детално ги регулираат сите аспекти од неговото работење. На пример, за да обезбеди безбедно раздвојување на воздухопловите во воздухот, контролорот на летање применува правила за вертикално и хоризонтално ешалонирање (распоредување на [[Воздухоплов|воздухопловите]] на безбедни растојанија во хоризонтална и вертикална рамнина).

== Работни услови ==

=== Работни смени и распореди ===
Вообичаено, контролорите на летање работат помеѓу 90 и 120 минути, по што следи 30-минутна пауза.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Eurocontrol |date=26 Apr 2023 |title=GUIDELINES ON FATIGUE MANAGEMENT IN ATC ROSTERING SYSTEMS |url=https://skybrary.aero/sites/default/files/bookshelf/34421.pdf |archive-url=https://web.archive.org/web/20241219235017/https://skybrary.aero/sites/default/files/bookshelf/34421.pdf |archive-date=19 Dec 2024 |access-date=9 Feb 2025 |website=skybrary.aero}}&lt;/ref&gt; Освен на помалите аеродроми со мало количество на воздушен сообраќај, [[Контрола на летање|контролата на летање]] работи непрекинато, што бара контролорите да работат во ротирачки смени што вклучуваат ноќи, викенди и државни празници. Распоредите на смените обично се утврдуваат 28 дена пред нивниот почеток.&lt;ref&gt;{{Cite web |last1=Arnvig |first1=Mette |last2=Beermann |first2=Beate |last3=Köper |first3=Birgirt |last4=Maziul |first4=Maren |last5=Mellett |first5=Úna |last6=Niesing |first6=Cees |last7=Vogt |first7=Joachim |date=14 Apr 2006 |title=Managing Shiftwork in European ATM: Literature Review |url=https://skybrary.aero/sites/default/files/bookshelf/5594.pdf |url-status=live |archive-url=https://web.archive.org/web/20241220094844/https://skybrary.aero/sites/default/files/bookshelf/5594.pdf |archive-date=20 Dec 2024 |access-date=9 Feb 2025 |website=Eurocontrol}}&lt;/ref&gt; Во многу земји, структурата на шемите на смени на контролорите е регулирана со цел да се овозможи соодветно време за одмор. Шемата на смени често разнообразува во зависност од земјата, објектот и неговата местоположба. Во САД, Федералната управа за авијација (FAA) ги регулира часовите што еден контролор на летање смее да ги работи: контролорите не смеат да работат повеќе од 10 последователни часа за време на една смена, во што се вклучени задолжителните паузи, и мораат да имаат 9 часа одмор пред нивната следна смена.&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Air Traffic Controllers |url=https://www.bls.gov/ooh/transportation-and-material-moving/air-traffic-controllers.htm#tab-3 |access-date=2025-04-12 |website=Bureau of Labor Statistics |language=en-us}}&lt;/ref&gt; Дополнително, тие обично работат со релативно единствен распоред на ротирачки смени, наречен 2-2-1. Работата по овој распоред подразбира ротирање меѓу две попладневни смени, две утрински смени и една ноќна смена во текот на една недела.&lt;ref&gt;{{cite web |last1=Della Rocco |first1=Pamela |last2=Cruz |first2=Crystal |title=Shift Work, Age, and Performance: Investigation of the 2-2-1 Shift Schedule Used in Air Traffic Control Facilities I. The Sleep/Wake Cycle |url=https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/data_research/research/med_humanfacs/oamtechreports/AM95-19.pdf |website=faa.gov |publisher=U.S. Department of Transportation : Federal Aviation Administration |access-date=7 October 2025 |archive-url=https://web.archive.org/web/20250322043836/https://www.faa.gov/sites/faa.gov/files/data_research/research/med_humanfacs/oamtechreports/AM95-19.pdf |archive-date=22 March 2025 |language=en |date=May 1995}}&lt;/ref&gt;

=== Стрeс ===
Многу земји ги регулираат работните часови за да осигурат дека контролорите можат да останат фокусирани и ефективни. Истражувањата покажуваат дека по продолжени периоди на непрекината работа во траење од повеќе од два часа, перформансите можат брзо да се влошат, дури и при ниско ниво на сообраќај.&lt;ref name=&quot;Hopkin1995&quot;&gt;{{cite book |last=Hopkin |first=V. David |url=https://books.google.com/books?id=rJld6gXId3oC |title=Human Factors In Air Traffic Control |date=5 September 1995 |publisher=CRC Press |isbn=978-0-7484-0357-8 |pages=366–367 |chapter=17.7 Work-rest cycles}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |last1=Costa |first1=Giovanni |title=Automation and Systems Issues in Air Traffic Control |date=1991 |publisher=Springer-Verlag |isbn=978-3-642-76558-2 |editor1-last=Wise |editor1-first=J. A. |series=NATO ASI Series |volume=F73 |location=Berlin, Germany |pages=267–280 |chapter=Shiftwork and Circadian Variations of Vigilance and Performance |doi=10.1007/978-3-642-76556-8_27 |editor2-last=Hopkin |editor2-first=V. D. |editor3-last=Smith |editor3-first=M. L.}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Folkard |first1=S. |last2=Rosen |first2=S. D. |date=1990 |title=Circadian performance rhythms: some practical and theoretical implications [and discussion] |journal=Philosophical Transactions of the Royal Society of London B: Biological Sciences |volume=327 |issue=1241 |pages=543–553 |doi=10.1098/rstb.1990.0097 |pmid=1970900 |doi-access=free}}&lt;/ref&gt; Затоа, [[Меѓународна организација за цивилно воздухопловство|Меѓународната организација за цивилно воздухопловство (ICAO)]] препорачува паузи најмалку на секои два часа.&lt;ref&gt;{{Cite book |url=https://www.icao.int/ESAF/Documents/meetings/2016/Air%20Traffic%20Services%20System%20Capacity%202016/ATNS-Guidelines%20to%20reduce%20fatigue%20in%20operational%20environment.pdf |title=Guidelines to reduce fatigue in operational environment |publisher=International Civil Aviation Organization |pages=2 |language=en-US}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last1=Tesh |first1=Sylvia Noble |date=1984 |title=The politics of stress: the case of air traffic control |journal=International Journal of Health Services |volume=14 |issue=4 |pages=569–587 |doi=10.2190/JH2E-F62P-WMX8-7NQF |pmid=6500785 |s2cid=37944656}}&lt;/ref&gt; Проучување што го споредило стресот кај општото население и кај ваквите системи забележително покажало повисоко ниво на стрес кај контролорите. Ова варирање може да се објасни, барем делумно, со одликите на самото работно место.&lt;ref&gt;{{Cite journal |author=Arghami Sh |author2=Nasl Seraji J |author3=Mohammad K |author4=Zamani Gh |author5=Farhangi A |author6=van Vuuren W |date=2005 |title=Mental health in high-tech system |journal=Iranian Journal of Public Health |volume=34 |issue=1 |pages=31–37}}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рв|Air traffic controller}}
* [http://www.atca.org/ Air Traffic Control Association]
* [http://www.flyingmag.com/careers/unique-aviation-career-air-traffic-controller Unique Aviation Career as an Air Traffic Controller] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210428111352/https://www.flyingmag.com/careers/unique-aviation-career-air-traffic-controller/|date=2021-04-28}}, by James Wynbrandt, [[:en:Flying_(magazine)|Flying (magazine)]]
* [https://www.tsatestprep.com/atsa-practice-test/ ATSA Test]
* [https://aerogon.aero/ Air Traffic Control management]

[[Категорија:Воздухопловство]]</text>
      <sha1>5fiqp66neiugsy7qo1h0g27qbcjo3pp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Контролор на летање</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400195</id>
    <revision>
      <id>5600772</id>
      <timestamp>2026-07-26T17:58:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>MCND</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400196</id>
    <revision>
      <id>5600777</id>
      <timestamp>2026-07-26T18:11:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MaryTheo2012</username>
        <id>135321</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хвиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј * Бик * Минџе * Хвиџун * Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}  '''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}...</comment>
      <origin>5600777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2973" sha1="p7d090jmte6kiyo4xbdukmj4dgpjiui" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хвиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хвиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] машка група основана од TOP Media. Групата е составена од пет членки: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хвиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавија својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале ха 27 фебруари 2020 г., со нивниот миниалбумче ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонгџун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунгмин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Минџе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хбиџун
|Huijun
|Но Хбиџун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунхјок
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===

* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглнови ===

* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Наводи ==
&lt;references /&gt;

== Надворешни врски ==

* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]</text>
      <sha1>p7d090jmte6kiyo4xbdukmj4dgpjiui</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600804</id>
      <parentid>5600777</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:51:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2976" sha1="mwjfkq5wj3si77iw9zn0rtz237kiqk3" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] машка група основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хвиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 фебруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===

* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===

* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Наводи ==
&lt;references /&gt;

== Надворешни врски ==

* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]</text>
      <sha1>mwjfkq5wj3si77iw9zn0rtz237kiqk3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600805</id>
      <parentid>5600804</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:52:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2980" sha1="bd72yqo6mvm99xwgtk6e3sv9opennf6" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хвиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 фебруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===

* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===

* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Наводи ==
&lt;references /&gt;

== Надворешни врски ==

* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]</text>
      <sha1>bd72yqo6mvm99xwgtk6e3sv9opennf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600806</id>
      <parentid>5600805</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T19:53:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>додадена [[Категорија:Јужнокорејски машки групи]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5600806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3054" sha1="k5zs31cf2l79vs76l8nr3tlsypv46jj" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хвиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 фебруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===

* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===

* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Наводи ==
&lt;references /&gt;

== Надворешни врски ==

* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>k5zs31cf2l79vs76l8nr3tlsypv46jj</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600810</id>
      <parentid>5600806</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:03:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>„Членки“ се однесува само на женски пол, а членови машки, а може и мешан пол.</comment>
      <origin>5600810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3685" sha1="i70d6cj4ks6t8shkehg8ymlpls9wmcf" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хвиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 фебруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===
* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===
* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Музички спотови ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Година
! scope=&quot;col&quot; | Режисер
|-
| ''Top Gang''
| rowspan=&quot;5&quot;|2020
| {{N/a}}
|-
| ''Ice Age''
| rowspan=&quot;2&quot;|Saccharin Film
|-
| ''Spring'' ({{lang|ko|떠}})
|-
| ''Hey you''
| {{N/a}}
|-
| ''Nanana''
| rowspan=&quot;2&quot;| Saccharin Film
|-
| ''Crush'' (우당탕)
| rowspan=&quot;3&quot;|2021
|-
| ''Not Over''
|SUNNY LEE, LEENU&lt;br/&gt;(INVS)
|-
| ''Movin'' ({{lang|ko|너에게로}})
| Saccharin Film
|-
| ''#Mood''
|2022
| Банг Џе Јоб
|-
| ''Odd-Venture''
|2023
| SunnyVisual
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи]]
[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>i70d6cj4ks6t8shkehg8ymlpls9wmcf</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600811</id>
      <parentid>5600810</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:03:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>отстранета [[Категорија:Музички групи]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5600811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3634" sha1="3nffrllp0i00dui8w5w1w53y6389ae2" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хвиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 фебруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===
* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===
* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Музички спотови ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Година
! scope=&quot;col&quot; | Режисер
|-
| ''Top Gang''
| rowspan=&quot;5&quot;|2020
| {{N/a}}
|-
| ''Ice Age''
| rowspan=&quot;2&quot;|Saccharin Film
|-
| ''Spring'' ({{lang|ko|떠}})
|-
| ''Hey you''
| {{N/a}}
|-
| ''Nanana''
| rowspan=&quot;2&quot;| Saccharin Film
|-
| ''Crush'' (우당탕)
| rowspan=&quot;3&quot;|2021
|-
| ''Not Over''
|SUNNY LEE, LEENU&lt;br/&gt;(INVS)
|-
| ''Movin'' ({{lang|ko|너에게로}})
| Saccharin Film
|-
| ''#Mood''
|2022
| Банг Џе Јоб
|-
| ''Odd-Venture''
|2023
| SunnyVisual
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>3nffrllp0i00dui8w5w1w53y6389ae2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600812</id>
      <parentid>5600811</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Правопис, поправки</comment>
      <origin>5600812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3634" sha1="ioyw6xs2a38jdiullatfhd1htkyftss" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хуиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 февруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===
* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===
* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Музички спотови ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Година
! scope=&quot;col&quot; | Режисер
|-
| ''Top Gang''
| rowspan=&quot;5&quot;|2020
| {{N/a}}
|-
| ''Ice Age''
| rowspan=&quot;2&quot;|Saccharin Film
|-
| ''Spring'' ({{lang|ko|떠}})
|-
| ''Hey you''
| {{N/a}}
|-
| ''Nanana''
| rowspan=&quot;2&quot;| Saccharin Film
|-
| ''Crush'' (우당탕)
| rowspan=&quot;3&quot;|2021
|-
| ''Not Over''
|SUNNY LEE, LEENU&lt;br/&gt;(INVS)
|-
| ''Movin'' ({{lang|ko|너에게로}})
| Saccharin Film
|-
| ''#Mood''
|2022
| Банг Џе Јоб
|-
| ''Odd-Venture''
|2023
| SunnyVisual
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>ioyw6xs2a38jdiullatfhd1htkyftss</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600821</id>
      <parentid>5600812</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:23:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3653" sha1="8k9mkb3u6ue0wggftnwkkxe36mto3v3" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre=[[к-поп]], [[хип-хоп]]|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хуиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 февруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===
* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===
* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Музички спотови ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Година
! scope=&quot;col&quot; | Режисер
|-
| ''Top Gang''
| rowspan=&quot;5&quot;|2020
| {{N/a}}
|-
| ''Ice Age''
| rowspan=&quot;2&quot;|Saccharin Film
|-
| ''Spring'' ({{lang|ko|떠}})
|-
| ''Hey you''
| {{N/a}}
|-
| ''Nanana''
| rowspan=&quot;2&quot;| Saccharin Film
|-
| ''Crush'' (우당탕)
| rowspan=&quot;3&quot;|2021
|-
| ''Not Over''
|SUNNY LEE, LEENU&lt;br/&gt;(INVS)
|-
| ''Movin'' ({{lang|ko|너에게로}})
| Saccharin Film
|-
| ''#Mood''
|2022
| Банг Џе Јоб
|-
| ''Odd-Venture''
|2023
| SunnyVisual
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>8k9mkb3u6ue0wggftnwkkxe36mto3v3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600823</id>
      <parentid>5600821</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:24:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3662" sha1="8bo536fzelcvdlgrroor6mzmadwu16b" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre={{hlist|[[к-поп]]|[[хип-хоп]]}}|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=TOP Media}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хуиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 февруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===
* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===
* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Музички спотови ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Година
! scope=&quot;col&quot; | Режисер
|-
| ''Top Gang''
| rowspan=&quot;5&quot;|2020
| {{N/a}}
|-
| ''Ice Age''
| rowspan=&quot;2&quot;|Saccharin Film
|-
| ''Spring'' ({{lang|ko|떠}})
|-
| ''Hey you''
| {{N/a}}
|-
| ''Nanana''
| rowspan=&quot;2&quot;| Saccharin Film
|-
| ''Crush'' (우당탕)
| rowspan=&quot;3&quot;|2021
|-
| ''Not Over''
|SUNNY LEE, LEENU&lt;br/&gt;(INVS)
|-
| ''Movin'' ({{lang|ko|너에게로}})
| Saccharin Film
|-
| ''#Mood''
|2022
| Банг Џе Јоб
|-
| ''Odd-Venture''
|2023
| SunnyVisual
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>8bo536fzelcvdlgrroor6mzmadwu16b</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600825</id>
      <parentid>5600823</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:26:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* */</comment>
      <origin>5600825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="lo677odf2do180v9rdy7716yb2okpxa" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre={{hlist|[[к-поп]]|[[хип-хоп]]}}|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=[[TOP Media]]}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хуиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 февруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===
* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===
* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Музички спотови ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Година
! scope=&quot;col&quot; | Режисер
|-
| ''Top Gang''
| rowspan=&quot;5&quot;|2020
| {{N/a}}
|-
| ''Ice Age''
| rowspan=&quot;2&quot;|Saccharin Film
|-
| ''Spring'' ({{lang|ko|떠}})
|-
| ''Hey you''
| {{N/a}}
|-
| ''Nanana''
| rowspan=&quot;2&quot;| Saccharin Film
|-
| ''Crush'' (우당탕)
| rowspan=&quot;3&quot;|2021
|-
| ''Not Over''
|SUNNY LEE, LEENU&lt;br/&gt;(INVS)
|-
| ''Movin'' ({{lang|ko|너에게로}})
| Saccharin Film
|-
| ''#Mood''
|2022
| Банг Џе Јоб
|-
| ''Odd-Venture''
|2023
| SunnyVisual
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>lo677odf2do180v9rdy7716yb2okpxa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600826</id>
      <parentid>5600825</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:27:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Музички спотови */</comment>
      <origin>5600826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="508sv7atf80htcez9ls4k5bnv6c1uz8" xml:space="preserve">{{Infobox musical artist|Name=MCND|image=MCND on ARATV 2020.jpg|caption=MCND во 2020 г.&lt;br /&gt;Л–Д: Касл Џеј, Бик, Вин, Хуиџун, Минџе|website={{URL|https://mcnd.bstage.in}}|Current_members=* Касл Џеј
* Бик
* Минџе
* Хуиџун
* Вин|Genre={{hlist|[[к-поп]]|[[хип-хоп]]}}|Landscape=yes|Origin=[[Сеул]], Јужна Кореја|Years_active={{Start date|2020}}—|Label=[[TOP Media]]}}

'''MCND''' ({{Langx|ko|엠씨엔디}}), акроним за '''Music Creates New Dream''' — [[Јужна Кореја|јужнокорејска]] [[машка група]] основана од TOP Media. Групата е составена од пет члена: Касл Џеј, Бик, Минџе, Хуиџун и Вин.&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/018/0004547572|title=신인 그룹 MCND, 프리 데뷔 후 음원 발매 '남다른 행보'|work=m.entertain.naver.com|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt; MCND го објавиле својот прв сингл ''Top Gang'' на 2 јануари 2020 г. и дебитирале на 27 февруари 2020 г., со нивниот [[миниалбум]] ''Into the Ice Age.''&lt;ref&gt;{{Наведени вести|url=https://m.entertain.naver.com/home/article/109/0004142432|title=티오피 신인 MCND, 프리 데뷔곡 ‘티오피 갱’ 발매..뜨거운 관심에 응답|access-date=2026-07-26|language=ko}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Наведена мрежна страница|url=https://sports.donga.com/article/all/20200228/99919804/1|title=MCND, 데뷔 동시 글로벌 인기 ‘깜짝’…해외 언론까지 관심|date=2020-02-28|work=스포츠동아|language=ko|accessdate=2026-07-26}}&lt;/ref&gt;

== Членови ==
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+
! colspan=&quot;2&quot; |Сценско име
! colspan=&quot;2&quot; |Вистинско име
! rowspan=&quot;2&quot; |Датум на раѓање
|-
!Мак.
!Англ.
!На македонски
![[Хангул]]
|-
|Касл Џеј
|Castle J
|Сон Сонг Џун
|손성준
|31.05.1999
|-
|Бик
|Bic
|Нам Сунг Мин
|남승민
|25.04.2001
|-
|Минџе
|Minjae
|Сонг Мин Џе
|송민재
|23.08.2003
|-
|Хуиџун
|Huijun
|Но Хуи Џун
|노휘준
|7.10.2003
|-
|Вин
|Win
|Банг Џунг Хјук
|방준혁
|19.12.2004
|}

== Дискографија ==

=== Миниалбум ===
* ''Into the Ice Age'' (2020)
* ''Earth Age'' (2020)
* ''MCND Age'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 1'' (2021)
* ''The Earth: Secret Mission Chapter 2'' (2022)
* ''Odd-Venture'' (2023)
* ''X10'' (2024)

=== Синглови ===
* ''Top Gang'' (2020)
* ''Ice Age'' (2020)
* ''Spring'' (2020)
* ''Nanana'' (2020)

== Музички спотови ==
{| class=&quot;wikitable plainrowheaders&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
! scope=&quot;col&quot; | Наслов
! scope=&quot;col&quot; | Година
! scope=&quot;col&quot; | Режисер
|-
| ''Top Gang''
| rowspan=&quot;5&quot;|2020
| {{N/a}}
|-
| ''Ice Age''
| rowspan=&quot;2&quot;|Saccharin Film
|-
| ''Spring'' ({{lang|ko|떠}})
|-
| ''Hey you''
| {{N/a}}
|-
| ''Nanana''
| rowspan=&quot;2&quot;| Saccharin Film
|-
| ''Crush'' (우당탕)
| rowspan=&quot;3&quot;|2021
|-
| ''Not Over''
|SUNNY LEE, LEENU&lt;br/&gt;(INVS)
|-
| ''Movin'' ({{lang|ko|너에게로}})
| Saccharin Film
|-
| ''#Mood''
|2022
| Панг Џе Јоб
|-
| ''Odd-Venture''
|2023
| SunnyVisual
|}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
* {{Матична|https://mcnd.bstage.in/}}

[[Категорија:Музички групи основани во 2020 година]]
[[Категорија:Јужнокорејски машки групи]]</text>
      <sha1>508sv7atf80htcez9ls4k5bnv6c1uz8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>EP</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400197</id>
    <redirect title="Миниалбум" />
    <revision>
      <id>5600798</id>
      <timestamp>2026-07-26T19:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[EP]] на [[Миниалбум]]</comment>
      <origin>5600798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="50" sha1="2s6xwy20sl1rpv7xabdrvjnw4xv7tvt" xml:space="preserve">#пренасочување [[Миниалбум]]</text>
      <sha1>2s6xwy20sl1rpv7xabdrvjnw4xv7tvt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:EP</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400198</id>
    <redirect title="Разговор:Миниалбум" />
    <revision>
      <id>5600800</id>
      <timestamp>2026-07-26T19:46:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Andrew012p ја премести страницата [[Разговор:EP]] на [[Разговор:Миниалбум]]</comment>
      <origin>5600800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="67" sha1="dgn9ksf2vel0aio74y4wgmhjwktzrkl" xml:space="preserve">#пренасочување [[Разговор:Миниалбум]]</text>
      <sha1>dgn9ksf2vel0aio74y4wgmhjwktzrkl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:MCND</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400199</id>
    <revision>
      <id>5600802</id>
      <timestamp>2026-07-26T19:47:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категорија:Јужнокорејски машки групи</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1400200</id>
    <revision>
      <id>5600807</id>
      <timestamp>2026-07-26T19:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: [[Категорија:Машки групи по земја]]</comment>
      <origin>5600807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="62" sha1="83c376jrn3h58fslzcveq9ylt9zwigs" xml:space="preserve">[[Категорија:Машки групи по земја]]</text>
      <sha1>83c376jrn3h58fslzcveq9ylt9zwigs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Категорија:Машки групи по земја</title>
    <ns>14</ns>
    <id>1400201</id>
    <revision>
      <id>5600808</id>
      <timestamp>2026-07-26T19:54:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Andrew012p</username>
        <id>85224</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: [[Категорија:Поп музички групи по националност]]</comment>
      <origin>5600808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="87" sha1="b50iklgkkm1da1ub7cnlozsgqo3r7ow" xml:space="preserve">[[Категорија:Поп музички групи по националност]]</text>
      <sha1>b50iklgkkm1da1ub7cnlozsgqo3r7ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Реформа на турската азбука</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400202</id>
    <revision>
      <id>5600827</id>
      <timestamp>2026-07-26T20:35:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: Реформата на турската азбука (турски: Harf Devrimi или Harf İnkılâbı) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во Турција, кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 годи...</comment>
      <origin>5600827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="969" sha1="og2a8upt7qqol3qgo1vvtiucua9xo6q" xml:space="preserve">Реформата на турската азбука (турски: Harf Devrimi или Harf İnkılâbı) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во Турција, кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на османлиската турска азбука, која се засновала на арапското писмо, а била воведена современата турска азбука, заснована на латиничното писмо.</text>
      <sha1>og2a8upt7qqol3qgo1vvtiucua9xo6q</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600828</id>
      <parentid>5600827</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="975" sha1="suke4pvda1i48hcbtrm02jfw92fk70c" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' (турски: Harf Devrimi или Harf İnkılâbı) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во Турција, кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на османлиската турска азбука, која се засновала на арапското писмо, а била воведена современата турска азбука, заснована на латиничното писмо.</text>
      <sha1>suke4pvda1i48hcbtrm02jfw92fk70c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600829</id>
      <parentid>5600828</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:37:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="987" sha1="44clxbso0m99uz8qd5q20cw92ffy86e" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{langx|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во Турција, кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на османлиската турска азбука, која се засновала на арапското писмо, а била воведена современата турска азбука, заснована на латиничното писмо.</text>
      <sha1>44clxbso0m99uz8qd5q20cw92ffy86e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600830</id>
      <parentid>5600829</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:37:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="986" sha1="49zih69321zfaoqdvmv1j32uegfwgzd" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во Турција, кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на османлиската турска азбука, која се засновала на арапското писмо, а била воведена современата турска азбука, заснована на латиничното писмо.</text>
      <sha1>49zih69321zfaoqdvmv1j32uegfwgzd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600831</id>
      <parentid>5600830</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:42:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2297" sha1="2hzt5mevzljdd2xkpxg0wy5ngm88a71" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.</text>
      <sha1>2hzt5mevzljdd2xkpxg0wy5ngm88a71</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600832</id>
      <parentid>5600831</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:44:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>5600832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2835" sha1="an3wq085h4c90uojbbfv6owq4q4l4yq" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на исламот, го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.</text>
      <sha1>an3wq085h4c90uojbbfv6owq4q4l4yq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600833</id>
      <parentid>5600832</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:44:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2850" sha1="q61zgsjcty125ycx8rhp95cc48xz3t6" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.</text>
      <sha1>q61zgsjcty125ycx8rhp95cc48xz3t6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600834</id>
      <parentid>5600833</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:45:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3430" sha1="6olev1djpf6qg8q01jz0qdkvdukjtc1" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.</text>
      <sha1>6olev1djpf6qg8q01jz0qdkvdukjtc1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600835</id>
      <parentid>5600834</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:46:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4644" sha1="4ezjllph4rsppmdk0x9jzdogkyjl6g8" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Year
!Literacy rate
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;</text>
      <sha1>4ezjllph4rsppmdk0x9jzdogkyjl6g8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600836</id>
      <parentid>5600835</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:46:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4681" sha1="besuzbue0d6kn30q7fc9cdmmeyqstse" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Year
!Literacy rate
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>besuzbue0d6kn30q7fc9cdmmeyqstse</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600837</id>
      <parentid>5600836</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:47:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4875" sha1="i4toliiwy8eja8bgupyaxsxh4monuqa" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Year
!Literacy rate
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во Отоманското Царство, предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>i4toliiwy8eja8bgupyaxsxh4monuqa</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600838</id>
      <parentid>5600837</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:47:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4891" sha1="0acdy3nlrdi11q6s2qu5w5gxen3v8q0" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Literacy rate
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>0acdy3nlrdi11q6s2qu5w5gxen3v8q0</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600839</id>
      <parentid>5600838</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:50:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Историја */</comment>
      <origin>5600839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5806" sha1="o6otb1vknoqjgx9r6id4o19g82rkuig" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Literacy rate
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик. Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>o6otb1vknoqjgx9r6id4o19g82rkuig</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600840</id>
      <parentid>5600839</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:51:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Причини и аргументи */</comment>
      <origin>5600840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7061" sha1="4x0j16fikidr4i07lqxcvrivmurbgfx" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Literacy rate
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>4x0j16fikidr4i07lqxcvrivmurbgfx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600843</id>
      <parentid>5600840</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:56:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Причини и аргументи */</comment>
      <origin>5600843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9378" sha1="i3ybqkwbfir32v9297vv9yfgt7wr63n" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква wāw (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>i3ybqkwbfir32v9297vv9yfgt7wr63n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600844</id>
      <parentid>5600843</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Причини и аргументи */</comment>
      <origin>5600844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9815" sha1="cslco2obk40g0xfmxg6pguy6u1s8g0e" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Mustafa Kemal Atatürk|Mustafa Kemal]] introducing the new Turkish alphabet to the people of [[Kayseri]], 20 September 1928]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Two Turks exploring the new alphabet displayed on the poster outside the municipal building, 1928.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>cslco2obk40g0xfmxg6pguy6u1s8g0e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600845</id>
      <parentid>5600844</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T20:59:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Причини и аргументи */</comment>
      <origin>5600845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9966" sha1="e5b3skxs1r3np0dobdls3kxv5odttra" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>e5b3skxs1r3np0dobdls3kxv5odttra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600847</id>
      <parentid>5600845</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:05:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Причини и аргументи */</comment>
      <origin>5600847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12108" sha1="62awwl50a10csqqx8byfjsqhuthwcve" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

=== Други рани предлози ===
Од 1850-тите и 1860-тите години па натаму, најголемиот дел од турската интелектуална класа го познавал [[францускиот јазик]]. Со ширењето на [[Телеграфија|телеграфијата]], турскиот јазик пишуван со латинично писмо и според францускиот правопис станал дел од секојдневниот живот. Навиката за користење на ова писмо се должела на неговата употреба на натписи на продавници и во огласи.

На Првиот турколошки конгрес на Советскиот Сојуз, одржан во [[Баку]], било донесено решение сите туркиски јазици да го прифатат латиничното писмо наместо арапското. Познато е дека Ататурк внимателно го следел овој конгрес. За време на сталинистичкиот период, Советскиот Сојуз ги заменил латиничните азбуки на повеќето туркиски јазици со кирилични, како дел од пошироката политика на стандардизација на писмата и јазиците во рамките на СССР. По распаѓањето на СССР во 1991 година, Азербејџан, Узбекистан, Туркменистан и Казахстан повторно преминале на латинична азбука.

За време на Втората уставна ера, напорите за дефинирање на турскиот национален идентитет независно од исламот добиле поголем замав, особено меѓу круговите блиски до Комитетот за единство и напредок.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>62awwl50a10csqqx8byfjsqhuthwcve</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600848</id>
      <parentid>5600847</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:06:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Други рани предлози */</comment>
      <origin>5600848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12124" sha1="lm1m2uz14ex8ebh2hyra02jtdlhd4j7" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

=== Други рани предлози ===
Од 1850-тите и 1860-тите години па натаму, најголемиот дел од турската интелектуална класа го познавал [[францускиот јазик]]. Со ширењето на [[Телеграфија|телеграфијата]], турскиот јазик пишуван со латинично писмо и според францускиот правопис станал дел од секојдневниот живот. Навиката за користење на ова писмо се должела на неговата употреба на натписи на продавници и во огласи.

На Првиот турколошки конгрес на Советскиот Сојуз, одржан во [[Баку]], било донесено решение сите туркиски јазици да го прифатат латиничното писмо наместо арапското. Познато е дека Ататурк внимателно го следел овој конгрес. За време на сталинистичкиот период, Советскиот Сојуз ги заменил латиничните азбуки на повеќето туркиски јазици со кирилични, како дел од пошироката политика на стандардизација на писмата и јазиците во рамките на СССР. По распаѓањето на СССР во 1991 година, [[Азербејџан]], [[Узбекистан]], [[Туркменистан]] и [[Казахстан]] повторно преминале на латинична азбука.

За време на Втората уставна ера, напорите за дефинирање на турскиот национален идентитет независно од исламот добиле поголем замав, особено меѓу круговите блиски до Комитетот за единство и напредок.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>lm1m2uz14ex8ebh2hyra02jtdlhd4j7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600849</id>
      <parentid>5600848</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:06:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Други рани предлози */</comment>
      <origin>5600849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12468" sha1="o04jpx8ewtmlqy3aktbn4dvkgcjj1dd" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

=== Други рани предлози ===
Од 1850-тите и 1860-тите години па натаму, најголемиот дел од турската интелектуална класа го познавал [[францускиот јазик]]. Со ширењето на [[Телеграфија|телеграфијата]], турскиот јазик пишуван со латинично писмо и според францускиот правопис станал дел од секојдневниот живот. Навиката за користење на ова писмо се должела на неговата употреба на натписи на продавници и во огласи.

На Првиот турколошки конгрес на Советскиот Сојуз, одржан во [[Баку]], било донесено решение сите туркиски јазици да го прифатат латиничното писмо наместо арапското. Познато е дека Ататурк внимателно го следел овој конгрес. За време на сталинистичкиот период, Советскиот Сојуз ги заменил латиничните азбуки на повеќето туркиски јазици со кирилични, како дел од пошироката политика на стандардизација на писмата и јазиците во рамките на СССР. По распаѓањето на СССР во 1991 година, [[Азербејџан]], [[Узбекистан]], [[Туркменистан]] и [[Казахстан]] повторно преминале на латинична азбука.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=21 December 2014 |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222010655/http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

За време на Втората уставна ера, напорите за дефинирање на турскиот национален идентитет независно од исламот добиле поголем замав, особено меѓу круговите блиски до Комитетот за единство и напредок.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>o04jpx8ewtmlqy3aktbn4dvkgcjj1dd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600853</id>
      <parentid>5600849</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:11:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Други рани предлози */</comment>
      <origin>5600853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15359" sha1="8gq940xlnx2mjas3a6vitf5mnzer7mh" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

=== Други рани предлози ===
Од 1850-тите и 1860-тите години па натаму, најголемиот дел од турската интелектуална класа го познавал [[францускиот јазик]]. Со ширењето на [[Телеграфија|телеграфијата]], турскиот јазик пишуван со латинично писмо и според францускиот правопис станал дел од секојдневниот живот. Навиката за користење на ова писмо се должела на неговата употреба на натписи на продавници и во огласи.

На Првиот турколошки конгрес на Советскиот Сојуз, одржан во [[Баку]], било донесено решение сите туркиски јазици да го прифатат латиничното писмо наместо арапското. Познато е дека Ататурк внимателно го следел овој конгрес. За време на сталинистичкиот период, Советскиот Сојуз ги заменил латиничните азбуки на повеќето туркиски јазици со кирилични, како дел од пошироката политика на стандардизација на писмата и јазиците во рамките на СССР. По распаѓањето на СССР во 1991 година, [[Азербејџан]], [[Узбекистан]], [[Туркменистан]] и [[Казахстан]] повторно преминале на латинична азбука.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=21 December 2014 |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222010655/http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

За време на Втората уставна ера, напорите за дефинирање на турскиот национален идентитет независно од исламот добиле поголем замав, особено меѓу круговите блиски до Комитетот за единство и напредок.

=== Рани предлози за реформа ===
Идејата за приспособување на латиничното писмо кон турскиот јазик првпат била предложена во 1860-тите години од иранскиот Азербејџанец [[Мирза Фатали Ахундов]]. Ахундов, исто така, подготвил и азбука заснована врз кириличното писмо.

Усвојувањето на нова албанска азбука заснована врз латиничното писмо во периодот од 1908 до 1911 година предизвикало дебати. Во 1911 година, од Елбасан било изнесено мислење дека латиничното писмо е спротивно на шеријатскиот закон. Подоцна, Хусеин Џахит Јалчин ја бранел латиничната албанска азбука и предложил Турците да го направат истото. Во 1911 година, албанскиот огранок на Комитетот за единство и напредок ја прифатил азбуката заснована врз латиничното писмо. Во 1914 година, пет непотпишани статии објавени во списанието „Hürriyet-i Fikriye“ од Ќиличзаде Хаки предложиле постепено усвојување на латиничните букви, при што се тврдело дека оваа промена е неизбежна. Сепак, списанието било забрането од владата на Комитетот за единство и напредок поради овие написи.

Првиот турски весник печатен со латинично писмо бил објавен во Манастир (Битола) во 1911 година. Наречен „Eças“ и изговаран „esas“ според францускиот правопис, весникот бил објавуван во саботите од страна на Зекерија Сами-ефенди, но до денес се сочувани само неколку негови броеви.

=== Ататурк и азбучната реформа ===
Мустафа Кемал Ататурк се заинтересирал за ова прашање за време на неговиот престој во Сирија, во периодот од 1905 до 1907 година. Во 1922 година, Ататурк разговарал за ова прашање со Халиде Едип Адивар и нагласил дека таквата промена би барала строги мерки.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>8gq940xlnx2mjas3a6vitf5mnzer7mh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600854</id>
      <parentid>5600853</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:14:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ататурк и азбучната реформа */</comment>
      <origin>5600854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18966" sha1="nisbezojfg1cl50v04o2kodseds8vqp" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|A cartoon published by Ramiz Gökçe in ''[[Akbaba (periodical)|Akbaba]]'' on 13 August 1928, depicting the reformist period.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

=== Други рани предлози ===
Од 1850-тите и 1860-тите години па натаму, најголемиот дел од турската интелектуална класа го познавал [[францускиот јазик]]. Со ширењето на [[Телеграфија|телеграфијата]], турскиот јазик пишуван со латинично писмо и според францускиот правопис станал дел од секојдневниот живот. Навиката за користење на ова писмо се должела на неговата употреба на натписи на продавници и во огласи.

На Првиот турколошки конгрес на Советскиот Сојуз, одржан во [[Баку]], било донесено решение сите туркиски јазици да го прифатат латиничното писмо наместо арапското. Познато е дека Ататурк внимателно го следел овој конгрес. За време на сталинистичкиот период, Советскиот Сојуз ги заменил латиничните азбуки на повеќето туркиски јазици со кирилични, како дел од пошироката политика на стандардизација на писмата и јазиците во рамките на СССР. По распаѓањето на СССР во 1991 година, [[Азербејџан]], [[Узбекистан]], [[Туркменистан]] и [[Казахстан]] повторно преминале на латинична азбука.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=21 December 2014 |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222010655/http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

За време на Втората уставна ера, напорите за дефинирање на турскиот национален идентитет независно од исламот добиле поголем замав, особено меѓу круговите блиски до Комитетот за единство и напредок.

=== Рани предлози за реформа ===
Идејата за приспособување на латиничното писмо кон турскиот јазик првпат била предложена во 1860-тите години од иранскиот Азербејџанец [[Мирза Фатали Ахундов]]. Ахундов, исто така, подготвил и азбука заснована врз кириличното писмо.

Усвојувањето на нова албанска азбука заснована врз латиничното писмо во периодот од 1908 до 1911 година предизвикало дебати. Во 1911 година, од Елбасан било изнесено мислење дека латиничното писмо е спротивно на шеријатскиот закон. Подоцна, Хусеин Џахит Јалчин ја бранел латиничната албанска азбука и предложил Турците да го направат истото. Во 1911 година, албанскиот огранок на Комитетот за единство и напредок ја прифатил азбуката заснована врз латиничното писмо. Во 1914 година, пет непотпишани статии објавени во списанието „Hürriyet-i Fikriye“ од Ќиличзаде Хаки предложиле постепено усвојување на латиничните букви, при што се тврдело дека оваа промена е неизбежна. Сепак, списанието било забрането од владата на Комитетот за единство и напредок поради овие написи.

Првиот турски весник печатен со латинично писмо бил објавен во Манастир (Битола) во 1911 година. Наречен „Eças“ и изговаран „esas“ според францускиот правопис, весникот бил објавуван во саботите од страна на Зекерија Сами-ефенди, но до денес се сочувани само неколку негови броеви.

=== Ататурк и азбучната реформа ===
Мустафа Кемал Ататурк се заинтересирал за ова прашање за време на неговиот престој во Сирија, во периодот од 1905 до 1907 година. Во 1922 година, Ататурк разговарал за ова прашање со Халиде Едип Адивар и нагласил дека таквата промена би барала строги мерки.

Во септември 1922 година, за време на состанок на кој присуствувале членови на истанбулскиот печат, Хусеин Џахит Јалчин го прашал Ататурк зошто не го прифаќаат латиничното писмо. Ататурк одговорил: „Сè уште не е вистинското време“. Сличен предлог бил изнесен и на Измирскиот економски конгрес во 1923 година, но бил отфрлен од претседателот на конгресот, Казим Карабекир, со образложение дека тоа би ја нарушило единството на исламот. За оваа дискусија нашироко известувал печатот. На 28 мај 1928 година, Големото народно собрание на Турција донело закон со кој се дозволувала употребата на меѓународните броеви во официјалните институции и организации, почнувајќи од 1 јуни 1928 година. Приближно во истото време била формирана комисија за реформата на азбуката.

Едно од прашањата за кои расправала комисијата бил предлогот старите арапски букви „qāf“ (ق) и „kāf“ (كـ) да се заменат со буквите „Q“ и „K“ во новата турска азбука, соодветно. Меѓутоа, овој предлог бил одбиен од Ататурк, а буквата „q“ била отстранета од азбуката. Според Фалих Рифки Атај, кој бил член на комисијата, Ататурк изјавил: „Ова или ќе се направи за три месеци, или никогаш“. Откако била завршена новата турска азбука, Ататурк ги претставил буквите пред присутните на свеченоста на Републиканската народна партија во Ѓулхане на 9 август 1928 година.

На 11 август, новата азбука била претставена пред претседателскиот персонал и членовите на парламентот, а на 15 август била претставена пред универзитетските професори и писателите. Во текот на август и септември, Ататурк ја претставувал новата азбука пред јавноста во различни градови. На крајот од овој процес биле направени измени врз основа на препораките на комисијата, како што било отстранувањето на кратката цртичка што се користела за додавање на одредени наставки кон коренот на зборот, како и воведувањето на циркумфлекси. Од 8 до 25 октомври 1928 година, сите државни службеници биле подложени на проверка на познавањето и употребата на новите букви.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>nisbezojfg1cl50v04o2kodseds8vqp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600856</id>
      <parentid>5600854</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Ататурк и азбучната реформа */</comment>
      <origin>5600856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19155" sha1="dcfhm22lxpctajgdk36eultp25xl8jn" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|Карикатура објавена од Рамиз Ѓокче во списанието „''Akbaba''“ на 13 август 1928 година, која го прикажува периодот на реформата.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

=== Други рани предлози ===
Од 1850-тите и 1860-тите години па натаму, најголемиот дел од турската интелектуална класа го познавал [[францускиот јазик]]. Со ширењето на [[Телеграфија|телеграфијата]], турскиот јазик пишуван со латинично писмо и според францускиот правопис станал дел од секојдневниот живот. Навиката за користење на ова писмо се должела на неговата употреба на натписи на продавници и во огласи.

На Првиот турколошки конгрес на Советскиот Сојуз, одржан во [[Баку]], било донесено решение сите туркиски јазици да го прифатат латиничното писмо наместо арапското. Познато е дека Ататурк внимателно го следел овој конгрес. За време на сталинистичкиот период, Советскиот Сојуз ги заменил латиничните азбуки на повеќето туркиски јазици со кирилични, како дел од пошироката политика на стандардизација на писмата и јазиците во рамките на СССР. По распаѓањето на СССР во 1991 година, [[Азербејџан]], [[Узбекистан]], [[Туркменистан]] и [[Казахстан]] повторно преминале на латинична азбука.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=21 December 2014 |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222010655/http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

За време на Втората уставна ера, напорите за дефинирање на турскиот национален идентитет независно од исламот добиле поголем замав, особено меѓу круговите блиски до Комитетот за единство и напредок.

=== Рани предлози за реформа ===
Идејата за приспособување на латиничното писмо кон турскиот јазик првпат била предложена во 1860-тите години од иранскиот Азербејџанец [[Мирза Фатали Ахундов]]. Ахундов, исто така, подготвил и азбука заснована врз кириличното писмо.

Усвојувањето на нова албанска азбука заснована врз латиничното писмо во периодот од 1908 до 1911 година предизвикало дебати. Во 1911 година, од Елбасан било изнесено мислење дека латиничното писмо е спротивно на шеријатскиот закон. Подоцна, Хусеин Џахит Јалчин ја бранел латиничната албанска азбука и предложил Турците да го направат истото. Во 1911 година, албанскиот огранок на Комитетот за единство и напредок ја прифатил азбуката заснована врз латиничното писмо. Во 1914 година, пет непотпишани статии објавени во списанието „Hürriyet-i Fikriye“ од Ќиличзаде Хаки предложиле постепено усвојување на латиничните букви, при што се тврдело дека оваа промена е неизбежна. Сепак, списанието било забрането од владата на Комитетот за единство и напредок поради овие написи.

Првиот турски весник печатен со латинично писмо бил објавен во Манастир (Битола) во 1911 година. Наречен „Eças“ и изговаран „esas“ според францускиот правопис, весникот бил објавуван во саботите од страна на Зекерија Сами-ефенди, но до денес се сочувани само неколку негови броеви.

=== Ататурк и азбучната реформа ===
[[Мустафа Кемал Ататурк]] се заинтересирал за ова прашање за време на неговиот престој во Сирија, во периодот од 1905 до 1907 година. Во 1922 година, Ататурк разговарал за ова прашање со Халиде Едип Адивар и нагласил дека таквата промена би барала строги мерки.

Во септември 1922 година, за време на состанок на кој присуствувале членови на истанбулскиот печат, Хусеин Џахит Јалчин го прашал Ататурк зошто не го прифаќаат латиничното писмо. Ататурк одговорил: „Сè уште не е вистинското време“. Сличен предлог бил изнесен и на Измирскиот економски конгрес во 1923 година, но бил отфрлен од претседателот на конгресот, Казим Карабекир, со образложение дека тоа би ја нарушило единството на исламот. За оваа дискусија нашироко известувал печатот. На 28 мај 1928 година, Големото народно собрание на Турција донело закон со кој се дозволувала употребата на меѓународните броеви во официјалните институции и организации, почнувајќи од 1 јуни 1928 година. Приближно во истото време била формирана комисија за реформата на азбуката.

Едно од прашањата за кои расправала комисијата бил предлогот старите арапски букви „qāf“ (ق) и „kāf“ (كـ) да се заменат со буквите „Q“ и „K“ во новата турска азбука, соодветно. Меѓутоа, овој предлог бил одбиен од Ататурк, а буквата „q“ била отстранета од азбуката. Според Фалих Рифки Атај, кој бил член на комисијата, Ататурк изјавил: „Ова или ќе се направи за три месеци, или никогаш“. Откако била завршена новата турска азбука, Ататурк ги претставил буквите пред присутните на свеченоста на [[Републиканска народна партија|Републиканската народна партија]] во Ѓулхане на 9 август 1928 година.

На 11 август, новата азбука била претставена пред претседателскиот персонал и членовите на парламентот, а на 15 август била претставена пред универзитетските професори и писателите. Во текот на август и септември, Ататурк ја претставувал новата азбука пред јавноста во различни градови. На крајот од овој процес биле направени измени врз основа на препораките на комисијата, како што било отстранувањето на кратката цртичка што се користела за додавање на одредени наставки кон коренот на зборот, како и воведувањето на [[Циркумфлекс|циркумфлекси]]. Од 8 до 25 октомври 1928 година, сите државни службеници биле подложени на проверка на познавањето и употребата на новите букви.

== Наводи ==
{{наводи}}</text>
      <sha1>dcfhm22lxpctajgdk36eultp25xl8jn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600857</id>
      <parentid>5600856</parentid>
      <timestamp>2026-07-26T21:19:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Buli</username>
        <id>2648</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Наводи */</comment>
      <origin>5600857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19205" sha1="qq6oskczj6tmnqbke3bba4n6onc7ica" xml:space="preserve">'''Реформата на турската азбука''' ({{langx|tr|Harf Devrimi}} или {{lang|tr|Harf İnkılâbı}}) претставувала процес на усвојување и примена на нова азбука во [[Турција]], кој се одвивал со донесувањето на Законот бр. 1353 „За прифаќањето и примената на турските букви“ на 1 ноември 1928 година. Законот бил објавен во Службениот весник на 3 ноември 1928 година и стапил во сила истиот ден. Со неговото донесување престанала важноста на [[Османска турска азбука|османлиската турска азбука]], која се засновала на арапското писмо, а била воведена [[Турска азбука|современата турска азбука]], заснована на [[Латиница|латиничното писмо]].

Турската азбука донекаде се разликува од азбуките што се користат во другите јазици кои се служат со латиничното писмо. Таа содржи букви изменети за да ги претставуваат гласовите на [[Турски јазик|турскиот јазик]] (на пр. Ç, Ö, Ü), како и некои букви што не се користат во повеќето други јазици (на пр. Ş, Ğ, како и разликувањето меѓу İ со точка и I без точка). Изговорот на некои букви во турската азбука, исто така, се разликува од нивниот изговор во повеќето други јазици што го користат латиничното писмо. На пример, буквата C во турската азбука се изговара /d͡ʒ/, односно како буквата J во англискиот јазик, додека во англиската азбука таа ги означува гласовите /k/ или /s/.

== Историја ==
[[File:Ataturk-September 20, 1928.jpg|thumb|right|upright=1.14|[[Мустафа Кемал]] им ја претставува новата турска азбука на жителите на [[Кајсери]], 20 септември 1928 година.]]
[[File:Dil Devrimi karikatürü, Ramiz Gökçe.jpg|upright=1.14|thumb|Карикатура објавена од Рамиз Ѓокче во списанието „''Akbaba''“ на 13 август 1928 година, која го прикажува периодот на реформата.]]
[[File:Türk Dil Devrimi, 1928 (Turkish Language Revolution).jpg|thumb|right|upright=1.14|Двајца Турци ја разгледуваат новата азбука прикажана на плакатот пред општинската зграда, 1928 година.]]
Турците, од 10 век, заедно со прифаќањето на [[Ислам|исламот]], го приспособиле и арапското писмо на фонологијата на турскиот јазик. Во текот на следните околу 900 години, и западните (османлиските) и источните дијалекти на турскиот јазик биле запишувани со изменета верзија на арапското писмо.

{| class=&quot;wikitable&quot;
|-
!Година
!Писменост
|-
| 1923
| 2.5%&lt;ref&gt;[[Turgut Özakman]] claims that this rate is even lower, dropping to 0.7% in women.&lt;/ref&gt;
|-
| 1927{{sup|1}}
| 10.5%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=8 November 2010 |archive-date=4 November 2012 |archive-url=https://web.archive.org/web/20121104012745/http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.so.gen.tr/tarih-inkilap-tarihi/79704-cumhuriyetten-sonra-kadinlarin-okur-yazarlik-orani-nedir.html}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1927 official census) 
|-
| 1935{{sup|2}}
| 20.4%&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=29 January 2010 |archive-date=4 November 2018 |archive-url=https://web.archive.org/web/20181104170313/https://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.ogretmenlersitesi.com/haber/5382 |url-status=live}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; (1935 census)
|-
|}
{{sup|1}} &lt;small&gt;Census data from one year before the alphabet reform&lt;/small&gt;&lt;br&gt;{{sup|2}} &lt;small&gt;Seven years after the introduction of the new Turkish alphabet&lt;/small&gt;

Во [[Османлиската империја]], предлозите за реформа на азбуката почнале да се појавуваат од средината на 19 век.

== Причини и аргументи ==
Една од најистакнатите причини за реформата на азбуката било убедувањето дека арапското писмо не е соодветно за турскиот јазик.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=16 October 2017 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171016092019/https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |language=tr |title=Harf Devrimi |url=https://www.haberturk.com/haber/haber/1005284-harf-devrimi |work=[[Habertürk]]}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=15 May 2021 |archive-date=30 March 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190330144846/https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/ |language=tr-TR |title=90.Yılında Harf Devrimi… Neden Yapıldı, Sonuçları Ne Oldu? « Kemalist Portal |url=https://kemalistportal.com/2018/11/01/90-yilinda-harf-devrimi-neden-yapildi-sonuclari-ne-oldu/}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt; Главниот аргумент бил дека тоа не овозможува соодветно претставување на самогласките во турскиот јазик. Еден од првите што го изразил ова гледиште бил Ќатип Челеби. За време на [[Танзимат|Танзиматот]], Ахмед Џевдет-паша ја истакнал потребата од нов систем на пишување кој би ги претставувал гласовите што не можеле да се изразат со арапското писмо.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{cite journal |date=3 January 1999 |first=Metin |issn=1010-867X |issue=33 |language=tr |last=Kale |pages=811–831 |title=Harf Devrimi |url=https://dergipark.org.tr/tr/pub/erdem/548751 |volume=11 |journal=Erdem |doi=10.32704/erdem.1999.33.811 |url-access=subscription }}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;{{dead link|date=March 2022 }}&lt;/ref&gt;

Во 1851 година, Муниф-паша истакнал дека читањето и пишувањето со арапските букви е тешко и дека поради тоа образованието не може правилно да се спроведува, нагласувајќи ја потребата од реформа. Друга причина било уверувањето дека арапското писмо го попречува образованието. Миласли Исмаил Хаки-бег изјавил дека без реформа на азбуката не е можен напредок, а дека со неа би бил можен напредок каков што, според него, бил постигнат со реформата на писмото во Јапонија. Џелал Нури изјавил: „Луѓето не можат лесно да ги научат овие букви ниту она што е напишано со нив.“ Хусеин Џахит Јалчин, пак, рекол: „Не можеме да ја намалиме неписменоста во нашата земја, бидејќи нашата азбука го спречува тоа.“

Тешкотиите во правописот можеле да се должат на отсуството на самогласки во арапската азбука. Арапската буква [[Вав (буква)|wāw]] (و) ги означувала фонемите /v/ (денес се пишува v), /o/ (o), /œ/ (ö), /u/ (u) и /y/ (ü); буквата yāʼ (ﻱ) ги означувала фонемите /j/ (y), /ɯ/ (ı) и /i/ (i). Буквата kāf (كـ) можела да ги означува гласовите /k/ (k), /ɡ/ (g), /n/ (n) и повремено /j/ (y). Постоењето на повеќе букви за гласовите /d/ (d), /h/ (h), /s/ (s), /k/ (k), /t/ (t) и /z/ (z) во арапската азбука било непотребно за истанбулскиот турски јазик. На пример, буквите dāl (ﺩ) и ḍād (ض) и двете го означувале гласот /d/ (d), додека ḥāʾ (ح) и ḫāʾ (خ) го означувале гласот /h/ (h).

Методот на раздвојување на буквите при реформата на арапското писмо, познат како hurûf-ı munfasıla („одвоени букви“), бил испробан. Тој се засновал на верувањето дека азбуката во која буквите се пишуваат одвоено е полесна за учење.

=== Други рани предлози ===
Од 1850-тите и 1860-тите години па натаму, најголемиот дел од турската интелектуална класа го познавал [[францускиот јазик]]. Со ширењето на [[Телеграфија|телеграфијата]], турскиот јазик пишуван со латинично писмо и според францускиот правопис станал дел од секојдневниот живот. Навиката за користење на ова писмо се должела на неговата употреба на натписи на продавници и во огласи.

На Првиот турколошки конгрес на Советскиот Сојуз, одржан во [[Баку]], било донесено решение сите туркиски јазици да го прифатат латиничното писмо наместо арапското. Познато е дека Ататурк внимателно го следел овој конгрес. За време на сталинистичкиот период, Советскиот Сојуз ги заменил латиничните азбуки на повеќето туркиски јазици со кирилични, како дел од пошироката политика на стандардизација на писмата и јазиците во рамките на СССР. По распаѓањето на СССР во 1991 година, [[Азербејџан]], [[Узбекистан]], [[Туркменистан]] и [[Казахстан]] повторно преминале на латинична азбука.&lt;ref&gt;{{cite web |access-date=21 December 2014 |archive-date=22 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141222010655/http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005 |title=Arşivlenmiş kopya |url=http://www.fikirdebirlik.org/yazdir.asp?yazi=201302005}}&lt;!-- auto-translated from Turkish by Module:CS1 translator --&gt;&lt;/ref&gt;

За време на Втората уставна ера, напорите за дефинирање на турскиот национален идентитет независно од исламот добиле поголем замав, особено меѓу круговите блиски до Комитетот за единство и напредок.

=== Рани предлози за реформа ===
Идејата за приспособување на латиничното писмо кон турскиот јазик првпат била предложена во 1860-тите години од иранскиот Азербејџанец [[Мирза Фатали Ахундов]]. Ахундов, исто така, подготвил и азбука заснована врз кириличното писмо.

Усвојувањето на нова албанска азбука заснована врз латиничното писмо во периодот од 1908 до 1911 година предизвикало дебати. Во 1911 година, од Елбасан било изнесено мислење дека латиничното писмо е спротивно на шеријатскиот закон. Подоцна, Хусеин Џахит Јалчин ја бранел латиничната албанска азбука и предложил Турците да го направат истото. Во 1911 година, албанскиот огранок на Комитетот за единство и напредок ја прифатил азбуката заснована врз латиничното писмо. Во 1914 година, пет непотпишани статии објавени во списанието „Hürriyet-i Fikriye“ од Ќиличзаде Хаки предложиле постепено усвојување на латиничните букви, при што се тврдело дека оваа промена е неизбежна. Сепак, списанието било забрането од владата на Комитетот за единство и напредок поради овие написи.

Првиот турски весник печатен со латинично писмо бил објавен во Манастир (Битола) во 1911 година. Наречен „Eças“ и изговаран „esas“ според францускиот правопис, весникот бил објавуван во саботите од страна на Зекерија Сами-ефенди, но до денес се сочувани само неколку негови броеви.

=== Ататурк и азбучната реформа ===
[[Мустафа Кемал Ататурк]] се заинтересирал за ова прашање за време на неговиот престој во Сирија, во периодот од 1905 до 1907 година. Во 1922 година, Ататурк разговарал за ова прашање со Халиде Едип Адивар и нагласил дека таквата промена би барала строги мерки.

Во септември 1922 година, за време на состанок на кој присуствувале членови на истанбулскиот печат, Хусеин Џахит Јалчин го прашал Ататурк зошто не го прифаќаат латиничното писмо. Ататурк одговорил: „Сè уште не е вистинското време“. Сличен предлог бил изнесен и на Измирскиот економски конгрес во 1923 година, но бил отфрлен од претседателот на конгресот, Казим Карабекир, со образложение дека тоа би ја нарушило единството на исламот. За оваа дискусија нашироко известувал печатот. На 28 мај 1928 година, Големото народно собрание на Турција донело закон со кој се дозволувала употребата на меѓународните броеви во официјалните институции и организации, почнувајќи од 1 јуни 1928 година. Приближно во истото време била формирана комисија за реформата на азбуката.

Едно од прашањата за кои расправала комисијата бил предлогот старите арапски букви „qāf“ (ق) и „kāf“ (كـ) да се заменат со буквите „Q“ и „K“ во новата турска азбука, соодветно. Меѓутоа, овој предлог бил одбиен од Ататурк, а буквата „q“ била отстранета од азбуката. Според Фалих Рифки Атај, кој бил член на комисијата, Ататурк изјавил: „Ова или ќе се направи за три месеци, или никогаш“. Откако била завршена новата турска азбука, Ататурк ги претставил буквите пред присутните на свеченоста на [[Републиканска народна партија|Републиканската народна партија]] во Ѓулхане на 9 август 1928 година.

На 11 август, новата азбука била претставена пред претседателскиот персонал и членовите на парламентот, а на 15 август била претставена пред универзитетските професори и писателите. Во текот на август и септември, Ататурк ја претставувал новата азбука пред јавноста во различни градови. На крајот од овој процес биле направени измени врз основа на препораките на комисијата, како што било отстранувањето на кратката цртичка што се користела за додавање на одредени наставки кон коренот на зборот, како и воведувањето на [[Циркумфлекс|циркумфлекси]]. Од 8 до 25 октомври 1928 година, сите државни службеници биле подложени на проверка на познавањето и употребата на новите букви.

== Наводи ==
{{наводи}}

[[Категорија:Турски јазик]]</text>
      <sha1>qq6oskczj6tmnqbke3bba4n6onc7ica</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Сандер Берге</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400203</id>
    <revision>
      <id>5600841</id>
      <timestamp>2026-07-26T20:52:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatMKD</username>
        <id>32993</id>
      </contributor>
      <comment>нова статија</comment>
      <origin>5600841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18845" sha1="30k5rngkpn44wwivjmdq0husnbc9iqv" xml:space="preserve">{{Infobox football biography 3
|name = Сандер Берге
|image = [[File:Sander Berge France v Norway 26 June 26-025.jpg|230п]]
|caption = Берге со [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] во 2026 година
|full_name = Sander Gard Bolin Berge&lt;ref name=&quot;NorwegianFAClub&quot;/&gt;
|birth_date = {{birth date and age|1998|2|14|df=y}}&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.espn.co.uk/football/player/_/id/218998/sander-berge |title=Sander Berge: Overview |publisher=ESPN |access-date=16 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|birth_place = [[Берум]], [[Норвешка]]
|height = 1.95 м&lt;ref&gt;{{cite web |url=https://www.premierleague.com/players/21614/Sander-Berge/overview |title=Sander Berge: Overview |publisher=Premier League |access-date=16 February 2020}}&lt;/ref&gt;
|position = [[Среден ред (фудбал)|Среден ред]]
|currentclub = {{Fb team Fulham}}
|clubnumber = 16
|youthyears1 = 
|youthclubs1 = {{Fb team Asker}}
|years1 = 2013–2014
|clubs1 = {{Fb team Asker}}
|caps1 = 8
|goals1 = 0
|years4 = 2015–2017
|clubs4 = {{Fb team Valerenga}}
|caps4 = 36
|goals4 = 0
|years5 = 2017–2020
|clubs5 = {{Fb team Genk}}
|caps5 = 84
|goals5 = 4
|years6 = 2020–2023
|clubs6 = {{Fb team Sheffield United}}
|caps6 = 97
|goals6 = 13
|years7 = 2023–2024
|clubs7 = {{Fb team Burnley}}
|caps7 = 37
|goals7 = 1
|years8 = 2024–
|clubs8 = {{Fb team Fulham}}
|caps8 = 66
|goals8 = 0
|nationalyears1 = 2013
|nationalteam1 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 15 години|Норвешка 15]]
|nationalcaps1 = 4
|nationalgoals1 = 1
|nationalyears2 = 2014
|nationalteam2 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 16 години|Норвешка 16]]
|nationalcaps2 = 8
|nationalgoals2 = 4
|nationalyears3 = 2015
|nationalteam3 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 17 години|Норвешка 17]]
|nationalcaps3 = 4
|nationalgoals3 = 0
|nationalyears4 = 2015–2016
|nationalteam4 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 18 години|Норвешка 18]]
|nationalcaps4 = 6
|nationalgoals4 = 0
|nationalyears5 = 2016
|nationalteam5 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 19 години|Норвешка 19]]
|nationalcaps5 = 1
|nationalgoals5 = 0
|nationalyears6 = 2016
|nationalteam6 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка под 21 година|Норвешка 21]]
|nationalcaps6 = 2
|nationalgoals6 = 0
|nationalyears7 = 2017–
|nationalteam7 = {{знамеикона|Норвешка}} [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]]
|nationalcaps7 = 71
|nationalgoals7 = 1
|pcupdate = 24 мај 2026
|ntupdate = 11 јули 2026
}}

'''Сандер Гард Болин Берге''' (роден на 14 февруари 1998 г.) — норвешки фудбалер кој игра за [[ФК Фулам|Фулам]] и за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]].

==Клупска кариера==
===Почетоци===
[[File:FC Salzburg gegen KRC Genk (UEFA Championsleague 17. September 2019) 16 (cropped).jpg|мини|лево|200п|Берге со [[ФК Генк|Генк]] во 2019 година.]]

Берге ја започнал својата кариера во младинските категории на [[ФК Аскер|Аскер]], забележувајќи го своето деби за клубот во сезоната 2013, во норвешката втора лига. Тој се приклучил на суперлигашот [[Волеренга Фудбал|Волеренга]] на почетокот на 2015 година и дебитирал на 17 години, постигувајќи го водечкиот гол во победата од 8–0 над [[ФК Локомотив Осло|Локомотив Осло]] во првото коло од норвешкиот куп.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://blogg.tv2.no/pl-kasperwikestad/2018/10/03/en-kjempetabbe-og-et-supertalent/|title=En kjempetabbe og et supertalent|language=no|date=3 октомври 2018|website=TV2}}&lt;/ref&gt; Берге дебитирал за Волеренга во највисоката норвешка лига како замена против [[Сандефјорд Фудбал|Сандефјорд]] на 11 јули 2015 година, а својот прв натпревар како стартер против [[ФК Розенборг|Розенборг]] на 16 август.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.aftenposten.no/sport/fotball/i/dOvdlJ/rosenborg-naadeloese-mot-vaalerengas-ti-menn|title=Rosenborg nådeløse mot Vålerengas ti menn|language=no|date=16 август 2016|website=Aftenspost}}&lt;/ref&gt; Тој се афирмирал како регуларен играч во сезоната 2016 и бил именуван за најдобар млад играч во норвешката лига.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.dagsavisen.no/sport/2016/12/23/sander-berge-kan-havne-i-belgia/|title=Sander Berge kan havne i Belgia|language=no|date=23 декември 2016|website=Dagsavisen}}&lt;/ref&gt;

На 2 јануари 2017 година, Берге потпишал четиригодишен договор со [[ФК Генк|Генк]]. Првиот натпревар за Генк, тој го одиграл на 21 јануари во победата од 1–0 против [[КАС Ојпен|Ојпен]]. До крајот на сезоната тој станал составен дел од тимот, и му помогнал на клубот да стигне до четвртфиналето од [[УЕФА Лига Европа|Лига Европа]], во кое бил поразен од [[ФК Селта Виго|Селта Виго]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.whoscored.com/Players/321020/Fixtures/Sander-Berge |title=Sander Berge|website=Whoscored.com|access-date=5 јули 2022}}&lt;/ref&gt;

Во сезоната 2018–19, Берге одиграл 28 натпревари за Генк и со клубот ја освоил титулата во [[Белгиска Про лига|белгиското првенство]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/1759710/2020/04/28/sander-berge-best-position-sheffield-united-chris-wilder-norway/|title=What is Berge's best position and how can Wilder get the best out of him?|date=28 април 2020|website=The Athletic}}&lt;/ref&gt; Следната сезона, Берге го одиграл својот прв натпревар во [[УЕФА Лига на шампиони|Лигата на шампионите]] против [[Ред Бул Салцбург]] на 17 септември 2019 година. Генк го загубил тој натпревар со резултат 6–2.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://tv.vg.no/video/185973/berge-om-haaland-ydmykelsen-pinlig|title=Berge om Haaland-ydmykelsen: – Pinlig|language=no|date=9 октомври 2019|website=Verdens Gang}}&lt;/ref&gt; На 30 декември, тој бил избран од [[УЕФА]] во идеалниот тим на играчи кои направиле најголем пробив во сезоната.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uefa.com/uefachampionsleague/news/025a-0e9f8ded0e4a-52bbb4b4d605-1000--champions-league-breakthrough-team-of-2019/|title=Champions League breakthrough team of 2019|date=30 декември 2019|publisher=UEFA}}&lt;/ref&gt;

===Шефилд Јунајтед===
На 30 јануари 2020 година, Берге потпишал за англискиот [[Премиер лига|премиерлигаш]] [[ФК Шефилд Јунајтед|Шефилд Јунајтед]], станувајќи најскапото засилување во историјата на клубот.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://mobile.twitter.com/SheffieldUnited/status/1222929277534031872|title=Twitter|publisher=Sheffield United F.C. |via=Twitter |access-date=30 јануари 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.sufc.co.uk/news/2020/january/sander-berge-signs/|title=Record signing arrives at the Lane|date=30 January 2020 |publisher=Sheffield United F.C.|access-date=30 јануари 2020}}&lt;/ref&gt; Тој потпишал договор со важност до летото 2024 година.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/football/2020/jan/30/sheffield-united-sign-sander-berge-club-record-fee|title=Sheffield United break club transfer record to sign Sander Berge from Genk|date=30 јануари 2020|newspaper=The Guardian|access-date=4 февруари 2020}}&lt;/ref&gt; На 2 јули 2020 година, Берге го постигнал својот прв гол за Шефилд Јунајтед во победата од  3–1 над [[ФК Тотенхем Хотспар|Тотенхем]].&lt;ref&gt;{{Cite news|date=2 јули 2020|title=Sheffield United 3–1 Tottenham: Blades end losing run to strengthen top six bid|website=BBC Sport|url=https://www.bbc.com/sport/football/52072984|access-date=3 јули 2020}}&lt;/ref&gt;

На 17 декември 2020 година, Берге се здобил со повреда во поразот од 3–2 против [[ФК Манчестер Јунајтед|Манчестер Јунајтед]]&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.bbc.com/sport/football/55436137|title=Sheffield United: Sander Berge injury a 'huge blow' but Lundstram expected to stay|date=24 декември 2020|access-date=24 декември 2023|website=BBC Sport}}&lt;/ref&gt; што довело тој да го пропушти поголемиот дел од сезоната 2020–21, во која Шефилд Јунајтед испаднал од Премиер лигата.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.nytimes.com/athletic/3505796/2022/08/15/sheffield-united-would-struggle-to-replace-sander-berge-and-thats-their-dilemma/|title=Sheffield United would struggle to replace Sander Berge – and that's their dilemma|date=15 август 2022|website=The Athletic}}&lt;/ref&gt;

Во сезоната 2022–23, тој постигнал шест гола за Шефилд Јунајтед и помогнал клубот да се врати во Премиер лигата.&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.premierleague.com/news/3587430|title=Adrian Clarke analyses the attributes of a pair of stars who will be vital to the Blades' ambitions this season|date=1 август 2023|publisher=Premier League}}&lt;/ref&gt;

===Барнли===
На 9 август 2023 година, Берге потпишал за премиерлигашот [[ФК Барнли|Барнли]].&lt;ref&gt;{{cite web |title=Clarets secure Berge signing |url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/clarets-secure-berge |publisher=Burnley F.C. |access-date=9 август 2023|date=9 август 2023}}&lt;/ref&gt; Два дена подоцна, тој го одиграл првиот натпревар за клубот, во поразот од 3–0 против [[ФК Манчестер Сити|Манчестер Сити]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.theguardian.com/football/live/2023/aug/11/burnley-v-manchester-city-premier-league-season-kicks-off-live-score-updates|title=Burnley 0–3 Manchester City: Premier League – as it happened|date=12 август 2023|website=The Guardian}}&lt;/ref&gt; Својот прв гол за Барнли, тој го постигнал на 26 септември 2023 година, во победата од 4–0 над [[ФК Салфорд Сити|Салфорд Сити]] во лига купот на Англија.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.burnleyfootballclub.com/content/berge-praises-squads-salford-performance|title=BERGE PRAISES SQUAD'S SALFORD PERFORMANCE|date=27 септември 2023|publisher=Burnley F.C.}}&lt;/ref&gt;

Берге го постигнал својот прв гол за Барнли во Премиер лигата во победата од 2–0 над [[ФК Фулам|Фулам]] на 23 декември 2023 година. 

И покрај тоа што Берге одиграл 37 од 38 натпревари во сезоната во Премиер лигата, најмногу од било кој друг играч во Барнли, тоа не било доволно Барнли да го зачува својот премиерлигашки статус, и како претпоследен на табелата испаднал од Премиер лигата.

===Фулам===
На 22 август 2024 година, Берге потпишал петгодишен договор со премиерлигашот [[ФК Фулам|Фулам]] вреден 20 милиони фунти.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=22 август 2024 |title=Fulham sign Burnley midfielder Berge for £25m |url=https://www.bbc.co.uk/sport/football/articles/cze5re18rw4o |access-date=22 август 2024 |publisher=BBC}}&lt;/ref&gt;

==Репрезентативна кариера==
Берге настапувал во дресот на Норвешка во сите возрасни категории, започнувајќи од репрезентацијата под 15 години. На 23 март 2017 година, тој го одиграл својот прв натпревар за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|сениорската репрезентација]] во натпревар од [[квалификации за Светско првенство во фудбал 2018|квалификациите за Светското првенство 2018]] против [[Фудбалска репрезентација на Северна Ирска|Северна Ирска]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.fotball.no/fotballdata/person/profil/?fiksId=2768431|title=Sander Gard Bolin Berge – Profil |publisher=Норвешка фудбалска федерација}}&lt;/ref&gt;

На 5 септември 2019 година, Берге го постигнал својот прв гол за Норвешка, во победата од 2–0 над [[Фудбалска репрезентација на Малта|Малта]] во [[Квалификации за Европско првенство во фудбал 2020 - група Ф|квалификациите за Европското првенство 2020]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=https://www.uefa.com/european-qualifiers/match/2026170--norway-vs-malta/|title=Norway-Malta|publisher=UEFA|date=5 септември 2019|access-date=31 јануари 2020}}&lt;/ref&gt;

Берге бил именуван во составот од 26 играчи предводен од норвешкиот селектор [[Столе Солбакен]] за [[Светско првенство во фудбал 2026|Светското првенство 2026]].&lt;ref&gt;{{cite web|access-date=1 јуни 2026 |date=21 мај 2026 |language=en |title=Norway squad announcement |url=https://www.fifa.com/en/tournaments/mens/worldcup/canadamexicousa2026/articles/norway-squad-announcement-stale-solbakken |website=[[FIFA]]}}&lt;/ref&gt;

==Личен живот==
Берге потекнува од кошаркарско семејство — неговите родители и постар брат играле кошарка на меѓународно ниво. Берге исто така е внук на [[Рагнар Берге]], кој играл на позицијата лев бек за Волеренга од 1945 до 1957 година, и имал еден настап за [[Фудбалска репрезентација на Норвешка|Норвешка]] (во  1955 година).&lt;ref&gt;[http://www.vif-fotball.no/latest-news/article/1nga9zhr5epwv1s99l7kev32i0/title/tilbakeblikket I bestefars fotspor] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160201135218/http://www.vif-fotball.no/latest-news/article/1nga9zhr5epwv1s99l7kev32i0/title/tilbakeblikket |date=1 февруари 2016 }}, ''Vålerenga Fotball'' (10 февруари 2015) {{in lang|no}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |title=Happy Constitution Day Norway! My grandfather played for Norway 65 years ago, proud to follow in the footstep of him and represent this beautiful country today🇧🇻 Stay Safe! #hurra |url=https://www.instagram.com/p/CASH_NRj6UH/?igsh=cjc2bGxzZ2puZXB6 |access-date=19 март 2024 |website=instagram}}&lt;/ref&gt;

Берге и неговата партнерка Јулија Карслен, добиле сил на 8 јуни 2025 година.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Arntzen |first=Mats |last2=Lokøy |first2=Christian Dehlie |last3=Delebekk (foto) |first3=Bjørn S. |date=2025-06-09 |title=Landet i natt: Sander Berge har blitt far og er klar til Estland-kampen |url=https://www.vg.no/sport/i/kwgkWQ/norge-estland-sander-berge-har-blitt-far-og-er-klar-til-estland-kampen |access-date=2025-06-24 |website=VG |language=no}}&lt;/ref&gt;

==Успеси==
'''{{Fb team Genk}}'''
*[[Белгиска Про лига]]: 2018–19
*[[Суперкуп на Белгија (фудбал)|Суперкуп на Белгија]]: 2019

'''Поединечни'''
* Најдобар млад фудбалер во норвешката суперлига: 2016
* Дел од идеалниот тим на играчи во Лигата на шампионите кои направиле најголем пробив: 2018

==Наводи==
{{наводи}}

==Надворешни врски==
{{Commons category|Sander Berge}}
* {{UEFA player}}

{{Состав на Норвешка на СП фудбал 2026}}
{{нормативна контрола}}

{{ОСНОВНОПОДРЕДУВАЊЕ:Берге}}
[[Категорија:Родени во 1998 година]]
[[Категорија:Норвешки фудбалери]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Генк]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Шефилд Јунајтед]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Барнли]]
[[Категорија:Фудбалери на ФК Фулам]]
[[Категорија:Фудбалери од Премиер Лига]]
[[Категорија:Фудбалери на Светско првенство 2026]]</text>
      <sha1>30k5rngkpn44wwivjmdq0husnbc9iqv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Сандер Берге</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400204</id>
    <revision>
      <id>5600842</id>
      <timestamp>2026-07-26T20:53:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TheGreatMKD</username>
        <id>32993</id>
      </contributor>
      <comment>нс</comment>
      <origin>5600842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ситноцветен здравец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400205</id>
    <revision>
      <id>5600927</id>
      <timestamp>2026-07-27T05:25:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306384750|Geranium pusillum]]“</comment>
      <origin>5600927</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2375" sha1="r2xwdk42l56zsftg8te1zwrdp9m2d5y" xml:space="preserve">
{{Speciesbox|image=Geranium_pusillum.jpeg|image_caption=|genus=Geranium|species=pusillum|authority=[[L.]], 1759|synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite POWO |id=60444752-2 |title=''Geranium pusillum'' L. |access-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;|synonyms={{Collapsible list | {{Species list
 | Geranium baumgartenianum | Schur (1866)
 | Geranium circinatum | Kanitz (1863)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium divaricatum var. tenuisectum | Sennen (1917)
 | Geranium dubium | Chaix (1786)
 | Geranium elatum | Picard (1887)
 | Geranium haussknechtii | Soó (1980)
 | Geranium humile | Cav. (1787)
 | Geranium hybridum | Hausskn. (1891)
 | Geranium malvifolium | Scop. (1771)
 | Geranium parviflorum | Curtis (1791)
 | Geranium parviflorum var. humile | (Cav.) Chevall. (1828)
 | Geranium pseudopusillum | Schur (1868)
}}
}}}}

'''''Ситноцветен здравец (Geranium pusillum)''''' - [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''.&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GEPU&quot;&gt;{{PLANTS|id=GEPU2|taxon=Geranium pusillum}}&lt;/ref&gt;

Малиот гераниум потекнува од Европа&lt;ref name=&quot;Jepsom&quot;&gt;{{Наведена мрежна страница|url=http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4435|title=UC/JEPS: Jepson Manual treatment for GERANIUM pusillum}}&lt;/ref&gt;, но е воведен во речиси секој регион на САД и Канада, каде што е поврзан со еколошки нарушени места.&lt;ref name=&quot;Jepsom&quot; /&gt;

== Наводи ==

== Надворешни врски ==

* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4435 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+pusillum Photo gallery]
{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1759 година]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Здравец]]</text>
      <sha1>r2xwdk42l56zsftg8te1zwrdp9m2d5y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600930</id>
      <parentid>5600927</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:42:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>дополнување</comment>
      <origin>5600930</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7495" sha1="kjt3yyv5rw5hl5399nqx0sjo9d2uwqu" xml:space="preserve">{{Speciesbox|image=Geranium_pusillum.jpeg
|image_caption=
|genus=Geranium
|species=pusillum
|authority=[[L.]], 1759
|synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite POWO |id=60444752-2 |title=''Geranium pusillum'' L. |access-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;|synonyms={{Collapsible list | {{Species list
 | Geranium baumgartenianum | Schur (1866)
 | Geranium circinatum | Kanitz (1863)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium divaricatum var. tenuisectum | Sennen (1917)
 | Geranium dubium | Chaix (1786)
 | Geranium elatum | Picard (1887)
 | Geranium haussknechtii | Soó (1980)
 | Geranium humile | Cav. (1787)
 | Geranium hybridum | Hausskn. (1891)
 | Geranium malvifolium | Scop. (1771)
 | Geranium parviflorum | Curtis (1791)
 | Geranium parviflorum var. humile | (Cav.) Chevall. (1828)
 | Geranium pseudopusillum | Schur (1868)
}}
}}}}

'''Ситноцветен здравец''' ({{langx|la|Geranium pusillum}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''.&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GEPU&quot;&gt;{{PLANTS|id=GEPU2|taxon=Geranium pusillum}}&lt;/ref&gt;

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Ситноцветниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 30 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е покриено со надолжни ребра и густи, куси и расперени влакна. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], покрај обичните, се појавуваат и специфични жлездести влакна.

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и се покриени со расперени влакна од двете страни. Тие се речиси до три четвртини (3/4) пересто-насечени на 5 од 7 (поретко 9) долгнавесто-обратно-јајцевидни делови, кои на самиот врв завршуваат со 3 тапи сегменти. Постои разлика во [[Лисна дршка|лисните дршки]] во зависност од нивната позиција:
* '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се неколку пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина).
* '''Стеблените листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската.
* '''Најгорните листови''' се речиси приседнати (без дршка).

Лисните дршки се густо покриени со куси влакненца, а [[прилисник|прилисниците]] се ланцетни, со бледозеленикава боја и долги влакна по рабовите.

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени во двојки (по 2 заедно). [[Цветна дршка|Цветните дршки]] и главната дршка на соцветието се многу куси, со должина која приближно одговара на наспрамниот лист. Како што се развива плодот, овие дршки постепено стануваат подолги. На границата помеѓу дршките се наоѓаат 4 мали, црвеникаво-светлокафеави ланцетни [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). Цветните дршки се густо покриени со куси прости и куси жлездести влакна.

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] на цветот е многу мала, но по прецветувањето малку се зголемува. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат јајцевидно-елиптичен облик, должина од околу 3 мм и се кусо заострени на врвот. Тие имаат зелена боја со незабележливи жили и се покриени со густи, куси, расперени прости влакна и куси жлездести влакна, додека по нивните краишта се забележуваат и ретки долги влакна. 

Венчето е со светловиолетова, а поретко со розова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] можат да бидат пократки или малку подолги од чашката. Тие се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] имаат должина колку и чашката на цветот. Внатрешните [[Прашников конец|прашникови конци]] (филаменти) се силно проширени кон својата основа, додека надворешните прашници обично се неразвиени и немаат [[прашница|прашници]] (антери). 

Плодните делови се покриени со многу густи и прилегнати влакна. Клунестиот дел на плодот има полурасперени четинести влакна и поретки жлездести влакна. Семките се кафеави и имаат мазна површина.

== Живеалиште ==
Ситноцветниот здравец најчесто успева и се среќава на тревести места, во камењари, како и покрај патишта.

== Распространетост ==

===Македонија===
Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат во [[Жеденска Клисура]], како и во околината на [[Штип]].

== Поврзано ==
* [[Здравец (род)]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium pusillum}}
{{Викивидови-ред|Geranium pusillum}}
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4435 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+pusillum Photo gallery]

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1759 година]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Здравец]]</text>
      <sha1>kjt3yyv5rw5hl5399nqx0sjo9d2uwqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600931</id>
      <parentid>5600930</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:54:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>дополнување</comment>
      <origin>5600931</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9299" sha1="815d9kg1s3a3gy5rj5hqlwr0pdarqnd" xml:space="preserve">{{Speciesbox|image=Geranium_pusillum.jpeg
|image_caption=
|genus=Geranium
|species=pusillum
|authority=[[L.]], 1759
|synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite POWO |id=60444752-2 |title=''Geranium pusillum'' L. |access-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;|synonyms={{Collapsible list | {{Species list
 | Geranium baumgartenianum | Schur (1866)
 | Geranium circinatum | Kanitz (1863)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium divaricatum var. tenuisectum | Sennen (1917)
 | Geranium dubium | Chaix (1786)
 | Geranium elatum | Picard (1887)
 | Geranium haussknechtii | Soó (1980)
 | Geranium humile | Cav. (1787)
 | Geranium hybridum | Hausskn. (1891)
 | Geranium malvifolium | Scop. (1771)
 | Geranium parviflorum | Curtis (1791)
 | Geranium parviflorum var. humile | (Cav.) Chevall. (1828)
 | Geranium pseudopusillum | Schur (1868)
}}
}}}}

'''Ситноцветен здравец''' ({{langx|la|Geranium pusillum}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''.&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GEPU&quot;&gt;{{PLANTS|id=GEPU2|taxon=Geranium pusillum}}&lt;/ref&gt;

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Ситноцветниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 30 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е покриено со надолжни ребра и густи, куси и расперени влакна. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], покрај обичните, се појавуваат и специфични жлездести влакна.

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и се покриени со расперени влакна од двете страни. Тие се речиси до три четвртини (3/4) пересто-насечени на 5 од 7 (поретко 9) долгнавесто-обратно-јајцевидни делови, кои на самиот врв завршуваат со 3 тапи сегменти. Постои разлика во [[Лисна дршка|лисните дршки]] во зависност од нивната позиција:
* '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се неколку пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина).
* '''Стеблените листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската.
* '''Најгорните листови''' се речиси приседнати (без дршка).

Лисните дршки се густо покриени со куси влакненца, а [[прилисник|прилисниците]] се ланцетни, со бледозеленикава боја и долги влакна по рабовите.

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени во двојки (по 2 заедно). [[Цветна дршка|Цветните дршки]] и главната дршка на соцветието се многу куси, со должина која приближно одговара на наспрамниот лист. Како што се развива плодот, овие дршки постепено стануваат подолги. На границата помеѓу дршките се наоѓаат 4 мали, црвеникаво-светлокафеави ланцетни [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). Цветните дршки се густо покриени со куси прости и куси жлездести влакна.

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] на цветот е многу мала, но по прецветувањето малку се зголемува. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат јајцевидно-елиптичен облик, должина од околу 3 мм и се кусо заострени на врвот. Тие имаат зелена боја со незабележливи жили и се покриени со густи, куси, расперени прости влакна и куси жлездести влакна, додека по нивните краишта се забележуваат и ретки долги влакна. 

Венчето е со светловиолетова, а поретко со розова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] можат да бидат пократки или малку подолги од чашката. Тие се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] имаат должина колку и чашката на цветот. Внатрешните [[Прашников конец|прашникови конци]] (филаменти) се силно проширени кон својата основа, додека надворешните прашници обично се неразвиени и немаат [[прашница|прашници]] (антери). 

Плодните делови се покриени со многу густи и прилегнати влакна. Клунестиот дел на плодот има полурасперени четинести влакна и поретки жлездести влакна. Семките се кафеави и имаат мазна површина.

== Живеалиште ==
Ситноцветниот здравец најчесто успева и се среќава на тревести места, во камењари, како и покрај патишта.

== Распространетост ==
Подрачја на природна распространетост на видот се:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;
*Европа
**Северна Европа
***Данска, Финска, Велика Британија, Ирска, Норвешка, Шведска
**Средна Европа
***Австрија, Белгија, Чехословачка, Германија, Унгарија, Полска, Швајцарија
**Југозападна Европа
***Корзика, Франција, Португалија, Сардинија, Шпанија
**Југоисточна Европа
***Албанија, Бугарија, Романија, Сицилија, Европска Турција, Југославија
**Источна Европа
***Белорусија, Балтички Држави, Крим, Украина, Средноевропска Русија, Истопчноевропска Русија, Северноевропска Русија, Јужноевропска Русија, Севернозападна Европска Русија.
*Африка
**Северна Африка
***Алжир, Мароко
*Азија
**Средна Азија
***Казахстан, Киргистан, Туркменистан, Таџикистан, Узбекистан
**Кавказ
***Закавказје, Северен Кавказ
**Западна Азија
***Авганистан, Кипар, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Турција 
**Индиски Потконтинент
*** Индија, Пакистан, Западни Хималаи

===Македонија===
Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат во [[Жеденска Клисура]], како и во околината на [[Штип]].

== Поврзано ==
* [[Здравец (род)]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium pusillum}}
{{Викивидови-ред|Geranium pusillum}}
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4435 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+pusillum Photo gallery]

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1759 година]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Здравец]]</text>
      <sha1>815d9kg1s3a3gy5rj5hqlwr0pdarqnd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600932</id>
      <parentid>5600931</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:54:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>додадена [[Категорија:Флора на Македонија]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5600932</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9361" sha1="o2gxte4fbd0ia36j5bpwafs64td8cy9" xml:space="preserve">{{Speciesbox|image=Geranium_pusillum.jpeg
|image_caption=
|genus=Geranium
|species=pusillum
|authority=[[L.]], 1759
|synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite POWO |id=60444752-2 |title=''Geranium pusillum'' L. |access-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;|synonyms={{Collapsible list | {{Species list
 | Geranium baumgartenianum | Schur (1866)
 | Geranium circinatum | Kanitz (1863)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium divaricatum var. tenuisectum | Sennen (1917)
 | Geranium dubium | Chaix (1786)
 | Geranium elatum | Picard (1887)
 | Geranium haussknechtii | Soó (1980)
 | Geranium humile | Cav. (1787)
 | Geranium hybridum | Hausskn. (1891)
 | Geranium malvifolium | Scop. (1771)
 | Geranium parviflorum | Curtis (1791)
 | Geranium parviflorum var. humile | (Cav.) Chevall. (1828)
 | Geranium pseudopusillum | Schur (1868)
}}
}}}}

'''Ситноцветен здравец''' ({{langx|la|Geranium pusillum}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''.&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GEPU&quot;&gt;{{PLANTS|id=GEPU2|taxon=Geranium pusillum}}&lt;/ref&gt;

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Ситноцветниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 30 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е покриено со надолжни ребра и густи, куси и расперени влакна. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], покрај обичните, се појавуваат и специфични жлездести влакна.

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и се покриени со расперени влакна од двете страни. Тие се речиси до три четвртини (3/4) пересто-насечени на 5 од 7 (поретко 9) долгнавесто-обратно-јајцевидни делови, кои на самиот врв завршуваат со 3 тапи сегменти. Постои разлика во [[Лисна дршка|лисните дршки]] во зависност од нивната позиција:
* '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се неколку пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина).
* '''Стеблените листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската.
* '''Најгорните листови''' се речиси приседнати (без дршка).

Лисните дршки се густо покриени со куси влакненца, а [[прилисник|прилисниците]] се ланцетни, со бледозеленикава боја и долги влакна по рабовите.

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени во двојки (по 2 заедно). [[Цветна дршка|Цветните дршки]] и главната дршка на соцветието се многу куси, со должина која приближно одговара на наспрамниот лист. Како што се развива плодот, овие дршки постепено стануваат подолги. На границата помеѓу дршките се наоѓаат 4 мали, црвеникаво-светлокафеави ланцетни [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). Цветните дршки се густо покриени со куси прости и куси жлездести влакна.

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] на цветот е многу мала, но по прецветувањето малку се зголемува. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат јајцевидно-елиптичен облик, должина од околу 3 мм и се кусо заострени на врвот. Тие имаат зелена боја со незабележливи жили и се покриени со густи, куси, расперени прости влакна и куси жлездести влакна, додека по нивните краишта се забележуваат и ретки долги влакна. 

Венчето е со светловиолетова, а поретко со розова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] можат да бидат пократки или малку подолги од чашката. Тие се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] имаат должина колку и чашката на цветот. Внатрешните [[Прашников конец|прашникови конци]] (филаменти) се силно проширени кон својата основа, додека надворешните прашници обично се неразвиени и немаат [[прашница|прашници]] (антери). 

Плодните делови се покриени со многу густи и прилегнати влакна. Клунестиот дел на плодот има полурасперени четинести влакна и поретки жлездести влакна. Семките се кафеави и имаат мазна површина.

== Живеалиште ==
Ситноцветниот здравец најчесто успева и се среќава на тревести места, во камењари, како и покрај патишта.

== Распространетост ==
Подрачја на природна распространетост на видот се:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;
*Европа
**Северна Европа
***Данска, Финска, Велика Британија, Ирска, Норвешка, Шведска
**Средна Европа
***Австрија, Белгија, Чехословачка, Германија, Унгарија, Полска, Швајцарија
**Југозападна Европа
***Корзика, Франција, Португалија, Сардинија, Шпанија
**Југоисточна Европа
***Албанија, Бугарија, Романија, Сицилија, Европска Турција, Југославија
**Источна Европа
***Белорусија, Балтички Држави, Крим, Украина, Средноевропска Русија, Истопчноевропска Русија, Северноевропска Русија, Јужноевропска Русија, Севернозападна Европска Русија.
*Африка
**Северна Африка
***Алжир, Мароко
*Азија
**Средна Азија
***Казахстан, Киргистан, Туркменистан, Таџикистан, Узбекистан
**Кавказ
***Закавказје, Северен Кавказ
**Западна Азија
***Авганистан, Кипар, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Турција 
**Индиски Потконтинент
*** Индија, Пакистан, Западни Хималаи

===Македонија===
Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат во [[Жеденска Клисура]], како и во околината на [[Штип]].

== Поврзано ==
* [[Здравец (род)]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium pusillum}}
{{Викивидови-ред|Geranium pusillum}}
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4435 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+pusillum Photo gallery]

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1759 година]]
[[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]
[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>o2gxte4fbd0ia36j5bpwafs64td8cy9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600933</id>
      <parentid>5600932</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:54:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>отстранета [[Категорија:Флора на Обединетото Кралство]]; додадена [[Категорија:Флора на Европа]] користејќи го [[:en:Wikipedia:HotCat|HotCat]]</comment>
      <origin>5600933</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9334" sha1="e522ascsxmcwt9unm8oxlljr82f4tal" xml:space="preserve">{{Speciesbox|image=Geranium_pusillum.jpeg
|image_caption=
|genus=Geranium
|species=pusillum
|authority=[[L.]], 1759
|synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite POWO |id=60444752-2 |title=''Geranium pusillum'' L. |access-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;|synonyms={{Collapsible list | {{Species list
 | Geranium baumgartenianum | Schur (1866)
 | Geranium circinatum | Kanitz (1863)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium divaricatum var. tenuisectum | Sennen (1917)
 | Geranium dubium | Chaix (1786)
 | Geranium elatum | Picard (1887)
 | Geranium haussknechtii | Soó (1980)
 | Geranium humile | Cav. (1787)
 | Geranium hybridum | Hausskn. (1891)
 | Geranium malvifolium | Scop. (1771)
 | Geranium parviflorum | Curtis (1791)
 | Geranium parviflorum var. humile | (Cav.) Chevall. (1828)
 | Geranium pseudopusillum | Schur (1868)
}}
}}}}

'''Ситноцветен здравец''' ({{langx|la|Geranium pusillum}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''.&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GEPU&quot;&gt;{{PLANTS|id=GEPU2|taxon=Geranium pusillum}}&lt;/ref&gt;

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Ситноцветниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 30 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е покриено со надолжни ребра и густи, куси и расперени влакна. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], покрај обичните, се појавуваат и специфични жлездести влакна.

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и се покриени со расперени влакна од двете страни. Тие се речиси до три четвртини (3/4) пересто-насечени на 5 од 7 (поретко 9) долгнавесто-обратно-јајцевидни делови, кои на самиот врв завршуваат со 3 тапи сегменти. Постои разлика во [[Лисна дршка|лисните дршки]] во зависност од нивната позиција:
* '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се неколку пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина).
* '''Стеблените листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската.
* '''Најгорните листови''' се речиси приседнати (без дршка).

Лисните дршки се густо покриени со куси влакненца, а [[прилисник|прилисниците]] се ланцетни, со бледозеленикава боја и долги влакна по рабовите.

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени во двојки (по 2 заедно). [[Цветна дршка|Цветните дршки]] и главната дршка на соцветието се многу куси, со должина која приближно одговара на наспрамниот лист. Како што се развива плодот, овие дршки постепено стануваат подолги. На границата помеѓу дршките се наоѓаат 4 мали, црвеникаво-светлокафеави ланцетни [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). Цветните дршки се густо покриени со куси прости и куси жлездести влакна.

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] на цветот е многу мала, но по прецветувањето малку се зголемува. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат јајцевидно-елиптичен облик, должина од околу 3 мм и се кусо заострени на врвот. Тие имаат зелена боја со незабележливи жили и се покриени со густи, куси, расперени прости влакна и куси жлездести влакна, додека по нивните краишта се забележуваат и ретки долги влакна. 

Венчето е со светловиолетова, а поретко со розова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] можат да бидат пократки или малку подолги од чашката. Тие се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] имаат должина колку и чашката на цветот. Внатрешните [[Прашников конец|прашникови конци]] (филаменти) се силно проширени кон својата основа, додека надворешните прашници обично се неразвиени и немаат [[прашница|прашници]] (антери). 

Плодните делови се покриени со многу густи и прилегнати влакна. Клунестиот дел на плодот има полурасперени четинести влакна и поретки жлездести влакна. Семките се кафеави и имаат мазна површина.

== Живеалиште ==
Ситноцветниот здравец најчесто успева и се среќава на тревести места, во камењари, како и покрај патишта.

== Распространетост ==
Подрачја на природна распространетост на видот се:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;
*Европа
**Северна Европа
***Данска, Финска, Велика Британија, Ирска, Норвешка, Шведска
**Средна Европа
***Австрија, Белгија, Чехословачка, Германија, Унгарија, Полска, Швајцарија
**Југозападна Европа
***Корзика, Франција, Португалија, Сардинија, Шпанија
**Југоисточна Европа
***Албанија, Бугарија, Романија, Сицилија, Европска Турција, Југославија
**Источна Европа
***Белорусија, Балтички Држави, Крим, Украина, Средноевропска Русија, Истопчноевропска Русија, Северноевропска Русија, Јужноевропска Русија, Севернозападна Европска Русија.
*Африка
**Северна Африка
***Алжир, Мароко
*Азија
**Средна Азија
***Казахстан, Киргистан, Туркменистан, Таџикистан, Узбекистан
**Кавказ
***Закавказје, Северен Кавказ
**Западна Азија
***Авганистан, Кипар, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Турција 
**Индиски Потконтинент
*** Индија, Пакистан, Западни Хималаи

===Македонија===
Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат во [[Жеденска Клисура]], како и во околината на [[Штип]].

== Поврзано ==
* [[Здравец (род)]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium pusillum}}
{{Викивидови-ред|Geranium pusillum}}
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4435 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+pusillum Photo gallery]

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1759 година]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>e522ascsxmcwt9unm8oxlljr82f4tal</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600934</id>
      <parentid>5600933</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T05:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>поправки</comment>
      <origin>5600934</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9815" sha1="r31dfxezsqm73tbiyge3hw2cwyat8a0" xml:space="preserve">{{Speciesbox|image=Geranium_pusillum.jpeg
|image_caption=
|genus=Geranium
|species=pusillum
|authority=[[L.]], 1759
|synonyms_ref=&lt;ref name=&quot;POWO&quot;&gt;{{cite POWO |id=60444752-2 |title=''Geranium pusillum'' L. |access-date=26 September 2024}}&lt;/ref&gt;|synonyms={{Collapsible list | {{Species list
 | Geranium baumgartenianum | Schur (1866)
 | Geranium circinatum | Kanitz (1863)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium delicatulum | Ten. &amp; Guss. (1836)
 | Geranium divaricatum var. tenuisectum | Sennen (1917)
 | Geranium dubium | Chaix (1786)
 | Geranium elatum | Picard (1887)
 | Geranium haussknechtii | Soó (1980)
 | Geranium humile | Cav. (1787)
 | Geranium hybridum | Hausskn. (1891)
 | Geranium malvifolium | Scop. (1771)
 | Geranium parviflorum | Curtis (1791)
 | Geranium parviflorum var. humile | (Cav.) Chevall. (1828)
 | Geranium pseudopusillum | Schur (1868)
}}
}}}}

'''Ситноцветен здравец''' ({{langx|la|Geranium pusillum}}) — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од [[Род (биологија)|родот]] ''[[Здравец (род)|здравец]]''.&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;GEPU&quot;&gt;{{PLANTS|id=GEPU2|taxon=Geranium pusillum}}&lt;/ref&gt;

==Опис==
=== Општи одлики и стебло ===
Ситноцветниот здравец е [[едногодишно растение]] со висина од 10 до 30 см, кое развива повеќе стебла кои излегуваат непосредно од основата. [[Стебло|Стеблото]] е покриено со надолжни ребра и густи, куси и расперени влакна. Во горниот дел на стеблото, како и во областа околу [[Соцветие|соцветието]], покрај обичните, се појавуваат и специфични жлездести влакна.&lt;ref name=FM&gt;{{наведена книга |title=ФЛОРА НА РЕПУБЛИКА МАКЕДОНИЈА, Том I, свеска 6 |last=Мицевски |first=Кирил |authorlink=Кирил Мицевски |author= |year=2005 |publisher= [[МАНУ]]|location=Скопје |isbn=9989-101-46-9 (св. 6)|page=1503-1504|pages=1433-1715 |url= |accessdate=27 јули 2026}}&lt;/ref&gt;

=== Листови ===
[[Лист|Листовите]] имаат тркалезен или тркалезно-бубреговиден облик и се покриени со расперени влакна од двете страни. Тие се речиси до три четвртини (3/4) пересто-насечени на 5 од 7 (поретко 9) долгнавесто-обратно-јајцевидни делови, кои на самиот врв завршуваат со 3 тапи сегменти. Постои разлика во [[Лисна дршка|лисните дршки]] во зависност од нивната позиција:&lt;ref name=FM/&gt;
* '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се неколку пати подолги од самата [[Лиска (лист)|лиска]] (ламина).
* '''Стеблените листови''' имаат дршки кои се пократки од лиската.
* '''Најгорните листови''' се речиси приседнати (без дршка).

Лисните дршки се густо покриени со куси влакненца, а [[прилисник|прилисниците]] се ланцетни, со бледозеленикава боја и долги влакна по рабовите.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Соцветие и цвет ===
[[Цвет|Цветовите]] се распоредени во двојки (по 2 заедно). [[Цветна дршка|Цветните дршки]] и главната дршка на соцветието се многу куси, со должина која приближно одговара на наспрамниот лист. Како што се развива плодот, овие дршки постепено стануваат подолги. На границата помеѓу дршките се наоѓаат 4 мали, црвеникаво-светлокафеави ланцетни [[Прицветник|прицветници]] (брактеи). Цветните дршки се густо покриени со куси прости и куси жлездести влакна.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Чашка и венче ===
[[Чашка (цвет)|Чашката]] на цветот е многу мала, но по прецветувањето малку се зголемува. [[Чашкино ливче|Чашкините ливчиња]] имаат јајцевидно-елиптичен облик, должина од околу 3 мм и се кусо заострени на врвот. Тие имаат зелена боја со незабележливи жили и се покриени со густи, куси, расперени прости влакна и куси жлездести влакна, додека по нивните краишта се забележуваат и ретки долги влакна. 

Венчето е со светловиолетова, а поретко со розова боја. [[Венечно ливче|Венечните ливчиња]] можат да бидат пократки или малку подолги од чашката. Тие се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.&lt;ref name=FM/&gt;

=== Прашници и плод ===
[[Прашник|Прашниците]] имаат должина колку и чашката на цветот. Внатрешните [[Прашников конец|прашникови конци]] (филаменти) се силно проширени кон својата основа, додека надворешните прашници обично се неразвиени и немаат [[прашница|прашници]] (антери). 

Плодните делови се покриени со многу густи и прилегнати влакна. Клунестиот дел на плодот има полурасперени четинести влакна и поретки жлездести влакна. Семките се кафеави и имаат мазна површина.&lt;ref name=FM/&gt;

== Живеалиште ==
Ситноцветниот здравец најчесто успева и се среќава на тревести места, во камењари, како и покрај патишта.&lt;ref name=FM/&gt;

== Распространетост ==
Подрачја на природна распространетост на видот се:&lt;ref&gt;[https://github.com/tdwg/wgsrpd/blob/master/109-488-1-ED/2nd%20Edition/TDWG_geo2.pdf {{aut|Brummitt, R.K.}} 2001. TDWG – World Geographical Scheme for Recording Plant Distributions, 2&lt;sup&gt;nd&lt;/sup&gt; Edition]&lt;/ref&gt;
*Европа
**Северна Европа
***Данска, Финска, Велика Британија, Ирска, Норвешка, Шведска
**Средна Европа
***Австрија, Белгија, Чехословачка, Германија, Унгарија, Полска, Швајцарија
**Југозападна Европа
***Корзика, Франција, Португалија, Сардинија, Шпанија
**Југоисточна Европа
***Албанија, Бугарија, Романија, Сицилија, Европска Турција, Југославија
**Источна Европа
***Белорусија, Балтички Држави, Крим, Украина, Средноевропска Русија, Истопчноевропска Русија, Северноевропска Русија, Јужноевропска Русија, Севернозападна Европска Русија.
*Африка
**Северна Африка
***Алжир, Мароко
*Азија
**Средна Азија
***Казахстан, Киргистан, Туркменистан, Таџикистан, Узбекистан
**Кавказ
***Закавказје, Северен Кавказ
**Западна Азија
***Авганистан, Кипар, Иран, Ирак, Либан-Сирија, Турција 
**Индиски Потконтинент
*** Индија, Пакистан, Западни Хималаи

===Македонија===
Во [[Македонија]], овој вид е официјално забележан и познат во [[Жеденска Клисура]], како и во околината на [[Штип]].&lt;ref name=FM/&gt;

== Поврзано ==
* [[Здравец (род)]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium pusillum}}
{{Викивидови-ред|Geranium pusillum}}
* [http://ucjeps.berkeley.edu/cgi-bin/get_JM_treatment.pl?4416,4426,4435 Jepson Manual Treatment]
* [http://calphotos.berkeley.edu/cgi/img_query?query_src=photos_index&amp;where-taxon=Geranium+pusillum Photo gallery]

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1759 година]]
[[Категорија:Флора на Европа]]
[[Категорија:Здравец]]
[[Категорија:Флора на Македонија]]</text>
      <sha1>r31dfxezsqm73tbiyge3hw2cwyat8a0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Разговор:Ситноцветен здравец</title>
    <ns>1</ns>
    <id>1400206</id>
    <revision>
      <id>5600935</id>
      <timestamp>2026-07-27T05:58:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{СЗР}}</comment>
      <origin>5600935</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10" sha1="111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx" xml:space="preserve">{{СЗР}}</text>
      <sha1>111pu1atb524tq4kzd5jua5n9t24clx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geranium pusillum</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400207</id>
    <redirect title="Ситноцветен здравец" />
    <revision>
      <id>5600945</id>
      <timestamp>2026-07-27T06:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Пренасочување кон [[Ситноцветен здравец]]</comment>
      <origin>5600945</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="69" sha1="gilw33rb071eye7b10x43hkphxcdc4f" xml:space="preserve">#пренасочување [[Ситноцветен здравец]]</text>
      <sha1>gilw33rb071eye7b10x43hkphxcdc4f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Предлошка:Автотаксономија/Жедник</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1400208</id>
    <revision>
      <id>5600951</id>
      <timestamp>2026-07-27T07:25:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{Don't edit this line {{{machine code|}}} |rank=genus |link=Жедник |parent=Дебелци |refs={{наведена книга|last1=Thiede |first1=Joachim |last2=Eggli |first2=Urs |editor-last1=Kubitzki |editor-first1=Klaus |editor-last2=Bayer |editor-first2=C. |editor-last3=Stevens |editor-first3=P.F. |editor-link=Klaus Kubitzki |series=The Families and Genera of Vascular Plants |volume = IX |title=Flowering Plants: Eudicots: Berberidopsidal...</comment>
      <origin>5600951</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="865" sha1="m1o90gtwv8fwb2sa08nfywjsq5o3jvs" xml:space="preserve">{{Don't edit this line {{{machine code|}}}
|rank=genus
|link=Жедник
|parent=Дебелци
|refs={{наведена книга|last1=Thiede |first1=Joachim |last2=Eggli |first2=Urs |editor-last1=Kubitzki |editor-first1=Klaus |editor-last2=Bayer |editor-first2=C. |editor-last3=Stevens |editor-first3=P.F. |editor-link=Klaus Kubitzki |series=The Families and Genera of Vascular Plants |volume = IX |title=Flowering Plants: Eudicots: Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |year=2007 |chapter=Crassulaceae|pages=83–119|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/227205999_Crassulaceae |doi=10.1007/978-3-540-32219-1_12 |isbn=978-3-540-32219-1}}
}}</text>
      <sha1>m1o90gtwv8fwb2sa08nfywjsq5o3jvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Предлошка:Автотаксономија/Sedum</title>
    <ns>10</ns>
    <id>1400209</id>
    <redirect title="Предлошка:Автотаксономија/Жедник" />
    <revision>
      <id>5600953</id>
      <timestamp>2026-07-27T07:25:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <comment>Пренасочување кон [[Предлошка:Автотаксономија/Жедник]]</comment>
      <origin>5600953</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="94" sha1="k0b2gvtay3ltaeg55mmvesabojo25kf" xml:space="preserve">#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Предлошка:Автотаксономија/Жедник]]</text>
      <sha1>k0b2gvtay3ltaeg55mmvesabojo25kf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Гулабов здравец</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400210</id>
    <revision>
      <id>5600961</id>
      <timestamp>2026-07-27T07:38:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>Создадено преведувајќи ја страницата „[[:en:Special:Redirect/revision/1306384730|Geranium columbinum]]“</comment>
      <origin>5600961</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2364" sha1="21tkfz9wpi0lt5hqdns47t4njsy94hd" xml:space="preserve">
'''''Гулабов здравец (Geranium columbinum)'''''&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}&lt;/ref&gt; - [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]].
[[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]]

== Распространетост ==
Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка.  Исто така е воведено во Северна Америка.

== Живеалиште ==
Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum''
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==

== Надворешни врски ==

* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib]
* [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum]
{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Здравец]]</text>
      <sha1>21tkfz9wpi0lt5hqdns47t4njsy94hd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600964</id>
      <parentid>5600961</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T07:43:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>додадена/изменета предлошка</comment>
      <origin>5600964</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2954" sha1="cemk1y84fhmckkt8petpw07m1yohb3z" xml:space="preserve">{{speciesbox
|image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG
|genus = Geranium
|species = columbinum
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., 
* ''Geranium gracile'' Schenk, 
* ''Geranium diffusum'' Picard
* ''Geranium pallidum'' Salisb.&lt;ref name=Tela&gt;{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}&lt;/ref&gt;
}}
'''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}&lt;/ref&gt; — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]].
[[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]]

== Распространетост ==
Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка.  Исто така е воведено во Северна Америка.

== Живеалиште ==
Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum''
&lt;/gallery&gt;

== Наводи ==

== Надворешни врски ==

* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib]
* [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum]
{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Здравец]]</text>
      <sha1>cemk1y84fhmckkt8petpw07m1yohb3z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>5600978</id>
      <parentid>5600964</parentid>
      <timestamp>2026-07-27T08:19:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>P.Nedelkovski</username>
        <id>47736</id>
      </contributor>
      <comment>поправки</comment>
      <origin>5600978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8338" sha1="a10ts1vjoyhydx0negk1ks39i692wf6" xml:space="preserve">{{speciesbox
|image = Geraniaceae - Geranium columbinum-1.JPG
|genus = Geranium
|species = columbinum
|authority = [[Carl Linnaeus|L.]]
|synonyms = * ''Geranium malvaceum'' Burm.f., 
* ''Geranium gracile'' Schenk, 
* ''Geranium diffusum'' Picard
* ''Geranium pallidum'' Salisb.&lt;ref name=Tela&gt;{{Cite web |url=http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |title=Tela Botanica |access-date=2011-09-10 |archive-url=https://web.archive.org/web/20120329060900/http://www.tela-botanica.org/eflore/BDNFF/4.02/nn/29935/export/pdf |archive-date=2012-03-29 }}&lt;/ref&gt;
}}
'''Гулабов здравец''' ({{langx|la|Geranium columbinum}})&lt;ref name=&quot;BSBI07&quot;&gt;{{BSBI 2007|accessdate=2014-10-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{PLANTS|id=GECO|taxon=Geranium columbinum}}&lt;/ref&gt; — [[Едногодишно растение|едногодишно]] [[тревесто растение]] од семејството [[Здравци|здраци]].
[[Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-2.JPG|десно|мини|240x240пкс| Крупен план на цвет од гулабов здравец]]

==Опис==

=== Општи одлики и стебло ===
''Geranium columbinum'' е едногодишно растение со висина од 10 до 70 cm, кое од основата може да биде разгрането или неразгрането. Стеблото е нежно, тенко и црвеникаво, покриено со прилегнати влакна кои се свртени надолу. Исти такви влакна се присутни и кај лисните дршки, како и кај дршките на цветовите и соцветијата.

== Листови ==
Листовите се широки од 3 до 5 cm, покриени со прилегнати влакна кои се насочени нагоре. Тие се речиси до самата основа насечени на 5–7 дела, кои обично се двојно-пересто насечени на линејни сегменти. Карактеристично за лисните дршки е следново:
* '''Базалните (приземните) листови''' имаат дршки кои се 2–4 пати подолги од самата лисна петла (ламина).
* '''Стеблените листови''' се поставени наспрамно, но и кај нив дршките се подолги од лисната петла.

Прилисниците се ланцетни, со долг и постепено заострен врв. Тие се целокрајни или длабоко насечени на 2 дела, често имаат црвеникава боја и се покриени со ретки прилегнати влакна.

=== Соцветие и цвет ===
Соцветието на растението е дифузно. Цветовите се распоредени по 2 заедно, сместени во пазувите на еден од двата наспрамни листа. Дршките на цветовите се многу долги (3–5 cm), а дршката на самото соцветие е уште подолга и достигнува од 4 до 7 cm. На границата помеѓу овие дршки се наоѓаат 4 линејни црвени заштитни ливчиња ([[брактеја|брактеи]]). По прецветувањето, дршката на цветот карактеристично се спушта надолу.

=== Чашка и венче ===
Чашката е со зелена боја. Чашкините ливчиња имаат должина од 5 до 9 mm, јајцевидно-ланцетна форма, 3 изразени жили по површината и се покриени со прилегнати влакна. На самиот врв завршуваат со долг шиловиден продолжеток од 1,5–3 mm. Со развитокот на плодовите, чашката се зголемува до 9 mm, при што нејзините жили, прилегнатите влакна и широкиот ципест раб доаѓаат уште повеќе до израз.

Венчето е со розе-виолетова боја. Венчените ливчиња се долги од 7 до 9 mm, имаат обратно-јајцевидна форма, плитко се всечени на врвот, а нивната основа е влакнеста од двете страни по работ.

=== Прашници и плод ===
Прашниците се помали од чашката на цветот. Плодните делови се голи или пак покриени со ретки прилегнати влакна. Семките имаат темно-кафеава боја и карактеристична мрежеста структура по својата површина.

== Живеалиште ==
Гулабовиот здравец претпочита умерено суви, [[Варовник|варовнички]] [[Почва|почви]] богати со хранливи материи, во шуми, живи огради и покрај патишта, на [[надморска височина]] до 1200 м.

== Распространетост ==
Ова растение е присутно низ цела Европа, Западна Азија и Северна Африка.  Исто така е воведено во Северна Америка.

===Македонија===
Во [[Македонија]] растението е широко распространето и официјално забележано на следниве локации: [[Скопска Црна Гора]], планината [[Жеден]] и [[Жеденска Клисура]], Скопје ([[Катлановска Бања]], с. [[Петровец]]), Тетово (с. [[Рогачево]]), [[Таорска Клисура]], клисурата на реката [[Пчиња]] (с. [[Летевци]]), [[Куманово]] (с. [[Орашец]]), [[Кичево]] (изворот на реката [[Треска]] кај с. [[Извор (Кичевско)|Извор]]), планината [[Добра Вода]], планината [[Дешат]] (с. [[Битуше]]), [[Велес]] (с. [[Богомила]]), с. [[Градско]] ([[Солен Дол]]), [[Свети Николе]] ([[Богословец (планина)|Богословец]], над с. [[Делисинци]]), [[Кочани]] (с. [[Оризари (Кочанско)|Оризари]]), [[Пробиштип]] (Костомар) и на планината [[Галичица]].

== Галерија ==
&lt;gallery&gt;
Податотека:Geranium_columbinum_20100522_a.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geranium_columbinum_eF.jpg|алт=Plant of Geranium columbinum| Растение од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geranium_columbinum_20100522_b.jpg|алт=Flower of Geranium columbinum| Цвет од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum-3.JPG|алт=Close-up of a flower of Geranium columbinum| Крупен план на цвет од ''Geranium columbinum''
Податотека:Geraniaceae_-_Geranium_columbinum.JPG|алт=Leaves of Geranium columbinum| Листови од ''Geranium columbinum''
&lt;/gallery&gt;

== Поврзано ==
* [[Здравец (род)]]

== Наводи ==
{{наводи}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Geranium columbinum}}
{{Викивидови-ред|Geranium columbinum}}
* [https://www.biolib.cz/en/taxon/id3570/ Biolib]
* [http://luirig.altervista.org/flora/taxa/index1.php?scientific-name=geranium+columbinum Geranium columbinum]

{{Таксонска лента}}
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]
[[Категорија:Растенија опишани во 1753 година]]
[[Категорија:Здравец]]</text>
      <sha1>a10ts1vjoyhydx0negk1ks39i692wf6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Корисник:Okeyokayn</title>
    <ns>2</ns>
    <id>1400211</id>
    <revision>
      <id>5600966</id>
      <timestamp>2026-07-27T07:48:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Okeyokayn</username>
        <id>135341</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: ==Здраво!== {{Babel|en-5|nl}} ===вовед=== [[здраво| здраво!]] моето име е Н. Ј., познат и како OkeyOkayN! благодарам што дојдовте на мојата страница! === ги сакам=== * ги сакам [[burrito]]-ата * ги сакам [[Taco]]-ите! * ги сакам [[Broccoli]]-ите ===го правам ова=== *уредувам страници за да додава...</comment>
      <origin>5600966</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5075" sha1="c6jwrvmpwf7gqa1h544po7n6ap2jclx" xml:space="preserve">==Здраво!==
{{Babel|en-5|nl}}
===вовед===
[[здраво| здраво!]] моето име е Н. Ј., познат и како OkeyOkayN! благодарам што дојдовте на мојата страница!
=== ги сакам===
* ги сакам [[burrito]]-ата
* ги сакам [[Taco]]-ите!
* ги сакам [[Broccoli]]-ите
===го правам ова===
*уредувам страници за да додавам врски и се обидувам да ги подобрам!
сепак, толку е тешко да се направат вики-страници.
===табелата со информации===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Табелата со информации
|-
! Уредувам !! Јас самиот !! Вистина е
|-
| Оваа страница е [[вандализам| вандализирана]] 0 пати || Мојот прекар е OkeyOkayN || Можете да го најдете овој корисник на [[Земјата]]
|-
| Празно || Ги сакам [[burrito]] и [[Taco]] || Овој корисник дише [[Воздух]]
|-
| Празно || Ми се допаѓа [[Scratch (програмски јазик)|Scratch]] || Овој корисник е [[Човек]]
|-
| Празно || Празно || Овој корисник е жив
|}
===Јас===
{| class=&quot;wikitable&quot;
|+ Јас
|-
! Личност!! Зачекори
|-
| Зборува [[Холандија|Холандски - Холандија]] како домородец|| [[Холандија]]
|-
| [[Маж]] || [[Германија]]
|-
| Има [[ADHD]] и [[Аутизам]] || [[Белгија]]
|-
| Верува во [[Бог]] || [[Северно Море]]
|}

==линк==
===Линкови за изненадување===
* [[мем-архива| Линк за изненадување 1]]
* [[емоџи за какање| Линк за изненадување 2]]
* [[се смее гласно| Линк за изненадување 3]]
* [[лош| Линк за изненадување 4]]
* [[добар| Линк за изненадување 5]]
* [[глупаво| Линк за изненадување 6]]
* [[глупаво ааа| Линк за изненадување 7]]
* [[типографија| Линк за изненадување 8]]
* [[бес на бес| Линк за изненадување 9]]
* [[home Depot| Изненадување Линк 10]]
===Линкови што ми се допаѓаат===
* [[Scratch (програмски јазик)|Scratch]]
* [[Сирење|Сирење]]
* [[Minecraft|Minecraft]]
==Забава==
===Мистериозно место===
* Не кликнувајте на мистериозниот линк! Не допирајте ја зоната: [[Rickrolling| Мистериозен линк ]]
===Место каде што вам и на сите други ви е дозволено слободно да уредувате===
*-
*-
*
*-
*-
*-
===Бункерот на OkeyOkayN===
*Добредојдовте во мојот бункер каде што ставам сè што ми е во главата, а не знам каде да го ставам!
[[Страница| Буквално „Страница“]]
==Забавни факти==
===Банана===
====Радиоактивни банани====
* Дали знаевте дека бананите се радиоактивни, не грижете се! не се лоши за тебе!
====Бобинка====
* Дали знаевте дека бананите се сметаат и за бобинка?
===Ајкула===
====Стари ајкули====
*Дали знаевте дека ајкулите се постари од дрвјата?
====Ајкули без коски====
*Дали знаевте дека ајкулите немаат ниту една коска во телото? Нивните скелети се направени од 'рскавица!
===Бонбони===
====Памук од шеќерна трска направена од доктор====
*Дали знаевте дека шеќерната трска ја измислил доктор? Сепак, има одличен вкус!
====Први бонбони од Египет====
*Дали знаевте дека бонбоните првпат ги измислиле античките Египќани, тоа се случило во 2000 година п.н.е.
==Мои други сметки==
===[[Youtube.com| Youtube]]===
kamyper
===[[scratch.mit.edu| Scratch]]===
-mulpan2
==Пресвртници во уредувањето==
* '''100 [[уреди| Уреди]]''' Готово! 21 јули
* 200 уредувања
* 300 уредувања
* 400 уредувања
* 500 уредувања
* 600 уредувања
* 700 уредувања
* 800 уредувања
* 900 уредувања
* 1000 уредувања
==омилено==
===[[Земја]]===
[[Канада]]
===[[Храна]]===
[[бурито]]</text>
      <sha1>c6jwrvmpwf7gqa1h544po7n6ap2jclx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Каменоломка</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400212</id>
    <revision>
      <id>5601023</id>
      <timestamp>2026-07-27T09:43:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <comment>Создадена страница со: {{Automatic taxobox |name = Каменоломка |image = Saxifraga cochlearis1.jpg |image_caption = Лажицолисна каменоломка (''Saxifraga cochlearis'') |taxon = Saxifraga  |authority = [[Жозеф Питон де Турнефор|Tourn.]] ex [[Carl Linnaeus|L.]] (1753) |subdivision_ranks = Отсеци |subdivision = [[#Поделба|Во текстот]] |type_species = Зрнеста каменоломка (''Saxifraga gr...</comment>
      <origin>5601023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23374" sha1="hhkak7qvt5wymaudiqqovyzu13b6wch" xml:space="preserve">{{Automatic taxobox
|name = Каменоломка
|image = Saxifraga cochlearis1.jpg
|image_caption = Лажицолисна каменоломка (''Saxifraga cochlearis'')
|taxon = Saxifraga
 |authority = [[Жозеф Питон де Турнефор|Tourn.]] ex [[Carl Linnaeus|L.]] (1753)
|subdivision_ranks = Отсеци
|subdivision = [[#Поделба|Во текстот]]
|type_species = Зрнеста каменоломка (''Saxifraga granulata'')
|type_species_authority = [[Карл Линеј|L.]]
|synonyms = {{расклопен список|bullets=true
 |title=Синоними
|''Adenogyna'' {{мали|Raf. (1836), nom. superfl.}}
|''Antiphylla'' {{мали|Haw. (1821)}}
|''Aphomonix'' {{мали|Raf. (1837)}}
|''Boecherarctica'' {{мали|Á.Löve (1984)}}
|''Chondrosea'' {{мали|Haw. (1821)}}
|''Ciliaria'' {{мали|Haw. (1821)}}
|''Cymbalariella'' {{мали|Nappi (1903)}}
|''Dactyloides'' {{мали|Nieuwl. (1915), nom. superfl.}}
|''Diptera'' {{мали|Borkh. (1794), nom. superfl.}}
|''Ditriclita'' {{мали|Raf. (1836), nom. nud.}}
|''Evaiezoa'' {{мали|Raf. (1837)}}
|''Geryonia'' {{мали|Schrank ex Hoppe (1818)}}
|''Geum'' {{мали|Mill. (1754), nom. illeg.}}
|''Hirculus'' {{мали|Haw. (1821)}}
|''Kingstonia'' {{мали|Gray (1821 publ. 1822)}}
|''Leptasea'' {{мали|Haw. (1821)}}
|''Ligularia'' {{мали|Duval (1809), nom. superfl.}}
|''Lobaria'' {{мали|Haw. (1821), nom. illeg.}}
|''Miscopetalum'' {{мали|Haw. (1812)}}
|''Muscaria'' {{мали|Haw. (1821)}}
|''Oreosplenium'' {{мали|Zahlbr. ex Endl.(1839), pro syn.}}
|''Ponista'' {{мали|Raf. (1837)}}
|''Robertsonia'' {{мали|Haw. (1812)}}
|''Rupifraga'' {{мали|L. ex Raf. (1837), nom. superfl.}}
|''Saxifragella'' {{мали|Engl. (1891)}}
|''Sekika'' {{мали|Medik. (1791)}}
|''Tridactylites'' {{мали|Haw. (1821)}}
|''Tristylea'' {{мали|Jord. &amp; Fourr. (1870)}}
|''Tulorima'' {{мали|Raf. (1837)}}
|''Zahlbrucknera'' {{мали|Rchb. (1832)}}
}}
|synonyms_ref = &lt;ref name = powo&gt;{{нмс |title=''Saxifraga'' Tourn. ex L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002955-2 |website=[[Plants of the World Online]] |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |access-date=13 април 2024}}&lt;/ref&gt;
}}

'''Каменоломка''' ({{науч|Saxifraga}}) — најголем [[род (биологија)|род]] во семејството на [[каменоломки]]те (''Saxifragaceae''), со околу 473 видови [[цветни растенија]]&lt;ref name = powo/&gt;&lt;ref name=&quot;Cam&quot;&gt;{{нмс |url=http://www.botanic.cam.ac.uk/Botanic/Plant.aspx?p=27&amp;ix=11&amp;pid=2763&amp;prcid=4&amp;ppid=2763 |title=''Saxifraga'' |work=National Plant Collections |publisher=Cambridge University Botanic Garden |access-date=3 октомври 2011}}&lt;/ref&gt; Научното име ''saxifraga'' се совпаѓа со македонското, од [[латински јазик|латинските]] ''{{јаз|la|saxum}}'' („карпа“ или „камен“) + ''{{јаз|la|frangere}}'' („крши, ломи“). Се смета дека ова име доаѓа од употребата на растенијата за лекување на [[бубрежен камен]], а не од способноста на крши камења на теренот кајшто живее.&lt;ref name=&quot;Cam&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{наведена книга |author1=D. A. Webb |author2=R. J. Gornall |name-list-style=amp |year=1989 |title=Saxifrages of Europe |publisher=Christopher Helm |isbn=0-7470-3407-9 |page=19}}&lt;/ref&gt;

==Опис==

Највеќето каменоломки се мали [[повеќегодишно растение|повеќегодишни]], [[двегодишно растение|двегодишни]] (на пр. ''[[Saxifraga adscendens|S. adscendens]]'') или [[едногодишно растение|едногодишни]] (на пр. ''[[Saxifraga tridactylites|S. tridactylites]]'') [[тревести растенија]] чии [[лист]]ови растат близу земјата и често се [[розета (ботаника)|розетни]], со помалку или повеќе назабени рабови; може да бидат [[сочник|сочни]], игловидни или влакнести, што го смалува [[испарување]]то.{{sfn|Gornall|2011}}{{sfn|Brouillet|Elvander|2008}}&lt;ref name=&quot;RHSAZ&quot;/&gt;

[[Соцветие]]то (или китките од единечни цветови) се издига на врвот од растението, на голи дршки. Малите [[хермафродит|двополови]] цветови се со ѕвездест облик, имаат по [[венечно ливче|венечни]] и [[чашкино ливче|чашкини ливчиња]] и обично се бели, но црвени или жотли кај некој видови. [[Прашник|Прашниците]], обично 10 (ретко 8) се вметнати во спојот на цветното цевче и ѕидот на плодникот, при што нишките се шилести или палчести. Вирее во [[тундра|тундренски]] екосистеми.{{sfn|Gornall|2011}}{{sfn|Jintang et al|2004}}{{sfn|Brouillet|Elvander|2008}}

== Таксономија ==

Родот опфаќа околу 473 видови.&lt;ref name = powo/&gt; Поранешниот монотипен род ''Saxifragella'' е припоен кон ''Saxifraga''.{{sfn|Deng et al|2015}}{{sfn|Gornall|2011}} Родот ''Saxifragopsis'' (јагодовите каменоломки) порано се вбројувал во ''Saxifraga''.&lt;ref name = usda2005&gt;{{нмс |publisher=[[United States Department of Agriculture]] |date=9 февруари 2005 |work=[[Germplasm Resources Information Network]] |url=http://www.ars-grin.gov/cgi-bin/npgs/html/genus.pl?10791 |title=''Saxifraga'' L. |access-date=20 јануари 2009}}&lt;/ref&gt;

=== Поделба ===

Според молекуларните филогенетски проучувања, каменоломките се делат на 13 отсеци со 9 подотсеци. Некои видови каменоломки денес се одвоени во родот [[малоцветни каменоломки]] (''Micranthes'').&lt;ref&gt;[http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=10800 Flora of China]&lt;/ref&gt;{{sfn|Brouillet|Elvander|2008}}

Тринаесетте отсеци (со подотсеците) се:{{sfn|Tkach et al|2015}}
*''Irregulares''
*''Saxifragella''
*''Pseudocymbalaria''
*''Bronchiales''
*''Ciliatae'' 
*''Cymbalaria''
*''Cotylea''
*''Gymnopera''
*''Mesogyne''
*''Trachyphyllum''
*''Ligulatae''
*''Porphyrion''
**''Squarrosae''
**''Mutatae''
**''Oppositifoliae''
**''Florulentae''
**''Kabschia'' 
*''Saxifraga''
**''Tridactylites''
**''Androsaceae''
**''Arachnoideae''
**''Saxifraga''

=== Видови ===
{{Главна|Список на видови каменоломка}}
Постојат 473 признаени видови на каменоломка.

==== Во Македонија ====
Во [[Македонија]] е застапени 20 видови на каменоломка.&lt;ref name=&quot;ФлораМак1.4&quot;&gt;{{ФлораМак1.4|1069-1091}}&lt;/ref&gt;
{{div col|colwidth=24em}}
*''[[Saxifraga adscendens]]'' {{мали|L.}} — придигната каменоломка
*''[[Saxifraga aizoides]]'' {{мали|L.}} — жолта каменоломка
*''[[Saxifraga androsacea]]'' {{мали|L.}} — штитничеста каменоломка
*''[[Saxifraga bryoides]]'' {{мали|L.}} — мовеста каменоломка
*''[[Saxifraga bulbifera]]'' {{мали|L.}} — луковичеста каменоломка
*''[[Saxifraga carpetana]]'' {{мали|Boiss. &amp; Reut.}} — карпетанска каменоломка {{efn|Во Македонија ''Saxifraga carpetana'' е застапен е само со подвидот ''graeca''. Наведена е од Мицевски како одделен вид ''Saxifraga graeca''&lt;ref name=&quot;ФлораМак1.4&quot; /&gt;, но тоа име денес е [[синоним (таксономија)|синоним]] на подвидот.}}
*''[[Saxifraga exarata]]'' {{мали|Vill.}} — набраздена каменоломка
*''[[Saxifraga federici-augusti]]'' {{мали|Biasol.}} — фридрихавгустова каменоломка {{efn|Мицевски го наведува видот ''Saxifraga grisebachii''&lt;ref name=&quot;ФлораМак1.4&quot; /&gt;, но тоа име денес е синоним за ''Saxifraga federici-augusti'' var. ''grisebachii'' (Гризебахова каменоломка).}}
*''[[Saxifraga glabella]]'' {{мали|Bertol.}} — гола каменоломка
*''[[Saxifraga hederacea]]'' {{мали|L.}} — бршленолисна каменоломка
*''[[Saxifraga karadzicensis]]'' {{мали|(Degen &amp; Košanin) Bürgel}} — караџичка каменоломка
*''[[Saxifraga marginata]]'' {{мали|Sternb.}} — обрабена каменоломка
*''[[Saxifraga moschata]]'' {{мали|Wulfen}} — мошусна каменоломка
*''[[Saxifraga oppositifolia]]'' {{мали|L.}} — спротивнолисна каменоломка
*''[[Saxifraga paniculata]]'' {{мали|Mill.}} — метличеста каменоломка
*''[[Saxifraga pedemontana]]'' {{мали|All.}} — пиемонтска каменоломка
*''[[Saxifraga rotundifolia]]'' {{мали|L.}} — тркалезнолисна каменоломка
*''[[Saxifraga scardica]]'' {{мали|Griseb.}} — шарска каменоломка
*''[[Saxifraga sempervivum]]'' {{мали|K.Koch}} — чуваркуќеста каменоломка
*''[[Saxifraga tridactylites]]'' {{мали|L.}} — трипрстеста каменоломка

{{div col end}}

==Екологија==
[[File:Saxifraga rotundifolia a1.jpg|thumb|Тркалезнолисна каменоломка (''S. rotundifolia''), whose sticky leaves seem to catch small [[безрбетници]].]]
Каменоломките се типични жители на арктичко–алпски [[екосистем]]и, и речиси никогаш не се среќаваат вон [[умерена клима|умерените]] краишта на северната полутопка; највеќето виреат на [[субарктички појас|субарктичка клима]]. Добар дел од видовите растат на [[ледник|леднички]] живеалишта, како што се двоцветната каменоломка (''S. biflora'') која се среќава на 4000 м.н.в. на Алпите, или пак источногренландската каменоломка (''S. nathorstii''). Овој род изобилува и на источните и западните шикари и ливади на [[Хималаи]]те. Иако архетипната каменоломка е мало растение меѓу карпи високо на планина, многу видови не се среќаваат во такво [[живеалиште (екологија)|живеалиште]] и се поголеми (иако сепак нежни) растенија во влажни [[ливада|ливади]].

Разни видови каменоломки се храна за [[гасеница|гасеници]] на некои [[пеперутки]] и [[молци]] како малиот аполон (''Parnassius phoebus'').&lt;ref&gt;{{наведена книга |author=Ivo Novák |year=1980 |title=A Field Guide in Colour to Butterflies and Moths |publisher=Octopus Books |isbn=0-7064-1293-1}}&lt;/ref&gt;

==Одгледување==
Многу видови и сорти на каменоломки се одгледуваат како украсни градинарски растенија, особено како приземни или перничести растенија во карпести и алпски градини. На многу од нив им треба алкална или неутрална почва за да успеат.&lt;ref name=RHSAZ&gt;{{наведена книга |title=RHS A-Z encyclopedia of garden plants |year=2008 |publisher=Dorling Kindersley |location=United Kingdom |isbn=978-1405332965 |pages=1136}}&lt;/ref&gt;

Како [[украсно растение]] често се одгледува лондонската каменоломка (''S. ''×'' urbium''), [[хибрид (биологија)|хибрид]] од сенкољубивата (''S. umbrosa'') и лопатчестата каменоломка (''S. spathularis'').&lt;ref name=&quot;Cam&quot;/&gt; Друг [[хортикултура|хортикултурен]] хибрид е Робертсоновата каменоломка (''S. × geum''), добиен во бубрежестата (''S. hirsuta'') и сенкољубивата каменоломка. Во градинарството се застапени и некои диви видови. Најголемата збирка на каменоломки во Британија се наоѓа во Ботаничката градина на Кембричкиот универзитет.&lt;ref name=&quot;Cam&quot;/&gt;

==Употреба==
Листовите на некои видови каменоломки како ползечката (''S. stolonifera'') и пенсилванската каменоломка ''S. pensylvanica'',&lt;ref&gt;{{наведена книга |last1=Niering |first1=William A. |title=The Audubon Society Field Guide to North American Wildflowers, Eastern Region |last2=Olmstead |first2=Nancy C. |publisher=Knopf |year=1985 |isbn=0-394-50432-1 |page=780 |orig-year=1979}}&lt;/ref&gt; се јадливи. Првоспоменатата се јаде во Кореја&lt;ref&gt;{{наведено списание |last1=Chon |first1=Sang-Uk |last2=Heo |first2=Buk-Gu |last3=Park |first3=Yong-Seo |last4=Cho |first4=Ja-Yong |last5=Gorinstein |first5=Shela |date=2008 |title=Characteristics of the leaf parts of some traditional Korean salad plants used for food |url=https://onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/jsfa.3304 |journal=Journal of the Science of Food and Agriculture |language=en |volume=88 |issue=11 |pages=1963–1968 |doi=10.1002/jsfa.3304 |bibcode=2008JSFA...88.1963C |issn=1097-0010|url-access=subscription }}&lt;/ref&gt; и Јапонија. Цветовите на спротивнолисната каменоломка (''S. oppositifolia'') се јадат [[Нунавут]], Канада, а од листовите и дршките се прави чај.&lt;ref name=&quot;nunavut&quot;&gt;[http://www.assembly.nu.ca/about-legislative-assembly/official-flower-nunavut Official Flower of Nunavut], Nunavut, Canada&lt;/ref&gt;

Извесни видови се застапени во народната медицина — ползечката каменоломка во Источна Азија&lt;ref&gt;{{наведена книга |last=Ji-xian Guo, Ki Sung Chung, Paul Pui-hay But, Takeatsu Kimura |title=International Collation Of Traditional And Folk Medicine, Vol 2: Northeast Asia Part 2 |publisher=World Scientific Publishing Company |year=1996 |pages=65}}&lt;/ref&gt;, а тркалезнолисната каменоломка (''S. rotundifolia'') во Европа.&lt;ref&gt;{{наведена книга |title=Ethnobotany and Biocultural Diversities in the Balkans |publisher=Springer |year=2014 |editor-last=Pieroni |editor-first=Andrea |location=New York |editor-last2=Quave |editor-first2=Cassandra L.}}&lt;/ref&gt;

Два вида каменоломки служат како обележја:

*[[Нунавут]], Канада — спротивнолисна каменоломка&lt;ref&gt;{{нмс |year=2011 |title=The Official Flower of Nunavut: Purple Saxifrage |url=http://www.assembly.nu.ca/about-legislative-assembly/official-flower-nunavut |access-date=31 јули 2011 |publisher=Legislative Assembly of Nunavut}}&lt;/ref&gt;
*[[Лондондери (грофовија)|Грофовија Лондондери]], Северна Ирска — спротивнолисна каменоломка&lt;ref&gt;[http://www.plantlife.org.uk/uk/plantlife-discovering-plants-county-flowers.html County flowers in Britain] {{webarchive |url=https://web.archive.org/web/20060214131539/http://www.plantlife.org.uk/uk/plantlife-discovering-plants-county-flowers.html|date=14 февруари 2006}} www.plantlife.org.uk&lt;/ref&gt;
*[[Цукуба]], Јапонија — ползечка каменоломка, облик „хошизаки“ (''S. stolonifera'' Curtis f. ''aptera'')&lt;ref&gt;{{нмс |title=City flower, bird and tree |url=https://www.city.tsukuba.lg.jp/shisei/joho/profile/1002223.html |access-date=17 јуни 2021 |publisher=City of Tsukuba |language=Japanese}}&lt;/ref&gt;
&lt;gallery&gt;
Saxifraga umbrosa a3.jpg|Сенкољубива каменоломка (''S. umbrosa''), предок на хортикултурните хибридни каменоломки
Saxifraga caesia a1.jpg|Сивозелена каменоломка (''S. caesia'')
Saxifraga cuneifolia3.jpg|Клинолисна каменоломка (''S. cuneifolia'')
Saxifraga decipiens White V08 H3990.jpg|Мамлива каменоломка (''S. decipiens'')
Saxifraga rosacea 01.jpg|Розовидна каменоломка (''S. rosacea'')
Saxifraga tricuspidata upernavik 2007-07-15 1 filtered.jpg|Цветови на тризабеста каменоломка (''S. tricuspidata'')
&lt;/gallery&gt;

== Белешки ==
{{белешки}}

== Наводи ==
{{наводи}}

== Библиографија ==
{{Refbegin|30em}}
;Книги
*{{наведена книга |last=Gornall |first=RJ |editor-last1=Cullen |editor-first1=James |editor-last2=Knees |editor-first2=Sabina G. |editor-last3=Cubey |editor-first3=H. Suzanne |title=The European Garden Flora Flowering Plants: A Manual for the Identification of Plants Cultivated in Europe, Both Out-of-Doors and Under Glass. Vol. III Angoiospermae - Dicotyledons (Resedaceae - Cyrillaceae) |url=https://books.google.com/books?id=n2fHDGuqz6wC |date=2011|orig-year=1984 |publisher=Cambridge University Press |edition=2nd |chapter=Saxifraga |pages=102–131 |isbn=978-0-521-76155-0}}
*{{наведена книга |first=D E |last=Soltis |editor-first=Klaus |editor-last=Kubitzki |title=Flowering Plants. Eudicots: Berberidopsidales, Buxales, Crossosomatales, Fabales p.p., Geraniales, Gunnerales, Myrtales p.p., Proteales, Saxifragales, Vitales, Zygophyllales, Clusiaceae Alliance, Passifloraceae Alliance, Dilleniaceae, Huaceae, Picramniaceae, Sabiaceae |series=The Families and Genera of Vascular Plants |url=https://books.google.com/books?id=PdSL7jBNX9EC |date=2007 |publisher=Springer |volume=IX |isbn=978-3-540-32219-1 |chapter=Saxifragaceae|chapter-url=https://www.researchgate.net/publication/262006159 |pages=418–435}}

;Статии
*{{Cite EB1911|wstitle=Saxifrage|volume=24|page=264}}
*{{наведено списание |last1=Deng |first1=Jia-bin |last2=Drew |first2=Bryan T. |last3=Mavrodiev |first3=Evgeny V. |last4=Gitzendanner |first4=Matthew A. |last5=Soltis |first5=Pamela S. |last6=Soltis |first6=Douglas E.|title=Phylogeny, divergence times, and historical biogeography of the angiosperm family Saxifragaceae |url=https://www.researchgate.net/publication/269188706 |journal=Molecular Phylogenetics and Evolution |date=февруари 2015 |volume=83 |pages=86–98 |doi=10.1016/j.ympev.2014.11.011 |pmid=25479063 |bibcode=2015MolPE..83...86D |ref={{harvid|Deng et al|2015}}}}
*{{наведено списание |last1=Gornall |first1=Richard J. |title=An outline of a revised classification of Saxifraga L. |journal=Botanical Journal of the Linnean Society |date=декември 1987 |volume=95 |issue=4 |pages=273–292 |doi=10.1111/j.1095-8339.1987.tb01860.x}}
*{{наведено списание |last1=Gornall |first1=Richard J. |last2=Ohba |first2=Hideaki |last3=Jintang |first3=Pan |title=New Taxa, Names, and Combinations in the Saxifraga (Saxifragaceae) for the Flora of China |journal=Novon |date=2000 |volume=10 |issue=4 |pages=375–377 |doi=10.2307/3392990 |jstor=3392990 |bibcode=2000Novon..10..375G |url=http://flora.huh.harvard.edu/china/novon/Gornalletal10-4.htm}}
*{{наведено списание |last1=Soltis |first1=Douglas E. |last2=Kuzoff |first2=Robert K. |last3=Conti |first3=Elena |last4=Gornall |first4=Richard |last5=Ferguson |first5=Keith |title=matK and rbcL Gene Sequence Data Indicate that Saxifraga (Saxifragaceae) is Polyphyletic |journal=[[American Journal of Botany]] |date=март 1996 |volume=83 |issue=3 |pages=371 |doi=10.2307/2446171 |jstor=2446171 |ref={{harvid|Soltis et al|1996}}}}
*{{наведено списание |last1=Tkach |first1=Natalia |last2=Röser |first2=Martin |last3=Miehe |first3=Georg |last4=Muellner-Riehl |first4=Alexandra N. |last5=Ebersbach |first5=Jana |last6=Favre |first6=Adrien |last7=Hoffmann |first7=Matthias H. |title=Molecular phylogenetics, morphology and a revised classification of the complex genus Saxifraga (Saxifragaceae) |journal=Taxon |date=31 декември 2015 |volume=64 |issue=6 |pages=1159–1187 |doi=10.12705/646.4 |bibcode=2015Taxon..64.1159T |url=https://www.researchgate.net/publication/288903690 |ref={{harvid|Tkach et al|2015}}}}

;Мрежни места
*{{нмс |last=POWO |author-link=Plants of the World Online |title=Saxifraga Tourn. ex L. |url=https://powo.science.kew.org/taxon/urn:lsid:ipni.org:names:30002955-2 |website=Plants of the World Online |publisher=[[Royal Botanic Gardens, Kew]] |date=2019 |access-date=1 декември 2019}}
*{{нмс |last=WFO |title=Saxifraga L. |url=http://www.worldfloraonline.org/taxon/wfo-4000034203 |website=World Flora Online |access-date=9 јануари 2020 |date=2020}}

;Флори
*{{нмс |last1=Jintang |first1=Pan |last2=Gornall |first2=Richard |last3=Ohba |first3=Hideaki |title=Saxifraga Linnaeus, Sp. Pl. 1: 398. 1753 (虎耳草属hu er cao shu) |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=2&amp;taxon_id=129353 |page=280 |access-date=9 јануари 2020 |year=2004 |ref={{harvid|Jintang et al|2004}}}}, in Flora of China online vol. 8 ''[http://flora.huh.harvard.edu/china/PDF/PDF08/SAXIFRAGA.pdf see also PDF]''
*{{нмс |last1=Brouillet |first1=Luc |last2=Elvander |first2=Patrick E. |website=Flora of North America vol. 8 |title=Saxifraga Linnaeus, Sp. Pl. 1: 398. 1753; Gen. Pl. ed. 5, 189. 1754. |url=http://www.efloras.org/florataxon.aspx?flora_id=1&amp;taxon_id=129353 |year=2008 |access-date=9 јануари 2020 |publisher=Oxford University Press |location=New York |pages=43–146}}
{{Refend}}

== Надворешни врски ==
{{рвр|Saxifraga}}
* {{EOL}}
* {{GRIN}}
* {{Inaturalist-таксон|55434}}

{{Таксонска лента|from=Q156146}}
{{Нормативна контрола}}

[[Категорија:Каменоломка| ]]
[[Категорија:Градинарски растенија]]
[[Категорија:Растителни таксони опишани од Карл Линеј]]</text>
      <sha1>hhkak7qvt5wymaudiqqovyzu13b6wch</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saxifraga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>1400213</id>
    <redirect title="Каменоломка" />
    <revision>
      <id>5601025</id>
      <timestamp>2026-07-27T09:44:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Bjankuloski06</username>
        <id>332</id>
      </contributor>
      <comment>Пренасочување кон [[Каменоломка]]</comment>
      <origin>5601025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="54" sha1="abmxc4peucjl635m9roh3txudkq1ug3" xml:space="preserve">#ПРЕНАСОЧУВАЊЕ [[Каменоломка]]</text>
      <sha1>abmxc4peucjl635m9roh3txudkq1ug3</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>